Вікіпэдыя be_x_oldwiki https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Мэдыя Спэцыяльныя Абмеркаваньне Удзельнік Гутаркі ўдзельніка Вікіпэдыя Абмеркаваньне Вікіпэдыі Файл Абмеркаваньне файла MediaWiki Абмеркаваньне MediaWiki Шаблён Абмеркаваньне шаблёну Дапамога Абмеркаваньне дапамогі Катэгорыя Абмеркаваньне катэгорыі Партал Абмеркаваньне парталу TimedText TimedText talk Модуль Абмеркаваньне модулю Event Event talk 0 2394 2678892 2677370 2026-07-12T10:13:05Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/United_States?oldid=1363445572 2678892 wikitext text/x-wiki {{Краіна2 | Назва на мове краіны = United States of America |Краіна ў родным склоне=Злучаных Штатаў Амэрыкі | Код мовы назвы краіны = en | Катэгорыя = ЗША | СУП ППЗ = $20,9 трлн<ref name="СУПППЗ2020">{{Спасылка|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/April/weo-report?c=512,914,612,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=PPPGDP,&sy=2020&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=subject&ds=.&br=0 |загаловак=Сьпіс краін паводле СУП|праект=База дадзеных Сусьветны экнамічны агляд (красавік 2021)|дата=28 жніўня 2021|мова=en|выдавец=Міжнародны валютны фонд}}</ref> | СУП ППЗ на чалавека = ${{лік|63416}}<ref>{{спасылка|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/April/weo-report?c=111,&s=NGDPPC,&sy=2020&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|загаловак=Report|мова=en|праект=World Economic Outlook database: April 2021}}</ref> |Часавы пас=6 часавых пасаў|Лацінка=Złučanyja Štaty Ameryki}} '''Злу́чаныя Шта́ты Амэ́рыкі''' (скарочана '''ЗША''', {{мова-en|The United States of America}}, скарочана таксама ''USA'', ''US'') — фэдэратыўная рэспубліка<ref>{{Кніга|загаловак=The New York Times Guide to Essential Knowledge: A Desk Reference for the Curious Mind|выданьне=Second Edition|выдавецтва=St. Martin’s Press|год=2007|pages=632|isbn=978-0-312-37659-8}}.</ref><ref>{{Кніга|аўтар=Onuf, Peter S.|год=1983|загаловак=The Origins of the Federal Republic: Jurisdictional Controversies in the United States, 1775—1787|месца=Philadelphia|выдавецтва=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-1167-2}}</ref> ў [[Паўночная Амэрыка|Паўночнай Амэрыцы]], якая складаецца з 50 штатаў, адной [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|фэдэральнай акругі]] і некалькіх астраўных тэрыторыяў. 48 штатаў і фэдэральная акруга Калюмбія знаходзяцца ў цэнтральнай частцы Паўночнай Амэрыкі паміж [[Канада]]й і [[Мэксыка]]й. Штат [[Аляска (штат)|Аляска]] зьяўляецца самым паўночным зь іх і месьціцца ў паўночна-заходняй частцы мацерыка, у той час як 50-ы штат, [[Гаваі]], уяўляе сабой архіпэляг у сярэдзіне [[Ціхі акіян|Ціхага акіяну]]. Дзяржава таксама мае пяць населеных і дзевяць незаселеных тэрыторыяў у Ціхім акіяне й [[Карыбскае мора|Карыбскім басэйне]]. Гістарычна склаўся падзел ЗША на тры галоўныя рэгіёны: Поўнач, Поўдзень і Захад. З агульнай плошчай у 9,83 млн км² у Злучаных Штатах пражываюць каля 322 млн чалавек (2016 год). Краіна зьяўляецца чацьвёртай паводле велічыні агульнай плошчы й трэцяй паводле колькасьці насельніцтва. ЗША зьяўляюцца аднымі з самых этнічна разнастайнымі й шматнацыянальнымі краінамі сьвету, у выніку буйнамаштабнай іміграцыі са шматлікіх краінаў сьвету<ref>{{Кніга|аўтар=Adams, J.Q.; Strother-Adams, Pearlie|год=2001|загаловак=Dealing with Diversity|месца=Chicago|выдавецтва=Kendall/Hunt|isbn=0-7872-8145-X}}.</ref>. Геаграфія й клімат Злучаных Штатаў таксама надзвычай разнастайныя, то бок яны зьяўляюцца домам для самых разнастайных відаў дзікіх жывёлаў. Злучаныя Штаты зьяўляюцца разьвітай краінай і маюць адну з самых вялікіх нацыянальных эканомік. [[Сукупны ўнутраны прадукт|СУП]] у 2020 годзе, паводле ацэнкі Міжнароднага валютнага фонду склаў $20,9 трлн, то бок каля 15% [[парытэт пакупніцкай здольнасьці|парытэту пакупніцкай здольнасьці]]<ref name="СУПППЗ2020"/>. Эканоміка падсілкоўваецца багацьцем прыродных рэсурсаў і самай высокай у сьвеце прадукцыйнасьці працы<ref>{{Спасылка|url=http://www.cbsnews.com/2100-500395_162-3228735.html|загаловак=U.S. Workers World’s Most Productive|выдавец=CBS|мова=en|копія=http://web.archive.org/web/20120331020846/www.cbsnews.com/2100-500395_162-3228735.html|дата копіі=31 сакавіка 2012}}</ref>. Паводле велічыні СУП на душу насельніцтва ў 2020 годзе ЗША займалі 7-ы радок у сьвеце<ref>{{Спасылка|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/April/weo-report?c=512,914,612,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=NGDPRPPPPC,&sy=2020&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=subject&ds=.&br=1|загаловак=Report for Selected Countries and Subjects|выдавец=Міжнародны валютны фонд|мова=en|дата=11 лістапада 2023}}</ref>. У той час як эканоміка ЗША лічыцца постіндустрыяльнай, яна працягвае заставацца адным з найбуйнейшых сусьветных вытворцаў<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20121013211628/http://americanmanufacturing.org/category/issues/jobs-and-economy/manufacturing-jobs-and-us-economy|загаловак=Manufacturing, Jobs and the U.S. Economy|выдавец=Alliance for American Manufacturing|дата публікацыі=2013|url=http://americanmanufacturing.org/category/issues/jobs-and-economy/manufacturing-jobs-and-us-economy}}</ref>. ЗША мае самы высокі сярэдні й мэдыяльны паказчык прыбытку хатняй гаспадаркі сярод краінаў [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і разьвіцьця|АЭСР]], а таксама самы высокі сярэдні заробак<ref>[http://www.oecdbetterlifeindex.org/topics/income/ OECD Better Life Index]. OECD Publishing.</ref><ref>[http://www.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/society-at-a-glance-2011/household-income_soc_glance-2011-6-en Household Income]. Society at a Glance 2011: OECD Social Indicators. OECD Publishing.</ref>, аднак займае чацьвёрты радок паводле нераўнамернага разьмеркаваньня даходаў сярод краінаў АЭСР<ref>[http://www.oecd.org/els/soc/OECD2013-Inequality-and-Poverty-8p.pdf Crisis squeezes income and puts pressure on inequality and poverty]. OECD</ref>. Прыкладна 16% насельніцтва жыве ў [[беднасьць|беднасьці]]<ref>[http://washington.cbslocal.com/2012/11/15/census-u-s-poverty-rate-spikes-nearly-50-million-americans-affected/ Census: U.S. Poverty Rate Spikes, Nearly 50 Million Americans Affected] CBS.</ref>. На краіну прыпадае 39% глябальных вайсковых выдаткаў<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20130415232842/http://books.sipri.org/product_info?c_product_id=458|загаловак=Trends in world military expenditure|дата публікацыі=2012|выдавец=Stockholm International Peace Research Institute|url=http://books.sipri.org/product_info?c_product_id=458}}</ref>, што робіць ЗША найбольш эканамічна й вайскова моцнай дзяржавай у сьвеце, вядомай палітычнай і культурнай сілай, а таксама лідэрам у галіне навуковых дасьледаваньняў і тэхналягічных інавацыяў. == Гісторыя == {{Глядзіце таксама|Дзікі Захад}} Людзі на тэрыторыі ЗША ўпершыню зьявіліся, паводле ацэнак архэолягаў, ад 12 да 40 тысячаў гадоў таму. Як мяркуецца, яны трапілі сюды праз [[Аляска (штат)|Аляску]], якая ў той час злучалася з [[Азія]]й. === Заснаваньне === Гісторыя ангельскіх паселішчаў, зь якіх пасьля сфармаваліся ЗША, пачалася з заснаваньня [[Джэймстаўн]]у ў [[Вірджынія|Вірджыніі]] ў [[1607]] годзе. У 1696 годзе прыняцьце чарговага закону аб мараплаўстве і ўсталяваньне новага міністэрства гандлю [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] заклалі асновы імпэрскай сыстэмы. На працягу дзевяці дзесяцігодзьдзяў утварыліся [[трынаццаць калёніяў]], там разьвілася сыстэма рабаўладаньня, укараніліся ангельская культура, [[ангельская мова]] і брытанскія палітычныя інстытуты. Наступны пэрыяд каляніяльнай гісторыі (1696—1763) быў адзначаны малаважнымі зьменамі ў сыстэме імпэрскае адміністрацыі і пераўтварэньнем практычна ўсіх бакоў жыцьця калёніяў. У гэты час адбываўся няўхільны рост насельніцтва, разьвівалася дынамічная, арыентаваная на экспарт, эканоміка, умацоўваўся аўтарытэт асамблеяў — незалежных інстытутаў прадстаўнічай улады, рэлігійнае і культурнае жыцьцё калёніяў дзівіла сваёй разнастайнасьцю. Усе сем дзесяцігодзьдзяў былі апаленыя пажарамі эўрапейскіх войнаў, якія дакочваліся і да амэрыканскіх берагоў. Гэтыя войны спрыялі кансалідацыі калёніяў з мэтраполіяй у агульным змаганьні супраць французаў і гішпанцаў, што асталяваліся ў Амэрыцы. У выніку гэтых войнаў гішпанцаў выціснулі з [[Флорыда|Флорыды]], а французаў — з [[Канада|Канады]], і ад 13 калёніяў была адведзена пагроза зьнешняй агрэсіі. === Нацыянальны рух === [[Файл:Declaration independence.jpg|міні|250пкс|зьлева|Падпісаньне [[Дэклярацыя незалежнасьці ЗША|дэклярацыі незалежнасьці]]]] Агульная колькасьць насельніцтва калёніяў перавысіла ў 1760-я гады 150 тысячаў чалавек<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Нарысы амерыканскай гісторыі |арыгінал = |спасылка = |адказны =Пер. Л.Калабан|выданьне = |месца = |выдавецтва = Інфарм. агенцтва Злуч. Штатаў Амерыкі|год = |том = |старонкі =60|сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У 1763 годзе брытанскі ўрад паспрабаваў замацаваць свой кантроль над амэрыканскімі паселішчамі. Новае імпэрскае заканадаўства выклікала бурную рэакцыю ў калёніях. Сутыкнуўшыся з апазыцыяй, у 1770 годзе Вялікабрытанія адмяніла мыты на ўсё акрамя [[гарбата|гарбаты]], якая была прадметам раскошы ў калёніях. На працягу трохгадовага пэрыяду спакою адносна невялікая колькасьць радыкалаў прыкладалі намаганьні, каб працягнуць спрэчку. Найбольш уплывовым лідэрам сярод радыкалаў быў Сэм’юэл Адамз з [[Масачусэтс]]у, які строга прытрымліваўся адной мэты — незалежнасьці<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Нарысы амерыканскай гісторыі |арыгінал = |спасылка = |адказны =Пер. Л.Калабан|выданьне = |месца = |выдавецтва =Інфарм. агенцтва Злуч. Штатаў Амерыкі |год = |том = |старонкі =66|сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У 1773 годзе ўплывовая кампанія «Іст-Індыя» атрымала ад Вялікабрытаніі права на манапольны экспарт гарбаты да калёніяў. Па ўсім Атлянтычным узьбярэжжы агентаў кампаніі «Іст-Індыя» вымагалі пайсьці ў адстаўку, а новыя пастаўкі альбо вярталі ў Вялікабрытанію, альбо складавалі ў портах. Уночы 16 сьнежня 1773 году група мужчынаў на чале з Сэм’юэлам Адамзам, пераапранутая ў індзейцаў-магаўкаў, узышлі на борты трох брытанскіх суднаў, што стаялі на якары, і выкінулі ўвесь груз гарбаты ў Бостанскую бухту. Афіцыйныя колы Вялікабрытаніі амаль што аднадушна асудзілі гэтую падзею, што атрымала назву «[[Бостанскае чаяваньне]]», як акт вандалізму і патрабавалі заканадаўчых мераў, якія б паставілі каляністаў на месца. 5 верасьня 1774 году ў [[Філадэлфія|Філадэлфіі]] пачаў сваю працу [[Першы Кантынэнтальны кангрэс]], на якім была прынятая дэклярацыя пра правы амэрыканскіх калёніяў на «жыцьцё, волю і ўласнасьць» і прынята рашэньне аб’явіць гандлёвы байкот Вялікабрытаніі. У [[1776]] годзе калёніі прынялі Дэклярацыю незалежнасьці. Да 1783 году мяцежныя калёніі заваявалі незалежнасьць сілай зброі і ўтварылі вольную канфэдэрацыю пад назовам Злучаныя Штаты Амэрыкі. У 1789 годзе сувэрэннымі грамадзянамі некалькіх штатаў была ўхваленая [[Канстытуцыя ЗША|канстытуцыя]], якая заклала асновы новай дзяржавы. === Узбуйненьне === [[Файл:USA Territorial Growth small.gif|міні|300пкс|Гістарычная храналёгія ЗША]] Паводле [[Перапіс насельніцтва ЗША 1790 году|першага перапісу 1790 году]] ў краіне пражывалі каля 4 млн чалавек. За пэрыяд з 1790 па 1815 гады колькасьць насельніцтва падвоілася, а да 1860 году дасягнула 31,5 млн. На працягу першай паловы XIX стагодзьдзя адбывалася міграцыя амэрыканцаў на захад. Насельніцтва Паўночна-Заходняй тэрыторыі, дзе ўтварыліся штаты [[Агаё]], [[Індыяна]], [[Іліной]], [[Мічыган]] і [[Вісконсін]], узрасло з 51 тысячаў у 1800 годзе да 6,9 млн у 1860 годзе. За той жа пэрыяд колькасьць насельніцтва [[Новая Ангельшчына|Новай Ангельшчыны]] ўзрасла з 1,2 млн чалавек да 3,1 млн. У 1790 годзе ў складзе насельніцтва пераважалі выхадцы з Брытанскіх астравоў, але былі таксама прадстаўнікі іншых нацыянальнасьцяў, як то [[немцы]], [[валійцы]], [[французы]], [[швайцарцы]], [[нідэрляндцы]]. Этнічны склад насельніцтва фактычна заставаўся нязьменным да наплыву нямецкіх і [[ірляндцы|ірляндзкіх]] імігрантаў у 1840—1850-я гады. У 1790 годзе афрыканцы, якія былі дастаўленыя сюды ў якасьці рабоў, складалі пятую частку ўсяго насельніцтва, аднак з-за заняпаду тытуняводзтва ўвоз рабоў скарачаўся. Падчас Вайны за незалежнасьць у большасьці штатах увоз рабоў быў забаронены, і ў 1808 годзе Кангрэс ЗША заканадаўча замацаваў гэтую забарону. Аднак падпольны гандаль рабамі квітнеў яшчэ доўгія гады. Падчас рэвалюцыі рабы ў большасьці паўночных штатаў здабылі волю, аднак ім рэдка даводзілася атрымаць усе грамадзянскія правы. Імкненьне амэрыканцаў пашырыць тэрыторыі на захад прывяло да шэрагу доўгіх войнаў з [[індзейцы|індзейцамі]] і гішпанцамі. Купля тэрыторыі [[Луізыяна|Луізыяны]] ў французаў у 1803 годзе амаль удвая павялічыла памер краіны — гэтая тэрыторыя значна пераўзыходзіла сучасны аднайменны штат, распасьціраючыся да Канады<ref>[http://www.nps.gov/archive/jeff/lewisclark2/circa1804/heritage/louisianapurchase/louisianapurchase.htm Louisiana Purchase]. National Park Services.</ref>. Сэрыя амэрыканскіх ваенных уварваньняў у [[Флорыда|Флорыду]] прывяла да таго, што [[Гішпанія]] павінна была саступіць частку ўзьбярэжжа [[Мэксыканскі заліў|Мэксыканскага заліву]] ў 1819 годзе. У гэтыя часы шырока было пашырана будаўніцтва [[Чыгунка|чыгункі]]. З 1820 па 1850 гады Джэксанава дэмакратыя пачала падвяргацца шэрагу рэформаў, якія ўключалі пашырэньне выбарчага права для мужчынаў. Гэта прывяло да ўзьнікненьня дзьвюхпартыйнай сыстэмы з 1828 па 1854 гады. У 1845 годзе ЗША анэксавала [[Тэхас|Рэспубліку Тэхас]]. [[Арэгонская дамова]] 1846 году зь Вялікабрытаніяй прывяла да ўсталяваньня кантролю ЗША сучасным амэрыканскім паўночным захадам. Перамога ў амэрыкана-мэксыканскай вайне прывяла да саступкі Мэксыкай [[Каліфорнія|Каліфорніі]] і вялікай часткі сучаснага паўднёвага захаду ЗША. [[Залатая ліхаманка]] 1848—1849 гадоў у Каліфорніі стымулявала міграцыю ў заходні рэгіён краіны і стварэньне дадатковых заходніх штатаў. Пасьля [[Грамадзянская вайна ў ЗША|грамадзянскай вайны]] ў ЗША, новыя транскантынэнтальная чыгунка паскорыла [[перасяленьне]] на захад, і, тым самым, павелічэньнем канфліктаў з карэннымі народамі Амэрыкі. У сярэдзіне ХІХ стагодзьдзя ў выніку працяглых спробаў [[Расейская імпэрыя|Расея]] прадае ЗША [[Аляска (штат)|Аляску]], якая ў 1959 годзе атрымала статус дадатковага штату краіны. Пазьней далучаныя Гаваі й Пуэрта-Рыка, пры гэтым апошняя тэрыторыя дагэтуль ня мае статусу штату (аднак у рэгіёне дзейнічаюць рухі, мэтаю якіх зьяўляецца здабыцьцё статусу штату для тэрыторыі). == Геаграфія == [[Файл:Barns grand tetons.jpg|міні|250пкс|Скалістыя горы]] Злучаныя Штаты ўтвараюць чацьвертую паводле плошчы краіну ў сьвеце пасьля [[Расея|Расеі]], [[Канада|Канады]] й [[Кітай|Кітаю]]. Кантынэнтальная частка ЗША займае тэрыторыю ад Атлянтычнага да Ціхага акіянаў, і пралягае паміж [[Канада]]й, [[Мэксыка]]й і Мэксыканскай затокай. [[Аляска (штат)|Аляска]] — самы вялікі паводле плошчы штат. Ён аддзелены ад кантынэнтальнай часткі Канадай, берагі Аляскі — на Ціхім і Паўночным акіяне. [[Гаваі]] ўтвараюць архіпэляг у Ціхім акіяне на паўднёвы захад ад Паўночнай Амэрыкі. [[Пуэрта-Рыка]] — востраў у [[Карыбскае мора|Карыбскім моры]]. Тэрыторыя краіны амаль цалкам знаходзіцца ў Заходнім пашар’і Зямлі, аднак выключэньне складае толькі тэрыторыя [[Гуам]]у і заходняя частка Аляскі. === Будова паверхні === [[Файл:Dry Arkansas River.jpg|міні|250пкс|Вялікія раўніны]] Асноўную частку тэрыторыі ЗША паводле асаблівасьцяў рэльефу дзеляць на восем правінцыяў: [[Апалачы (горы)|Апалачы]], Берагавыя раўніны, Унутраныя ўзвышшы, Унутраныя раўніны, узвышша ля возера Верхняга, [[Скалістыя горы]], Міжгорныя плято і Ціхаакіянскія Берагавыя горы. Аляска і [[Гавайскія астравы]] таксама зьяўляюцца самастойнымі правінцыямі. Найвышэйшы пункт краіны — [[Дэналі]], якая месьціцца ў штаце Аляска і мае вышыню ў 6193 мэтры. === Клімат === ЗША адрозьніваюцца вялікай разнастайнасьцю кліматычных умоваў. На асноўнай тэрыторыі краіны вылучаюць дзьве галоўныя кліматычныя вобласьці — Усходнюю і Заходнюю. Мяжа паміж імі праходзіць прыкладна ўздоўж мэрыдыяну 100° з. д. Усходняя вобласьць у цэлым характарызуецца вільготным кліматам зь сярэдняй гадавой колькасьцю ападкаў ад 500 мм уздоўж мэрыдыяну 100° з.д. да больш 1500 мм на паўднёвым усходзе. Асноўная крыніца ападкаў — цёплае вільготнае паветра, якое паступае з боку Мэксіканскага заліву, і — у значна меншай ступені — з боку Атлянтычнага акіяну. Тэмпэратуры ў гэтай вобласьці больш залежаць ад шыраты мясцовасьці, чым ад вышыні паверхні, і даволі раўнамерна падвышаюцца з поўначы на поўдзень. У выніку лета на поўначы кароткае і цёплае, на поўдні працяглае і гарачае, а зіма на поўначы доўгая і халодная, на поўдні кароткая і вельмі цёплая. Вялікая частка Ўсходняй вобласьці зазнае частыя зьмены надвор’я, галоўным чынам таму, што струмені цёплага паветра з поўдня часта перарываюцца масамі халоднага паветра, якое пранікае з поўначы. Асабліва зьменлівае надвор’е ў Новай Ангельшчыне, дзе ветраныя дажджлівыя пэрыяды хутка зьмяняюцца бясхмарнымі і сухімі. У Заходняй вобласьці горны рэльеф аказвае вялікі ўплыў на цыркуляцыю атмасфэры. Калі вільготныя паветраныя масы, якія рухаюцца ад Ціхага акіяну на ўсход, падымаюцца над высокімі гарамі, там выпадаюць ападкі. Адпаведна наветраныя заходнія схілы гор значна лепш забясьпечаныя вільгацьцю, чым шырокія арыдныя тэрыторыі, разьмешчаныя з зацішнога боку ў дажджавым цені гор. Хоць у цэлым Заходняй вобласьці ўласьцівыя арыдны клімат, сярэдняя гадавая колькасьць ападкаў вагаецца ад меней 120 мм у пустыні Санора да больш 2500 мм у некаторых мясцовасьцях Берагавых хрыбтоў. Тэмпэратуры ў Заходняй вобласьці залежаць ад шыраты і вышыні мясцовасьці, а ў прыбярэжных раёнах адчуваецца ўзьдзеяньне акіяну. Самыя высокія часткі гор знаходзяцца ў зімовых умовах, тады як у самых паўднёвых пустынях вялікую частку году пераважае гарачае надвор’е. Скалістыя горы абараняюць іх ад уварваньня халодных паветраных мас з поўначы. === Гідраграфія === [[Файл:Miss R dam 27.jpg|значак|зьлева|Рака [[Місысыпі (рака)|Місысыпі]] ў прадмесьцях [[Сэнт-Луіс]]у.]] Амаль усе рэкі асноўнай тэрыторыі ЗША ўпадаюць у [[Атлянтычны акіян|Атлянтычны]] і [[Ціхі акіян]]ы. Вялікая частка рачнога сьцёку накіроўваецца ў [[Мэксыканская затока|Мэксыканскую затоку]], які зьяўляецца часткай Атлянтычнага акіяну. Ягоны вадазборны басэйн распасьціраецца да [[Скалістыя горы|Скалістых гор]] на захадзе, [[Апалачы (горы)|Апалачаў]] на ўсходзе і мяжы з Канадай на поўначы. Некаторыя рэкі, як напрыклад [[Рыё-Грандэ]], працякаюць беспасярэдне ў Мэксыканскую затоку. Большасьць рэк належыць да гіганцкай сыстэмы, сфармаванай ракой [[Місысыпі (рака)|Місысыпі]] (даўжыня — 3757 км) і ейным галоўным прытокам ракой [[Мізуры (рака)|Мізуры]] (даўжыня — 4127 км). Мноства рэк, пераважна кароткіх, упадае ў Атлянтычны акіян. Самыя доўгія зь іх, працягласьцю ў некалькі сотняў кілямэтраў, пачынаюцца ў Апалачах. Сьцёк з вобласьці Вялікіх азёраў накіраваны на паўночны ўсход па рацэ [[Рака Сьвятога Лаўрэнція|Сьвятога Лаўрэнція]], якая ўпадае ў Атлянтычны акіян на тэрыторыі Канады. На Захадзе ЗША сыстэмы рэк [[Калумбія (рака)|Калумбія]], [[Каларада (рака)|Каларада]] і Сакрамэнта-Сан-Хоакін утвараюць асноўныя вадазборныя басэйны і ўпадаюць у Ціхі акіян. Аднак у арыдных і сэміарыдных раёнах, аддаленых ад узьбярэжжа акіяну, мноства перасыхаючых рэк і некалькі рэк са сталым сьцёкам упадаюць у азёры ў замкнёных катлавінах. Невялікая частка тэрыторыі ЗША, пераважна ў штатах [[Мінэсота]] і [[Паўночная Дакота]], прымеркаваная да вадазборнага басэйну, сьцёк зь якога накіраваны да поўначы праз возера [[Вініпэг (возера)|Вініпэг]], раку [[Нэлсан (рака)|Нэльсан]] і [[Гадсанава затока|Гадсанаву затоку]] у [[Арктычны акіян]]. У ЗША знаходзіцца мноства азёраў. Самім вялікім зь іх зьяўляецца [[Мічыган (возера)|Мічыган]] (57 440 кв. км), адзінае зь пяці Вялікіх азёраў, цалкам зьмешчанае ў межах ЗША. Другое памерамі — [[Вялікае Салёнае возера]] ў штаце [[Юта]] (2850 кв. км). == Палітыка == === Дзяржаўны лад === [[Файл:Capitol Building Full View.jpg|значак|[[Капітоліюм (Вашынгтон)|Капітоль]], у якім ладзіць свае паседжаньні [[Кангрэс ЗША]].]] Дзяржаўны лад ЗША — фэдэральная прэзыдэнцкая рэспубліка, якая складаецца з 50 штатаў і фэдэральнай сталічнай акругі [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтону]]. ЗША заяўляюць пра сувэрэнітэт над пяцьцю неінкарпараванымі тэрыторыямі і некалькімі ненаселенымі астраўнымі ўладаньнямі<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.gao.gov/archive/1998/og98005.pdf|загаловак=U.S. Insular Areas: application of the U.S. Constitution|выдавецтва=U.S. General Accounting Office Report|дата публікацыі=11.1997|копія=https://web.archive.org/web/20131103093032/https://www.gao.gov/archive/1998/og98005.pdf|дата копіі=11.2013}}</ref>. Гэта найстарэйшая зь існых фэдэрацыяў у сьвеце<ref>{{спасылка|аўтар=Desjardins, Jeff|спасылка=https://www.weforum.org/agenda/2019/08/countries-are-the-worlds-oldest-democracies/|загаловак=Mapped: The world's oldest democracies|выдавецтва=World Economic Forum|дата публікацыі=08.2019}}</ref>, а іхняя прэзыдэнцкая сыстэма фэдэральнага кіраваньня была цалкам або часткова прынятая многімі дзяржавамі пасьля дэкалянізацыі<ref>{{кніга|аўтар=Ryan, David|спасылка=https://link.springer.com/book/10.1057/9780333977958|загаловак=The United States and Decolonization|выдавецтва=Springer|год=2000|isbn=978-1-349-40644-9}}</ref>. [[Канстытуцыя ЗША]] ўважаецца за найвышэйшы прававы дакумэнт краіны{{Зноска|Burnham|2006|Burnham|41}}. Фэдэральны ўрад падзяляецца на тры галіны, усе яны разьмешчаныя ў Вашынгтоне. Канстытуцыя ЗША ўсталёўвае падзел уладаў, прызначаны дзеля забесьпячэньня сыстэмы стрымліваньняў і працівагаў, каб прадухіліць узьнікненьне перавагі любой з трох галінаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm|загаловак=Constitution of the United States|выдавецтва=The Office of the Secretary of the Senate}}</ref>. Трохгалінная сыстэма вядомая як прэзыдэнцкая сыстэма, у адрозьненьне ад парлямэнцкай сыстэмы, дзе выканаўчая ўлада ёсьць часткай заканадаўчага органу. Многія краіны сьвету перанялі гэты элемэнт канстытуцыі ЗША 1789 году, асабліва ў посткаляніяльных Амэрыках<ref>{{кніга|імя=James L.|прозьвішча=Sundquist|загаловак=Designs for Democratic Stability: Studies in Viable Constitutionalism|выдавецтва=Routledge|год=1997|старонкі=53–72|isbn=978-0-7656-0052-3}}</ref>. [[Файл:White House lawn (long tightly cropped).jpg|значак|зьлева|Рэзыдэнцыя прэзыдэнтаў ЗША вядомая як [[Белы дом]].]] [[Прэзыдэнт ЗША|Прэзыдэнт]] абіраецца на дзьвюхступенных выбарах. Кандыдаты ад палітычных партыяў спачатку павінны перамагчы ў [[праймэрыз]] (якія ў некаторых штатах маюць назву ''кокусы''). У выбарах удзельнічае ўсё насельніцтва краіны ў веку ад 18 гадоў незалежна ад плоцевай ды расавай праналежнасьці. Кандыдаты на пасаду прэзыдэнта ладзяць выбарчую кампанію разам з кандыдатам на пасаду віцэ-прэзыдэнта. Абодва кандыдаты абіраюцца разам або разам трываюць паразу на прэзыдэнцкіх выбарах. Прэзыдэнт краіны абіраецца паводле традыцыйнае сыстэмы, вядомай як [[калегія выбарцаў]]. На практыцы ж кожны з 50 штатаў выбірае групу прэзыдэнцкіх выбарнікаў, якія паводле закону штату абавязаныя зацьвердзіць пераможцу народнага галасаваньня ў гэтым штаце. Кожны штат вылучае двух выбарнікаў плюс адзінага дадатковага выбарніка ад кожнай выбарчай акругі ў штаце, што фактычна адпавядае колькасьці абраных прадстаўнікоў, якіх штат накіроўвае ў [[Кангрэс ЗША|Кангрэс]]. Акруга Калюмбія, якая ня мае прадстаўнікоў або сэнатараў, атрымлівае тры выбарчыя галасы. І прэзыдэнт, і віцэ-прэзыдэнт займаюць пасаду на чатырохгадовы тэрмін, і прэзыдэнт можа быць пераабраны толькі адзін раз, яшчэ на адзін чатырохгадовы тэрмін. Прэзыдэнт прызначае сябраў кабінэту, пры ўмове зацьвярджэньня іх Сэнатам, і вызначае іншых службовых асобаў, якія кіруюць і забясьпечваюць выкананьне фэдэральнага заканадаўства і палітыкі праз адпаведныя ўстановы<ref>{{спасылка|спасылка=https://bidenwhitehouse.archives.gov/about-the-white-house/our-government/the-executive-branch/|загаловак=The Executive Branch|выдавецтва=The White House}}</ref>. Таксама кіраўнік дзяржавы мае паўнамоцтвы накладаць вэта на заканадаўчыя праекты Кангрэсу ЗША да таго, як яны стануць законам. Аднак прэзыдэнцкае вэта можа быць пераадоленае двума трэцямі галасоў у абедзьвюх палатах Кангрэсу. Прэзыдэнт таксама валодае правам мілаваньня за фэдэральныя злачынствы. Нарэшце, прэзыдэнт мае паўнамоцтвы выдаваць шырокія «выканаўчыя загады» ў шэрагу палітычных сфэраў, якія падлягаюць судоваму перагляду. [[Файл:Panorama of United States Supreme Court Building at Dusk.jpg|значак|Будынак [[Вярхоўны суд ЗША|Вярхоўнага суда ЗША]].]] Заканадаўчую ўладу ў краіне чыніць [[Кангрэс ЗША]], які падзяляецца на дзьве палаты, як то з [[Сэнат ЗША|Сэнату]] і [[Палата прадстаўнікоў ЗША|Палаты прадстаўнікоў]]. Гістарычна склалася, што большасьць месцаў у Кангрэсе абіраюцца сябры дзьвюх партыяў — [[Рэспубліканская партыя ЗША|Рэспубліканскай]] ды [[Дэмакратычная партыя|Дэмакратычнай]], што дало падставу лічыць амэрыканскую палітычную сыстэму дзьвюхпартыйнай. У Сэнаце засядаюць 100 сябраў, то бок два прадстаўнікі ад кожнага штату, якія абіраюцца выбарнікамі гэтага штату на шасьцігадовы тэрмін. Палата прадстаўнікоў мае 435 сябраў, якія абіраюцца на двухгадовы тэрмін выбарнікамі той кангрэснай акругі, у якой яны пражываюць. Заканадаўчы орган штату вызначае межы акругаў, якія мусяць быць суцэльнымі ў межах штату. Кожная кангрэсная акруга ЗША мае аднолькавую колькасьць насельніцтва і накіроўвае аднаго прадстаўніка ў Кангрэс<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.khanacademy.org/humanities/us-government-and-civics/us-gov-interactions-among-branches/us-gov-congress-the-senate-and-the-house-of-representatives/a/lesson-summary-the-senate-and-the-house-of-representatives|загаловак=The Senate and the House of Representatives: lesson overview (article)|выдавецтва=Khan Academy}}</ref>. Гады выбараў сэнатараў чаргуюцца такім чынам, што толькі адная траціна зь іх выстаўляецца на выбары кожныя два гады<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dw.com/en/us-midterm-election-what-you-need-to-know/a-63656210|загаловак=US midterm election: What you need to know – DW – 11/07/2022|выдавецтва=Deutsche Welle|копія=https://web.archive.org/web/20240216134445/https://www.dw.com/en/us-midterm-election-what-you-need-to-know/a-63656210|дата копіі=02.2024}}</ref>. Кангрэс ЗША зацьвярджае законы фэдэральнага ўзроўню, абвяшчае вайну, зацьвярджае міжнародныя дамовы, валодае «бюджэтнай уладай»<ref>{{спасылка|спасылка=https://usa.usembassy.de/government-legislative.htm|загаловак=The Legislative Branch|выдавецтва=United States Diplomatic Mission to Germany|копія=https://web.archive.org/web/20211115122604/https://usa.usembassy.de/government-legislative.htm|дата копіі=11.2021}}</ref> і можа высоўваць імпічмэнт дзейнаму прэзыдэнту<ref>{{спасылка|спасылка=https://library.thinkquest.org/25673/process.htm|загаловак=The Process for impeachment|выдавецтва=ThinkQuest|копія=https://web.archive.org/web/20130408102119/https://library.thinkquest.org/25673/process.htm|дата копіі=04.2013}}</ref>. Адной з найважнейшых незаканадаўчых функцыяў гэтага органа ёсьць паўнамоцтвы расьсьледаваньня і нагляду за выканаўчай уладай<ref>{{навіна|аўтар=Broder, David S.|спасылка=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/03/16/AR2007031601989.html|загаловак=Congress’s Oversight Offensive|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=03.2007|копія=https://web.archive.org/web/20110501115602/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/03/16/AR2007031601989.html|дата копіі=05.2011}}</ref>. Кангрэсны нагляд звычайна дэлегуецца камітэтам і робіцца дзякуючы паўнамоцтву Кангрэсу выдаваць позвы<ref>{{навіна|аўтар=Ferraro|спасылка=https://www.reuters.com/article/idUSN2518728220070425|загаловак=House committee subpoenas Rice on Iraq|выдавец=Reuters|дата публікацыі=04.2007|копія=https://web.archive.org/web/20210114214442/https://www.reuters.com/article/idUSN2518728220070425|дата копіі=01.2021}}</ref>. Значная частка працы Кангрэсу выконваецца праз сыстэму камітэтаў, кожны зь якіх прызначаецца дзеля пэўнай мэты або функцыі. Уладу ў штатах прадстаўляюць губэрнатары, якія абіраюцца мясцовым насельніцтвам. Фэдэральная судовая ўлада ЗША, судзьдзі якой прызначаюцца прэзыдэнтам пажыцьцёва пры зацьвярджэньні Сэнатам, улучае перадусім [[Вярхоўны суд ЗША]], фэдэральныя апэляцыйныя суды і фэдэральныя акруговыя суды. Найніжэйшым узроўнем у гэтай сыстэме ёсьць фэдэральны акруговы суд, які разглядае ўсе справы, што тычацца «першаснай юрысдыкцыі», то бок фэдэральных статутаў, канстытуцыйнага права або міжнародных дамоваў. Пасьля таго як фэдэральны акруговы суд выдасьць сваю пастанову па справе, яна можа быць аспрэчаная і перададзеная ў фэдэральны апэляцыйны суд. Дванаццаць фэдэральных акругаў судовай сыстэмы ЗША падзяляюць краіну на 12 асобных геаграфічных адміністрацыйных рэгіёнаў дзеля разгляду апэляцыяў. Наступным і найвышэйшым судом у сыстэме ёсьць Вярхоўны суд Злучаных Штатаў<ref>{{кніга|аўтар=Hall, Kermit L.; McGuire, Kevin T.|спасылка=https://books.google.com/books?id=6rWCaMAdUzgC|загаловак=Institutions of American Democracy: The Judicial Branch|выдавецтва=Oxford University Press|год=2005|isbn=978-0-19-988374-5}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=U.S. Citizenship and Immigration Services|спасылка=https://books.google.com/books?id=8X1CzvBXHksC&pg=PA4|загаловак=Learn about the United States: Quick Civics Lessons for the Naturalization Test|выдавецтва=Government Printing Office|isbn=978-0-16-091708-0}}</ref><ref>{{кніга|імя=Bryon|прозьвішча=Giddens-White|спасылка=https://books.google.com/books?id=mbZw3bJsWtUC|загаловак=The Supreme Court and the Judicial Branch|выдавецтва=Heinemann Library|год=2005|isbn=978-1-4034-6608-2}}</ref><ref>{{кніга|імя=Charles L.|прозьвішча=Zelden|спасылка=https://archive.org/details/judicialbranchof0000zeld|загаловак=The Judicial Branch of Federal Government: People, Process, and Politics|выдавецтва=ABC-CLIO|год=2007|isbn=978-1-85109-702-9}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uscourts.gov/FederalCourts.aspx|загаловак=Federal Courts|выдавецтва=United States Courts}}</ref>. Вярхоўны суд ЗША тлумачыць законы і адмяняе тыя, якія прызнае неканстытуцыйнымі. У сярэднім Вярхоўны суд атрымлівае каля 7000 хадайніцтваў аб выдачы пісьмовага распараджэньня штогод, але задавальняе толькі блізу 80 зь іх<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.scotusblog.com/supreme-court-procedure/|загаловак=Supreme Court Procedure|выдавецтва=SCOTUSblog}}</ref>. === Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел === {{Мапа ЗША з штатамі|float=right}} Дзяржава складаецца з 50 [[Штат ЗША|штатаў]], якія зьяўляюцца раўнапраўнымі суб’ектамі фэдэрацыі, і сталічнай [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|фэдэральнай акругі Калюмбія]]. Кожны штат мае сваю [[канстытуцыя|канстытуцыю]], заканадаўчую, выканаўчую і судовую ўлады. Штаты падзяляюцца на [[акругі ЗША|акругі]] (у [[Луізыяна|Луізыяне]] гістарычна склаўся тэрмін «прыход» (''parish''); у [[Аляска (штат)|Алясцы]] ўжываюць тэрмін «бора» (''borough''), — драбнейшыя адміністрацыйныя адзінкі, якія звычайна ня маюць істотных урадавых функцыяў. Найболей вядомай функцыяй графстваў зьяўляецца кіраваньне дзяржаўнымі школамі. Мясцовым жыцьцём населеных пунктаў кіруюць муніцыпалітэты. <center> {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | valign="top" | {| class="wikitable" |- style="height:32px" | [[Агаё]] | [[Файл:Flag of Ohio.svg|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Аёва]] | [[Файл:Flag of Iowa.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Айдага]] | [[Файл:Flag of Idaho.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Аклагома]] | [[Файл:Flag of Oklahoma.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Алабама]] | [[Файл:Flag of Alabama.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Аляска (штат)|Аляска]] | [[Файл:Flag of Alaska.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Арканзас]] | [[Файл:Flag of Arkansas.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Арызона]] | [[Файл:Flag of Arizona.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Арэгон]] | [[Файл:Flag of Oregon.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Ваёмінг]] | [[Файл:Flag of Wyoming.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- style="height:32px" | [[Вашынгтон (штат)|Вашынгтон]] | [[Файл:Flag of Washington.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Вірджынія]] | [[Файл:Flag of Virginia.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Вісконсін]] | [[Файл:Flag of Wisconsin.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | | [[Вэрмонт]] | [[Файл:Flag of Vermont.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Гаваі]] | [[Файл:Flag of Hawaii.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Джорджыя]] | [[Файл:Flag of Georgia (U.S. state).svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Дэлаўэр]] | [[Файл:Flag of Delaware.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap |[[Заходняя Вірджынія]] | [[Файл:Flag of West Virginia.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Іліной]] | [[Файл:Flag of Illinois.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Індыяна]] | [[Файл:Flag of Indiana.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- style="height:32px" | [[Каларада]] | [[Файл:Flag of Colorado.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Каліфорнія]] | [[Файл:Flag of California.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Канзас]] | [[Файл:Flag of Kansas.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Канэктыкут]] | [[Файл:Flag of Connecticut.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Кентукі]] | [[Файл:Flag of Kentucky.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Луізыяна]] | [[Файл:Flag of Louisiana.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Мантана]] | [[Файл:Flag of Montana.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Масачусэтс]] | [[Файл:Flag of Massachusetts.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Мізуры (штат)|Мізуры]] | [[Файл:Flag of Missouri.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Мінэсота]] | [[Файл:Flag of Minnesota.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- style="height:32px" | [[Місысыпі (штат)|Місысыпі]] | [[Файл:Flag of Mississippi (1996–2020).svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Мічыган]] | [[Файл:Flag of Michigan.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Мэн (штат)|Мэн]] | [[Файл:Flag of Maine.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap | [[Мэрылэнд]] | [[Файл:Flag of Maryland.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Нэбраска]] | [[Файл:Flag of Nebraska.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Нэвада]] | [[Файл:Flag of Nevada.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap | [[Нью-Гэмпшыр]] | [[Файл:Flag of New Hampshire.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap |[[Нью-Джэрзі]] | [[Файл:Flag of New Jersey.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]] | [[Файл:Flag of New York.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Нью-Мэксыка]] | [[Файл:Flag of New Mexico.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- style="height:32px" | [[Паўднёвая Дакота]] | [[Файл:Flag of South Dakota.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap |[[Паўднёвая Караліна]] | [[Файл:Flag of South Carolina.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap |[[Паўночная Дакота]] | [[Файл:Flag of North Dakota.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap | nowrap |[[Паўночная Караліна]] | [[Файл:Flag of North Carolina.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Пэнсыльванія]] | [[Файл:Flag of Pennsylvania.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap |[[Род-Айлэнд]] | [[Файл:Flag of Rhode Island.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Тэнэсі]] | [[Файл:Flag of Tennessee.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Тэхас]] | [[Файл:Flag of Texas.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Флорыда]] | [[Файл:Flag of Florida.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Юта]] | [[Файл:Flag of Utah.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" |} |} </center> === Замежныя дачыненьні === [[Файл:Midtown Manhattan Skyline 004 (cropped).jpg|значак|зьлева|Сядзіба [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]] ад 1952 году месьціцца ў [[Нью-Ёрк]]у. ЗША таксама былі аднымі з стваральнікаў гэтай арганізцыі.]] ЗША маюць шырокую сыстэму замежных дачыненьняў і, паводле стану на 2024 год, другую паводле велічыні дыпляматычную службу ў сьвеце. Краіна ёсьць сталым сябрам [[Рада Бясьпекі ААН|Рады Бясьпекі ААН]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.un.org/securitycouncil/content/current-members|загаловак=Current Members|выдавецтва=United Nations Security Council}}</ref> і месцам, дзе месьціцца штаб-кватэра [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]]<ref>{{артыкул|загаловак=United Nations Headquarters Agreement|выданьне=The American Journal of International Law|том=42|старонкі=445—447|год=04.1948|DOI=10.2307/2193692}}</ref>. ЗША ўваходзяць у міжурадавыя арганізацыі [[Група сямі|G7]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.cfr.org/backgrounder/where-g7-headed|загаловак=Where is the G7 Headed?|выдавецтва=Council on Foreign Relations|дата публікацыі=06.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220718145403/https://www.cfr.org/backgrounder/where-g7-headed|дата копіі=07.2022}}</ref>, [[Група дваццаці|G20]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.state.gov/the-united-states-and-g20-building-a-more-peaceful-stable-and-prosperous-world-together/|загаловак=The United States and G20: Building a More Peaceful, Stable, and Prosperous World Together|выдавецтва=United States Department of State|дата публікацыі=07.2022}}</ref> і [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і разьвіцьця|АЭСР]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.oecd.org/about/members-and-partners/|загаловак=Our global reach|выдавецтва=OECD}}</ref>. Амаль усе краіны маюць у ЗША амбасады, а многія таксама консульствы ці афіцыйныя прадстаўніцтвы. Аналягічна, амаль усе дзяржавы трымаюць афіцыйныя дыпляматычныя місіі ў Злучаных Штатах, за выключэньнем [[Іран]]у, [[Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка|КНДР]]<ref>{{навіна|аўтар=Oliver, Alex; Graham, Euan|спасылка=https://www.bbc.com/news/world-asia-42351336|загаловак=Which are the countries still talking to North Korea?|выдавец=BBC News|дата публікацыі=12.2017}}</ref> і [[Бутан]]у<ref>{{навіна|аўтар=Ferraro, Matthew F.|спасылка=https://thediplomat.com/2014/12/the-case-for-a-stronger-bhutanese-american-relationship/|загаловак=The Case for Stronger Bhutanese-American Ties|выдавец=The Diplomat|дата публікацыі=12.2014}}</ref>. Не хважаючы на тое, што Тайвань ня мае афіцыйных дыпляматычных дачыненьняў з ЗША, але краіны падтрымліваюць паміж сабою шчыльныя неафіцыйныя сувязі<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3194126/us-will-continue-strengthen-unofficial-ties-taiwan-vice|загаловак=US will continue to strengthen 'unofficial ties' with Taiwan, says Harris|выдавецтва=South China Morning Post|дата публікацыі=09.2022}}</ref>. Злучаныя Штаты рэгулярна надаюць [[Тайвань|Тайваню]] вайсковую тэхніку дзеля стрымліваньня магчымай кітайскай агрэсіі<ref>{{навіна|аўтар=Ruwitch, John|спасылка=https://www.npr.org/2020/09/22/915818283/formal-ties-with-u-s-not-for-now-says-taiwan-foreign-minister|загаловак=Formal Ties With U.S.? Not For Now, Says Taiwan Foreign Minister|выдавец=NPR|дата публікацыі=09.2020}}</ref>. Геапалітычная ўвага краіны ўсё больш скіроўваецца на Інда-Ціхаакіянскі рэгіён, дзе ЗША далучыліся да [[Чатырохбаковы дыялёг у сфэры бясьпекі|Чатырохбаковага дыялёгу ў сфэры бясьпекі]] і [[АУКУС]]<ref>{{спасылка|аўтар=Saaliq, Sheikh|спасылка=https://apnews.com/article/india-quad-rubio-1c7426e104b7663ed01a727f943c9715|загаловак=Quad ministers announce new Indo-Pacific initiatives on maritime security and energy|выдавецтва=Associated Press|дата публікацыі=26.05.2026}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Li, Wentong|спасылка=https://www.thediplomaticaffairs.com/2025/12/05/aukus-and-the-reconfiguration-of-indo-pacific-security-an-analysis-of-the-trilateral-security-partnership/|загаловак=AUKUS and the Reconfiguration of Indo-Pacific Security: An Analysis of the Trilateral Security Partnership|выдавецтва=thediplomaticaffairs.com|дата публікацыі=05.12.2025}}</ref>. ЗША маюць асаблівыя дачыненьні зь [[Вялікабрытанія]]й і моцныя сувязі з [[Канада]]ю<ref>{{спасылка|спасылка=https://fas.org/sgp/crs/row/96-397.pdf|загаловак=Canada–U.S. Relations|выдавецтва=Congressional Research Service|дата публікацыі=09.2010|копія=https://web.archive.org/web/20200113064224/https://fas.org/sgp/crs/row/96-397.pdf|дата копіі=01.2020}}</ref>, [[Аўстралія]]й<ref>{{кніга|аўтар=Vaughn, Bruce|загаловак=Australia: Background and U.S. Relations|выдавецтва=Congressional Research Service}}</ref>, [[Новая Зэляндыя|Новай Зэляндыяй]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://fas.org/sgp/crs/row/RL32876.pdf|загаловак=New Zealand: Background and Bilateral Relations with the United States|выдавецтва=Congressional Research Service|дата публікацыі=05.2011|копія=https://web.archive.org/web/20210122111903/https://fas.org/sgp/crs/row/RL32876.pdf|дата копіі=01.2021}}</ref>, [[Філіпіны|Філіпінамі]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://fas.org/sgp/crs/row/RL33233.pdf|загаловак=The Republic of the Philippines and U.S. Interests|выдавецтва=Congressional Research Service|дата публікацыі=01.2011|копія=https://web.archive.org/web/20210813201651/https://fas.org/sgp/crs/row/RL33233.pdf|дата копіі=08.2021}}</ref>, [[Японія]]й<ref>{{спасылка|спасылка=https://fas.org/sgp/crs/row/RL33436.pdf|загаловак=Japan-U.S. Relations: Issues for Congress|выдавецтва=Congressional Research Service|дата публікацыі=06.2011|копія=https://web.archive.org/web/20200113063914/https://fas.org/sgp/crs/row/RL33436.pdf|дата копіі=01.2020}}</ref>, [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікай Карэяй]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://fas.org/sgp/crs/row/R41481.pdf|загаловак=U.S.–South Korea Relations: Issues for Congress|выдавецтва=Congressional Research Service|дата публікацыі=07.2011|копія=https://web.archive.org/web/20200113064241/https://fas.org/sgp/crs/row/R41481.pdf|дата копіі=01.2020}}</ref>, [[Ізраіль|Ізраілем]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://fas.org/sgp/crs/mideast/RL33476.pdf|загаловак=Israel: Background and U.S. Relations|выдавецтва=Congressional Research Service|дата публікацыі=07.2014|копія=https://web.archive.org/web/20190305033453/https://fas.org/sgp/crs/mideast/RL33476.pdf|дата копіі=03.2019}}</ref> і шэрагам краінаў [[Эўрапейскі Зьвяз|Эўрапейскага Зьвязу]], як то з [[Францыя]]й, [[Італія]]й, [[Нямеччына]]й, [[Гішпанія]]й і [[Польшча]]й<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.state.gov/u-s-relations-with-poland/|загаловак=U.S. Relations With Poland|выдавецтва=State.gov|дата публікацыі=01.2021}}</ref>. ЗША цесна супрацоўнічаюць з сваімі хаўрусьнікамі па [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]] ў пытаньнях вайсковай і нацыянальнай бясьпекі, а таксама з краінамі Амэрыкі праз [[Арганізацыя амэрыканскіх дзяржаваў|Арганізацыю амэрыканскіх дзяржаваў]] і Пагадненьне аб свабодным гандлі паміж ЗША, Мэксыкай і Канадай. ЗША ажыцьцяўляюць поўную міжнародную абарончую юрысдыкцыю і адказнасьць за [[Мікранэзія|Мікранэзію]], [[Маршалавы астравы]] і [[Палаў]] праз Пагадненьне аб свабоднай асацыяцыі. Краіна ўсё больш разьвівае стратэгічнае супрацоўніцтва зь [[Індыя]]й<ref>{{спасылка|спасылка=https://bidenwhitehouse.archives.gov/wp-content/uploads/2022/02/U.S.-Indo-Pacific-Strategy.pdf|загаловак=INDO- PACIFIC STRATEGY OF THE UNITED STATES|выдавецтва=White House}}</ref>, у той час як ейныя дачыненьні з [[Кітай|Кітаем]] паступова пагаршаюцца<ref>{{спасылка|аўтар=Bala, Sumathi|спасылка=https://www.cnbc.com/2023/03/28/us-china-ties-on-dangerous-path-with-no-trust-on-both-sides-roach-cohen.html|загаловак=U.S.-China relations are going downhill with 'no trust' on either side, Stephen Roach says|выдавецтва=CNBC|дата публікацыі=03.2023}}</ref>. Пачынаючы з 2014 году, ЗША сталі ключавым хаўрусьнікам [[Украіна|Украіны]]<ref>{{навіна|аўтар=Rumer, Eugene; Sokolsky, Richard|спасылка=https://carnegieendowment.org/research/2019/06/thirty-years-of-us-policy-toward-russia-can-the-vicious-circle-be-broken?lang=en|загаловак=Thirty Years of U.S. Policy Toward Russia: Can the Vicious Circle Be Broken?|выдавец=Carnegie Endowment for International Peace|дата публікацыі=06.2019}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Macias, Amanda|спасылка=https://www.cnbc.com/2022/06/17/russia-ukraine-war-summary-of-weapons-us-has-given-to-ukraine.html|загаловак=Here’s a look at the $5.6 billion in firepower the U.S. has committed to Ukraine in its fight against Russia|выдавецтва=CNBC|дата публікацыі=06.2022}}</ref>. ==== Беларуска-амэрыканскія дачыненьні ==== {{Асноўны артыкул|Амэрыканска-беларускія стасункі}} Злучаныя Штаты прызналі незалежнасьць Беларусі 25 сьнежня 1991 году. Пасьля таго, як абедзьве краіны ўсталявалі дыпляматычныя стасункі, у Менску 31 студзеня 1992 году было афіцыйна адкрытая амбасада ЗША. Першы амбасадар ЗША ў Беларусі Дэйвід Сўорц прыступіў да выкананьня сваіх абавязкаў 25 жніўня 1992 году і завяршыў тэрмін сваіх паўнамоцтваў у студзені 1994 году. Наступнымі амбасадарамі ЗША ў Беларусі былі Кенэт Ялавіц, Дэніел Спэкгард, Майкл Козак і Джордж Крол. 21 ліпеня 2006 году прэзыдэнт Джордж Буш рэкамэндаваў на пасаду амбасадара ЗША ў Беларусі Карэн Ст’юарт. Яна прыбыла ў Менск 18 верасьня 2006 году і працавала там да 2008 году, калі беларускі ўрад у аднабаковым парадку ўвёў абмежаваньні на колькасьць амэрыканскіх дыпляматаў і вымусіў ЗША адклікаў зь Беларусі свайго амбасадара. Абедзьве краіны абмяняліся афіцыйнымі візытамі на найвышэйшым узроўні: [[Станіслаў Шушкевіч]], тагачасны Старшыня Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь, сустрэўся ў Вашынгтоне з прэзыдэнтам [[Біл Клінтан|Білам Клінтанам]] у ліпені 1993 году, а прэзыдэнт ЗША наведаў Беларусь 15 студзеня 1994 году. === Узброеныя сілы === [[Файл:2ID Recon Baghdad.jpg|значак|Амэрыканскія жаўнеры ў [[Багдад]]зе.]] Узброеныя сілы Злучаных Штатаў складаюцца з: * Марской пяхоты * Сухапутных сілаў * Ваенна-марскіх сілаў * Ваенна-паветраных сілаў * Берагавой аховы Колькасьць на красавік 2007 году — 1 426 700 чалавек рэгулярнага войска, 1 458 500 чалавек у рэзэрве. Бюджэт 2007 году — $553 млрд. ЗША ўдзельнічае ў абаронным блёку [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]], бярэцца ўдзел у хаўрусных міратворчых і антытэрарыстычных апэрацыях ([[Кувэйт]], [[Югаславія]], [[Аўганістан]], [[Ірак]]). У 2021 годзе на вайсковы бюджэт ЗША прыпала 40% сусьветных выдаткаў на войска<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Экспэрт: ЗША страцілі поўнае дамінаваньне ў сусьветнай эканоміцы, таму разьвязваюць гандлёвыя войны|спасылка=https://blr.belta.by/world/view/ekspert-zsha-stratsili-pounae-daminavanne-u-susvetnaj-ekanomitsy-tamu-razvjazvajuts-gandlevyja-vojny-120971-2022/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=24 кастрычніка 2022|дата доступу=25 кастрычніка 2022}}</ref>. === Праваахоўныя органы === * [[Цэнтральная разьведвальная ўправа|ЦРУ]] (Цэнтральнае разьведвальнае ўпраўленьне) * [[Фэдэральнае бюро расьсьледаваньняў|ФБР]] (Фэдэральнае бюро расьсьледаваньняў) * [[Управа па барацьбе з наркотыкамі]] Па стане на 2007 год у турмах ЗША заставалася 2 323 000 чалавек, гэта каля 1% ад усяго насельніцтва краіны. Са зьняволеных 2,77 адсоткі лацінаамэрыканцы, 6,66 адсоткі — афраамэрыканцы. Для таго, каб пасадзіць у турмы, у 2007 годзе, было затрачана 49 млрд доляраў ЗША, да 2011 году выдаткі дасягнулі прыкладна $74 млрд. == Эканоміка == [[Файл:United States Export Treemap (2011).png|значак|зьлева|Мапа экспарту ЗША ў 2011 годзе. ЗША зьяўляецца другой краінай у сьвеце паводле экспарту.]] Эканоміка Злучаных Штатаў абапіраецца на [[капіталізм|капіталістычныя]] прынцыпы і падсілкоўваецца багатымі [[карысныя выкапні|прыроднымі рэсурсамі]] і высокай прадукцыйнасьцю. Паводле зьвестак [[Міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]], СУП ЗША складае $20,9 трлн<ref name="СУПППЗ2020"/><ref name="the balance">{{спасылка|аўтар=Amadeo K.|url=https://www.thebalance.com/world-s-largest-economy-3306044|загаловак=Largest Economies in the World|выдавец=the balance|мова=en|дата публікацыі=21 ліпеня 2020}}</ref>. Нацыянальны СУП паводле парытэту пакупніцкай здольнасьці быў прыкладна на 9% большым у параўнаньні з [[Эўрапейскі Зьвяз|Эўрапейскім зьвязам]], насельніцтва якога больш на 62% за насельніцтва Злучаных Штатаў. Паводле Сусьветнага банку, намінальны СУП ЗША ацэньваецца ў $ 21,4 трлн па стане на 2019 год, што на траціну больш за паказчык Эўрапейскага зьвязу<ref name="the balance"/>. З 1983 па 2008 гады рэальны гадавы рост СУП складаў 3,3%, што больш у параўнаньні зь сярэднім паказчыкам астатніх краінаў [[G7]], які маюць каля 2,3%<ref>[https://web.archive.org/web/20140512123918/http://www.hoover.org/publications/policy-review/article/123566 The Mismeasure of Inequality]. Policy Review.</ref>. Краіна займае дзявятае месца ў сьвеце па намінальным СУП на душу насельніцтва. [[Амэрыканскі даляр|Даляр ЗША]] зьяўляецца асноўнай рэзэрвовай валютай у сьвеце<ref>[http://www.imf.org/external/np/sta/cofer/eng/cofer.pdf Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves]. International Monetary Fund.</ref>. Злучаныя Штаты ўважаюцца за найбуйнейшага імпартэра тавараў і другога паводле велічыні экспартэра, не зважаючы на тое, што экспарт на душу насельніцтва зьяўляецца адносна нізкімі. У 2010 годзе агульны гандлёвы дэфіцыт ЗША складаў $635 млн<ref name="greyhill">[http://greyhill.com/trade-statistics Trade Statistics]. Greyhill Advisors.</ref>. [[Канада]], [[Кітай]], [[Мэксыка]], [[Японія]] й [[Нямеччына]] ёсьць галоўнымі гандлёвымі партнэрамі краіны<ref>[http://www.census.gov/foreign-trade/top/dst/current/balance.html Top Ten Countries with which the U.S. Trades]. U.S. Census Bureau.</ref>. У 2010 годзе [[нафта]] была найбуйнейшай імпартным таварам, у той час як транспартнае абсталяваньне зьяўлялася найбуйнейшым экспартным таварам<ref name="greyhill"/>. Кітай зьяўляецца найбуйнейшым замежным трымальнікам дзяржаўнага доўгу ЗША<ref>[https://web.archive.org/web/20120411202257/http://www.csmonitor.com/USA/Politics/DC-Decoder/2011/0204/National-debt-Whom-does-the-US-owe National debt: Whom does the US owe?]. The Christian Science Monitor.</ref>. Паводле справаздачы Міжнароднага энэргетычнага агенцтва (Парыж, Францыя), у ліпені 2013 году здабыча вуглевадародаў у ЗША перасягнула 22 млн [[Барэль|бочак]] (3,498 млрд літраў) за дзень у сувязі з распрацоўкай [[лупняк]]овых радовішчаў Бакен у [[Паўночная Дакота|Паўночнай Дакоце]] і Ігл-Форд у Тэхасе. У выніку ЗША выперадзілі Расею па нафтаздабычы і занялі 2-е месца ў сьвеце пасьля [[Саудаўская Арабія|Саудаўскай Арабіі]]. Рост нафтаздабычы з лупнякоў у ЗША ў наступныя гады істотна абнізіў цэны на нафту на сусьветным рынку, бо дагэтуль ЗША працяглы час былі аднымі з найбольшых імпартэраў нафты ў сьвеце<ref>{{Артыкул|аўтар=|загаловак=ЗША апярэджваюць Расею па нафтаздабычы|спасылка=http://zviazda.by/be/news/20131004/1380836769-hronika-aposhnih-padzey|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=4 кастрычніка 2013|нумар=187 (27552)|старонкі=[http://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2013/10/1380836712_1.pdf 1]|issn=1990-763x}}</ref>. У 2009 годзе прыватны сэктар, паводле ацэнак, складаў 86,4% ад эканомікі, з улікам фэдэральнай урадавай дзейнасьці ў 4,3% і дзйнасьці органаў мясцовага самакіраваньня і ўрадаў штатаў у 9,3%<ref>[http://greyhill.com/gdp-by-industry/ GDP by Industry]. Greyhill Advisors.</ref>. Не зважаючы на тое, што эканоміка краіны дасягнула постіндустрыяльнага ўзроўню разьвіцьця й ягоныя сэктары паслуг складаюць 67,8% ад СУП, Злучаныя Штаты па-ранейшаму трымаюць званьне буйной індустрыяльнай дзяржавы<ref name="usinfo-usa-economy">[https://web.archive.org/web/20080312123609/http://usinfo.state.gov/products/pubs/economy-in-brief/page3.html USA Economy in Brief]. U.S. Dept. of State, International Information Programs.</ref>. [[Хімічная прамысловасьць]] ёсьць асноўнай сфэрай прамысловасьці ў ЗША<ref>[http://www.census.gov/compendia/statab/2009/tables/09s0964.xls Table 964—Gross Domestic Product in Current and Real (2000) Dollars by Industry: 2006]. U.S. Census Bureau.</ref>. Злучаныя Штаты ёсьць трэцім паводле велічыні вытворцам нафты ў сьвеце, а таксама ейным найбуйнейшым імпартэрам. ЗША ёсьць галоўным у сьвеце вытворцам [[электрычнасьць|электрычнай]] і [[ядзерная энэргія|ядзернай энэргіі]], а таксама вырабніцтва [[звадкаваны прыродны газ|звадкаванага прыроднага газу]], [[серка|серы]], [[фасфаты|фасфатаў]] і солі. У 2023 годзе на [[Атамная электрастанцыя|атамныя электрастанцыі]] прыпадала 19,6 % вытворчасьці [[Электраэнэргія|электраэнэргіі]] ў ЗША<ref>{{Навіна|аўтар=[[Георгі Грыц]]|загаловак=Генэрацыя выгады, або Навошта краінам свае АЭС|спасылка=https://blr.belta.by/comments/view/generatsyja-vygady-abo-navoshta-krainam-svae-aes-3297/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=13 лістапада 2023|дата доступу=14 лістапада 2023}}</ref>. Акрамя таго іншымі асноўнымі галінамі прамысловасьці ёсьць [[мэталюргія]], [[машынабудаваньне]], аэракасьмічная, электронная, харчовая і вайсковая прамысловасьці. У гэты ж час на [[сельская гаспадарка|сельскую гаспадарку]] прыходзіцца крыху менш за 1% СУП<ref name="usinfo-usa-economy"/> аднак Злучаныя Штаты ўважаюцца за найбуйнейшага ў сьвеце вытворцу [[кукуруза|кукурузы]] і [[Соя культурная|соевых бабоў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20080112182404/http://www.grains.org/page.ww?section=Barley,+Corn+%26+Sorghum&name=Corn Corn]. U.S. Grains Council.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080316060234/http://www.worldwatch.org/node/5442 Soybean Demand Continues to Drive Production]. Worldwatch Institute.</ref>. Разам з тым для ЗША характэрныя высокі зьнешні доўг, вялікія карпаратыўныя даўгі і запазычанасьці па [[іпатэка|іпатэцы]], нізкі ўзровень ашчаджэньняў, падзеньне кошту на нерухомасьць, то бок праблема інвэставаньня, вялікі плацёжны дэфіцыт. Узровень беспрацоўя — 9,5% (травень 2009). Асноўныя сэктары: сельская гаспадарка (0,9%), прамысловасьць (20,6%), сфэра паслуг (78,5%). === Навука і тэхналёгіі === [[Файл:Aerial view of Silicon Valley.jpg|значак|[[Крамянёвая даліна]] ў [[Каліфорнія|Каліфорніі]] ёсьць найбуйнейшым і вядучым цэнтрам тэхналёгіяў і інавацыяў у сьвеце<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/news/technology-33546194|загаловак=Silicon Valley: 'Centre of the universe' - but for how long?|выдавец=BBC News|дата публікацыі=07.2015}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Cellan-Jones, Rory|спасылка=https://www.bbc.com/news/technology-51412210|загаловак=Tech Tent - has Silicon Valley still got it?|выдавец=BBC|дата публікацыі=02.2020}}</ref>.]] З канца XIX стагодзьдзя ЗША ўважаюцца за лідэра тэхналягічных інавацыяў, а зь сярэдзіны XX стагодзьдзя яшчэ і навуковых дасьледаваньняў<ref>{{спасылка|аўтар=Mowery, David|спасылка=https://www.bbvaopenmind.com/en/articles/technological-change-and-the-evolution-of-the-u-s-national-innovation-system-1880-1990/|загаловак=Technological Change and the Evolution of the U.S. "National Innovation System", 1880-1990|выдавецтва=OpenMind|копія=https://web.archive.org/web/20220127224449/https://www.bbvaopenmind.com/en/articles/technological-change-and-the-evolution-of-the-u-s-national-innovation-system-1880-1990/|дата копіі=01.2022}}</ref>. Мэтады вытворчасьці ўзаемазаменных дэталяў і стварэньне індустрыі [[варштат]]аў дазволілі разгарнуць маштабную вытворчасьць амэрыканскіх спажывецкіх тавараў у канцы XIX стагодзьдзя. Да пачатку XX стагодзьдзя электрыфікацыя фабрык, укараненьне [[канвэер]]най лініі і [[аўтаматызацыя|аўтаматызацыі]] агулам сфармавалі сыстэму масавай вытворчасьці. У XXI стагодзьдзі ЗША застаюцца адной з наймацнейшых навуковых дзяржаваў сьвету, хоць [[Кітай]] стаў буйным канкурэнтам у многіх галінах<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.science.org/content/article/u-s-science-no-longer-leads-world-here-s-how-top-advisers-say-nation-should-respond|загаловак=U.S. science no longer leads the world. Here’s how top advisers say the nation should respond|выдавецтва=www.science.org}}</ref>. ЗША маюць найвялікшыя ў сьвеце выдаткі на навуковыя дасьледаваньні і распрацоўкі<ref>{{спасылка|аўтар=Desjardins, Jeff|спасылка=https://www.weforum.org/agenda/2018/12/how-much-countries-spend-on-r-d/|загаловак=Innovators wanted: these countries spend the most on R&D|выдавецтва=www.weforum.org|дата публікацыі=12.2018}}</ref> і займаюць дзявяты радок паводле іхняй дзелі ў ВУП<ref>{{спасылка|аўтар=Fleming, Sean|спасылка=https://www.weforum.org/agenda/2020/11/countries-spending-research-development-gdp/|загаловак=These countries spend the most on research and development|выдавецтва=www.weforum.org|дата публікацыі=11.2020}}</ref>. У 2022 годзе краіна была другой у сьвеце пасьля Кітаю паводле колькасьці апублікаваных навуковых артыкулаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.scimagojr.com/countryrank.php?order=itp&ord=desc&year=2020|загаловак=SJR – International Science Ranking|выдавецтва=Scimagojr.com}}</ref>. У 2021 годзе ЗША займалі трымалі другое месца (таксама пасьля Кітаю) паводле колькасьці нададзеных [[патэнт]]ных заявак і трэці радок паводле заявак на таварныя знакі і практычнае прамысловае ўкараненьне пасьля Кітаю і [[Нямеччына|Нямеччыны]]<ref>{{кніга|аўтар=World Intellectual Property Organization.|спасылка=https://www.wipo.int/publications/en/details.jsp?id=4571&plang=EN|загаловак=World Intellectual Property Indicators 2021|выдавецтва=World Intellectual Property Organization (WIPO)|год=2021|isbn=978-92-805-3329-3}}</ref>. У 2025 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/united-states-of-america|загаловак=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025|выдавецтва=WIPO}}</ref> ЗША занялі трэцяе месца пасьля [[Швайцарыя|Швайцарыі]] і [[Швэцыя|Швэцыі]] ў [[Глябальны індэкс інавацыяў|Глябальным індэксе інавацыяў]]. Краіна лічыцца сусьветным лідэрам у распрацоўцы тэхналёгіяў [[штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://hai.stanford.edu/news/global-ai-power-rankings-stanford-hai-tool-ranks-36-countries-ai|загаловак=Global AI Power Rankings: Stanford HAI Tool Ranks 36 Countries in AI|выдавецтва=hai.stanford.edu|дата публікацыі=11.2024}}</ref>. У 2023 годзе ЗША былі прызнаныя за другую найбольш тэхналягічна разьвітую краінай сьвету пасьля [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэі]] паводле часопісу [[Global Finance]]<ref>{{спасылка|аўтар=Getzoff, Marc|спасылка=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/|загаловак=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023|выдавецтва=Global Finance Magazine|дата публікацыі=12.2023}}</ref>. == Дэмаграфія == {{Глядзіце таксама|Greencard}} [[Файл:Census-2000-Data-Top-US-Ancestries-by-County.svg|міні|290пкс|Найбуйнейшыя групы паводле паходжаньня па акругах у 2000 годзе.]] Згодна са зьвесткамі Бюро перапісу насельніцтва ЗША насельніцтва краіны цяпер складае амаль 318,5 млн чалавек<ref>[http://www.census.gov/population/www/popclockus.html U.S. POPClock Projection]. U.S. Census Bureau.</ref>, уключаючы 11,2 млн нелегальных імігрантаў. Насельніцтва ЗША павялічылася амаль у чатыры разы за XX стагодзьдзе, ад прыкладна 76 мільёнаў у 1900 годзе да сёньняшняга паказчыку<ref>[http://www.census.gov/prod/2005pubs/06statab/pop.pdf Statistical Abstract of the United States]. United States Census Bureau. 2005.</ref>. Злучаная Штаты ёсьць трэцяй самай населенай краінай у сьвеце, пасьля [[Кітай|Кітаю]] і [[Індыя|Індыі]], аднак ЗША ўважаюцца адзінаю буйной прамыслова разьвітай краінай, у якой прагназуецца значнае павелічэньне колькасьці насельніцтва<ref>[https://web.archive.org/web/20070604165856/http://www.prcdc.org/summaries/uspopperspec/uspopperspec.html Executive Summary: A Population Perspective of the United States]. Population Resource Center.</ref>. Самым густанаселеным штатам ёсьць [[Каліфорнія]] з насельніцтвам у 36 893 799 чалавек. Паводле Бюро перапісу, самы хуткі рост насельніцтва з 1990 па 2000 год назіраўся ў штатах [[Нэвада]] (66,3%), [[Арызона]] (40%) і [[Каларада]] (30,6%). Злучаныя Штаты маюць вельмі разнастайнае насельніцтва, то бок налічваецца 31 этнічная група паводле паходжаньня, у якія ўваходзяць больш за мільён жыхароў<ref name="ancestry">[http://www.census.gov/prod/2004pubs/c2kbr-35.pdf Ancestry 2000]. U.S.Census Bureau.</ref>. Нямецкія амэрыканцы ўважаюцца за найвялікшую этнічную групу, у іхных шэрагах налічваецца больш за 50 мільёнаў чалавек. Другой паводле велічыні зьяўляюцца ірляндзкія амэрыканцы (каля 35 млн), наступныя — амэрыканцы мэксыканскага паходжаньня (каля 31 млн) і ангельскія амэрыканцы (каля 27 млн). Іншыя буйныя групы эўрапейскага паходжаньня ўключаюць у сябе італьянцаў, швэдаў, фінаў і палякаў, пры гэтым усе зь пералічаных этнасаў, як правіла, гістарычна сканцэнтраваныя ў тым ці іншым рэгіёне. Прыбыцьцё прадстаўнікоў этнасаў эўрапейскага паходжаньня мае даўнюю гісторыю, сыходзячы часьцяком у ХІХ або нават XVIII стагодзьдзі, некаторыя з іхніх сьвятаў укараніліся ў агульнаамэрыканскай культуры (напрыклад, [[дзень сьвятога Патрыка]]). Прыкладна адна дзясятая ад насельніцтва ЗША вядзе паходжаньне ад пурытанаў — першых эўрапейскіх насельнікаў сучаснае тэрыторыі ЗША. З канца ХІХ стагодзьдзя з эканамічных прычынаў узьнікае [[беларусы ў ЗША|беларуская дыяспара]], якая папаўняецца ў сярэдзіне наступнага стагодзьдзя дзякуючы эміграцыі антысавецкай інтэлігенцыі; дзякуючы ёй была разгорнутая параўнальна актыўная культурная дзейнасьць, у прыватнасьці, беларусы былі прызнаныя ў рамках Акту аб паняволеных народах. Першай асобай беларускага паходжаньня, якая адзначылася вядомай дзейнасьцю ў ЗША, быў [[Тадэвуш Касьцюшка]], які пэўны час удзельнічаў у незалежніцкім руху ЗША. [[Файл:Median Age by County 2022.webp|значак|зьлева|Мэдыяльны ўзрост у ЗША паводле акругоў на 2022 год: {{Легенда|#007A67|46 і болей}} {{Легенда|#009787|Ад 43 да 45,9}} {{Легенда|#00B2A4|Ад 39 да 42,9}} {{Легенда|#80D2C9|Ад 35 да 39,9}} {{Легенда|#E6F4F7|34,9 і меней}} ]] Белыя амэрыканцы ёсьць самай вялікай расавай групай. [[Афраамэрыканцы]] ёсьць найбуйнейшай у краіне расавай меншасьцю і трэцяй паводле велічыні групай паводле паходжаньня<ref name="ancestry"/>. Амэрыканцы азіяцкага паходжаньня ўважаюцца за другую паводле велічыні расавую меншасьцю краіны. Трыма найбуйнейшымі азіяцкімі амэрыканскімі этнічнымі групамі лічацца амэрыканцы кітайскага паходжаньня, філіпінскія амэрыканцы і амэрыканцы індыйскага паходжаньня<ref name="ancestry"/>. Амэрыканцы індзейскага паходжаньня дагэтуль ёсьць прыкметнай часткай насельніцтва ва ўсходніх штатах, па ўсёй краіне яны маюць рэзэрвацыі — своеасаблівую форму мясцовай аўтаноміі. У Алясцы пражываюць [[эскімосы]] й [[алеуты]] — апошнія адзначаюцца значнай дзельлю ахрышчаных у маскоўскае праваслаўе, атрыманае празь дзейнасьць расейскіх даамэрыканскіх калянізатараў. У 2012 фінансавым годзе больш за адзін мільён імігрантаў атрымалі правы на законнае пражываньне ў краіне, пры гэтым большасьць зь іх атрымалі правы згодна з праграмай узьяднаньня сем’яў. З гістарычных прычынаў моваю большасьці насельніцтва, а таксама моваю міжнацыянальнае камунікацыі краіны стала [[ангельская мова]]. Ангельская мова ёсьць роднай для абсалютнае большасьці неангельскага эўрапейскага насельніцтва ЗША (за выключэньнем мігрантаў цяперашняга часу), гэтая ж мова дэ-факта мае статус дзяржаўнай (аднак заканадаўча панятак аб дзяржаўнай мове адсутнічае). На 2022 год у ЗША налічвалася звыш 4-х млн чалавек (1,2% насельніцтва), якія прымалі абязбольвальнікі ад [[гераін]]авай ломкі<ref>{{Артыкул|аўтар=Алена Кравец.|загаловак=Ключ, які «адкрываў» краіны|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20220926/1664198354-yak-z-dapamogay-narkotykau-eurapeyskiya-ulady-zmyanyali-hod-gistoryi|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=27 верасьня 2022|нумар=[https://zviazda.by/be/number/189-29811 189 (29811)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/27ver-2022-10.pdf 11]|issn=1990-763x}}</ref>. === Мовы === {{Асноўны артыкул|Амэрыканскі варыянт ангельскай мовы}} [[Файл:Cherokee stop sign.png|значак|[[Дарожны знак]] на дзьвюх моках у [[Аклагома|Аклагоме]].]] Хоць у ЗША размаўляюць на многіх мовах і дыялектах, ангельская мова ёсьць найбольш ужыванай сярод іх<ref>{{спасылка|аўтар=Kaur, Harmeet|спасылка=https://www.cnn.com/2018/05/20/us/english-us-official-language-trnd/index.html|загаловак=FYI: English isn't the official language of the United States|выдавецтва=CNN|дата публікацыі=05.2018}}</ref>. 1 сакавіка 2025 году прэзыдэнт [[Дональд Трамп]] падпісаў указ пра прызнаньне ангельскай мовы дзяржаўнай мовай у краіне. Да гэтага ў ЗША за ўсю іхную гісторыю ніколі не было дзяржаўнай мовы, зацьверджанай на фэдэральным узроўні. Тым ня менш, некаторыя законы, напрыклад патрабаваньні да натуралізацыі, яшчэ раней стандартызавалі ўжываньне ангельскай. На рэгіянальным узроўні ангельская прызнана афіцыйнай мовай у 32 з 50 штатаў. Тры штаты й чатыры тэрыторыі ЗША прызналі мясцовыя або карэнныя мовы афіцыйнымі поруч з ангельскай. Сярод іх былі [[Гаваі]] з [[гавайская мова|гавайскай мовай]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.hawaii.gov/lrb/con/conart15.html|загаловак=The Constitution of the State of Hawaii, Article XV, Section 4|выдавецтва=Hawaii Legislative Reference Bureau|дата публікацыі=11.1978|копія=https://web.archive.org/web/20130724231656/https://hawaii.gov/lrb/con/conart15.html|дата копіі=07.2013}}</ref>, [[Аляска (штат)|Аляска]] з дваццацю мовамі карэнных жыхароў<ref>{{навіна|аўтар=Chapel, Bill|спасылка=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2014/04/21/305688602/alaska-oks-bill-making-native-languages-official|загаловак=Alaska OKs Bill Making Native Languages Official|выдавец=NPR|дата публікацыі=04.2014}}</ref>, [[Паўднёвая Дакота]] з мовай [[сію (мова)|сію]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://eu.argusleader.com/story/news/politics/2019/03/22/south-dakota-recognizes-official-indigenous-language-governor-noem/3245113002/|загаловак=South Dakota recognizes official indigenous language|выдавецтва=Argus Leader}}</ref>, [[Амэрыканскае Самоа]] з [[самоанская мова|самоанскай мовай]], [[Пуэрта-Рыка]] з [[гішпанская мова|гішпанскай мовай]], [[Гуам]] з мовай [[чамора (мова)|чамора]], ды Паўночныя Марыянскія астравы з [[каралінская мова|каралінскай мовай]] і мовай чамора. Усяго ў ЗША размаўляюць на 169 карэнных амэрыканскіх мовах<ref>{{спасылка|спасылка=https://www2.census.gov/library/publications/2011/acs/acsbr10-10.pdf|загаловак=Native North American Languages Spoken at Home in the United States and Puerto Rico: 2006–2010|выдавецтва=United States Census Bureau|дата публікацыі=12.2011}}</ref>. У Пуэрта-Рыка гішпанская мова больш распаўсюджаная, чым ангельская<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.puertorico.com/translation/|загаловак=Translation in Puerto Rico|выдавецтва=Puerto Rico Channel|копія=https://web.archive.org/web/20131230233259/http://www.puertorico.com/translation/|дата копіі=12.2013}}</ref>. Паводле некаторых дасьледваньняў 2020 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://data.census.gov/table?q=B16001:+LANGUAGE+SPOKEN+AT+HOME+BY+ABILITY+TO+SPEAK+ENGLISH+FOR+THE+POPULATION+5+YEARS+AND+OVER&g=0100000US&tid=ACSDT1Y2021.B16001&moe=true|загаловак=ACS B16001|выдавецтва=U.S. Census Bureau}}</ref>, каля 245,4 мільёнаў чалавек у ЗША ў веку пяці гадоў і больш старэйшых размаўлялі ўдома толькі па-ангельску. Паводле зьвестак ураду за 2019 год, амаль 68 мільёнаў жыхароў ЗША гаварылі ў сябе дома не па-ангельску. Відавочная большасьць зь іх гаварылі на гішпанскай мове: іх колькасьць ацэньваецца звыш 40 мільёнаў<ref>[https://www.bbc.com/russian/articles/cq6y744j6e1o Трамп своим указом объявил официальным языком США английский. До сих пор у США официального языка не было]{{ref-ru}}</ref>. Да ліку іншых моваў, якмі ўдома размаўляе як меней адзін мільён чалавек, стасаваліся [[кітайская мова|кітайская]] (3,40 мільёнаў), [[тагальская мова|тагальская]] (1,71 мільёнаў), [[віетнамская мова|віетнамская]] (1,52 мільёнаў), [[арабская мова|арабская]] (1,39 мільёнаў), [[француская мова|француская]] (1,18 мільёнаў), [[карэйская мова|карэйская]] (1,07 мільёнаў) і [[расейская мова|расейская]] (1,04 мільёнаў). [[Нямецкая мова|Нямецкая]], на якой дома размаўляў 1 мільён чалавек у 2010 годзе, у 2020 годзе зьнізілася да 881 тысячаў ацэненых носьбітаў. === Рэлігія === Першая папраўка да Канстытуцыі ЗША гарантуе свабоду веравызнаньня і забараняе кангрэсу прымаць законы, якія будуць тычацца рэлігійных справаў. [[Хрысьціянства]] на сёньняшні дзень ёсьць найбольш распаўсюджанай рэлігіяй, якая практыкуецца ў краіне, але вызнаюцца, таксама, і іншыя рэлігіі. Паводле апытаньня 2013 году 56% амэрыканцаў заявілі, што рэлігія адыгрывае «вельмі важную ролю ў іхным жыцьці», значна больш высокую лічбу, чым у любой іншай разьвітой краіне<ref>[http://www.gallup.com/poll/1690/Religion.aspx#1 Religion]. Gallup.</ref>. У 2009 годзе паводле апытаньня [[інстытут Гэлапа|інстытуту Гэлапа]] 42% амэрыканцаў заявілі, што яны наведваюць царкву штотыдзень або амаль штотыдзень, гэтыя лічбы вагаліся ад мінімуму ў 23% у штаце [[Вэрмонт]] да ўзроўню ў 63% у штаце [[Місысыпі (штат)|Місысыпі]]<ref>[http://www.gallup.com/poll/125999/mississippians-go-church-most-vermonters-least.aspx Mississippians Go to Church the Most; Vermonters, Least]. Gallup.</ref>. Як і ў іншых заходніх краінах дзель [[атэізм|атэістаў]] у ЗША паступова павялічваецца. Бязьвер’е імкліва расьце сярод амэрыканцаў да 30 гадоў<ref>[https://web.archive.org/web/20210513235057/https://religion.blogs.cnn.com/2012/06/12/pew-survey-doubt-of-god-growing-quickly-among-millennials/ Pew Survey: Doubt of God Growing Quickly among Millennials]. CNN.</ref>. Апытаньні паказваюць, што ў цэлым амэрыканская арганізаваная рэлігійная дзейнасьць зьніжаецца<ref>[http://www.huffingtonpost.com/2012/07/12/us-confidence-in-organized-religion-at-low-point_n_1669100.html?utm_hp_ref=religion American Confidence In Organized Religion At All Time Low]. Huffington Post.</ref>, і, што больш маладых амэрыканцаў, у прыватнасьці, становяцца ўсё больш нерэлігійнымі<ref>[https://web.archive.org/web/20100326125354/http://www.pewforum.org/Age/Religion-Among-the-Millennials.aspx Religion Among the Millennials]. The Pew Forum on Religion & Public Life.</ref>. Паводле апытаньня 2012 году 73% дарослых грамадзянаў ЗША вызнаюць сябе хрысьціянінамі<ref name="nones">[http://www.pewforum.org/2012/10/09/nones-on-the-rise/ «Nones» on the Rise]. Pew Forum on Religion & Public Life.</ref>, што ў параўнаньні з 86,4% у 1990 годзе было меншым паказьнікам<ref>[https://web.archive.org/web/20130725004231/http://www.gc.cuny.edu/CUNY_GC/media/CUNY-Graduate-Center/PDF/ARIS/ARIS-PDF-version.pdf?ext=.pdf American Religious Identification Survey 2001]. CUNY Graduate Center.</ref>. На [[пратэстанцтва|пратэстанцкія]] дэнамінацыі прыпадала 48% ад колькасьці ўсяго насельніцтва, у той час як на вернікаў [[Каталіцкая Царква|рымска-каталіцкай царквы]] прыпадала 22%<ref name="nones"/>. На іншыя нехрысьціянскія рэлігіі ў 2012 годзе прыходзілася 6% насельніцтва. Гэты паказчык крыху павялічыўся ў параўнаньні з 4% у 2007 годзе<ref name="nones"/>. У ходзе апытаньня 19,6% амэрыканцаў назвалі сябе [[агнастыцызм|агностыкам]], атэістам ці проста, што ня маюць аніякай рэлігіі. == Адукацыя == [[Файл:University-of-Virginia-Rotunda.jpg|міні|250пкс|Унівэрсытэт Вірджыніі, які быў заснаваны Томасам Джэфэрсанам у 1819 годзе, зьяўляецца адным са шматлікіх дзяржаўных унівэрсытэтаў краіны]] Пачатковая адукацыя ў ЗША пераважна дзяржаўная, кантралюецца і фінансуецца на трох узроўнях: фэдэральным, штату, мясцовым, і рэгулююцца Дэпартамэнтам адукацыі ЗША шляхам увядзеньня абмежаваньняў на фэдэральныя гранты. Існуе разгалінаваная сыстэма дзяржаўных школ. У большасьці штатаў, дзеці абавязаны наведваць школу ва ўзросьце ад шасьці або сямі гадоў, пакуль ім ня споўніцца 18 гадоў. Такім чынам існуе сыстэма з 12 клясаў, якая дае базавую сярэдную адукацыю. У некаторых штатах час навучаньня ў школе меншы<ref>[http://nces.ed.gov/programs/digest/d02/dt150.asp Ages for Compulsory School Attendance]. U.S. Dept. of Education</ref>. Каля 12% дзяцей навучаюцца ў парафіяльных або рэлігійных прыватных школых. Крыху больш за 2% дзяцей праходзяць хатняе навучаньне. ЗША выдатковаўюць на адукацыю аднаго чалавека больш чым любая іншая краіна ў сьвеце, то бок на 2010 год на кожнага школьніка была выдаткавана больш за $11 тысячаў <ref>[https://web.archive.org/web/20130726002619/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57590921/u.s-education-spending-tops-global-list-study-shows U.S. education spending tops global list, study shows]. CBS.</ref>. Каля 80% амэрыканскіх студэнтаў наведваюць дзяржаўныя ўнівэрсытэты<ref>[https://web.archive.org/web/20140801114734/http://cla.umn.edu/news/clatoday/summer2002/dean.php Public Education for the Common Good]. University of Minnesota.</ref>. У Злучаных Штатаў існуе вялікая колькасьць прыватных і дзяржаўных вышэйшых навучальных установаў. У адпаведнасьці зь міжнародных рэйтынгамі, 13 або 15 амэрыканскіх каледжаў і ўнівэрсытэтаў уваходзіць у топ-20 навучальных установаў сьвету<ref>[https://web.archive.org/web/20110403044940/http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2010 QS World University Rankings]. Top Universities.</ref>. Узровень адукацыі ў ЗША складае 97%, аднак паводле перапісу 2003 толькі 84,5% амэрыканцаў ад 25 гадоў і старэй мелі сярэднюю адукацыю. З гістарычных прычынаў адукацыя не ўпамінаецца ў [[Канстытуцыя ЗША|Канстытуцыі]], з-за чаго рэгулюецца ў асноўным на ўзроўні штату. Адсутнічаюць уніфікаваныя фэдэральныя стандарты для навучальных установаў. У горадзе [[Мантэсума]] (акруга Сан-Мігель, штат [[Нью-Мэксыка]]) дзейнічае адзін з [[Каледжы аб’яднанага сьвету|каледжаў міжнароднай супольнасьці]] — Заходнеамэрыканскі. == Культура == ЗША багатыя на разнастайнасьць традыцыяў і звычаяў, дзякуючы шматэтнічны склад насельніцтва<ref>{{навіна|аўтар=Volokh, Eugene|спасылка=https://www.washingtonpost.com/news/volokh-conspiracy/wp/2015/01/27/the-american-tradition-of-multiculturalism/|загаловак=The American tradition of multiculturalism|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=01.2015}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Jackson, Lucas|спасылка=https://www.nbcnews.com/news/latino/americas-tipping-point-most-u-s-now-multicultural-says-group-n186206|загаловак=America's Tipping Point: Most Of U.S. Now Multicultural, Says Group|выдавецтва=NBC News|дата публікацыі=08.2014}}</ref>. Краіну апісваюць як тую, якая грунтуецца на каштоўнасьцях [[індывідуалізм]]у і асабістай свабоды<ref>{{навіна|аўтар=Marsh, Abigail|спасылка=https://www.nytimes.com/2021/05/26/opinion/individualism-united-states-altruism.html|загаловак=Everyone Thinks Americans Are Selfish. They're Wrong.|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=05.2021}}</ref>, а таксама моцную [[працоўная этыка|працоўную этыку]] і канкурэнтаздольнасьць. Добраахвотны [[альтруізм]] адносна іншых таксама адыгрывае значную ролю<ref>{{спасылка|спасылка=https://good2give.ngo/wp-content/uploads/2022/09/2022-CAF-World-Giving-Index.pdf|загаловак=World Giving Index 2022|выдавецтва=Charities Aid Foundation|дата публікацыі=09.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://ourworldindata.org/grapher/cross-country-variation-in-altruism|загаловак=Country-level estimates of altruism|выдавецтва=Our World in Data}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Marsh, Abigail|спасылка=https://www.npr.org/sections/13.7/2018/02/05/581873428/could-a-more-individualistic-world-also-be-a-more-altruistic-one|загаловак=Could A More Individualistic World Also Be A More Altruistic One?|выдавецтва=NPR|дата публікацыі=02.2018}}</ref>. Гэтак паводле дасьледаваньня [[Фундацыя дабрачынная дапамогі|Фундацыі дабрачыннай дапамогі]] за 2016 год, амэрыканцы ахвяравалі на дабрачыннасьць 1,44% ад агульнага ВУП, што было найвышэйшым паказьнікам у сьвеце зь вялікім адрывам ад іншых<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.cafonline.org/docs/default-source/about-us-policy-and-campaigns/gross-domestic-philanthropy-feb-2016.pdf|загаловак=GROSS DOMESTIC PHILANTHROPY: An international analysis of GDP, tax and giving|выдавецтва=Charities Aid Foundation|дата публікацыі=01.2016}}</ref>. Традыцыйна амэрыканцы трымаюцца палітычнай веры ў «[[амэрыканскае крэда]]», якое выяўляецца праз згоду кіраваных, свабоду, роўнасьць перад законам, [[дэмакратыя|дэмакратыю]], сацыяльную роўнасьць, правы на ўласнасьць і схільнасьць да абмежаваньняў для ўраду<ref>Hoeveler, J. David (2007). «Creating the American Mind: Intellect and Politics in the Colonial Colleges». Rowman & Littlefield. — С. xi. — ISBN 978-0-7425-4839-8.</ref>. ЗША набылі значную «жорсткую» і «мяккую» моц праз дыпляматычны ўплыў, эканамічную вагу, вайсковыя хаўрусы і культурніцкую экспансію празь фільмы, музыку, відэагульні, спорт і ежу<ref>{{артыкул|аўтар=Fergie, Dexter|спасылка=https://newrepublic.com/article/165836/american-culture-ate-world-righteous-smokescreen-globalization-review|загаловак=How American Culture Ate the World|выданьне=The New Republic|год=03.2022}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Shah, Ritula|спасылка=https://www.bbc.com/news/world-29536648|загаловак=Is US monopoly on the use of soft power at an end?|выдавец=BBC News|дата публікацыі=11.2014}}</ref>. Уплыў, які ЗША робяць на іншыя краіны празь мяккую сілу, называюць [[амэрыканізацыя]]й. === Літаратура === [[Файл:Mark Twain by AF Bradley.jpg|значак|зьлева|[[Марк Твэн]] быў названы [[Ўільям Фолкнэр|Ўільямам Фолкнэрам]] бацькам амэрыканскай літаратуры<ref>{{кніга|імя=Robert A.|прозьвішча=Jelliffe|загаловак=Faulkner at Nagano|месца=Tokyo|выдавецтва=Kenkyusha, Ltd|год=1956}}</ref>.]] Каляніяльныя амэрыканскія аўтары былі пад уплывам [[Джон Лок|Джона Лока]] і іншых філёзафаў [[Эпоха Асьветніцтва|Асьветніцтва]]{{Зноска|BaymLevine|2013|Levine & Baym|157–159}}{{Зноска|Lauter1994a|1994a|Lauter|503—509}}. Час [[Амэрыканская рэвалюцыя|Амэрыканскай рэвалюцыі]] (1765—1783) адзначаны палітычнымі творамі [[Бэнджамін Франклін|Бэнджаміна Франкліна]], [[Аляксандар Гамільтан|Аляксандра Гамільтана]], [[Томас Пэйн|Томаса Пэйна]] і [[Томас Джэфэрсан|Томаса Джэфэрсана]]. Беспасярэдне перад і па [[Вайна за незалежнасьць ЗША|Вайне за незалежнасьць]] газэты набылі вялікую папулярнасьць, задавальняючы попыт на антыбрытанскую нацыянальную літаратуру{{Зноска|BaymLevine|2013|Levine & Baym|163}}{{Зноска|Lauter1994a|1994a|Lauter|705—707}}. Раьннім раманам уважаецца ''«[[Сіла спачуваньня]]»'' [[Ўільям Гіл Браўн|Ўільяма Гіла Браўна]], выдадзены ў 1791 годзе. Пісьменьнік і крытык [[Джон Ніл]] у першай палове XIX стагодзьдзя спрыяў фармаваньню ўнікальнай амэрыканскай літаратуры і культуры, крытыкуючы папярэднікаў, як то [[Вашынгтон Ірвінг|Вашынгтона Ірвінга]], за імітацыю брытанскіх узораў, і ўплываючы на аўтараў кшталту [[Эдгар Алан По|Эдгара Алана По]]<ref>{{кніга|імя=Benjamin|прозьвішча=Lease|загаловак=That Wild Fellow John Neal and the American Literary Revolution|месца=Chicago, Illinois|выдавецтва=University of Chicago Press|год=1972|isbn=978-0-226-46969-0}}</ref>, які скіраваў амэрыканскую паэзію і апавяданьні ў новае рэчышча. [[Ралф Ўолда Эмэрсан]] і [[Маргарэт Фулер]] сталіся піянэрамі ўплывовага руху трансцэндэнталістаў<ref>{{спасылка|спасылка=http://xroads.virginia.edu/~ma95/finseth/trans.html|загаловак=The Emergence of Transcendentalism|выдавецтва=The University of Virginia|копія=https://web.archive.org/web/20230718205554/http://xroads.virginia.edu/~MA95/finseth/trans.html|дата копіі=07.2023}}</ref><ref>{{кніга|імя=Peter|прозьвішча=Coviello|спасылка=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195156539.001.0001/acref-9780195156539-e-0294?rskey=lw57LH&result=1|загаловак=The Oxford Encyclopedia of American Literature|выдавецтва=Oxford University Press|isbn=978-0-19-530772-6}}</ref>, а [[Гэнры Дэйвід Тора]], аўтар твору ''«[[Ўолдэн, альбо Жыцьцё ў лесе]]»'', таксама быў пад уплывам гэтага руху. Канфлікт вакол абаліцыянізму натхняў пісьменьнікаў, як то [[Гарыет Бічэр-Стоў]], і аўтараў рабскіх наратываў, напрыклад [[Фрэдэрык Дуглас|Фрэдэрыка Дугласа]]. Праца ''«[[Пунсовая літара]]»'' 1850 году [[Натаніель Готарн|Натаніеля Готарна]] выявіла цёмны бок амэрыканскай гісторыі, гэтак жа як вядомы твор ''«[[Мобі Дык]]»'' 1851 году [[Гэрман Мэлвіл|Гэрмана Мэлвіла]]. Найбольш значнымі паэтамі XIX стагодзьдзя, часу амэрыканскага Рэнэсансу, былі [[Ўолт Ўітмэн]], Мэлвіл і [[Эмілі Дыкінсан]]{{Зноска|BaymLevine|2013|Levine & Baym|444—447}}{{Зноска|Lauter1994a|1994a|Lauter|1228}}{{Зноска|Lauter1994a|1994a|Lauter|1233}}{{Зноска|Lauter1994a|1994a|Lauter|1260}}. [[Марк Твэн]] стаў першым буйным амэрыканскім пісьменьнікам, народжаным на Захадзе. [[Гэнры Джэймз]] атрымаў міжнародную ўхвалу дзякуючы раманам кшталту ''«[[Жаночы партрэт]]»'' (1881). Зь цягам пашырэньня пісьменнасьці сярод насельніцтва пэрыядычныя выданьні ўсё часьцей друкавалі гісторыі пра прамысловых рабочых, жанчынаў і сельскую беднату{{Зноска|BaymLevine|2013|Levine & Baym|1269—1270}}{{Зноска|Lauter1994b|1994b|Lauter|8—10}}. Натуралізм, рэгіяналізм і рэалізм былі галоўнымі літаратурнымі плынямі таго часу{{Зноска|BaymLevine|2013|Levine & Baym|1271—1273}}{{Зноска|Lauter1994b|1994b|Lauter|12}}. Хоць [[мадэрнізм]] агулам набыў міжнародны характар, мадэрністы ў ЗША часьцей укарэньвалі свае творы ў канкрэтных рэгіёнах, супольнасьцях і культурах{{Зноска|BaymLevine|2013|Levine & Baym|1850—1851}}. Пасьля Вялікай міграцыі ў паўночныя гарады афраамэрыканскія і індзейскія аўтары Гарлемскага Рэнэсансу стварылі асобную літаратурную традыцыю, у якой асуджалі няроўнасьць. У эпоху пашырэньня джазу гэтыя творы распаўсюдзіліся па-за межы ЗША, што паўплывала на філязофію [[нэгрытуд]]у, што ўзьнікла ў 1930-я гады сярод франкамоўных пісьменьнікаў афрыканскай дыяспары{{Зноска|Lauter1994b|1994b|Lauter|1579—1585}}. У 1950-я гады ідэал аднастайнасьці падштурхнуў многіх аўтараў да спробы напісаць [[вялікі амэрыканскі раман]]{{Зноска|BaymLevine|2013|Levine & Baym|2260—2261}}, у той час як [[разьбітае пакаленьне|пакаленьне бітнікаў]] адрынула канфармізм, выкарыстоўваючы стылі, якія надавалі большую вагу вуснаму слову, апісваючы ўжываньне наркотыкаў, сэксуальнасьць і недахопы грамадзтва{{Зноска|BaymLevine|2013|Levine & Baym|2262}}{{Зноска|Lauter1994b|1994b|Lauter|1975—1977}}. Сучасная літаратура стала больш плюралістычнай, чым была ў мінулыя эпохі, а ейнай найбольш аб’яднальнай рысай можна назваць тэндэнцыю да самасьвядомых моўных экспэрымэнтаў{{Зноска|BaymLevine|2013|Levine & Baym|2266—2267}}. Больш за дзясятак амэрыканскіх аўтараў у розныя гады атрымлівалі [[Нобэлеўская прэмія ў галіне літаратуры|Нобэлеўскую прэмію ў галіне літаратуры]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nobelprize.org/prizes/lists/all-nobel-prizes-in-literature/all/|загаловак=All Nobel Prizes in Literature|выдавецтва=Nobel Prize Outreach AB 2024}}</ref>. === Масавыя мэдыі === [[Файл:Comcast Philly.JPG|значак|Гмах у [[Філадэлфія|Філадэлфіі]], дзе разьмяшчаецца сядзіба буйнога тэлекамунікацыйнага холдынгу [[Comcast]].]] Да чатырох галоўных вяшчальных сетак ЗША ставяцца [[NBC|National Broadcasting Company]] (NBC), [[CBS|Columbia Broadcasting System]] (CBS), [[ABC (тэлеканал)|American Broadcasting Company]] (ABC) і [[FOX|Fox Broadcasting Company]] (FOX). Усе чатыры буйныя тэлевізійныя сеткі ёсьць камэрцыйнымі. Галоўнай жа некамэрцыйнай грамадзкай тэлевізійнай сеткай ёсьць [[PBS|Public Broadcasting Service]] (PBS)<ref>{{спасылка|спасылка=http://pbs.org/about/about-pbs/overview/|загаловак=About PBS – Overview|выдавецтва=PBS|копія=https://web.archive.org/web/20180907224131/http://www.pbs.org/about/about-pbs/overview/|дата копіі=09.2018}}</ref>. Яна таксама забясьпечвае адукацыйныя праграмы празь мясцовыя тэлестанцыі<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.teslamemorialsociety.org/TMSud_Documentaries.htm|загаловак=Video Documentaries|выдавецтва=Tesla Memorial Society|копія=https://web.archive.org/web/20230326025950/http://www.teslamemorialsociety.org/TMSud_Documentaries.htm|дата копіі=03.2023}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.carnegiecouncil.org/people/ray-suarez|загаловак=Ray Suarez|выдавецтва=Carnegie Council for Ethics in International Affairs|копія=https://web.archive.org/web/20220612035410/https://www.carnegiecouncil.org/people/ray-suarez|дата копіі=06.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.insidepeacemovie.com/pbs/|загаловак=PBS Television Broadcasts|выдавецтва=Inside Peace|копія=https://web.archive.org/web/20220628122359/https://www.insidepeacemovie.com/pbs/|дата копіі=06.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wfyi.org/federal-funding-for-public-broadcasting|загаловак=Federal Funding for Public Broadcasting|выдавецтва=WFYI|копія=https://web.archive.org/web/20211111083755/https://www.wfyi.org/federal-funding-for-public-broadcasting|дата копіі=11.2021}}</ref>. Кабэльнае тэлебачаньне ў ЗША прапануе сотні каналаў, арыентаваных на розныя нішавыя інтарэсы<ref>{{навіна|спасылка=https://www.nytimes.com/aponline/2015/10/12/business/ap-us-streaming-tv-options.html|загаловак=Streaming TV Services: What They Cost, What You Get|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=10.2015|копія=https://web.archive.org/web/20151015023520/https://www.nytimes.com/aponline/2015/10/12/business/ap-us-streaming-tv-options.html|дата копіі=10.2015}}</ref>. У 2021 годзе блізу 83% амэрыканцаў у веку старэйшым за 12 гадоў слухалі радыё, а каля 40% былі слухачамі [[падкастынг|падкастаў]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.pewresearch.org/journalism/fact-sheet/audio-and-podcasting/|загаловак=Audio and Podcasting Fact Sheet|выдавецтва=Pew Research Center|дата публікацыі=06.2021}}</ref>. У папярэднім годзе ў ЗША налічвалася {{Лік|15460}} ліцэнзаваных радыёстанцыяў паводле зьвестак [[Фэдэральная камісія па сувязях|Фэдэральнай камісіі па сувязях]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://docs.fcc.gov/public/attachments/DOC-367270A1.pdf|загаловак=BROADCAST STATION TOTALS AS OF SEPTEMBER 30, 2020|выдавецтва=docs.fcc.gov}}</ref>. Грамадзкае радыёвяшчаньне перш за ўсё забясьпечваецца арганізацыяй [[NPR|National Public Radio]] (NPR), створаным у лютым 1970 году паводле Закону аб грамадзкім вяшчаньні 1967 году<ref>{{навіна|спасылка=https://www.npr.org/about-npr/192827079/overview-and-history|загаловак=History: NPR|выдавец=NPR|дата публікацыі=06.2013|копія=http://web.archive.org/web/20130722235307/https://www.npr.org/about-npr/192827079/overview-and-history|дата копіі=22.07.2013}}</ref>. Газэты ЗША з сусьветнай вядомасьцю і рэпутацыяй улучаюць [[The Wall Street Journal]], [[The New York Times]], [[The Washington Post]] і [[USA Today]]<ref>{{кніга|імя=Brenda|прозьвішча=Shaffer|спасылка=https://books.google.com/books?id=uEOd-cDWVwQC&pg=PA116|загаловак=The Limits of Culture: Islam and Foreign Policy|выдавецтва=MIT Press|год=2006|isbn=978-0-262-19529-4}}</ref>. Каля 800 выданьняў выходзяць па-гішпанскую<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.w3newspapers.com/usa/spanish|загаловак=Spanish Newspapers in United States|выдавецтва=W3newspapers}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.onlinenewspapers.com/usstate/spanish-language-newspapers-usa.htm|загаловак=Spanish Language Newspapers in the USA: Hispanic Newspapers: Periódiscos en Español en los EE.UU|выдавецтва=Onlinenewspapers.com|копія=https://web.archive.org/web/20140626114455/https://www.onlinenewspapers.com/usstate/spanish-language-newspapers-usa.htm|дата копіі=06.2014}}</ref>. За малым выключэньнем, газэты трымаюцца ў прыватнай уласнасьці, то бок або ў буйных мэдыйных групаў, як то Gannett або McClatchy, якія валодаюць дзясяткамі ці нават сотнямі выданьняў, або ў невялікіх групаў, якія валодаюць толькі некалькімі газэтамі. Усё радзей газэты трымаюцца ў руках асобных людзей ці сем’яў. У буйных гарадах часта існуюць газэты, якія дапаўняюць асноўныя штодзённыя выданьні, як то [[The Village Voice]] у [[Нью-Ёрк]]у і [[LA Weekly]] у [[Лос-Анджэлес]]е. Пяць найбольш наведвальных вэб-сайтаў у сьвеце — [[Гугл|Google]], [[YouTube]], [[Facebook]], [[Instagram]] і [[ChatGPT]] — усе належаць кампаніям ЗША. Сярод іншых папулярных плятформаў, якія трымаюцца амэрыканцамі, ёсьць [[X (сацыяльная сетка)|X]] (раней Twitter) і [[Amazon.com|Amazon]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.alexa.com/topsites/countries/US|загаловак=Top Sites in United States|выдавецтва=Alexa|копія=https://web.archive.org/web/20200621221154/https://www.alexa.com/topsites/countries/US|дата копіі=06.2020}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.similarweb.com/top-websites/|загаловак=Similarweb Top Websites Ranking|выдавецтва=Similarweb|дата публікацыі=01.2026}}</ref>. У 2025 годзе ЗША былі другім найбуйнейшым у сьвеце рынкам відэагульняў паводле прыбыткам пасьля Кітаю<ref>{{спасылка|спасылка=https://newzoo.com/resources/rankings/top-10-countries-by-game-revenues|загаловак=Top countries and markets by video game revenues|выдавецтва=Newzoo}}</ref>. У 2015 годзе індустрыя відэагульняў у ЗША ўлучала {{Лік|2457}} кампаніяў, якія забясьпечвалі блізу 220 тысячаў працоўных месцаў і зараблялі 30,4 млрд даляраў у якасьці прыбытку<ref>{{спасылка|аўтар=Takahashi, Dean|спасылка=https://gamesbeat.com/the-u-s-game-industry-has-2457-companies-supporting-220000-jobs/|загаловак=The U.S. game industry has 2,457 companies supporting 220,000 jobs|выдавецтва=GamesBeat|дата публікацыі=02.2017}}</ref>. Толькі ў [[Каліфорнія|Каліфорніі]] налічваецца 444 выдаўцы, распрацоўшчыкі і вытворцы абсталяваньня для відэагульняў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.theesa.com/video-game-impact-map/state/california/|загаловак=California (CA)|выдавецтва=ESA Impact Map|дата публікацыі=07.2017}}</ref>. Паводле зьвестак Game Developers Conference (GDC), ЗША ў 2025 годзе былі галоўным цэнтрам распрацоўкі відэагульняў у сьвеце, то бок на дзель ЗША прыпадала 58% ад ліку ўсіх распрацоўшчыкаў у сьвеце<ref>{{спасылка|спасылка=https://80.lv/articles/number-of-devs-aged-45-or-older-has-tripled-since-2015|загаловак=Number of Devs Aged 45 or Older Has Tripled Since 2015|выдавецтва=80.lv|дата публікацыі=03.2025}}</ref>. Свабода СМІ была ацэненая ў 2026 годзе арганізацыяй [[Рэпартэры бязь межаў]] як «праблемная». Дасьледнікі адзначаюць значны рост цэнзураваньня і самацэнзуры ў апошнія гады<ref>{{спасылка|спасылка=https://rsf.org/en/index?year=2026|загаловак=Index 2026 – Global score|выдавецтва=Reporters Without Borders}}</ref>. === Тэатар === [[Файл:Various Pictures from New York City - September, 2025.jpg|значак|зьлева|[[Брадўэйскі тэатар|Брадўэйскія тэатры]] на [[Мангэтан]]е ў [[Нью-Ёрк]]у.]] ЗША вядомыя сваім тэатрам. Тэатральныя традыцыі краіны сягаюць старой эўрапейскай тэатральнай школы з моцным уплывам брытанскага тэатра<ref>{{кніга|імя=Theresa|прозьвішча=Saxon|спасылка=https://books.google.com/books?id=2-AkDQAAQBAJ&pg=PA7|загаловак=American Theatre: History, Context, Form|выдавецтва=Edinburgh University Press|старонкі=7–|isbn=978-0-7486-3127-8}}</ref>. Да сярэдзіны XIX стагодзьдзя ЗША стварыла новыя адметныя драматычныя формы, як то плывучы тэатар і [[мінстрэль-шоў]]<ref>Meserve, Walter J. An Outline History of American Drama, New York: Feedback/Prospero, 1994.</ref>. Цэнтральным месцам амэрыканскага тэатральнага жыцьця ёсьць [[Тэатральны квартал]] на [[Мангэтан]]е, які падзяляецца на [[Брадўэйскі тэатар|Брадўэй]], [[Оф-Брадўэй]] і [[Оф-Оф-Брадўэй]]<ref>{{кніга|аўтар=Londré, Felicia Hardison; Watermeier, Daniel J.|загаловак=The History of North American Theater: From Pre-Columbian Times to the Present|выдавецтва=Continuum|isbn=978-0-8264-1079-5}}</ref>. Шматлікія кіна- і тэлезоркі атрымалі свой першы вялікі посьпех, зьявіўшыся ў нью-ёрскіх пастаноўках. Па-за межамі Нью-Ёрку многія гарады маюць свае прафэсійныя рэгіянальныя тэатральныя трупы з шырокай уласнай праграмай пастановак. Найбольш дарагімі, але і папулярнымі тэатральнымі спэктаклямі ёсьць [[м’юзыкал|м’юзыклы]]. У ЗША існуе актыўны грамадзкі аматарскі тэатар<ref>Watt, Stephen; Richardson, Gary A. (1994). «American Drama: Colonial to Contemporary».</ref>. Прэміяй [[Тоні]] адзначаюць выдатныя выступы на пастаноўках Брадўэйскага тэатру. Урачыстая цырымонія ўручэньня ладзіцца штогод на Мангэтане. Узнагароды прысуджаюцца за пастаноўкі і ролі. Адная ўзнагарода таксама прысуджаецца за вынікі ў жыцьці рэгіянальнага тэатру<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.tonyawards.com/en_US/about/index.html|загаловак=Who’s Who|копія=https://web.archive.org/web/20161223002914/http://www.tonyawards.com/en_US/about/index.html|дата копіі=12.2016}}</ref>. === Выяўленчае мастацтва === [[Файл:Grant Wood - American Gothic - Google Art Project.jpg|значак|Карціна ''«[[Амэрыканская готыка]]»'' працы мастака [[Грант Ўуд|Гранта Ўуда]].]] Народнае мастацтва ў часы каляніяльнай Амэрыцы ў часы панаваньня ангельцаў паўстала з супольнасьцяў рамесьнікаў. У тыя часы традыцыі кардынальна розьніліся ад эўрапейскай традыцыі «высокага мастацтва», якая была менш дасяжнай ды звычайна менш актуальнай для раньніх амэрыканскіх пасяленцаў<ref>American folk art the art of the common man in America, 1750-1900. New York, N.Y.: The Museum of Modern Art. 1932.</ref>. Культурныя зрухі ў мастацтве і рамёствах у каляніяльнай Амэрыцы звычайна адставалі ад заходнеэўрапейскіх. Напрыклад, пануючы сярэднявечны стыль дрэваапрацоўкі і прымітыўнай скульптуры стаў неад’емнай часткаю раньняга амэрыканскага народнага мастацтва, не зважаючы на зьяўленьне рэнэсансных стыляў у [[Ангельшчына|Ангельшчыны]] ў канцы XVI і пачатку XVII стагодзьдзяў. Новыя ангельскія стылі ня здолелі істотна паўплываць на амэрыканскае народнае мастацтва, бо амэрыканскія формы ўжо былі трывала замацаваныя. [[Школа ракі Гадсана]] паклала пачатак руху сярэдзіны XIX стагодзьдзя ў традыцыі эўрапейскага натуралізму ў выяўленчым мастацтве. Армурная выстава 1913 году ў Нью-Ёрку, якая прадставіла эўрапейскі [[мадэрнізм]], шакавала публіку і пераўтварыла мастацкую сцэну ЗША<ref>{{кніга|аўтар=Brown, Milton W.|спасылка=https://archive.org/details/storyofarmorysho00brow|загаловак=The Story of the Armory Show|месца=New York|выдавецтва=Abbeville Press|isbn=978-0-89659-795-2}}</ref>. Амэрыканскі рэалізм і амэрыканскі рэгіяналізм імкнуліся адлюстраваць краіну і даць ёй новыя спосабы самаўсьведамленьня. [[Джорджыя О’Кіф]], [[Марсдэн Гартлі]] і іншыя мастакі экспэрымэнтавалі з новымі індывідуалістычнымі стылямі, якія сталі вядомыя як амэрыканскі мадэрнізм. Вялікія мастацкія рухі, як то [[абстрактны экспрэсіянізм]] [[Джэксан Полак|Джэксана Полака]] і [[Вілем дэ Кунінг|Вілема дэ Кунінга]], а таксама [[поп-арт]] [[Эндзі Ўоргал]]а і [[Рой Ліхтэнштайн|Роя Ліхтэнштайна]], разьвіваліся ў значнай ступені ў ЗША. Сярод вядомых фатографаў вылучаліся [[Альфрэд Стыгліц]], [[Эдўард Стайкен]], [[Даратэя Ланг]], [[Эдўард Ўэстан]], [[Джэймз Ван Дэр Зээ]], [[Ансэл Адамз]] і [[Гордан Паркс]]<ref>{{кніга|імя=Alma|прозьвішча=Davenport|спасылка=https://books.google.com/books?id=hca5H_rJZnUC&pg=PA67|загаловак=The History of Photography: An Overview|выдавецтва=UNM Press|год=1991|isbn=978-0-8263-2076-6}}</ref>. Хваля мадэрнізму, а затым постмадэрнізму надала сусьветную вядомасьць амэрыканскім архітэктарам, у тым ліку [[Фрэнк Лойд Райт|Фрэнку Лойду Райту]], [[Філіп Джонсан|Філіпу Джонсану]] і [[Фрэнк Геры|Фрэнку Геры]]<ref>{{кніга|аўтар=Janson, Horst Woldemar; Janson, Anthony F.|спасылка=https://books.google.com/books?id=MMYHuvhWBH4C&pg=PT955|загаловак=History of Art: The Western Tradition|выдавецтва=Prentice Hall Professional|год=2003|isbn=978-0-13-182895-7}}</ref>. [[Мэтраполітэн (музэй)|Мэтраполітэн-музэй]] мастацтваў на Мангэтане ёсьць найбуйнейшым мастацкім музэем ЗША<ref>{{навіна|аўтар=Lester|спасылка=https://www.independent.co.uk/voices/letter-the-louvre-tourism-on-the-grand-scale-1465736.html|загаловак=Letter: The Louvre: tourism on the grand scale|выдавец=The Independent|дата публікацыі=12.1993}}</ref> і чацьвертым паводле велічыні ў сьвеце<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.worldatlas.com/articles/the-largest-art-museums-in-the-world.html|загаловак=The Largest Art Museums In The World|выдавецтва=WorldAtlas|дата публікацыі=05.2017}}</ref>. === Музыка === [[Файл:Country Music Hall of Fame 2022a.jpg|значак|зьлева|[[Заля славы і музэй кантры]] ў [[Нэшвіл]]е.]] Народная музыка ЗША ахоплівае мноства жанраў. Шматлікія народныя песьні перадаваліся ў межах адной сям’і або пэўнай супольнасьці цягам пакаленьняў і часам вядуць свой пачатак яшчэ з [[Брытанскія астравы|Брытанскіх астравоў]], кантынэнтальнай Эўропы або [[Афрыка|Афрыкі]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.loc.gov/folklife/guide/folkmusicandsong.html|загаловак=Folk Music and Song: American Folklife Center: An Illustrated Guide (Library of Congress)|выдавецтва=Loc.gov}}</ref>. Асабліва моцны ўплыў на музыку ЗША зрабілі рытмічныя і лірычныя стылі афраамэрыканскай музыкі<ref>{{спасылка|спасылка=https://music.si.edu/story/musical-crossroads|загаловак=Musical Crossroads: African American Influence on American Music|выдавецтва=Smithsonian|дата публікацыі=09.2016}}</ref>. [[Банджа]] трапіла ў ЗША праз гандаль рабамі. Мінстрэль-шоў, якія традыцыйна ўлучаюць выкананьне нумароў з гэтым інструмэнтам, прывялі да росту папулярнасьці ў XIX стагодзьдзі<ref>{{артыкул|аўтар=Winans, Robert B.|загаловак=The Folk, the Stage, and the Five-String Banjo in the Nineteenth Century|выданьне=The Journal of American Folklore|том=89|нумар=354|старонкі=407—437|год=1976|DOI=10.2307/539294}}</ref>{{Зноска|Shi|2016|Shi|378}}. [[Электрагітара|Электрычная гітара]], вынайдзеная ў 1930-я і шырока прадукаваная з 1940-х гадоў, зрабіла велізарны ўплыў на папулярную музыку, асабліва дзякуючы разьвіцьцю [[рок-н-рол]]у<ref name="axe" >{{спасылка|спасылка=https://invention.si.edu/invention-electric-guitar|загаловак=The Invention of the Electric Guitar|выдавецтва=Smithsonian Institution|дата публікацыі=04.2014}}</ref>. [[Сынтэзатар]], [[дыджэінг]] і [[электронная музыка]] таксама ў значнай ступені былі распрацаваныя ў ЗША. Жанр [[блюз]] паўстаў з народнай музыкі, стаўшы папулярным жанрам з сусьветнай аўдыторыяй. [[Джаз]] зьявіўся з блюзу і [[рэгтайм]]у ў пачатку XX стагодзьдзя, разьвіваючыся дзякуючы інавацыям і запісам кампазытараў, такіх як [[Ўільям Крыстафэр Гэндзі]] і [[Джэлі Рол Мортан]]. [[Луіс Армстранг]] і [[Д’юк Элінгтан]] павялічылі папулярнасьць жанру ў першай палове XX стагодзьдзя<ref name="Biddle-2001" >{{кніга|аўтар=Biddle, Julian|спасылка=https://archive.org/details/whatwashotroller00bidd/page/|загаловак=What Was Hot!: Five Decades of Pop Culture in America|месца=New York|выдавецтва=Citadel|isbn=978-0-8065-2311-8}}</ref>. [[кантры|Кантры-музыка]] сфармавалася ў 1920-я<ref>{{спасылка|аўтар=Stoia, Nicholas|спасылка=https://blog.oup.com/2014/10/early-blues-country-music/|загаловак=Early blues and country music|выдавецтва=Oxford University Press|дата публікацыі=10.2014}}</ref>, [[блюграс]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.britannica.com/art/bluegrass-music|загаловак=Bluegrass music|выдавецтва=Encyclopædia Britannica}}</ref> і [[рытм-энд-блюз]] — у 1940‑я, а рок-н-рол — у 1950-я<ref name="axe" />. У 1960-я гады [[Боб Дылан]] выйшаў з фольк-адраджэньня і стаў адным з найбольш вядомых аўтараў песьняў у краіне<ref>{{артыкул|спасылка=https://www.rollingstone.com/interactive/lists-100-greatest-songwriters/#bob-dylan|загаловак=No. 1 Bob Dylan|выданьне=Rolling Stone|год=04.2020}}</ref>. Музычныя формы панку і гіп-гопу таксама ўзьніклі ў ЗША ў 1970-я гады<ref>{{кніга|імя=Clayton|спасылка=https://ohiostate.pressbooks.pub/artandmusicbiographies/chapter/reading-9-neo-expressionism-and-music-reaching-into-the-1980s/|загаловак=A Quick and Dirty Guide to Art, Music, and Culture|выдавецтва=The Ohio State University}}</ref>. Злучаныя Штаты Амэрыкі маюць найбуйнейшы ў сьвеце музычны рынак з агульным раздробным аб’ёмам у 15,9 млрд даляраў у 2022 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.riaa.com/reports/2022-year-end-music-industry-revenue-report-riaa/|загаловак=2022 Year-End Music Industry Revenue Report|выдавецтва=Record Industry Association of America}}</ref>. Сучасная музыка ЗША папулярная ўва ўсім сьвеце<ref>{{спасылка|аўтар=Posada, Susana Pérez|спасылка=https://www.bellinghamherald.com/entertainment/article312069840.html|загаловак=Made in the USA: American artists rule Spotify at home and abroad|выдавецтва=The Bellingham Herald|дата публікацыі=06.11.2025}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Savage, Mark|спасылка=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-57486272|загаловак=British music exports reach a record high|выдавец=BBC|дата публікацыі=16.06.2021}}</ref>. Большасьць найбуйнейшых сусьветных гуказапісных кампаніяў базуецца ў ЗША. Інхыя інтарэсы абараняе [[Амэрыканская асацыяцыя гуказапісных кампаніяў]]<ref>{{спасылка|аўтар=Eoin|спасылка=https://universitytimes.ie/2014/03/how-american-music-took-over-the-world/|загаловак=How American Music Took Over the World|выдавецтва=The University Times|дата публікацыі=03.2014}}</ref>. Папулярныя амэрыканскія сьпевакі сярэдзіны XX стагодзьдзя, як то [[Фрэнк Сынатра]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.usatoday.com/story/life/music/2015/12/08/10-ways-frank-sinatra-changed-world/76381754/|загаловак=10 ways that Frank Sinatra changed the world|выдавецтва=USA Today|дата публікацыі=12.2015}}</ref> і [[Элвіс Прэсьлі]]<ref>{{навіна|спасылка=https://www.reuters.com/article/us-universal-music-elvis-idCAKCN2M40UH|загаловак=Universal Music can’t help falling for Elvis Presley, to manage song catalog|выдавец=Reuters|дата публікацыі=04.2022}}</ref>, сталі сусьветнымі зоркам і аднымі з самых прадаваных выканаўцаў на Зямлі<ref name="Biddle-2001" />, як і артысты канца XX стагодзьдзя, сярод якіх вылучаліся [[Майкл Джэксан]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.riaa.com/michael-jacksons-thriller-first-ever-30x-multi-platinum-riaa-certification/|загаловак=Michael Jackson's 'Thriller' First Ever 30X Multi-Platinum RIAA Certification|выдавецтва=Recording Industry Association of America|дата публікацыі=12.2015}}</ref>, [[Мадонна (сьпявачка)|Мадонна]]<ref>{{навіна|аўтар=Marcos, Carlos|спасылка=https://english.elpais.com/culture/2022-08-17/madonna-has-been-scandalizing-people-for-40-years-and-nobodys-going-to-stop-her.html|загаловак=Madonna has been scandalizing people for 40 years, and nobody's going to stop her|выдавец=El País|дата публікацыі=08.2022}}</ref>, [[Ўітні Г’юстан]]<ref>{{артыкул|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-singers-all-time-1234642307/whitney-houston-11-1234643211/|загаловак=The 200 Greatest Singers of All Time|выданьне=Rolling Stone|год=01.2023}}</ref> і [[Мэрая Кэры]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://grammy.com/news/mariah-carey-global-impact-award-recording-academy-honors-black-music-collective|загаловак=Mariah Carey To Receive Global Impact Award At Recording Academy Honors Presented By The Black Music Collective|выдавецтва=Grammy Awards|копія=https://web.archive.org/web/20240202011657/https://www.grammy.com/news/mariah-carey-global-impact-award-recording-academy-honors-black-music-collective|дата копіі=02.2024}}</ref>. У пачатку XXI стагодзьдзя вядомасьць набылі [[Эмінэм]]<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.southpawer.com/2017/09/12/eminem-guinness-world-records|загаловак=11 Guinness World Records Eminem Still Holds|дата публікацыі=09.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170914224707/http://www.southpawer.com/2017/09/12/eminem-guinness-world-records/|дата копіі=09.2017}}</ref>, [[Брытні Сьпірз]]{{Зноска|Edmondson|2013|Edmondson|490}}, [[Лэдзі Гага]]{{Зноска|Edmondson|2013|Edmondson|490}}, [[Кэці Пэры]]{{Зноска|Edmondson|2013|Edmondson|490}}, [[Тэйлар Сўіфт]] і [[Біёнсэй]]<ref>{{навіна|спасылка=https://news.sky.com/story/taylor-swift-and-beyonce-reporters-wanted-by-biggest-newspaper-chain-in-us-12960828|загаловак=Taylor Swift and Beyoncé reporters wanted by biggest newspaper chain in US|выдавец=Sky News|дата публікацыі=09.2023|копія=https://web.archive.org/web/20231109015600/https://news.sky.com/story/taylor-swift-and-beyonce-reporters-wanted-by-biggest-newspaper-chain-in-us-12960828|дата копіі=11.2023}}</ref>. === Кінэматограф === [[Файл:Hollywood Sign (Zuschnitt).jpg|значак|[[Галівудзкі знак]] на Галівудзкіх пагорках часта ўважаецца сымбалем амэрыканскай кінаіндустрыі]] Амэрыканская кінаіндустрыя мае сусьветны ўплыў і шырокую аўдыторыю. [[Галівуд]], раён у цэнтральнай частцы [[Лос-Анджэлес]]у, другога паводле колькасьці насельніцтва гораду краіны, стаў сынонімам для ўсёй амэрыканскай кінавытворчасьці<ref>{{кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=1VbOAAAAMAAJ&q=Hollywood+merged+with+City+of+Los+Angeles+in+1910&pg=PA193|загаловак=Annual Report of the Controller of the City of Los Angeles, California|выдавецтва=ByOffice of Controller Los Angeles, CA (1914)|год=1914}}</ref><ref>{{кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=cPo2AQAAMAAJ&q=Hollywood+merged+with+City+of+Los+Angeles+in+1910&pg=PA173|загаловак=Report of the Auditor of the City of Los Angeles California of the Financial Affairs of the Corporation in Its Capacity as a City for the Fiscal Year|выдавецтва=By Auditor's Office of Los Angeles, CA (1913)|год=1913}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=30707|загаловак=Nigeria surpasses Hollywood as world's second-largest film producer|выдавецтва=United Nations|дата публікацыі=05.2009}}</ref>. Вялікія кінастудыі ЗША ёсьць асноўнай крыніцай найбольш камэрцыйна пасьпяховых фільмаў, якія маюць вялікі апох ва ўсім сьвеце. Спачатку, ад канца XIX стагодзьдзя й празь першыя дзесяцігодзьдзі XX стагодзьдзя, амэрыканская кінаіндустрыя была ў значнай ступені сканцэнтраваная ў рэгіёне [[Нью-Ёрк]]у<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nytimes.com/1998/10/04/nyregion/getting-big-picture-film-industry-started-here-left-now-it-s-back-state-says.html|загаловак=Getting the Big Picture; The Film Industry Started Here and Left. Now It's Back, and the State Says the Sequel Is Huge.|выдавецтва=The New York Times|дата публікацыі=10.1998|копія=https://web.archive.org/web/20191219034718/https://www.nytimes.com/1998/10/04/nyregion/getting-big-picture-film-industry-started-here-left-now-it-s-back-state-says.html|дата копіі=12.2019}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.the-numbers.com/market/|загаловак=Market Data|выдавецтва=The Numbers|копія=http://web.archive.org/web/20110515002140/https://www.the-numbers.com/market/|дата копіі=15.05.2011}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://j-entonline.com/before-hollywood-there-was-fort-lee-n-j-early-movie-making-in-new-jersey-a-j-ent-dvd-review/|загаловак=Before Hollywood There Was Fort Lee, N.J.: Early Movie Making in New Jersey (a J!-ENT DVD Review)|выдавецтва=J!-ENT|дата публікацыі=01.2011|копія=https://web.archive.org/web/20191222043615/http://j-entonline.com/blu-ray-dvd-reviews/dvd-reviews-film-tv/before-hollywood-there-was-fort-lee-n-j-early-movie-making-in-new-jersey-a-j-ent-dvd-review/|дата копіі=12.2019}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.nj.com/news/index.ssf/2012/04/100_years_ago_fort_lee_was_the.html|загаловак=100 years ago, Fort Lee was the first town to bask in movie magic|выдавецтва=NJ.com|дата публікацыі=04.2012|копія=https://web.archive.org/web/20180929115649/https://www.nj.com/news/index.ssf/2012/04/100_years_ago_fort_lee_was_the.html|дата копіі=09.2018}}</ref>, але пазьней яна стала пераважна базавацца ў Галівудзе й вакол яго. Тым ня менш, у XXI стагодзьдзі амэрыканскія кінакампаніі падпалі пад уплыў [[глябалізацыя|глябалізацыі]], і ўсё большая колькасьць фільмаў ствараецца па-за межамі ЗША<ref>{{артыкул|спасылка=https://www.hollywoodreporter.com/news/john-landis-rails-studios-theyre-659222|загаловак=John Landis Rails Against Studios: 'They're Not in the Movie Business Anymore'|выданьне=The Hollywood Reporter}}</ref>. Прэмія «[[Оскар]]» уручаецца штогод [[Акадэмія кінэматаграфічных мастацтваў і навук|Акадэміяй кінэматаграфічных мастацтваў і навук]] з 1929 году, а іншая вадомая прэмія «[[Залаты Глёбус]]» таксама ўручаецца раз на год з студзеня 1944 году. Свайго піку кінаіндустрыя дасягнула ў час гэтак званага [[Залаты век Галівуду|Залатога веку Галівуду]], які цягнуўся ад зьяўленьня гукавога кіно да пачатку 1960-х гадоў<ref>{{навіна|аўтар=Matthews, Charles|спасылка=https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/book-explores-hollywood-golden-age-of-the-1960s-70s/2011/02/10/AGh5xJIH_story.html|загаловак=Book explores Hollywood 'Golden Age' of the 1960s-'70s|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=06.2011}}</ref>, калі такія экранныя зоркі, як то [[Джон Ўэйн]] і [[Мэрылін Манро]], сталі іканічнымі постацямі<ref>{{навіна|аўтар=Banner, Lois|спасылка=https://www.latimes.com/opinion/la-xpm-2012-aug-05-la-oe-0805-banner-marilyn-monroe-icon-biography-20120805-story.html|загаловак=Marilyn Monroe, the eternal shape shifter|выдавец=Los Angeles Times|дата публікацыі=08.2012}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.usc.edu/uscnews/stories/15465.html|загаловак=John Wayne, an American Icon|выдавецтва=University of Southern California|дата публікацыі=08.2008|копія=https://web.archive.org/web/20080822102812/https://www.usc.edu/uscnews/stories/15465.html|дата копіі=08.2008}}</ref>. У 1970-я гады Новы Галівуд або Галівудзкі рэнэсанс вызначаўся больш жорсткімі, рэалістычнымі фільмамі, натхнёнымі францускім і італьянскім рэалізмам паваеннага часу. XXI стагодзьдзе адзначанае ўзьлётам амэрыканскіх стрымінгавых плятформаў, якія сталі канкураваць з традыцыйнымі кінатэатрамі<ref>{{навіна|аўтар=Seitz, Matt Zoller|спасылка=https://www.rogerebert.com/mzs/avengers-mcu-and-the-content-endgame|загаловак=What's Next: Avengers, MCU, Game of Thrones, and the Content Endgame|выдавец=Ebert Digital LLC|дата публікацыі=04.2019}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Hannah|спасылка=https://www.kantar.com/inspiration/technology/us-streaming-market-growth-continues-despite-changes-in-the-industry|загаловак=US streaming market growth continues, despite changes in the industry|выдавецтва=Kantar Group|дата публікацыі=01.2023}}</ref>. == Спорт == {{Глядзіце таксама|Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|Нацыянальная хакейная ліга}} [[Файл:Arian Foster fumble.jpg|міні|[[Амэрыканскі футбол]] зьяўляецца самым папулярным відам спорту ў ЗША]] Рынак для прафэсійнага спорту ў Злучаных Штатах складае прыкладна $69 млрд, прыкладна на 50% больш за ўсе краіны [[Эўропа|Эўропы]], [[Блізкі Ўсход|Блізкага Ўсходу]] і [[Афрыка|Афрыкі]], разам узятых<ref>[https://web.archive.org/web/20141004154752/http://www.reuters.com/article/2008/06/18/us-pwcstudy-idUSN1738075220080618 Global sports market to hit ,1 billion in 2012]. Reuters.</ref>. [[Бэйсбол]] стала разглядацца як нацыянальны від спорту, пачынаючы з канца XIX стагодзьдзя, не зважаючы на тое, што самым папулярным відам спорту ў ЗША зьяўляецца [[амэрыканскі футбол]]<ref>[https://web.archive.org/web/20100709111448/http://www.harrisinteractive.com/Insights/HarrisVault8482.aspx?PID=337 Professional Football Widens Its Lead Over Baseball as Nation’s Favorite Sport]. Harris Interactive.</ref>. Менавіта Нацыянальная футбольная ліга (НФЛ) мае самую высокую сярэднюю наведвальнасьць сярод усіх спартовых ліаў у сьвеце, а за матчам Super Bowl назіраюць мільёны заўзятараў ва ўсім сьвеце. [[Баскетбол]] і [[Хакей з шайбай|хакей]] зьяўляюцца наступнымі двума вядучымі прафэсійнымі каманднымі відамі спорту ў краіне. Коледжаўскі амэрыканскі футбол і баскетбол прыцягваюць шырокую аўдыторыю<ref>[https://web.archive.org/web/20140407075223/http://www.footballfoundation.org/tabid/567/Article/53380/Passion-for-College-Football-Remains-Robust.aspx Passion for College Football Remains Robust]. National Football Foundation.</ref>. Гэтыя чатыры асноўных відаў спорту ў прафэсійных лігах разьбіты на сэзоны, якія праводзяцца ў розныя часы году, але перакрываюць адзін аднаго. У [[футбол]]е краіна прымала [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году|чэмпіянат сьвету 1994 году]]. [[Зборная ЗША па футболе|Мужчынская зборная па футболе]] зьяўляецца шматразовым удзельнікам чэмпіянатаў сьвету, а [[Жаночая зборная ЗША па футболе|жаночая каманда]] атрымлівала перамогі ў кубку сьвету па футболе сярод жанчынаў. Major League Soccer зьяўляецца галоўным футбольным спаборніцтвам краіны, якая, акрамя таго, мае ў сваім складзе некалькі клюбаў з суседняй [[Канада|Канады]]. Восем разоў [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]] праходзілі на тэрыторыі Злучаных Штатаў Амэрыкі, а [[летнія Алімпійскія гульні 2028 году]] будуць дзявятым такім разам. Па стане на 2017 год прадстаўнікі Злучаных Штатаў атрымалі 2522 мэдалёў на летніх Алімпійскіх гульнях, больш чым любая іншая краіна, і 305 мэдалёў у зімовых Алімпійскіх гульнях, саступіўшы месца толькі [[Нарвэгія|Нарвэгіі]]<ref>Chase, Chris (February 7, 2014). [https://web.archive.org/web/20191215084716/https://ftw.usatoday.com/2014/02/winter-olympics-medal-count-sochi-all-time-facts «The 10 most fascinating facts about the all-time Winter Olympics medal standings»]. USA Today.</ref>. У той час як большасьць асноўных відаў спорту ў ЗША, як то бэйсбол і амэрыканскі футбол эвалюцыянавалі з эўрапейскай спартовых гульняў, баскетбол, [[валейбол]], [[скейтбордынг]] і [[сноўбордынг]] зьяўляюцца асабіста амэрыканскімі вынаходкамі, некаторыя зь якіх сталі папулярнымі па ўсім сьвеце. [[Лякрос]] і [[сэрфінг]] ўзьніклі зь індзейскіх традыцыяў і традыцыяў карэнных гавайскіх народнасьцяў. Сярод індывідуальных відаў спорту асаблівую папулярнасьць у ЗША маюць [[гольф]] і [[аўтаспорт]], як то [[NASCAR]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140309053431/http://www.harrisinteractive.com/vault/Harris%20Poll%205%20-%202014%20Fave%20Sport_1.16.14.pdf «As American as Mom, Apple Pie and Football? Football continues to trump baseball as America’s Favorite Sport»]. Harris Interactive.</ref><ref>[http://www.grantland.com/story/_/id/7559458/cte-concussion-crisis-economic-look-end-football «What Would the End of Football Look Like?»] Grantland/ESPN.</ref>. [[Рэгбі]] лічыцца самым хуткарослым відам спорту ў ЗША, з зарэгістраванай колькасьцю гульцоў у 115,000+ чалавек<ref>[https://edition.cnn.com/2016/03/04/sport/usa-rugby-nigel-melville/index.html «Will U.S. learn to love rugby?»] CNN.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Дзядзька Сэм]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Baym, Nina; Levine, Robert S.|загаловак=The Norton Anthology of American Literature|месца=New York, New York|год=2013|выдавецтва=W. W. Norton & Company|isbn=978-0-393-91885-4|ref=BaymLevine}} * {{кніга|імя=William|прозьвішча=Burnham|спасылка=https://archive.org/details/introductiontola0000burn|загаловак=Introduction to the Law and Legal System of the United States|месца=St. Paul, Minnesota|выдавецтва=Thomson West|год=2006|isbn=978-0-314-06661-9|ref=Burnham}} * {{кніга|імя=Jacqueline|прозьвішча=Edmondson|год=2013|спасылка=https://books.google.com/books?id=dRfOEAAAQBAJ&pg=PA556|загаловак=Music in American Life: An Encyclopedia of the Songs, Styles, Stars, and Stories that Shaped our Culture &#91;4 volumes&#93;: An Encyclopedia of the Songs, Styles, Stars, and Stories That Shaped Our Culture|выдавецтва=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-39348-8|ref=Edmondson}} * {{кніга|аўтар=Lauter, Paul|спасылка=https://archive.org/details/heathanthologyof00v1unse_e3d7|загаловак=The Heath Anthology of American Literature|месца=Lexington, Massachusetts|выдавецтва=D.C. Heath and Company|год=1994a|том=1|isbn=978-0-669-32972-8|ref=Lauter1994a}} * {{кніга|аўтар=Lauter, Paul|спасылка=https://archive.org/details/heathanthologyof02laut/page/n2/mode/1up|загаловак=The Heath Anthology of American Literature|месца=Lexington, Massachusetts|выдавецтва=D.C. Heath and Company|год=1994b|том=2|isbn=978-0-669-32973-5|ref=Lauter1994b}} * {{кніга|імя=David Emory|прозьвішча=Shi|год=2016|спасылка=https://archive.org/details/americanarrative0001shid|загаловак=America: A Narrative History|месца=New York|выдавецтва=W.W. Norton|том=1|isbn=978-0-393-26594-1|ref=Shi}} == Вонкавыя спасылкі == {{Партал|Паўночная Амэрыка}} * [https://www.usa.gov/ Афіцыйная старонка]{{ref-en}} {{Адміністрацыйныя адзінкі ЗША}} {{Краіны Паўночнай Амэрыкі}} {{NATO}} {{АЭСР}} {{АБСЭ}} {{Вайна з тэрарызмам}} [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] opg4e5pla37wvjzvlv8t8h21rsh33vu 0 2866 2678867 2468539 2026-07-11T23:26:41Z Kvrtkmrtyrr 91676 ь. 2678867 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыя пра мову |Назва мовы = Ангельская |Назва мовы ў арыгінале = English |Краіны ўжываньня = [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], [[Канада|Канадзе]], [[Аўстралія|Аўстраліі]] і іншых краінах |Рэгіён = Галоўным чынам [[Заходняя Эўропа]], [[Паўночная Амэрыка]], [[Аўстралія]], [[Азія]] |Колькасьць карыстальнікаў = Для 340 мільёнаў зьяўляецца роднай. Для 600 мільёнаў — другой. |Клясыфікацыя = [[індаэўрапейскія мовы|Індаэўрапейская радзіна]] * [[германскія мовы|германская галіна]] ** [[заходнегерманскія мовы|Заходнегерманская група]] *** [[англа-фрыскія мовы|Англа-фрыская падгрупа]] **** [[ангельскія мовы|Ангельская галіна]] ***** '''Ангельская мова''' |Афіцыйная мова ў = '''Дэ-факта''' альбо '''дэ-юрэ''' — у шэрагу пераважна ангельскамоўных краінаў сьвету (ЗША, Вялікабрытанія і г.д.); таксама — у краінах з ангельскамоўнай меншасьцю, але наяўнасьцю ў гісторыі ангельскамоўнага панаваньня (Пакістан, Індыя і г.д.) |Рэгулюецца = — |Код па ISO 639-1 = en |Код па ISO 639-2(B) = eng |Код па ISO 639-2(T) = eng |Код па SIL = ENG |Выява = Anglospeak.svg |Подпіс да выявы = Валоданьне ангельскай мовай як роднай па сьвеце |Шырыня выявы = 270пкс }} '''Анге́льская мо́ва''', таксама '''анґе́льская мо́ва''' (саманазва: ''English'', ''the English language'') адносіцьца да [[заходнегерманскія мовы|заходняй падгаліны]] [[германскія мовы|германскае галіны]] [[індаэўрапейскія мовы|індаэўрапейскае моўнае радзіны]]. Упершыню гэтаю моваю пачалі размаўляць раньнім [[Сярэднявечча]]м ў [[Ангельшчына|Ангельшчыне]], і да цяперашняга часу яна найбольш шырока выкарыстоўваецьца ў сьвеце<ref>Mydans, Seth [http://www.nytimes.com/2007/05/14/world/asia/14iht-14englede.5705671.html «Across cultures, English is the word»]. New York Times.</ref>. Ёю размаўляе як першаю моваю большасьць насельніцтва шэрагу [[сувэрэнная дзяржава|сувэрэнных дзяржаваў]], сярод якіх [[Вялікабрытанія]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|Злучаныя Штаты]], [[Канада]], [[Аўстралія]], [[Ірляндыя]], [[Новая Зэляндыя]] й шэраг краінаў [[Карыбскі рэгіён|Карыбскага рэґіёну]]. Гэта трэцяя родная мова ў сьвеце што да колькасьці носьбітаў, пасьля [[кітайская мова|кітайскай]] і [[гішпанская мова|гішпанскай моваў]]<ref>[https://web.archive.org/web/19990429232804/http://www.sil.org/ethnologue/top100.html «Ethnologue, 1999»]</ref>. Ангельская мова шырока вывучаецца як другая мова ва ўсім сьвеце, яна ёсьць афіцыйная мова [[Эўрапейскі Зьвяз|Эўрапейскага Зьвязу]], многіх краінаў [[Садружнасьць нацыяў|Садружнасьці]] й [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|Арґанізацыі Аб’яднаных Нацыяў]], а таксама шматлікіх арґанізацыяў сьвету. Ангельская мова паходзіць ад мовы [[германцы|германскіх плямёнаў]] ([[фрызы|фрызаў]], [[англы|англаў]], [[саксы|саксаў]] ды [[юты|ютаў]]), якія перасяліліся ў Брытанію ў V стагодзьдзі. Зь іх дыялектаў утварылася [[стараангельская мова]]. Пасьля [[Нармандзкае заваяваньне Ангельшчыны|нармандзкага заваяваньня]] ў 1066 годзе ў стараангельскую мову перайшло шмат [[француская мова|францускіх]] словаў. Адгэтуль, а таксама празь зьнікненьне часткі [[інфлексіі|інфлексіяў]], зьяўляецца [[сярэднеангельская мова]]. Сьледам за тым адбыліся значныя зьмены ў вымаўленьні, якія прывялі да ўзьнікненьня (каля 1500 году) сучаснае ангельскае мовы. У наш час існуе вялікая колькасьць рэґіянальных дыялектаў ангельскае мовы (брытанская ангельская, шатляндзкая ангельская, амэрыканская ангельская, індыйская ангельская ды гэтак далей). У зьвязку з засваеньнем вялікае колькасьці словаў з шматлікіх іншых моваў працягам ўсёй сваёй гісторыі сучасная ангельская мова зьмяшчае шырокі слоўнікавы запас з складаным і нерэгулярным [[правапіс]]ам, асабліва ў дачыненьні да галосных. Сучасная ангельская асымілюе ня толькі словы зь іншых эўрапейскіх моваў, але й моваў з усяго сьвету. [[Оксфардзкі слоўнік ангельскай мовы]] налічвае больш за 250 тысячаў розных словаў, бязь ліку шматлікіх тэхнічных, навуковых і слэнґавых тэрмінаў<ref>[https://web.archive.org/web/20111130011051/http://oxforddictionaries.com/page/howmanywords «How many words are there in the English Language?»]. Oxforddictionaries.com.</ref><ref>[http://www.vistawide.com/languages/language_statistics.htm «Vista Worldwide Language Statistics»]. Vistawide.com.</ref>. == Гісторыя == Ангельская мова паўстала зь германскіх дыялектаў [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]], якія пачалі шырока ўжывацьца зь перасяленьнем на [[Брытанскія астравы]] германскіх пасяленцаў з тэрыторыяў сучасных [[Нідэрлянды|Нідэрляндаў]], паўночна-заходняй [[Нямеччына|Нямеччыны]] й [[Данія|Даніі]]<ref>Blench, R.; Spriggs, Matthew (1999). [http://books.google.com/?id=DWMHhfXxLaIC&pg=PA286 «''Archaeology and Language: Correlating Archaeological and Linguistic Hypotheses''»]. Routledge. pp. 285—286. {{ISBN|978-0-415-11761-6}}.</ref>. Да гэтага моманту ў [[Рымская Брытанія|Рымскай Брытаніі]] карэннае насельніцтва, як мяркуецца, размаўляла агульнаю брытонскаю моваю, якая мела [[кельты|кельцкае]] паходжаньне, нароўні з [[лацінская мова|лацінскай мовай]], паколькі 400 гадоў гэтыя астравы належалі [[Старажытны Рым|Рыму]]<ref>[http://www.information-britain.co.uk/historydetails/article/2/ The Roman epoch in Britain lasted for 367 years], Information Britain</ref>. Аднымі з гэтых прыбылых германскіх плямёнаў былі [[англы]]<ref>[https://web.archive.org/web/20020604161756/http://www.anglik.net/englishlanguagehistory.htm Anglik English language resource]. Anglik.net.</ref>, якія, як мяркуецьца, поўнасьцю пераехалі ў Брытанію<ref>[http://www.ccel.org/ccel/bede/history.v.i.xiv.html Bede’s Ecclesiastical History of England | Christian Classics Ethereal Library]. Ccel.org.</ref>. Назва «Ангельшчына», значэньнем «зямля англаў», ёсьць вытворная ад назвы гэтага племя, але [[саксы]], [[юты]] й некаторыя іншыя ґерманскія народы берагоў [[Фрысьляндыя|Фрысьляндыі]], [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]], [[Ютляндыя|Ютляндыі]] й Паўднёвай [[Швэцыя|Швэцыі]] таксама пераехалі ў Ангельшчыну ў гэтую эпоху<ref>[https://web.archive.org/web/20160220085927/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/eieol/engol-0-X.html Linguistics Research Center Texas University]. Utexas.edu.</ref>. Першапачаткова [[стараангельская мова|старажытнаангельская мова]] была разнастайнаю групаю дыялектаў, якія адлюстроўвалі рознае паходжаньне жыхароў англа-саксонскай Ангельшчыны<ref>Graddol, David; Leith, Dick and Swann, Joan (1996) English: History, Diversity and Change, New York: Routledge, p. 101, {{ISBN|0415131189}}.</ref>, але дыялект заходніх саксаў у рэшце рэшт пачаў дамінаваць перад іншымі, і менавіта таму, што знайшоў пісьмовае выйсьце, то бок «[[Бэўвульф]]» быў напісаны гэтым дыялектам. Старажытнаангельская мова ​​пазьней мела яшчэ дзьве хвалі трансфармацыі, зьвязаныя з уварваньнем на тэрыторыю Ангельшчыны захопнікаў. Першаю хваляй было пашырэньне паўночна-нямецкай мовы праз тое, што [[Гальвдан Рагнарсан]] і [[Івар Бяскосткавы]] пачалі заваёву й калянізацыю паўночнай часткі Брытанскіх астравоў у VIII і IX стагодзьдзях, утварыўшы ўрэшце вобласьць, вядомую як [[Данэлаг]]. Другою хваляй было ўварваньне да краіны XI стагодзьдзем раманамоўных заваёўнікаў, то бок [[нарманы|нарманаў]]. Гэта былі нашчадкі [[вікінгі|вікінгаў]], якія да таго часу засвоілі й цалкам перайшлі да [[старажытнафранцуская мова|старажытнафранцускае мовы]]. Нарманы шырока выкарыстоўвалі гэтую мову ў Ангельшчыне, асабліва ў сфэры дзяржаўнага кіраваньня й судовае справы, што забясьпечыла ангельскую мову вялікім плястам старажытнафранцускіх словаў. Пашырэньне выкарыстаньня лексыкі скандынаўскіх ды нармандзкіх словаў спрасьціла граматыку й ператварыла ангельскую мову на больш адкрытую да запазычаньняў. Моўныя зрухі ангельскае мовы пасьля [[Нармандзкае заваяваньне Ангельшчыны|ўварваньня нарманаў]] ўрэшце прывялі да зьяўленьня сярэднеангельскае мовы, праца [[Джэфры Чосэр]]а «[[Кэнтэрбэрыйскія апавяданьні]]» ёсьць найвядомейшай працай гэтага пэрыяду. Наступным пэрыядам у гісторыі ангельскае мовы быў пэрыяд раньняй сучаснай ангельскай мовы (1500—1700), які характарызуецца [[Вялікі галосны зрух|Вялікім галосным зрухам]] (1350—1700), то бок флектыўным спрашчэньнем і моўнай стандартызацыяй. Вялікі галосны зрух закрануў напружаныя доўгія галосныя сярэдняангельскае мовы. Гэта быў ланцуг зрушэньняў, то бок кожны наступны зрух выклікаў наступны зрух у сыстэме галосных. Гэты працэс яшчэ больш аддаліў ангельскую мову ад нямецкае і нідэрляндзкае моваў у фанэтычным аспэкце. Прэстыж мовы пачаў расьці падчас кіраваньня [[Гэнрых V (кароль Ангельшчыны)|Гэнрыха V]]. Каля 1430 году суд канцылярыі ў Ўэстмінстэры пачаў выкарыстоўваць ангельскую мову ў сваіх афіцыйных дакумэнтах, а таксама новы стандарт сярэдняангельскае мовы, вядомы як [[Чэнсэрскі сітандарт]], які паўстаў з дыялектаў Лёндану і [[Іст-Мідлэндс]]. У 1476 годзе [[Ўільям Кэкстан]] прывёз друкаваны станок у Ангельшчыну і пачаў публікаваць першыя друкаваныя кнігі ў Лёндане, пашыраючы ўплыў гэтага стандарту ангельскае мовы<ref>Nevalainen, Terttu; Tieken-Boon van Ostade, Ingrid (2006). «''Chapter 5: Standardization''». In Denison, David; Hogg, Richard M. A History of the English language. Cambridge University Press. — С. 274—279. — {{ISBN|978-0-521-71799-1}}.</ref>. Літаратура з раньняга сучаснага пэрыяду ўключае ў сябе творы [[Ўільям Шэксьпір|Ўільяма Шэксьпіра]] і пераклад Бібліі па замове караля [[Джэймз I (кароль Ангельшчыны)|Джэймза I]]. Нават пасьля галоснага зруху мова ўсё яшчэ гучала адрозна ад сучаснае ангельскае мовы. Многія граматычныя асаблівасьці, што сучасны чытач можа знайсьці ў арыгінальных творах Шэксьпіра, падаюцьца мудрагелістымі або архаічнымі і ўяўляюць розныя характарыстыкі раньняе сучаснае ангельскае мовы<ref>Cercignani, Fausto (1981). [https://books.google.com/books?id=_JBlAAAAMAAJ «''Shakespeare’s works and Elizabethan pronunciation''»]. Clarendon Press.</ref>. == Клясыфікацыя == === Германская моўная сям’я === Ангельская мова адносіцца да англа-фрыскай падгрупы заходнегерманскай галіны [[германскія мовы|германскіх моваў]], празь якую ўваходзіць у склад [[Індаэўрапейскія мовы|індаэўрапейскай моўнай сям’і]]. Сучасная ангельская мова зьяўляецца прамым нашчадкам сярэднеангельскай, якая ў сваю чаргу зьяўляецца прамым нашчадкам [[стараангельская мова|старажытнаангельскай]], нашчадку прота-германскай мовы. Тыповая для большасьці германскіх моваў, ангельская характарызуецца выкарыстаньнем [[мадальны дзеяслоў|мадальных дзеясловаў]], якія падзяляюць дзеясловы на моцныя й слабыя падгрупы і зрухам змычных зычных, вядомага як [[закон Грыма]]. Бліжэйшым сваяком ангельскай мовы, акрамя ангельскіх моваў заснаваных на базе крэольскіх моваў, зьяўляецца [[фрыскія мовы|фрыская мова]] на паўднёвым беразе [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]] ў [[Нідэрлянды|Нідэрляндах]], [[Нямеччына|Нямеччыне]] й [[Данія|Даніі]]. Ніякая зь іншых моваў не зьяўляецьца ўзаемна паразумелай з ангельскай, збольшага з-за разыходжаньняў у [[лексыка|лексыцы]], [[сынтаксіс]]е, [[сэмантыка|сэмантыцы]] й [[фанэтыка|фанэтыцы]], і праз ізаляцыю ангельскай мовы з прычыны яе фармаваньня выключна на [[Брытанскія астравы|Брытанскіх астравах]], хоць некаторыя мовы, як то [[нідэрляндзкая мова|нідэрляндзкая]], сапраўды паказваюць моцнае падабенства да яе, асабліва на раньніх стадыях разьвіцьця ангельскай. Ізаляцыя дазволіла ангельскай мове, як то й [[Ісьляндзкая мова|ісьляндзкай]], і [[Фарэрская мова|фарэрскай]], разьвівацьца самастойна ад кантынэнтальных германскіх моваў, ня маючы зь цягам часу іхнага ўплыву на сябе<ref>Baugh, Albert C.; Thomas Cable (2002). A History of the English Language (5th ed.). Routledge. p. 336. {{ISBN|0-415-28099-0}}.</ref>. === Раманскі ўплыў === Шматлікія францускія словы таксама зразумелыя носьбітамі ангельскай мовы, асабліва, у пісьмовай форме, бо пры вымаўленьні яны нярэдка моцна адрозьніваюцьца. Гэта зьвязана з тым, што ангельская мова атрымала вялікі слоўнікавы запас ад [[нарманы|нарманаў]], носьбітаў [[француская мова|францускай мовы]], пасьля Нармандзкай заваёвы Ангельшчыны. У выніку, вялікая частка ангельскай лексыкі паходзіць ад францускай, зь некаторымі нязначнымі адрозьненьнямі правапісу (адсутнасьць [[словазьмена|флектыўных]] канчаткаў, выкарыстаньне старафранцускага напісаньня, адсутнасьць [[дыякрытычны знак|дыякрытычных знакаў]] і іншае), а таксама выпадковыя разыходжаньні ў сэнсе некаторых падобных словаў. Напрыклад, слова ''library'' (бібліятэка) пабодна на францускае ''librairie'', якое аднак мае значэньне ''кнігарня'', на францускую мову слова ''бібліятэка'' перакладаецца як ''bibliothèque''. Вымаўленьне большасьці францускіх запазычаньняў ў ангельскай мове сталася ў значнай ступені больш тыповым для ангельскай фанэтыцы, і таксама ў іх зьмяніўся характар націску, як то словы ''прырода'' — анг. ''nature'' [{{IPA|ˈneɪtʃə(r)}}] супраць фр. ''nature'' [{{IPA|natyʀ}}], ''гузік'' — анг. ''button'' [{{IPA|ˈbʌtn}}] супраць фр. ''bouton'' [{{IPA|butɔ̃}}], ''стол'' — анг. ''table'' [{{IPA|ˈteɪbl}}] супраць фр. ''table'' [{{IPA|tabl}}], ''гадзіна'' — анг. ''hour'' [{{IPA|ˈaʊə(r)}}] супраць фр. ''heure'' [{{IPA|œʀ}}]. Выключэньнямі з гэтага зьяўляюцца запазычаныя словы ''mirage'', ''genre'', ''café'' і фразы ''coup d'état'', ''rendez-vous'' і некаторыя іншыя, дзе францускае вымаўленьне захавалася. == Альфабэт і правапіс == Ангельская мова выкарыстоўвае наступны варыянт [[лацінскі альфабэт|лацінскага альфабэту]]: {| class="wikitable" style="text-align: center; line-height:1.2;" ! Пазыцыя || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 11 || 12 || 13 || 14 || 15 || 16 || 17 || 18 || 19 || 20 || 21 || 22 || 23 || 24 || 25 || 26 |- ! Вялікая&nbsp;літара || {{Лац|A}} || {{Лац|B}} || {{Лац|C}} || {{Лац|D}} || {{Лац|E}} || {{Лац|F}} || {{Лац|G}} || {{Лац|H}} || {{Лац|I}} || {{Лац|J}} || {{Лац|K}} || {{Лац|L}} || {{Лац|M}} || {{Лац|N}} || {{Лац|O}} || {{Лац|P}} || {{Лац|Q}} || {{Лац|R}} || {{Лац|S}} || {{Лац|T}} || {{Лац|U}} || {{Лац|V}} || [[W]] || {{Лац|X}} || {{Лац|Y}} || {{Лац|Z}} |- ! Маленькая&nbsp;літара || a || b || c || d || e || f || g || h || i || j || k || l || m || n || o || p || q || r || s || t || u || v || w || x || y || z |} Зрэдку, пераважна ў старых тэкстах, можна сустрэць лігатуры: ''encyclopædia'' (звычайнае сучаснае напісаньне — ''encyclopaedia'' або ''encyclopedia''). У запазычаньнях могуць захоўвацца літары іншых абэцэдаў: ''façade''. [[Артаграфія]] не фаналягічная. == Геаграфічнае разьмеркаваньне == [[Файл:Map of English native speakers.png|міні|Колькасьць носьбітаў ангельскае мовы па сьвеце.]] Па стане на 2016 год каля 400 мільёнаў чалавек размаўлялі па-ангельску ў якасьці роднай мовы, і каля 1,1 млрд чалавек размаўлялі на якой як на другой мове<ref>[https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b «Which countries are best at English as a second language?»]. World Economic Forum.</ref>. Ангельская мова, верагодна, зьяўляецца трэцяй паводле колькасьці носьбітаў мовы, пасьля [[кітайская мова|кітайскай]] і [[гішпанская мова|гішпанскай моваў]]. Тым ня менш, калі ўлічваць колькасьць носьбітаў і тых, хто валодае ёй як другой мовай, у залежнасьці ад ацэнак, ангельская мова зьяўляецца самай распаўсюджанай мовай у сьвеце<ref>[https://www.ethnologue.com/language/eng «English»]. Ethnologue.</ref>. Па-ангельску размаўляюць на ўсіх сталазаселеных кантынэнтах сьвету й на шматлікіх акіянічных астравах. Краіны, у якіх гавораць па-ангельску, могуць быць згрупаваны паводле розных катэгорыях у залежнасьці ад таго, як ангельская мова выкарыстоўваецьца ў кожнай краіне. Да ліку краінаў «унутранага кола» адносяцьца дзяржавы, дзе шматлікія носьбітамі ангельскае мовы падзяляюць міжнародны стандарт пісьмовай ангельскай мовы й сумесна ўплываюць на маўленчыя нормы мовы па ўсім сьвеце. Ангельская мова ня толькі не належыць толькі адной краіне, але не належыць выключна й нашчадкам ангельскамоўных пасяленцаў. На сёньняшні дзень ангельская мова зьяўляецьца найбольш важнай мовай міжнародных зносінаў, і часьцяком выкарыстоўваецьца як мова зносінаў паміж людзьмі, якія не падзяляюць паміж сабой адзіную родную мову. === Мадэль трох колаў мовы === [[Файл:Kachru's three circles of English.svg|міні|Тры колы ангельскае мовы.]] Паводле тэорыі індыйскага лінгвіста [[Брадж Качру|Браджа Качру]] сукупнасьць краінаў, дзе гавораць па-ангельску можна апісаць [[тры колы ангельскай мовы|мадэльлю трох колаў]]. У гэтае мадэлі, да краінаў «унутранага кола» адносяцьца краіны зь вялікімі супольнасьцямі носьбітаў ангельскае мовы, «зьнешняе кола» фармуюць краіны, дзе маецьца невялікія абшчыны носьбітаў ангельскае мовы, але й назіраецьца шырокае выкарыстаньне ангельскае мовы ў якасьці другой мовы ў сфэры адукацыі або мова шырока выкарыстоўваецца ў СМІ ці ў афіцыйных мэтах. Да трэцяй групы адносяцца краіны «пашыранага кола», дзе людзі вывучаюць ангельскую мову як замежную. Тэорыя Качру базуецца на гісторыі пра тое, як ангельская мова распаўсюджвалася ў розных краінах сьвету, а таксама на аснове аналізу карыстальнікаў мовы й дыяпазон ейнага выкарыстаньня ў кожнай краіне. Сьпіс краінаў у кожным коле ёсьць дынамічным, і зь цягам часу краіны могуць пераходзіць з аднага кола да іншага. Краіны зь вялікімі супольнасьцямі носьбітаў ангельскае мовы, то бок «унутранага кола», уключаюць у сябе [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], [[Аўстралія|Аўстралію]], [[Канада|Канаду]], [[Ірляндыя|Ірляндыю]] й [[Новая Зэляндыя|Новую Зэляндыю]], дзе большасьць у паўсядзёным жыцьці размаўляе па-ангельску. Да іхнага ліку адносіцьца [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]], дзе значная меншасьць гаворыць па-ангельску. У гэтых краінах дзеці носьбітаў мовы вывучаюць ангельскую мову ад сваіх бацькоў, а мясцовыя жыхары, якія размаўляюць на іншых мовах ці прыбылыя імігранты вывучаць ангельскую мову для зносінаў на працоўных месцах, соцыюме й з органамі мясцовай улады. Краіны «ўнутранага кола» забясьпечваюць базу, зь якой ангельская мова распаўсюджваецьца на іншыя краіны сьвету. Ацэнкі колькасьці носьбітаў ангельскае мовы, якая зьяўляецьца другой мовай, значна адрозьніваюцца паміж сабой, аднак складаюць ад 470 мільёнаў да больш чым мільярду чалавек у залежнасьці ад таго, як вызначаецца валоданьне мовай. Лінгвіст [[Дэйвід Крыстал]] лічыць, што колькасьць ня носьбітаў мовы перавышае ліку носьбітаў мовы ў суадносінах 3 да 1 на сёньняшні час. У мадэлі трох колаў Качру да краінаў «зьнешняга кола» адносяцца [[Філіпіны]], [[Ямайка]], [[Індыя]], [[Пакістан]], [[Сынгапур]] і [[Нігерыя]], дзе пражываюць значна меншы адсотак носьбітаў ангельскае мовы, але мова мае шырокае выкарыстаньне ў якасьці другога мовы ў сфэрах бізнэсу й адукацыі, а таксама дзеля забесьпячэньня бягучай дзейнасьці ўрада. У такіх краінах ангельская мова звычайна выкарыстоўваецца для школьнага навучаньня й афіцыйных зносінаў з урадам. Гэтыя краіны маюць мільёны носьбітаў дыялектаў ангельскае мовы, пачынаючы ад ангельскага на аснове крэольскай мовы да больш стандартнай вэрсіі. У такіх краінах маецьца шырокая група людзей, якія засвоілі ангельскую мову ў працэсе сталеньня праз штодзёньнае выкарыстаньне мовы праз мэдыя ці СМІ, а таксама наведваньне школы, дзе ангельская мова зьяўляецьца мовай навучаньня. Ангельская мовы ў краінах «зьнешняга кола» можа мець граматычныя і фаналягічная адрозьненьні ад разнавіднасьцяў ангельскае мовы «ўнутранага кола». Аднак, толькі стандарты мовы краінаў «унутранага кола» часта ўспрымаюцьца як норма для выкарыстаньня ангельскае мовы ў краінах «зьнешняга кола». У мадэлі трох колаў, такія краіны, як [[Польшча]], [[Кітай]], [[Бразылія]], [[Нямеччына]], [[Японія]], [[Інданэзія]], [[Эгіпет]] й іншыя, дзе ангельская мова выкладаецьца як замежная мова, складаюць «пашыранае кола». Адрозьненьні паміж ангельскай мовай у якасьці першай, другой ці замежнай часьцяком зьяўляюцца даволі спрэчнымі, і яны могуць зьмяняцца ў канкрэтных краінах на працягу доўгага часу. Напрыклад, у [[Нідэрлянды|Нідэрляндах]], як і ў некаторых іншых краінах Эўропы, веданьне ангельскай мовы ў якасьці другой зьяўляецьца амаль унівэрсальным. То бок больш за 80{{%}} насельніцтва здольна выкарыстоўваць яе<ref>[https://web.archive.org/web/20160106183351/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf «''Special Eurobarometer 386: Europeans and Their Languages''»]. Eurobarometer Special Surveys.</ref>, і, такім чынам, ангельская мова звычайна выкарыстоўваецца для зносінаў з замежнікамі, а таксама ў галіне вышэйшай адукацыі. У гэтых краінах, не зважаючы на тое, што ангельская мова не выкарыстоўваецца для дзяржаўнага бізнэсу, яна мае шырокае выкарыстаньне, што ставіць гэтыя краіны на мяжы паміж «зьнешнім колам» і «пашыраным колам». Многія карыстальнікі ангельскае мовы з «пашыранага кола» выкарыстоўваць яе для зносінаў зь іншымі карыстальнікамі з таго ж кола, так што ўзаемадзеяньне з носьбітамі ангельскае мовы не гуляе аніякай ролі ў іхным вырашэньні выкарыстоўваць менавіта ангельскую мову. === Ангельская як міжнародная мова === Ангельская мова перастала быць мовай у сэнсе прыналежнасьці толькі да [[ангельцы|ангельцаў]], як этнічнае групы. Карыстаньне мовай расьце ад краіны да краіны і ў міжнароднай камунікацыі. Большасьць людзей вывучаюць ангельскую мову з практычных, а не ідэалягічных чыньнікаў. Не зважаючы на тое, што ў 1950-я і 1960-я гады адбывалася дэкалянізацыя [[Брытанская імпэрыя|Брытанскае імпэрыі]], былыя калёніі, аднак, часта не адмаўляліся ад ангельскай мовы, а працягвалі выкарыстоўваць яе, інтэгруючы ва ўласную моўную палітыку. Напрыклад, сярод індыйцаў меркаваньне, што ангельская мова ёсьць мовай каляніянізму, саступала месца меркаваньню, што ангельская мова ёсьць мовай эканамічнага прагрэсу, і, такім чынам, ангельская мова працягвае заставацьца афіцыйнай мовай Індыі. Ангельская мова таксама шырока выкарыстоўваецьца ў сродках масавай інфармацыі і літаратуры, а колькасьць кнігаў на ангельскае мовы, якія штогод выдаюцьца ў Індыі, зьяўляецца трэцяй паводле велічыні ў сьвеце пасьля ЗША і Вялікабрытаніі. Аднак ангельская мова рэдка зьяўляецьца першай мовай у Індыі; налічваецьца ўсяго толькі каля пары соцень тысячаў чалавек, акрамя таго толькі менш за 5{{%}} насельніцтва валодае ў Індыі ангельскай мовай<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/india/Indiaspeak-English-is-our-2nd-language/articleshow/5680962.cms?referral=PM «''Indiaspeak: English is our 2nd language — The Times of India''»]. The Times of India.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20151211124532/http://www.ihds.umd.edu/IHDS_files/HumanDevelopmentinIndia.pdf «''Human Development in India: Challenges for a Society in Transition''»]. Oxford University Press. 2005. {{ISBN|978-0-19-806512-8}}.</ref>. Дэйвід Крыстал у 2004 годзе сьцьвярджаў, што, спалучаючы носьбітаў мовы і тых кто валодае ангельскай як другой мова, Індыя на сёньня мае найбольшую колькасьць людзей, якія размаўляюць або разумеюць ангельскую мову, чым любая іншая краіна ў сьвеце, але колькасьць носьбітаў ангельскай мовы ў Індыі вельмі нявызначаная, большасьць навукоўцы робяць выснову, што ЗША ўсё зьяўляецьца лідэрам па гэтым паказчыку. === Беларусь === На лістапад 2011 г. у сярэдніх школах Беларусі ангельская мова вывучалася ў якасьці замежнай абсалютнай большасьцю (76,3%) вучняў<ref>{{Артыкул|аўтар=Надзея Нікалаева.|загаловак=Колькі моваў ты ведаеш, столькі разоў ты і чалавек|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=88536|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=9 лістапада 2011|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2011-11-09 213 (27077)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/88519/9lis-4.indd.pdf 4]|issn=1990-763x}}</ref>. За 2019 год у Беларусі выдалі 559 найменьняў [[брашура]]ў і кніг па-ангельску агульным накладам 2,64 млн асобнікаў, якія склалі 10,1{{%}} ад агульнага накладу ўсіх кніжных выданьняў краіны<ref>{{Артыкул|аўтар=Максім Веяніс.|загаловак=«Кніжная прастора Беларусі застаецца па-ранейшаму прывабнай»|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20200204/1580822401-alyaksandr-karlyukevich-knizhnaya-prastora-belarusi-zastaecca-pa-raneyshamu|выданьне=[[Літаратура і мастацтва]]|тып=|год=31 студзеня 2020|нумар=[https://zviazda.by/sites/default/files/4-2020.pdf 4 (5060)]|старонкі=4|issn=0024-4686}}</ref>. == Прыклад == Урывак з [[Усеагульная дэклярацыя правоў чалавека|Усеагульнай дэклярацыі правоў чалавека]] на ангельскай мове<ref>{{Спасылка|спасылка=https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights|загаловак=«Universal Declaration of Human Rights»|выдавец=[[ААН]]|дата доступу=31 сьнежня 2023|мова=en}}</ref>: {{Блёкавая цытата | тэкст = All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood. | крыніца = [[Генэральная Асамблея ААН]], Усеагульная дэклярацыя правоў чалавека, §&nbsp;1 }} == Крыніцы == {{Крыніцы|1=2}} == Вонкавыя спасылкі == {{Interwiki|en|ангельскай|}} * [https://web.archive.org/web/20110811030554/http://members.multimania.co.uk/rre/RPA-Paper-2007.html Roman Phonetic Alphabet for English]{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20110429190515/http://www.soundcomparisons.com/ Вядомыя акцэнты ангельскай мовы]{{ref-en}} Эдынбурскі ўнівэрсытэт {{Германскія мовы}} {{МовыЭЗ}} {{Мовы Індыі}} [[Катэгорыя:Ангельская мова| ]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] h57p8oqngpwvrwm2jyb2bx3two5d8ao 2678881 2678867 2026-07-12T07:20:15Z Dymitr 10914 Скасаваная вэрсія [[Special:Diff/2678867|2678867]] удзельніка [[Special:Contributions/Kvrtkmrtyrr|Kvrtkmrtyrr]] ([[User talk:Kvrtkmrtyrr|гутаркі]]) артаграфія 2678881 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыя пра мову |Назва мовы = Ангельская |Назва мовы ў арыгінале = English |Краіны ўжываньня = [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], [[Канада|Канадзе]], [[Аўстралія|Аўстраліі]] і іншых краінах |Рэгіён = Галоўным чынам [[Заходняя Эўропа]], [[Паўночная Амэрыка]], [[Аўстралія]], [[Азія]] |Колькасьць карыстальнікаў = Для 340 мільёнаў зьяўляецца роднай. Для 600 мільёнаў — другой. |Клясыфікацыя = [[індаэўрапейскія мовы|Індаэўрапейская радзіна]] * [[германскія мовы|германская галіна]] ** [[заходнегерманскія мовы|Заходнегерманская група]] *** [[англа-фрыскія мовы|Англа-фрыская падгрупа]] **** [[ангельскія мовы|Ангельская галіна]] ***** '''Ангельская мова''' |Афіцыйная мова ў = '''Дэ-факта''' альбо '''дэ-юрэ''' — у шэрагу пераважна ангельскамоўных краінаў сьвету (ЗША, Вялікабрытанія і г.д.); таксама — у краінах з ангельскамоўнай меншасьцю, але наяўнасьцю ў гісторыі ангельскамоўнага панаваньня (Пакістан, Індыя і г.д.) |Рэгулюецца = — |Код па ISO 639-1 = en |Код па ISO 639-2(B) = eng |Код па ISO 639-2(T) = eng |Код па SIL = ENG |Выява = Anglospeak.svg |Подпіс да выявы = Валоданьне ангельскай мовай як роднай па сьвеце |Шырыня выявы = 270пкс }} '''Анге́льская мо́ва''', таксама '''анґе́льская мо́ва''' (саманазва: ''English'', ''the English language'') адносіцца да [[заходнегерманскія мовы|заходняй падгаліны]] [[германскія мовы|германскае галіны]] [[індаэўрапейскія мовы|індаэўрапейскае моўнае радзіны]]. Упершыню гэтаю моваю пачалі размаўляць раньнім [[Сярэднявечча]]м ў [[Ангельшчына|Ангельшчыне]], і да цяперашняга часу яна найбольш шырока выкарыстоўваецца ў сьвеце<ref>Mydans, Seth [http://www.nytimes.com/2007/05/14/world/asia/14iht-14englede.5705671.html «Across cultures, English is the word»]. New York Times.</ref>. Ёю размаўляе як першаю моваю большасьць насельніцтва шэрагу [[сувэрэнная дзяржава|сувэрэнных дзяржаваў]], сярод якіх [[Вялікабрытанія]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|Злучаныя Штаты]], [[Канада]], [[Аўстралія]], [[Ірляндыя]], [[Новая Зэляндыя]] й шэраг краінаў [[Карыбскі рэгіён|Карыбскага рэґіёну]]. Гэта трэцяя родная мова ў сьвеце што да колькасьці носьбітаў, пасьля [[кітайская мова|кітайскай]] і [[гішпанская мова|гішпанскай моваў]]<ref>[https://web.archive.org/web/19990429232804/http://www.sil.org/ethnologue/top100.html «Ethnologue, 1999»]</ref>. Ангельская мова шырока вывучаецца як другая мова ва ўсім сьвеце, яна ёсьць афіцыйная мова [[Эўрапейскі Зьвяз|Эўрапейскага Зьвязу]], многіх краінаў [[Садружнасьць нацыяў|Садружнасьці]] й [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|Арґанізацыі Аб’яднаных Нацыяў]], а таксама шматлікіх арґанізацыяў сьвету. Ангельская мова паходзіць ад мовы [[германцы|германскіх плямёнаў]] ([[фрызы|фрызаў]], [[англы|англаў]], [[саксы|саксаў]] ды [[юты|ютаў]]), якія перасяліліся ў Брытанію ў V стагодзьдзі. Зь іх дыялектаў утварылася [[стараангельская мова]]. Пасьля [[Нармандзкае заваяваньне Ангельшчыны|нармандзкага заваяваньня]] ў 1066 годзе ў стараангельскую мову перайшло шмат [[француская мова|францускіх]] словаў. Адгэтуль, а таксама празь зьнікненьне часткі [[інфлексіі|інфлексіяў]], зьяўляецца [[сярэднеангельская мова]]. Сьледам за тым адбыліся значныя зьмены ў вымаўленьні, якія прывялі да ўзьнікненьня (каля 1500 году) сучаснае ангельскае мовы. У наш час існуе вялікая колькасьць рэґіянальных дыялектаў ангельскае мовы (брытанская ангельская, шатляндзкая ангельская, амэрыканская ангельская, індыйская ангельская ды гэтак далей). У зьвязку з засваеньнем вялікае колькасьці словаў з шматлікіх іншых моваў працягам ўсёй сваёй гісторыі сучасная ангельская мова зьмяшчае шырокі слоўнікавы запас з складаным і нерэгулярным [[правапіс]]ам, асабліва ў дачыненьні да галосных. Сучасная ангельская асымілюе ня толькі словы зь іншых эўрапейскіх моваў, але й моваў з усяго сьвету. [[Оксфардзкі слоўнік ангельскай мовы]] налічвае больш за 250 тысячаў розных словаў, бязь ліку шматлікіх тэхнічных, навуковых і слэнґавых тэрмінаў<ref>[https://web.archive.org/web/20111130011051/http://oxforddictionaries.com/page/howmanywords «How many words are there in the English Language?»]. Oxforddictionaries.com.</ref><ref>[http://www.vistawide.com/languages/language_statistics.htm «Vista Worldwide Language Statistics»]. Vistawide.com.</ref>. == Гісторыя == Ангельская мова паўстала зь германскіх дыялектаў [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]], якія пачалі шырока ўжывацца зь перасяленьнем на [[Брытанскія астравы]] германскіх пасяленцаў з тэрыторыяў сучасных [[Нідэрлянды|Нідэрляндаў]], паўночна-заходняй [[Нямеччына|Нямеччыны]] й [[Данія|Даніі]]<ref>Blench, R.; Spriggs, Matthew (1999). [http://books.google.com/?id=DWMHhfXxLaIC&pg=PA286 «''Archaeology and Language: Correlating Archaeological and Linguistic Hypotheses''»]. Routledge. pp. 285—286. {{ISBN|978-0-415-11761-6}}.</ref>. Да гэтага моманту ў [[Рымская Брытанія|Рымскай Брытаніі]] карэннае насельніцтва, як мяркуецца, размаўляла агульнаю брытонскаю моваю, якая мела [[кельты|кельцкае]] паходжаньне, нароўні з [[лацінская мова|лацінскай мовай]], паколькі 400 гадоў гэтыя астравы належалі [[Старажытны Рым|Рыму]]<ref>[http://www.information-britain.co.uk/historydetails/article/2/ The Roman epoch in Britain lasted for 367 years], Information Britain</ref>. Аднымі з гэтых прыбылых германскіх плямёнаў былі [[англы]]<ref>[https://web.archive.org/web/20020604161756/http://www.anglik.net/englishlanguagehistory.htm Anglik English language resource]. Anglik.net.</ref>, якія, як мяркуецца, поўнасьцю пераехалі ў Брытанію<ref>[http://www.ccel.org/ccel/bede/history.v.i.xiv.html Bede’s Ecclesiastical History of England | Christian Classics Ethereal Library]. Ccel.org.</ref>. Назва «Ангельшчына», значэньнем «зямля англаў», ёсьць вытворная ад назвы гэтага племя, але [[саксы]], [[юты]] й некаторыя іншыя ґерманскія народы берагоў [[Фрысьляндыя|Фрысьляндыі]], [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]], [[Ютляндыя|Ютляндыі]] й Паўднёвай [[Швэцыя|Швэцыі]] таксама пераехалі ў Ангельшчыну ў гэтую эпоху<ref>[https://web.archive.org/web/20160220085927/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/eieol/engol-0-X.html Linguistics Research Center Texas University]. Utexas.edu.</ref>. Першапачаткова [[стараангельская мова|старажытнаангельская мова]] была разнастайнаю групаю дыялектаў, якія адлюстроўвалі рознае паходжаньне жыхароў англа-саксонскай Ангельшчыны<ref>Graddol, David; Leith, Dick and Swann, Joan (1996) English: History, Diversity and Change, New York: Routledge, p. 101, {{ISBN|0415131189}}.</ref>, але дыялект заходніх саксаў у рэшце рэшт пачаў дамінаваць перад іншымі, і менавіта таму, што знайшоў пісьмовае выйсьце, то бок «[[Бэўвульф]]» быў напісаны гэтым дыялектам. Старажытнаангельская мова ​​пазьней мела яшчэ дзьве хвалі трансфармацыі, зьвязаныя з уварваньнем на тэрыторыю Ангельшчыны захопнікаў. Першаю хваляй было пашырэньне паўночна-нямецкай мовы праз тое, што [[Гальвдан Рагнарсан]] і [[Івар Бяскосткавы]] пачалі заваёву й калянізацыю паўночнай часткі Брытанскіх астравоў у VIII і IX стагодзьдзях, утварыўшы ўрэшце вобласьць, вядомую як [[Данэлаг]]. Другою хваляй было ўварваньне да краіны XI стагодзьдзем раманамоўных заваёўнікаў, то бок [[нарманы|нарманаў]]. Гэта былі нашчадкі [[вікінгі|вікінгаў]], якія да таго часу засвоілі й цалкам перайшлі да [[старажытнафранцуская мова|старажытнафранцускае мовы]]. Нарманы шырока выкарыстоўвалі гэтую мову ў Ангельшчыне, асабліва ў сфэры дзяржаўнага кіраваньня й судовае справы, што забясьпечыла ангельскую мову вялікім плястам старажытнафранцускіх словаў. Пашырэньне выкарыстаньня лексыкі скандынаўскіх ды нармандзкіх словаў спрасьціла граматыку й ператварыла ангельскую мову на больш адкрытую да запазычаньняў. Моўныя зрухі ангельскае мовы пасьля [[Нармандзкае заваяваньне Ангельшчыны|ўварваньня нарманаў]] ўрэшце прывялі да зьяўленьня сярэднеангельскае мовы, праца [[Джэфры Чосэр]]а «[[Кэнтэрбэрыйскія апавяданьні]]» ёсьць найвядомейшай працай гэтага пэрыяду. Наступным пэрыядам у гісторыі ангельскае мовы быў пэрыяд раньняй сучаснай ангельскай мовы (1500—1700), які характарызуецца [[Вялікі галосны зрух|Вялікім галосным зрухам]] (1350—1700), то бок флектыўным спрашчэньнем і моўнай стандартызацыяй. Вялікі галосны зрух закрануў напружаныя доўгія галосныя сярэдняангельскае мовы. Гэта быў ланцуг зрушэньняў, то бок кожны наступны зрух выклікаў наступны зрух у сыстэме галосных. Гэты працэс яшчэ больш аддаліў ангельскую мову ад нямецкае і нідэрляндзкае моваў у фанэтычным аспэкце. Прэстыж мовы пачаў расьці падчас кіраваньня [[Гэнрых V (кароль Ангельшчыны)|Гэнрыха V]]. Каля 1430 году суд канцылярыі ў Ўэстмінстэры пачаў выкарыстоўваць ангельскую мову ў сваіх афіцыйных дакумэнтах, а таксама новы стандарт сярэдняангельскае мовы, вядомы як [[Чэнсэрскі сітандарт]], які паўстаў з дыялектаў Лёндану і [[Іст-Мідлэндс]]. У 1476 годзе [[Ўільям Кэкстан]] прывёз друкаваны станок у Ангельшчыну і пачаў публікаваць першыя друкаваныя кнігі ў Лёндане, пашыраючы ўплыў гэтага стандарту ангельскае мовы<ref>Nevalainen, Terttu; Tieken-Boon van Ostade, Ingrid (2006). «''Chapter 5: Standardization''». In Denison, David; Hogg, Richard M. A History of the English language. Cambridge University Press. — С. 274—279. — {{ISBN|978-0-521-71799-1}}.</ref>. Літаратура з раньняга сучаснага пэрыяду ўключае ў сябе творы [[Ўільям Шэксьпір|Ўільяма Шэксьпіра]] і пераклад Бібліі па замове караля [[Джэймз I (кароль Ангельшчыны)|Джэймза I]]. Нават пасьля галоснага зруху мова ўсё яшчэ гучала адрозна ад сучаснае ангельскае мовы. Многія граматычныя асаблівасьці, што сучасны чытач можа знайсьці ў арыгінальных творах Шэксьпіра, падаюцца мудрагелістымі або архаічнымі і ўяўляюць розныя характарыстыкі раньняе сучаснае ангельскае мовы<ref>Cercignani, Fausto (1981). [https://books.google.com/books?id=_JBlAAAAMAAJ «''Shakespeare’s works and Elizabethan pronunciation''»]. Clarendon Press.</ref>. == Клясыфікацыя == === Германская моўная сям’я === Ангельская мова адносіцца да англа-фрыскай падгрупы заходнегерманскай галіны [[германскія мовы|германскіх моваў]], празь якую ўваходзіць у склад [[Індаэўрапейскія мовы|індаэўрапейскай моўнай сям’і]]. Сучасная ангельская мова зьяўляецца прамым нашчадкам сярэднеангельскай, якая ў сваю чаргу зьяўляецца прамым нашчадкам [[стараангельская мова|старажытнаангельскай]], нашчадку прота-германскай мовы. Тыповая для большасьці германскіх моваў, ангельская характарызуецца выкарыстаньнем [[мадальны дзеяслоў|мадальных дзеясловаў]], якія падзяляюць дзеясловы на моцныя й слабыя падгрупы і зрухам змычных зычных, вядомага як [[закон Грыма]]. Бліжэйшым сваяком ангельскай мовы, акрамя ангельскіх моваў заснаваных на базе крэольскіх моваў, зьяўляецца [[фрыскія мовы|фрыская мова]] на паўднёвым беразе [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]] ў [[Нідэрлянды|Нідэрляндах]], [[Нямеччына|Нямеччыне]] й [[Данія|Даніі]]. Ніякая зь іншых моваў не зьяўляецца ўзаемна паразумелай з ангельскай, збольшага з-за разыходжаньняў у [[лексыка|лексыцы]], [[сынтаксіс]]е, [[сэмантыка|сэмантыцы]] й [[фанэтыка|фанэтыцы]], і праз ізаляцыю ангельскай мовы з прычыны яе фармаваньня выключна на [[Брытанскія астравы|Брытанскіх астравах]], хоць некаторыя мовы, як то [[нідэрляндзкая мова|нідэрляндзкая]], сапраўды паказваюць моцнае падабенства да яе, асабліва на раньніх стадыях разьвіцьця ангельскай. Ізаляцыя дазволіла ангельскай мове, як то й [[Ісьляндзкая мова|ісьляндзкай]], і [[Фарэрская мова|фарэрскай]], разьвівацца самастойна ад кантынэнтальных германскіх моваў, ня маючы зь цягам часу іхнага ўплыву на сябе<ref>Baugh, Albert C.; Thomas Cable (2002). A History of the English Language (5th ed.). Routledge. p. 336. {{ISBN|0-415-28099-0}}.</ref>. === Раманскі ўплыў === Шматлікія францускія словы таксама зразумелыя носьбітамі ангельскай мовы, асабліва, у пісьмовай форме, бо пры вымаўленьні яны нярэдка моцна адрозьніваюцца. Гэта зьвязана з тым, што ангельская мова атрымала вялікі слоўнікавы запас ад [[нарманы|нарманаў]], носьбітаў [[француская мова|францускай мовы]], пасьля Нармандзкай заваёвы Ангельшчыны. У выніку, вялікая частка ангельскай лексыкі паходзіць ад францускай, зь некаторымі нязначнымі адрозьненьнямі правапісу (адсутнасьць [[словазьмена|флектыўных]] канчаткаў, выкарыстаньне старафранцускага напісаньня, адсутнасьць [[дыякрытычны знак|дыякрытычных знакаў]] і іншае), а таксама выпадковыя разыходжаньні ў сэнсе некаторых падобных словаў. Напрыклад, слова ''library'' (бібліятэка) пабодна на францускае ''librairie'', якое аднак мае значэньне ''кнігарня'', на францускую мову слова ''бібліятэка'' перакладаецца як ''bibliothèque''. Вымаўленьне большасьці францускіх запазычаньняў ў ангельскай мове сталася ў значнай ступені больш тыповым для ангельскай фанэтыцы, і таксама ў іх зьмяніўся характар націску, як то словы ''прырода'' — анг. ''nature'' [{{IPA|ˈneɪtʃə(r)}}] супраць фр. ''nature'' [{{IPA|natyʀ}}], ''гузік'' — анг. ''button'' [{{IPA|ˈbʌtn}}] супраць фр. ''bouton'' [{{IPA|butɔ̃}}], ''стол'' — анг. ''table'' [{{IPA|ˈteɪbl}}] супраць фр. ''table'' [{{IPA|tabl}}], ''гадзіна'' — анг. ''hour'' [{{IPA|ˈaʊə(r)}}] супраць фр. ''heure'' [{{IPA|œʀ}}]. Выключэньнямі з гэтага зьяўляюцца запазычаныя словы ''mirage'', ''genre'', ''café'' і фразы ''coup d'état'', ''rendez-vous'' і некаторыя іншыя, дзе францускае вымаўленьне захавалася. == Альфабэт і правапіс == Ангельская мова выкарыстоўвае наступны варыянт [[лацінскі альфабэт|лацінскага альфабэту]]: {| class="wikitable" style="text-align: center; line-height:1.2;" ! Пазыцыя || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 11 || 12 || 13 || 14 || 15 || 16 || 17 || 18 || 19 || 20 || 21 || 22 || 23 || 24 || 25 || 26 |- ! Вялікая&nbsp;літара || {{Лац|A}} || {{Лац|B}} || {{Лац|C}} || {{Лац|D}} || {{Лац|E}} || {{Лац|F}} || {{Лац|G}} || {{Лац|H}} || {{Лац|I}} || {{Лац|J}} || {{Лац|K}} || {{Лац|L}} || {{Лац|M}} || {{Лац|N}} || {{Лац|O}} || {{Лац|P}} || {{Лац|Q}} || {{Лац|R}} || {{Лац|S}} || {{Лац|T}} || {{Лац|U}} || {{Лац|V}} || [[W]] || {{Лац|X}} || {{Лац|Y}} || {{Лац|Z}} |- ! Маленькая&nbsp;літара || a || b || c || d || e || f || g || h || i || j || k || l || m || n || o || p || q || r || s || t || u || v || w || x || y || z |} Зрэдку, пераважна ў старых тэкстах, можна сустрэць лігатуры: ''encyclopædia'' (звычайнае сучаснае напісаньне — ''encyclopaedia'' або ''encyclopedia''). У запазычаньнях могуць захоўвацца літары іншых абэцэдаў: ''façade''. [[Артаграфія]] не фаналягічная. == Геаграфічнае разьмеркаваньне == [[Файл:Map of English native speakers.png|міні|Колькасьць носьбітаў ангельскае мовы па сьвеце.]] Па стане на 2016 год каля 400 мільёнаў чалавек размаўлялі па-ангельску ў якасьці роднай мовы, і каля 1,1 млрд чалавек размаўлялі на якой як на другой мове<ref>[https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b «Which countries are best at English as a second language?»]. World Economic Forum.</ref>. Ангельская мова, верагодна, зьяўляецца трэцяй паводле колькасьці носьбітаў мовы, пасьля [[кітайская мова|кітайскай]] і [[гішпанская мова|гішпанскай моваў]]. Тым ня менш, калі ўлічваць колькасьць носьбітаў і тых, хто валодае ёй як другой мовай, у залежнасьці ад ацэнак, ангельская мова зьяўляецца самай распаўсюджанай мовай у сьвеце<ref>[https://www.ethnologue.com/language/eng «English»]. Ethnologue.</ref>. Па-ангельску размаўляюць на ўсіх сталазаселеных кантынэнтах сьвету й на шматлікіх акіянічных астравах. Краіны, у якіх гавораць па-ангельску, могуць быць згрупаваны паводле розных катэгорыях у залежнасьці ад таго, як ангельская мова выкарыстоўваецца ў кожнай краіне. Да ліку краінаў «унутранага кола» адносяцца дзяржавы, дзе шматлікія носьбітамі ангельскае мовы падзяляюць міжнародны стандарт пісьмовай ангельскай мовы й сумесна ўплываюць на маўленчыя нормы мовы па ўсім сьвеце. Ангельская мова ня толькі не належыць толькі адной краіне, але не належыць выключна й нашчадкам ангельскамоўных пасяленцаў. На сёньняшні дзень ангельская мова зьяўляецца найбольш важнай мовай міжнародных зносінаў, і часьцяком выкарыстоўваецца як мова зносінаў паміж людзьмі, якія не падзяляюць паміж сабой адзіную родную мову. === Мадэль трох колаў мовы === [[Файл:Kachru's three circles of English.svg|міні|Тры колы ангельскае мовы.]] Паводле тэорыі індыйскага лінгвіста [[Брадж Качру|Браджа Качру]] сукупнасьць краінаў, дзе гавораць па-ангельску можна апісаць [[тры колы ангельскай мовы|мадэльлю трох колаў]]. У гэтае мадэлі, да краінаў «унутранага кола» адносяцца краіны зь вялікімі супольнасьцямі носьбітаў ангельскае мовы, «зьнешняе кола» фармуюць краіны, дзе маецца невялікія абшчыны носьбітаў ангельскае мовы, але й назіраецца шырокае выкарыстаньне ангельскае мовы ў якасьці другой мовы ў сфэры адукацыі або мова шырока выкарыстоўваецца ў СМІ ці ў афіцыйных мэтах. Да трэцяй групы адносяцца краіны «пашыранага кола», дзе людзі вывучаюць ангельскую мову як замежную. Тэорыя Качру базуецца на гісторыі пра тое, як ангельская мова распаўсюджвалася ў розных краінах сьвету, а таксама на аснове аналізу карыстальнікаў мовы й дыяпазон ейнага выкарыстаньня ў кожнай краіне. Сьпіс краінаў у кожным коле ёсьць дынамічным, і зь цягам часу краіны могуць пераходзіць з аднага кола да іншага. Краіны зь вялікімі супольнасьцямі носьбітаў ангельскае мовы, то бок «унутранага кола», уключаюць у сябе [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], [[Аўстралія|Аўстралію]], [[Канада|Канаду]], [[Ірляндыя|Ірляндыю]] й [[Новая Зэляндыя|Новую Зэляндыю]], дзе большасьць у паўсядзёным жыцьці размаўляе па-ангельску. Да іхнага ліку адносіцца [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]], дзе значная меншасьць гаворыць па-ангельску. У гэтых краінах дзеці носьбітаў мовы вывучаюць ангельскую мову ад сваіх бацькоў, а мясцовыя жыхары, якія размаўляюць на іншых мовах ці прыбылыя імігранты вывучаць ангельскую мову для зносінаў на працоўных месцах, соцыюме й з органамі мясцовай улады. Краіны «ўнутранага кола» забясьпечваюць базу, зь якой ангельская мова распаўсюджваецца на іншыя краіны сьвету. Ацэнкі колькасьці носьбітаў ангельскае мовы, якая зьяўляецца другой мовай, значна адрозьніваюцца паміж сабой, аднак складаюць ад 470 мільёнаў да больш чым мільярду чалавек у залежнасьці ад таго, як вызначаецца валоданьне мовай. Лінгвіст [[Дэйвід Крыстал]] лічыць, што колькасьць ня носьбітаў мовы перавышае ліку носьбітаў мовы ў суадносінах 3 да 1 на сёньняшні час. У мадэлі трох колаў Качру да краінаў «зьнешняга кола» адносяцца [[Філіпіны]], [[Ямайка]], [[Індыя]], [[Пакістан]], [[Сынгапур]] і [[Нігерыя]], дзе пражываюць значна меншы адсотак носьбітаў ангельскае мовы, але мова мае шырокае выкарыстаньне ў якасьці другога мовы ў сфэрах бізнэсу й адукацыі, а таксама дзеля забесьпячэньня бягучай дзейнасьці ўрада. У такіх краінах ангельская мова звычайна выкарыстоўваецца для школьнага навучаньня й афіцыйных зносінаў з урадам. Гэтыя краіны маюць мільёны носьбітаў дыялектаў ангельскае мовы, пачынаючы ад ангельскага на аснове крэольскай мовы да больш стандартнай вэрсіі. У такіх краінах маецца шырокая група людзей, якія засвоілі ангельскую мову ў працэсе сталеньня праз штодзённае выкарыстаньне мовы праз мэдыя ці СМІ, а таксама наведваньне школы, дзе ангельская мова зьяўляецца мовай навучаньня. Ангельская мовы ў краінах «зьнешняга кола» можа мець граматычныя і фаналягічная адрозьненьні ад разнавіднасьцяў ангельскае мовы «ўнутранага кола». Аднак, толькі стандарты мовы краінаў «унутранага кола» часта ўспрымаюцца як норма для выкарыстаньня ангельскае мовы ў краінах «зьнешняга кола». У мадэлі трох колаў, такія краіны, як [[Польшча]], [[Кітай]], [[Бразылія]], [[Нямеччына]], [[Японія]], [[Інданэзія]], [[Эгіпет]] й іншыя, дзе ангельская мова выкладаецца як замежная мова, складаюць «пашыранае кола». Адрозьненьні паміж ангельскай мовай у якасьці першай, другой ці замежнай часьцяком зьяўляюцца даволі спрэчнымі, і яны могуць зьмяняцца ў канкрэтных краінах на працягу доўгага часу. Напрыклад, у [[Нідэрлянды|Нідэрляндах]], як і ў некаторых іншых краінах Эўропы, веданьне ангельскай мовы ў якасьці другой зьяўляецца амаль унівэрсальным. То бок больш за 80{{%}} насельніцтва здольна выкарыстоўваць яе<ref>[https://web.archive.org/web/20160106183351/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf «''Special Eurobarometer 386: Europeans and Their Languages''»]. Eurobarometer Special Surveys.</ref>, і, такім чынам, ангельская мова звычайна выкарыстоўваецца для зносінаў з замежнікамі, а таксама ў галіне вышэйшай адукацыі. У гэтых краінах, не зважаючы на тое, што ангельская мова не выкарыстоўваецца для дзяржаўнага бізнэсу, яна мае шырокае выкарыстаньне, што ставіць гэтыя краіны на мяжы паміж «зьнешнім колам» і «пашыраным колам». Многія карыстальнікі ангельскае мовы з «пашыранага кола» выкарыстоўваць яе для зносінаў зь іншымі карыстальнікамі з таго ж кола, так што ўзаемадзеяньне з носьбітамі ангельскае мовы не гуляе аніякай ролі ў іхным вырашэньні выкарыстоўваць менавіта ангельскую мову. === Ангельская як міжнародная мова === Ангельская мова перастала быць мовай у сэнсе прыналежнасьці толькі да [[ангельцы|ангельцаў]], як этнічнае групы. Карыстаньне мовай расьце ад краіны да краіны і ў міжнароднай камунікацыі. Большасьць людзей вывучаюць ангельскую мову з практычных, а не ідэалягічных чыньнікаў. Не зважаючы на тое, што ў 1950-я і 1960-я гады адбывалася дэкалянізацыя [[Брытанская імпэрыя|Брытанскае імпэрыі]], былыя калёніі, аднак, часта не адмаўляліся ад ангельскай мовы, а працягвалі выкарыстоўваць яе, інтэгруючы ва ўласную моўную палітыку. Напрыклад, сярод індыйцаў меркаваньне, што ангельская мова ёсьць мовай каляніянізму, саступала месца меркаваньню, што ангельская мова ёсьць мовай эканамічнага прагрэсу, і, такім чынам, ангельская мова працягвае заставацца афіцыйнай мовай Індыі. Ангельская мова таксама шырока выкарыстоўваецца ў сродках масавай інфармацыі і літаратуры, а колькасьць кнігаў на ангельскае мовы, якія штогод выдаюцца ў Індыі, зьяўляецца трэцяй паводле велічыні ў сьвеце пасьля ЗША і Вялікабрытаніі. Аднак ангельская мова рэдка зьяўляецца першай мовай у Індыі; налічваецца ўсяго толькі каля пары соцень тысячаў чалавек, акрамя таго толькі менш за 5{{%}} насельніцтва валодае ў Індыі ангельскай мовай<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/india/Indiaspeak-English-is-our-2nd-language/articleshow/5680962.cms?referral=PM «''Indiaspeak: English is our 2nd language — The Times of India''»]. The Times of India.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20151211124532/http://www.ihds.umd.edu/IHDS_files/HumanDevelopmentinIndia.pdf «''Human Development in India: Challenges for a Society in Transition''»]. Oxford University Press. 2005. {{ISBN|978-0-19-806512-8}}.</ref>. Дэйвід Крыстал у 2004 годзе сьцьвярджаў, што, спалучаючы носьбітаў мовы і тых кто валодае ангельскай як другой мова, Індыя на сёньня мае найбольшую колькасьць людзей, якія размаўляюць або разумеюць ангельскую мову, чым любая іншая краіна ў сьвеце, але колькасьць носьбітаў ангельскай мовы ў Індыі вельмі нявызначаная, большасьць навукоўцы робяць выснову, што ЗША ўсё зьяўляецца лідэрам па гэтым паказчыку. === Беларусь === На лістапад 2011 г. у сярэдніх школах Беларусі ангельская мова вывучалася ў якасьці замежнай абсалютнай большасьцю (76,3%) вучняў<ref>{{Артыкул|аўтар=Надзея Нікалаева.|загаловак=Колькі моваў ты ведаеш, столькі разоў ты і чалавек|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=88536|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=9 лістапада 2011|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2011-11-09 213 (27077)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/88519/9lis-4.indd.pdf 4]|issn=1990-763x}}</ref>. За 2019 год у Беларусі выдалі 559 найменьняў [[брашура]]ў і кніг па-ангельску агульным накладам 2,64 млн асобнікаў, якія склалі 10,1{{%}} ад агульнага накладу ўсіх кніжных выданьняў краіны<ref>{{Артыкул|аўтар=Максім Веяніс.|загаловак=«Кніжная прастора Беларусі застаецца па-ранейшаму прывабнай»|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20200204/1580822401-alyaksandr-karlyukevich-knizhnaya-prastora-belarusi-zastaecca-pa-raneyshamu|выданьне=[[Літаратура і мастацтва]]|тып=|год=31 студзеня 2020|нумар=[https://zviazda.by/sites/default/files/4-2020.pdf 4 (5060)]|старонкі=4|issn=0024-4686}}</ref>. == Прыклад == Урывак з [[Усеагульная дэклярацыя правоў чалавека|Усеагульнай дэклярацыі правоў чалавека]] на ангельскай мове<ref>{{Спасылка|спасылка=https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights|загаловак=«Universal Declaration of Human Rights»|выдавец=[[ААН]]|дата доступу=31 сьнежня 2023|мова=en}}</ref>: {{Блёкавая цытата | тэкст = All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood. | крыніца = [[Генэральная Асамблея ААН]], Усеагульная дэклярацыя правоў чалавека, §&nbsp;1 }} == Крыніцы == {{Крыніцы|1=2}} == Вонкавыя спасылкі == {{Interwiki|en|ангельскай|}} * [https://web.archive.org/web/20110811030554/http://members.multimania.co.uk/rre/RPA-Paper-2007.html Roman Phonetic Alphabet for English]{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20110429190515/http://www.soundcomparisons.com/ Вядомыя акцэнты ангельскай мовы]{{ref-en}} Эдынбурскі ўнівэрсытэт {{Германскія мовы}} {{МовыЭЗ}} {{Мовы Індыі}} [[Катэгорыя:Ангельская мова| ]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] oalv996ie44u2fndr2b6h5ckxvxdxlp 0 3845 2678870 2661689 2026-07-12T03:23:04Z ~2026-39371-61 98856 /* */ 2678870 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Гімн Беларусі}} {{Гімн |назва = Мы выйдзем шчыльнымі радамі |лацінка = My vyjdziem ščylnymi radami |транскрыпцыя = |беларуская назва = |выява = Sheet Music - Vajacki marš.jpg |памер_выявы = |подпіс_выявы = |аўтар словаў = [[Макар Краўцоў]] |дата словаў = 30 кастрычніка 1919 |кампазытар = [[Уладзімер Тэраўскі]] |дата музыкі = 1919 |краіна = [[Беларуская Народная Рэспубліка]] |зацьверджаны = |адменены = |аўдыёфайл = |апісаньне аўдыё = |кім выкарыстоўваецца = }} {{Гімны Беларусі}} [[File:Vajacki marš (Instumental).ogg|thumb|Інструмэнтальны запіс гімна]] «'''Мы выйдзем шчыльнымі радамі'''», таксама вядомы як «'''Ваяцкі марш'''»&nbsp;— [[дзяржаўны гімн]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], песьня [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|нацыянальна-вызвольнага змаганьня]]. Марш [[Першы Слуцкі полк|1-е Слуцкае стралковае брыгады войскаў БНР]] у час [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага збройнага чыну]]. Традыцыйна выконваецца разам зь беларускім духоўным гімнам «[[Магутны Божа]]»<ref name="Pazniak">[[Зянон Пазьняк|Пазьняк З.]] [http://www.bielarus.net/archives/2005/03/23/193/ Беларускія гімны], «[[Беларуская Салідарнасьць]]», 23 сакавіка 2005 г.</ref>. Адзін з [[Нацыянальныя сымбалі|нацыянальных сымбаляў]] [[беларусы|беларусаў]] разам з гербам [[Пагоня]]й і [[Бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белым сьцягам]]<ref name="Viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/himn-i-dziejaslovy/29837829.html Чаму дзяржаўным гімнам БНР стаў ваяцкі марш «Мы выйдзем шчыльнымі радамі»?], [[Радыё Свабода]], 23 сакавіка 2019 г.</ref>. == Гісторыя == === Беларускі нацыянальна-вызвольны рух === [[Файл:Макар Краўцоў.jpg|200px|значак|Афіцэр [[Беларуская вайсковая камісія|Беларускае вайсковае камісіі]] [[Макар Краўцоў]], 1920-я гг.]] Аўтар тэксту гімну&nbsp;— [[Макар Краўцоў|Макар Касьцевіч (Краўцоў)]], які ўпершыню апублікаваў яго 30 кастрычніка 1919 году ў газэце «[[Беларусь (1919, Менск)|Беларусь]]» пад назваю «Ваяцкі марш». Адметнасьцю гэтай песьні сярод іншых беларускіх гімнаў стала апяваньне [[Бел-чырвона-белы сьцяг|беларускага нацыянальнага сьцяга]]: «''Штандар наш бел-чырвона-белы пакрыў сабой народны рух''». Музыку да гімну напісаў [[Уладзімер Тэраўскі]]. У якасьці гімну [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускае Народнае Рэспублікі]] марш прынялі ў 1920 годзе<ref>{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://www.radabnr.org/symbali/| загаловак = Дзяржаўныя сымбалі Беларускай Народнай Рэспублікі| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]]| дата = 19 сакавіка 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Ён выкарыстоўваўся ў час [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага збройнага чыну]]&nbsp;— абароны ад бальшавікоў тэрыторыі Случчыны [[1-ы Слуцкі полк|1-й Слуцкай стралковай брыгадай войскаў БНР]] увосень 1920 году. Слуцкі фронт БНР стаў рэальным вайсковым змаганьнем за незалежнасьць, а Слуцкая брыгада&nbsp;— увасабленьнем волі беларусаў да свае дзяржаўнасьці<ref name="Viacorka"/>. З гэтага часу «Ваяцкі марш» пачалі называць таксама «''маршам Слуцкае брыгады''»<ref name="Latysonak">[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] [https://web.archive.org/web/20201125114031/https://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/1530 Дзяржаўная сымболіка Беларускай Народнай Рэспублікі] // Жаўнеры БНР.&nbsp;— Беласток&nbsp;— Вільня, 2009.</ref>. Неўзабаве «Ваяцкі марш» апярэдзіў іншыя песьні (прынамсі на непадкантрольнай [[Бальшавікі|бальшавікам]] [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускай тэрыторыі]]) у ролі нацыянальнага гімну<ref name="Viacorka"/>. У мадыфікаваным выглядзе ён атрымаў пашырэньне і ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]: у «Беларускім сьпеўніку» Ўладзімера Тэраўскага (Менск, 1921)<ref>Тэрраўскi Ўл. Беларускi сьпеўнiк з нотамi на 3 галаса паводле народных мэлёдыяў.&nbsp;— Менск, 1921. С. 58.</ref> радок «Штандарт наш бел-чырвона-белы» замянілі на «Свабодны сьцяг, штандарт чырвоны». Але ноты сьпеўніка набралі раней, бо выданьне рыхтавалася ў 1920 годзе сэкцыяй [[Беларуская вайсковая камісія|Беларускае вайсковае камісіі]], таму ў друкарні на загад цэнзараў замалявалі згадку пра бел-чырвона-белы сьцяг чорнай фарбай{{зноска|чын|2006|Ляхоўскі, Міхнюк|278}}. У 1922 годзе гімн зьмясьцілі ў сьпеўніку «Беларускі лірнік», выдадзеным у [[Бэрлін]]е на заказ і за грошы ўраду Савецкае Беларусі. Мадыфікаваны «Ваяцкі марш» бесьперашкодна выконваўся харавымі калектывамі БССР да канца 1920-х гадоў. Тым часам у міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспубліцы]] гэты гімн трапіў пад негалосную забарону, дзе ўлады інтэрпрэтавалі яго як заклік да рэвалюцыі<ref name="Lachouski">Корсак Д. [https://web.archive.org/web/20210117130501/https://people.onliner.by/opinions/2020/10/13/istorik-pro-gimny-belarusi Такие песни любят не по распоряжению правительства. Историк про гимны Беларуси], [[Onliner.by]], 13.10.2020 г.</ref>. У час кульмінацыі [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|сталінскіх рэпрэсіяў]] у 1938 годзе савецкія ўлады арыштавалі і забілі Ўладзімера Тэраўскага. Праз год, па далучэньні да БССР [[Заходняя Беларусь|Заходняе Беларусі]], Макара Краўцова закатавалі ў час допытаў у беластоцкай турме<ref name="Latysonak"/>. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] «Ваяцкі марш» у першай рэдакцыі стаў адным з гімнаў [[Саюз беларускай моладзі|Саюзу беларускай моладзі]]<ref name="Lachouski"/>. Па вайне «Ваяцкі марш» актыўна выкарыстоўваўся арганізацыямі [[Беларуская дыяспара|беларускае дыяспары]], якія стаялі на незалежніцкіх пазыцыях. Яго прыняцьце як нацыянальнага гімну, апроч часу і абставінаў зьяўленьня, таксама абумовіла выяўленьне беларусаў як суб’ектаў актыўнага дзеяньня, якія бяруць свой лёс у свае рукі<ref name="Viacorka"/>. === Рэспубліка Беларусь === У 1991 годзе, па [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|аднаўленьні незалежнасьці]] [[Беларусь|Беларусі]], вылучаліся прапановы зрабіць «Ваяцкі марш» афіцыйным дзяржаўным гімнам, побач з аднаўленьнем [[Беларусы|беларускіх]] [[Нацыянальныя сымбалі|нацыянальных]] гербу [[Пагоня|Пагоні]] і [[Бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белага сьцяга]] ў якасьці дзяржаўных сымбаляў. У прыватнасьці, з публічным зваротам наконт гэтага выступілі вядомыя літаратары [[Васіль Быкаў]], [[Алесь Адамовіч]] і [[Рыгор Барадулін]]<ref>{{Літаратура/Дзевяноста першы (2016)|к}} С. 421.</ref>. З усталяваньнем у Беларусі [[Русіфікацыя Беларусі#Рэжым Лукашэнкі|прарасейскага]] [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму]] [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] марш выкарыстоўваецца ў асяродку беларускае дэмакратычнае апазыцыі і рэгулярна фігуруе сярод прапанаваных альтэрнатываў [[Мы, беларусы|афіцыйнаму гімну]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/800275.html Беларускія гімны&nbsp;— дасьледаваньне «Свабоды»], [[Радыё Свабода]], 23 верасьня 2005 г.</ref>. == Тэкст == {|class="wikitable" cellpadding="5" rules="cols" ! [[Кірыліца]] !! [[Лацінка]] |- !colspan="2"|Першы куплет |- | : Мы выйдзем шчыльнымі радамі : На вольны родны свой прастор. : Хай воля вечна будзе з намі, : А ґвалту мы дамо адпор! | : My vyjdziem ščylnymi radami : Na volny rodny svoj prastor. : Chaj vola viečna budzie z nami, : A gvałtu my damo adpor! |- !colspan="2"|Другі куплет |- | : Няхай жыве магутны, сьмелы : Наш беларускі вольны дух. : Штандар наш бел-чырвона-белы, : Пакрый сабой народны рух. | : Niachaj žyvie mahutny, śmieły : Naš biełaruski volny duch. : Štandar naš bieł-čyrvona-bieły, : Pakryj saboj narodny ruch. |- !colspan="2"|Трэці куплет |- | : На бой! За шчасьце і за волю : Народу слаўнага свайго! : Браты, цярпелі мы даволі, : На бой&nbsp;— усе да аднаго! | : Na boj! Za ščaście i za volu : Narodu słaŭnaha svajho! : Braty, ciarpieli my davoli, : Na boj&nbsp;— usie da adnaho! |- !colspan="2"|Чацьверты куплет |- | : Імя і сілу беларуса : Няхай пачуе й убачыць той, : Хто сьмее нам нясьці прымусы : І першы выкліча на бой. | : Imia i siłu biełarusa : Niachaj pačuje j ubačyć toj, : Chto śmieje nam niaści prymusy : I pieršy vykliča na boj. |- !colspan="2"|Пяты куплет |- | : Браты, да шчасьця мы падходзім: : Хай гром грыміць яшчэ мацней! : У крывавых муках мы народзім : Жыцьцё Рэспублікі сваей! | : Braty, da ščaścia my padchodzim: : Chaj hrom hrymić jašče macniej! : U kryvavych mukach my narodzim : Žyćcio Respubliki svajej! |} Тэкст гімну зазнаў пэўныя аўтэнтычныя рэдакцыйныя зьмены ў параўнаньні зь першаўзорам 1919 году. Яго аўтар Макар Краўцоў (або ўжо [[Хведар Ільяшэвіч]]&nbsp;— на думку [[Алена Глагоўская|Алены Глагоўскай]]) зьмяніў пачатковае азначэньне «''народу беднага''» на «''народу слаўнага''», а радкі «''Хай ажыве закамянелы / Наш беларускі родны дух''» сталі гучаць «''Няхай жыве магутны, сьмелы…''». Гэтыя рэдагаваньні ўдала ўзмацнілі паказаны ў гімне вобраз беларускага народу як суб’екту (а не аб’екту) гісторыі<ref name="Viacorka"/>. Адна з асаблівасьцяў тэксту гімну&nbsp;— выкарыстаньне формы займеньніка ''сваей'' (замест прынятага ў сучаснай літаратурнай беларускай мове ''сваёй''), што адпавядала нормам скланеньня прыналежных займеньнікаў у тагачаснай літаратурнай мове, якія мелі розныя формы ў [[Родны склон|родным]] (''сваей'') і [[Давальны склон|давальным]] склонах (''сваёй'')<ref name="Viacorka"/>. == Глядзіце таксама == * [[Пагоня]] * [[Бел-чырвона-белы сьцяг]] * [[Жыве Беларусь!]] * [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * [https://web.archive.org/web/20210626173618/https://xn--d1ag.xn--e1a4c/pub/knihi.com/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F%20%D0%BF%D0%B5%D1%81%D0%BD%D1%96%20%D1%96%20%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%8B:%20%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%BA%20%D0%BF%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%8C/Bielaruskija_piesni_i_himny.pdf Беларускія песні і гімны: зборнік песень] / Уклад. C. Барыс.&nbsp;— {{Менск (Мінск)}}: А. Вараксін, 2012.&nbsp;— 380 с. {{ISBN|978-985-7035-49-6}}. * [[Алег Латышонак|Латышонак А.]] [https://web.archive.org/web/20201125114031/https://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/1530 Дзяржаўная сымболіка Беларускай Народнай Рэспублікі] // Жаўнеры БНР.&nbsp;— Беласток&nbsp;— Вільня, 2009. С. 303—306. * {{Кніга|аўтар = [[Уладзімер Ляхоўскі|Ляхоўскі Ул.]], [[Уладзімер Міхнюк|Міхнюк Ул.]], [[Аляксандра Гесь|Гесь А.]]|частка = |загаловак = Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах|арыгінал = |спасылка = http://www.belhistory.eu/wp-content/themes/ah/library/slucky_zbrojny_chyn.pdf|адказны = |выданьне = 2-ое выд. дапрац.|месца = Менск|выдавецтва = Энцыклапедыкс|год = 2006|том = |старонкі = |старонак = 400|сэрыя = |isbn = 985–6599–25–3|наклад = |ref=чын}} * {{Літаратура/Дзевяноста першы (2016)}} == Вонкавыя спасылкі == {{Вікікрыніцы|Мы выйдзем шчыльнымі радамі (Краўцоў)}} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://www.radabnr.org/symbali/| загаловак = Дзяржаўныя сымбалі Беларускай Народнай Рэспублікі| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]]| дата = 19 сакавіка 2021 | мова = | камэнтар = }} * [[Зянон Пазьняк|Пазьняк З.]] [http://www.bielarus.net/archives/2005/03/23/193/ Беларускія гімны], «[[Беларуская Салідарнасьць]]», 23 сакавіка 2005 г. * [[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/himn-i-dziejaslovy/29837829.html Чаму дзяржаўным гімнам БНР стаў ваяцкі марш «Мы выйдзем шчыльнымі радамі»?], [[Радыё Свабода]], 23 сакавіка 2019 г. {{Беларусь у тэмах}} {{Беларуская Народная Рэспубліка ў тэмах}} [[Катэгорыя:Нацыянальныя гімны]] [[Катэгорыя:Эўрапейскія гімны]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі БНР]] [[Катэгорыя:Беларускія патрыятычныя песьні]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя песьні]] 4myrkxhsu2u6e8v7rqooxek6lam1mmn 0 4415 2678868 2661902 2026-07-12T00:28:21Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне асоба 2678868 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Талачын |Лацінка = Tałačyn |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Талачына |Герб = Coat of Arms of Tałačyn, Belarus.svg |Сьцяг = Flag of Talačyn and Talačyn Rajon.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1433 |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Талачынскі раён|Талачынскі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 9690 |Год падліку колькасьці = 2018 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="belstat2018" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 211070 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 24 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 42 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Сайт = }} '''Талачы́н''' — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Друць|Друці]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Талачынскі раён|Талачынскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. Насельніцтва на 2018 год — 9690 чалавек<ref name="belstat2018" />. Знаходзіцца за 124 км на паўднёвы захад ад [[Віцебск]]у. Чыгуначная станцыя на лініі [[Менск]] — [[Ворша]]. Празь места праходзіць аўтамабільная дарога Менск — Ворша, а таксама дарогі ў кірунках на [[Круглае]], [[Чашнікі]], [[Сянно]]. Талачын — даўняе места [[Аршанскі павет|гістарычнай Аршаншчыны]] (частка [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебшчыны]]). Да нашага часу тут захаваўся [[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Талачын)|комплекс манастыра базылянаў з царквой Покрыва Багародзіцы]] ў стылі [[Віленскае барока|віленскага барока]], помнік архітэктуры XVIII ст., а таксама [[Касьцёл Сьвятога Антонія (Талачын)|касьцёл Сьвятога Антонія]] ў стылі [[клясыцызм]]у, помнік архітэктуры XIX ст. == Назва == Існуе дзьве вэрсіі паходжаньня [[тапонім]]у Талачын. Першая зьвязвае назву паселішча з словам талака — 'згуртаваньнем людзей дзеля калектыўнай працы' (напрыклад, будоўля хаты, вал лесу)<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 375.</ref>. Прыхільнікі другой вэрсіі мяркуюць, што тапонім утварыўся ад слова «толочея» — сыноніму [[кірмаш]]а<ref>Чарвінскі М. [http://archive.svaboda.org/programs/geography/2002/12/20021202163800.asp Талачын], [[Радыё Свабода]], 2 сьнежня 2002 г.</ref>. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Талачына}} === Вялікае Княства Літоўскае === Першы пісьмовы ўпамін пра Талачын датуецца 1433 годам, калі ён ужо меў статус [[места]] ў [[Друцкае княства|Друцкім княстве]] (у складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]) і знаходзіўся ў валоданьні князёў [[Друцкія (Рурыкавічы)|Друцкіх]]<ref name="evkl">{{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 655.</ref>. У сярэдзіне XVI стагодзьдзя Талачын упамінаецца як гандлёвае [[мястэчка]], дзе штогод праводзілася 3 кірмашы. У гэты час ён належаў [[Друцкія-Талачынскія|Друцкім-Талачынскім]]. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Талачын увайшоў у [[Аршанскі павет]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]]. У канцы XVI стагодзьдзя<ref name="evkl"/> маёнтак перайшоў у валоданьне [[Сапегі|Сапегаў]], пазьней — [[Сангушкі|Сангушкаў]]. У 1604 годзе [[Леў Сапега]] збудаваў у Талачыне касьцёл, школу і шпіталь для хворых. На 1621 год у мястэчку было 314 будынкаў. У [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) Талачын спалілі маскоўскія захопнікі; колькасьць будынкаў скарацілася да 142<ref name="evkl"/>. У 1769 годзе князі [[Сангушкі]] фундавалі ў Талачыне базылянскі манастыр. У выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772 год) усходняя частка мястэчка апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] (атрымала назву ''Стары Талачын''), тым часам заходняя частка, што разьмяшчалася за [[Друць]]цю, пачала называцца ''Новым'' ці ''Зарэчным Талачыном''. У 1772—1793 гадах мястэчка было пагранічным пунктам з мытняй. 15 лютага 1782 году ў царскім указе Талачын значыцца як [[места]], аднак ва ўказе ад 9 лютага 1783 году — як мястэчка. У 1779 годзе пры базылянскім манастыры пачалі працаваць школа і шпіталь. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку другога падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 год) ''Новы Талачын'' таксама апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі. ''Стары Талачын'' лічыўся цэнтрам Стараталачынскай воласьці, якая ўвайшла ў [[Копыскі павет]]; ''Новы Талачын'' быў цэнтрам Зарэчнаталачынскай воласьці Сеньненскага павету [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]]. У [[вайна 1812 году|вайну 1812 году]] ў Талачыне згарэлі 2 касьцёлы, паштовы двор, 30 крамаў, 56 двароў. У ліпені і лістападзе ў мястэчку спыняўся [[Напалеон I Банапарт|Напалеон]], на загад якога тут спалілі сьцягі «Вялікай арміі». На 1847 год у Талачыне [[год|рэгулярна]] праводзілася 3 кірмашы — Мікалаеўскі (9 траўня), Ільлінскі (20 ліпеня), Усьпенскі (8 верасьня). З 1859 году каля мястэчка працавала [[гута (прадпрыемства)|гута]]. У 1860-я гады беларускіх сялянаў вёскі [[Загарадзьдзе|Загарадзьдзя]] каля Талачына, што актыўна бралі ўдзел у нацыянальна-вызвольным руху, расейскія ўлады вывезьлі за межы Беларусі. Саму ж вёску засялілі 15 сялянскімі сем’ямі з цэнтральнай Расеі ([[Разанская губэрня]])<ref>[https://web.archive.org/web/20210613235054/http://vlib.by/PRIDVINIE-11/TOLOCHIN/History-TOLOCHIN-1.htm Гісторыя Талачынскага раёна: Дарэвалюцыйны перыяд], [https://web.archive.org/web/20110706163508/http://vlib.by/PRIDVINIE-1/index-Pridvinie.htm Прыдзвінскі крайн: Гісторыя і сучаснасць]</ref>. У 1861 годзе ''Стары Талачын'' увайшоў у Аршанскі павет. У 1863 годзе тут адкрылася [[Русіфікацыя Беларусі|расейская]] [[народная вучэльня]]. У 1869 годзе ў ''Зарэчным Талачыне'' таксама адкрылася вучэльня, у 1881 годзе — пачаў працаваць крухмальны завод. У пачатку XХ стагодзьдзя ў Талачыне быў 391 будынак, дзеялі царква і касьцёл, працавалі 2 народныя вучэльні, школа, крухмальны завод, 2 гарбарні, цагельня, бровар, гута і вадзяны млын. Мясцовае насельніцтва гандлявала збожжам і лесам. За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў лютым 1918 году Талачын занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]<ref name="VHAB-19">{{Літаратура/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Талачын абвяшчаўся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад [[БССР|Беларускай ССР]], аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. У 1924 годзе Талачын вярнулі БССР, дзе ён стаў цэнтрам раёну Аршанскай акругі. У 1938 годзе паселішча атрымала афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]], у [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. На 1939 год у Талачыне працаваў ільнозавод, а таксама шпалапільны, гарбарны заводы, былі іншыя прадпрыемствы, у тым ліку ткацкая фабрыка. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 8 ліпеня 1941 году да 26 чэрвеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. 22 ліпеня 1955 году Талачын атрымаў статус места. 28 лютага 2011 году афіцыйна зацьвердзілі мескі сьцяг<ref>[https://web.archive.org/web/20160304072908/http://www.pravo.by/pdf/2011-28/2011-28(006-033).pdf Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных единиц Витебской области. Указ Президента Республики Беларусь от 28.02.2011 г. № 86]{{Ref-ru}}</ref>. <gallery widths=150 heights=150 caption="Места на старых здымках" class="center"> Tałačyn. Талачын (29.03.1918).jpg|Сядзіба, 1918 г. Tałačyn, Aršanskaja, Śviatoha Antonija. Талачын, Аршанская, Сьвятога Антонія (1913).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Антонія (Талачын)|Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага]], 1913 г. Tałačyn, Aršanskaja. Талачын, Аршанская (1941).jpg|Аршанская вуліца, 1941 г. Tałačyn. Талачын (1941) .jpg|[[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Талачын)|Царква і манастыр базылянаў]], 1941 г. </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Tałačyn. Талачын (1941) (2).jpg|Царква і манастыр базылянаў, 1941 г. Tałačyn, Aršanskaja. Талачын, Аршанская (1944-49).jpg|Царква і манастыр базылянаў Tałačyn, Aršanskaja. Талачын, Аршанская (1944-49) (2).jpg|Царква да надбудовы бляшаных [[Купал-цыбуліна|купалоў-цыбулінаў]] Tałačyn, Aršanskaja. Талачын, Аршанская (1944-49) (3).jpg|Царква і касьцёл </gallery> == Насельніцтва == === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:150 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:10600 ScaleMajor = unit:year increment:2500 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1880 from:0 till:4124 bar:1897 from:0 till:2614 bar:1901 from:0 till:3748 bar:1917 from:0 till:2181 bar:1939 from:0 till:6100 bar:1991 from:0 till:10200 bar:2000 from:0 till:10600 bar:2001 from:0 till:10600 bar:2009 from:0 till:10155 bar:2018 from:0 till:9690 TextData= fontsize:10px pos:(25,195) text: </timeline> </div> * '''XIX стагодзьдзе''': 1880 год — 543 чал., у тым ліку 290 праваслаўных і 253 юдэі ў ''Новым Талачыне''; 3581 чал., у тым ліку 432 праваслаўныя, 30 каталікоў і 1119 юдэяў у ''Старым Талачыне''<ref>Krzywicki J. Tołoczyn // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|12к}} S. 367.</ref>; 1897 год — 2614 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1901 год — 3748 чал.; 1917 год — 2181 чал.; 1939 год — 6100 чал., у тым ліку 1292 жыды<ref>Distribution of the Jewish population of the USSR 1939 / Edit Mordechai Altshuler. — Jerusalem, 1993. P. 39.</ref>; 1991 год — 10,2 тыс. чал.; 2000 год — 10,6 тыс. чал.<ref>[[Ганна Дулеба|Дулеба Г.]] [[Іосіф Хаўратовіч|Хаўратовіч І.]] Талачын // {{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 495.</ref> * '''XXI стагодзьдзе''': 2001 год — 10,6 тыс. чал.<ref>Дулеба Г., Хаўратовіч І. Талачын // {{Літаратура/БелЭн|15к}} С. 398.</ref>, 2003 год — 10,4 тыс. чал.; 2006 год — 10,3 тыс. чал.; 2009 год — 10 155 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918181046/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-2.pdf Перепись населения — 2009. Витебская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 9761 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 9744 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 9690 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Адукацыя === У Талачыне працуюць 3 сярэднія, 1 пачатковая школы. === Культура === Дзеюць 4 бібліятэкі, дом культуры, пры якім — народная самадзейная кінастудыя «Летапіс». У 2001 годзе адкрыўся гістарычна-краязнаўчы музэй. === Мас-мэдыя === У месьце выдаецца раённая газэта «Наша Талачыншчына» (да 2001 году мела назву «Сцяг Ільіча»). Наклад — больш за 5000 асобнікаў. == Забудова == === Плян === Цэнтар Талачына склаўся яшчэ ў XVI—XVІI стагодзьдзях. Яго плянавальная структура сфармавалася ў XVІІI—XIХ стагодзьдзях. Паводле генэральных плянаў, распрацаваных у 1968 і 1977 гадах, утвораны мікрараён. У цэнтры места 2—4-павярховыя будынкі. === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 500px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | 40 год Кастрычніка плошча || '''Рынак''' пляц |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Валадарскага вуліца || '''Віцебская''' вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Дзяржынскага вуліца || '''Лукомская''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Леніна вуліца || '''Аршанская''' вуліца<ref name="snejder">Шнейдер А. Шесть столетий вместе // «Наша Талачыншчына», 6 траўня 2006</ref> |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Пушкіна вуліца || '''Мікольская''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Энгельса вуліца || '''Віленская''' вуліца<ref>Хмелюк М. [https://web.archive.org/web/20180514231355/http://www.natal.by/2015/10/23/%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0-%D0%BF%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B2%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3-%D0%BD%D0%B0%D1%81 Улица Пушкина: история вокруг нас] // «Наша Талачыншчына», 23 кастрычніка 2015</ref> <br> '''Зарачанская''' вуліца<ref name="snejder"/> |} == Эканоміка == Прадпрыемствы тэкстыльнай, першаснай апрацоўкі лёну, харчовай прамысловасьці. {| class="wikitable standard mw-collapsible mw-collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Пералік прамысловых прадпрыемстваў Талачыны |- | * УП «Талачынскі кансэрвавы завод» * ААТ «Талачынскі масларобча-сыраробчы завод» * Талачынская тэкстыльная фабрыка * УП «Талачынскае ПМС» |} == Транспарт == Праз Талачын праходзяць аўтамабільныя дарогі {{таблічка-by|Р|19}} (Талачын — [[Крупкі]]), {{таблічка-by|Р|25}} ([[Віцебск]] — Талачын) і {{таблічка-by|Р|26}} (Талачын — [[Круглае]] — [[Нежкава]]). За 5 км ад места праходзіць аўтамагістраль {{таблічка-by|М|1}}{{таблічка-eu|30}}. Ёсьць рэгулярнае аўтобуснае злучэньне зь [[Менск]]ам, [[Віцебск]]ам і [[Ворша]]й. Чыгуначная станцыя [[Талачын (станцыя)|Талачын]] на лініі [[Масква]] — [[Менск]]. Пасажырскія і хуткія цягнікі на [[Менск]], [[Ворша|Воршу]], [[Масква|Маскву]], прымескае злучэньне з [[Ворша]]й і [[Менск]]ам. == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === Працуе Талачынскі гістарычна-краязнаўчы музэй. Спыніцца можна ў мескай гасьцініцы<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>. === Славутасьці === * Забудова гістарычная (канец XIX — пачатак XX ст.; фрагмэнты) * [[Касьцёл Сьвятога Антонія (Талачын)|Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага]] ([[XIX стагодзьдзе|XIX ст.]]) * Могілкі юдэйскія * [[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Талачын)|Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў]] (1793; [[Кіеўская, галіцкая і ўсяе Русі мітраполія (уніяцкая)|Сьвяты Пасад]], цяпер у валоданьні [[Беларускі экзархат Маскоўскага патрыярхату|Маскоўскага патрыярхату]]) === Страчаная спадчына === * Сынагога == Галерэя == <gallery widths=150 heights=150 class="center" caption="Краявіды места"> Talačyn, Aršanskaja. Талачын, Аршанская (2018)(2).jpg|[[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Талачын)|Пакроўская царква]] з боку касьцёла Пакроўская царква ў Талачыне. Манастырскія карпусы.jpg|[[Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Талачын)|Манастырскі корпус]] Belarus-Talachyn-Church of Anthony-1.jpg|[[Касьцёл Сьвятога Антонія (Талачын)|Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага]] Talačyn, Aršanskaja. Талачын, Аршанская (2018)(4).jpg|Касьцёл з боку царквы </gallery> == Асобы == * [[Валер Анісенка]] (нар. 1944) — актор, рэжысэр, заслужаны дзяяч мастацтва Беларусі * [[Лявон Баразна]] (1929—1972) — беларускі мастак і фальклярыст * [[Уладзімер Гарбачоў]] (нар. 1926) — навуковец-мэдык * [[Аркадзь Жураўскі]] (1924—2009) — беларускі мовазнавец * [[Юры Палякоў]] (нар. 1954) — беларускі скульптар, мастак. * [[Міхаіл Савіцкі]] (1922—2010) — народны мастак Беларусі == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|15}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Памяць/Талачынскі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-1}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|12}} * Шнейдер А. Толочин: историко-экономический очерк. — Минск, 1983. — 62 с. == Вонкавыя спасылкі == * [http://radzima.org/be/gorad/talachyn.html Талачын], [[Radzima.org]] * [https://web.archive.org/web/20131230233202/http://vlib.by/PRIDVINIE-1/CITIES/Tolochin.htm Талачын] на [https://web.archive.org/web/20110706163508/http://vlib.by/PRIDVINIE-1/index-Pridvinie.htm Прыдзвінскі крайн: Гісторыя і сучаснасць] * [https://web.archive.org/web/20090314180054/http://catholic.by/port/dioceses/vicebsk/parishes/talachyn.htm Талачын — парафія святога Антонія Падуанскага] на [[Catholic.by]] {{Навігацыйная група |назоў = Талачын у сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Талачынскі раён |Віцебская вобласьць }} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Аршаншчыны}} [[Катэгорыя:Талачын| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі]] eqpzrdji2m0yzv831jrpq1751j5jmim 0 7080 2678864 2455917 2026-07-11T23:01:59Z Kvrtkmrtyrr 91676 /* Геаграфія */ 2678864 wikitext text/x-wiki {{Краіна | Назва = Ангельшчына | НазваЎРоднымСклоне = Ангельшчыны | НазваНаДзяржаўнайМове = England | Сьцяг = Flag_of_England.svg | Герб = Royal Arms of England (1198-1340).svg | НацыянальныДэвіз = '''Dieu et mon droit''' ([[француская мова|фр.]])<br /><small>«Бог і мая рацыя»</small> | Месцазнаходжаньне = England in the UK and Europe.svg | АфіцыйнаяМова = [[ангельская мова|анґельская]] | Сталіца = [[Лёндан]] | НайбуйнейшыГорад = [[Лёндан]] | ТыпУраду = [[парлямэнцкая манархія]] | ПасадыКіраўнікоў = [[кароль]]<br />[[прэм’ер-міністар]] | ІмёныКіраўнікоў = [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br />[[Рышы Сунак]]<ref>{{спасылка|аўтар=Ravenhill, William , Kishlansky, Mark A. , Atkins, Ralph Charles , Josephson, Paul R. , Joyce, Patrick , Hastings, Margaret , Prestwich, Michael Charles , Colley, Linda J. , Whitelock, Dorothy , Barr, Nicholas A. , Morrill, John S. , Briggs, Asa , Kellner, Peter , Chaney, William A. , Smith, Lacey Baldwin , Gilbert, Bentley Brinkerhoff , Frere, Sheppard Sunderland and Spencer, Ulric M.|загаловак=United Kingdom|выдавец=Encyclopedia Britannica|дата публікацыі= 14 красавіка 2023|url=https://www.britannica.com/place/United-Kingdom|дата=15 красавіка 2023}}</ref> | Плошча = 130 395 | МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = | АдсотакВады = | ГодАцэнкіНасельніцтва = 2011 | МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = | Насельніцтва = 53 012 456<ref>[http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_270487.pdf Перапіс насельніцтва Ангельшчыны ў сакавіку 2011 году]{{ref-en}}</ref> | ШчыльнасьцьНасельніцтва = 407 | ГодАцэнкіСУП = | МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = | СУП = | СУПНаДушуНасельніцтва = | Валюта = Фунт стэрлінгаў | КодВалюты = GBP | ЧасавыПас = GMT | ЧасРозьніцаUTC = +0 | ЧасавыПасУлетку = BST | ЧасРозьніцаUTCУлетку = +1 | НезалежнасьцьПадзеі = | НезалежнасьцьДаты = | ДзяржаўныГімн = — | АўтамабільныЗнак = GB | ДамэнВерхнягаЎзроўню = uk | ТэлефонныКод = +44 | Дадаткі = | Лацінка = Angielščyna }} '''Анге́льшчына'''<ref>{{Літаратура/Беларускі клясычны правапіс (2005)}}</ref><ref>{{Кніга | загаловак = Расейска-беларускі слоўнік | месца = Менск|выдавецтва= Беларускае дзяржаўнае выдавецтва|адказны=Укладальнікі: Сьцяпан Некрашэвіч, Мікола Байкоў | год = 1928 | спасылка = https://slounik.org/nb }}</ref> ці '''А́нглія''', таксама '''Анґельшчына''', '''Анґлія''' ({{мова-en|England}}) — найбольшая і найшчыльней населеная частка [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і аднайменнага востраву. Назва «Англія» часта памылкова ўжываецца ў якасьці [[сынонім]]а назвы Злучанага Каралеўства альбо вострава Вялікабрытанія. [[Тапонім]] «Англія» паходзіць ад ''[[англы|англаў]]'' — племені, якое пасялілася тут паміж V і VI стагодзьдзямі. == Геаграфія == Ангельшчына займае дзьве траціны востраву Вялікабрытанія. На поўначы мяжуе з [[Шатляндыя]]й, на захадзе — з [[Ўэйлз|Валіяй]]. Ляндшафт Ангельшчыны складаецьца ў асноўным з спусьцістых грудоў, да поўначы мясцовасьць становіцца больш гарыстай. Горная і раўнінная мясцовасьць умоўна падзяляюцьца па лініі, якая праходзіць паміж вусьцем ракі [[Ціс]] на паўночным усходзе і вусьцем ракі [[Экс]] на паўднёвым захадзе. На ўсходзе разьмяшчаецца нізіньная багністая мясцовасьць, якая ў асноўным была асушаная для сельскагаспадарчага выкарыстоўваньня. Шэсьць найбуйнейшых гарадоў Ангельшчыны (па зьмяншэньні колькасьці насельніцтва): [[Лёндан]], [[Бірмінггэм|Бірмінґгэм]], [[Лідс]], [[Шэфілд]], [[Манчэстэр]] і [[Лівэрпул]]. Сярод славутасьцяў Ангельшчыны — знакамітыя ўнівэрсытэты: Кэмбрыдзкі і Оксфардзкі. == Гісторыя == Тэрыторыя сучаснай Ангельшчыны на момант уварваньня [[Гай Юліюс Цэзар|Юліюса Цэзара]] ў 55 г да н. э., як і праз стагодзьдзе, да часу захопу імпэратарам [[Кляўдыюс (імпэратар рымскі)|Кляўдыюсам]], была населеная кельцкімі плямёнамі, якія зваліся брытамі. У выніку захопу ўся паўднёвая частка востраву (сучасныя Ангельшчына і Валія) стала часткай [[Рымская імпэрыя|Рымскай Імпэрыі]] да яе распаду ў V стагодзьдзі н. э. Без дапамогі рымскіх легіёнаў Рымская Брытанія не магла доўга процістаяць барбарам-германцам, якія зьявіліся ў V—VI стст., як сьведчаць хронікі, па запрашэньні саміх [[Брыты|брытаў]], якія зь іх дапамогай разьлічвалі абараніцьца ад [[кельты|кельцкіх плямёнаў]] з поўначы — [[пікты|піктаў]] і [[скоты|скотаў]]. Прышэльцы ўяўлялі сабой тры ґрупы — [[юты]], [[саксы]] й [[англы]]. Асвоіўшы тэрыторыі брытаў, гэтыя германцы сталі адціскаць іх на тэрыторыю Валіі і [[Карнўол]]а. З часам на занятымі германскімі прышэльцамі землях сфармаваліся асобныя каралеўствы, якія утварылі, у прыватнасьці, «Ангельшчына-саксонскую [[Гептархія|гептархію]]» (зьвяз сямі каралеўстваў). Час ад часу адзін зь сямі ангельшчына-саксонскіх каралёў, званы «Брытвальда», што можна вольна перакласьці як «Кіраўнік Брытаніі», атрымліваў кантроль над большай часткай Ангельшчыны — так што цяжка назваць момант, калі Ангельшчына была канчаткова аб’яднаная. Па некаторых апісаньнях, аб’яднаньне наступіла разам з нашэсьцем дацкіх [[вікінг]]аў, якія захапілі ўсходнюю частку Ангельшчыны. [[Эгбэрт Ўэсэкскі|Эгбэрт]], кароль [[Ўэсэкс]]а (памёр у 839), часта завецца першым каралём усяе Ангельшчыны, хоць тытул «Кароль Ангельшчыны» паўстаў толькі праз два пакаленьні — у пэрыяд кіраваньня [[Альфрэд Вялікі|Альфрэда Вялікага]] (871—899). Некаторыя гісторыкі пачынаюць адлік кіраўнікоў з нарманскай заваёвы ў [[1066]] г., нумэрацыя ангельскіх манархаў таксама выкарыстоўвае гэтую падзею як нулявую кропку (напрыклад, [[Эдуард I]], каранаваны ў XIII стагодзьдзі, ня быў першым каралём з такім імем — але ён быў першым Эдуардам з 1066 г.). Аднак [[Вільгэльм I Заваёўнік]] не заснаваў і не аб’ядноўваў краіну, а толькі захапіў існую Ангельшчыну, насадзіўшы франка-нарманскае кіраваньне. У канцы XIII стагодзьдзя суседні Ўэйлз быў заваяваны Ангельшчынай і стаў часткай ангельскага каралеўства. Гісторыя Ангельшчыны як незалежнай дзяржавы ідзе празь Сярэднявечча і Адраджэньне да пэрыяду кіраваньня [[Лізавета I|Лізаветы І]], апошняй каралевы з дынастыі [[Т’юдары|Т’юдараў]], пасьля якой валадарыў Якаў I, кароль Шатляндыі пад імем Якава VI. Зьвяз Ангельшчыны і Шатляндыі быў дапоўнены стагодзьдзем пазьней Актам аб зьвязе ([[1707]]), які канчаткова аб’яднаў Ангельшчыну і Шатляндыю ў Злучанае Каралеўства ({{мова-en|United Kingdom}}). == Палітычная сыстэма == Пасьля рэформ 1990-х гадоў у [[Паўночная Ірляндыя|Паўночнай Ірляндыі]], [[Ўэйлз]]е й [[Шатляндыя|Шатляндыі]], Ангельшчына засталася адзінай часткай [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], якая ня мае ўласнага парлямэнту і ўрада. Функцыю парлямэнту Ангельшчыны выконвае [[парлямэнт Вялікабрытаніі]], функцыі ўрада — [[кабінэт міністраў Вялікабрытаніі]]. Выканаўчую ўладу, якая адказвае ў тым ліку за тэрыторыю Ангельшчыны, узначальвае прэмʼер-міністар Вялікабрытаніі. [[Файл:Portrait of Prime Minister Rishi Sunak (cropped).jpg|міні|214пкс|Рышы Сунак]] Ёсьць рух у падтрымку стварэньня самастойнага парлямэнту і ўрада Ангельшчыны. Незадаволенасьць прыхільнікаў руху выклікае тое, што рашэньні, якія дзейнічаюць у Шатляндыі, прымае парлямэнт Шатляндыі (і аналягічна з Нацыянальнай асамблеяй Ўэйлза, [[Асамблея Паўночнай Ірляндыі|Асамблеяй Паўночнай Ірляндыі]]), але рашэньні, якія дзейнічаюць у Ангельшчыне, прымае агульнадзяржаўны парлямэнт, дзе галасуюць шатляндзкія, валійскія й паўночнаірляндзкія дэпутаты. Ідэю самастойнага парлямэнту падтрымліваюць многія члены [[Кансэрватыўная партыя (Вялікабрытанія)|кансэрватыўнай партыі]], тым часам [[Лейбарысцкая партыя (Вялікабрытанія)|лейбарысцкая партыя]] лічыць, што стварэньне самастойных органаў кіраваньня прывядзе да рэзкага зьмяншэньня ролі Шатляндыі, Ўэйлза й Паўночнай Ірляндыі, што прывядзе да распаду дзяржавы. == Адміністрацыйны падзел == Гістарычна найбуйнейшай адміністрацыйнай адзінкай у Ангельшчыне былі [[Графства (Ангельшчына)|ґрафствы]]. Гэтыя адзінкі паўсталі з больш старажытных, існых да аб’яднаньня Ангельшчыны: каралеўстваў (як [[Сасэкс]] і [[Эсэкс (каралеўства)|Эсэкс]]), герцаґстваў (як Ёркшыр, Корнўал і Лянкашыр) або проста ўчасткаў зямлі, якімі ўзнагароджвалі дваран — такіх як Бэркшыр. Да 1867 году яны былі падзеленыя на больш дробныя адзінкі, якія зваліся сотнямі. Самакіраваньне ў межах ґрафства пасьля аб’яднаньня практычна адсутнічала, таму межы ґрафстваў не былі сапраўды вызначаныя і ня мелі практычна ніякае ролі. Пасьля [[Індустрыяльная рэвалюцыя|прамысловай рэвалюцыі]] ў выніку ўзьнікненьня буйных індустрыяльных цэнтраў утварыліся мэтрапольныя ґрафствы, цэнтрамі якіх сталі найбуйнейшыя гарады. У цяперашні час Ангельшчына складаецца з 39 ґрафстваў, 6 мэтрапольных ґрафстваў і Вялікага Лёндану. == Эканоміка == Важную ролю ў ангельскай эканоміцы выконвае сельская гаспадарка, прамысловая вытворчасьць, індустрыя высокіх тэхналогій і спартыўная індустрыя. У 2010 годзе спорт забясьпечыў 1,9 % ВУП Ангельшчыны і ўвайшоў у лік 15 найбуйнейшых галін ангельскай эканомікі, перасягнуў такія галіны, як паслугі сувязі, юрыдычныя паслугі, бухгальтарскі ўлік, выдавецкая справа, рэкляма й камунальныя паслугі. У 2010 годзе са спортам зьвязана болей за {{лік|400000}} працоўных месцаў, то бок каля 2,3 % усёй занятасьці ў Ангельшчыны. Паводле ацэнак спэцыялістаў, карысьць здароўю людзей, якія рэгулярна займаюцца спортам, прынесла ангельскай эканоміцы каля £ 11,2 млрд. Правядзеньне масавых спартыўных спаборніцтваў, такіх як маратоны, павялічвае пазнавальнасьць месцаў іх правядзеньня й дазваляе павялічыць прыбыткі ад турызму пры мінімальных інвэстыцыях у інфраструктуру. == Нацыянальныя сымбалі == === Сьцягі === {|class="wikitable" |- |[[Файл:Flag of England.svg|100пкс]] |Нацыянальны [[сьцяг Ангельшчыны]], вядомы як крыж Сьвятога Георгія, зьяўляецца нацыянальным сьцягам Ангельшчыны з XIII стагодзьдзя<ref name="George">{{cite web |url=http://www.britannia.com/history/stgeorge.html |title=St. George&nbsp;— England’s Patron Saint |publisher=Britannia.com |access-date=1 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170308175508/http://www.britannia.com/history/stgeorge.html |archive-date=8 March 2017 |url-status=dead }}</ref> З 1606 году крыж Сьвятога Георгія зьяўляецца часткай дызайну [[Юніён Джэк]]а<ref name="flaghistory">{{cite web |title=United Kingdom&nbsp;— History of the Flag|url=http://flagspot.net/flags/gb-hist.html|publisher=FlagSpot.net|access-date=2009-09-05}}</ref>. |- |[[Файл:Royal Banner of England.svg|100пкс]] |Каралеўскі сьцяг Ангельшчыны (зьяўляецца сьцягам караля)&nbsp;— ангельскі [[сьцяг]]; на ім намаляваны каралеўскі герб Ангельшчыны. Гэты каралеўскі сьцяг адрозьніваецца ад нацыянальнага сьцяга Ангельшчыны, крыжа Сьвятога Георгія, тым, што ён не ўяўляе ніякай канкрэтнай вобласьці альбо зямлі, а хутчэй сымбалізуе [[сувэрэнітэт]], якім надзелены ейныя кіраўнікі. |} === Геральдыка === ==== [[Герб Ангельшчыны]] ==== [[Файл:Royal Arms of England (1198-1340).svg|100пкс]] ==== Карона Сьвятога Эдуарда ==== [[File:Crown of Saint Edward (Heraldry).svg|120пкс]] ==== [[Ружа Т’юдараў]] ==== [[Файл:Tudor Rose.svg|100пкс]] Ружа Тʼюдараў ({{мова-en|Tudor rose, English rose, Union rose}}) — традыцыйная геральдычная эмблема Ангельшчыне і [[Гэмпшыр]]у (першапачаткова — у гербе караля Ангельшчыны [[Генрых VII (кароль Ангельшчыны)|Генрыха VII]] як сымбаль абʼяднаньня варожых каралеўскіх дынастыяў Ланкастэраў і Ёркаў). Малюецца ў выглядзе здвоенай ружы, выкананай у «натуральных» колерах: белая кветка па-над пунсовай, а таксама падзеленай на чатыры пунсовыя й белыя сэктары («чвэрці») або на дзьве часткі пунсовага й белага колераў вэртыкальнай паласой пасярэдзіне («пер пале́»){{Зноска|Wise|1980|Wise|22}}. Назва і паходжаньне эмблемы зьвязаны з акалічнасьцямі ўзьнікненьня ангельскай каралеўскай дынастыі [[Т’юдары|Тʼюдараў]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга | аўтар = Wise, Terence. | загаловак = Medieval Heraldry (Histories) | выдавецтва = Osprey Publishing | год = 2000 (orig. ed. 1980) | старонкі =22 | isbn = 1841761060 | ref = Wise}}{{ref-en}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.english-heritage.org.uk/ English Heritage (national body protecting and promoting English history and heritage)] {{ref-en}} {{Злучанае Каралеўства}} m0f9wk4latsgrlu1cxkiwmg909st50x 2678865 2678864 2026-07-11T23:03:12Z Kvrtkmrtyrr 91676 2678865 wikitext text/x-wiki {{Краіна | Назва = Ангельшчына | НазваЎРоднымСклоне = Ангельшчыны | НазваНаДзяржаўнайМове = England | Сьцяг = Flag_of_England.svg | Герб = Royal Arms of England (1198-1340).svg | НацыянальныДэвіз = '''Dieu et mon droit''' ([[француская мова|фр.]])<br /><small>«Бог і мая рацыя»</small> | Месцазнаходжаньне = England in the UK and Europe.svg | АфіцыйнаяМова = [[ангельская мова|анґельская]] | Сталіца = [[Лёндан]] | НайбуйнейшыГорад = [[Лёндан]] | ТыпУраду = [[парлямэнцкая манархія]] | ПасадыКіраўнікоў = [[кароль]]<br />[[прэм’ер-міністар]] | ІмёныКіраўнікоў = [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br />[[Рышы Сунак]]<ref>{{спасылка|аўтар=Ravenhill, William , Kishlansky, Mark A. , Atkins, Ralph Charles , Josephson, Paul R. , Joyce, Patrick , Hastings, Margaret , Prestwich, Michael Charles , Colley, Linda J. , Whitelock, Dorothy , Barr, Nicholas A. , Morrill, John S. , Briggs, Asa , Kellner, Peter , Chaney, William A. , Smith, Lacey Baldwin , Gilbert, Bentley Brinkerhoff , Frere, Sheppard Sunderland and Spencer, Ulric M.|загаловак=United Kingdom|выдавец=Encyclopedia Britannica|дата публікацыі= 14 красавіка 2023|url=https://www.britannica.com/place/United-Kingdom|дата=15 красавіка 2023}}</ref> | Плошча = 130 395 | МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = | АдсотакВады = | ГодАцэнкіНасельніцтва = 2011 | МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = | Насельніцтва = 53 012 456<ref>[http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_270487.pdf Перапіс насельніцтва Ангельшчыны ў сакавіку 2011 году]{{ref-en}}</ref> | ШчыльнасьцьНасельніцтва = 407 | ГодАцэнкіСУП = | МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = | СУП = | СУПНаДушуНасельніцтва = | Валюта = Фунт стэрлінгаў | КодВалюты = GBP | ЧасавыПас = GMT | ЧасРозьніцаUTC = +0 | ЧасавыПасУлетку = BST | ЧасРозьніцаUTCУлетку = +1 | НезалежнасьцьПадзеі = | НезалежнасьцьДаты = | ДзяржаўныГімн = — | АўтамабільныЗнак = GB | ДамэнВерхнягаЎзроўню = uk | ТэлефонныКод = +44 | Дадаткі = | Лацінка = Angielščyna }} '''Анге́льшчына'''<ref>{{Літаратура/Беларускі клясычны правапіс (2005)}}</ref><ref>{{Кніга | загаловак = Расейска-беларускі слоўнік | месца = Менск|выдавецтва= Беларускае дзяржаўнае выдавецтва|адказны=Укладальнікі: Сьцяпан Некрашэвіч, Мікола Байкоў | год = 1928 | спасылка = https://slounik.org/nb }}</ref> ці '''А́нглія''', таксама '''Анґельшчына''', '''Анґлія''' ({{мова-en|England}}) — найбольшая і найшчыльней населеная частка [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і аднайменнага востраву. Назва «Англія» часта памылкова ўжываецьца ў якасьці [[сынонім]]а назвы Злучанага Каралеўства альбо вострава Вялікабрытанія. [[Тапонім]] «Англія» паходзіць ад ''[[англы|англаў]]'' — племені, якое пасялілася тут паміж V і VI стагодзьдзямі. == Геаграфія == Ангельшчына займае дзьве траціны востраву Вялікабрытанія. На поўначы мяжуе з [[Шатляндыя]]й, на захадзе — з [[Ўэйлз|Валіяй]]. Ляндшафт Ангельшчыны складаецьца ў асноўным з спусьцістых грудоў, да поўначы мясцовасьць становіцца больш гарыстай. Горная і раўнінная мясцовасьць умоўна падзяляюцьца па лініі, якая праходзіць паміж вусьцем ракі [[Ціс]] на паўночным усходзе і вусьцем ракі [[Экс]] на паўднёвым захадзе. На ўсходзе разьмяшчаецца нізіньная багністая мясцовасьць, якая ў асноўным была асушаная для сельскагаспадарчага выкарыстоўваньня. Шэсьць найбуйнейшых гарадоў Ангельшчыны (па зьмяншэньні колькасьці насельніцтва): [[Лёндан]], [[Бірмінггэм|Бірмінґгэм]], [[Лідс]], [[Шэфілд]], [[Манчэстэр]] і [[Лівэрпул]]. Сярод славутасьцяў Ангельшчыны — знакамітыя ўнівэрсытэты: Кэмбрыдзкі і Оксфардзкі. == Гісторыя == Тэрыторыя сучаснай Ангельшчыны на момант уварваньня [[Гай Юліюс Цэзар|Юліюса Цэзара]] ў 55 г да н. э., як і праз стагодзьдзе, да часу захопу імпэратарам [[Кляўдыюс (імпэратар рымскі)|Кляўдыюсам]], была населеная кельцкімі плямёнамі, якія зваліся брытамі. У выніку захопу ўся паўднёвая частка востраву (сучасныя Ангельшчына і Валія) стала часткай [[Рымская імпэрыя|Рымскай Імпэрыі]] да яе распаду ў V стагодзьдзі н. э. Без дапамогі рымскіх легіёнаў Рымская Брытанія не магла доўга процістаяць барбарам-германцам, якія зьявіліся ў V—VI стст., як сьведчаць хронікі, па запрашэньні саміх [[Брыты|брытаў]], якія зь іх дапамогай разьлічвалі абараніцьца ад [[кельты|кельцкіх плямёнаў]] з поўначы — [[пікты|піктаў]] і [[скоты|скотаў]]. Прышэльцы ўяўлялі сабой тры ґрупы — [[юты]], [[саксы]] й [[англы]]. Асвоіўшы тэрыторыі брытаў, гэтыя германцы сталі адціскаць іх на тэрыторыю Валіі і [[Карнўол]]а. З часам на занятымі германскімі прышэльцамі землях сфармаваліся асобныя каралеўствы, якія утварылі, у прыватнасьці, «Ангельшчына-саксонскую [[Гептархія|гептархію]]» (зьвяз сямі каралеўстваў). Час ад часу адзін зь сямі ангельшчына-саксонскіх каралёў, званы «Брытвальда», што можна вольна перакласьці як «Кіраўнік Брытаніі», атрымліваў кантроль над большай часткай Ангельшчыны — так што цяжка назваць момант, калі Ангельшчына была канчаткова аб’яднаная. Па некаторых апісаньнях, аб’яднаньне наступіла разам з нашэсьцем дацкіх [[вікінг]]аў, якія захапілі ўсходнюю частку Ангельшчыны. [[Эгбэрт Ўэсэкскі|Эгбэрт]], кароль [[Ўэсэкс]]а (памёр у 839), часта завецца першым каралём усяе Ангельшчыны, хоць тытул «Кароль Ангельшчыны» паўстаў толькі праз два пакаленьні — у пэрыяд кіраваньня [[Альфрэд Вялікі|Альфрэда Вялікага]] (871—899). Некаторыя гісторыкі пачынаюць адлік кіраўнікоў з нарманскай заваёвы ў [[1066]] г., нумэрацыя ангельскіх манархаў таксама выкарыстоўвае гэтую падзею як нулявую кропку (напрыклад, [[Эдуард I]], каранаваны ў XIII стагодзьдзі, ня быў першым каралём з такім імем — але ён быў першым Эдуардам з 1066 г.). Аднак [[Вільгэльм I Заваёўнік]] не заснаваў і не аб’ядноўваў краіну, а толькі захапіў існую Ангельшчыну, насадзіўшы франка-нарманскае кіраваньне. У канцы XIII стагодзьдзя суседні Ўэйлз быў заваяваны Ангельшчынай і стаў часткай ангельскага каралеўства. Гісторыя Ангельшчыны як незалежнай дзяржавы ідзе празь Сярэднявечча і Адраджэньне да пэрыяду кіраваньня [[Лізавета I|Лізаветы І]], апошняй каралевы з дынастыі [[Т’юдары|Т’юдараў]], пасьля якой валадарыў Якаў I, кароль Шатляндыі пад імем Якава VI. Зьвяз Ангельшчыны і Шатляндыі быў дапоўнены стагодзьдзем пазьней Актам аб зьвязе ([[1707]]), які канчаткова аб’яднаў Ангельшчыну і Шатляндыю ў Злучанае Каралеўства ({{мова-en|United Kingdom}}). == Палітычная сыстэма == Пасьля рэформ 1990-х гадоў у [[Паўночная Ірляндыя|Паўночнай Ірляндыі]], [[Ўэйлз]]е й [[Шатляндыя|Шатляндыі]], Ангельшчына засталася адзінай часткай [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], якая ня мае ўласнага парлямэнту і ўрада. Функцыю парлямэнту Ангельшчыны выконвае [[парлямэнт Вялікабрытаніі]], функцыі ўрада — [[кабінэт міністраў Вялікабрытаніі]]. Выканаўчую ўладу, якая адказвае ў тым ліку за тэрыторыю Ангельшчыны, узначальвае прэмʼер-міністар Вялікабрытаніі. [[Файл:Portrait of Prime Minister Rishi Sunak (cropped).jpg|міні|214пкс|Рышы Сунак]] Ёсьць рух у падтрымку стварэньня самастойнага парлямэнту і ўрада Ангельшчыны. Незадаволенасьць прыхільнікаў руху выклікае тое, што рашэньні, якія дзейнічаюць у Шатляндыі, прымае парлямэнт Шатляндыі (і аналягічна з Нацыянальнай асамблеяй Ўэйлза, [[Асамблея Паўночнай Ірляндыі|Асамблеяй Паўночнай Ірляндыі]]), але рашэньні, якія дзейнічаюць у Ангельшчыне, прымае агульнадзяржаўны парлямэнт, дзе галасуюць шатляндзкія, валійскія й паўночнаірляндзкія дэпутаты. Ідэю самастойнага парлямэнту падтрымліваюць многія члены [[Кансэрватыўная партыя (Вялікабрытанія)|кансэрватыўнай партыі]], тым часам [[Лейбарысцкая партыя (Вялікабрытанія)|лейбарысцкая партыя]] лічыць, што стварэньне самастойных органаў кіраваньня прывядзе да рэзкага зьмяншэньня ролі Шатляндыі, Ўэйлза й Паўночнай Ірляндыі, што прывядзе да распаду дзяржавы. == Адміністрацыйны падзел == Гістарычна найбуйнейшай адміністрацыйнай адзінкай у Ангельшчыне былі [[Графства (Ангельшчына)|ґрафствы]]. Гэтыя адзінкі паўсталі з больш старажытных, існых да аб’яднаньня Ангельшчыны: каралеўстваў (як [[Сасэкс]] і [[Эсэкс (каралеўства)|Эсэкс]]), герцаґстваў (як Ёркшыр, Корнўал і Лянкашыр) або проста ўчасткаў зямлі, якімі ўзнагароджвалі дваран — такіх як Бэркшыр. Да 1867 году яны былі падзеленыя на больш дробныя адзінкі, якія зваліся сотнямі. Самакіраваньне ў межах ґрафства пасьля аб’яднаньня практычна адсутнічала, таму межы ґрафстваў не былі сапраўды вызначаныя і ня мелі практычна ніякае ролі. Пасьля [[Індустрыяльная рэвалюцыя|прамысловай рэвалюцыі]] ў выніку ўзьнікненьня буйных індустрыяльных цэнтраў утварыліся мэтрапольныя ґрафствы, цэнтрамі якіх сталі найбуйнейшыя гарады. У цяперашні час Ангельшчына складаецца з 39 ґрафстваў, 6 мэтрапольных ґрафстваў і Вялікага Лёндану. == Эканоміка == Важную ролю ў ангельскай эканоміцы выконвае сельская гаспадарка, прамысловая вытворчасьць, індустрыя высокіх тэхналогій і спартыўная індустрыя. У 2010 годзе спорт забясьпечыў 1,9 % ВУП Ангельшчыны і ўвайшоў у лік 15 найбуйнейшых галін ангельскай эканомікі, перасягнуў такія галіны, як паслугі сувязі, юрыдычныя паслугі, бухгальтарскі ўлік, выдавецкая справа, рэкляма й камунальныя паслугі. У 2010 годзе са спортам зьвязана болей за {{лік|400000}} працоўных месцаў, то бок каля 2,3 % усёй занятасьці ў Ангельшчыны. Паводле ацэнак спэцыялістаў, карысьць здароўю людзей, якія рэгулярна займаюцца спортам, прынесла ангельскай эканоміцы каля £ 11,2 млрд. Правядзеньне масавых спартыўных спаборніцтваў, такіх як маратоны, павялічвае пазнавальнасьць месцаў іх правядзеньня й дазваляе павялічыць прыбыткі ад турызму пры мінімальных інвэстыцыях у інфраструктуру. == Нацыянальныя сымбалі == === Сьцягі === {|class="wikitable" |- |[[Файл:Flag of England.svg|100пкс]] |Нацыянальны [[сьцяг Ангельшчыны]], вядомы як крыж Сьвятога Георгія, зьяўляецца нацыянальным сьцягам Ангельшчыны з XIII стагодзьдзя<ref name="George">{{cite web |url=http://www.britannia.com/history/stgeorge.html |title=St. George&nbsp;— England’s Patron Saint |publisher=Britannia.com |access-date=1 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170308175508/http://www.britannia.com/history/stgeorge.html |archive-date=8 March 2017 |url-status=dead }}</ref> З 1606 году крыж Сьвятога Георгія зьяўляецца часткай дызайну [[Юніён Джэк]]а<ref name="flaghistory">{{cite web |title=United Kingdom&nbsp;— History of the Flag|url=http://flagspot.net/flags/gb-hist.html|publisher=FlagSpot.net|access-date=2009-09-05}}</ref>. |- |[[Файл:Royal Banner of England.svg|100пкс]] |Каралеўскі сьцяг Ангельшчыны (зьяўляецца сьцягам караля)&nbsp;— ангельскі [[сьцяг]]; на ім намаляваны каралеўскі герб Ангельшчыны. Гэты каралеўскі сьцяг адрозьніваецца ад нацыянальнага сьцяга Ангельшчыны, крыжа Сьвятога Георгія, тым, што ён не ўяўляе ніякай канкрэтнай вобласьці альбо зямлі, а хутчэй сымбалізуе [[сувэрэнітэт]], якім надзелены ейныя кіраўнікі. |} === Геральдыка === ==== [[Герб Ангельшчыны]] ==== [[Файл:Royal Arms of England (1198-1340).svg|100пкс]] ==== Карона Сьвятога Эдуарда ==== [[File:Crown of Saint Edward (Heraldry).svg|120пкс]] ==== [[Ружа Т’юдараў]] ==== [[Файл:Tudor Rose.svg|100пкс]] Ружа Тʼюдараў ({{мова-en|Tudor rose, English rose, Union rose}}) — традыцыйная геральдычная эмблема Ангельшчыне і [[Гэмпшыр]]у (першапачаткова — у гербе караля Ангельшчыны [[Генрых VII (кароль Ангельшчыны)|Генрыха VII]] як сымбаль абʼяднаньня варожых каралеўскіх дынастыяў Ланкастэраў і Ёркаў). Малюецца ў выглядзе здвоенай ружы, выкананай у «натуральных» колерах: белая кветка па-над пунсовай, а таксама падзеленай на чатыры пунсовыя й белыя сэктары («чвэрці») або на дзьве часткі пунсовага й белага колераў вэртыкальнай паласой пасярэдзіне («пер пале́»){{Зноска|Wise|1980|Wise|22}}. Назва і паходжаньне эмблемы зьвязаны з акалічнасьцямі ўзьнікненьня ангельскай каралеўскай дынастыі [[Т’юдары|Тʼюдараў]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга | аўтар = Wise, Terence. | загаловак = Medieval Heraldry (Histories) | выдавецтва = Osprey Publishing | год = 2000 (orig. ed. 1980) | старонкі =22 | isbn = 1841761060 | ref = Wise}}{{ref-en}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.english-heritage.org.uk/ English Heritage (national body protecting and promoting English history and heritage)] {{ref-en}} {{Злучанае Каралеўства}} 322pyrwkgburtoebro5eegdlrprjonv 2678866 2678865 2026-07-11T23:14:21Z Kvrtkmrtyrr 91676 /* Геаграфія */ 2678866 wikitext text/x-wiki {{Краіна | Назва = Ангельшчына | НазваЎРоднымСклоне = Ангельшчыны | НазваНаДзяржаўнайМове = England | Сьцяг = Flag_of_England.svg | Герб = Royal Arms of England (1198-1340).svg | НацыянальныДэвіз = '''Dieu et mon droit''' ([[француская мова|фр.]])<br /><small>«Бог і мая рацыя»</small> | Месцазнаходжаньне = England in the UK and Europe.svg | АфіцыйнаяМова = [[ангельская мова|анґельская]] | Сталіца = [[Лёндан]] | НайбуйнейшыГорад = [[Лёндан]] | ТыпУраду = [[парлямэнцкая манархія]] | ПасадыКіраўнікоў = [[кароль]]<br />[[прэм’ер-міністар]] | ІмёныКіраўнікоў = [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br />[[Рышы Сунак]]<ref>{{спасылка|аўтар=Ravenhill, William , Kishlansky, Mark A. , Atkins, Ralph Charles , Josephson, Paul R. , Joyce, Patrick , Hastings, Margaret , Prestwich, Michael Charles , Colley, Linda J. , Whitelock, Dorothy , Barr, Nicholas A. , Morrill, John S. , Briggs, Asa , Kellner, Peter , Chaney, William A. , Smith, Lacey Baldwin , Gilbert, Bentley Brinkerhoff , Frere, Sheppard Sunderland and Spencer, Ulric M.|загаловак=United Kingdom|выдавец=Encyclopedia Britannica|дата публікацыі= 14 красавіка 2023|url=https://www.britannica.com/place/United-Kingdom|дата=15 красавіка 2023}}</ref> | Плошча = 130 395 | МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = | АдсотакВады = | ГодАцэнкіНасельніцтва = 2011 | МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = | Насельніцтва = 53 012 456<ref>[http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_270487.pdf Перапіс насельніцтва Ангельшчыны ў сакавіку 2011 году]{{ref-en}}</ref> | ШчыльнасьцьНасельніцтва = 407 | ГодАцэнкіСУП = | МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = | СУП = | СУПНаДушуНасельніцтва = | Валюта = Фунт стэрлінгаў | КодВалюты = GBP | ЧасавыПас = GMT | ЧасРозьніцаUTC = +0 | ЧасавыПасУлетку = BST | ЧасРозьніцаUTCУлетку = +1 | НезалежнасьцьПадзеі = | НезалежнасьцьДаты = | ДзяржаўныГімн = — | АўтамабільныЗнак = GB | ДамэнВерхнягаЎзроўню = uk | ТэлефонныКод = 44 | Дадаткі = | Лацінка = Angielščyna }} '''Анге́льшчына'''<ref>{{Літаратура/Беларускі клясычны правапіс (2005)}}</ref><ref>{{Кніга | загаловак = Расейска-беларускі слоўнік | месца = Менск|выдавецтва= Беларускае дзяржаўнае выдавецтва|адказны=Укладальнікі: Сьцяпан Некрашэвіч, Мікола Байкоў | год = 1928 | спасылка = https://slounik.org/nb }}</ref> ці '''А́нглія''', таксама '''Анґельшчына''', '''Анґлія''' ({{мова-en|England}}) — найбольшая і найшчыльней населеная частка [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і аднайменнага востраву. Назва «Англія» часта памылкова ўжываецьца ў якасьці [[сынонім]]а назвы Злучанага Каралеўства альбо вострава Вялікабрытанія. [[Тапонім]] «Англія» паходзіць ад ''[[англы|англаў]]'' — племені, якое пасялілася тут паміж V і VI стагодзьдзямі. == Геаграфія == Ангельшчына займае дзьве траціны востраву Вялікабрытанія. На поўначы мяжуе з [[Шатляндыя]]й, на захадзе — з [[Ўэйлз|Валіяй]]. Ляндшафт Ангельшчыны складаецьца ў асноўным з спусьцістых грудоў, да поўначы мясцовасьць становіцьца больш гарыстай. Горная і раўнінная мясцовасьць умоўна падзяляюцьца па лініі, якая праходзіць паміж вусьцем ракі [[Ціс]] на паўночным усходзе і вусьцем ракі [[Экс]] на паўднёвым захадзе. На ўсходзе разьмяшчаецьца нізіньная багністая мясцовасьць, якая ў асноўным была асушаная для сельскагаспадарчага выкарыстоўваньня. Шэсьць найбуйнейшых гарадоў Ангельшчыны (па зьмяншэньні колькасьці насельніцтва): [[Лёндан]], [[Бірмінггэм|Бірмінґгэм]], [[Лідс]], [[Шэфілд]], [[Манчэстэр]] і [[Лівэрпул]]. Сярод славутасьцяў Ангельшчыны — знакамітыя ўнівэрсытэты: Кэмбрыдзкі і Оксфардзкі. == Гісторыя == Тэрыторыя сучаснай Ангельшчыны на момант уварваньня [[Гай Юліюс Цэзар|Юліюса Цэзара]] ў 55 г да н. э., як і праз стагодзьдзе, да часу захопу імпэратарам [[Кляўдыюс (імпэратар рымскі)|Кляўдыюсам]], была населеная кельцкімі плямёнамі, якія зваліся брытамі. У выніку захопу ўся паўднёвая частка востраву (сучасныя Ангельшчына і Валія) стала часткай [[Рымская імпэрыя|Рымскай Імпэрыі]] да яе распаду ў V стагодзьдзі н. э. Без дапамогі рымскіх легіёнаў Рымская Брытанія не магла доўга процістаяць барбарам-германцам, якія зьявіліся ў V—VI стст., як сьведчаць хронікі, па запрашэньні саміх [[Брыты|брытаў]], якія зь іх дапамогай разьлічвалі абараніцьца ад [[кельты|кельцкіх плямёнаў]] з поўначы — [[пікты|піктаў]] і [[скоты|скотаў]]. Прышэльцы ўяўлялі сабой тры ґрупы — [[юты]], [[саксы]] й [[англы]]. Асвоіўшы тэрыторыі брытаў, гэтыя германцы сталі адціскаць іх на тэрыторыю Валіі і [[Карнўол]]а. З часам на занятымі германскімі прышэльцамі землях сфармаваліся асобныя каралеўствы, якія утварылі, у прыватнасьці, «Ангельшчына-саксонскую [[Гептархія|гептархію]]» (зьвяз сямі каралеўстваў). Час ад часу адзін зь сямі ангельшчына-саксонскіх каралёў, званы «Брытвальда», што можна вольна перакласьці як «Кіраўнік Брытаніі», атрымліваў кантроль над большай часткай Ангельшчыны — так што цяжка назваць момант, калі Ангельшчына была канчаткова аб’яднаная. Па некаторых апісаньнях, аб’яднаньне наступіла разам з нашэсьцем дацкіх [[вікінг]]аў, якія захапілі ўсходнюю частку Ангельшчыны. [[Эгбэрт Ўэсэкскі|Эгбэрт]], кароль [[Ўэсэкс]]а (памёр у 839), часта завецьца першым каралём усяе Ангельшчыны, хоць тытул «Кароль Ангельшчыны» паўстаў толькі праз два пакаленьні — у пэрыяд кіраваньня [[Альфрэд Вялікі|Альфрэда Вялікага]] (871—899). Некаторыя гісторыкі пачынаюць адлік кіраўнікоў з нарманскай заваёвы ў [[1066]] г., нумэрацыя ангельскіх манархаў таксама выкарыстоўвае гэтую падзею як нулявую кропку (напрыклад, [[Эдуард I]], каранаваны ў XIII стагодзьдзі, ня быў першым каралём з такім імем — але ён быў першым Эдуардам з 1066 г.). Аднак [[Вільгэльм I Заваёўнік]] не заснаваў і не аб’ядноўваў краіну, а толькі захапіў існую Ангельшчыну, насадзіўшы франка-нарманскае кіраваньне. У канцы XIII стагодзьдзя суседні Ўэйлз быў заваяваны Ангельшчынай і стаў часткай ангельскага каралеўства. Гісторыя Ангельшчыны як незалежнай дзяржавы ідзе празь Сярэднявечча і Адраджэньне да пэрыяду кіраваньня [[Лізавета I|Лізаветы І]], апошняй каралевы з дынастыі [[Т’юдары|Т’юдараў]], пасьля якой валадарыў Якаў I, кароль Шатляндыі пад імем Якава VI. Зьвяз Ангельшчыны і Шатляндыі быў дапоўнены стагодзьдзем пазьней Актам аб зьвязе ([[1707]]), які канчаткова аб’яднаў Ангельшчыну і Шатляндыю ў Злучанае Каралеўства ({{мова-en|United Kingdom}}). == Палітычная сыстэма == Пасьля рэформ 1990-х гадоў у [[Паўночная Ірляндыя|Паўночнай Ірляндыі]], [[Валія|Валіі]] й [[Шатляндыя|Шатляндыі]], Ангельшчына засталася адзінай часткай [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], якая ня мае ўласнага парлямэнту і ўрада. Функцыю парлямэнту Ангельшчыны выконвае [[парлямэнт Вялікабрытаніі]], функцыі ўрада — [[кабінэт міністраў Вялікабрытаніі]]. Выканаўчую ўладу, якая адказвае ў тым ліку за тэрыторыю Ангельшчыны, узначальвае прэмʼер-міністар Вялікабрытаніі. [[Файл:Portrait of Prime Minister Rishi Sunak (cropped).jpg|міні|214пкс|Рышы Сунак]] Ёсьць рух у падтрымку стварэньня самастойнага парлямэнту і ўрада Ангельшчыны. Незадаволенасьць прыхільнікаў руху выклікае тое, што рашэньні, якія дзейнічаюць у Шатляндыі, прымае парлямэнт Шатляндыі (і аналягічна з Нацыянальнай асамблеяй Ўэйлза, [[Асамблея Паўночнай Ірляндыі|Асамблеяй Паўночнай Ірляндыі]]), але рашэньні, якія дзейнічаюць у Ангельшчыне, прымае агульнадзяржаўны парлямэнт, дзе галасуюць шатляндзкія, валійскія й паўночнаірляндзкія дэпутаты. Ідэю самастойнага парлямэнту падтрымліваюць многія члены [[Кансэрватыўная партыя (Вялікабрытанія)|кансэрватыўнай партыі]], тым часам [[Лейбарысцкая партыя (Вялікабрытанія)|лейбарысцкая партыя]] лічыць, што стварэньне самастойных органаў кіраваньня прывядзе да рэзкага зьмяншэньня ролі Шатляндыі, Ўэйлза й Паўночнай Ірляндыі, што прывядзе да распаду дзяржавы. == Адміністрацыйны падзел == Гістарычна найбуйнейшай адміністрацыйнай адзінкай у Ангельшчыне былі [[Графства (Ангельшчына)|ґрафствы]]. Гэтыя адзінкі паўсталі з больш старажытных, існых да аб’яднаньня Ангельшчыны: каралеўстваў (як [[Сасэкс]] і [[Эсэкс (каралеўства)|Эсэкс]]), герцаґстваў (як Ёркшыр, Корнўал і Лянкашыр) або проста ўчасткаў зямлі, якімі ўзнагароджвалі дваран — такіх як Бэркшыр. Да 1867 году яны былі падзеленыя на больш дробныя адзінкі, якія зваліся сотнямі. Самакіраваньне ў межах ґрафства пасьля аб’яднаньня практычна адсутнічала, таму межы ґрафстваў не былі сапраўды вызначаныя і ня мелі практычна ніякае ролі. Пасьля [[Індустрыяльная рэвалюцыя|прамысловай рэвалюцыі]] ў выніку ўзьнікненьня буйных індустрыяльных цэнтраў утварыліся мэтрапольныя ґрафствы, цэнтрамі якіх сталі найбуйнейшыя гарады. У цяперашні час Ангельшчына складаецьца з 39 ґрафстваў, 6 мэтрапольных ґрафстваў і Вялікага Лёндану. == Эканоміка == Важную ролю ў ангельскай эканоміцы выконвае сельская гаспадарка, прамысловая вытворчасьць, індустрыя высокіх тэхналогій і спартыўная індустрыя. У 2010 годзе спорт забясьпечыў 1,9% ВУП Ангельшчыны і ўвайшоў у лік 15 найбуйнейшых галін ангельскай эканомікі, перасягнуў такія галіны, як паслугі сувязі, юрыдычныя паслугі, бухгальтарскі ўлік, выдавецкая справа, рэкляма й камунальныя паслугі. У 2010 годзе са спортам зьвязана болей за {{лік|400000}} працоўных месцаў, то бок каля 2,3% усёй занятасьці ў Ангельшчыны. Паводле ацэнак спэцыялістаў, карысьць здароўю людзей, якія рэгулярна займаюцьца спортам, прынесла ангельскай эканоміцы каля £11,2 млрд. Правядзеньне масавых спартыўных спаборніцтваў, такіх як маратоны, павялічвае пазнавальнасьць месцаў іх правядзеньня й дазваляе павялічыць прыбыткі ад турызму пры мінімальных інвэстыцыях у інфраструктуру. == Нацыянальныя сымбалі == === Сьцягі === {|class="wikitable" |- |[[Файл:Flag of England.svg|100пкс]] |Нацыянальны [[сьцяг Ангельшчыны]], вядомы як крыж Сьвятога Георгія, зьяўляецьца нацыянальным сьцягам Ангельшчыны з XIII стагодзьдзя<ref name="George">{{cite web |url=http://www.britannia.com/history/stgeorge.html |title=St. George&nbsp;— England’s Patron Saint |publisher=Britannia.com |access-date=1 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170308175508/http://www.britannia.com/history/stgeorge.html |archive-date=8 March 2017 |url-status=dead }}</ref> З 1606 году крыж Сьвятога Георгія зьяўляецьца часткай дызайну [[Юніён Джэк]]а<ref name="flaghistory">{{cite web |title=United Kingdom&nbsp;— History of the Flag|url=http://flagspot.net/flags/gb-hist.html|publisher=FlagSpot.net|access-date=2009-09-05}}</ref>. |- |[[Файл:Royal Banner of England.svg|100пкс]] |Каралеўскі сьцяг Ангельшчыны (зьяўляецца сьцягам караля)&nbsp;— ангельскі [[сьцяг]]; на ім намаляваны каралеўскі герб Ангельшчыны. Гэты каралеўскі сьцяг адрозьніваецьца ад нацыянальнага сьцяга Ангельшчыны, крыжа Сьвятога Георгія, тым, што ён не ўяўляе ніякай канкрэтнай вобласьці альбо зямлі, а хутчэй сымбалізуе [[сувэрэнітэт]], якім надзелены ейныя кіраўнікі. |} === Геральдыка === ==== [[Герб Ангельшчыны]] ==== [[Файл:Royal Arms of England (1198-1340).svg|100пкс]] ==== Карона Сьвятога Эдуарда ==== [[File:Crown of Saint Edward (Heraldry).svg|120пкс]] ==== [[Ружа Т’юдараў]] ==== [[Файл:Tudor Rose.svg|100пкс]] Ружа Тʼюдараў ({{мова-en|Tudor rose, English rose, Union rose}}) — традыцыйная геральдычная эмблема Ангельшчыне і [[Гэмпшыр]]у (першапачаткова — у гербе караля Ангельшчыны [[Генрых VII (кароль Ангельшчыны)|Генрыха VII]] як сымбаль абʼяднаньня варожых каралеўскіх дынастыяў Ланкастэраў і Ёркаў). Малюецьца ў выглядзе здвоенай ружы, выкананай у «натуральных» колерах: белая кветка па-над пунсовай, а таксама падзеленай на чатыры пунсовыя й белыя сэктары («чвэрці») або на дзьве часткі пунсовага й белага колераў вэртыкальнай паласой пасярэдзіне («пер пале́»){{Зноска|Wise|1980|Wise|22}}. Назва і паходжаньне эмблемы зьвязаны з акалічнасьцямі ўзьнікненьня ангельскай каралеўскай дынастыі [[Т’юдары|Тʼюдараў]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга | аўтар = Wise, Terence. | загаловак = Medieval Heraldry (Histories) | выдавецтва = Osprey Publishing | год = 2000 (orig. ed. 1980) | старонкі =22 | isbn = 1841761060 | ref = Wise}}{{ref-en}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.english-heritage.org.uk/ English Heritage (national body protecting and promoting English history and heritage)] {{ref-en}} {{Злучанае Каралеўства}} tgcym60lelnkqeskjnl4wx21wgfv04s 2678877 2678866 2026-07-12T07:11:26Z Dymitr 10914 Скасаваная вэрсія [[Special:Diff/2678866|2678866]] удзельніка [[Special:Contributions/Kvrtkmrtyrr|Kvrtkmrtyrr]] ([[User talk:Kvrtkmrtyrr|гутаркі]]) артаграфічныя памылкі 2678877 wikitext text/x-wiki {{Краіна | Назва = Ангельшчына | НазваЎРоднымСклоне = Ангельшчыны | НазваНаДзяржаўнайМове = England | Сьцяг = Flag_of_England.svg | Герб = Royal Arms of England (1198-1340).svg | НацыянальныДэвіз = '''Dieu et mon droit''' ([[француская мова|фр.]])<br /><small>«Бог і мая рацыя»</small> | Месцазнаходжаньне = England in the UK and Europe.svg | АфіцыйнаяМова = [[ангельская мова|анґельская]] | Сталіца = [[Лёндан]] | НайбуйнейшыГорад = [[Лёндан]] | ТыпУраду = [[парлямэнцкая манархія]] | ПасадыКіраўнікоў = [[кароль]]<br />[[прэм’ер-міністар]] | ІмёныКіраўнікоў = [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br />[[Рышы Сунак]]<ref>{{спасылка|аўтар=Ravenhill, William , Kishlansky, Mark A. , Atkins, Ralph Charles , Josephson, Paul R. , Joyce, Patrick , Hastings, Margaret , Prestwich, Michael Charles , Colley, Linda J. , Whitelock, Dorothy , Barr, Nicholas A. , Morrill, John S. , Briggs, Asa , Kellner, Peter , Chaney, William A. , Smith, Lacey Baldwin , Gilbert, Bentley Brinkerhoff , Frere, Sheppard Sunderland and Spencer, Ulric M.|загаловак=United Kingdom|выдавец=Encyclopedia Britannica|дата публікацыі= 14 красавіка 2023|url=https://www.britannica.com/place/United-Kingdom|дата=15 красавіка 2023}}</ref> | Плошча = 130 395 | МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = | АдсотакВады = | ГодАцэнкіНасельніцтва = 2011 | МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = | Насельніцтва = 53 012 456<ref>[http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_270487.pdf Перапіс насельніцтва Ангельшчыны ў сакавіку 2011 году]{{ref-en}}</ref> | ШчыльнасьцьНасельніцтва = 407 | ГодАцэнкіСУП = | МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = | СУП = | СУПНаДушуНасельніцтва = | Валюта = Фунт стэрлінгаў | КодВалюты = GBP | ЧасавыПас = GMT | ЧасРозьніцаUTC = +0 | ЧасавыПасУлетку = BST | ЧасРозьніцаUTCУлетку = +1 | НезалежнасьцьПадзеі = | НезалежнасьцьДаты = | ДзяржаўныГімн = — | АўтамабільныЗнак = GB | ДамэнВерхнягаЎзроўню = uk | ТэлефонныКод = +44 | Дадаткі = | Лацінка = Angielščyna }} '''Анге́льшчына'''<ref>{{Літаратура/Беларускі клясычны правапіс (2005)}}</ref><ref>{{Кніга | загаловак = Расейска-беларускі слоўнік | месца = Менск|выдавецтва= Беларускае дзяржаўнае выдавецтва|адказны=Укладальнікі: Сьцяпан Некрашэвіч, Мікола Байкоў | год = 1928 | спасылка = https://slounik.org/nb }}</ref> ці '''А́нглія''', таксама '''Анґельшчына''', '''Анґлія''' ({{мова-en|England}}) — найбольшая і найшчыльней населеная частка [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і аднайменнага востраву. Назва «Англія» часта памылкова ўжываецьца ў якасьці [[сынонім]]а назвы Злучанага Каралеўства альбо вострава Вялікабрытанія. [[Тапонім]] «Англія» паходзіць ад ''[[англы|англаў]]'' — племені, якое пасялілася тут паміж V і VI стагодзьдзямі. == Геаграфія == Ангельшчына займае дзьве траціны востраву Вялікабрытанія. На поўначы мяжуе з [[Шатляндыя]]й, на захадзе — з [[Ўэйлз|Валіяй]]. Ляндшафт Ангельшчыны складаецьца ў асноўным з спусьцістых грудоў, да поўначы мясцовасьць становіцца больш гарыстай. Горная і раўнінная мясцовасьць умоўна падзяляюцьца па лініі, якая праходзіць паміж вусьцем ракі [[Ціс]] на паўночным усходзе і вусьцем ракі [[Экс]] на паўднёвым захадзе. На ўсходзе разьмяшчаецца нізіньная багністая мясцовасьць, якая ў асноўным была асушаная для сельскагаспадарчага выкарыстоўваньня. Шэсьць найбуйнейшых гарадоў Ангельшчыны (па зьмяншэньні колькасьці насельніцтва): [[Лёндан]], [[Бірмінггэм|Бірмінґгэм]], [[Лідс]], [[Шэфілд]], [[Манчэстэр]] і [[Лівэрпул]]. Сярод славутасьцяў Ангельшчыны — знакамітыя ўнівэрсытэты: Кэмбрыдзкі і Оксфардзкі. == Гісторыя == Тэрыторыя сучаснай Ангельшчыны на момант уварваньня [[Гай Юліюс Цэзар|Юліюса Цэзара]] ў 55 г да н. э., як і праз стагодзьдзе, да часу захопу імпэратарам [[Кляўдыюс (імпэратар рымскі)|Кляўдыюсам]], была населеная кельцкімі плямёнамі, якія зваліся брытамі. У выніку захопу ўся паўднёвая частка востраву (сучасныя Ангельшчына і Валія) стала часткай [[Рымская імпэрыя|Рымскай Імпэрыі]] да яе распаду ў V стагодзьдзі н. э. Без дапамогі рымскіх легіёнаў Рымская Брытанія не магла доўга процістаяць барбарам-германцам, якія зьявіліся ў V—VI стст., як сьведчаць хронікі, па запрашэньні саміх [[Брыты|брытаў]], якія зь іх дапамогай разьлічвалі абараніцьца ад [[кельты|кельцкіх плямёнаў]] з поўначы — [[пікты|піктаў]] і [[скоты|скотаў]]. Прышэльцы ўяўлялі сабой тры ґрупы — [[юты]], [[саксы]] й [[англы]]. Асвоіўшы тэрыторыі брытаў, гэтыя германцы сталі адціскаць іх на тэрыторыю Валіі і [[Карнўол]]а. З часам на занятымі германскімі прышэльцамі землях сфармаваліся асобныя каралеўствы, якія утварылі, у прыватнасьці, «Ангельшчына-саксонскую [[Гептархія|гептархію]]» (зьвяз сямі каралеўстваў). Час ад часу адзін зь сямі ангельшчына-саксонскіх каралёў, званы «Брытвальда», што можна вольна перакласьці як «Кіраўнік Брытаніі», атрымліваў кантроль над большай часткай Ангельшчыны — так што цяжка назваць момант, калі Ангельшчына была канчаткова аб’яднаная. Па некаторых апісаньнях, аб’яднаньне наступіла разам з нашэсьцем дацкіх [[вікінг]]аў, якія захапілі ўсходнюю частку Ангельшчыны. [[Эгбэрт Ўэсэкскі|Эгбэрт]], кароль [[Ўэсэкс]]а (памёр у 839), часта завецца першым каралём усяе Ангельшчыны, хоць тытул «Кароль Ангельшчыны» паўстаў толькі праз два пакаленьні — у пэрыяд кіраваньня [[Альфрэд Вялікі|Альфрэда Вялікага]] (871—899). Некаторыя гісторыкі пачынаюць адлік кіраўнікоў з нарманскай заваёвы ў [[1066]] г., нумэрацыя ангельскіх манархаў таксама выкарыстоўвае гэтую падзею як нулявую кропку (напрыклад, [[Эдуард I]], каранаваны ў XIII стагодзьдзі, ня быў першым каралём з такім імем — але ён быў першым Эдуардам з 1066 г.). Аднак [[Вільгэльм I Заваёўнік]] не заснаваў і не аб’ядноўваў краіну, а толькі захапіў існую Ангельшчыну, насадзіўшы франка-нарманскае кіраваньне. У канцы XIII стагодзьдзя суседні Ўэйлз быў заваяваны Ангельшчынай і стаў часткай ангельскага каралеўства. Гісторыя Ангельшчыны як незалежнай дзяржавы ідзе празь Сярэднявечча і Адраджэньне да пэрыяду кіраваньня [[Лізавета I|Лізаветы І]], апошняй каралевы з дынастыі [[Т’юдары|Т’юдараў]], пасьля якой валадарыў Якаў I, кароль Шатляндыі пад імем Якава VI. Зьвяз Ангельшчыны і Шатляндыі быў дапоўнены стагодзьдзем пазьней Актам аб зьвязе ([[1707]]), які канчаткова аб’яднаў Ангельшчыну і Шатляндыю ў Злучанае Каралеўства ({{мова-en|United Kingdom}}). == Палітычная сыстэма == Пасьля рэформ 1990-х гадоў у [[Паўночная Ірляндыя|Паўночнай Ірляндыі]], [[Ўэйлз]]е й [[Шатляндыя|Шатляндыі]], Ангельшчына засталася адзінай часткай [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], якая ня мае ўласнага парлямэнту і ўрада. Функцыю парлямэнту Ангельшчыны выконвае [[парлямэнт Вялікабрытаніі]], функцыі ўрада — [[кабінэт міністраў Вялікабрытаніі]]. Выканаўчую ўладу, якая адказвае ў тым ліку за тэрыторыю Ангельшчыны, узначальвае прэмʼер-міністар Вялікабрытаніі. [[Файл:Portrait of Prime Minister Rishi Sunak (cropped).jpg|міні|214пкс|Рышы Сунак]] Ёсьць рух у падтрымку стварэньня самастойнага парлямэнту і ўрада Ангельшчыны. Незадаволенасьць прыхільнікаў руху выклікае тое, што рашэньні, якія дзейнічаюць у Шатляндыі, прымае парлямэнт Шатляндыі (і аналягічна з Нацыянальнай асамблеяй Ўэйлза, [[Асамблея Паўночнай Ірляндыі|Асамблеяй Паўночнай Ірляндыі]]), але рашэньні, якія дзейнічаюць у Ангельшчыне, прымае агульнадзяржаўны парлямэнт, дзе галасуюць шатляндзкія, валійскія й паўночнаірляндзкія дэпутаты. Ідэю самастойнага парлямэнту падтрымліваюць многія члены [[Кансэрватыўная партыя (Вялікабрытанія)|кансэрватыўнай партыі]], тым часам [[Лейбарысцкая партыя (Вялікабрытанія)|лейбарысцкая партыя]] лічыць, што стварэньне самастойных органаў кіраваньня прывядзе да рэзкага зьмяншэньня ролі Шатляндыі, Ўэйлза й Паўночнай Ірляндыі, што прывядзе да распаду дзяржавы. == Адміністрацыйны падзел == Гістарычна найбуйнейшай адміністрацыйнай адзінкай у Ангельшчыне былі [[Графства (Ангельшчына)|ґрафствы]]. Гэтыя адзінкі паўсталі з больш старажытных, існых да аб’яднаньня Ангельшчыны: каралеўстваў (як [[Сасэкс]] і [[Эсэкс (каралеўства)|Эсэкс]]), герцаґстваў (як Ёркшыр, Корнўал і Лянкашыр) або проста ўчасткаў зямлі, якімі ўзнагароджвалі дваран — такіх як Бэркшыр. Да 1867 году яны былі падзеленыя на больш дробныя адзінкі, якія зваліся сотнямі. Самакіраваньне ў межах ґрафства пасьля аб’яднаньня практычна адсутнічала, таму межы ґрафстваў не былі сапраўды вызначаныя і ня мелі практычна ніякае ролі. Пасьля [[Індустрыяльная рэвалюцыя|прамысловай рэвалюцыі]] ў выніку ўзьнікненьня буйных індустрыяльных цэнтраў утварыліся мэтрапольныя ґрафствы, цэнтрамі якіх сталі найбуйнейшыя гарады. У цяперашні час Ангельшчына складаецца з 39 ґрафстваў, 6 мэтрапольных ґрафстваў і Вялікага Лёндану. == Эканоміка == Важную ролю ў ангельскай эканоміцы выконвае сельская гаспадарка, прамысловая вытворчасьць, індустрыя высокіх тэхналогій і спартыўная індустрыя. У 2010 годзе спорт забясьпечыў 1,9 % ВУП Ангельшчыны і ўвайшоў у лік 15 найбуйнейшых галін ангельскай эканомікі, перасягнуў такія галіны, як паслугі сувязі, юрыдычныя паслугі, бухгальтарскі ўлік, выдавецкая справа, рэкляма й камунальныя паслугі. У 2010 годзе са спортам зьвязана болей за {{лік|400000}} працоўных месцаў, то бок каля 2,3 % усёй занятасьці ў Ангельшчыны. Паводле ацэнак спэцыялістаў, карысьць здароўю людзей, якія рэгулярна займаюцца спортам, прынесла ангельскай эканоміцы каля £ 11,2 млрд. Правядзеньне масавых спартыўных спаборніцтваў, такіх як маратоны, павялічвае пазнавальнасьць месцаў іх правядзеньня й дазваляе павялічыць прыбыткі ад турызму пры мінімальных інвэстыцыях у інфраструктуру. == Нацыянальныя сымбалі == === Сьцягі === {|class="wikitable" |- |[[Файл:Flag of England.svg|100пкс]] |Нацыянальны [[сьцяг Ангельшчыны]], вядомы як крыж Сьвятога Георгія, зьяўляецца нацыянальным сьцягам Ангельшчыны з XIII стагодзьдзя<ref name="George">{{cite web |url=http://www.britannia.com/history/stgeorge.html |title=St. George&nbsp;— England’s Patron Saint |publisher=Britannia.com |access-date=1 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170308175508/http://www.britannia.com/history/stgeorge.html |archive-date=8 March 2017 |url-status=dead }}</ref> З 1606 году крыж Сьвятога Георгія зьяўляецца часткай дызайну [[Юніён Джэк]]а<ref name="flaghistory">{{cite web |title=United Kingdom&nbsp;— History of the Flag|url=http://flagspot.net/flags/gb-hist.html|publisher=FlagSpot.net|access-date=2009-09-05}}</ref>. |- |[[Файл:Royal Banner of England.svg|100пкс]] |Каралеўскі сьцяг Ангельшчыны (зьяўляецца сьцягам караля)&nbsp;— ангельскі [[сьцяг]]; на ім намаляваны каралеўскі герб Ангельшчыны. Гэты каралеўскі сьцяг адрозьніваецца ад нацыянальнага сьцяга Ангельшчыны, крыжа Сьвятога Георгія, тым, што ён не ўяўляе ніякай канкрэтнай вобласьці альбо зямлі, а хутчэй сымбалізуе [[сувэрэнітэт]], якім надзелены ейныя кіраўнікі. |} === Геральдыка === ==== [[Герб Ангельшчыны]] ==== [[Файл:Royal Arms of England (1198-1340).svg|100пкс]] ==== Карона Сьвятога Эдуарда ==== [[File:Crown of Saint Edward (Heraldry).svg|120пкс]] ==== [[Ружа Т’юдараў]] ==== [[Файл:Tudor Rose.svg|100пкс]] Ружа Тʼюдараў ({{мова-en|Tudor rose, English rose, Union rose}}) — традыцыйная геральдычная эмблема Ангельшчыне і [[Гэмпшыр]]у (першапачаткова — у гербе караля Ангельшчыны [[Генрых VII (кароль Ангельшчыны)|Генрыха VII]] як сымбаль абʼяднаньня варожых каралеўскіх дынастыяў Ланкастэраў і Ёркаў). Малюецца ў выглядзе здвоенай ружы, выкананай у «натуральных» колерах: белая кветка па-над пунсовай, а таксама падзеленай на чатыры пунсовыя й белыя сэктары («чвэрці») або на дзьве часткі пунсовага й белага колераў вэртыкальнай паласой пасярэдзіне («пер пале́»){{Зноска|Wise|1980|Wise|22}}. Назва і паходжаньне эмблемы зьвязаны з акалічнасьцямі ўзьнікненьня ангельскай каралеўскай дынастыі [[Т’юдары|Тʼюдараў]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга | аўтар = Wise, Terence. | загаловак = Medieval Heraldry (Histories) | выдавецтва = Osprey Publishing | год = 2000 (orig. ed. 1980) | старонкі =22 | isbn = 1841761060 | ref = Wise}}{{ref-en}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.english-heritage.org.uk/ English Heritage (national body protecting and promoting English history and heritage)] {{ref-en}} {{Злучанае Каралеўства}} 322pyrwkgburtoebro5eegdlrprjonv 2678878 2678877 2026-07-12T07:11:39Z Dymitr 10914 Скасаваная вэрсія [[Special:Diff/2678865|2678865]] удзельніка [[Special:Contributions/Kvrtkmrtyrr|Kvrtkmrtyrr]] ([[User talk:Kvrtkmrtyrr|гутаркі]]) артаграфічныя памылкі 2678878 wikitext text/x-wiki {{Краіна | Назва = Ангельшчына | НазваЎРоднымСклоне = Ангельшчыны | НазваНаДзяржаўнайМове = England | Сьцяг = Flag_of_England.svg | Герб = Royal Arms of England (1198-1340).svg | НацыянальныДэвіз = '''Dieu et mon droit''' ([[француская мова|фр.]])<br /><small>«Бог і мая рацыя»</small> | Месцазнаходжаньне = England in the UK and Europe.svg | АфіцыйнаяМова = [[ангельская мова|анґельская]] | Сталіца = [[Лёндан]] | НайбуйнейшыГорад = [[Лёндан]] | ТыпУраду = [[парлямэнцкая манархія]] | ПасадыКіраўнікоў = [[кароль]]<br />[[прэм’ер-міністар]] | ІмёныКіраўнікоў = [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br />[[Рышы Сунак]]<ref>{{спасылка|аўтар=Ravenhill, William , Kishlansky, Mark A. , Atkins, Ralph Charles , Josephson, Paul R. , Joyce, Patrick , Hastings, Margaret , Prestwich, Michael Charles , Colley, Linda J. , Whitelock, Dorothy , Barr, Nicholas A. , Morrill, John S. , Briggs, Asa , Kellner, Peter , Chaney, William A. , Smith, Lacey Baldwin , Gilbert, Bentley Brinkerhoff , Frere, Sheppard Sunderland and Spencer, Ulric M.|загаловак=United Kingdom|выдавец=Encyclopedia Britannica|дата публікацыі= 14 красавіка 2023|url=https://www.britannica.com/place/United-Kingdom|дата=15 красавіка 2023}}</ref> | Плошча = 130 395 | МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = | АдсотакВады = | ГодАцэнкіНасельніцтва = 2011 | МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = | Насельніцтва = 53 012 456<ref>[http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_270487.pdf Перапіс насельніцтва Ангельшчыны ў сакавіку 2011 году]{{ref-en}}</ref> | ШчыльнасьцьНасельніцтва = 407 | ГодАцэнкіСУП = | МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = | СУП = | СУПНаДушуНасельніцтва = | Валюта = Фунт стэрлінгаў | КодВалюты = GBP | ЧасавыПас = GMT | ЧасРозьніцаUTC = +0 | ЧасавыПасУлетку = BST | ЧасРозьніцаUTCУлетку = +1 | НезалежнасьцьПадзеі = | НезалежнасьцьДаты = | ДзяржаўныГімн = — | АўтамабільныЗнак = GB | ДамэнВерхнягаЎзроўню = uk | ТэлефонныКод = +44 | Дадаткі = | Лацінка = Angielščyna }} '''Анге́льшчына'''<ref>{{Літаратура/Беларускі клясычны правапіс (2005)}}</ref><ref>{{Кніга | загаловак = Расейска-беларускі слоўнік | месца = Менск|выдавецтва= Беларускае дзяржаўнае выдавецтва|адказны=Укладальнікі: Сьцяпан Некрашэвіч, Мікола Байкоў | год = 1928 | спасылка = https://slounik.org/nb }}</ref> ці '''А́нглія''', таксама '''Анґельшчына''', '''Анґлія''' ({{мова-en|England}}) — найбольшая і найшчыльней населеная частка [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і аднайменнага востраву. Назва «Англія» часта памылкова ўжываецца ў якасьці [[сынонім]]а назвы Злучанага Каралеўства альбо вострава Вялікабрытанія. [[Тапонім]] «Англія» паходзіць ад ''[[англы|англаў]]'' — племені, якое пасялілася тут паміж V і VI стагодзьдзямі. == Геаграфія == Ангельшчына займае дзьве траціны востраву Вялікабрытанія. На поўначы мяжуе з [[Шатляндыя]]й, на захадзе — з [[Ўэйлз|Валіяй]]. Ляндшафт Ангельшчыны складаецьца ў асноўным з спусьцістых грудоў, да поўначы мясцовасьць становіцца больш гарыстай. Горная і раўнінная мясцовасьць умоўна падзяляюцьца па лініі, якая праходзіць паміж вусьцем ракі [[Ціс]] на паўночным усходзе і вусьцем ракі [[Экс]] на паўднёвым захадзе. На ўсходзе разьмяшчаецца нізіньная багністая мясцовасьць, якая ў асноўным была асушаная для сельскагаспадарчага выкарыстоўваньня. Шэсьць найбуйнейшых гарадоў Ангельшчыны (па зьмяншэньні колькасьці насельніцтва): [[Лёндан]], [[Бірмінггэм|Бірмінґгэм]], [[Лідс]], [[Шэфілд]], [[Манчэстэр]] і [[Лівэрпул]]. Сярод славутасьцяў Ангельшчыны — знакамітыя ўнівэрсытэты: Кэмбрыдзкі і Оксфардзкі. == Гісторыя == Тэрыторыя сучаснай Ангельшчыны на момант уварваньня [[Гай Юліюс Цэзар|Юліюса Цэзара]] ў 55 г да н. э., як і праз стагодзьдзе, да часу захопу імпэратарам [[Кляўдыюс (імпэратар рымскі)|Кляўдыюсам]], была населеная кельцкімі плямёнамі, якія зваліся брытамі. У выніку захопу ўся паўднёвая частка востраву (сучасныя Ангельшчына і Валія) стала часткай [[Рымская імпэрыя|Рымскай Імпэрыі]] да яе распаду ў V стагодзьдзі н. э. Без дапамогі рымскіх легіёнаў Рымская Брытанія не магла доўга процістаяць барбарам-германцам, якія зьявіліся ў V—VI стст., як сьведчаць хронікі, па запрашэньні саміх [[Брыты|брытаў]], якія зь іх дапамогай разьлічвалі абараніцьца ад [[кельты|кельцкіх плямёнаў]] з поўначы — [[пікты|піктаў]] і [[скоты|скотаў]]. Прышэльцы ўяўлялі сабой тры ґрупы — [[юты]], [[саксы]] й [[англы]]. Асвоіўшы тэрыторыі брытаў, гэтыя германцы сталі адціскаць іх на тэрыторыю Валіі і [[Карнўол]]а. З часам на занятымі германскімі прышэльцамі землях сфармаваліся асобныя каралеўствы, якія утварылі, у прыватнасьці, «Ангельшчына-саксонскую [[Гептархія|гептархію]]» (зьвяз сямі каралеўстваў). Час ад часу адзін зь сямі ангельшчына-саксонскіх каралёў, званы «Брытвальда», што можна вольна перакласьці як «Кіраўнік Брытаніі», атрымліваў кантроль над большай часткай Ангельшчыны — так што цяжка назваць момант, калі Ангельшчына была канчаткова аб’яднаная. Па некаторых апісаньнях, аб’яднаньне наступіла разам з нашэсьцем дацкіх [[вікінг]]аў, якія захапілі ўсходнюю частку Ангельшчыны. [[Эгбэрт Ўэсэкскі|Эгбэрт]], кароль [[Ўэсэкс]]а (памёр у 839), часта завецца першым каралём усяе Ангельшчыны, хоць тытул «Кароль Ангельшчыны» паўстаў толькі праз два пакаленьні — у пэрыяд кіраваньня [[Альфрэд Вялікі|Альфрэда Вялікага]] (871—899). Некаторыя гісторыкі пачынаюць адлік кіраўнікоў з нарманскай заваёвы ў [[1066]] г., нумэрацыя ангельскіх манархаў таксама выкарыстоўвае гэтую падзею як нулявую кропку (напрыклад, [[Эдуард I]], каранаваны ў XIII стагодзьдзі, ня быў першым каралём з такім імем — але ён быў першым Эдуардам з 1066 г.). Аднак [[Вільгэльм I Заваёўнік]] не заснаваў і не аб’ядноўваў краіну, а толькі захапіў існую Ангельшчыну, насадзіўшы франка-нарманскае кіраваньне. У канцы XIII стагодзьдзя суседні Ўэйлз быў заваяваны Ангельшчынай і стаў часткай ангельскага каралеўства. Гісторыя Ангельшчыны як незалежнай дзяржавы ідзе празь Сярэднявечча і Адраджэньне да пэрыяду кіраваньня [[Лізавета I|Лізаветы І]], апошняй каралевы з дынастыі [[Т’юдары|Т’юдараў]], пасьля якой валадарыў Якаў I, кароль Шатляндыі пад імем Якава VI. Зьвяз Ангельшчыны і Шатляндыі быў дапоўнены стагодзьдзем пазьней Актам аб зьвязе ([[1707]]), які канчаткова аб’яднаў Ангельшчыну і Шатляндыю ў Злучанае Каралеўства ({{мова-en|United Kingdom}}). == Палітычная сыстэма == Пасьля рэформ 1990-х гадоў у [[Паўночная Ірляндыя|Паўночнай Ірляндыі]], [[Ўэйлз]]е й [[Шатляндыя|Шатляндыі]], Ангельшчына засталася адзінай часткай [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], якая ня мае ўласнага парлямэнту і ўрада. Функцыю парлямэнту Ангельшчыны выконвае [[парлямэнт Вялікабрытаніі]], функцыі ўрада — [[кабінэт міністраў Вялікабрытаніі]]. Выканаўчую ўладу, якая адказвае ў тым ліку за тэрыторыю Ангельшчыны, узначальвае прэмʼер-міністар Вялікабрытаніі. [[Файл:Portrait of Prime Minister Rishi Sunak (cropped).jpg|міні|214пкс|Рышы Сунак]] Ёсьць рух у падтрымку стварэньня самастойнага парлямэнту і ўрада Ангельшчыны. Незадаволенасьць прыхільнікаў руху выклікае тое, што рашэньні, якія дзейнічаюць у Шатляндыі, прымае парлямэнт Шатляндыі (і аналягічна з Нацыянальнай асамблеяй Ўэйлза, [[Асамблея Паўночнай Ірляндыі|Асамблеяй Паўночнай Ірляндыі]]), але рашэньні, якія дзейнічаюць у Ангельшчыне, прымае агульнадзяржаўны парлямэнт, дзе галасуюць шатляндзкія, валійскія й паўночнаірляндзкія дэпутаты. Ідэю самастойнага парлямэнту падтрымліваюць многія члены [[Кансэрватыўная партыя (Вялікабрытанія)|кансэрватыўнай партыі]], тым часам [[Лейбарысцкая партыя (Вялікабрытанія)|лейбарысцкая партыя]] лічыць, што стварэньне самастойных органаў кіраваньня прывядзе да рэзкага зьмяншэньня ролі Шатляндыі, Ўэйлза й Паўночнай Ірляндыі, што прывядзе да распаду дзяржавы. == Адміністрацыйны падзел == Гістарычна найбуйнейшай адміністрацыйнай адзінкай у Ангельшчыне былі [[Графства (Ангельшчына)|ґрафствы]]. Гэтыя адзінкі паўсталі з больш старажытных, існых да аб’яднаньня Ангельшчыны: каралеўстваў (як [[Сасэкс]] і [[Эсэкс (каралеўства)|Эсэкс]]), герцаґстваў (як Ёркшыр, Корнўал і Лянкашыр) або проста ўчасткаў зямлі, якімі ўзнагароджвалі дваран — такіх як Бэркшыр. Да 1867 году яны былі падзеленыя на больш дробныя адзінкі, якія зваліся сотнямі. Самакіраваньне ў межах ґрафства пасьля аб’яднаньня практычна адсутнічала, таму межы ґрафстваў не былі сапраўды вызначаныя і ня мелі практычна ніякае ролі. Пасьля [[Індустрыяльная рэвалюцыя|прамысловай рэвалюцыі]] ў выніку ўзьнікненьня буйных індустрыяльных цэнтраў утварыліся мэтрапольныя ґрафствы, цэнтрамі якіх сталі найбуйнейшыя гарады. У цяперашні час Ангельшчына складаецца з 39 ґрафстваў, 6 мэтрапольных ґрафстваў і Вялікага Лёндану. == Эканоміка == Важную ролю ў ангельскай эканоміцы выконвае сельская гаспадарка, прамысловая вытворчасьць, індустрыя высокіх тэхналогій і спартыўная індустрыя. У 2010 годзе спорт забясьпечыў 1,9 % ВУП Ангельшчыны і ўвайшоў у лік 15 найбуйнейшых галін ангельскай эканомікі, перасягнуў такія галіны, як паслугі сувязі, юрыдычныя паслугі, бухгальтарскі ўлік, выдавецкая справа, рэкляма й камунальныя паслугі. У 2010 годзе са спортам зьвязана болей за {{лік|400000}} працоўных месцаў, то бок каля 2,3 % усёй занятасьці ў Ангельшчыны. Паводле ацэнак спэцыялістаў, карысьць здароўю людзей, якія рэгулярна займаюцца спортам, прынесла ангельскай эканоміцы каля £ 11,2 млрд. Правядзеньне масавых спартыўных спаборніцтваў, такіх як маратоны, павялічвае пазнавальнасьць месцаў іх правядзеньня й дазваляе павялічыць прыбыткі ад турызму пры мінімальных інвэстыцыях у інфраструктуру. == Нацыянальныя сымбалі == === Сьцягі === {|class="wikitable" |- |[[Файл:Flag of England.svg|100пкс]] |Нацыянальны [[сьцяг Ангельшчыны]], вядомы як крыж Сьвятога Георгія, зьяўляецца нацыянальным сьцягам Ангельшчыны з XIII стагодзьдзя<ref name="George">{{cite web |url=http://www.britannia.com/history/stgeorge.html |title=St. George&nbsp;— England’s Patron Saint |publisher=Britannia.com |access-date=1 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170308175508/http://www.britannia.com/history/stgeorge.html |archive-date=8 March 2017 |url-status=dead }}</ref> З 1606 году крыж Сьвятога Георгія зьяўляецца часткай дызайну [[Юніён Джэк]]а<ref name="flaghistory">{{cite web |title=United Kingdom&nbsp;— History of the Flag|url=http://flagspot.net/flags/gb-hist.html|publisher=FlagSpot.net|access-date=2009-09-05}}</ref>. |- |[[Файл:Royal Banner of England.svg|100пкс]] |Каралеўскі сьцяг Ангельшчыны (зьяўляецца сьцягам караля)&nbsp;— ангельскі [[сьцяг]]; на ім намаляваны каралеўскі герб Ангельшчыны. Гэты каралеўскі сьцяг адрозьніваецца ад нацыянальнага сьцяга Ангельшчыны, крыжа Сьвятога Георгія, тым, што ён не ўяўляе ніякай канкрэтнай вобласьці альбо зямлі, а хутчэй сымбалізуе [[сувэрэнітэт]], якім надзелены ейныя кіраўнікі. |} === Геральдыка === ==== [[Герб Ангельшчыны]] ==== [[Файл:Royal Arms of England (1198-1340).svg|100пкс]] ==== Карона Сьвятога Эдуарда ==== [[File:Crown of Saint Edward (Heraldry).svg|120пкс]] ==== [[Ружа Т’юдараў]] ==== [[Файл:Tudor Rose.svg|100пкс]] Ружа Тʼюдараў ({{мова-en|Tudor rose, English rose, Union rose}}) — традыцыйная геральдычная эмблема Ангельшчыне і [[Гэмпшыр]]у (першапачаткова — у гербе караля Ангельшчыны [[Генрых VII (кароль Ангельшчыны)|Генрыха VII]] як сымбаль абʼяднаньня варожых каралеўскіх дынастыяў Ланкастэраў і Ёркаў). Малюецца ў выглядзе здвоенай ружы, выкананай у «натуральных» колерах: белая кветка па-над пунсовай, а таксама падзеленай на чатыры пунсовыя й белыя сэктары («чвэрці») або на дзьве часткі пунсовага й белага колераў вэртыкальнай паласой пасярэдзіне («пер пале́»){{Зноска|Wise|1980|Wise|22}}. Назва і паходжаньне эмблемы зьвязаны з акалічнасьцямі ўзьнікненьня ангельскай каралеўскай дынастыі [[Т’юдары|Тʼюдараў]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга | аўтар = Wise, Terence. | загаловак = Medieval Heraldry (Histories) | выдавецтва = Osprey Publishing | год = 2000 (orig. ed. 1980) | старонкі =22 | isbn = 1841761060 | ref = Wise}}{{ref-en}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.english-heritage.org.uk/ English Heritage (national body protecting and promoting English history and heritage)] {{ref-en}} {{Злучанае Каралеўства}} m0f9wk4latsgrlu1cxkiwmg909st50x 2678879 2678878 2026-07-12T07:11:56Z Dymitr 10914 Скасаваная вэрсія [[Special:Diff/2678864|2678864]] удзельніка [[Special:Contributions/Kvrtkmrtyrr|Kvrtkmrtyrr]] ([[User talk:Kvrtkmrtyrr|гутаркі]]) артаграфічныя памылкі 2678879 wikitext text/x-wiki {{Краіна | Назва = Ангельшчына | НазваЎРоднымСклоне = Ангельшчыны | НазваНаДзяржаўнайМове = England | Сьцяг = Flag_of_England.svg | Герб = Royal Arms of England (1198-1340).svg | НацыянальныДэвіз = '''Dieu et mon droit''' ([[француская мова|фр.]])<br /><small>«Бог і мая рацыя»</small> | Месцазнаходжаньне = England in the UK and Europe.svg | АфіцыйнаяМова = [[ангельская мова|анґельская]] | Сталіца = [[Лёндан]] | НайбуйнейшыГорад = [[Лёндан]] | ТыпУраду = [[парлямэнцкая манархія]] | ПасадыКіраўнікоў = [[кароль]]<br />[[прэм’ер-міністар]] | ІмёныКіраўнікоў = [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br />[[Рышы Сунак]]<ref>{{спасылка|аўтар=Ravenhill, William , Kishlansky, Mark A. , Atkins, Ralph Charles , Josephson, Paul R. , Joyce, Patrick , Hastings, Margaret , Prestwich, Michael Charles , Colley, Linda J. , Whitelock, Dorothy , Barr, Nicholas A. , Morrill, John S. , Briggs, Asa , Kellner, Peter , Chaney, William A. , Smith, Lacey Baldwin , Gilbert, Bentley Brinkerhoff , Frere, Sheppard Sunderland and Spencer, Ulric M.|загаловак=United Kingdom|выдавец=Encyclopedia Britannica|дата публікацыі= 14 красавіка 2023|url=https://www.britannica.com/place/United-Kingdom|дата=15 красавіка 2023}}</ref> | Плошча = 130 395 | МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = | АдсотакВады = | ГодАцэнкіНасельніцтва = 2011 | МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = | Насельніцтва = 53 012 456<ref>[http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_270487.pdf Перапіс насельніцтва Ангельшчыны ў сакавіку 2011 году]{{ref-en}}</ref> | ШчыльнасьцьНасельніцтва = 407 | ГодАцэнкіСУП = | МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = | СУП = | СУПНаДушуНасельніцтва = | Валюта = Фунт стэрлінгаў | КодВалюты = GBP | ЧасавыПас = GMT | ЧасРозьніцаUTC = +0 | ЧасавыПасУлетку = BST | ЧасРозьніцаUTCУлетку = +1 | НезалежнасьцьПадзеі = | НезалежнасьцьДаты = | ДзяржаўныГімн = — | АўтамабільныЗнак = GB | ДамэнВерхнягаЎзроўню = uk | ТэлефонныКод = +44 | Дадаткі = | Лацінка = Angielščyna }} '''Анге́льшчына'''<ref>{{Літаратура/Беларускі клясычны правапіс (2005)}}</ref><ref>{{Кніга | загаловак = Расейска-беларускі слоўнік | месца = Менск|выдавецтва= Беларускае дзяржаўнае выдавецтва|адказны=Укладальнікі: Сьцяпан Некрашэвіч, Мікола Байкоў | год = 1928 | спасылка = https://slounik.org/nb }}</ref> ці '''А́нглія''', таксама '''Анґельшчына''', '''Анґлія''' ({{мова-en|England}}) — найбольшая і найшчыльней населеная частка [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і аднайменнага востраву. Назва «Англія» часта памылкова ўжываецца ў якасьці [[сынонім]]а назвы Злучанага Каралеўства альбо вострава Вялікабрытанія. [[Тапонім]] «Англія» паходзіць ад ''[[англы|англаў]]'' — племені, якое пасялілася тут паміж V і VI стагодзьдзямі. == Геаграфія == Ангельшчына займае дзьве траціны востраву Вялікабрытанія. На поўначы мяжуе з [[Шатляндыя]]й, на захадзе — з [[Ўэйлз|Валіяй]]. Ляндшафт Ангельшчыны складаецца ў асноўным з спусьцістых грудоў, да поўначы мясцовасьць становіцца больш гарыстай. Горная і раўнінная мясцовасьць умоўна падзяляюцца па лініі, якая праходзіць паміж вусьцем ракі [[Ціс]] на паўночным усходзе і вусьцем ракі [[Экс]] на паўднёвым захадзе. На ўсходзе разьмяшчаецца нізінная багністая мясцовасьць, якая ў асноўным была асушаная для сельскагаспадарчага выкарыстоўваньня. Шэсьць найбуйнейшых гарадоў Ангельшчыны (па зьмяншэньні колькасьці насельніцтва): [[Лёндан]], [[Бірмінггэм|Бірмінґгэм]], [[Лідс]], [[Шэфілд]], [[Манчэстэр]] і [[Лівэрпул]]. Сярод славутасьцяў Ангельшчыны — знакамітыя ўнівэрсытэты: Кэмбрыдзкі і Оксфардзкі. == Гісторыя == Тэрыторыя сучаснай Ангельшчыны на момант уварваньня [[Гай Юліюс Цэзар|Юліюса Цэзара]] ў 55 г да н. э., як і праз стагодзьдзе, да часу захопу імпэратарам [[Кляўдыюс (імпэратар рымскі)|Кляўдыюсам]], была населеная кельцкімі плямёнамі, якія зваліся брытамі. У выніку захопу ўся паўднёвая частка востраву (сучасныя Ангельшчына і Валія) стала часткай [[Рымская імпэрыя|Рымскай Імпэрыі]] да яе распаду ў V стагодзьдзі н. э. Без дапамогі рымскіх легіёнаў Рымская Брытанія не магла доўга процістаяць барбарам-германцам, якія зьявіліся ў V—VI стст., як сьведчаць хронікі, па запрашэньні саміх [[Брыты|брытаў]], якія зь іх дапамогай разьлічвалі абараніцца ад [[кельты|кельцкіх плямёнаў]] з поўначы — [[пікты|піктаў]] і [[скоты|скотаў]]. Прышэльцы ўяўлялі сабой тры ґрупы — [[юты]], [[саксы]] й [[англы]]. Асвоіўшы тэрыторыі брытаў, гэтыя германцы сталі адціскаць іх на тэрыторыю Валіі і [[Карнўол]]а. З часам на занятымі германскімі прышэльцамі землях сфармаваліся асобныя каралеўствы, якія утварылі, у прыватнасьці, «Ангельшчына-саксонскую [[Гептархія|гептархію]]» (зьвяз сямі каралеўстваў). Час ад часу адзін зь сямі ангельшчына-саксонскіх каралёў, званы «Брытвальда», што можна вольна перакласьці як «Кіраўнік Брытаніі», атрымліваў кантроль над большай часткай Ангельшчыны — так што цяжка назваць момант, калі Ангельшчына была канчаткова аб’яднаная. Па некаторых апісаньнях, аб’яднаньне наступіла разам з нашэсьцем дацкіх [[вікінг]]аў, якія захапілі ўсходнюю частку Ангельшчыны. [[Эгбэрт Ўэсэкскі|Эгбэрт]], кароль [[Ўэсэкс]]а (памёр у 839), часта завецца першым каралём усяе Ангельшчыны, хоць тытул «Кароль Ангельшчыны» паўстаў толькі праз два пакаленьні — у пэрыяд кіраваньня [[Альфрэд Вялікі|Альфрэда Вялікага]] (871—899). Некаторыя гісторыкі пачынаюць адлік кіраўнікоў з нарманскай заваёвы ў [[1066]] г., нумэрацыя ангельскіх манархаў таксама выкарыстоўвае гэтую падзею як нулявую кропку (напрыклад, [[Эдуард I]], каранаваны ў XIII стагодзьдзі, ня быў першым каралём з такім імем — але ён быў першым Эдуардам з 1066 г.). Аднак [[Вільгэльм I Заваёўнік]] не заснаваў і не аб’ядноўваў краіну, а толькі захапіў існую Ангельшчыну, насадзіўшы франка-нарманскае кіраваньне. У канцы XIII стагодзьдзя суседні Ўэйлз быў заваяваны Ангельшчынай і стаў часткай ангельскага каралеўства. Гісторыя Ангельшчыны як незалежнай дзяржавы ідзе празь Сярэднявечча і Адраджэньне да пэрыяду кіраваньня [[Лізавета I|Лізаветы І]], апошняй каралевы з дынастыі [[Т’юдары|Т’юдараў]], пасьля якой валадарыў Якаў I, кароль Шатляндыі пад імем Якава VI. Зьвяз Ангельшчыны і Шатляндыі быў дапоўнены стагодзьдзем пазьней Актам аб зьвязе ([[1707]]), які канчаткова аб’яднаў Ангельшчыну і Шатляндыю ў Злучанае Каралеўства ({{мова-en|United Kingdom}}). == Палітычная сыстэма == Пасьля рэформ 1990-х гадоў у [[Паўночная Ірляндыя|Паўночнай Ірляндыі]], [[Ўэйлз]]е й [[Шатляндыя|Шатляндыі]], Ангельшчына засталася адзінай часткай [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], якая ня мае ўласнага парлямэнту і ўрада. Функцыю парлямэнту Ангельшчыны выконвае [[парлямэнт Вялікабрытаніі]], функцыі ўрада — [[кабінэт міністраў Вялікабрытаніі]]. Выканаўчую ўладу, якая адказвае ў тым ліку за тэрыторыю Ангельшчыны, узначальвае прэмʼер-міністар Вялікабрытаніі. [[Файл:Portrait of Prime Minister Rishi Sunak (cropped).jpg|міні|214пкс|Рышы Сунак]] Ёсьць рух у падтрымку стварэньня самастойнага парлямэнту і ўрада Ангельшчыны. Незадаволенасьць прыхільнікаў руху выклікае тое, што рашэньні, якія дзейнічаюць у Шатляндыі, прымае парлямэнт Шатляндыі (і аналягічна з Нацыянальнай асамблеяй Ўэйлза, [[Асамблея Паўночнай Ірляндыі|Асамблеяй Паўночнай Ірляндыі]]), але рашэньні, якія дзейнічаюць у Ангельшчыне, прымае агульнадзяржаўны парлямэнт, дзе галасуюць шатляндзкія, валійскія й паўночнаірляндзкія дэпутаты. Ідэю самастойнага парлямэнту падтрымліваюць многія члены [[Кансэрватыўная партыя (Вялікабрытанія)|кансэрватыўнай партыі]], тым часам [[Лейбарысцкая партыя (Вялікабрытанія)|лейбарысцкая партыя]] лічыць, што стварэньне самастойных органаў кіраваньня прывядзе да рэзкага зьмяншэньня ролі Шатляндыі, Ўэйлза й Паўночнай Ірляндыі, што прывядзе да распаду дзяржавы. == Адміністрацыйны падзел == Гістарычна найбуйнейшай адміністрацыйнай адзінкай у Ангельшчыне былі [[Графства (Ангельшчына)|ґрафствы]]. Гэтыя адзінкі паўсталі з больш старажытных, існых да аб’яднаньня Ангельшчыны: каралеўстваў (як [[Сасэкс]] і [[Эсэкс (каралеўства)|Эсэкс]]), герцаґстваў (як Ёркшыр, Корнўал і Лянкашыр) або проста ўчасткаў зямлі, якімі ўзнагароджвалі дваран — такіх як Бэркшыр. Да 1867 году яны былі падзеленыя на больш дробныя адзінкі, якія зваліся сотнямі. Самакіраваньне ў межах ґрафства пасьля аб’яднаньня практычна адсутнічала, таму межы ґрафстваў не былі сапраўды вызначаныя і ня мелі практычна ніякае ролі. Пасьля [[Індустрыяльная рэвалюцыя|прамысловай рэвалюцыі]] ў выніку ўзьнікненьня буйных індустрыяльных цэнтраў утварыліся мэтрапольныя ґрафствы, цэнтрамі якіх сталі найбуйнейшыя гарады. У цяперашні час Ангельшчына складаецца з 39 ґрафстваў, 6 мэтрапольных ґрафстваў і Вялікага Лёндану. == Эканоміка == Важную ролю ў ангельскай эканоміцы выконвае сельская гаспадарка, прамысловая вытворчасьць, індустрыя высокіх тэхналогій і спартыўная індустрыя. У 2010 годзе спорт забясьпечыў 1,9 % ВУП Ангельшчыны і ўвайшоў у лік 15 найбуйнейшых галін ангельскай эканомікі, перасягнуў такія галіны, як паслугі сувязі, юрыдычныя паслугі, бухгальтарскі ўлік, выдавецкая справа, рэкляма й камунальныя паслугі. У 2010 годзе са спортам зьвязана болей за {{лік|400000}} працоўных месцаў, то бок каля 2,3 % усёй занятасьці ў Ангельшчыны. Паводле ацэнак спэцыялістаў, карысьць здароўю людзей, якія рэгулярна займаюцца спортам, прынесла ангельскай эканоміцы каля £ 11,2 млрд. Правядзеньне масавых спартыўных спаборніцтваў, такіх як маратоны, павялічвае пазнавальнасьць месцаў іх правядзеньня й дазваляе павялічыць прыбыткі ад турызму пры мінімальных інвэстыцыях у інфраструктуру. == Нацыянальныя сымбалі == === Сьцягі === {|class="wikitable" |- |[[Файл:Flag of England.svg|100пкс]] |Нацыянальны [[сьцяг Ангельшчыны]], вядомы як крыж Сьвятога Георгія, зьяўляецца нацыянальным сьцягам Ангельшчыны з XIII стагодзьдзя<ref name="George">{{cite web |url=http://www.britannia.com/history/stgeorge.html |title=St. George&nbsp;— England’s Patron Saint |publisher=Britannia.com |access-date=1 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170308175508/http://www.britannia.com/history/stgeorge.html |archive-date=8 March 2017 |url-status=dead }}</ref> З 1606 году крыж Сьвятога Георгія зьяўляецца часткай дызайну [[Юніён Джэк]]а<ref name="flaghistory">{{cite web |title=United Kingdom&nbsp;— History of the Flag|url=http://flagspot.net/flags/gb-hist.html|publisher=FlagSpot.net|access-date=2009-09-05}}</ref>. |- |[[Файл:Royal Banner of England.svg|100пкс]] |Каралеўскі сьцяг Ангельшчыны (зьяўляецца сьцягам караля)&nbsp;— ангельскі [[сьцяг]]; на ім намаляваны каралеўскі герб Ангельшчыны. Гэты каралеўскі сьцяг адрозьніваецца ад нацыянальнага сьцяга Ангельшчыны, крыжа Сьвятога Георгія, тым, што ён не ўяўляе ніякай канкрэтнай вобласьці альбо зямлі, а хутчэй сымбалізуе [[сувэрэнітэт]], якім надзелены ейныя кіраўнікі. |} === Геральдыка === ==== [[Герб Ангельшчыны]] ==== [[Файл:Royal Arms of England (1198-1340).svg|100пкс]] ==== Карона Сьвятога Эдуарда ==== [[File:Crown of Saint Edward (Heraldry).svg|120пкс]] ==== [[Ружа Т’юдараў]] ==== [[Файл:Tudor Rose.svg|100пкс]] Ружа Тʼюдараў ({{мова-en|Tudor rose, English rose, Union rose}}) — традыцыйная геральдычная эмблема Ангельшчыне і [[Гэмпшыр]]у (першапачаткова — у гербе караля Ангельшчыны [[Генрых VII (кароль Ангельшчыны)|Генрыха VII]] як сымбаль абʼяднаньня варожых каралеўскіх дынастыяў Ланкастэраў і Ёркаў). Малюецца ў выглядзе здвоенай ружы, выкананай у «натуральных» колерах: белая кветка па-над пунсовай, а таксама падзеленай на чатыры пунсовыя й белыя сэктары («чвэрці») або на дзьве часткі пунсовага й белага колераў вэртыкальнай паласой пасярэдзіне («пер пале́»){{Зноска|Wise|1980|Wise|22}}. Назва і паходжаньне эмблемы зьвязаны з акалічнасьцямі ўзьнікненьня ангельскай каралеўскай дынастыі [[Т’юдары|Тʼюдараў]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга | аўтар = Wise, Terence. | загаловак = Medieval Heraldry (Histories) | выдавецтва = Osprey Publishing | год = 2000 (orig. ed. 1980) | старонкі =22 | isbn = 1841761060 | ref = Wise}}{{ref-en}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.english-heritage.org.uk/ English Heritage (national body protecting and promoting English history and heritage)] {{ref-en}} {{Злучанае Каралеўства}} nha9zlb74bqlxdgf79iji1x8jc1wowg 0 9339 2678816 2678806 2026-07-11T14:49:31Z SergeiSEE 38150 выпраўленьне спасылкі 2678816 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі}} {{Пісьменьнік |Імя = Уладзімер Караткевіч |Лацінка = Uładzimier Karatkievič |Імя пры нараджэньні = Уладзімер Сямёнавіч Караткевіч |Грамадзянства = [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] |Напрамак = гістарычная проза |Дэбют = «Тут будет канал», «Якубу Коласу» (1951) |Значныя творы = «[[Дзікае паляваньне караля Стаха (аповесьць)|Дзікае паляваньне караля Стаха]]», «[[Каласы пад сярпом тваім]]», «[[Хрыстос прызямліўся ў Гародні]]», «[[Чорны замак Альшанскі]]» |ВікіКрыніца = be:s:Аўтар:Уладзімір Караткевіч |ВікіКрыніца пераклады на беларускую = |Палічка = http://knihi.com/Uladzimir_Karatkievic/ |Камунікат = http://kamunikat.org/Karatkievicz_Uladzimir.html }} '''Уладзі́мер Сямё́навіч Каратке́віч''' (26 лістапада 1930, [[Ворша]], [[Віцебская вобласьць]] — 25 ліпеня 1984, [[Менск]], [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]) — беларускі пісьменьнік, празаік, драматург, публіцыст, перакладнік, сцэнарыст, клясык беларускае літаратуры. Адна з найбольш яскравых постацяў у беларускае літаратуры другое паловы XX стагодзьдзя{{зноска|Верабей|2005|Верабей|3}}. Першы беларускі пісьменьнік, які зьвярнуўся да жанру гістарычнага дэтэктыву<ref>{{артыкул |аўтар=[[Алег Грушэцкі|Грушэцкі А. Л.]]|загаловак=Беларускі дэтэктыў. Міфы і рэальнасць|выданьне=[[Літаратура і Мастацтва|Літаратура і мастацтва]] |тып=газэта |месца= Мн.|выдавецтва=[[Выдавецкі дом «Звязда»]] |год=2014 |выпуск=4777 |нумар=28 |старонкі=6}}</ref>. Творчасьць Уладзімера Караткевіча адрозьніваецца рамантычнай скіраванасьцю, высокай мастацкай культурай, патрыятычным патасам і гуманістычным гучаньнем. Пісьменьнік істотна ўзбагаціў беларускую літаратуру ў тэматычных і жанравых адносінах, напоўніў яе інтэлектуальным і філязофскім зьместам{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|459—460}}. Найбольш вядомыя такія творы аўтара, як аповесьці «[[Дзікае паляваньне караля Стаха (аповесьць)|Дзікае паляваньне караля Стаха]]», «[[Сівая легенда]]», раманы «[[Каласы пад сярпом тваім]]», «[[Хрыстос прызямліўся ў Гародні]]», «[[Чорны замак Альшанскі]]», эсэ «[[Зямля пад белымі крыламі]]»<ref>{{спасылка|url=http://dic.academic.ru/dic.ns/es/79524/КОРОТКЕВИЧ|загаловак=Короткевич Владимир Семенович |subзагаловак= |аўтар= |authorlink= |coauthors= |quote= |дата публікацыі=2009 |ormat= |work= |выдавец=Энциклопедический словарь |дата доступу=2014-04-01|мова=ru |description= |deadlink= |копія=http://www.peeep.us/29c076f|дата копіі=2014-04-01}}</ref><ref name="slounik">[[Аляксей Гардзіцкі|Гардзіцкі А. К.]] [http://www.slounik.org/81070.html Караткевіч Уладзімір] // {{Літаратура/Беларускія пісьменьнікі (1917—1990)|к}}</ref>. == Біяграфія == === Паходжаньне. Сям’я. Маленства === [[Файл:Siamja Karatkieviča.png|міні|зьлева|Родныя Ўладзімера Караткевіча: цётка Яўгенія Васілеўна, бацька Сямён Цімафеевіч, дзед Васіль Юльлянавіч Грынкевіч, маці Надзея Васілеўна, сястра Натальля й брат Валеры. 1928 год]] [[Файл:Parents Of Korotkevich.jpg|значак|Бацькі У. Караткевіча: Надзея Васілеўна і Сямён Цімафеевіч (у чыне калескага сакратара). 1915 год]] [[Файл:Karatkevicz&maci.jpg|значак|зьлева|Уладзімер Караткевіч у дзяцінстве з маці і сястрой Натальляй, г. [[Ворша]]. 1937 год]] Продкі Караткевіча былі [[шляхта|шляхоцкага]] стану{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|460}} й паходзілі зь беларускага Падняпроўя, з [[Рагачоў|Рагачова]], [[Амсьціслаў|Мсьціслава]], [[Магілёў|Магілёва]] й іншых гарадоў. Адзін са сваякоў пісьменьніка па матчынай лініі, паводле сямейнай легенды — [[Тамаш Грыневіч]], браў удзел у паўстаньні 1863—1864 гадоў{{зноска|Верабей|2005|Верабей|4}}. Паўстанцы пад яго камандаваньнем былі разьбітыя, а яго самога расстралялі ў Рагачове<ref>{{Літаратура/Даведнік Маракова|РЛ|1|0|РЛ1-3|РЛ1-3}}</ref>. Гэтую гісторыю Караткевіч апісаў у эпілёгу расейскамоўнай аповесьці «Предыстория» ({{мова-be|Перадгісторыя|скарочана}}), і ў пралёгу раману «Нельга забыць» («Леаніды не вернуцца да Зямлі»). Нарадзіўся 26 лістапада 1930 году ў горадзе [[Ворша|Воршы]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]] ў сям’і інтэлігентаў. Бацька — Сямён Цімафеевіч (1887—1959), закончыў гарадзкое вучылішча ў Воршы, яшчэ падлеткам сам зарабляў сабе на жыцьцё, працаваў у казначэйстве, служыў у царскай арміі пісарам, пасьля працаваў інспэктарам па бюджэце ў Аршанскім раённым фінансавым аддзеле. Маці — Надзея Васілеўна (1893—1977), з роду [[Грынкевічы|Грынкевічаў]], пасьля заканчэньня [[Марыінская гімназія (Магілёў)|Марыінскай гімназіі]] ў [[Магілёў|Магілёве]] некаторы час працавала настаўніцай у сельскай школе пад Рагачовам, пасьля выхаду замуж занялася хатняй гаспадаркай. Маці добра ведала сусьветную літаратуру{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|460}}. У сям’і было трое дзяцей — Уладзімер, ягоны старэйшы брат Валеры (1918 — загінуў у 1941 годзе), старэйшая сястра Натальля (у шлюбе — Кучкоўская; 1922—2003)<ref>{{Кніга|аўтар =Караткевіч У. С. |частка =«Дарога, якую прайшоў» |загаловак =Пра час і пра сябе. Аўтабіяграфіі беларускіх пісьменнікаў. |арыгінал = |спасылка =http://www.usebelarusy.by/be/content/tutejshyya/24530/24531/25406 |адказны = |выданьне = |месца =Мн. |выдавецтва = |год =1966 |старонкі =190—191}}</ref>. У дзіцячыя гады сваяцкае асяродзьдзе шмат у чым уплывала на Ўладзімера. Вялікі ўплыў зрабіў дзед [[па кудзелі]] Васіль Юльлянавіч Грынкевіч (1861—1945), чалавек з багатым жыцьцёвым досьведам, у свой час даслужыўся да губэрнскага казначэя. Васіль Грынкевіч быў дасьціпным апавядальнікам, ад якога ўнук пачуў шмат казак і народных паданьняў, пераняў любоў да прыроды. Пазьней дзед стане прататыпам Данілы Загорскага-Вежы ў рамане «Каласы пад сярпом тваім». Ад свайго дзеда Ўладзімер пачуў легенду «Маці Ветру» пра падзеі [[Крычаўскае паўстаньне 1743—1744 гадоў|Крычаўскага паўстаньня 1743—1744 гадоў]]. Многія расповеды дзеда сталі крыніцай для будучых твораў Уладзімера{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|5}}. Уладзімер навучыўся чытаць вельмі рана, у тры з паловай гады. У дзяцінстве ня толькі любіў слухаць казкі й розныя гісторыі, якія яму чыталі старэйшыя, але імкнуўся дадумваць разьвіцьцё сюжэтаў. З самага раньняга дзяцінства цікавіўся гісторыяй, асабліва гісторыяй Беларусі. У дзіцячыя гады разнастайнасьць ягоных талентаў выявілася й у схільнасьці да маляваньня, якая захавалася на ўсё жыцьцё. Таксама ён меў абсалютны слых, некаторы час займаўся ў музычнай школе<ref>Караткевіч У. С. [https://web.archive.org/web/20100810185335/http://www.uladzimir-karatkevich.com/bio/daroga.html «Дарога, якую прайшоў»] // у кн. Пра час і пра сябе. Аўтабіяграфіі беларускіх пісьменнікаў., Мн., 1966. С. 192</ref>. Таксама моцна ён любіў прыроду; у дзяцінстве адной зь ягоных любімых кніг была кніга [[Альфрэд Брэм|А. Брэма]] «Жыцьцё жывёлаў». У доме Караткевічаў было шмат кніг — і дзядулі, і кнігі бацькоў, і ягоныя{{заўвага|Хатняя бібліятэка згарэла падчас вайны разам з домам.}}. У шэсьць гадоў ім былі напісаныя першыя вершы{{зноска|Верабей|2005|Верабей|6}}. Яшчэ трохі пазьней паспрабаваў пісаць апавяданьні, якія сам жа й ілюстраваў. Акрамя вучобы хадзіў у музычную школу. Яшчэ ў даваенныя гады адправіў ліст [[Карней Чукоўскі|Карнею Чукоўскаму]], на які атрымаў адказ. У 1938 годзе пайшоў у школу ў Воршы. Да пачатку вайны пасьпеў скончыць 3 клясы{{зноска|Верабей|2005|Верабей|6}}. === Гады вайны й нямецкай акупацыі === Вайна застала ў [[Масква|Маскве]], куды пасьля заканчэньня школы паехаў да сястры, якая там вучылася. Трапіў у эвакуацыю ў [[Разанская вобласьць|Разанскую вобласьць]], потым на [[Урал|Ўрал]] у [[Пермская вобласьць|Молатаўскую (Пермскую) вобласьць]]. Рабіў спробы ўцячы на фронт. Праз пэўны час высьветлілася, што Валодзевы бацькі змаглі эвакуявацца й жылі ў горадзе Чкалаве ([[Арэнбург]]у). Туды ж дабралася й сястра. Толькі ў жніўні 1943 году яна змагла прывезьці Валодзю да бацькоў у Арэнбург, дзе ён скончыў 6 клясаў. У кастрычніку 1941 году на фронце загінуў старэйшы брат Валодзі Валеры. Жонку Валерыя Вольгу, якая заставалася на захопленай нямецкімі войскамі тэрыторыі, загубілі акупанты. Летам 1944 году пасьля вызваленьня савецкімі войскамі [[Кіеў|Кіева]] Ўладзімер Караткевіч разам з маці на некаторы час пераехаў у нядаўна вызвалены горад, дзе жылі сваякі. Восеньню 1944 году сям’я вярнулася ў Воршу. === Паваенны час === У другой палове 1940-х гадоў Уладзімер працягваў навучаньне ў школе. Яго школьны сябар, Леанід Крыгман, адзначаў, што Ўладзімер у свае 14 гадоў валодаў энцыкляпэдычнымі ведамі па літаратуры й гісторыі{{зноска|Верабей|2005|Верабей|7}}. У час вучобы ў старэйшых клясах сярэдняй школы Ўладзімер Караткевіч аддаваў даніну літаратурнай творчасьці — пісаў навэлы, апавяданьні, літаратуразнаўчыя артыкулы. У пасьляваенныя гады Ўладзімер, аршанскі школьнік, зьмясьціў на старонках рукапіснага часопісу «Званочак» некалькі сваіх вершаў, а таксама першую сваю прыгодніцкую аповесьць «Загадка Нэфэрціці». Акрамя таго ім быў напісаны шэраг апавяданьняў і артыкулаў{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|460}}. Яшчэ ў восьмай клясе ён ужо амаль цалкам напісаў першы варыянт п’есы «Млын на Сініх Вірах» (пастаўленая ў 1959 г.){{зноска|Верабей|2005|Верабей|7}}. === Кіеўскі пэрыяд === [[Файл:Уладзімер Караткевіч у інтэрнацкім пакоі.jpg|значак|Уладзімер Караткевіч у інтэрнацкім пакоі. Кіеў, пачатак 1950-х гадоў.]] У 1949 годзе Ўладзімер Караткевіч закончыў сярэднюю школу й паступіў на расейскае аддзяленьне [[філялёгія|філялягічнага]] факультэту [[Кіеўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Кіеўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту імя Т. Шаўчэнкі]], які скончыў ў 1954 годзе<ref name="archiŭ">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://archives.gov.by/home/tematicheskie-razrabotki-arhivnyh-dokumentov-i-bazy-dannyh/vydayushhiesya-lichnosti/da-80-goddzya-z-dnya-naradzhennya/uladzimir-karatkevich-asoba-i-tvorchascz | копія = | дата копіі = | загаловак = Уладзімір Караткевіч: асоба і творчасць| фармат = | назва праекту = | выдавец = Сайт «Архівы Беларусі»| дата доступу = 11 сьнежня 2014 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Пазьней у ім жа скончыў асьпірантуру. За гады вучобы выявіў сябе адным з найбольш здольных студэнтаў, шмат чытаў — у кола яго чытацкіх інтарэсаў уваходзілі творы клясыкаў сусьветнай літаратуры, украінскіх, расейскіх, польскіх, беларускіх аўтараў. Цікавіўся ён ня толькі літаратурай, але й гісторыяй, у першую чаргу Беларусі. Пазнаёміўся з шматлікімі выданьнямі, прысьвечанымі [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызваленчаму паўстаньню 1863—1864 гадоў]]. У [[Кіеў|Кіеве]] Ўладзімер Караткевіч працягваў складаць вершы на беларускай і расейскай мовах, спрабаваў пісаць іх па-ўкраінску й па-польску. У яго студэнцкіх рэфэратах былі грунтоўна распрацаваныя некалькі літаратуразнаўчых тэмаў: пра творчасьць [[Аляксандар Пушкін|Пушкіна]], [[Максім Багдановіч|Багдановіча]] й іншых. У гэты час ён задумаў вялікі гістарычны твор, дзе плянаваў падаць усе акалічнасьці паўстаньня 1863—1864 гадоў. Летам 1950 году ў Воршы, пасьля першага курсу філфаку, Караткевічам быў створаны першы варыянт знакамітай аповесьці «[[Дзікае паляваньне караля Стаха (аповесьць)|Дзікае паляваньне караля Стаха]]»{{зноска|Верабей|2005|Верабей|7}}. На радзіме ў аршанскай раённай газэце «Ленінскі прызыў» у 1951 годзе былі надрукаваны два вершы Ўладзімера Караткевіча: «Тут будет канал» ({{мова-be|Тут будзе канал|скарочана}}) (на расейскай мове) і «Якубу Коласу» (на беларускай мове). Летам 1952 году пад уражаньнем паездкі ў [[Вязынка (Маладэчанскі раён)|Вязынку]] — родныя мясьціны [[Янка Купала|Янкі Купалы]] — быў напісаны нарыс «Вязынка», які разам з суправаджальным пісьмом Караткевіч даслаў жонцы Янкі Купалы [[Уладзіслава Луцэвіч|Ўладзіславе Францаўне]]. У гэты ж час ён накіраваў шэраг сваіх раньніх твораў (казкі, вершы, апавяданьні) для ацэнкі [[Якуб Колас|Якубу Коласу]]. Адзін з аднакурсьнікаў і сяброў Караткевіча, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Флярыян Няўважны||uk|Флоріан Неуважний}}, казаў, што Ўладзімер быў душой кампаніі, і што студэнты ставіліся з павагай да ягонай мужнасьці й прынцыповасьці{{зноска|Верабей|2005|Верабей|10}}. Пра свае студэнцкія гады, і пра Ўкраіну, якую Караткевіч вельмі любіў, ён напісаў у аповесьці «У сьнягах драмае вясна» (1957), ў эсэ «Абраная» (1982), а таксама ў эсэ пра [[Тарас Шаўчэнка|Шаўчэнку]] «І будуць людзі на зямлі» (1964), пра [[Леся Ўкраінка|Лесю Ўкраінку]] «Saxifraga» (1971), у нарысе пра [[Кіеў]] «Мой се градок!» (1982){{зноска|Верабей|2005|Верабей|7-8}}. У 1954 годзе Ўладзімер Караткевіч закончыў унівэрсытэт. Ягоная дыплёмная праца на тэму «Казка. Легенда. Паданьне» выклікала неадназначную рэакцыю, і толькі дзякуючы намаганьням акадэміка А. Бялецкага й выкладчыка А. Назароўскага ён атрымаў вышэйшую адзнаку. Увесну 1955 году ён здаў экзамэны [[кандыдат навук|кандыдацкага]] мінімуму й прыступіў да напісаньня дысэртацыі пра паўстаньне 1863 году, але так яе і ня скончыў<ref name="archiŭ"/>. У той жа час прыйшла й ідэя пра напісаньне рамана на гэтую ж тэму{{зноска|Верабей|2005|Верабей|10}}. === Пасьля ўнівэрсытэту === Пасьля заканчэньня ўнівэрсытэту, у 1954—1956 гг. працаваў настаўнікам расейскай мовы й літаратуры ў сельскай школе<ref name="archiŭ"/>, у вёсцы Лесавічы ў [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. У 1956—1958 гг. працаваў настаўнікам у Воршы<ref name="archiŭ"/>. Пазьней вучыўся на Вышэйшых літаратурных курсах (1958—1960), сцэнарных курсах (1962) і Інстытуце кінэматаграфіі ў [[Масква|Маскве]] (цяпер [[Расейскі дзяржаўны інстытут кінэматаграфіі імя З. А. Герасімава]]) і стаў прафэсійным пісьменьнікам. === Менск === [[Файл:MonoLIT Korotkevich.jpg|значак|[[МанаЛІТ]] — дом у [[Менск]]у ([[Вуліца Карла Маркса (Менск)|вул. Карла Маркса]], 36), у якім жыў Уладзімер Караткевіч з 1973 году. На фасадзе — мэмарыяльная шыльда У. Караткевічу]] [[Файл:Mahiła Ŭładzimira Karatkieviča.JPG|значак|Магіла Ўладзімера Караткевіча на [[Усходнія могілкі|Ўсходніх (Маскоўскіх) могілках]] у Менску]] У пачатку 1963 году Ўладзімер Караткевіч атрымаў у Менску аднапакаёвую кватэру па адрасе вул. Чарнышэўскага, д. 7, кв. 57. Уладзімер Караткевіч пачаў мець таварыскія зносіны зь [[Вячаслаў Рагойша|Вячаславам Рагойшам]]<ref name="рагойшаўспаміны">Дзесяць саг пра Караткевіча / Вячаслаў Рагойша. — Менск : [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]], [[2020]]. — 167 с. — (Люстэрка лёсу). ISBN 978-985-02-2013-4.</ref>. Празь некаторы час з Воршы ў Менску да яго пераехала ягоная маці. Увесну 1967 году яны ўдваіх атрымалі кватэру на вул. Веры Харужай, д. 48, кв. 26. У тым жа 1967 годзе, увосень, падчас чытацкае канфэрэнцыі па рамане «[[Каласы пад сярпом тваім]]» ў [[Берасьце|Берасьці]], Уладзімер пазнаёміўся з выкладчыцай Берасьцейскага пэдагагічнага інстытуту Валянцінай Нікіцінай (у дзявоцтве Ватковіч, 1934—1983 гг.), зь якой 19 лютага 1971 году ён ажаніўся{{зноска|Верабей|2005|Верабей|14}}. Ажаніўся Караткевіч даволі позна — амаль у 41 год<ref>{{Спасылка | аўтар = Вольга Анціповіч| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 30 ліпеня 2009| url = http://www.kp.by/daily/24335.3/526207/| копія = | дата копіі = | загаловак = Тайная любовь писателя Владимира Короткевича| фармат = | назва праекту = | выдавец = kp.by| дата доступу = 29 сьнежня 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. Вясной 1973 году яны абмянялі кватэру Караткевіча на вул. Веры Харужай і ейны пакой на трохпакаёвую кватэру на [[Вуліца Карла Маркса (Менск)|вул. Карла Маркса]], 36{{зноска|Верабей|2005|Верабей|15}}, дзе далей і жылі разам з маці Ўладзімера Караткевіча{{зноска|Верабей|2005|Верабей|218}}. Уладзімер Караткевіч прысьвяціў жонцы Валянціне Браніславаўне верш «Таўры» й раман «Чорны замак Альшанскі» (1979), які пачынаецца словамі: «В. К., якой гэты раман абяцаў дзесяць год назад, з удзячнасьцю»{{зноска|Верабей|2005|Верабей|218}}. Валянціна Браніславаўна стала высокакваліфікаваным гісторыкам, мела высокі аўтарытэт у [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру|Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі й фальклёру]] АН БССР, узнагароджаная Дзяржаўнай прэміяй БССР{{зноска|Верабей|2005|Верабей|219}}. У другой палове 1970-х гг. пачаў працаваць на Беларускім тэлебачаньні, дзе ён вёў праграму «Спадчына», прысьвечаную гісторыі й культуры беларускай зямлі<ref name="archiŭ"/>. Пісьменьнік любіў шмат вандраваць — зь сябрамі й жонкай, у складзе здымачных групаў і навуковых экспэдыцыяў ён наведаў шмат мясьцінаў у Беларусі, таксама наведваў іншыя краіны: двойчы быў у Польшчы (1971, 1977), тройчы ў [[Чэхаславаччына|Чэхаславаччыне]] (1973, 1975, 1979){{зноска|Верабей|2005|Верабей|15}}. Апошнія дні лютага 1983 году былі вельмі трагічнымі для пісьменьніка — у адзін дзень, 28 лютага, памерлі ягоная жонка й родная цётка па матчынай лініі — Яўгенія Васілеўна, у якой ён жыў у вызваленым у 1944 годзе Кіеве{{зноска|Верабей|2005|Верабей|214}}. Паводле словаў пісьменьніка, ён у тыя дні «адчуваў сябе на мяжы нэрвовага надлому»{{зноска|Верабей|2005|Верабей|219}}. У шлюбе з Валянцінай Браніславаўнай ён пражыў 12 гадоў, але дзяцей у іх не было. У пачатку чэрвеня Караткевіч паехаў у Воршу, у бацькоўскі дом да пляменьніцы. У Менск вярнуўся ў пачатку сьнежня. У пачатку лютага 1984 году ім былі напісаныя некалькі вершаў, аднак у канцы лютага Караткевіч моцна захварэў і каля месяца праляжаў у рэанімацыі. Вясной пачаў адчуваць сябе лепш{{зноска|Верабей|2005|Верабей|219}}. Незадоўга да сьмерці Караткевіч наведаў блізкія й дарагія яму мясьціны. Ён зьезьдзіў у Рагачоў, у Кіеў на юбілейную сустрэчу выпускнікоў Кіеўскага ўнівэрсытэту. 12 ліпеня 1984 году ён зь сябрамі, фотакарэспандэнтам [[Валянцін Ждановіч|Валянцінам Ждановічам]] і мастаком [[Пятро Драчоў|Пятром Драчовым]], адправіўся ў паход па Прыпяці, дзе яму стала дрэнна, і ён 20 ліпеня вярнуўся ў Менск{{зноска|Верабей|2005|Верабей|15}}. Памёр 25 ліпеня 1984 году. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Ўсходніх могілках]] у Менску. == Погляды == {{Асноўны артыкул|Ліцьвіны|Пагоня|Бел-чырвона-белы сьцяг}} Закранаў пытаньне назваў [[Літва|Літвы]] і [[Жамойць|Жамойці]] ў рамане «[[Каласы пад сярпом тваім]]», дзе малады [[Кастусь Каліноўскі]] сьцьвярджае сваю літоўска-беларускую ідэнтычнасьць («''я сам лічу сябе „[[Ліцьвіны|ліцьвінам]]“, [[Беларусы|беларусам]], тутэйшым''»), прытым адзначае пра [[Віская зямля|Віскую зямлю]] (усход Польшчы), што «''там жывуць і [[летувісы|жмудзіны]], і [[немцы]], і [[палякі]], і беларусы''». Таксама паводле раману, «''— Я маю на ўвазе не Літву-жмудзь, — упарта кусаючы вусны, сказаў юнак'' [Кастусь Каліноўскі]''. — Я маю на ўвазе Літву-Беларусь… І потым, вы ж добра ведаеце, адкуль вырасла тая памылка''»<ref>Півавар К. Беларуская ментальнасць у моўнай прасторы мастацкага тэксту : манаграфія. — Віцебск, 2015. С. 42.</ref>. Сярод малюнкаў Уладзімера Караткевіча захаваўся дызайн адзеньня з трыма палосамі — белай, чырвонай і белай — і гербам [[Пагоня]]й у цэнтры<ref>Трефилов С. [https://www.kp.ru/daily/27102/4175762/ Как Владимир Короткевич предсказал моду на байки с «Пагоняй»: рассматриваем книгу рисунков классика] // КП Беларусь. 10.03.2020 г.</ref>. == Творчасьць == [[Файл:Autobio Korotkevich.jpg|значак|зьлева|Аўтабіяграфія з асабістае справы пісьменьніка. 25 красавіка 1957 г.]] Як паэт Караткевіч дэбютаваў у 1951 годзе{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|460}} — апублікаваў у аршанскай раённай газэце «Ленінскі прызыў» два вершы: «Тут будет канал» (на расейскай мове) і «Якубу Коласу» (на беларускай мове)<ref name="archiŭ"/>. У пачатку творчага шляху Караткевіч зьвярнуўся да беларускае гісторыі й фальклёру, пра што сьведчаць ягоныя творы «Казкі і легенды маёй Радзімы», «Лебядзіны скіт», казка «Вужыная каралева». Фантазія пісьменьніка раскрываецца ў казцы «Надзвычайная котка», якую ён пазьней дапрацаваў і назваў «Чортаў скарб». У гэтай казцы пісьменьнік традыцыйны фальклёрны сюжэт напоўніў арыгінальнымі вобразамі й дэталямі, мяккім лірызмам і дабрадушным гумарам{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|462}}. Уладзімер Караткевіч вывучаў, запісваў, і шырока выкарыстоўваў у сваёй творчасьці фальклёр. Будучы студэнтам ён дасьледаваў у сваёй дыплёмнай працы сацыяльныя казкі й легенды ўва [[Усходнія славяне|ўсходнеславянскім]] фальклёры. У другой палове 1950-х гадоў ён выношваў ідэю стварэньня нацыянальнае эпапэі — ён плянаваў напісаць каля 100 тамоў{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|463}}{{зноска|Верабей|2005|Верабей|13—14}}, у якіх павінныя былі быць «Казкі і літаратура для дзяцей ў стылі [[Ганс Крыстыян Андэрсэн|Г. К. Андэрсэна]]» й «Запісы фальклёру»{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|463}}. Некалькі старажытных легендаў пра сьвятых Міколу й Касьяна, зьвязаных зь беларускім фальклёрам, у перакладзе Караткевіча, былі зьмешчаныя ў кнізе [[Аляксандар Назарэўскі|Аляксандра Назарэўскага]] «Из истории русско-украинских связей» (Кіеў, 1963 г.). Шэраг арыгінальных казак ім былі створаныя ў 1970-я — пачатку 1980-х гадоў. На аснове адной зь беларускіх казак узьнікла казка «Верабей, сава і птушыны суд». Несправядлівасьць, як самая ганебная для грамадзтва зьява, ім асуджаецца ў казцы «Кацёл з каменьчыкамі», у якой арганічна аб’ядналіся эпічная апавядальнасьць і праніклівая эмацыйнасьць{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|465}}. У казцы «Нямоглы бацька» пісьменьнік зьвяртае ўвагу на неабходнасьць у павазе й любові да бацькоў. У старажытныя часы на беларускае зямлі быў закон, паводле якога старых бацькоў адводзілі ў лес паміраць. Так сьпярша абыйшоўся са сваім бацькам і герой казкі Пятро. Аднак неўзабаве, насуперак усталяванаму закону, ён уначы ўпотай забраў бацьку. І ў галодны год мудры бацька падказвае сыну, як трэба зрабіць, каб выратаваць людзей ад голаду. Пры стварэньні гэтае казкі Караткевіч, верагодна, абапіраўся на казку «Стары бацька» [[Аляксандар Сержпутоўскі|Аляксандра Сержпутоўскага]], аднак пры гэтым ім была выказаная ўласная аўтарская пазыцыя. У казцы аўтар у тактычнай й далікатнай дыдактычнай форме кажа пра неабходнасьць цаніць дабрыню й мудрасьць{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|465—466}}. [[Файл:Zajva Karatkevicza.jpg|значак|Заява Караткевіча аб уступленьні ў Саюз пісьменьнікаў БССР. 26 красавіка 1957 г.]] У 1958 годзе ён напісаў сатырычна-гумарыстычную аповесьць «[[Цыганскі кароль]]», пры напісаньні якой быў выкарыстаны факт існаваньня на [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзеншчыне]] ў канцы XVIII стагодзьдзя [[Цыганы на Беларусі|цыганскага]] «каралеўства». Матэрыялам для аповесьці паслужыў нарыс гісторыка [[Адам Кіркор|Адама Кіркора]] «Народнасьці Літоўскага Палесься і іх жыцьцё», які быў апублікаваны ў 3 томе «Маляўнічай Расеі» ў 1882 годзе. Пісьменьніку ўдалося насычана, у духу флямандзкае школы, славеснымі фарбамі апісаць стравы й гулянкі ў «палацы» Якуба Знамяроўскага{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|479}}. У гэтай аповесьці Караткевіч ня толькі зьедліва характарызуе цыганскае «каралеўства» й недарэчную сыстэму дзяржаўнага кіраваньня, але й разважае пра гістарычны лёс Беларусі, кранаючы тагачасныя сацыяльна-грамадзкія й нацыянальныя праблемы{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|480}}. Уладзімер Караткевіч зьяўляецца аўтарам паэтычных зборнікаў «Матчына душа» (1958), «Вячэрнія ветразі» (1960), «Мая Іліяда» (1969), «Быў. Ёсьць. Буду» (1986). Ён плённа выкарыстоўваў у сваёй творчасьці здабытак сусьветнае культуры, і адначасова быў глыбока нацыянальным творцам, выказваючы адмысловую прыхільнасьць да фальклёру і гістарычным сюжэтам (вершы «Машэка», «Матчына душа», «Паўлюк Багрым»). У «Балядзе пра Вячка, князя простых людзей» (1957) пісьменьнік зьвярнуўся да вобраза князя [[Вячка]], які ў першае палове XIII стагодзьдзя змагаўся супраць нямецкіх рыцараў. У балядзе князь паказаны як сапраўдны патрыёт свае бацькаўшчыны. Нават параненым, ён біўся супраць мноства ворагаў, і загінуў у баі. Ідэя самаахвярнае барацьбы характэрная для творчасьці Караткевіча{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|467}}. Тэма абуджэньня беларускага народу ў 1880-х гадох была раскрытая Караткевічам у апавяданьні «Кніганошы» (1962), у якім паказаны бесьсьмяротны дух народу, імкненьне простага люду да праўды й асьветы{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|469}}. Таксама ягонае прозе ўласьцівая рамантычная паэтыка. Радасьцю жыцьця напоўненае апавяданьне «Дрэва вечнасьці», асабліва месцы, прысьвечаныя [[Палесьсе|Палесьсю]] й [[Палешукі|палешукам]]. У апавяданьні пісьменьнік выказаў зачараваньне палескімі краявідамі й веліччу палескіх песень. Вобразы прыроды раскрытыя ім у рамане «Каласы пад сярпом тваім», аповесьці «Чазенія», нарысах «Званы ў прадоньнях азёр», «Абдуванчык на кромцы вады». Як пісьменьнік-[[анімалістыка|анімаліст]] паказаў сябе ў апавяданьні «Былі ў мяне мядзьведзі»{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|472—473}}. Уладзімер Караткевіч прафэсійна вывучаў гісторыю [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]]. Гэта паслужыла асновай для апавяданьняў «Паляшук», «Сіняя-сіняя», рамана «Каласы пад сярпом тваім» (1965), драмы «Кастусь Каліноўскі» (1965), і іншых паэтычных твораў і публіцыстычных артыкулаў. Часткова гэтая цікавасьць абумоўленая й тым, што ў сям’і захоўвалі памяць пра сваяка па матчынай лініі, аднаго з кіраўнікоў паўстаньня на Магілёўшчыне Тамаша Грыневіча, расстралянага ў Рагачове{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|474}}. Гэты факт лёг у аснову пралёгу да раману «[[Леаніды ня вернуцца да Зямлі]]» («Нельга забыць» (1962). У гісторыка-дэтэктыўнай аповесьці «[[Дзікае паляваньне караля Стаха (аповесьць)|Дзікае паляваньня караля Стаха]]» пісьменьнік адлюстраваў падзеі 1880-х гадоў у адным з глухіх куткоў Беларусі. У гэтай аповесьці аўтар імкнуўся паказаць грамадзтва таго часу, зь ягонымі нацыянальнымі, культурнымі і гістарычнымі асаблівасьцямі, зь ягонымі патрыятычнымі ідэямі. Аўтарам асуджаецца здрада радзімы, нацыянальнае й сацыяльнае зло{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|480}}. Выкарыстаныя прыёмы дэтэктыўнага жанру і ў напісаным пазьней сацыяльна-псыхалягічным і філязофскім рамане «[[Чорны замак Альшанскі]]» (1979), у якім Караткевіч разважае пра сувязь часоў. У рамантычнай аповесьці «[[Сівая легенда]]» (1960) праз карціны [[Магілёўскае паўстаньне (1618)|сялянскага паўстаньня]] на [[Магілёў]]шчыне ў першае палове XVII стагодзьдзя аўтар асэнсоўвае лёс Айчыны. Адным з найбольш значных для беларускае літаратуры твораў зьяўляецца раман «[[Каласы пад сярпом тваім]]»{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|478}}. У гэтай кнізе, якую многія называюць галоўнай у творчасьці пісьменьніка, узноўленая шырокая панарама жыцьця народа, перададзена атмасфэра ў грамадзтве напярэдадні паўстаньня. Падзеі рамана адбываюцца ў 1850—1861 гадох, тым ня менш пісьменьніку ўдалося пры дапамозе ўласных разважаньняў і выказваньняў герояў ахапіць у ім падзеі амаль цэлага стагодзьдзя і ў цэлым асэнсаваць лёс Беларусі ў гістарычным кантэксьце. Аўтару ўдалося адзначыць прычыны паўстаньня й ягоныя асаблівасьці. Караткевіч паказаў, што яно мела нацыянальна-вызваленчы характар{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|478—179}}. У 1966 годзе Караткевіч напісаў раман «Хрыстос прызямліўся ў Гародні», сюжэт якога заснаваны на рэальных падзеях<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://fantlab.ru/autor7766| копія = | дата копіі = | загаловак = Уладзімір Караткевіч| фармат = | назва праекту = Лабаратория Фантастики| выдавец =fantlab.ru| дата доступу = 29 сьнежня 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. Штуршком для напісаньня паслужыў запіс з «Хронікі…» [[Мацей Стрыйкоўскі|Мацея Стрыйкоўскага]] пра тое, што ў XVI стагодзьдзі, напачатку княжаньня [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта I]], зьявіўся чалавек, які называў сябе [[Ісус Хрыстос|Хрыстом]]. У рамане адлюстраваны лятунак беларускага народу аб зьяўленьні Хрыста як збаўцы й выратавальніка. Раман уяўляе сабой прытчу, філязофскія роздумы пра прызначэньне чалавека{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|479}}. У 1973 годзе пісьменьнік напісаў аповесьць «Лісьце каштанаў», якая стала адной з самых аўтабіяграфічных зь ягоных твораў{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|477}}. Аповесьць уяўляе сабой хвалюючыя й сумныя ўспаміны пра некалькі месяцаў, праведзеных ім у вызваленым ад нацыстаў Кіеве, роздумы пра лёс пакаленьня, чыё дзяцінства й юнацтва прыйшліся на час вайны. Па-мастацку падрабязнай распавёў Караткевіч пра Беларусь, ейную культуру, мову, літаратуру, фальклёр і прыроду ў нарысе «[[Зямля пад белымі крыламі]]» (1977). У гэтым нарысе ён ахапіў беларускую гісторыю ад старажытнасьці да 1970-х гадоў, закрануўшы найбольш важныя падзеі, такія як гісторыя [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкая бітва 1410 году]], [[Люблінская унія|Люблінская унія 1569 году]], і іншыя важныя моманты з гісторыі Беларусі{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|478}}. Глыбокімі разважаньнямі над сэнсам жыцьця й лёсам роднае зямлі насычаная аповесьць «[[Ладзьдзя Роспачы]]» (1978). У аповесьці выкарыстана многа алегарычных сымбаляў. Так, сама ладзьдзя Роспачы — гэта Беларусь, якая пераадольвае змрок забыцьця й непрытомнасьці, уваскрашаецца й адраджаецца{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|476}}. Караткевіч таксама напісаў шэраг п’есаў, эсэ, артыкулаў, кінасцэнароў. Трагедыя й веліч нацыянальнае гісторыі ім асэнсаваныя ў п’есах «Кастусь Каліноўскі» (1963), «Званы Віцебска» (1974), «Калыска чатырох чараўніц» (1982), «Маці ветру» (1985){{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|480}}. Уладзімерам Караткевічам былі перакладзеныя на беларускую мову творы [[Гай Валерыюс Катул|Г. В. Катула]], [[Джордж Байран|Дж. Байрана]], [[Адам Міцкевіч|А. Міцкевіча]], [[Іван Франко|І. Франко]], [[Махтумкулі]], [[Мустай Карым|М. Карыма]], [[Элеанора Гашпарава|Э. Гашпаравай]]. Уладзімер Караткевіч пісаў пра гісторыю свайго народу, пра ягонае мастацтва, культуру, духоўнае жыцьцё. Ён выступаў у абарону беларускае мовы й культуры, помнікаў архітэктуры й прыроды. Ён аказаў вялікі ўплыў на грамадзкае, эстэтычнае й духоўнае жыцьцё беларускага народу{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|481}}. Творы Караткевіча перакладзеныя на [[ангельская мова|ангельскую]], [[баўгарская мова|баўгарскую]], [[грузінская мова|грузінскую]], [[гішпанская мова|гішпанскую]], [[латыская мова|латыскую]], [[летувіская мова|летувіскую]], [[малдаўская мова|малдаўскую]], [[мангольская мова|мангольскую]], [[нямецкая мова|нямецкую]], [[польская мова|польскую]], [[расейская мова|расейскую]], [[славацкая мова|славацкую]], [[таджыцкая мова|таджыцкую]], [[узбэцкая мова|узбэцкую]], [[украінская мова|украінскую]], [[француская мова|францускую]], [[чуваская мова|чуваскую]], [[эстонская мова|эстонскую мовы]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120422093028/http://who.bdg.by/ob.php?kod=658 Біяграфія Уладзімера Караткевіча на ''who.bdg.by'' («Хто ёсьць хто ў Беларусі»)] {{ref-ru}}</ref>. == Ацэнка й значэньне творчасьці == [[Файл:Lenina 26 in Orsha 04.JPG|значак|[[Музэй Уладзімера Караткевіча]] ў [[Ворша|Воршы]]]] Апублікаваная ў 1964 годзе адна зь першых аповесьцяў Караткевіча «Дзікае паляваньне караля Стаха», у якой аўтар заявіў пра сябе як пра пісьменьніка-гісторыка, прынесла яму некаторую папулярнасьць. Пазьней яна нават была [[Дзікае паляваньне караля Стаха (фільм)|экранізаваная]]. Але раман «Леаніды ня вернуцца да зямлі» быў падвергнуты рэзкай крытыцы. «Афіцыйны» крытык [[Якаў Гярцовіч]] на старонках «[[Советская Белоруссия|Советской Белоруссии]]» папракнуў Караткевіча ў кніжнасьці, другаснасьці, а ягоных герояў назваў адарванымі ад жыцьця фармалістамі, якіх мала цікавіць зьмест савецкага мастацтва й ягоная ідэйная накіраванасьць<ref name="belniva.sb.by">{{Спасылка | аўтар = Надзея Белахвосьцік| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 26 сьнежня 2010| url = http://belniva.sb.by/korotkevich/article/yago-kl-kala-svaya-l-yada.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Пра Ўладзімера Караткевіча| фармат = | назва праекту = | выдавец = Сельская Газета| дата доступу = 29 сьнежня 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. Падобна адгукнуўся маскоўскі рэцэнзэнт Віктар Чалмаеў. Праблема была ў тым, што выказваньне ўласнага меркаваньня аўтараў гэтых артыкулаў было ўспрынятае як дырэктыўнае ўказаньне{{заўвага|У СССР у канцы 1962 году паднялася хваля барацьбы з «фармалізмам», распачатая з таго, што М. Хрушчоў наведаў маскоўскіх мастакоў і рэзка раскрытыкаваў іх. «Фармалістаў» пачалі шукаць ува ўсіх творчых калектывах, у тым ліку і ў Саюзе пісьменьнікаў БССР, у Інстытуце літаратуры АН БССР.}}. У самім апавяданьні ідзе гутарка пра [[Мэтэарытная плынь|мэтэарытную плынь]] — [[Леаніды]], але ў тыя гады краінай кіраваў [[Леанід Брэжнеў]], і ў гэтым убачылі крамолу. [[Галоўнае ўпраўленьне па справах літаратуры і выдавецтваў]] у катэгарычнае форме патрабавала зьмяніць назоў. У самога Караткевіча не запыталі на гэта дазволу, і ў часопісе «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]» раман быў пераназваны ў «Нельга забыць». А ў 1965 годзе ў тым жа журнале быў апублікаваны раман «Каласы пад сярпом тваім», адным з герояў зьяўляецца [[Кастусь Каліноўскі]]. Кніга вельмі дакладна адлюстроўвала жыцьцё Беларусі XIX стагодзьдзя, але цэнзары прад’явілі так шмат прэтэнзіяў, што яны была выдадзена толькі пасьля вялікае колькасьці правак. Падобны лёс чакаў раман «Хрыстос прызямліўся ў Гародні». А творы «У сьнягах драмае вясна» (1957) і «Зброя» былі надрукаваныя толькі пасьля сьмерці пісьменьніка<ref name="belniva.sb.by"/>. Адзін з дасьледнікаў творчасьці Ўладзімера Караткевіча, літаратуразнаўца [[Анатоль Верабей]] назваў Караткевіча гонарам і сумленьнем беларускае літаратуры, пісьменьнікам, які змог цалкам раскрыць душу народу й ягоны нацыянальны характар, выявіць перадавыя грамадзкія й эстэтычныя ідэалы{{зноска|Верабей|2005|Верабей|206}}. Народны пісьменьнік Беларускае ССР [[Янка Брыль]] характарызаваў Караткевіча як нястомнага працаўніка, літаратара, які пастаянна й грунтоўна працаваў над сабой. Ён таксама гаварыў, што многія ведалі Ўладзімера Караткевіча як чалавека невычарпальнага сьветлага настрою, які ўмеў сьмяяцца як дзіцё, усёй душой любіў родных людзей і родную зямлю{{зноска|Верабей|2005|Верабей|3}}. Беларуская пісьменьніца й літаратурны крытык [[Людміла Рублеўская]] кажа, што цэлае пакаленьне беларускіх літаратараў, да якога належыць і яна сама, «выйшла з творчасьці Ўладзімера Караткевіча, прыняўшы сэрцам ягоны гістарычны рамантызм, ягоны трагічны й прыгожы міт пра Беларусь»<ref>{{Спасылка | аўтар = [[Людміла Рублеўская]]| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 26 лістапада 2005| url = http://www.sb.by/kultura/article/geniy-strannik-kometa-ili-portret-pisatelya-v-stile-kollazh-.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Гений, странник, комета, или Портрет писателя в стиле коллаж...| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Советская Белоруссия]]| дата доступу = 29 сьнежня 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. Караткевіч стаў адной з найбольш яркіх фігураў беларускае літаратуры XX стагодзьдзя. Асаблівая ягоная заслуга — распрацоўка гістарычнае тэматыкі. Ён падняў у сваіх творах шырокія пласты нацыянальнае гісторыі, перадаўшы дух мінуўшчыны{{зноска|Верабей|2005|Верабей|3}}. Казкам Караткевіча ўласьцівыя натуральнасьць гучаньня, займальны сюжэт, багацьце фантазіі й пазнавальнасьць. У іх арганічна зьмешчаныя фальклёр і фантастычнасьць, таямнічасьць і рэальнасьць. Яму ўдалося абнавіць казачныя сюжэты, паэтычна й узьнёсла перадаць народную мараль і этыку, закрануць філязофскія праблемы{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|466—467}}. Ягонай паэзіі ўласьцівыя патрыятычны патас, асацыятыўнасьць мысьленьня, праніклівы лірызм і філязафічнасьць. Таксама паэзіі Караткевіча ўласьцівыя падвышаная экспрэсіўнасьць, эмацыйнасьць, напружанасьць дзеяньня, кантрастнасьць і яркасьць вобразаў. Ягоныя вершы напоўнены радасьцю й сьвятлом, і, разам з тым, яны элегічна-лірычныя, поўныя драматызму й трагізму{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|468}}. Шматгранна й непаўторна раскрыўся ягоны талент у прозе, якой уласьцівыя праніклівая лірыка, эпічная апавядальнасьць і псыхалягічная паглыбленасьць. У сваёй прозе Караткевіч падняў шырокія пласты беларускае гісторыі, стварыў пазнавальныя характары, раскрыў багаты духоўны сьвет пэрсанажаў беларускае гісторыі{{зноска|Макарэвіч, Яфімава|2008|Макарэвіч, Яфімава|468}}. == Бібліяграфія == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} === Раманы === * [[Леаніды ня вернуцца да Зямлі]] (Нельга забыць; 1960—1962, апублікаваны ў 1962, кніжнае выданьне — 1982{{заўвага|Першапачатковая назва «Леаніды ня вернуцца да Зямлі», так заўсёды яго называў сам Караткевіч, у тым ліку і ў запісных кніжках апошніх гадоў жыцьця. Упершыню пад назвай «Нельга забыць» раман быў апублікаваны ў часопісе Полымя, 1962, № 5, 6. Кніжнае выданьне раману — 1982 год.}}) * [[Каласы пад сярпом тваім]] (1962—1964, выдадзены ў 1965) * [[Хрыстос прызямліўся ў Гародні]] (1965—1966, выдадзены на беларускай мове ў 1972) * [[Чорны замак Альшанскі]] (1979) === Аповесьці === * Прэдыстория (канец 1940-х — пачатак 1950-х) * [[Дзікае паляваньне караля Стаха (аповесьць)|Дзікае паляваньне караля Стаха]] (1950—1958, выдадзеная ў 1964) * [[У сьнягах драмае вясна]] (1957, выдадзеная ў 1989) * [[Цыганскі кароль]] (1958, выдадзеная ў 1961) * [[Сівая легенда]] (1960, выдадзеная ў 1961) * [[Зброя (аповесьць)|Зброя]] (1964, выдадзеная ў 1981). Працяг раману «Каласы пад сярпом тваім» * [[Ладзьдзя Роспачы]] (1964, выдадзеная на беларускай мове ў 1978) * [[Чазенія (аповесьць)|Чазенія]] (1966, выдадзеная ў 1967). Аповесьць-паэма * [[Лісьце каштанаў]] (1973) * [[Крыж Аняліна]] (няскончаная, выдадзеная ў 1988) === Апавяданьні === * Рябина (Новелла) (1946) * Богун-трава (1946) * Любовь Моав (Легенда) (1950) * «Собачья радость» (1950) * Бетховен (Этюд) (1950) * Профорг Королев (1950) * «Это была старая-старая комната…» (1950) * Скрипка поет (1950) * Клен (1950) * Руки (Музыка)(1950) * Девушка из Быхова (1950-я) * «Когда бароны поняли…» (1950-я, першая палова) * Письмо из развалин Пиллен (Историческая миниатюра) Ягица, трепетная моя лань!.. (1950-я) * Дзядуля (1952) * Паляшук (1952) * Венус паўночная (З цыкла «Вандраваньні ўвосень») (1950-я) * Нямыя браты (1956) * Завеі (1958) * Карней — мышыная сьмерць (1958) * Лятучы галяндзец (1958) * Лясная гісторыя (1958) * Госьць прыходзіць на золкім сьвітаньні (1959) * Подыхі продкаў (Імпрэсія) (1959) * Аліва і меч (1959) * Пасьмяротная гісторыя аднаго цецерука (1959) * Белае Полымя (1959) * Як зьвяргаюцца ідалы (1959) * Лісты не спазьняюцца ніколі (1959) * Ідылія ў духу Вато (1959—1960) * У шалашы (1960) * Блакіт і золата дня (1960) * Маленькая балерына (1961) * Вось і ўсё (1962) * Як поле перайсьці (1962) * Кніганошы (Навэла) (1962) * Барвяны шчыт (1963) {{слупок-2}} * Залаты бог (З цыкла «Казкі мора») (1963) * Сіняя-сіняя (1964) * Краіна Цыганія (1969) * Былі ў мяне мядзьведзі (1970) * Вока тайфуна (1970) * Вялікі Шан Ян (Песьня пра баявыя калясьніцы) (1970) * Калядная рапсодыя (1973) === Нарысы === * [[Зямля пад белымі крыламі]] (1977) * Вільня — часьцінка майго сэрца * Вязынка * Званы ў прадоньнях азёр * Казкі Янтарнай краіны * Мой се гарадок! * Рша камен… === Зборнікі вершаў === * Матчына душа (1958) * Вячэрнія ветразі (вершы й паэмы, 1960) * Мая Іліяда (1969) * [[Быў. Ёсьць. Буду]]. (1986) * Паэзія розных гадоў (1987) === Казкі === * Лебядзіны скіт (1952) * Вужыная каралева (1952) * Аўтух-дамоўнік (1952) * Казка пра Пятра-разбойніка (1952) * Надзвычайная котка (1952) * Мужык і дзіва аднавокае (1952) * З вобразаў казак (1952) * Чортаў скарб (1973) * Верабей, сава і птушыны суд (1973) * Пасварыліся — памірыліся (1977) * Бліны на дрэве, грушы на вярбе (1977) * Скрыпка дрыгвы й верасовых пустэчаў (1977) * Кацёл з каменьчыкамі (1977) * Нямоглы бацька (1980) * Вясна ўвосень (1980) * Жабкі і Чарапаха (1980) * Пра Пана Галавана (сумесна з [[Алег Лойка|Алегам Лойкам]]) (1981) === Легенды === * Маці Ветру (1956) * Легенда аб бедным д’ябле і аб адвакатах Сатаны (1961) === Публіцыстыка === * Абдуванчык на кромцы вады * Людзям простым к добраму навучаньню * Гэта было 10-га сакавіка 1864 года… * З вадой і без вады * Коласаўцы * Мова (што я думаю пра цябе) * Наш агульны клопат * Родная мова * Ці дажывем да ста год, або пасмяротнае рыданне {{слупок-канец}} === П’есы сцэнары === {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} === П’есы === * Млын на Сініх Вірах (пастаўленая на тэлебачаньні ў 1959) * Трошкі далей ад Месяца (напісаная 1959—1960) * Званы Віцебска (1974, пастаўленая ў 1977) * Кастусь Каліноўскі (напісаная ў 1963, пастаўленая ў 1978) * Калыска чатырох чараўніц (апублікаваная і пастаўленая ў 1982) * Маці ўрагану (1985, пастаўленая ў 1988) {{слупок-2}} === Сцэнары === * Сьведкі вечнасьці (1964) * Памяць каменя (1966) * Будзь шчасьлівай, рака (1967) * Хрыстос прызямліўся ў Гародні (з [[Уладзімер Бычкоў|У. Бычковым]], 1967) * Чырвоны агат (1973) * Дзікае паляваньне караля Стаха (з [[Валер Рубінчык|В. Рубінчыкам]], 1979) * Чорны замак Альшанскі (з [[Міхаіл Пташук|М. Пташуком]], 1984) {{слупок-канец}} == Пасьмяротныя выданьні == [[Файл:Viktar Shnip.jpg|значак|180пкс|Кіраўнік выдавецтва «Мастацкая літаратура» В. Шніп прэзэнтуе «Збор твораў Караткевіча». XX Міжнародная кніжная выстаўка, Менск, 2013 г.]] Выдадзены Збор твораў у 8-мі тамах (1987—1991). Выдадзены зборнік ягоных перакладаў «Галасы маіх сяброў» (1993). Выдадзеная кніга «Творы» (1996), куды ўключанае тое, што не друкавалася пры жыцьці пісьменьніка. Надрукаваныя лісты мастака да [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Максім Танк|Максіма Танка]], [[Янка Брыль|Янкі Брыля]], латыскіх, украінскіх, польскіх, славацкіх і некаторых іншых пісьменьнікаў, навукоўцаў, сяброў і знаёмых{{зноска|Верабей|2005|Верабей|204}}. У 2011 годзе выдавецтва «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]» пачало 25-томнае выданьне твораў пісьменьніка пад рэдакцыяй [[Анатоль Верабей|Анатоля Вераб’я]]<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Ларыса Цімошык]].|загаловак=Быць Караткевічам|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=69918|выданьне=[[Звязда|Зьвязда]]|тып=[[газэта]]|год=26 лістапада 2010|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2010-11-26 228 (26836)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/69925/26lis-1.indd.pd 1]|issn=1990-763x}}</ref>. Апрача іншага, у збор будуць уключаныя творы, якія не друкаваліся пры жыцьці пісьменьніка, малюнкі, лісты, дзёньнікі, сцэнарыі дакумэнтальных і мастацкіх фільмаў, інтэрвію, выступленьні{{зноска|Збор1|2012|Уладзімір Караткевіч. Збор твораў у 25 тамах. Т. 1|5}}. Тэксты друкуюцца з адмененымі нематываванымі рэдактарскімі й цэнзарскімі праўкамі. Да збору твораў будуць прыкладзеныя два [[Кампакт-дыск|CD-дыскі]]: на першым будуць зьмешчаныя вершы й песьні ў выкананьні Караткевіча, на другім — ягоныя выступленьні на радыё, тэлебачаньні, у Саюзе пісьменьнікаў, здымкі ў мастацкім фільме «[[Хрыстос прызямліўся ў Гародні (фільм)|Жыціе і ўзьнясеньне Юрася Братчыка]]» («Хрыстос прызямліўся ў Гародні»){{зноска|Збор1|2012|Уладзімір Караткевіч. Збор твораў у 25 тамах. Т. 1|6}}. Плянуецца, што апошні том выйдзе ў 2020 годзе, да 90-гадовага юбілею Караткевіча. == Экранізацыі == === Мастацкія фільмы === * [[Хрыстос прызямліўся ў Гародні (фільм)|Хрыстос прызямліўся ў Гародні]] (1967) * [[Чырвоны агат]] (1973) * [[Дзікае паляваньне караля Стаха (фільм)|Дзікае паляваньне караля Стаха]] (1979) * [[Лісьце каштанаў (фільм)|Лісьце каштанаў]] (1981) * [[Чорны замак Альшанскі (фільм)|Чорны замак Альшанскі]] (1983) * [[Паром (фільм)|Паром]] (1988) (паводле аповесьці «Паром на бурнай рацэ» * [[Маці ўрагану (фільм)|Маці ўрагану]] (1990) * [[Сівая легенда (фільм)|Сівая легенда]] (1991) === Дакумэнтальныя фільмы === * Сьведкі вечнасьці (1964) * Памяць (1966) * Чырвоны агат (1973) === Мультыплікацыйныя фільмы === * Ладзьдзя роспачы (1987) == Опэры == * Сівая легенда (1978, кампазытар Дз. Смольскі) * Дзікае паляваньне караля Стаха (1989, кампазытар У. Солтан) Уладзімер Караткевіч ёсьць аўтарам лібрэта балету «Кастусь Каліноўскі» (1973){{зноска|Верабей|2005|Верабей|206}}. == Узнагароды == * Ордэн Дружбы Народаў (1980) * прэмія Саюзу пісьменьнікаў Беларусі імя Івана Мележа (1983) — за раман «Нельга забыць» (Леаніды ня вернуцца да зямлі) * Дзяржаўная прэмія БССР імя Якуба Коласа (1984 — пасьмяротна) — за раман «Чорны замак Альшанскі»{{зноска|Верабей|2005|Верабей|207}}. == Ушанаваньне памяці == [[Файл:Pamiatnaja doška Ŭladzimieru Karatkieviču (Miensk).JPG|значак|Памятная дошка ў Менску, вул. Карла Маркса, 36]] Пра Караткевіча створаная дакумэнтальная стужка «Быў. Ёсьць. Буду» (1989), відэафільмы «Успамін» і «Рыцар і слуга Беларусі» (абодва — 1991). Імя Караткевіча носіць бібліятэка № 14 у [[Віцебск]]у<ref>[https://web.archive.org/web/20140407064044/http://interlib.nlb.by/bb/bb/bb_lib.php?region_id=6&lib_id=3917&ministry_id=1&menu_id=1 Библиотека-филиал № 14 им. В. Короткевича ГУ «Централизованная библиотечная система г. Витебска»]{{ref-ru}}</ref>, бібліятэка-філія № 6 у [[Наваполацак|Наваполацку]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140407062622/http://interlib.nlb.by/bb/bb/bb_lib.php?region_id=6&lib_id=4024&menu_id=1 Библиотека-филиал № 6 им. В. Короткевича сети публичных библиотек г. Новополоцка]{{ref-ru}}</ref>, дзіцячая бібліятэка ў [[Ворша|Воршы]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140407062421/http://interlib.nlb.by/bb/bb/bb_lib.php?region_id=6&lib_id=4069&ministry_id=1&menu_id=1 Детская библиотека им. В. Короткевича сети публичных библиотек г. Орша]{{ref-ru}}</ref>, грамадзкая бібліятэка ў [[Талін]]е ([[Эстонія]])<ref>[https://web.archive.org/web/20140412134311/https://sites.google.com/site/bibliotekaimvlkorotkevica/ Общественная библиотека им. Владимира Короткевича в Таллинне]{{ref-ru}}</ref>. У Таліне з 2010 году працуе Нядзельная школа беларускае культуры імя Ўладзімера Караткевіча<ref>{{Спасылка | аўтар = Дзяніс Марціновіч| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 25 студзеня 2012| url = http://denis86.blog.tut.by/tag/nyadzelnaya-shkola-belaruskay-kulturyi-imya-uladzimira-karatkevicha/| копія = https://web.archive.org/web/20150208194116/http://denis86.blog.tut.by/tag/nyadzelnaya-shkola-belaruskay-kulturyi-imya-uladzimira-karatkevicha/| дата копіі = 8 лютага 2015| загаловак = Нядзельная школа беларускай культуры імя Уладзіміра Караткевіча| фармат = | назва праекту = | выдавец = Блог Дзяніса Марціновіча| дата доступу = 8 лютага 2015 | мова = | камэнтар = }}</ref>. У [[Ворша|Воршы]] (вул. Леніна, 26) існуе [[Музэй Уладзімера Караткевіча|музэй пісьменьніка]], адкрыты ў 2000 годзе. Экспазыцыя складаецца зь дзьвюх заляў; адна прысьвечаная біяграфіі пісьменьніка, другая — творчасьці. Экспазыцыя ўключае ў сябе абстаноўку пасьляваеннага дому на вуліцы Касманаўтаў у Воршы, з мэбляй пісьменьніка й ягонымі рэчамі. Таксама тут узноўлены фрагмэнт кабінэту менскае кватэры Караткевіча<ref>{{Спасылка | аўтар = Яўгенія Каркіяйнэн| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 2 ліпеня 2014| url = http://news.tut.by/culture/405540.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Последний рыцарь белорусской истории. Фоторепортаж из Оршанского музея Владимира Короткевича| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[TUT.BY]]| дата доступу = 30 сьнежня 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. Матэрыялы пра жыцьцё й творчасьць пісьменьніка экспануюцца ў Рагачоўскім музэі народнае славы, Віцебскім краязнаўчым музэі<ref name="archiŭ"/>. У экспазыцыі аршанскай школы № 3{{Заўвага|У гэтай школе вучыўся пісьменьнік}} ёсьць заля памяці пісьменьніка<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 4 студзеня 2011| url = http://www.ctv.by/node/49003| копія = https://web.archive.org/web/20150130200206/http://www.ctv.by/node/49003| дата копіі = 30 студзеня 2015| загаловак = Владимир Короткевич — первый белорусский писатель, который писал в стилях хоррор и готики| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Сталічнае тэлебачаньне]]| дата доступу = 30 студзеня 2015 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. Мэмарыяльны пакой Уладзімера Караткевіча ёсьць у [[Менскі дзяржаўны прафэсійна-тэхнічны каледж электронікі|Менскім дзяржаўным прафэсійна-тэхнічным каледжы электронікі]]<ref name="archiŭ"/>. У [[Віцебск]]у ўсталяваны помнік у 1994 годзе (скульптар І. Казак, архітэктар В. Рыбакоў). Помнік у Воршы адкрыты 27 чэрвеня 1992 году да 925-годзьдзя Воршы. Першапачаткова помнік месьціўся на месцы згарэлага ў вайну дому, у які сям’я Караткевіча засялілася ў 1939 годзе, але пазьней помнік быў перанесены ў цэнтральны парк Воршы. 14 красавіка 2011 году быў усталяваны помнік Караткевічу ў [[Кіеў|Кіеве]]. Аўтарамі скульптуры сталі беларусы Кастусь Селіханаў і Алег Варвашэня, архітэктар — Аляксандар Корбут<ref>[http://prajdzisvet.org/events/590-u-kijevie-ustaliavali-pomnik-u-karatkievichu.html?utm_source=twitterfeed&utm_medium=twitter У Кіеве ўсталявалі помнік У. Караткевічу]{{Недаступная спасылка|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. На дамах у Воршы, дзе Караткевіч жыў у канцы 1950-х гадоў, і ў Менску, дзе была ягоная кватэра, усталяваныя памятныя дошкі<ref name="archiŭ"/>. Памятная дошка ўсталяваная на будынку школы № 8 у Воршы, у якой Караткевіч працаваў у 1956—1958 гадох<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 26 лістапада 2014| url = http://news.tut.by/culture/425267.html| копія = https://web.archive.org/web/20150129210244/http://news.tut.by/culture/425267.html| дата копіі = 29 студзеня 2015| загаловак = Музей, Дняпро і родная хата. Вандроўка па мясцінах Уладзіміра Караткевіча ў Оршы| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[TUT.BY]]| дата доступу = 29 студзеня 2015 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Імя Караткевіча носіць Фонд дапамогі маладым пісьменьнікам, прэмія выдавецтва «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]»<ref name="archiŭ"/>. Імем Уладзімера Караткевіча названыя вуліцы ў Віцебску, Горадні<ref>{{спасылка|url = http://www.pravo.by/pdf/2011-78/2011_78_9_42180.pdf|загаловак = Рашэнне Гродненскага раённага савета дэпутатаў 26 мая 2011 г. № 82 |выдавец = pravo.by |мова = ru}}</ref>, Рагачове й Воршы{{заўвага|Тут у 1950-х гадох жыла сям’я Караткевіча.}}<ref name="archiŭ"/>. <center><gallery widths="200" heights="200" caption="Помнікі Ўладзімеру Караткевічу" perrow="3"> File:Pomnik Karatkieviču (Vorša).jpg|Помнік у [[Ворша|Воршы]] File:Pomnik Karatkieviču (Viciebsk).jpg|Помнік у [[Віцебск]]у File:Pomnik Karatkieviču (Kijeŭ).jpg|Помнік у [[Кіеў|Кіеве]] </gallery></center> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * ''[[Анатоль Верабей|Верабей А. Л.]]'' Абуджаная памяць: нарыс жыцця і творчасці Уладзіміра Караткевіча. — Мн., 1997. — 256 с. * ''Верабей А. Л.'' Жывая повязь часоў. — Мн., 1985. * Верабей А. Л. [http://kamunikat.org/Karatkievicz_Uladzimir.html Караткевіч Уладзімір Сямёнавіч]{{Недаступная спасылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // {{Літаратура/БелЭн|8к}} С. 57 — 58 * {{Кніга|аўтар=Верабей А. Л. |загаловак=Уладзімір Караткевіч. Жыццё і творчасць |арыгінал=|спасылка= http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/23416/1/Верабей%20А.Л.%20Уладзімір%20Караткевіч%20жыццё%20і%20творчасць.pdf|адказны=Пад рэд. Гарбачэўскай Т. А. |выданьне=2-е |месца= Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2005 |том= |старонкі= |старонак=271 |сэрыя= |isbn=985-08-0666-4 |наклад= |ref=Верабей }} * Верабей А. Л. [https://web.archive.org/web/20160305222801/http://school-city.by/index.php?id=11394&itemid=164&option=com_content&task=view Караткевіч Уладзімір Сямёнавіч] // {{Літаратура/ЭГБ|4к}} С. 111—112 * {{кніга |аўтар=[[Аляксей Гардзіцкі|Гардзіцкі А. К.]] |частка= Караткевіч Уладзімір |спасылка=http://www.slounik.org/81070.html |загаловак=Беларускія пісьменнікі: 1917—1990 |арыгінал= |адказны= |выданьне= |месца= Мн.|выдавецтва=Мастацкая літаратура |год= 1994|том= |старонкі= |старонак= |сэрыя= |isbn=5-340-00709-X}} * {{артыкул |аўтар=Грушэцкі А. Л.|загаловак=Душа і сэрца Беларусі. Уладзімір Караткевіч (1930—1984)|арыгінал= |спасылка= http://csl.bas-net.by/press-nan/2014/07/29_dusha_i_serca_belarusi.pdf|выданьне=[[Настаўніцкая газэта]]|тып=|месца=Мн. |выдавецтва=Міністэрства адукацыі РБ |год=29 ліпеня 2014 |выпуск=7537 |том= |нумар=89 |старонкі= 24|isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |re= |копія= http://www.peeep.us/61108433|дата копіі=2014-08-21}} * Дзесяць саг пра Караткевіча / [[Вячаслаў Рагойша]]. — Менск : [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]], [[2020]]. — 167 с. — (Люстэрка лёсу). ISBN 978-985-02-2013-4. * [http://slounik.org/81070.html Караткевіч Уладзімір] // {{Літаратура/Беларускія пісьменьнікі (1917—1990)}} на [[Слоўнікорг]]у * [http://slounik.org/154217.html Караткевіч Уладзімір] // {{Літаратура/Культуралёгія: Энцыклапедычны даведнік. Менск: Беларуская Энцыкляпэдыя, 2003}} * [[Алег Лойка|Лойка А. А.]] [https://web.archive.org/web/20140505001123/http://www.uladzimir-karatkevich.com/bio/belsavinc.html Караткевіч Уладзімір Сямёнавіч] // {{Літаратура/БелСЭ|5к}} * {{Кніга|аўтар = [[Адам Мальдзіс]]. |частка = |загаловак = Жыцце і ўзнясенне Уладзіміра Караткевіча. Партрэт пісьменніка і чалавека|арыгінал = |спасылка = https://knihi-online.com/zyccie-i-uzniasiennie-uchadzimira-karatkievica-maldzis.html|адказны = пасляслоўе [[Алесь Карлюкевіч|Алеся Карлюкевіча]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Літаратура і мастацтва (выдавецтва)|Літаратура і мастацтва]] |год = 2010|том = |старонкі = |старонак = 206 |сэрыя = |isbn = 978-985-6941-86-6|наклад = 1500}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксандар Макарэвіч|Макарэвіч А. М.]], [[Маргарыта Яфімава|Яфімава М. Б.]], і інш. |частка=Уладзімір Караткевіч |загаловак= Беларуская дзіцячая літаратура |арыгінал= |спасылка= |адказны=Пад рэд. А. М. Макарэвіча, М. Б. Яфімавай |выданьне= |месца= Мн.|выдавецтва=Вышэйшая школа |год= 2008|том= |старонкі=459—481 |старонак=688 |сэрыя= |isbn=978-985-06-1440-7 |наклад= 3500|ref=Макарэвіч, Яфімава}} * ''[[Дзяніс Марціновіч|Марціновіч Д.]]'' «Донжуанскі спіс» Караткевіча: Літаратуразнаўчыя даследаванні і артыкулы. — Мн.: Чатыры чвэрці, 2012. — 114 с (Мінскае гарадское аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі. Серыя «Мінскія маладыя галасы»). — {{ISBN|978-985-7026-43-2}} * ''[[Дзяніс Марціновіч|Марціновіч Д.]]'' Жанчыны ў жыцці Уладзіміра Караткевіча. — Мн.: Чатыры чвэрці, 2014. — 178 с.: іл.; [2] л. укл. — {{ISBN|978-985-7058-53-2}} * ''Русецкі А.'' Уладзімір Караткевіч: праз гісторыю ў сучаснасць. — Мн., 2000. − 300 с. * ''Штэйнер І.'' Свет шчодры. Свет мяне паўторыць…: паэзія У. Караткевіча і класічныя традыцыі. — Мн., 2008. — 120 с. * ''Шынкарэнка В.'' Пад ветразем дабра і прыгажосці. — Мн., 1995. * ''Яршоў І.'' Зямля Караткевіча / І. Яршоў, В. Сіднякова. — Орша, 1997. — 238 с. * ''Уладзімір Караткевіч.'' Быў. Ёсць. Буду! : успаміны, інтэрв’ю, эсэ / уклад. Г. В. Шаблінскай. — Мн., 2005. — 518 с. — (Жыццё знакамітых людзей Беларусі). * Уладзімір Караткевіч: вядомы і невядомы / Уклад.: ''А. Верабей, М. Мінзер, С. Панізнік.'' — Мн.: Літаратура і мастацтва, 2010. * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Уладзімір Караткевіч. Збор твораў у 25 тамах|арыгінал = |спасылка = |адказны = прад., падрыхт. тэкстаў і камент. [[Анатоль Верабей|А. Верабей]]; рэд. тома [[Вячаслаў Рагойша|В. Рагойша]]|выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]|год = 2012|том = 1|старонкі = |старонак = 533|сэрыя = |isbn = 978-985-02-1333-4|наклад = 2000|ref=Збор1}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Уладзімір Караткевіч. Збор твораў у 25 тамах|арыгінал = |спасылка = |адказны = прад., падрыхт. тэкстаў і камент. [[Анатоль Верабей|А. Верабей]]; рэд. тома [[Тацяна Шамякіна|Т. Шамякіна]]|выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]|год = 2014|том = 3|старонкі = |старонак = 774|сэрыя = |isbn = 978-985-02-1522-2|наклад = 2000|ref=Збор3}} * Karatkievič, Uładzimir // {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} == Вонкавыя спасылкі == {{Вікіцытатнік|Уладзімір Караткевіч|Уладзімер Караткевіч}} * [http://knihi.com/Uladzimir_Karatkievic/ Творы Ўладзімера Караткевіча на сайце «Беларуская Палічка»] * [https://web.archive.org/web/20140501201153/http://kamunikat.org/Karatkievicz_Uladzimir.html Творы Ўладзімера Караткевіча на сайце kamunikat.org] * [https://web.archive.org/web/20140912203823/http://www.rv-blr.com/biography/view/7 Творы Ўладзімера Караткевіча на сайце «Родныя вобразы»] * [https://web.archive.org/web/20150316094234/http://archives.gov.by/index.php?id=122027 Уладзімір Караткевіч: асоба і творчасьць] // Беларускі навукова-дасьледчы цэнтар электроннай дакумэнтацыі * [http://dumki.org/author/11 Цытаты Ўладзімера Караткевіча на сайце «Dumki.org»] * {{Навіна|аўтар=[[Юры Цьвяткоў]], студыя «Летапіс» (1989)|загаловак=Быў. Ёсьць. Буду|спасылка=https://www.youtube.com/watch?v=DLA_zMD95Pg&hl=be|выдавец=[[Беларусьфільм]]|дата публікацыі=7 траўня 2012|дата доступу=10 студзеня 2015}} * {{Навіна|аўтар=[[Анатоль Верабей]] (1991)|загаловак=Рыцар і слуга Беларусі|спасылка=https://www.youtube.com/watch?v=vNYnDHcCELs&hl=be|выдавец=[[Беларускі відэацэнтар]]|дата публікацыі=29 кастрычніка 2012|дата доступу=10 студзеня 2015}} * {{Навіна|аўтар=[[Сяргей Лук’янчыкаў]], студыя «Летапіс» (1995)|загаловак=Акафіст Уладзімеру|спасылка=https://www.youtube.com/watch?v=PwNUb_dJ-T8&hl=be|выдавец=Беларусьфільм|дата публікацыі=7 траўня 2012|дата доступу=10 студзеня 2015}} * {{Навіна|аўтар=[[Віктар Корзун]], студыя «VivaFutura» (2010)|загаловак=Уладзімер Караткевіч. Душа застанецца|спасылка=https://www.youtube.com/watch?v=qXY-CGKuQ5o&hl=be|выдавец=[[Белсат]]|дата публікацыі=13 чэрвеня 2013|дата доступу=10 студзеня 2015}} * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Словы Ўладзімера Караткевіча на вечарыне, прысьвечанай 50-годзьдзю |спасылка=https://www.youtube.com/watch?v=f8OY22Y2pr4&hl=be|выдавец=[[Беларусь 2|Тэлеканал «Лад»]]|дата публікацыі=8 верасьня 2013|дата доступу=10 студзеня 2015}} {{Уладзімер Караткевіч}} {{Фільмы паводле твораў Уладзімера Караткевіча}} {{Пісьменьнікі і паэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Абраны артыкул}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Караткевіч, Уладзімер}} [[Катэгорыя:Уладзімер Караткевіч| ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Кіеўскага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Беларускія драматургі]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі]] [[Катэгорыя:Беларускія паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Беларускія сцэнарысты]] [[Катэгорыя:Аўтары гістарычных раманаў]] [[Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў БССР]] [[Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР]] qcbesyqrjm22nuukiq2v6s84dybgi0h 0 15191 2678851 2655330 2026-07-11T20:59:19Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678851 wikitext text/x-wiki {{Клюб НХЛ |Назоў = Калгары Флэймз |Эмблема = [[Файл:Calgary_Flames.svg|180пкс]] |Дывізіён = [[Ціхаакіянскі дывізіён (НХЛ)|Ціхаакіянскі]] |Канфэрэнцыя = [[Заходняя канфэрэнцыя (НХЛ)|Заходняя]] |фон = #E32636 |тэкст = gold |Краіна = [[Канада]] |Горад = [[Калгары]], [[Албэрта]] |Заснаваны = 1972 |Стадыён = Scotiabank Saddledome |Колеры = чырвоны, залаты, чорны і белы<br />{{Каляровы прастакутнік|#E03A3E}} {{Каляровы прастакутнік|#FFC758}} {{Каляровы прастакутнік|#000000}} {{Каляровы прастакутнік|#FFFFFF}} |Капітан = |Галоўны трэнэр = |Гісторыя = Атланта Флэймз<br />1972—1980<br />Калгары Флэймз<br />1980 — цяпер }} '''Калгары Флэймз''' ({{мова-en|Calgary Flames}}) — прафэсійны хакейны клюб, які гуляе ў [[Нацыянальная хакейная ліга|Нацыянальнай хакейнай лізе]]. Клюб месьціцца ў горадзе [[Калгары]], правінцыя [[Албэрта]], [[Канада]]. Гэты ўжо трэці прафэсійны хакейны клюб у Калгары, пасьля таго як тут базаваліся «[[Калгары Тайгерз]]» (1921—1927) і «[[Калгары Каўбойз]]» (1975—1977). У НХЛ ня толькі «Флэймз» прадстаўляе канадзкі штат Албэрту, бо іншым клюбам ёсьць «[[Эдмантан Ойлерз]]». Блізкасьць гарадоў прывяла да суперніцтва паміж клюбамі, вядомае як [[Албэрцкая бітва]]. Клюб паўстаў у 1972 годзе, але месьціўся спачатку ў Атланце і меў назву «[[Атланта Флэймз]]». У 1980 годзе франшыза пераехала ў канадзкі Калгары ў 1980 годзе. Калгарцаўцы выйгралі [[Кубак Стэнлі]] ў 1989 годзе. == Гісторыя == «[[Атланта Флэймз]]» паўстала напачатку 1970-х гадоў, у той час калі паўстала [[Сусьветная хакейная асацыяцыя]]. Многія гульцы, прыцягнутыя лепшым заробкамі, пачалі пакідаць НХЛ. Перш за ўсё пацярпелі новыя клюбы, як то «Атланта Флэймз», аднак клюб здолеў захавацца. Тым ня менш, усе восем гадоў базаваньня ў [[Джорджыя|Джорджыі]] фінансавы стан каманды быў кволым. У 1980 годзе кіраўніцтва клюбу, пакутуючы ад фінансавых складанасьцяў, былі вымушаныя прадаваць «Флэймз», каб унікнуць банкруцтва. Маючы некалькі сур’ёзных прапановаў ад мясцовых груп, найбольш цікавай была прапановы канадзкага прадпрымальніка [[Нэлсан Скальбанія|Нэлсана Скальбаніі]], які раней валодаў «[[Эдмантан Ойлерз|Эдмантанам Ойлерз]]». Канадзец ачольваў групу бізнэсоўцаў з Калгары, у якую ўваходзілі нафтавыя магнаты [[Гарлі Готчкіс]], [[Ральф Скарфілд]], [[Норман Грын]], браты [[Дарыл Сыман|Дарыл]] і [[Байран Сыман]]ы і [[Норман Квонг]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070106012757/http://www.sportsecyclopedia.com/nhl/atlflames/aflames.html «History of the Atlanta Flames»]. Sports E-Cyclopedia.</ref>. Намаганьні мясцовых аматараў ня здолелі захаваць каманду ў [[Атланта|Атланце]], і, у выніку, клюб быў прададзены групе Скалбаніі за 16 мільёнаў даляраў ЗША, што стала рэкордным продажам каманды НХЛ на той час<ref>Duhatschek, Eric; et al. (2001). [https://archive.org/details/hockeychronicles00tren «Hockey Chronicles»]. New York City: Checkmark Books. — ISBN 0-8160-4697-2.</ref>. 21 траўня 1980 года Скальбанія абвесьціў, што каманда мусіць пераехаць у Калгары. Назва «Флэймз» была захаваная, бо новыя ўладальнікі палічылі, што «полымя» будзе добра падыходзіць для нафтавага гораду<ref>Donovan, Michael Leo (1997). «The Name Game: Football, Baseball, Hockey & Basketball How Your Favorite Sports Teams Were Named». Toronto: Warwick Publishing. — ISBN 1-895629-74-8.</ref>. У адрозьненьні ад «[[Калгары Каўбойз]]», які быў ліквідаваны за некалькі гадоў да таго, «Калгары Флэймз» хутка набыў папулярнасьць у горадзе. У той час як «каўбоі» прадалі 2 тысячы абанэмэнтаў у свой апошні сэзон [[СХА 1976—1977 гадоў]], «Флэймз» рэалізаваў 10 тысяч сэзонных і паўсэзонных абанэмэнтаў на сваю тагачасную 7-тысячную арэну<ref>Zeman, Gary (1986). «Alberta on Ice». Heritage House. — С. 94. — ISBN 0-9692320-0-4.</ref>. Поруч з сваім лідэрам [[Кент Нільсан|Кентам Нільсанам]] каманду ў дэбютны сэзон прабілася ў плэй-оф [[Кубак Стэнлі]], дзе перакрочыла некалькі раўндаў, пераадолеўшы супраціў «[[Чыкага Блэкгокс|Чыкага Блэк Гокс]]» і «[[Філадэлфія Флаерз|Філадэлфіі Флаерз]]». Клюб саступіў у паўфінале клюбу «[[Мінэсота Норт Старз]]». Такі посьпех ужо ў наступным сэзоне зьмяніўся расчараваньнем. Вынікі каманды пагоршылі. == Склад == {{Паводле стану на|2026|1|31}} году {{Хакей-Склад}} {{Хакей-Падзел|Брамнікі}} {{Хакей-Гулец1-Л|1|Q124802752|}} {{Хакей-Гулец1-П|32|Q104520994|}} {{Хакей-Падзел|Абаронцы}} {{Хакей-Гулец1-Л|7|Q79885347|}} {{Хакей-Гулец1-П|19|Q124809440|}} {{Хакей-Гулец1-Л|24|Q23880275|}} {{Хакей-Гулец1-П|28|Q51954829|}} {{Хакей-Гулец1-Л|37|Q122477025|}} {{Хакей-Гулец1-П|44|Q23728749|}} {{Хакей-Гулец1-Л|48|Q81902087|}} {{Хакей-Гулец1-П|52|Q29246743|}} {{Хакей-Гулец1-Л|94|Q110810885|}} {{Хакей-Падзел|Нападнікі}} {{Хакей-Гулец1-Л|10|Q984221|}} {{Хакей-Гулец1-П|11|Q1286038|}} {{Хакей-Гулец1-Л|16|Q30572123|}} {{Хакей-Гулец1-П|17|Q29788539|}} {{Хакей-Гулец1-Л|18|Q65030545|}} {{Хакей-Гулец1-П|20|Q8840022|}} {{Хакей-Гулец1-Л|23|Q99815499|}} {{Хакей-Гулец1-П|27|Q107630709|}} {{Хакей-Гулец1-Л|29|Q110276609|}} {{Хакей-Гулец1-П|43|Q118247936|}} {{Хакей-Гулец1-Л|47|Q100150920|}} {{Хакей-Гулец1-П|70|Q47505541|}} {{Хакей-Гулец1-Л|76|Q98605613|}} {{Хакей-Гулец1-П|86|Q55176953|}} {{Хакей-Гулец1-Л|91|Q1852981|}} {{Хакей-Гулец1-П|92|Q126932921|}} {{Хакей-Канец складу}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.calgaryflames.com Афіцыйная старонка] {{НХЛ}} [[Катэгорыя:Клюбы НХЛ]] [[Катэгорыя:Калгары]] qnyfn1hpvzoiddhv8vg5t56q6ywral6 0 65734 2678884 2678359 2026-07-12T08:34:16Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Michael_Jackson?oldid=1363737969 2678884 wikitext text/x-wiki {{Музыка}} '''Ма́йкл Джо́зэф Джэ́ксан''' ({{мова-en|Michael Joseph Jackson}}; 29 жніўня 1958 — 25 чэрвеня 2009<ref name="DE">[https://web.archive.org/web/20140620081948/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/25/michael.jackson/index.html?iref=mpstoryview Michael Jackson dead at 50] — CNN.com {{ref-en}}</ref>) — [[ЗША|амэрыканскі]] сьпявак, танцор і аўтар песень, які ўпершыню дасягнуў міжнародную вядомасьць у веку 11 гадоў у якасьці вакаліста дзіцячай групы [[The Jackson 5]], а пасьля стаў адным з самых камэрцыйна пасьпяховых сольных артыстаў у гісторыі і быў абвешчаны «Каралём [[поп-музыка|поп-музыкі]]». Найбольшым прызнаньнем карыстаюцца тры альбомы, запісаныя ім пад кіраўніцтвам прадусара Кўінзі Джонза, — ''[[Off the Wall]]'' (1979), ''[[Thriller (альбом)|Thriller]]'' (1982) і ''[[Bad (альбом)|Bad]]'' (1987), прычым ''Thriller'' занесены ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]] як дыск-лідэр па продажы ў сьвеце. У актыве Джэксана 19 прэміяў «[[Грэмі]]»; 13 раз ён уздымаўся са сваімі [[сынгл]]амі на першы радок [[Billboard Hot 100|амэрыканскіх чартаў]]. Яго імя двойчы занесена ў [[Заля славы рок-н-ролу|Залю славы рок-н-ролу]] — у якасьці сольнага выканаўцы і як удзельніка The Jackson 5. == Раньнія гады і The Jackson 5 == [[Файл:Michael Jackson's birth house in Gary Indiana.jpg|значак|зьлева|Дом дзяцінства Джэксана ў Гэры.]] Майкл Джозэф Джэксан<ref name="allmusic" >{{спасылка|аўтар=Huey, Steve|спасылка=https://www.allmusic.com/artist/michael-jackson-mn0000467203/biography|загаловак=Michael Jackson – Artist Biography|выдавецтва=AllMusic|копія=https://web.archive.org/web/20150507080746/https://www.allmusic.com/artist/michael-jackson-mn0000467203/biography|дата копіі=05.2015}}</ref> нарадзіўся 29 жніўня 1958 году ў месьце [[Гэры]] штату [[Індыяна]]<ref>{{навіна|аўтар=Barnes, Brokes|спасылка=https://www.nytimes.com/2009/06/26/arts/music/26jackson.html|загаловак=A Star Idolized and Haunted, Michael Jackson Dies at 50|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20221208194246/https://www.nytimes.com/2009/06/26/arts/music/26jackson.html?ref=obituaries&_r=0|дата копіі=12.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.grammy.com/blogs/michael-jackson-10-achievements-that-made-him-the-king-of-pop|загаловак=Michael Jackson: 10 Achievements That Made Him The King of Pop|выдавецтва=National Academy of Recording Arts and Sciences|дата публікацыі=06.2014|копія=https://web.archive.org/web/20170215072653/https://www.grammy.com/blogs/michael-jackson-10-achievements-that-made-him-the-king-of-pop|дата копіі=02.2017}}</ref>. Ён быў восьмым зь дзесяці дзяцей афраамэрыканскай рабочай сям’і, якая жыла ў двухпакаёвым доме на Джэксан-стрыт{{Зноска|Jackson|2009|Jackson|26}}{{Зноска|Young|2009|Young|18}}. Ягоная маці, Кэтрын Джэксан (у дзявоцтве Скруз), была [[сьведкі Яговы|сьведкай Яговы]]<ref name="monstrous" >{{навіна|аўтар=Petridis, Alexis|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-one-of-the-most-monstrous-fathers-in-pop|загаловак=Joe Jackson was one of the most monstrous fathers in pop|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221208194300/https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-one-of-the-most-monstrous-fathers-in-pop|дата копіі=12.2022}}</ref>, грала на клярнэце, віялянчэлі і піяніна ды калісьці марыла стаць выканаўцай кантры-энд-вэстэрну, але працавала няпоўны дзень у [[Sears]]{{Зноска|Young|2009|Young|17}}{{Зноска|Young|2009|Young|19}}. Ягоны бацька, Джо Джэксан, быў баксэрам і апэратарам крана на [[U.S. Steel]], а таксама граў на гітары ў мясцовай рытм-энд-блюзавым гурце Falcons<ref name="Obit Guardian" >{{навіна|аўтар=Sweeting, Adam|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-obituary|загаловак=Joe Jackson obituary|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221208194246/https://www.theguardian.com/music/2018/jun/27/joe-jackson-obituary|дата копіі=12.2022}}</ref>{{Зноска|Young|2009|Young|18—19}}. Праз бацьку Майкл меў [[індзейцы|індзейскае]] паходжаньне. Ягоны прадзед Ізраэль Нэра Джэксан быў лекарам традыцыйнай індзейскай мэдыцыны, успадкаваўшы практыкі, перададзеныя яму ад бацькі<ref>{{кніга|імя=Christopher|прозьвішча=Andersen|загаловак=Michael Jackson Unauthorized|выдавецтва=Pocket Books|год=1995|старонкі=13|isbn=9780671892401}}</ref>. А ягоны прапрадзед Джула Гэйл быў выведнікам войска ЗША, ажаніўся з чарнаскурай рабыняй Джынай яшчэ да [[Грамадзянская вайна ў ЗША|Грамадзянскай вайны]]<ref>{{кніга|імя=Steve|прозьвішча=Knopper|загаловак=MJ: The Genius of Michael Jackson|выдавецтва=Scribner|год=2016|старонкі=6|isbn=9781476730387}}</ref>. У Майкла было тры сястры, якіх клікалі [[Рыбі Джэксан|Рыбі]], [[Ла Тоя Джэксан|Ла Тоя]] і [[Джанэт Джэксан|Джанэт]], а таксама пяць братоў на імя [[Джэкі Джэксан|Джэкі]], [[Тыта Джэксан|Тыта]], [[Джэрмэйн Джэксан|Джэрмэйн]], [[Марлан Джэксан|Марлан]] і Рэндзі<ref name="Obit Guardian"/>. Шосты брат, Брэндан, які быў блізьнюком Марлана, памёр неўзабаве па нараджэньні<ref>{{спасылка|аўтар=Morris, Chris|спасылка=https://variety.com/2018/music/news/joe-jackson-dead-dies-89-1202859242/|загаловак=Joe Jackson, Jackson Family Patriarch, Dies at 89|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221108051352/https://variety.com/2018/music/news/joe-jackson-dead-dies-89-1202859242/|дата копіі=11.2022}}</ref>. Майкл і Марлан далучыліся да Jackson Brothers у 1964 годзе. У гэтым гурце, які стварыў бацька Джозэф, ужо былі Джэкі, Тыта і Джэрмэйн. Першапачаткова як Майкл, гэтак і Марлан выступалі ў ім як музыкі суправаджэньня, граючы на конзе і [[тамбурын]]е<ref>{{навіна|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5642588/Michael-Jackson-a-life-of-highs-and-lows.html|загаловак=Michael Jackson: a life of highs and lows|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5642588/Michael-Jackson-a-life-of-highs-and-lows.html|дата копіі=01.2022}}</ref><ref>{{кніга|імя=Jermaine|прозьвішча=Jackson|спасылка=https://books.google.com/books?id=tk0zQIaFrccC&pg=PA41|загаловак=You Are Not Alone: Michael: Through a Brother's Eyes|выдавецтва=Simon & Schuster|год=2011|isbn=978-1-4516-5156-0}}</ref>. Пазьней Майкл казаў, што бацька фізычна і эмацыйна зьдзекваўся зь яго падчас рэпэтыцыяў, узгадваючы, што Джо часта сядзеў з рамянём у руцэ, гатовы пакараць за хібы<ref name="monstrous"/>{{Зноска|LewisJones|2005|Lewis Jones|165—168}}. Джо прызнаваўся, што рэгулярна лупцаваў сына<ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8121599.stm|загаловак=Can Michael Jackson's demons be explained?|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20220928143342/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8121599.stm|дата копіі=09.2022}}</ref>. Зрэшты, Джэкі, Тыта, Джэрмэйн і Марлан казалі, што бацька ня быў жорсткім. Яны стаялі на тым, што пакараньні, цяжэй адчуваныя Майклам празь ягоны ўзрост, служылі дзеля забесьпячэньня дысцыпліны ў гурце. Майкл узгадваў сваё юнацтва як час самоты{{Зноска|Young|2009|Young|24}}. [[Файл:The Jackson 5 1972.JPG|значак|зьлева|Майкл (у цэнтры) на выступе The Jackson 5 у 1972 годзе. Гурт быў адным зь першых афраамэрыканскіх калектываў, якія дасягнулі велізарнай папулярнасьці<ref>{{артыкул|аўтар=Aletti, Vince|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/jackson-five-the-biggest-thing-since-the-stones-233775/|загаловак=Jackson Five: The Biggest Thing Since the Stones|выданьне=Rolling Stone|год=11.1970|копія=https://web.archive.org/web/20211105171204/https://www.rollingstone.com/music/music-news/jackson-five-the-biggest-thing-since-the-stones-233775/|дата копіі=11.2021}}</ref>.]] У канцы 1965 году Майкл пачаў дзяліць вядучыя вакальныя партыі з Джэрмэйнам, а назва гурта была зьмененая на [[The Jackson 5]]<ref>{{артыкул|аўтар=Burton, Charlie|спасылка=https://www.gq-magazine.co.uk/article/jacksons-legacy-jackson-5|загаловак=Inside the Jackson machine|выданьне=GQ|год=02.2018|копія=https://web.archive.org/web/20221007005527/https://www.gq-magazine.co.uk/article/jacksons-legacy-jackson-5|дата копіі=10.2022}}</ref>. У тым годзе яны перамаглі ў конкурсе талентаў, у якім Майкл танцаваў пад ''Barefootin'' [[Робэрт Паркер (сьпявак)|Робэрта Паркера]] і сьпяваў ''My Girl'' гурта [[The Temptations]]{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|13—14}}. У 1966—1968 гадах The Jackson 5 гастралявалі па Сярэднім Захадзе, часта выступаючы на Chitlin’ Circuit як разагрэў для такіх артыстаў, як то [[Sam & Dave]], [[The O’Jays]], [[Глэйдыс Найт]] і [[Эта Джэймз]]. Яны таксама выступалі ў клюбах і на кактэйльных вечарынах, дзе таксама ладзіліся стрыптыз-шоў, а таксама барах і на школьных танцах{{Зноска|Young|2009|Young|21—22}}<ref>{{артыкул|спасылка=https://rollingstoneindia.com/triumph-tragedy-the-life-of-michael-jackson/|загаловак=Triumph & Tragedy: The Life of Michael Jackson|выданьне=Rolling Stone India|год=08.2009|копія=https://web.archive.org/web/20221208201712/https://rollingstoneindia.com/triumph-tragedy-the-life-of-michael-jackson/|дата копіі=12.2022}}</ref>. У жніўні 1967 году, падчас гастроляў на Ўсходнім узьбярэжжы, яны выйгралі штотыднёвы конкурс аматараў у тэатры [[Апола (тэатар, Нью-Ёрк)|Апола]] у [[Гарлем (Нью-Ёрк)|Гарлеме]]{{Зноска|Young|2009|Young|22}}. The Jackson 5 запісалі некалькі песень для гэрыянскага лэйблу Steeltown Records, выпусьціўшы свой першы сынгл ''Big Boy'' у 1968 годзе{{Зноска|Young|2009|Young|21}}. [[Бобі Тэйлар]] з [[Bobby Taylor & the Vancouvers]] запрасіў гурт да лэйблу [[Motown Records]] пасьля таго, як яны выступілі на ягоным канцэрце на разагрэве ў чыкагаўскім тэатры Рэгал у тым самым годзе. Тэйлар спрадусаваў частку іхных раньніх запісаў для Motown<ref>{{артыкул|аўтар=Knopper, Steve|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/bobby-taylor-motown-singer-who-discovered-jackson-5-dead-at-83-202100/|загаловак=Bobby Taylor, Motown Singer Who Discovered Jackson 5, Dead at 83|выданьне=Rolling Stone|год=07.2017|копія=https://web.archive.org/web/20221208202025/https://www.rollingstone.com/music/music-news/bobby-taylor-motown-singer-who-discovered-jackson-5-dead-at-83-202100/|дата копіі=12.2022}}</ref>. Па складаньні ўгоды з Motown сям’я Джэксанаў пераехала ў [[Лос-Анджэлес]]{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|59—69}}. У 1969 годзе кіраўнікі лэйблу пастанавілі, што [[Даяна Рос]] мусіць прадставіць The Jackson 5 публіцы — часткова дзеля падтрымкі ейнай тэлевізійнай кар’еры — запусьціўшы, як уважаецца, апошні прадукт «вытворчай лініі» Motown<ref>{{артыкул|аўтар=Harper, Phillip Brian|загаловак=Synesthesia, 'Crossover,' and Blacks in Popular Music|выданьне=Social Text|нумар=23|старонкі=110|год=1989|DOI=10.2307/466423}}</ref>. У тым годзе гурт упершыню зьявіўся на тэлебачаньні падчас конкурсу Miss Black America, выканаўшы кавэр ''It’s Your Thing''<ref>{{кніга|імя=Daryl|прозьвішча=Easlea|загаловак=Michael Jackson: Rewind: The Life and Legacy of Pop Music's King|выдавецтва=Race Point Publishing|год=2016|isbn=978-1-63106-253-7}}</ref>. [[Rolling Stone]] пазьней назваў юнага Майкла як «вундэркінда» з «надзвычайнымі музычнымі здольнасьцямі»<ref name="Bio" >{{артыкул|спасылка=https://www.rollingstone.com/artists/michaeljackson/biography|загаловак=Michael Jackson – Biography|выданьне=Rolling Stone|копія=https://web.archive.org/web/20080402062429/https://www.rollingstone.com/artists/michaeljackson/biography|дата копіі=04.2008}}</ref>. Паступова Майкл вылучыўся ў якасьці фронтмэна дзіцячага квінтэту, фактычна менавіта яму даставаліся галоўныя сольныя партыі. Ён зьвяртаў на сябе ўвагу і дзіўнымі танцамі, і манерай паводзіць сябе на сцэне, якую ён капіяваў у сваіх куміраў — [[Джэймз Браўн|Джэймза Браўна]], [[Джэкі Ўілсан|Джэкі Ўілсана]] ды іншых выканаўцаў. У студзені 1970 году ''I Want You Back'' стаў першым гітом The Jackson 5, які дасягнуў першага месца ў [[Billboard Hot 100]], застаючыся на вяршыні чарту чатыры тыдні. Яшчэ тры сынглы, як то ''ABC'', ''The Love You Save'' і ''I’ll Be There'', таксама трапілі на першы радок<ref>{{артыкул|аўтар=Bronson, Fred|спасылка=https://www.billboard.com/articles/news/8038339/48-years-ago-today-i-want-you-back-debut-jackson-5|загаловак=48 Years Ago Today, 'I Want You Back' Kicked It All Off for the Jackson 5|выданьне=Billboard|год=11.2017|копія=https://web.archive.org/web/20190410223332/https://www.billboard.com/articles/news/8038339/48-years-ago-today-i-want-you-back-debut-jackson-5|дата копіі=04.2019}}</ref>. У траўні 1971 году сям’я Джэксанаў пераехала ў вялікі маёнтак на Гэйвэнгэрст-Авэню, які займаў плошчу ў 0,81 га у Энсына{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|81—82}}. У гэты час Майкл ператварыўся зь дзіцячага выканаўцы на падлеткавы ідал{{Зноска|Young|2009|Young|25}}. У 1972—1975 гадах ён выпусьціў чатыры сольныя студыйныя альбомы на лэйбле, але заставаўся ўдзельнікам The Jackson 5<ref>{{навіна|аўтар=McNulty, Bernadette|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5652389/Michael-Jacksons-music-the-solo-albums.html|загаловак=Michael Jackson's music: the solo albums|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5652389/Michael-Jacksons-music-the-solo-albums.html|дата копіі=01.2022}}</ref>. Гурт пазьней вызнавалі як «перадавы прыклад чарнаскурых крос-овэрных артыстаў»<ref>{{спасылка|імя=Debra|прозьвішча=Alban|спасылка=https://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/28/michael.jackson.black.community/|загаловак=Michael Jackson broke down racial barriers|выдавецтва=CNN|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20141221075015/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/28/michael.jackson.black.community/|дата копіі=12.2014}}</ref>. == Сольная кар’ера == === Пачатак === У 1973 годзе посьпех сямейнага праекту пачаў падаць, рэкордынгавая кампанія абмяжоўвала іх фінансавыя магчымасьці. У рэшце ў 1975 годзе The Jackson 5 сышлі ад Motown Records, падпісаўшы кантракт з [[Epic Records]] і зьмяніўшы назву на The Jacksons<ref>{{спасылка|аўтар=Huey, Steve|спасылка=https://www.allmusic.com/artist/the-jackson-5-mn0000083013/biography|загаловак=The Jackson 5 – Artist Biography|выдавецтва=AllMusic|копія=https://web.archive.org/web/20200614154543/https://www.allmusic.com/artist/the-jackson-5-mn0000083013/biography|дата копіі=06.2020}}</ref>. Іхны малодшы брат Рэндзі далучыўся да гурта прыкладна ў гэты час, у той час як Джэрмэйн застаўся ў Motown Records, каб распачаць сольную кар’еру{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|138—144}}. The Jacksons працягвалі міжнародныя гастролі і выпусьцілі яшчэ шэсьць альбомаў у 1976—1984 гадах. Майкл, як галоўны аўтар песень гурту ў гэты пэрыяд, напісаў такія кампазыцыі, як то ''Shake Your Body (Down to the Ground)'' (1978), ''This Place Hotel'' (1980) і ''Can You Feel It'' (1980)<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.rockhall.com/inductees/the-jackson-five/bio/|загаловак=The Jackson 5 Biography|выдавецтва=Rock and Roll Hall of Fame|копія=https://web.archive.org/web/20190331180213/https://www.rockhall.com/inductees/the-jackson-five/bio|дата копіі=03.2019}}</ref>. [[Файл:Michael Jackson, Diana Ross, Quincy Jones, "Diana" (1981 CBS press photo).jpg|значак|зьлева|Джэксан (зьлева) і [[Кўінзі Джонз]] (справа) зьвіліся ў адмысловым выпуску перадачы [[Даяна Рос|Даяны Рос]] у сакавіку 1981 году.]] У 1977 годзе Джэксан пераехаў у [[Нью-Ёрк]], каб сыграць Пудзіла ў экранізацыі брадўэйскага м’юзыклу ''[[Цудоўны чараўнік краіны Оз]]'', пастаўленым [[Сыдні Лумэт]]ам з удзелам [[Даяна Рос|Даяны Рос]], [[Ніпсі Расэл]]а і Тэда Росa<ref>{{спасылка|аўтар=Gibron, Bill|спасылка=https://www.popmatters.com/feature/107586-you-cant-win-michael-jackson-and-the-wiz/|загаловак=You Can't Win Michael Jackson and 'The Wiz'|выдавецтва=PopMatters|дата публікацыі=07.2009|копія=https://web.archive.org/web/20170730230644/http://www.popmatters.com/feature/107586-you-cant-win-michael-jackson-and-the-wiz/|дата копіі=07.2017}}</ref>. Фільм праваліўся ў пракаце{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|178–179}}. Ягоным музычным складнікам займаўся [[Кўінзі Джонз]]<ref>{{кніга|імя=Fred|прозьвішча=Bronson|загаловак=Billboard's Hottest Hot 100 Hits|выдавецтва=Billboard Books|старонкі=207|год=2003|isbn=978-0-8230-7738-0}}</ref>, які пазьней прадусаваў тры сольныя альбомы Джэксана<ref>{{навіна|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2017/jul/27/michael-jacksons-estate-owes-quincy-jones-9m-royalties-jury-decides|загаловак=Who’s bad? Michael Jackson's estate owes Quincy Jones $9.4m in royalties, jury decides|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=07.2017|копія=https://web.archive.org/web/20190414001040/https://www.theguardian.com/music/2017/jul/27/michael-jacksons-estate-owes-quincy-jones-9m-royalties-jury-decides|дата копіі=04.2019}}</ref>. У час жыцьця ў Нью-Ёрку Джэксан часта наведваў начны клюб Studio 54, дзе ўпершыню пачуў раньні [[гіп-гоп]], што паўплывала на ягоны стыль у пазьнейшых трэках, як то у песьні ''Working Day and Night''<ref>{{артыкул|аўтар=Leight, Elias|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/news/10-things-we-learned-from-spike-lees-new-michael-jackson-doc-20160205|загаловак=10 Things We Learned from Spike Lee's Michael Jackson Doc|выданьне=Rolling Stone|год=02.2015|копія=https://web.archive.org/web/20170205203736/http://www.rollingstone.com/music/news/10-things-we-learned-from-spike-lees-new-michael-jackson-doc-20160205|дата копіі=02.2017}}</ref>. Пяты сольны альбом Джэксана і першы ў дарослым веку, ''[[Off the Wall]]'' (1979), замацаваў яго як сольнага выканаўцу і адзначыў пераход ад стылю [[баблгам-поп]] ягонага юнацтва да больш складаных формаў{{Зноска|Young|2009|Young|25}}. Майкл быў прэзэнтаваны сьвету як яскравы, таленавіты малады чалавек і модны танцоўшчык. У найлепшую дзясятку чартаў у ЗША трапілі песьні ''Off the Wall'' і ''She’s Out of My Life''<ref name="FourUSTop10s" >{{артыкул|аўтар=Trust, Gary|спасылка=https://www.billboard.com/pro/michael-jackson-bruno-mars-ed-sheeran-ask-billboard/|загаловак=Ask Billboard: Remembering the Time When Michael Jackson Kept Hitting the Hot 100's Top 10, From 'Thriller' to 'Dangerous'|выданьне=Billboard|год=01.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180510101751/https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8095269/michael-jackson-bruno-mars-ed-sheeran-ask-billboard|дата копіі=05.2018}}</ref>. На вяршыню чартаў патрапілі дыскагіт ''[[Don’t Stop ’Til You Get Enough]]'' і больш павольная кампазыцыя ''[[Rock With You]]'', а сам альбом разыйшоўся накладам большым за 20 мільёнаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.virginmedia.com/music/classicalbums/michaeljackson-offthewall.php|загаловак=Michael Jackson: Off The Wall|выдавецтва=Virgin Media|копія=https://web.archive.org/web/20150701200501/https://www.virginmedia.com/music/classicalbums/michaeljackson-offthewall.php|дата копіі=07.2015}}</ref>. Джэксан атрымаў [[Грэмі]] за найлепшае мужчынскае вакальнае выкананьне ў стыле рытм-энд-блюз за 1979 год з гітом ''Don’t Stop ’Til You Get Enough''. На цырымоніі [[Амэрыканская музычная прэмія|Амэрыканскай музычнай прэміі]] ў пачатку 1980-х гадоў ён атрымаў узнагароду як улюбёны соўл/рытм-энд-блюз сынгл за тую ж кампазыцыі, а таксама там жа ён быў уганараваны званьнямі ўлюбёнага соўл/рытм-энд-блюз альбому і ўлюбёнага соўл/рытм-энд-блюз сьпевака<ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=wYEsAAAAIBAJ&pg=6776,1201107|загаловак=Donna Summer and Michael Jackson sweep Annual American Music Awards|выдавец=The Ledger|дата публікацыі=01.1980|копія=https://web.archive.org/web/20200613061154/https://news.google.com/newspapers?id=wYEsAAAAIBAJ&pg=6776,1201107|дата копіі=06.2020}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Peters, Ida|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=EaMkAAAAIBAJ&pg=3100,419518|загаловак=Donna No. 1, Pop and Soul; Michael Jackson King of Soul|выдавец=The Afro-American|дата публікацыі=02.1980|копія=https://web.archive.org/web/20200613061153/https://news.google.com/newspapers?id=EaMkAAAAIBAJ&pg=3100,419518|дата копіі=06.2020}}</ref>. У 1981 годзе ён зноў атрымаў некалькі ўзнагародай Амэрыканскай музычнай прэміі<ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=sPIcAAAAIBAJ&pg=6226,95260|загаловак=Few Surprises in Music Awards|выдавец=Sarasota Herald-Tribune|дата публікацыі=02.1981|копія=https://web.archive.org/web/20200613061150/https://news.google.com/newspapers?id=sPIcAAAAIBAJ&pg=6226,95260|дата копіі=06.2020}}</ref>. Шматлікія музычныя аглядальнікі ўважаюць ''Off the Wall'' апошняй вяршыняй мімалётнай эпохі музыкі [[дыска]]. Джэксан адчуваў, што ''Off the Wall'' мусіў мець большы ўплыў, і надумаў перавысіць чаканьні наступным рэлізам{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|188}}. У 1980 годзе ён атрымаў найвышэйшую роялці ў музычнай індустрыі, атрымаўшы 37% ад аптовай прыбытковасьці альбому{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|191}}. === Thriller === {{Асноўны артыкул|Thriller (альбом)}} У 1981—1983 гадах Джэксан запісаў дэма-вэрсіі ''State of Shock'', ''Victory'' і ''There Must Be More to Life Than This'' разам з [[Фрэдзі Мэрк’юры]], які быў сьпеваком гурту [[Queen]], для плянаванага дуэтнага альбому. Праект гэтак і ня быў завершаны, а ''State of Shock'' пазьней быў перазапісаны зь [[Мік Джагер|Мікам Джагерам]] для The Jacksons у альбоме ''Victory'' (1984), а ''There Must Be More to Life Than This'' выйшла пасьмяротна ў 2014 годзе. У 1982 годзе Джэксан запісаў ''Someone in the Dark'' для аўдыёкнігі да фільму ''[[Іншаплянэтнік (фільм)|Іншаплянэтнік]]''<ref>{{артыкул|аўтар=Locker, Melissa|спасылка=https://entertainment.time.com/2013/07/29/michael-jackson-and-freddie-mercury-three-duets-coming-out-this-fall/|загаловак=Michael Jackson and Freddie Mercury: Three Duets Coming Out This Fall|выданьне=Time|год=07.2013|копія=https://web.archive.org/web/20150627002534/http://entertainment.time.com/2013/07/29/michael-jackson-and-freddie-mercury-three-duets-coming-out-this-fall/|дата копіі=06.2015}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.thetimes.com/uk/royal-family/article/the-real-freddie-mercury-why-the-queen-biopic-only-tells-part-of-the-story-5ql37vgll|загаловак=The real Freddie Mercury: why the Queen biopic only tells part of the story|выдавец=The Times|дата публікацыі=10.2018|копія=https://web.archive.org/web/20200807011534/https://www.thetimes.co.uk/article/the-real-freddie-mercury-why-the-queen-biopic-only-tells-part-of-the-story-5ql37vgll|дата копіі=08.2020}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Greene, Andy|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/news/michael-jackson-freddie-mercury-duet-20140919|загаловак=Hear Michael Jackson and Freddie Mercury's Long-Lost Duet|выданьне=Rolling Stone|год=09.2014|копія=https://web.archive.org/web/20180316175142/https://www.rollingstone.com/music/news/michael-jackson-freddie-mercury-duet-20140919|дата копіі=03.2018}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Earls, John|спасылка=https://www.nme.com/news/music/queen-32-1228446|загаловак=Producer of new Queen album featuring Freddie Mercury and Michael Jackson vocals is revealed|выданьне=NME|год=08.2014|копія=https://web.archive.org/web/20180115192047/http://www.nme.com/news/music/queen-32-1228446|дата копіі=01.2018}}</ref>. [[Файл:Michael Jackson in 1983.jpg|значак|Джэксан у 1983 годзе.]] Шосты студыйны альбом Джэксана пад назовам ''[[Thriller (альбом)|Thriller]]'' быў выпушчаны 29 лістапада 1982 году, назаўжды зьмяніўшы аблічча музычнага бізнэсу. Ён стаў самым прадаваным альбомам у сьвеце ў 1983 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB296D5B072064E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|загаловак=Michael: He's Not Just the Rock Star of the Year, He's the Rock Star of the '80s|выдавецтва=The Philadelphia Inquirer|дата публікацыі=12.1983|копія=https://web.archive.org/web/20110904180807/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB296D5B072064E&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|дата копіі=09.2011}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=d9EfAAAAIBAJ&pg=1419,4981079|загаловак=Cash register's ring sweet music to record industry|выдавец=The Gadsden Times|дата публікацыі=03.1984|копія=https://web.archive.org/web/20200613061150/https://news.google.com/newspapers?id=d9EfAAAAIBAJ&pg=1419,4981079|дата копіі=06.2020}}</ref>. Ужо ў 1985 годзе альбом быў абвешчаны [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігай рэкордаў Гінэса]] як найбольш прадаваны альбом за ўсю гісторыю, а пасьля самым прадаваным альбомам усіх часоў у ЗША<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=top_tallies&ttt=T1A#search_section|загаловак=Diamond Awards|выдавецтва=Recording Industry Association of America|копія=https://web.archive.org/web/20170216154105/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=top_tallies&ttt=DA#search_section|дата копіі=02.2017}}</ref> і яшчэ раз глябальна, з колькасьцю набытых асобнікаў блізкай да 70 мільёнаў<ref>{{спасылка|аўтар=Crookes, Del|спасылка=https://www.bbc.com/news/newsbeat-17935650|загаловак=Adele's 21 overtakes sales of Thriller in UK album list|выдавецтва=Newsbeat|дата публікацыі=05.2012|копія=https://web.archive.org/web/20210611174537/https://www.bbc.com/news/newsbeat-17935650|дата копіі=06.2021}}</ref>. Альбом ачоліў Billboard 200, трымаючыся там 37 тыдняў і заставаючыся ў топ-10 чарту 80 тыдняў запар. Ажно 122 тыдні ці больш за два гады ён не пакідаў межы гэтага чарту. ''Thriller'' стаў першым альбомам, ажно сем трэкаў зь якога трапілі ў найлепшую дзясятку Billboard Hot 100, улучна з супэргітамі ''[[Billie Jean]]'' і ''[[Beat It]]''{{Зноска|LewisJones|2005|Lewis Jones|47}}. ''Billie Jean'' наагул стаў найбуйнейшым гітом за ўсю кар’еру Джэксана і адным з найбольш сэмплаваных трэкаў [[фанк]]-музыкі ў гісторыі. Трэк ''The Girl Is Mine'' быў запісаны дуэтам з [[Пол Макартні|Полам Макартні]]. [[Файл:Michael Jackson with Grammy Awards in 1984.jpg|значак|зьлева|Сьпявак на цырымоніі Грэмі ў 1984 годзе.]] Джэксан і ягоныя прадусары актыўна выкарыстоўвалі ў сваіх інтарэсах музычнае тэлебачаньне, таму рэвалюцыйныя відэаролікі Джэксана сталі асновай для музычнага каналу [[MTV]], якому споўніўся толькі год пасьля выпуску альбому. 25 сакавіка 1983 году Джэксан зноў выступіў разам з братамі на тэлевізійным шоў ''[[Motown 25: Yesterday, Today, Forever]]'', адмыслова зробленым для [[NBC]]. Гэты канцэрт трапіў у этэр 16 траўня, сабраўшы каля 47 мільёнаў гледачоў<ref>{{навіна|аўтар=Williams, Janette|спасылка=https://www.whittierdailynews.com/general-news/20090625/michael-jackson-left-indelible-mark-on-pasadena|загаловак=Michael Jackson left indelible mark on Pasadena|выдавец=Whittier Daily News|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20150701174937/http://www.whittierdailynews.com/general-news/20090625/michael-jackson-left-indelible-mark-on-pasadena|дата копіі=07.2015}}</ref>. Ягонае сольнае выкананьне ''Billie Jean'' спрычынілася да першай намінацыі выканаўцы на прэмію [[Эмі (прэмія)|Эмі]]<ref name="emmys.tv" >{{навіна|спасылка=https://m.emmys.com/news/fatal-cardiac-arrest-strikes-michael-jackson|загаловак=Fatal Cardiac Arrest Strikes Michael Jackson|выдавец=Emmys.com|копія=https://web.archive.org/web/20150227174948/http://m.emmys.com/news/fatal-cardiac-arrest-strikes-michael-jackson|дата копіі=02.2015}}</ref>. У пальчатцы, аздобленай стразамі<ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/1/hi/8372773.stm|загаловак=Jackson glove sells for $350,000|дата публікацыі=11.2009|копія=https://web.archive.org/web/20240305111949/http://news.bbc.co.uk/2/hi/8372773.stm|дата копіі=03.2024}}</ref>, ён упершыню прадэманстраваў сваю знакамітую «[[месяцовая хада|месяцовую хаду]]» ({{мова-en|moonwalk|скарочана}})<ref>[https://web.archive.org/web/20090703143634/http://michaeljackson.com/lofi/history-main-1980s.html Michael Jackson — History 1980s] May 16, 1983: Michael performs the moonwalk for the first time. {{ref-en}}</ref> — рух, які тры гады да таго навучыў быў яго [[Джэфры Дэніел]]<ref name="Daniel" >{{артыкул|аўтар=Daniel, Jeffrey|спасылка=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1907409_1907413_1907560,00.html|загаловак=Michael Jackson 1958–2009|выданьне=Time|год=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20190419141659/http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1907409_1907413_1907560,00.html|дата копіі=04.2019}}</ref>. Першапачаткова Джэксан адмовіўся ад запрашэньня, палічыўшы, што ён занадта часта зьяўляецца на тэлебачаньні, але пагадзіўся выступіць на просьбу заснавальніка Motown Records [[Бэры Гордзі]] ў абмен на сольны нумар{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|234—237}}. Ягоны выступ адразу стаў аб’ектам усеагульнага захапленьня. Майкел Гілмар з Rolling Stone назваў яго «надзвычайным», а крытык The New York Times Ана Кісэлгоф адзначыла дакладнасьць і тэхніку ягонага танцу{{Зноска|Young|2009|Young|25}}<ref>{{навіна|аўтар=Kisselgoff, Anna|спасылка=https://www.nytimes.com/1988/03/06/arts/stage-the-dancing-feet-of-michael-jackson.html|загаловак=Stage: The Dancing Feet of Michael Jackson|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=03.1988|копія=https://web.archive.org/web/20150525082206/http://www.nytimes.com/1988/03/06/arts/stage-the-dancing-feet-of-michael-jackson.html|дата копіі=05.2015}}</ref>, у той час як Гордзі пазьней апавядаў, што быў «загіпнатызаваны» выкананьнем<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.hark.com/clips/lxbvwzgnms-berry-gordy-addresses-michael-jackson-memorial-service|загаловак=Berry Gordy Addresses Michael Jackson Memorial Service|выдавецтва=Hark|копія=https://web.archive.org/web/20130509134117/https://www.hark.com/clips/lxbvwzgnms-berry-gordy-addresses-michael-jackson-memorial-service|дата копіі=05.2013}}</ref>. На 26-й штогадовай цырымоніі [[Грэмі]] Джэксан атрымаў ажно 12 намінацыяў, то бок найбольшую колькасьць за адзін раз на той час, узяўшы восем узнагародаў, перабіўшы рэкорд паводле колькасьці перамогаў за адную цырымоныю<ref name="grammy mj" >{{спасылка|спасылка=https://www.grammy.com/artists/michael-jackson/13202|загаловак=Michael Jackson|выдавецтва=National Academy of Recording Arts and Sciences|дата публікацыі=02.2019|копія=https://web.archive.org/web/20171117085231/https://www.grammy.com/grammys/artists/michael-jackson|дата копіі=11.2017}}</ref>. ''Thriller'' атрымаў 13 намінацыяў, што было найбольшай колькасьцю для якога-кольвек альбому да таго, і быў названы пераможцам у васьмі зь іх, улучна з узнагародай за найлепшую інжынэрную праца над неклясычным запісам, якую атрымаў [[Брус Сўэдын]]<ref>{{навіна|аўтар=Sisario, Ben|спасылка=https://www.nytimes.com/2024/11/08/arts/music/grammys-beyonce-cowboy-carter-michael-jackson-thriller.html|загаловак=Did Beyoncé's Grammy Nods Really Top Michael Jackson's for ''Thriller''?|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=11.2024}}</ref>. Джэксан атрымаў сем узнагародаў, павязаных з альбомам, улучна з найлепшым альбомам году за ''Thriller'' і найлепшы запіс году за ''Beat It'', а таксама быў уганараваны за аўдыёкнігу да ''Іншаплянэтніка''<ref name="grammy mj" />. На 11-й цырымоніі [[Амэрыканская музычная прэмія|Амэрыканскай музычнай прэміі]] Джэксан працягваў зьбіраць узнагароды, стаўшы ў тым ліку наймаладзейшым выканаўцам, які атрымаў узнагароду за заслугі<ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=eQUbAAAAIBAJ&pg=5127,2841948|загаловак=Michael Jackson sweeps American Music Awards|выдавец=The Daily News|дата публікацыі=01.1984|копія=https://web.archive.org/web/20200613061150/https://news.google.com/newspapers?id=eQUbAAAAIBAJ&pg=5127,2841948|дата копіі=06.2020}}</ref>. Продажы ''Thriller'' падвоіліся пасьля выхаду пашыранага 14-хвіліннага музычнага відэакліпу на загалоўны трэк, вытрыманым у стылістыцы [[фільм жахаў|фільмаў жахаў]], у якім Джэксан танчыць разам з групай зомбі<ref>{{навіна|аўтар=Hebblethwaite, Phil|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2013/nov/21/michael-jackson-thriller-changed-music-videos|загаловак=How Michael Jackson's Thriller changed music videos for ever|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=11.2013|копія=https://web.archive.org/web/20191218125357/https://www.theguardian.com/music/2013/nov/21/michael-jackson-thriller-changed-music-videos|дата копіі=12.2019}}</ref><ref name="Griffin" >{{артыкул|аўтар=Griffin, Nancy|спасылка=http://www.vanityfair.com/hollywood/features/2010/07/michael-jackson-thriller-201007?printable=true&currentPage=2|загаловак=The "Thriller" Diaries|выданьне=Vanity Fair|год=06.2010|копія=https://web.archive.org/web/20141030215556/http://www.vanityfair.com/hollywood/features/2010/07/michael-jackson-thriller-201007?printable=true&currentPage=2|дата копіі=10.2014}}</ref>. Пасьпех ператварыў Джэксана на сапраўдную зорку ў глябальнай поп-музыцы<ref name="Griffin"/>, а альбом «зьнішчыў расавыя межы»<ref>{{артыкул|аўтар=Greenberg, Steve|спасылка=https://www.billboard.com/music/music-news/michael-jacksons-thriller-at-30-how-one-album-changed-the-world-473949/|загаловак=Michael Jackson's 'Thriller' at 30: How One Album Changed the World|выданьне=Billboard|год=11.2012}}</ref>. На той час ён меў найвышэйшую роялці ў музычнай індустрыі, зарабляючы блізу 2 даляраў за кожны прададзены альбом і атрымліваючы рэкордныя прыбыткі<ref name="Time" >{{артыкул|аўтар=Cocks, Jay|спасылка=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,950053,00.html|загаловак=Why He's a Thriller|выданьне=Time|год=03.1984|копія=https://web.archive.org/web/20131103064912/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,950053,00.html|дата копіі=11.2013}}</ref>. У тым самым годзе дакумэнтальны фільм ''The Making of Michael Jackson’s Thriller'', прысьвечаны стварэньню адпаведнага відэакліпу, атрымаў сваю прэмію Грэмі<ref name="grammy mj" />. Часопіс [[Time]] падкрэсьліваў уплыў Джэксана на той час, называючы яго «зоркай запісаў, радыё, рок-відэа, аднаасобнай камандай выратаваньня для ўсёй музычнай індустрыі, а таксама аўтарам песень, які ставіць рытм дзесяцігодзьдзю, танцаўшчыком з выкшталцонымі рухамі ды сьпеваком, які перакрочвае праз усе межы густу, стылю і колеру»<ref name="Time"/>. The New York Times пісала, што цяпер «у сьвеце папулярнай музыкі ёсьць толькі Майкл Джэксан і ўсе астатнія»<ref>{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1984/01/14/arts/michael-jackson-at-25-a-musical-phenomenon.html|загаловак=Michael Jackson at 25: A Musical Phenomenon|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=01.1984|копія=https://web.archive.org/web/20130525140015/http://www.nytimes.com/1984/01/14/arts/michael-jackson-at-25-a-musical-phenomenon.html|дата копіі=05.2013}}</ref>. === Васьмідзясятыя === З таго часу, як увага прэсы да пэрсоны Джэксана ўзмацнялася, сьпявак і яго асяродзьдзе выкарыстоўвалі гэта для атрыманьня нечуванай дагэтуль фінансавай выгады. У лістападзе 1983 году Джэксан і ягоныя браты склалі з [[PepsiCo]] рэклямную дамову на 5 мільёнаў даляраў, усталяваўшы новы рэкорд для рэклямнага кантракту са знакамітасьцю. Першая кампанія ў падтрымку [[Пэпсі-кола|Пэпсі]], якая ладзілся ў ЗША ў 1983—1984 гадах і запускала тэму кампаніі «Новага пакаленьня», улучала спонсарства туру, піяр-імпрэзы і візуальнае прасоўваньне брэнду. Джэксан дапамог стварыць рэкляму і прапанаваў выкарыстаць ягоную песьню ''Billie Jean'', але зь перапрацаваным тэкстам, як рэклямны [[джынгл]]<ref name="Herrera2" >{{артыкул|аўтар=Herrera, Monica|спасылка=https://www.billboard.com/articles/news/268213/michael-jackson-pepsi-made-marketing-history|загаловак=Michael Jackson, Pepsi Made Marketing History|выданьне=Billboard|год=07.2009|копія=https://web.archive.org/web/20191011095514/https://www.billboard.com/articles/news/268213/michael-jackson-pepsi-made-marketing-history|дата копіі=10.2019}}</ref>. [[Файл:The Jacksons Victory Tour by Michael Goulding Nov 30 1984 2.jpg|значак|Джэксан на канцэрце ў складзе The Jacksons у 1984 годзе.]] 27 студзеня 1984 году Майкл і іншыя ўдзельнікі The Jacksons здымалі рэкляму Пэпсі ў [[Шрайн-Аўдыторыюм]] у Лос-Анджэлесе<ref>{{навіна|аўтар=Story, Louise|спасылка=https://www.nytimes.com/2007/12/31/business/media/31dusenberry.html|загаловак=Philip B. Dusenberry, 71, Adman, Dies|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=12.2007|копія=https://web.archive.org/web/20150605105452/http://www.nytimes.com/2007/12/31/business/media/31dusenberry.html|дата копіі=06.2015}}</ref>. Падчас імітаванай канцэртнай сцэны перад поўнай заляй піратэхніка выпадкова падпаліла валасы Джэксана, што прывяло да апёкаў другой ступені скуры галавы. Сьпявак быў шпіталіваны, дзе яму зрабілі апэрацыю, каб схаваць шнары, і неўзабаве ён зрабіў сабе трэцюю рынаплястыку. PepsiCo урэгулявала справу па-за судом, а Джэксан пералічыў 1,5 мільёнаў даляраў ахвяраванаў у шпіталь. У канцы 1980-х гадоў Джэксан падпісаў другую дамову з PepsiCo на 10 мільёнаў даляраў. Другая кампанія ахоплівала 20 краінаў і забясьпечвала фінансавую падтрымку альбому ''Bad'' і ягонага сусьветнага туру 1987—1988 гадоў. Джэксан таксама меў рэклямныя кантракты з кампаніямі [[LA Gear]], [[Suzuki]] і [[Соні|Sony]], але аніводзін зь іх ня быў настолькі значным, як ягоныя дамовы з PepsiCo<ref name="Herrera2"/>. Victory Tour 1984 году, у якім галоўнымі былі The Jacksons, прадэманстраваў новы сольны матэрыял Джэксана больш як двум мільёнам амэрыканцаў. Гэта быў апошні тур, у якім ён выступаў поруч з братамі<ref>{{артыкул|спасылка=https://www.newsweek.com/1984-michael-jackson-tour-207028|загаловак=1984 Michael Jackson Tour|выданьне=Newsweek|год=07.1984|копія=https://web.archive.org/web/20211205230250/https://www.newsweek.com/1984-michael-jackson-tour-207028|дата копіі=12.2021}}</ref>. Пасьля скандалу вакол продажу квіткоў Джэксан пералічыў сваю долю прыбытку, ацэненую ў 3—5 мільёнаў даляраў, на дабрачыннасьць<ref>{{спасылка|аўтар=Vogel, Joseph|спасылка=https://www.huffpost.com/entry/michael-jacksons-forgotten-humanitarian-legacy_b_59c7c8d3e4b08d661550436a|загаловак=Michael Jackson's Forgotten Humanitarian Legacy|выдавецтва=HuffPost|дата публікацыі=09.2017|копія=https://web.archive.org/web/20211108075919/https://www.huffpost.com/entry/michael-jacksons-forgotten-humanitarian-legacy_b_59c7c8d3e4b08d661550436a|дата копіі=11.2021}}</ref>. Падчас фінальнага канцэрту на стадыёне [[Доджэр (стадыён)|Доджэр]] у Лос-Анджэлесе Джэксан абвесьціў пра свой сыход з гурту падчас выкананьня песьні ''Shake Your Body''<ref>{{кніга|аўтар=Lecocq, Richard; Allard, François|спасылка=https://books.google.com/books?id=4qJfDwAAQBAJ&pg=PT384|загаловак=Michael Jackson All the Songs: The Story Behind Every Track|месца=London, England|выдавецтва=Cassell|год=2018|isbn=978-1-78840-057-2}}</ref>. [[Файл:Michael Jackson autographing 'We Are The World' posters 1985.jpg|значак|зьлева|Сьпявак пакідае подпіс на постэры We Are The World.]] Разам з [[Лаянэл Рычы|Лаянэлам Рычы]] Джэксан стаў суаўтарам дабрачыннага сынглу ''[[We Are the World]]'' (1985), выкананы пры ўдзеле велізарнага россыпу зорак першай велічыні дзеля дапамогі дзецям Афрыкі і бедным жыхарам ЗША<ref name="WATW" >{{спасылка|спасылка=https://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=%22We+Are+The+World%22&year=All&genre=All|загаловак=Past Winners Search: "We Are the World"|выдавецтва=The Recording Academy|копія=https://web.archive.org/web/20140416205907/http://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=%22We+Are+The+World%22&year=All&genre=All|дата копіі=04.2014}}</ref><ref name="jdoyle" >{{спасылка|аўтар=Doyle, Jack|спасылка=https://www.pophistorydig.com/topics/michael-mccartney-1980s-2009/|загаловак="Michael & McCartney": 1980s–2009|выдавецтва=The Pop History Dig|дата публікацыі=07.2009|копія=https://web.archive.org/web/20150613002206/http://www.pophistorydig.com/topics/michael-mccartney-1980s-2009/|дата копіі=06.2015}}</ref>. Ён прынёс стваральнікам 63 мільёны даляраў<ref name="jdoyle"/> і стаў адным з самых прадавальных сынглаў усіх часоў, з 20 мільёнамі прададзеных асобнікаў<ref>{{навіна|аўтар=Breznican, Anthony|спасылка=https://www.usatoday.com/life/people/2009-06-26-jackson-faces_N.htm|загаловак=The many faces of Michael Jackson|выдавец=USA Today|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20111205223244/http://www.usatoday.com/life/people/2009-06-26-jackson-faces_N.htm|дата копіі=12.2011}}</ref>. Кампазыцыя атрымала чатыры ўзнагароды Грэмі ў 1985 годзе, улучна з узнагародай за найлепшую песьню году<ref name="WATW"/>. Джэксан, Джонз і прамоўтар Кен Крэган атрымалі спэцыяльныя ўзнагароды за сваю ролю ў стварэньні песьні<ref name="WATW"/><ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=MRgiAAAAIBAJ&pg=1658,3425033|загаловак=Bruce shows who's Boss|выдавец=Montreal Gazette|дата публікацыі=01.1986|копія=https://web.archive.org/web/20200613061151/https://news.google.com/newspapers?id=MRgiAAAAIBAJ&pg=1658,3425033|дата копіі=06.2020}}</ref>{{Зноска|Campbell1993|1993|Campbell|114}}{{Зноска|Young|2009|Young|340—344}}. У пачатку 1980-х гадоў Джэксан супрацоўнічаў з [[Пол Макартні|Полам Макартні]], зь якім у дуэце запісаў песьню ''Say Say Say'', і даведаўся, што Макартні зарабляе 40 мільёнаў даляраў у год на валоданьні правамі на песьні іншых артыстаў<ref name="jdoyle"/>. Да 1983 году Джэксан пачаў купляць выдавецкія правы на чужыя кампазыцыі, але рабіў гэта выбарачна, падаючы заяўкі толькі на некаторыя каталёгі з многіх прапанаваных. Ягоныя раньнія набыцьці каталёгаў і аўтарскіх правоў, як то збор [[Слай Стоўн|Слая Стоўна]], улучалі ''Everyday People'' (1968), ''1-2-3'' [[Лен Бэры|Лена Бэры]] (1965), а таксама ''The Wanderer'' (1961) і ''Runaround Sue'' (1961) [[Дыён]]а. У 1984 годзе стала вядома пра продаж каталёгу ATV Music Publishing, які ўлучаў правы на амаль 4000 песень, у тым ліку большую частку матэрыялу [[The Beatles]]<ref name="hilburn" >{{навіна|аўтар=Hilburn, Robert|спасылка=https://www.latimes.com/la-et-hilburn-michael-jackson-sep22-story.html|загаловак=The long and winding road|выдавец=Los Angeles Times|дата публікацыі=09.1985|копія=https://web.archive.org/web/20170407043521/https://www.latimes.com/la-et-hilburn-michael-jackson-sep22-story.html|дата копіі=04.2017}}</ref>. У 1981 годзе Макартні атрымліваў прапанову купіць каталёг за 20 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў<ref name="jdoyle"/><ref name="mcca atv" >{{спасылка|спасылка=https://mjjinfo.blogspot.fr/2010/11/paul-mccartney-refused-to-buy-atv.html|загаловак=Paul McCartney refused an offer to buy the ATV Catalog for £20 million ($40 million)|выдавецтва=Mjjinfo.blogspot.fr|дата публікацыі=11.2010|копія=https://web.archive.org/web/20150529221446/http://mjjinfo.blogspot.fr/2010/11/paul-mccartney-refused-to-buy-atv.html|дата копіі=05.2015}}</ref>. 20 лістапада 1984 году Джэксан падаў заяўку на 46 мільёнаў даляраў<ref name="hilburn"/>. Калі Джэксан і Макартні ня здолелі зрабіць сумесную куплю, Макартні не пажадаў быць адзіным уладальнікам песень The Beatles і ня стаў падаваць прапанову самастойна<ref name="mcca atv"/>{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|333—338}}. Агенты ж Джэксана ня здолелі дасягнуць дамовы, і ў траўні 1985 году яны пакінулі перамовы пасьля таго, як выдаткавалі больш за 1 мільён даляраў і чатыры месяцы на праверку дакумэнтаў<ref name="hilburn"/>. [[Файл:Michael Jackson with Donna Ashlock 1986 by UPI (cropped)2.jpg|значак|З сваім хатнім гадаванцам шымпанзэ Баблз.]] Не зважаючы на тое, што колер ягонай скуры быў чорным цягам усяго дзяцінства, з 1982 ён пачаў сьвятлець, і стаў сьветла-асмуглым. Гэта стала так прыкметна, што пра гэта пачала пісаць уся прэса, дзе ў тым ліку спэкулявалі аб тым, што музыка беліць сваю скуру{{Зноска|Campbell1995|1995|Campbell|14—16}}<ref>{{кніга|імя=Radhika|прозьвішча=Parameswaran|загаловак=Circuits of Visibility: Gender and Transnational Media Cultures|выдавецтва=NYU Press|старонкі=75—77|год=2011|isbn=978-0-8147-9060-1}}</ref><ref>{{кніга|імя=Margo|прозьвішча=DeMello|спасылка=https://books.google.com/books?id=39B8fpdg_NwC&pg=PA152|загаловак=Faces Around the World: A Cultural Encyclopedia of the Human Face|выдавецтва=ABC-CLIO|старонкі=152|год=2012|isbn=978-1-59884-618-8}}</ref>. Ягоны дэрматоляг [[Арнольд Клайн]] сказаў, што ў 1983 годзе заўважыў у Джэксана [[вітыліга]]<ref name="Rosenberg" >{{навіна|аўтар=Rosenberg, Alyssa|спасылка=https://www.washingtonpost.com/news/act-four/wp/2016/02/02/to-understand-michael-jackson-and-his-skin-you-have-to-go-beyond-race|загаловак=To understand Michael Jackson and his skin, you have to go beyond race|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=02.2016|копія=https://web.archive.org/web/20200613065219/https://www.washingtonpost.com/news/act-four/wp/2016/02/02/to-understand-michael-jackson-and-his-skin-you-have-to-go-beyond-race/|дата копіі=06.2020}}</ref>, якое характарызуецца зьяўленьнем вучасткаў скуры, якія губляюць пігмэнт. Ён таксама выявіў у Джэксана чырвоную ваўчанку. Клайн паставіў дыягназ ваўчанкі ў тым самым годзе<ref name="Rosenberg"/>, а вітыліга — у 1986 годзе<ref>{{навіна|аўтар=Wilson, Jeff|спасылка=https://www.apnews.com/420d71be3ec15171644bfbceb41da62f|загаловак=The Aftermath of Michael Jackson and Oprah: What About His Face?|выдавец=Associated Press|дата публікацыі=02.1993|копія=https://web.archive.org/web/20200803223252/https://apnews.com/420d71be3ec15171644bfbceb41da62f|дата копіі=08.2020}}</ref>. Джэксан пачаў карыстацца касмэтыкай на асьвятляльне<ref>{{навіна|аўтар=Kolata, Gina|спасылка=https://www.nytimes.com/1993/02/13/us/doctor-says-michael-jackson-has-a-skin-disease.html|загаловак=Doctor Says Michael Jackson Has a Skin Disease|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=02.1993|копія=https://web.archive.org/web/20200508142233/https://www.nytimes.com/1993/02/13/us/doctor-says-michael-jackson-has-a-skin-disease.html|дата копіі=05.2020}}</ref> і, магчыма, рэцэптурнымі крэмамі дзеля выбельваньня<ref>{{артыкул|аўтар=Kreps, Daniel|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/search-of-michael-jacksons-home-revealed-skin-whitening-creams-65450/|загаловак=Search of Michael Jackson's Home Revealed Skin-Whitening Creams|выданьне=Rolling Stone|год=03.2010|копія=https://web.archive.org/web/20200726181245/https://www.rollingstone.com/music/music-news/search-of-michael-jacksons-home-revealed-skin-whitening-creams-65450/|дата копіі=07.2020}}</ref>, каб схаваць плямістасьць на скуры, выкліканыя хваробай. Крэм адбельваў плямы, а з касмэтыкай ён мог выглядаць сьвятлейшым{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|434—436}}. Джэксан казаў, што ён не адбельваў скуру наўмысна і ня мог кантраляваць вітыліга. Ён падкрэсьліваў, што калі людзі прыдумляюць гісторыі, што ён ня хоча быць тым, кім ён ёсьць, яму баліць за гэта<ref>{{навіна|спасылка=https://www.oprah.com/entertainment/oprah-reflects-on-her-interview-with-michael-jackson/3|загаловак=The Michael Jackson Interview: Oprah Reflects|выдавец=The Oprah Winfrey Show|дата публікацыі=09.2009|копія=https://web.archive.org/web/20170427103353/https://www.oprah.com/entertainment/oprah-reflects-on-her-interview-with-michael-jackson/3|дата копіі=04.2017}}</ref>. Джэксан і ягоны лекар Клайн сталі сябрамі, а ягоная мэдычная сястра [[Дэбі Роў]] пазьней стала другой жонкай Джэксана і маці ягоных двух старэйшых дзяцей<ref>{{навіна|спасылка=https://www.nytimes.com/2015/10/24/us/arnold-klein-dermatologist-who-smoothed-stars-wrinkles-dies-at-70.html|загаловак=Arnold Klein, Dermatologist Who Smoothed Stars' Wrinkles, Dies at 70|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=10.2015|копія=https://web.archive.org/web/20190718195246/https://www.nytimes.com/2015/10/24/us/arnold-klein-dermatologist-who-smoothed-stars-wrinkles-dies-at-70.html|дата копіі=07.2019}}</ref>. У сваёй аўтабіяграфіі 1988 году і ў інтэрвію 1993 году Джэксан казаў, што меў толькі дзьве апэрацыі рынаплястыкі і апэрацыю на падбародьдзі. Ён узгадваў, што страціў вагу ў пачатку 1980-х гадоў празь зьмену дыеты, каб набыць «цела танцаўшчыка»{{Зноска|Jackson|2009|Jackson|229—230}}. Сьведкі паведамлялі, што ён часта адчуваў галавакружэньне, і меркавалі, што ён пакутуе ад анарэксіі. Пэрыяды страты вагі паўтарыліся ў пазьнейшым жыцьці{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|312—313}}. Па сьмерці Джэксана ягоная маці апавядала, што ён спачатку зьвярнуўся да касмэтычных працэдураў, каб змагацца зь вітыліга і не выглядаць як «плямістая карова». Яна сказала, што апэрацыяў было больш, чым дзьве, пра якія ён заяўляў, і меркавала, што сын мог трапіць у залежнасьць ад іх<ref>{{навіна|спасылка=https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/michael-jackson-was-addicted-to-plastic-surgery-his-mother-says-20101110-17mg1.html|загаловак=Michael Jackson was addicted to plastic surgery, his mother says|выдавец=The Sydney Morning Herald|дата публікацыі=11.2010|копія=https://web.archive.org/web/20190718195246/https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/michael-jackson-was-addicted-to-plastic-surgery-his-mother-says-20101110-17mg1.html|дата копіі=07.2019}}</ref>. Некалькі хірургаў рабілі заявы, што Джэксан падвергнуўся некалькім апэрацыям на насавой паражніне, а таксама па ўздыманьню лба, патанчэньню вуснаў, апэрацыі на шчоках<ref>[http://abcnews.go.com/Health/Cosmetic/story?id=131910&page=1 ABC News — Surgeon: Michael Jackson A 'Nasal Cripple'] Feb. 8, 2003 by ABC news. {{ref-en}}</ref>. У 1986 годзе паведамлялася, што Джэксан сьпіць у [[гіпэрбарычная мэдыцына|гіпэрбарычнай камэры]], каб запаволіць старэньне. Ён адмаўляў гэтую гісторыю<ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4584367.stm|загаловак=Music's misunderstood superstar|дата публікацыі=06.2005|копія=https://web.archive.org/web/20150716021655/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4584367.stm|дата копіі=07.2015}}</ref>, але сьцьвярджалася, што менавіта ён мог перадаць прэсе фатаздымак, дзе нібыта сьпіць у шкляной камэры. Джэксан сказаў The National Enquirer, што гэта быў рэклямны кадар з будучай касьмічнай опэры ''[[Капітан ЭО]]'', у якой ён зьняўся<ref>{{артыкул|аўтар=Taylor, Trey|спасылка=https://www.papermag.com/hollyweird-captain-eo|загаловак=Hollyweird: Michael Jackson and the Making of Disney's 'Captain EO'|выданьне=Paper|год=09.2018|копія=https://web.archive.org/web/20231007022441/https://www.papermag.com/hollyweird-captain-eo|дата копіі=10.2023}}</ref>. Таксама паведамлялася, што ён быццам атрымліваў іньекцыі [[эстрагены|эстрагену]], каб захоўваць высокі голас і рэдкую расьліннасьць на твары, а таксама, што рабіў прапанову [[Элізабэт Тэйлар]] і, мажліва, быў апантаны ёю. Сярод іншых меліся плёткі, што ён рабіў касмэтычную апэрацыю вачэй. Ягоны мэнэджар [[Фрэнк Дылео]] зьняпраўджваў усе гэтыя чуткі апроч гіпэрбарычнай камэры<ref>{{артыкул|аўтар=Durkee, Cutler|спасылка=https://people.com/archive/cover-story-unlike-anyone-even-himself-vol-28-no-11/|загаловак=Unlike Anyone, Even Himself|выданьне=People|том=28|нумар=11|год=09.1987|копія=https://web.archive.org/web/20190629202953/https://people.com/archive/cover-story-unlike-anyone-even-himself-vol-28-no-11/|дата копіі=06.2019}}</ref>. Калі Джэксан узяў свайго хатняга [[шымпанзэ]] Баблза ў тур па [[Японія|Японіі]], мэдыі пачалі называць сьпевака чалавека, які імкнецца стаць героем мультфільма Disney<ref>{{артыкул|аўтар=Goldberg, Michael; Handelman, David|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/news/is-michael-jackson-for-real-19870924|загаловак=Is Michael Jackson for Real?|выданьне=Rolling Stone|год=09.1987|копія=https://web.archive.org/web/20160509044804/http://www.rollingstone.com/music/news/is-michael-jackson-for-real-19870924|дата копіі=05.2016}}</ref>. Таксама паведамлялася, што Джэксан нібыта спрабаваў набыць косткі «чалавека-слана» [[Джозэф Мэрык|Джозэфа Мэрыка]]{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|355—361}}. У чэрвені 1987 году Chicago Tribune паведамляла, што прэсавы аташэ Джэксана ад ягонага імя зрабіў стаўку ў 1 мільён даляраў за шкілет небаракі ў [[Лёнданскі шпіталь]]. Як сьведка Яговы, Джэксан займаўся эвангелізацыяй, ходзячы з прамовамі па дамах<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wsj.com/articles/BL-SEB-3139|загаловак=Michael Jackson on Religion, Celebrating the Sabbath and His Lost Childhood|выдавецтва=The Wall Street Journal|дата публікацыі=07.2009}}</ref>. Аднак, у 1987 годзе Ebony паведамляла, што Джэксан аддаліўся ад арганізацыі<ref>{{артыкул|аўтар=Johnson, Robert E.|спасылка=https://books.google.com/books?id=4Li0JBWU6E0C&pg=PA143|загаловак=Michael Jackson Comes Back!|выданьне=Ebony|том=42|нумар=11|старонкі=143, 148—9|год=09.1987}}</ref>. Ягоная маці казал, што гэта магло быць павязана з тым, што некаторыя вернікі рэзка асудзілі сьпевака за відэакліп ''Thriller''<ref>{{артыкул|аўтар=Jackson, Katherine|спасылка=https://books.google.com/books?id=v9MDAAAAMBAJ&pg=PA66|загаловак=Mother of Jackson Family Tells All|выданьне=Ebony|том=45|нумар=12|старонкі=66|год=10.1990}}</ref>. Зважаючы на тое, што былых сябраў супольнасьці звычайна ізалююць, Джэксанава маці працягвала кантактаваць зь ім<ref>{{кніга|аўтар=Cashmore, Ellis|загаловак=The Destruction and Creation of Michael Jackson|выдавецтва=Bloomsbury|isbn=978-1-5013-6356-6}}</ref>. У 2001 годзе Джэксан сказаў у інтэрвію, што ён усё яшчэ трымаецца сьведкаў Яговы<ref>{{артыкул|загаловак=The Man in the Mirror|выданьне=TV Guide|старонкі=20|год=11.2001}}</ref>. Фільм ''Капітан ЭО'', зь бюджэтам ад 17 да 30 мільёнаў даляраў, доўжыўся ўсяго 17 хвілінаў і на той час быў самым высокавыдатковым фільмам адносна працягласьці. Гэта было першае зьяўленьне Джэксана на вялікім экране. [[Файл:Michaeljacksonphoto drewcohen.JPG|значак|зьлева|1988 год, Майкл Джэксан падчас выступу ў туры ў падтрымку альбому Bad.]] 31 жніўня 1987 году Джэксан выпусьціў свой вельмі чаканы сёмы студыйны альбом ''[[Bad (альбом)|Bad]]''<ref name="Time2" >{{артыкул|аўтар=Cocks, Jay|спасылка=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,965452,00.html|загаловак=Music: The Badder They Come|выданьне=Time|год=09.1987|копія=https://web.archive.org/web/20140109094122/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,965452,00.html|дата копіі=01.2014}}</ref>, але ў апошні раз у супрацы з Кўінзі. Новы рэліз прадаўся накладам у 2,25 мільёнаў асобнікаў у першы тыдзень у ЗША, дэбютаваўшы на першым месцы ў чарце Billboard 200, дзе трымаўся на вяршыні шэсьць тыдняў<ref>{{навіна|аўтар=Farley, Chris|спасылка=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1987-09-03-8703060961-story.html|загаловак=Will Good Sales Last for the 'Bad' Album?|выдавец=Chicago Tribune|дата публікацыі=09.1987|копія=https://web.archive.org/web/20220428150129/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1987-09-03-8703060961-story.html|дата копіі=04.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1987-11-06-ca-12925-story.html|загаловак='Bad' Sales Not Bad, but Some Hoped for More|выдавецтва=Los Angeles Times|дата публікацыі=11.1987|копія=https://web.archive.org/web/20210720162129/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1987-11-06-ca-12925-story.html|дата копіі=07.2021}}</ref>. Ён стаў першым альбомам, зь якога ажно пяць песьняў трапілі на першы радок рэйтынгу. Гэтымі кампазацыямі былі ''[[I Just Can’t Stop Loving You]]'', ''[[Bad]]'', ''[[The Way You Make Me Feel]]'', ''[[Man in the Mirror]]'' і ''[[Dirty Diana]]''. Песьня ''[[Smooth Criminal]]'' дасягнуў сёмага месца<ref name="FourUSTop10s"/>. У альбоме Джэксан і Кўінзі імкнуліся прытрымлівацца рэцэпту посьпеху папярэдняга дыску з выкарыстаньнем стылёвага біту, гладкага фанк-джазу і электрагітары, але ўзяліся зрабіць усё з большым маштабам. Bad атрымаў некалькі прэміяў Грэмі ў 1988 годзе<ref name="grammy mj"/><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.grammy.com/nominees/search?artist=Bruce+Swedien&title=&year=All&genre=All|загаловак=Past Winners Search: Bruce Swedien|выдавецтва=The Recording Academy|копія=https://web.archive.org/web/20110718113434/http://www.grammy.com/nominees/search?artist=Bruce+Swedien&title=&year=All&genre=All|дата копіі=07.2011}}</ref>. Таксама Джэксан трыюмфаваў на Амэрыканскай музычнай прэміі, а ягоны альбом ачоліў чарты ў 25 краінах, стаўшы самым прадаваным альбомам у сьвеце ў 1987 і 1988 гадах<ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=lZozAAAAIBAJ&pg=4477,3617735|загаловак=Michael, Travis top Music Award winners|выдавец=Lodi News-Sentinel|дата публікацыі=01.1989|копія=https://web.archive.org/web/20200613061151/https://news.google.com/newspapers?id=lZozAAAAIBAJ&pg=4477,3617735|дата копіі=06.2020}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=SJ&s_site=mercurynews&p_multi=SJ&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB72CE855E5ADB3&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|загаловак=Jackson tour on its way to u.s.|выдавец=Mercury News|дата публікацыі=01.1988|копія=https://web.archive.org/web/20110812063453/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=SJ&s_site=mercurynews&p_multi=SJ&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB72CE855E5ADB3&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|дата копіі=08.2011}}</ref>. Тур у пдтрымку ''Bad'', першы ў жыцьці Джэксана як сольнага выканаўцы, ладзіўся у прамежак часу ад 12 верасьня 1987 году да 27 студзеня 1989 году{{Зноска|LewisJones|2005|Lewis Jones|95—96}}. Гэта была паездка па 15 краінах, якая заняла большую частку 1988 году, пад час якой яму былі прадстаўлены ў поўнае распараджэньне аўтобус, самалёт і верталёт<ref>[https://web.archive.org/web/20090703143634/http://michaeljackson.com/lofi/history-main-1980s.html Michael Jackson — History 1980s] September 12, 1987: Michael launches his Bad Tour on which he spends over a year visiting 15 countries. {{ref-en}}</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/jackson/story/0,15819,1506780,00.html Bad Fortune — The Guardian Newspaper], UK — Wednesday June 15, 2005 {{ref-en}}</ref>. У Японіі адбылося 14 аншлягаў, сабраўшы 570 тысячаў чалавек, амаль утрая перавысіўшы папярэдні рэкорд для аднаго туру<ref>{{навіна|аўтар=Harrington, Richard|загаловак=Jackson to Make First Solo U.S. Tour|спасылка=https://www.proquest.com/docview/306975947|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=01.1988}}</ref>. 504 тысячаў чалавек, якія наведалі сем аншлягаў на [[Ўэмблі]], усталявалі новы рэкорд, які трапіў у Кнігу рэкордаў Гінэса<ref>{{спасылка|спасылка=https://brainz.org/16-michael-jacksons-greatest-non-musical-achievements|загаловак=16 of Michael Jackson's Greatest Non-Musical Achievements|выдавецтва=Brainz.org|копія=https://web.archive.org/web/20150626164913/https://brainz.org/16-michael-jacksons-greatest-non-musical-achievements/|дата копіі=06.2015}}</ref>. Bad замацаваў статус Джэксана супэрзоркі<ref>{{навіна|аўтар=Harrington, Richard|спасылка=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/style/1988/10/09/prince-michael-jackson-two-paths-to-the-top-of-pop/4ff69a1b-e67c-4f54-8d98-58be1453867f/|загаловак=PRINCE MICHAEL JACKSON TWO PATHS TO THE TOP OF POP|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=10.1988}}</ref>, а альбом прадаўся ў колькасьці большай за 35 мільёнаў асобнікаў ва ўсім сьвеце, зрабіўшыся адным з самых прадаваных альбомаў усіх часоў<ref>{{спасылка|аўтар=Stevens, Tom|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2017/aug/14/michael-jacksons-bad-at-30-share-your-favourite-albums-of-1987|загаловак=Michael Jackson's Bad at 30: share your favourite albums of 1987|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=08.2017}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.pastemagazine.com/music/best-selling-albums/the-best-selling-albums-of-all-time|загаловак=The 25 Best-Selling Albums of All Time|выдавецтва=Paste|дата публікацыі=07.2022}}</ref>. [[Файл:Michael Jackson1 1988.jpg|значак|На канцэрце ў Вене ў 1988 годзе.]] У 1988 годзе Джэксан выпусьціў сваю аўтабіяграфію ''Moonwalk'', над якой працавалі Стывэн Дэйвіс і [[Жаклін Кенэдзі]]<ref>{{навіна|аўтар=Vincent, Alice|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/music/artists/michael-jackson-almost-told-story-bizarre-autobiography-moonwalk/|загаловак=When Michael Jackson (almost) told all: the story of his bizarre autobiography Moonwalk|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=03.2019|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/music/artists/michael-jackson-almost-told-story-bizarre-autobiography-moonwalk/|дата копіі=01.2022}}</ref>. У ёй Джэксан распавёў пра сваё дзяцінства, The Jackson 5 і пра жорсткасьць свайго бацькі{{Зноска|Jackson|2009|Jackson|29—31}}. Ён тлумачыў зьмены ў сваім абліччы трыма плястычнымі апэрацыямі дзеля хірургіі носу і стварэньні ямачкі на падбародзьдзі, сталеньнем, стратай вагі, строгай вэгетарыянскай дыетай, зьменай фрызуры і сцэнічным асьвятленьнем<ref>{{спасылка|аўтар=Ditzian, Eric|спасылка=https://www.mtv.com/news/1623608/michael-jacksons-memoir-moonwalk-read-excerpts-here/|загаловак=Michael Jackson's Memoir, 'Moonwalk': Read Excerpts Here!|выдавецтва=MTV News|дата публікацыі=10.2009|копія=https://web.archive.org/web/20190621025802/http://www.mtv.com/news/1623608/michael-jacksons-memoir-moonwalk-read-excerpts-here/|дата копіі=06.2019}}</ref>{{Зноска|Jackson|2009|Jackson|229—230}}. 28 чэрвеня 1988 году, падчас сусьветнага туру ''Bad'', Джэксан атрымаў мэдаль места [[Парыж]]у з рук мэра [[Жак Шырак|Жака Шырака]]<ref>{{артыкул|спасылка=https://books.google.com/books?id=FtUDAAAAMBAJ&pg=PA148|загаловак=Michael's Last Tour|выданьне=Ebony|том=44|нумар=6|старонкі=148|год=04.1989|копія=https://web.archive.org/web/20240305111940/https://books.google.com/books?id=FtUDAAAAMBAJ&pg=PA148#v=onepage&q&f=false|дата копіі=03.2024}}</ref><ref>{{артыкул|спасылка=https://www.premiere.fr/Cinema/Michael-Jackson-et-ses-amis|загаловак=Michael Jackson et ses amis|выданьне=Premiere|год=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20220507185226/https://www.premiere.fr/Cinema/Michael-Jackson-et-ses-amis|дата копіі=05.2022}}</ref>. 20 ліпеня ён стаў першым чалавекам нешляхетнага паходжаньня, які ўвайшоў у [[Гілдгол]] у [[Лёндан]]е праз каралеўскі ўваход<ref>{{кніга|імя=Randall|прозьвішча=Sullivan|загаловак=Untouchable: The Strange Life and Tragic Death of Michael Jackson|выдавецтва=Grove Press|год=2012|isbn=978-0-8021-4582-6}}</ref>. У кастрычніку Джэксан выпусьціў фільм ''[[Moonwalker]]'', які складаўся з канцэртных кадраў, музычных відэа і мастацкіх эпізодаў з удзелам самога Джэксана і [[Джо Пэшы]]. У ЗША фільм выйшаў адразу на відэа і стаў найбольш прадаванай музычнай відэакасэтай у гісторыі<ref>{{артыкул|спасылка=https://www.clashmusic.com/features/michael-jacksons-moonwalker-at-25|загаловак=Michael Jackson's Moonwalker at 25|выданьне=Clash|год=11.2013|копія=https://web.archive.org/web/20190407111130/https://www.clashmusic.com/features/michael-jacksons-moonwalker-at-25|дата копіі=04.2019}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.deseretnews.com/article/33490/ENTERTAINMENT-NOTES-MOONWALKER-TOPS-THRILLER.html|загаловак=Entertainment Notes: Moonwalker Tops Thriller|выдавец=Deseret News|дата публікацыі=02.1989|копія=https://web.archive.org/web/20190407112354/https://www.deseretnews.com/article/33490/ENTERTAINMENT-NOTES-MOONWALKER-TOPS-THRILLER.html|дата копіі=04.2019}}</ref>. Ён атрымаў восем плятынавых узнагародаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=MICHAEL+JACKSON&ti=MOONWALKER|загаловак=Gold & Platinum|выдавецтва=Recording Industry Association of America|копія=https://web.archive.org/web/20200803214618/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=MICHAEL+JACKSON&ti=MOONWALKER|дата копіі=08.2020}}</ref>. У сакавіку 1988 году Джэксан набыў 11 км² зямлі ля [[Санта-Інэс]]у ў [[Каліфорнія|Каліфорніі]], дзе пабудаваў дом сваёй мары [[Нэвэрлэнд]], коштам 17 мільёнаў даляраў<ref name="Malta" >{{навіна|спасылка=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20150601/world/Michael-Jackson-s-Neverland-on-sale.570574|загаловак=Michael Jackson's Neverland on sale|выдавец=The Times|дата публікацыі=06.2015|копія=https://web.archive.org/web/20150613052252/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20150601/world/Michael-Jackson-s-Neverland-on-sale.570574|дата копіі=06.2015}}</ref>. Ён усталяваў там вялікае кола агляду, карусэль, уладкаваў кінатэатар і заапарк<ref name="Bio" /><ref name="Malta" /><ref>{{навіна|аўтар=Ellis-Petersen, Hannah|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2014/aug/01/michael-jackson-neverland-ranch-sell-50-million|загаловак=Michael Jackson Neverland Ranch expected to fetch up to $85m|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=08.2014|копія=https://web.archive.org/web/20230614191347/https://www.theguardian.com/music/2014/aug/01/michael-jackson-neverland-ranch-sell-50-million|дата копіі=06.2023}}</ref>. Бясьпекай тэрыторыі займалася каманда з 40 супрацоўнікаў<ref name="Bio" />. Неўзабаве пасьля гэтага Джэксан зьявіўся ў першай заходняй тэлерэкляме, якая трасьлявалася ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]<ref>{{навіна|аўтар=Mull, Marison|спасылка=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-06-ca-2868-story.html|загаловак=Pepsi Ads to Run on Soviet TV|выдавец=Los Angeles Times|дата публікацыі=05.1988|копія=https://web.archive.org/web/20190406163419/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-06-ca-2868-story.html|дата копіі=04.2019}}</ref>. У гэты час Джэксан стаў вядомы як «Кароль попу», і гэтая мянушка ахвотна выкарыстоўвалася камандай Джэксана дзеля ягонага прасоўваньня{{Зноска|LewisJones|2005|Lewis Jones|165–168}}<ref name="ew1991" >{{артыкул|аўтар=Browne, David|спасылка=https://ew.com/article/2009/06/25/michael-jacksons-black-or-white/|загаловак=Michael Jackson's Black or White|выданьне=Entertainment Weekly|год=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20090425084625/https://www.ew.com/ew/article/0,,316363,00.html|дата копіі=04.2009}}</ref>. Калі Элізабэт Тэйлар уручала яму ўзнагароду ў 1989 годзе, яна назвала яго «сапраўдным каралём попу, року і соўлу»{{Зноска|Campbell1993|1993|Campbell|260—263}}. Прэзыдэнт [[Джордж Гэрбэрт Ўокер Буш|Джордж Буш (старэйшы)]] прызначыў яго «артыстам дзесяцігодзьдзя» ад імя [[Белы дом|Белага дому]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=18331|загаловак=Remarks on the Upcoming Summit with President Mikhail Gorbachev of the Soviet Union|выдавецтва=The American Presidency Project|дата публікацыі=04.1990|копія=https://web.archive.org/web/20150402184921/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=18331|дата копіі=04.2015}}</ref>. Джэксан быў найбольш прадаваным артыстам 1980-х гадоў<ref name="Brooks" >{{навіна|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=w7QiAAAAIBAJ&pg=3124,2012493|загаловак=Garth Brooks ropes in most Billboard awards|выдавец=The Beaver County Times|дата публікацыі=12.1992|копія=https://web.archive.org/web/20200613061152/https://news.google.com/newspapers?id=w7QiAAAAIBAJ&pg=3124,2012493|дата копіі=06.2020}}</ref>. === Дзевяностыя === Кожны крок Джэксана асьвятляўся і аналізаваўся сродкамі масавай інфармацыі, а ягоныя дзівацтвы гадамі шырока абмяркоўваліся ў прэсе. Вялікую частку часу Майкл быў змушаны праводзіць у самоце на сваёй строга ахоўванай ад староньніх сядзібе Нэвэрлэнд. Там яго наведвалі нешматлікія сябры, уключаючы супэрзорку [[Элізабэт Тэйлар]]. Таксама там жылі дзеці, да якіх сьпявак быў заўсёды неабыякавы. [[Файл:Michael Jackson (21022972230).jpg|значак|зьлева|Джэксан падчас туру ў падтрымку альбому ''[[Dangerous (альбом Майкла Джэксана)|Dangerous]]'' у [[Італія|Італіі]] ў 1992 годзе.]] У сакавіку 1991 году Джэксан аднавіў кантракт з [[Соні|Sony]] на 65 мільёнаў даляраў, што на той час было рэкорднай угодай<ref>{{навіна|аўтар=Montgomery, James|спасылка=https://www.mtv.com/news/articles/1615214/michael-jacksons-life-amp-legacy-1986-1999.jhtml|загаловак=Michael Jackson's Life & Legacy: The Eccentric King Of Pop (1986–1999)|выдавец=MTV|дата публікацыі=07.2009|копія=https://web.archive.org/web/20131024095208/http://www.mtv.com/news/articles/1615214/michael-jacksons-life-amp-legacy-1986-1999.jhtml|дата копіі=10.2013}}</ref>. Ён выпусьціў свой восьмы студыйны альбом ''[[Dangerous (альбом Майкла Джэксана)|Dangerous]]'' 21 лістапада 1991 году ў суаўтарстве з [[Тэдзі Райлі]]<ref>{{навіна|аўтар=Willman, Chris|спасылка=https://www.latimes.com/la-archive-dangerous-review-nov24-story.html|загаловак=Michael Jackson's 'Dangerous'|выдавец=Los Angeles Times|дата публікацыі=11.1991|копія=https://web.archive.org/web/20191116024630/https://www.latimes.com/la-archive-dangerous-review-nov24-story.html|дата копіі=11.2019}}</ref>. Альбом атрымаў восем плятынавых узнагародаў у ЗША і да 2018 году разышоўся накладам у 32 мільёны копіяў ва ўсім сьвеце<ref name="Certifications" >{{спасылка|спасылка=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&se=michael+jackson#search_section|загаловак=Gold & Platinum Searchable Database – Jackson, Michael|выдавецтва=Recording Industry Association of America|копія=https://web.archive.org/web/20160304075507/http://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&se=Michael+Jackson#search_section|дата копіі=03.2016}}</ref><ref name="Telegraph2009" >{{навіна|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5648176/Michael-Jacksons-best-selling-studio-albums.html|загаловак=Michael Jackson’s best selling studio albums|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20191017165055/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5648176/Michael-Jacksons-best-selling-studio-albums.html|дата копіі=10.2019}}</ref>. У ЗША першым самотнікам стаў трэк ''[[Black or White]]'', які меў найвышэйшую пазыцыю сярод песьняў альбому. Сынгл трымаўся на першым радку Billboard Hot 100 сем тыдняў і меў супастаўны посьпех у чартах іншых краінаў сьвету. Гэтая песьня з часам стала самым вялікім гітом Джэксана пасьля ''Billie Jean''. Другі самотнік ''[[Remember the Time]]'' дасягнуў трэцяга месца ў Billboard Hot 100<ref name="billboard mj" >{{артыкул|спасылка=https://www.billboard.com/artist/michael-jackson/chart-history/hsi/|загаловак=Michael Jackson Chart History|выданьне=Billboard|год=09.2008|копія=https://web.archive.org/web/20211008004113/https://www.billboard.com/music/Michael-Jackson/chart-history/HSI|дата копіі=10.2021}}</ref>. Напрыканцы 1992 году ''Dangerous'' стаў самым прадаваным альбомам году ў сьвеце, а адпаведна ''Black or White'' — самым прадаваным сынглам году на музычнай прэміі Білбоард<ref name="Brooks"/>. У 1993 годзе ён выканаў ''Remember the Time'' на музычнай прэміі шоў Soul Train седзячы, бо, паводле ягоных словаў, падчас рэпэтыцыяў танцаў ён пашкодзіў шчыкалатку<ref>{{навіна|аўтар=Hunt, Dennis|спасылка=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-03-11-ca-1327-story.html|загаловак=Jackson Shows Up to Gather Awards, Despite Ankle Injury|выдавец=Los Angeles Times|дата публікацыі=03.1993|копія=https://web.archive.org/web/20190716024429/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-03-11-ca-1327-story.html|дата копіі=07.2019}}</ref>. У Вялікабрытаніі ''[[Heal the World]]'' дасягнуў другога месца ў чартах у 1992 годзе<ref name="OC" >{{спасылка|спасылка=https://www.officialcharts.com/artist/16519/michael-jackson/|загаловак=Michael Jackson|выдавецтва=Official Charts|копія=https://web.archive.org/web/20180617220110/https://www.officialcharts.com/artist/16519/michael-jackson/|дата копіі=06.2018}}</ref>. [[Файл:Michael Jackson Live in Bucharest 1992 Toni Salabasev.jpg|значак|Сьпявак на выступе ў [[Бухарэст|Бухарэсьце]] ў 1982 годзе.]] У 1992 годзе Джэксан заснаваў Heal the World Foundation. Гэтая дабрачынная арганізацыя прывозіла дзяцей з малазабясьпечаных сем’яў на ранча Джэксана, дзе яны маглі карыстацца атракцыёнамі, і высылала мільёны даляраў па ўсім сьвеце на дапамогу дзецям, якім загражалі вайна, беднасьць і хваробы. У ліпені таго ж году Джэксан апублікаваў сваю другую кнігу пад назовам ''Dancing the Dream'', які фактычна быў зборнікам паэзіі. У падтрымку альбому ''Dangerous'' Джэксан распачаў свой другі сусьветны тур, каб назьбіраць сродкі для сваёй фундацыі<ref name="Zad-1992" >{{навіна|аўтар=Zad, Martie|спасылка=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/tv/1992/10/04/michael-jackson-concert-from-bucharest-on-hbo-saturday/24de977e-f8be-4ea1-a7a1-07e766653202/|загаловак=Michael Jackson Concert from Bucharest on HBO Saturday|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=10.1992|копія=https://web.archive.org/web/20210122083245/https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/tv/1992/10/04/michael-jackson-concert-from-bucharest-on-hbo-saturday/24de977e-f8be-4ea1-a7a1-07e766653202/|дата копіі=01.2021}}</ref>. Тур цягнуўся з чэрвеня 1992 да лістапада 1993 году, прынёсшы 100 мільёнаў даляраў ад 69 канцэртаў па-за межамі ЗША і прыцягнуўшы аўдыторыю колькасьцю большй за 3,5 мільёнаў чалавек<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.michaeljackson.com/en-ca/news/mjs-dangerous-world-tour-raised-millions-to-aid-children-environment/|загаловак=MJ's 'Dangerous' World Tour Raised Millions To Aid Children & Environment|выдавецтва=Michael Jackson Official Site}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Harrington, Richard|спасылка=https://www.highbeam.com/doc/1P2-989047.html|загаловак=Jackson to Tour Overseas|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=02.1992|копія=https://web.archive.org/web/20150924202213/https://www.highbeam.com/doc/1P2-989047.html|дата копіі=09.2015}}</ref>. Джэксан прадаў правы на трансьляцыю свайго канцэрту 1 кастрычніка 1992 году ў [[Бухарэст|Бухарэсьце]] каналу [[HBO]] за 20 мільёнаў даляраў, што на той час было найбуйнейшай сумай, калі-небудзь заплачаныя выканаўцу за тэлевізійны выступ<ref>{{навіна|спасылка=https://www.nytimes.com/1992/08/13/arts/michael-jackson-live-on-hbo-in-october.html|загаловак=Michael Jackson, Live, on HBO in October (Published 1992)|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=08.1992}}</ref>. Частку гэтага ганарару ён ахвяраваў на дапамогу румынскім дзецям<ref name="Zad-1992"/>. Па сьмерці свайго сябра і актывіста ў справе барацьбы з [[СНІД]]/[[Вірус імунадэфіцыту чалавека|ВІЧ]] [[Раян Ўайт|Раяна Ўайта]] Джэксан на інаўгурацыйным гала-канцэрце [[Біл Клінтан|Біла Клінтана]] заклікаў адміністрацыю прэзыдэнта павялічыць фінансаваньне дабрачынных арганізацыяў і дасьледаваньняў гэтае хваробы<ref>{{артыкул|загаловак=Stars line up for Clinton celebration|выданьне=Los Angeles Daily News|год=01.1993}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Smith, Patricia|загаловак=Facing the music and the masses at the presidential gala|выданьне=The Boston Globe|год=01.1992}}</ref>. Там жа ён выканаў песьні ''[[Gone Too Soon]]'', якую прысьвяціў Ўайту<ref>{{артыкул|аўтар=Stuart, Tessa; Spanos, Brittany; Grow, Kory|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/from-dylan-to-beyonce-most-legendary-inauguration-performances-123294/|загаловак=From Dylan to Beyonce: Most Legendary Inauguration Performances|выданьне=Rolling Stone|год=01.2017|копія=https://web.archive.org/web/20210120130122/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/from-dylan-to-beyonce-most-legendary-inauguration-performances-123294/|дата копіі=01.2021}}</ref>. На пачатку 1992 году Джэксан наведаў Афрыку. Падчас падарожжа ў [[Габон]]е яго віталі больш за 100 тысячаў чалавек, некаторыя зь якіх трымалі плякаты зь вітаньнем Майкла<ref name="Ebony" >{{артыкул|спасылка=https://books.google.com/books?id=tMwDAAAAMBAJ&pg=PA34|загаловак=Michael Jackson: Crowned in Africa, Pop Music King Tells Real Story Of Controversial Trip|выданьне=Ebony|том=47|нумар=5|старонкі=34—43|год=05.1992}}</ref>. Джэксан атрымаў званьне афіцэра Нацыянальнага ордэна заслугаў ад прэзыдэнта [[Амар Бонга|Амара Бонгі]]<ref>{{артыкул|аўтар=Hugeux, Vincent|спасылка=https://www.lexpress.fr/culture/musique/michael-jackson-l-africain_783922.html|загаловак=Michael Jackson l'Africain|выданьне=L’Express|год=09.2009|копія=https://web.archive.org/web/20211019005121/https://www.lexpress.fr/culture/musique/michael-jackson-l-africain_783922.html|дата копіі=10.2021}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Hugeux, Vincent|спасылка=https://www.lexpress.fr/culture/musique/michael-jackson-l-africain_783922.html|загаловак=Michael Jackson l’Africain|выданьне=L’Express|год=09.2009|копія=https://web.archive.org/web/20211019005121/https://www.lexpress.fr/culture/musique/michael-jackson-l-africain_783922.html|дата копіі=10.2021}}</ref>. Падчас вандроўкі ў [[Кот д’Івуар]] Джэксан зьбіраў большыя натоўпы, чым да таго папа [[Ян Павал II]] падчас сваіх папярэдніх візытаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.co.uk/programmes/p00zfxhf|загаловак=Michael Jackson: The Thrill Of Thriller|выдавецтва=BBC World Service|копія=https://web.archive.org/web/20180218070931/https://www.bbc.co.uk/programmes/p00zfxhf|дата копіі=02.2018}}</ref>. У вёсцы [[Крынджабо]] ў Кот д’Івуары яго каранавалі як «караля Сані». Там ён дзякаваў ганаровым госьцям па-француску і па-ангельску, падпісаў дакумэнты, якія фармалізавалі ягоны каралеўскі статус, і сеў на залаты трон, старшынюючы на ўрачыстых танцах<ref name="Ebony" />. У студзені 1993 году Джэксан выступіў на шоў у перапынку [[Супэр Боўл]]у ў [[Пасадына|Пасадыне]]. [[Нацыянальная футбольная ліга]] шукала выбітнага артыста, каб утрымаць гледачоў падчас перапынку пасьля папярэдняга падзеньня рэйтынгаў<ref>{{навіна|аўтар=Sandomir, Richard|спасылка=https://www.nytimes.com/2009/06/30/sports/football/30sandomir.html|загаловак=How Jackson Redefined the Super Bowl|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20121229091203/http://www.nytimes.com/2009/06/30/sports/football/30sandomir.html|дата копіі=12.2012}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Sandomir, Richard|спасылка=https://www.nytimes.com/2009/06/30/sports/football/30sandomir.html|загаловак=How Jackson Redefined the Super Bowl|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20121229091203/http://www.nytimes.com/2009/06/30/sports/football/30sandomir.html|дата копіі=12.2012}}</ref>. У выніку гэта быў першы Супэр Боўл, у якім шоў у перапынку прыцягнула большую аўдыторыю, чым сама гульня<ref>{{навіна|аўтар=Andrews, Travis M.|спасылка=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2018/02/02/from-elvis-presto-to-michael-jackson-how-the-super-bowl-halftime-show-found-its-groove/|загаловак=From Elvis Presto to Michael Jackson: How the Super Bowl halftime show found its groove|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=02.2018}}</ref>. Джэксан выканаў ''Jam'', ''Billie Jean'', ''Black or White'' і ''Heal the World''. Тым часам ''Dangerous'' узьняўся на 90 пазыцыяў у амэрыканскім чарце сярод альбомаў па гэтым выступе{{Зноска|Campbell1995|1995|Campbell|14–16}}. 10 лютага 1993 году Джэксан даў 90-хвіліннае інтэрвію [[Опры Ўінфры]]. Ён распавёў пра гвалт, які перажыў у дзяцінстве ад бацькі, сказаў, што адчувае, што страціў значную частку свайго дзяцінства, і прызнаўся, што часта плакаў ад самоты. Ён абверг чуткі пра тое, што купіў косткі «Чалавека-слана», што карыстаўся у гіпэрбарычнай камэры або абельваў скуру, і ўпершыню заявіў, што хварэе на [[вітыліга]]. Пасьля інтэрвію ''Dangerous'' зноў увайшоў у топ-10 чарту, то бок больш чым праз год пасьля таго, як выпаў адтуль{{Зноска|Campbell1995|1995|Campbell|14–16}}{{Зноска|LewisJones|2005|Lewis Jones|165—168}}. Інтэрвію стала найбольш аглядальным у гісторыі ЗША на той час, сабраўшы аўдыторыю большую за 90 мільёнаў чалавек<ref>{{навіна|аўтар=Margulies, Lee|спасылка=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-02-12-ca-1379-story.html|загаловак=Jackson Interview Seen by 90 Million, ABC Says|выдавец=Los Angeles Times|дата публікацыі=02.1993}}</ref>. У студзені 1993 году Джэксан атрымаў тры ўзнагароды Амэрыканскай музычнай прэміі<ref>{{навіна|спасылка=https://news.google.co.uk/newspapers?id=mBIVAAAAIBAJ&sjid=TQMEAAAAIBAJ&pg=6811,6756235|загаловак=Cyrus, Bolton please the fans|выдавец=Toledo Blade|дата публікацыі=01.1993|копія=https://web.archive.org/web/20230303210646/https://news.google.co.uk/newspapers?id=mBIVAAAAIBAJ&sjid=TQMEAAAAIBAJ&pg=6811,6756235|дата копіі=03.2023}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Rosen, Craig|спасылка=https://books.google.com/books?id=jw8EAAAAMBAJ&pg=PA12|загаловак=Michael Jackson Cops 3 Top Prizes|выданьне=Billboard|том=105|нумар=6|старонкі=12|год=02.1993}}</ref>. У лютым ён быў уганараваны прэміяй «Жывая легенда» на 35-й цырымоніі Грэмі ў [[Лос-Анджэлес]]е<ref name="grammy mj" />. На цырымонію ён прыйшоў разам з [[Брук Шылдс]]<ref>{{навіна|аўтар=McShane, Larry|спасылка=https://news.google.com/newspapers?id=Z04pAAAAIBAJ&pg=3702,4129430|загаловак=Grammy moments – memorable and forgettable|выдавец=Deseret News|дата публікацыі=02.1983|копія=https://web.archive.org/web/20200613061151/https://news.google.com/newspapers?id=Z04pAAAAIBAJ&pg=3702,4129430|дата копіі=06.2020}}</ref>. У наступныя дзесяцігодзьдзі ''Dangerous'' неаднаразова ацэньваўся як, магчыма, найвялікшае мастацкае дасягненьне Джэксана<ref>{{спасылка|спасылка=https://pitchfork.com/reviews/albums/22044-dangerous/|загаловак=Michael Jackson: Dangerous|выдавецтва=Pitchfork|копія=https://web.archive.org/web/20180527061951/https://pitchfork.com/reviews/albums/22044-dangerous/|дата копіі=05.2018}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Beaumont-Thomas, Ben|спасылка=https://www.theguardian.com/music/musicblog/2009/jul/06/michael-jackson-dangerous|загаловак=Dangerous was Michael Jackson’s true career high|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=07.2009|копія=https://web.archive.org/web/20151103163839/http://www.theguardian.com/music/musicblog/2009/jul/06/michael-jackson-dangerous|дата копіі=11.2015}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Vogel, Joe|спасылка=https://www.popmatters.com/michael-jackson-reinvention-of-pop-2495948728.html|загаловак=Michael Jackson, 'Dangerous', and the Reinvention of Pop|выдавец=PopMatters|дата публікацыі=09.2011|копія=https://web.archive.org/web/20190607182647/https://www.popmatters.com/michael-jackson-reinvention-of-pop-2495948728.html|дата копіі=06.2019}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bloomsbury.com/us/michael-jacksons-dangerous-9781623566319/|загаловак=Michael Jackson’s Dangerous|выдавецтва=Bloomsbury Publishing|копія=https://web.archive.org/web/20170328011606/http://bloomsbury.com/us/michael-jacksons-dangerous-9781623566319/|дата копіі=03.2017}}</ref>. У гэты ж час пачалі першыя абвінавачаньні ў сэксуальным гвалце дзяцей. [[Файл:Michael Jackson Cannes.jpg|значак|зьлева|Джэксан на [[Канскі кінафэстываль|Канскім кінафэстывалі]] ў 1997 годзе.]] У чэрвені 1995 году Джэксан выпусьціў у сьвет вельмі амбітны падвойны альбом ''[[HIStory: Past, Present and Future, Book I]]'', які злучыў дыск з 15 новых песень з дыскам самых вялікіх гітоў. Першы дыск, ''HIStory Begins'', утрымліваў найлепшыя гіты, а другі дыск, вядомы пад назовам ''HIStory Continues'', зьмяшчаў 13 арыгінальных песень і дзьве кавэр-вэрсіі. Меркавалася, што гэта будзе першая частка трылёгіі. Альбом дэбютаваў на першым месцы ў чартах. Ён стаў адным з найбольш прадаваных альбомаў усіх часоў<ref name="Telegraph2009" /><ref name="Achievements" >{{спасылка|спасылка=https://www.today.com/id/15529981|загаловак=The return of the King of Pop|выдавецтва=Today|дата публікацыі=11.2006|копія=https://web.archive.org/web/20150927195945/http://www.today.com/id/15529981|дата копіі=09.2015}}</ref>. ''HIStory'' атрымаў намінацыю Грэмі ў катэгорыі альбому году<ref name="grammy mj" />. The New York Times апісаў яго як «сьведчаньне музыкі, у якой самашкадаваньне цяпер роўнае таленту»<ref>{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1995/06/18/arts/pop-view-michael-jackson-is-angry-understand.html|загаловак=Pop View; Michael Jackson Is Angry, Understand?|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=06.1995|копія=https://web.archive.org/web/20220624042053/https://www.nytimes.com/1995/06/18/arts/pop-view-michael-jackson-is-angry-understand.html|дата копіі=06.2022}}</ref>. Першым сынглам з выданьня стала песьня ''[[Scream (песьня Майкла і Джанэт Джэксан)|Scream]]''. Гэтая песьня была запісаная дуэтам Джэксанам зь ягонай малодшай сястрой [[Джанэт Джэксан|Джанэт]], у якой ён пратэстуе супраць стаўленьня мэдыяў да Джэксана падчас абвінавачаньняў у гвалце дзяцей, высунутых яму ў 1993 годзе. Песьня суправаджалася футурыстычным відэакліпам, на здымкі якога было выдаткавана звыш сямі мільёнаў даляраў, што на той час зьяўлялася рэкордам. Самотнік дасягнуў пятага месца ў Billboard Hot 100<ref name="billboard mj" /> і атрымаў намінацыю Грэмі за найлепшую вакальную супрацу ў поп-музыцы<ref name="grammy mj" />. Другі сынгл, ''[[You Are Not Alone]]'', трапіла ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]] як першая песьня, якая адразу дэбютавала на першым месцы чарту Billboard Hot 100<ref name="World Records" >{{навіна|спасылка=https://uk.news.launch.yahoo.com/dyna/article.html?a=/14112006/344/jackson-receives-world-records.html&e=l_news_dm|загаловак=News – Jackson receives his World Records|выдавец=Yahoo! News|дата публікацыі=11.2006|копія=https://web.archive.org/web/20110927165143/https://uk.news.launch.yahoo.com/dyna/article.html?a=%2F14112006%2F344%2Fjackson-receives-world-records.html&e=l_news_dm|дата копіі=09.2011}}</ref>. Гэтая кампазыцыя атрымала намінацыю Грэмі за найлепшае выкананьне ў поп-музыцы ў 1995 годзе<ref name="grammy mj" />. У 1995 годзе шэраг арганізацыяў раскрытыкавалі арыгінальны тэкст песьні ''[[They Don’t Care About Us]]'', бо палічылі яго як антысэміцкі. Джэксан выпусьціў перапрацаваную вэрсію песьні<ref>{{навіна|аўтар=Harrington, Richard|спасылка=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1995/06/23/michael-jackson-changes-his-tune-on-lyrics/bd138b88-c73c-4e4d-9bd2-5c1d3bf82952/|загаловак=Michael Jackson changes his tune on lyrics|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=06.1995|копія=https://web.archive.org/web/20221210044819/https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1995/06/23/michael-jackson-changes-his-tune-on-lyrics/bd138b88-c73c-4e4d-9bd2-5c1d3bf82952/|дата копіі=12.2022}}</ref>. Напрыканцы 1995 году ён быў шпіталізаваны пасьля страты прытомнасьці падчас рэпэтыцыяў тэлевізійнага выступу, а прычынай сталася панічная атака, павязаная з стрэсам{{Зноска|Taraborrelli|2009|Taraborrelli|576—577}}. У лістападзе ён аб’яднаў свой каталёг ATV Music з выдавецкім падразьдзяленьнем Sony, стварыўшы Sony/ATV Music Publishing. Сьпявак захаваў уласнасьць на палову кампаніі, атрымаўшы 95 мільёнаў даляраў адразу, а таксама правы на дадатковыя песьні<ref>{{навіна|спасылка=https://www.nytimes.com/1995/11/08/business/company-news-michael-jackson-sells-rights-to-beatles-songs-to-sony.html|загаловак=Company News; Michael Jackson sells rights to Beatles songs to Sony|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=11.1995|копія=https://web.archive.org/web/20150526142420/http://www.nytimes.com/1995/11/08/business/company-news-michael-jackson-sells-rights-to-beatles-songs-to-sony.html|дата копіі=05.2015}}</ref><ref name="sonydeal" >{{навіна|аўтар=Leeds, Jeff; Sorkin, Andrew Ross|спасылка=https://www.nytimes.com/2006/04/13/business/media/13music.html|загаловак=Michael Jackson Bailout Said to Be Close|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=04.2006|копія=https://web.archive.org/web/20110918161053/http://www.nytimes.com/2006/04/13/business/media/13music.html?ex=1302580800&en=45bff2f7a4da68fe&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss|дата копіі=09.2011}}</ref>. ''[[Earth Song]]'', які стаў трэцім сынглам з альбому ''HIStory'', шэсьць тыдняў трымаўся на першым месцы ў чарце [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] падчас Калядаў 1995 году<ref name="OC" />. Ён стаў 87-м самым прадаваным сынглам у гісторыі гэтай краіны<ref>{{спасылка|аўтар=Myers, Justin|спасылка=https://www.officialcharts.com/chart-news/the-best-selling-singles-of-all-time-on-the-official-uk-chart__21298/|загаловак=The best-selling singles of all time on the Official UK Chart|выдавецтва=Official Charts|дата публікацыі=12.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180928044249/https://www.officialcharts.com/chart-news/the-best-selling-singles-of-all-time-on-the-official-uk-chart__21298/|дата копіі=09.2018}}</ref>. Таксама сярод самотнікаў выйшла баляда пра [[Масква|Маскву]] пад назовам ''[[Stranger in Moscow]]''. Запісаць песьню пра расейскую сталіцу Джэксан паабяцаў, упершыню пабываўшы там у 1993 годзе. Узорам сучаснага рытм-энд-блюзу стала песьня ''You Are Not Alone'', якая стала ягоным трынаццатым «нумарам адзін» у Billboard Hot 100. У кліпе на гэтую кампазыцыю Майкл зьявіўся напаўаголеным разам з сваёй тагачаснай жонкай [[Ліза Марыя Прэсьлі|Лізай Марыяй Прэсьлі]], дачкой знакамітага [[Элвіс Прэсьлі|Элвіса Прэсьлі]]. На цырымоніі прэміі [[Brit Awards]] 1996 году выступ Джэксана зь песьняй ''Earth Song'' быў перарваны сьпеваком гурту [[Pulp]] [[Джарвіс Кокер|Джарвісам Кокерам]], які пратэставаў супраць «хрыстападобнага» іміджу Джэксана. Джэксан назваў гэтае ўварваньне на сцэну «агідным і баязьлівым»<ref>{{навіна|аўтар=McKie, John|спасылка=https://www.independent.co.uk/news/brits-brawl-as-cocker-pulps-jackson-chorus-1320077.html|загаловак=Brits brawl as Cocker 'pulps' Jackson chorus|выдавец=The Independent|дата публікацыі=02.1996|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220514/https://www.independent.co.uk/news/brits-brawl-as-cocker-pulps-jackson-chorus-1320077.html|дата копіі=05.2022}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/1/hi/in_depth/entertainment/2000/brit_awards/665776.stm|загаловак=Brit Awards: Brits behaving badly|выдавец=BBC News|дата публікацыі=03.2000|копія=https://web.archive.org/web/20220127142947/http://news.bbc.co.uk/1/hi/in_depth/entertainment/2000/brit_awards/665776.stm|дата копіі=01.2022}}</ref>. На радзіме сьпявак працягваў атрымліваць узнагароды Грэмі і Амэрыканскай музычнай прэміі. У ліпені 1996 году ён выступіў на сьвяткаваньні 50-годзьдзя [[брунэй]]скага султана [[Хасанал Болкіях|Хасанала Балкіяха]] ў адмыслова збудаваным пад гэтую падзею амфітэатры<ref>{{спасылка|спасылка=https://apnews.com/article/cb80a6f812829ff0295165fcae707c6c|загаловак=60,000 Attend Free Michael Jackson Concert|выдавецтва=Associated Press|копія=https://web.archive.org/web/20230205124418/https://apnews.com/article/cb80a6f812829ff0295165fcae707c6c|дата копіі=02.2023}}</ref>. Паводле паведамленьняў, Джэксан атрымаў за свой выступ ганарар у 17 мільёнаў даляраў<ref>{{навіна|аўтар=Hall, James|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/music/artists/beyonce-michael-jackson-how-much-stars-earn-private-gigs/|загаловак=Inside the Middle East's private gig gravy train for musicians, from Beyoncé to Michael Jackson|выдавец=The Telegraph|дата публікацыі=01.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230205124410/https://www.telegraph.co.uk/music/artists/beyonce-michael-jackson-how-much-stars-earn-private-gigs/|дата копіі=02.2023}}</ref>. Дзеля прасоўваньня альбому ''HIStory'' быў арганізаваны сусьветны тур, які трываў з 7 верасьня 1996 да 15 кастрычніка 1997 году. Джэксан даў 82 канцэрты на пяці кантынэнтах у 35 краінах і 58 гарадах, сабраўшы больш за 4,5 мільёнаў заўзятараў. Дзякуючы такім маштабам ён зарабіў 165 мільёнаў даляраў{{Зноска|LewisJones|2005|Lewis Jones|95—96}}. У 1997 годзе Джэксан выпусьціў складанку рэміксаў ''[[Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix]]'', які ўтрымліваў рэміксы сынглаў з ''HIStory'' і пяць новых песень. Водгукі на гэты дыск былі галоўным чынам станоўчымі, а загалоўная кампазыцыя ачоліла чарты продажаў у шматлікіх краінах, у тым ліку ў Вялікабрытаніі. Сусьветныя продажы гэтага альбому склалі 6 мільёнаў копіяў, што зрабіла яго самым прадаваным рэмікс-альбомам усіх часоў. Аднак, у ЗША альбом прайшоў практычна незаўважаным. Альбом дасягнуў першага месца ў Вялікабрытаніі, як і сынгл [[Blood on the Dance Floor (песьня)|Blood on the Dance Floor]]<ref>{{кніга|імя=Chris|прозьвішча=Rojek|загаловак=Cultural Studies|выдавецтва=Polity|старонкі=74|год=2007|isbn=978-0-7456-3683-2}}</ref>. У ЗША альбом дасягнуў 24-й пазыцыі і атрымаў платынавы сэртыфікат<ref name="Certifications" />. === Двухтысячныя === [[Файл:Michael Jackson in Vegas cropped-2.jpg|значак|2000-я гады, скура Джэксана цалкам белая.]] Выпуск наступнага альбому ня раз адкладаўся, паколькі Джэксан імкнуўся зрабіць ідэальна вывераны, бездакорны запіс, які паправіць яго камэрцыйны дабрабыт. Яго лэйбл «[[Соні]]» неахвотна згаджаўся ўкладваць мільёны даляраў у бясконцы працэс запісу, перазапісу і наступнай раскруткі альбому, што ў рэшце рэшт прывяло да сыходу сьпевака на лэйбл «Epic Records». «Invincible», выпушчаны ў кастрычніку 2001 году, утрымоўваў 16 трэкаў, уключаючы сынгл «You Rock My World». Альбом быў неадназначна сустрэты крытыкамі, а лічбы яго продажаў былі ў два разы сьціплейшымі за «HIStory». У лістападзе 2003 году Джэксан выпусьціў складанку гітоў «Number Ones». У яе ўвайшлі 18 трэкаў, сярод якіх 16 раней выдадзеных гітоў, жывое выкананьне песьні «Ben» і новы сынгл «One More Chance». Да канца 2004 году, продажы «Number Ones» па ўсім сьвеце перавысілі 6 мільёнаў копіяў. 18 сьнежня 2003 году паліцыя правяла ператрусы ў Джэксанавай сядзібе «Neverland». Сьпеваку былі прад’яўлены абвінавачваньні ў згвалтаваньні малалетняга хлопчыка, якому папярэднічала прывядзеньне яго ў стан ап’яненьня. Агулам гаворка ішла пра сем выпадкаў [[Плоцевы чын|плоцевых чынаў]] з малалетнімі. Суд над сьпеваком працягваўся зь лютага па травень 2005 году. Больш за 2200 сродкаў масавай інфармацыі з усяго сьвету акрэдытавалі сваіх журналістаў для асьвятленьня скандальнага працэсу. Вердыкт прысяжных быў такі: Джэксан невінаваты. 16 лістапада 2004 Майкл Джэксан выпусьціў «Michael Jackson: The Ultimate Collection' Box Set». Гэты набор з 5 дыскаў — зьмяшчае 57 трэкаў і 13 раней нявыпушчаных запісаў, ахопліваючы пэрыяд з 1969 па 2004 гады, плюс нявыдадзены раней жывы канцэрт 1992 году на DVD — дае, мабыць, самае поўнае ўяўленьне пра артыстызм і талент Майкла Джэксана ў ягоныя лепшыя гады. Пасьля суда Майкл Джэксан адасобіўся ад журналістаў у [[Бахрэйн]]у і прыступіў да падрыхтоўкі запісу дабрачыннага сынглу памяці ахвяр [[Катрына (ураган)|урагану «Катрына»]]. Неўзабаве высьветлілася, што далёка ня ўсе запрошаныя музыкі захацелі ўдзельнічаць у праекце, які ўзначальвае Джэксан. Хоць песьня «I Have This Dream» была запісана, сынглам яна так і ня выйшла. Улетку 2008 году кампанія «Sony BMG» запусьціла глябальную акцыю, у рамках якой жыхары больш за 20 краінаў сьвету галасуюць за свае любімыя песьні Майкла Джэксана, і такім чынам бяруць удзел у складаньні зборніка гітоў «караля поп-музыкі» ў сваёй краіне. На суд фанатаў прадстаўлена 122 трэкі. У альбом, які ў кожнай краіне ўнікальны, увайшлі каля 17-18 трэкаў на кожным дыску (усяго іх можа быць 1 ці 2, у залежнасьці ад краіны). Акрамя таго, Майкл Джэксан запісаў свой новы сольны альбом, выпуск якога плянаваўся на 2009 год. У сакавіку 2009 году Майкл абвясьціў пра тое, што зьбіраецца даць апошнюю ў [[Лёндан]]е сэрыю канцэртаў пад назвай «This is it Tour». Канцэрты павінны былі пачацца 13 ліпеня 2009 і завяршыцца 6 сакавіка 2010. Калі 5 сакавіка 2009 на адмысловай прэс-канфэрэнцыі Джэксан абвясьціў пра вяртаньне на сцэну, гаворка ішла пра 10 канцэртаў на стадыёне The O₂ arena, які зьмяшчае 20 тысячаў чалавек. Аднак попыт на квіткі быў настолькі высокі, што прыйшлося заплянаваць зь дзясятак дадатковых выступаў. Больш за мільён фанатаў Майкла Джэксана маглі б убачыць выступы артыста. 21 лістапада 2008 году таблоід ''[[The Sun]]'' паведаміў, што Джэксан прыняў [[іслам]] і зьмяніў імя на Мікаэль, калі быў у [[Лос-Анджэлес]]е ў кампазытара Стыва Поркары<ref name=thesunislam>[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/article1954666.ece Michael Jackson has become Muslim changing his name to 'Mikaeel']. {{ref-en}}</ref>. Гэта інфармацыя ніколі не была пацьверджаная самім Джэксанам. Адвакат Джэксана Лондэл Макмілан аспрэчыў гэтае паведамленьне, сказаўшы што гэта поўная няпраўда. Тым ня менш, былая няня дзяцей Майкла Джэксана 29 чэрвеня заявіла, што на Майкла аказвала моцны ўплыў арганізацыя "Нацыя ісламу <ref>[https://web.archive.org/web/20160306020639/http://www.ctv.by/news/~group__m11=212~page__n16=1~news__n16=22912 Няня дзяцей Майкла Джэксана: На Майкла аказвала моцны ўплыў арганізацыя «Нацыя ісламу».]</ref> У красавіку 2009 году таблёіды паведамілі, што пры чарговым аглядзе доктары выявілі ў Майкла рак скуры. Афіцыйны прадстаўнік сьпевака аспрэчыў гэту інфармацыю, заявіўшы ў інтэрвію New York Daily News, што «Майкл выдатна сябе адчувае. Ён у цудоўным стане, і ў яго няма ніякіх хвароб».<ref>[http://www.nydailynews.com/gossip/2009/05/16/2009-05-16_michael_jackson_diagnosed_with_skin_cancer_but_comeback_concerts_still_on_says_r.html=NewYork Daily News — Michael Jackson denies skin cancer report]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}}</ref>. === Асабістае жыцьцё === Майкл Джэксан быў двойчы жанаты. З 1994 па 1996 гады ён быў у шлюбе зь Лізай-Марыяй Прэсьлі, дачцэ [[Элвіс Прэсьлі|Элвіса Прэсьлі]]. У лістападзе 1996 году, пасьля разводу зь ёй, Джэксан ажаніўся з Дэбі Роў (былая [[мэдсястра]]), ад якой у яго двое дзяцей: сын — Прынц Майкл Джозэф Джэксан старэйшы (нарадзіўся ў 1997 годзе) і дачка — Пэрыс-Майкл Катрын Джэксан (нарадзілася ў 1998 годзе)<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/entertainment/newsid_2211000/2211082.stm Майкл Джэксан «ізноў стаў бацькам»]{{ref-ru}}</ref>. У 1999 годзе Дэбі Роў і Майкл Джэксан разьвяліся. === Сьмерць === Раніцай 25 чэрвеня 2009 году Майкл зьнепрытомнеў і зваліўся, знаходзячыся ў хаце, якую ён наймаў у Голмбі Гілз, на захадзе [[Лос-Анджэлес]]у. У 12:21 па мясцовым [[UTC-8|ціхаакіянскім часе]] быў зарэгістраваны званок на нумар 911<ref name="DE" />. Мэдыкі прыехалі праз 3 хвіліны і 17 сэкундаў і выявілі, што Джэксан ужо ня дыхае. У яго спынілася сэрца. Мэдыкі адразу пачалі сардэчна-лёгачную рэанімацыю<ref name="MSNBC">[https://web.archive.org/web/20090707112522/http://www.msnbc.msn.com/id/31552029?gt1=43001 Singer Michael Jackson dead at 50-Legendary pop star had been preparing for London comeback tour]{{ref-en}}</ref>. Спробы вярнуць Джэксана да жыцьця прадоўжваліся па дарозе і на працягу гадзіны пасьля прыезду ў Мэдычны цэнтар Каліфарнійскага ўнівэрсытэту<ref name="Times6580897">[https://web.archive.org/web/20110920052143/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article6580897.ece Fans mourn artist for whom it didn’t matter if you were black or white]{{ref-en}}</ref>. Гэтыя спробы аказаліся беспасьпяховымі. Сьмерць была канстатавана ў 14:26 па мясцовым часе<ref name = "reuters2">[http://www.guardian.co.uk/uk/feedarticle/8577696 King of pop Michael Jackson is dead]{{ref-en}}</ref>. Цырымонія разьвітаньня адблася амаль праз два тыдні па сьмерці Джэксана 7 ліпеня 2009 году ў Лос-Анджэлесе. == Мастацкае майстэрства == === Вакальны стыль === [[Файл:Michael Jackson in 1988.jpg|значак|зьлева|Выступ Джэксана ў 1988 годзе ў [[Вена|Вене]].]] Джэксан быў вядомы як экспрэсіўны вакаліст з абсалютным слыхам<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.classicfm.com/discover-music/music-theory/what-is-perfect-pitch-which-singers/|загаловак=What actually is perfect pitch – and how do I get it?|выдавецтва=Classic FM|копія=https://web.archive.org/web/20201108002330/https://www.classicfm.com/discover-music/music-theory/what-is-perfect-pitch-which-singers/|дата копіі=11.2020}}</ref><ref>{{кніга|імя=Geoff|прозьвішча=Brown|загаловак=The complete guide to the music of Michael Jackson and The Jackson family|месца=London|выдавецтва=Omnibus Press|isbn=978-0-7119-5303-1}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Jones, Lucy|спасылка=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/the-incredible-way-michael-jackson-wrote-music-16799|загаловак=The Incredible Way Michael Jackson Wrote Music|выданьне=NME|год=08.2018}}</ref>. Крытыкі апісвалі ягоную вакальную здатнасьць як такую, што ахоплівае дыяпазон ад чыстага і мяккага да рэзкага і агрэсіўнага<ref>{{артыкул|аўтар=Hoffman, Claire|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-last-days-of-michael-jackson-68590/|загаловак=The Last Days of Michael Jackson|выданьне=Rolling Stone|год=08.2009}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Light, Alan|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/dangerous-251372/|загаловак=Michael Jackson's 'Dangerous'|выданьне=Rolling Stone|год=01.1992}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Stone, Rolling|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/50-best-michael-jackson-songs-22188/|загаловак=50 Best Michael Jackson Songs|выданьне=Rolling Stone|год=06.2014}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Stegner-Petitjean, Isabelle|загаловак='The Voice in the Mirror'. Michael Jackson: From a Vocal Identity to its Double in Sound|выданьне=Volume !|том=8|нумар=2|старонкі=222—253|год=2011|DOI=10.4000/volume.3851}}</ref>, у залежнасьці ад абранага жанру. Джэксан ёсьць адзіным выканаўцам, які калі-небудзь атрымліваў «[[Грэмі]]» ў трох розных жанрах вакальнага выкананьня як сольны артыст, як то як найлепшае поп-выкананьне за ''Thriller'', як найлепшае рок-выкананьне за ''Beat It'', і найлепшае выкананьне ў стылі рытм-энд-блюз за ''Billie Jean'' і ''Don’t Stop ’Til You Get Enough''. [[Брус Сўэдын]], ягоны даўні гукаінжынэр, падкрэсьліваў, што ключавым элемэнтам іхных вакальных запісаў было тое, што ён і Джэксан выпрабоўвалі мноства падыходаў да рытмічных, эмацыйных і тэхнічных адметнасьцяў, каб дасягнуць пэўнага «гукавога характару»<ref>{{кніга|аўтар=Swedien, Bruce; Jackson, Michael|загаловак=In the studio with Michael Jackson|месца=New York|выдавецтва=Hal Leonard Books|старонкі=8–10, 119–126|isbn=978-1-4234-6495-2}}</ref>. Ягоныя стылістычныя прыёмы ўлучалі частае выкарыстаньне [[стаката]], [[легата]], [[фальцэт]]а, а таксама вакальных «ікавак»<ref>{{спасылка|аўтар=Lopez, Rich|спасылка=https://dallasvoice.com/review-simply-said-mj-was-a-thriller/|загаловак=Review: Simply said, 'MJ' was a thriller|выдавецтва=Dallas Voice|дата публікацыі=11.2023}}</ref>, ''[[Ad libitum]]'', вакальнага скавытаньня і рыканьня, якія сталіся фірмовай рысай ягонага гучаньня<ref name="Ewing" >{{навіна|аўтар=Ewing, Tom|спасылка=https://www.theguardian.com/music/2011/jun/11/michael-jackson-off-the-wall|загаловак=Michael Jackson starts work on Off the Wall|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.2011|копія=https://web.archive.org/web/20150423135437/https://www.theguardian.com/music/2011/jun/11/michael-jackson-off-the-wall|дата копіі=04.2015}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://music.apple.com/us/playlist/michael-jackson-love-songs/pl.8058d87c60b647a7bc81185b9f59e4c2|загаловак=Apple Music: Michael Jackson Love Songs|выдавецтва=Apple Music}}</ref>. Джэксан сьпяваў зь дзяцінства, і з часам ягоны голас, як і вакальны стыль зьмяняліся. У 1971—1975 гадах ягоны голас трансфармаваўся ад дзіцячага сапрана да лірычнага тэнару<ref>{{кніга|аўтар=Brackett, Nathan; Hoard, Christian|загаловак=The Rolling Stone Album Guide|выдавецтва=Fireside|старонкі=414|год=2004|isbn=978-0-7432-0169-8}}</ref>. Слынным сьпевака зрабілі ягоныя інтанацыі і вакальны дыяпазон. З кожным новым музычным рэлізам ягонае вакальнае разьвіцьцё і зьмены станоўча адзначаліся музычнымі журналістамі. У пэрыяд ''Off the Wall'' напрыканцы 1970-х гадоў Джэксанавыя здольнасьці ў час ягонага сталеньня змусілі [[Rolling Stone]] параўнаць ягоны вакал зь «лёгкім і плыўна-перарывістым» стылем [[Стыві Ўандэр]]а і напісаць, што «далікатны тэнар Джэксана надзвычай прыгожы. Ён лёгка пераходзіць ва ўражлівы фальцэт, які выкарыстоўваецца вельмі сьмела»<ref>{{артыкул|аўтар=Holden, Stephen|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/off-the-wall-19791101|загаловак=Michael Jackson: Off The Wall|выданьне=Rolling Stone|год=11.1979|копія=https://web.archive.org/web/20160107042734/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/off-the-wall-19791101|дата копіі=01.2016}}</ref>. Калі на пачатку 1980-х гадоў адбыўяс рэліз альбому ''Thriller'', Rolling Stone адзначыў, што Джэксан сьпявае «цалкам дарослым голасам», «прасякнутым сумам»<ref name="Thriller" >{{артыкул|аўтар=Connelly, Christopher|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/thriller-19830128|загаловак=Michael Jackson: Thriller|выданьне=Rolling Stone|год=01.1983|копія=https://web.archive.org/web/20150702093257/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/thriller-19830128|дата копіі=07.2015}}</ref>. З выхадам інтраспэктыўнага альбому ''Dangerous'', у [[The New York Times]] зьвярнулі ўвагу, што на некаторых трэках «ён хапае паветра, а ягоны голас дрыжыць ад трывогі або апускаецца да роспачнага шэпту, сыкаючы скрозь сьціснутыя зубы», і што ён мае «пакутлівы тэмбр». Калі Джэксан сьпяваў пра братэрства або самапавагу, ён вяртаўся да «гладкага» вакалу<ref name="NYT Dangerous" >{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1991/11/24/arts/recordings-view-michael-jackson-in-the-electronic-wilderness.html|загаловак=Recordings View; Michael Jackson in the Electronic Wilderness|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=11.1991}}</ref>. У рэцэнзіі на ''Invincible'' часопіс Rolling Stone напісаў, што Джэксан па-ранейшаму выконвае «выдатна агучаныя рытмічныя партыі і віруючыя вакальныя гармоніі»<ref>{{артыкул|аўтар=Hunter, James|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/invincible-20011206|загаловак=Michael Jackson: Invincible|выданьне=Rolling Stone|год=12.2001|копія=https://web.archive.org/web/20171001125527/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/invincible-20011206|дата копіі=10.2017}}</ref>. Джозэф Вогел адзначаў здольнасьць Джэксана выкарыстоўваць невэрбальныя гукі для перадачы эмоцыяў<ref>{{кніга|імя=Joseph|прозьвішча=Vogel|спасылка=https://archive.org/details/maninmusiccreati0000voge|загаловак=Man in the Music: The Creative Life and Work of Michael Jackson|месца=New York|выдавецтва=Sterling|старонкі=9|год=2012|isbn=978-1-4027-7938-1}}</ref>. [[Ніл Макормік]] пісаў, што нестандартны вакальны стыль Джэксана «надаў яму арыгінальнасьці і абсалютнай адметнасьці»<ref>{{навіна|аўтар=McCormick, Neil|спасылка=https://blogs.telegraph.co.uk/culture/neilmccormick/100000966/michael-jackson-bruce-springsteen-bono-great-singing-is-about-more-than-the-notes/|загаловак=Michael Jackson, Bruce Springsteen & Bono|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=06.2009|копія=https://web.archive.org/web/20090703051404/https://blogs.telegraph.co.uk/culture/neilmccormick/100000966/michael-jackson-bruce-springsteen-bono-great-singing-is-about-more-than-the-notes/|дата копіі=07.2009}}</ref>. === Музычнае майстэрства === Джэксану бракавала фармальнай музычнай адукацыі, а таксама ён не даваў рады чытаньню або складаньню фармальнай музычнай натацыі. Яму часта прыпісваюцца ўменьне ігры на [[гітара|гітары]], [[клявішныя музычныя інструмэнты|клявішных]] або [[ударная ўстаноўка|бубнах]], але ён не валодаў імі на прафэсійным узроўні. Падчас кампазытарства ён запісваў ідэі, выкарыстоўваючы [[бітбоксінг]] і вакальнае імітаваньне інструмэнтаў<ref name="NME" >{{артыкул|аўтар=Jones, Lucy|спасылка=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/the-incredible-way-michael-jackson-wrote-music/|загаловак=The Incredible Way Michael Jackson Wrote Music|выданьне=NME|год=04.2014}}</ref>. Апісваючы гэты працэс, ён казаў, што проста напявае басавую партыю на дыктафон. Затым на гэты басавы матыў ён накладаў акорды, якія ў сваю чаргу фармавалі [[мэлёдыя|мэлёдыю]]<ref name="NME" />. Гукаінжынэр Робэрт Гофман узгадваў, што Джэксан голасам выцінаў гітарныя акорды нота за нотаю і напяваў струнныя аранжаваньні частка за часткаю на касэтны дыктафон. Гэты працэс Джэксанава падыходу добра бачны ў дэма-запісе песьні ''Beat It''<ref name="NME" />. === Тэмы і жанры === [[Файл:Michael Jackson (20589951783) (cropped).jpg|значак|Сьпявак у час сусьветнага туру ''Dangerous'' у 1992 годзе.]] Джэксан дасьледаваў жанры, улучна з [[поп-музыка|попам]]<ref name="allmusic" /><ref name="Jet" >{{артыкул|спасылка=https://books.google.com/books?id=L70DAAAAMBAJ&pg=PA58|загаловак=Michael Jackson Turns 30!|выданьне=Jet|том=74|нумар=35|старонкі=58|год=08.1988}}</ref>, [[соўл]]ам<ref name="allmusic"/>, [[рытм-энд-блюз]]ам<ref name="Jet"/>, [[фанк]]ам<ref name="Help" >{{спасылка|аўтар=Heyliger, M.|спасылка=https://music.consumerhelpweb.com/artists/jackson/thriller.htm|загаловак=A State-of-the-Art Pop Album: Thriller by Michael|выдавецтва=Consumerhelpweb.com|копія=https://web.archive.org/web/20081204150926/https://music.consumerhelpweb.com/artists/jackson/thriller.htm|дата копіі=12.2008}}</ref>, [[рок-музыка|рокам]]<ref name="Jet"/><ref name="Help"/>, [[дыска]]<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/off-the-wall-mw0000190332|загаловак=Michael Jackson – Off the Wall – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>, пост-дыска<ref name="Help"/>, [[данс-поп]]ам<ref>{{кніга|імя=Robert|прозьвішча=Palmer|спасылка=https://archive.org/details/rockrollunrulyh00palm|загаловак=Rock & Roll: An Unruly History|выдавецтва=Harmony Books|год=1995|isbn=978-0-517-70050-1}}</ref><ref>{{кніга|імя=Robert|прозьвішча=Palmer|спасылка=https://archive.org/details/rockrollunrulyh00palm|загаловак=Rock & Roll: An Unruly History|выдавецтва=Harmony Books|старонкі=285|год=1995|isbn=978-0-517-70050-1}}</ref> і [[нью-джэк-сўінг]]ам<ref name="allmusic"/>. Стыў Г’юі з [[AllMusic]] пісаў, што ''Thriller'' удасканаліў моцныя бакі ''Off the Wall'', бо танцавальныя і рокавыя трэкі сталі больш агрэсіўнымі, а попавыя кампазыцыі і баляды — мякчэйшымі і больш соўлавымі<ref name="allmusic"/>. Сярод ягоных трэкаў вылучаюцца баляды ''The Lady in My Life'', ''Human Nature'' і ''The Girl Is Mine''<ref name="Thriller"/><ref name="Slant" >{{спасылка|аўтар=Henderson, Eric|спасылка=https://www.slantmagazine.com/music/review/michael-jackson-thriller|загаловак=Michael Jackson – Thriller|выдавецтва=Slant Magazine|дата публікацыі=10.2003}}</ref>, фанкавыя кампазыцыі ''Billie Jean'' і ''Wanna Be Startin’ Somethin’''<ref name="Thriller"/>, а таксама дыска-трэкі ''Baby Be Mine'' і ''P.Y.T. (Pretty Young Thing)''<ref name="Slant"/>. З выхадам ''Off the Wall'' аглядальнік часопісу [[The Guardian]] Том Юінг пісаў, што «вакальныя прыёмы Джэксана, як то ўздыхі і трымценьне, якія ахапляюць амаль кожную песьню — выклікаюць вобраз сьпевака, які адчайна імкнецца разьняволіцца і выказаць сябе праз рух»<ref name="Ewing" />. Крыстафэр Конэлі з Rolling Stone адзначаў, што ў ''Thriller'' Джэксан рэалізаваў сваё даўняе захапленьне тэмай параноі і распрацаваў больш змрочную вобразнасьцю<ref name="Thriller"/>. [[Стывэн Томас Эрлўайн]] з AllMusic заўважыў гэта ў песьнях ''Billie Jean'' і ''Wanna Be Startin’ Somethin’''<ref name="Thriller"/>. У ''Billie Jean'' Джэксан апавядае пра апантаную фанатку, якая сьцьвярджае, што ён ёсьць бацькам ейнага дзіця<ref name="allmusic"/>, а ў ''Wanna Be Startin’ Somethin’'' ён выступае супраць плётак і мэдыяў<ref name="Thriller"/>. ''Beat It'' асуджала гвалт бандаў, і была створаная як даніна пашаны м’юзыклу [[Ўэстсайдзкая гісторыя]]. Паводле Г’юі, гэтая песьня стала першай пасьпяховай рокавай крос-овэрнай працай Джэксана<ref name="allmusic"/><ref name="Bio" />. Ён таксама адзначаў, што ''Thriller'' паклаў пачатак цікавасьці Джэксана да тэмы звышнатуральнага, да якой творца вяртаўся ў наступныя гады. У 1985 годзе Джэксан стаў суаўтарам дабрачыннага гімну ''We Are the World'', пасьля чаго гуманітарныя тэмы пазьней сталі паўтаральным матывам у ягоных тэкстах і публічным іміджы<ref name="allmusic"/>. У ''Bad'' канцэпцыя Джэксана пра драпежнага палюбоўніка выўляецца ў рок-кампазыцыі ''Dirty Diana''<ref>{{навіна|аўтар=Pareles, Jon|спасылка=https://www.nytimes.com/1987/09/03/arts/critic-s-notebook-how-good-is-jackson-s-bad.html|загаловак=Critic's Notebook; How Good Is Jackson's 'Bad'?|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=09.1987}}</ref>. Загалоўны сынгл ''I Just Can’t Stop Loving You'' уважаецца за традыцыйную любоўную баляду, а ''Man in the Mirror'' ёсьць балядай пра споведзь і асабістага маральнага росту. ''Smooth Criminal'' стварае вобраз крывавага нападу, згвалтаваньня і, верагодна, забойства<ref name="Time2" />. Стывэн Томас Эрлўайн з AllMusic пісаў, што ''Dangerous'' выяўляе Джэксана як парадаксальную асобу<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/dangerous-mw0000674875|загаловак=Michael Jackson – Dangerous – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>. Першая палова альбому прысьвечаная стылю нью-джэк-сўінг, у якім створаныя песьні ''Jam'' і ''Remember the Time''. Гэта быў першы альбом творцы, у якім сацыяльныя праблемы сталі асноўнай тэмай. Напрыклад, у ''Why You Wanna Trip on Me'' Джэксан пратэстуе супраць сусьветнага голаду, СНІДу, бяздомнасьці і наркотыкаў. Альбом ''Dangerous'' утрымлівае песьні насычаныя сэксуальнай тэматыкай, як то ''In the Closet''. Загалоўны трэк працягвае тэму драпежнага палюбоўніка і кампульсіўнай жарсьці. Другая палова ўлучае інтраспэктыўныя поп-госпэльныя гімны, як то ''Will You Be There'', ''Heal the World'' і ''Keep the Faith''<ref name="NYT Dangerous" />. У балядзе ''Gone Too Soon'' Джэксан ушаноўвае памяць [[Раян Ўайт|Раяна Ўайта]] і надае ўвагу пакутам людзей, якія жывуць з СНІДам<ref>{{навіна|аўтар=Harrington, Richard|спасылка=https://www.highbeam.com/doc/1P2-1096962.html|загаловак=Jackson's 'Dangerous' Departures; Stylistic Shifts Mar His First Album in 4 Years|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=11.1991|копія=https://web.archive.org/web/20121103024117/https://www.highbeam.com/doc/1P2-1096962.html|дата копіі=11.2012}}</ref>. Альбом ''HIStory'' стварае атмасфэру параноі<ref name="AMHIStory" >{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/history-past-present-and-future-book-i-mw0000123992|загаловак=Michael Jackson – HIStory – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref>. У нью-джэк-сўінг і фанк-рокавых трэках ''Scream'' і ''Tabloid Junkie'', а таксама ў рытм-энд-блюз балядзе ''You Are Not Alone'', Джэксан пратэстуе супраць несправядлівасьці і ізаляцыі, у якую ён трапіў, і накіроўвае свой гнеў на масавыя мэдыі<ref name="RSHIStory" >{{артыкул|аўтар=Hunter, James|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/history-past-present-future-book-i-19950810|загаловак=Michael Jackson: HIStory: Past, Present, Future, Book I|выданьне=Rolling Stone|год=08.1995|копія=https://web.archive.org/web/20160818143623/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/history-past-present-future-book-i-19950810|дата копіі=08.2016}}</ref>. У інтраспэктыўнай балядзе ''Stranger in Moscow'' Джэксан наракае на свой лёс. Песьні ''Earth Song'', ''Childhood'', ''Little Susie'' і ''Smile'' ёсьць опэрнымі поп-кампазыцыямі<ref name="AMHIStory" /><ref name="RSHIStory"/>. У ''D.S.'' Джэксан атакуе юрыста [[Томас Снэдан|Томаса Ў. Снэдана-малодшага]], які перасьледаваў яго ў абедзьвюх справах аб сэксуальным гвалце ў дачыненьні да дзяцей. У трэку сьпявак апісвае Снэдана як белага супрэмацыста, які хацеў «схапіць мяне, жывога або мёртвага»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.ndaa.org/ndaa/profile/tom_sneddon_jan_feb_2003.html|загаловак=Thomas W. (Tom) Sneddon Jr.|выдавецтва=National Defense Authorization Act|копія=https://web.archive.org/web/20060627020903/https://www.ndaa.org/ndaa/profile/tom_sneddon_jan_feb_2003.html|дата копіі=06.2006}}</ref>. ''Invincible'' утрымлівае ўрбан-соўлавыя трэкі, як то ''Cry'' і ''The Lost Children'', баляды ''Speechless'', ''Break of Dawn'' і ''Butterflies'', а таксама зьмешвае [[гіп-гоп]], поп і рытм-энд-блюз у трэках ''2000 Watts'', ''Heartbreaker'' і ''Invincible''<ref>{{спасылка|аўтар=Erlewine, Stephen Thomas|спасылка=https://www.allmusic.com/album/invincible-mw0000011263|загаловак=Michael Jackson – Invincible – Overview|выдавецтва=AllMusic}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Beaumont, Mark|спасылка=https://www.nme.com/reviews/michael-jackson/5780|загаловак=Michael Jackson: Invincible|выданьне=NME|год=11.2001}}</ref>. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * 1971&nbsp;— ''Got to Be There'' * 1972&nbsp;— ''Ben'' * 1973&nbsp;— ''Music and Me'' * 1975&nbsp;— ''Forever, Michael'' * 1979&nbsp;— ''Off the Wall'' * 1982&nbsp;— ''[[Thriller]]'' * 1987&nbsp;— ''Bad'' * 1991&nbsp;— ''Dangerous'' * 1995&nbsp;— ''HIStory: Past, Present and Future Book I'' * 1997&nbsp;— ''Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix'' * 2001&nbsp;— ''Invincible'' * 2010&nbsp;— ''Michael'' === Сынглы, якія дасягалі першых пазыцыяў у чартах === ==== [[ЗША]] ==== * 1972&nbsp;— ''«Ben»'' * 1979&nbsp;— ''«Don’t Stop 'Til You Get Enough»'' * 1980&nbsp;— ''«Rock with You»'' * 1983&nbsp;— ''«[[Billie Jean]]»'' * 1983&nbsp;— ''«Beat It»'' * 1983&nbsp;— ''«Say Say Say»'' * 1987&nbsp;— ''«I Just Can’t Stop Loving You»'' * 1987&nbsp;— ''«Bad»'' * 1987&nbsp;— ''«The Way You Make Me Feel»'' * 1988&nbsp;— ''«Man in the Mirror»'' * 1988&nbsp;— ''«Dirty Diana»'' * 1991&nbsp;— ''«Black or White»'' * 1995&nbsp;— ''«You Are Not Alone»'' ==== [[Вялікабрытанія]] ==== * 1981&nbsp;— ''«One Day in Your Life»'' * 1983&nbsp;— ''«Billie Jean»'' * 1987&nbsp;— ''«I Just Can’t Stop Loving You»'' * 1991&nbsp;— ''«Black or White»'' * 1995&nbsp;— ''«You Are Not Alone»'' * 1995&nbsp;— ''«Earth Song»'' * 1997&nbsp;— ''«Blood on the Dance Floor»'' === Туры === * ''Bad Tour'' (1987—1989) * ''Dangerous World Tour'' (1992—1993) * ''HIStory World Tour'' (1996—1997) * ''[[This Is It]]'' (2009—2010) <small>(адмененеы)</small> == Узнагароды і дасягненьні == [[Файл:Michael Jackson receives the Presidential Public Safety Commendation at the White House (C21788-18).tif|значак|Сустрэча Майкла Джэксана з [[Роналд Рэйган|Роналдам Рэйганам]] і зь яго жонкай [[Нэнсі Рэйган]].]] Дасягненьні Джэксана — аднаго зь нешматлікіх музыкаў, двойчы ўведзеных у [[Залу славы рок-н-ролу]] (у складзе калектыва [[The Jackson 5]] і як сольнага артыста), — уключаюць у сябе шэраг рэкордаў у «[[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнізе рэкордаў Гінэса]]», званьне «Самага пасьпяховага артыста ўсіх часоў», 15 прэміяў «[[Грэмі]]»<ref name="grammy.com">[http://www.grammy.com/nominees/search?artist=Michael+Jackson&title=&year=All&genre=All Past Winners Search] GRAMMY.com {{ref-en}}</ref><ref name="ReferenceA">[https://web.archive.org/web/20110122042621/http://www.grammy.org/recording-academy/awards/legends GRAMMY Legend Award] GRAMMY.org {{ref-en}}</ref>, 14 гітоў у ЗША і продажу 800 мільенаў запісаў. Яшчэ пры жыцьці Майкла Джэксана людзі, з падачы Элізабэт Тэйлар, неафіцыйна называлі яго «Каралем поп-музыкі», гэтае званьне стала прыжылася да Джэксана ў музычным грамадзтве. Альбом Джэксана 1982 году «[[Thriller]]» застаецца самым прадаваным альбомам усіх часоў, і яшчэ чатыры яго сольных студыйных альбомы ўваходзяць у лік самых прадаваных у сьвеце: «Off the Wall» (1979), «Bad» (1987), «Dangerous» (1991) і «HIStory» (1995). Джэксан папулярызаваў складаныя для выкананьня танцавальныя тэхнікі, такія, як «робат» і «[[месяцовая хада]]». Джэксан быў таксама ўзнагароджаны «За выбітны ўнесак у сусьветную культуру» за ўклад сотняў мільенаў даляраў у 39 дабрачынных арганізацыяў і яго ўласны фонд «Heal the World»<ref>[https://web.archive.org/web/20120111135847/http://news.mail.ru/society/3012041/ Майкла Джэксана пасьмяротна ўзнагародзяць у Расеі]. {{ref-ru}}</ref>. Узнагароджаны (пасьмяротна) «Прэміяй Муз-ТБ 2010» за велізарны ўклад у сусьветную музычную індустрыю. Прыз уручаны сястры сьпевака, Ля Тоі Джэксан. Агульная колькасьць узнагарод сьпевака — 395. == Абвінавачаньні ў згвалтаваньнях == У 1993 годзе яму былі прад’яўлены абвінавачваньні ў згвалтаваньні малалетняга хлопчыкам, аднак на той момант справу атрымалася замяць: па здагадках прэсы, Джэксан проста адкупіўся ад хлопчыкавых бацькоў. Насамрэч, празь некалькі дзён пасьля сьмерці сьпевака, першая «ахвяра» сэксуальных дамаганьняў Джордан Чэндлер, не вытрымаўшы пакут сумленьня, прызнаўся, што абвінавачваньне было сфальсіфікавана<ref>https://web.archive.org/web/20090807150900/http://www.makli.com/jordan-chandler-admits-he-lied-about-michael-jackson/ makli.com {{ref-en}}</ref> па патрабаваньні яго бацькі ў мэтах атрыманьня грошай і апынулася ня чым іншым, як паклёпам, які паўплываў на ўсё наступнае жыцьцё сьпевака. == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * {{кніга|імя=Lisa D|прозьвішча=Campbell|загаловак=Michael Jackson: The King of Pop|выдавецтва=Branden|год=1993|isbn=978-0-8283-1957-7|ref=Campbell1993}} * {{кніга|імя=Lisa D|прозьвішча=Campbell|спасылка=https://books.google.com/books?id=BVC9zltjf-EC&pg=PP1|загаловак=Michael Jackson: The King of Pop’s Darkest Hour|выдавецтва=Branden|год=1995|isbn=978-0-8283-2003-0|ref=Campbell1995}} * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=Dancing the Dream|выдавецтва=Doubleday|год=1992|isbn=0-385-40368-2}} * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=Moonwalk|спасылка=http://www.mjshouse.com/download/moonwalk_book.pdf|выдавецтва=Random House|год=2009|isbn=978-0-307-71698-9|ref=Jackson}} * {{кніга|імя=Michael|прозьвішча=Jackson|загаловак=My World, The Official Photobook|выданьне=1|выдавецтва=Triumph International|год=2006|isbn=0-9768891-1-0}} * {{кніга|імя=Jel D.|прозьвішча=Lewis Jones|спасылка=https://books.google.com/books?id=LuEPnk7irOMC|загаловак=Michael Jackson, the King of Pop: The Big Picture: the Music! the Man! the Legend! the Interviews: an Anthology|выдавецтва=Amber Books Publishing|год=2005|isbn=978-0-9749779-0-4|ref=LewisJones}} * {{кніга|імя=J. Randy|прозьвішча=Taraborrelli|спасылка=https://archive.org/details/michaeljacksonma0000tara|загаловак=Michael Jackson: The Magic, The Madness, The Whole Story, 1958–2009|выдавецтва=Grand Central Publishing, 2009|год=2009|isbn=978-0-446-56474-8|ref=Taraborrelli}} * {{артыкул|аўтар=Young, Julie|загаловак=A Hoosier Thriller: Gary, Indiana’s Michael Jackson|выданьне=Traces of Indiana and Midwestern History|том=21|нумар=4|год=2009|ref=Young}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.michaeljackson.com/ Афіцыйны сайт]{{ref-en}} * {{YouTube|michaeljackson}} * {{facebook|michaeljackson}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Джэксан, Майкл}} [[Катэгорыя:Поп-музыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Танцоўшчыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лос-Анджэлесе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Форэст-Лаўн]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] gx2gn2js1bepo6ryrztn38v0uodr5o3 0 66913 2678813 2357410 2026-07-11T13:37:36Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Frank_Lloyd_Wright?oldid=1363097971 2678813 wikitext text/x-wiki {{Мастак |Імя = Фрэнк Лойд Райт |Партрэт = |Апісаньне = |Імя пры нараджэньні = Frank Lincoln Wright |Псэўданімы = |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|8|6|1867}} |Месца нараджэньня = [[Рычланд-Сэнтар]], [[Вісконсін]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] |Дата сьмерці = {{Памёр|9|4|1959|гадоў=91}} |Месца сьмерці = [[Фінікс (Арызона)|Фінікс]], [[Арызона]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] |Нацыянальнасьць = [[амэрыканцы|амэрыканец]] |Заняткі = [[архітэктура]] |Пратэжаваньне = |Вучоба = |Плынь = [[мадэрн]] |Працы = Робі-Гаўс, Фолінгўотэр, Джонсан-Ўокс-Білдынг, Музэй Гугенгайма, Ўэсткот-Гаўс |Пад уплывам = |Уплыў на = }} '''Фрэнк Лойд Райт''' ({{мова-en|Frank Lloyd Wright}}; 8 чэрвеня 1867, [[Рычланд-Сэнтар]], штат [[Вісконсін]] — 9 красавіка 1959, [[Фінікс (Арызона)|Фінікс]], штат [[Арызона]]) — [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|амэрыканскі]] архітэктар, напрамку [[мадэрн]], адзін з найвыбітнейшых архітэктараў ХХ стагодзьдзя. Аркамя таго, Фрэнк Лойд лічыцца дызайнэрам інтэр’ераў, пісьменьнікам і пэдагогам, творчы пэрыяд якога налічваў больш за 70 гадоў. За гэты час Райт спраектаваў больш за тысячу структураў, зь якіх 532 былі пабудаваны. Райт чэрпаў [[натхненьне]] з прыроды, да сваіх працаў ужываў пераважна прыродныя будаўнічыя матэрыялы. І нягледзячы на тое, што ягоную творчасьць адносяць да стылю мадэрн, ён сам сябе зь ім не асацыяваў і не падзяляў захапленьня функцыянальнасьці архітэктурнага мастацтва, яго можна назваць прадвесьнікам [[арганічная архітэктура|арганічнай архітэктуры]], ці архітэктуры цесна зьвязанай з прыродай. Такую філязофію ён найлепш увасобіў у створаным у 1935 годзе доме «[[Фолінгўотэр]]», які быў названы лепшай працай усіх часоў амэрыканскай архітэктуры<ref name="bw">[https://web.archive.org/web/20080302053743/http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/jul2004/nf20040728_3153_db078.htm ''«Frank Lloyd Wright: America's Architect»'']. Business Week.</ref>. Зьяўляючыся па сутнасьці заснавальнікам арганічнай архітэктуры, Райт згуляў ключавую ролю ў архітэктурных рухах ХХ стагодзьдзя, ён паўплываў на тры пакаленьні архітэктараў па ўсім сьвеце праз свае працы<ref>Caves, R. W. (2004). ''«Encyclopedia of the City»''. Routledge. — С. 777. — ISBN 978-0415862875.</ref>. Ягоныя пабудовы характарызуюцца прастатой стылю і функцыянальнасьці, зьвязанай з навакольлем, але ён не адмаўляўся і ад манумэнтальных формаў, як прыклад «Civic Center» у Марын Каўнці, [[Каліфорнія]]. Акрамя сваіх дамоў, Райт распрацаваў арыгінальныя і наватарскія офісы, цэрквы, школы, хмарачосы, гатэлі, музэі і іншыя будынкі. Ён часта распрацоўваў элемэнты інтэр’еру для гэтых будынкаў, а таксама мэблю і вітражы. Райт напісаў 20 кнігаў і шмат артыкулаў і быў папулярным выкладчыкам, выступаючы ў ЗША і [[Эўропа|Эўропе]]. У 1991 голдзе Фрэнк Лойд Райт быў прызнаны [[Амэрыканскі інстытут архітэктараў|Амэрыканскім інстытутам архітэктараў]] найвыбітным амэрыканскім архітэктарам усіх часоў і народаў<ref name="bw"/>. У 2019 годзе шэраг ягоных працаў быў занесены у сьпіс [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]]. Выхаваны ў сельскай мясцовасьці штату Вісконсін, Райт навучаўся будаўніцтву ў [[Вісконсінскі ўнівэрсытэт у Мэдысане|Вісконсінскім унівэрсытэце ў Мэдысане]], а затым у [[Чыкага]] быў вучнем архітэктараў [[Джозэф Ліман Сылзьбі|Джозэфа Лімана Сылзьбі]] і [[Луіс Гэнры Саліван|Луіса Салівана]]. Ён адкрыў уласную пасьпяховую практыку ў Чыкага ў 1893 годзе, пабудаваўшы дом і студыю ў [[Оўк-Парк (Іліной)|Оўк-Парку]], штат [[Іліной]]. Райт меў даволі насычанае асабістае жыцьцё. Ён пакінуў сваю першую жонку Кэнтрын Лі Тобін разам зь дзецьмі, каб сустракацца з [[Мама Бортўік|Мамай Бортўік]], якую потым нечакана забілі ў маёнтку Райта ў 1914 годзе. Затым Райт абраўся шлюбам з другой жонкай Мірыям Ноэл, аднак меў адносіны з [[Альгівана Райт|Альгіванай Лазавіч]], якая пазьней стала ягонай трэцяй жонкай у 1928 годзе. == Біяграфія == Райт нарадзіўся 8 чэрвеня 1867 году у невялічкім мястэчку ў сям’і Ўільяма Расэла Райта, настаўніка музыкі і царкоўнага дзеяча і Ганны Лойд Райт, настаўніцы зь вядомай у [[Вісконсін]]е сям’і Лойдаў, продкі якіх перасяліліся ў ЗША з [[Ўэйлз]]у. Адным з братоў Ганны быў [[Джэнкін Лойд Джонз]], важная постасьць у распаўсюдзе [[унітарыянства|ўнітарыянства]] на Сярэднім Захадзе. Вядома, што ахрышчаны ён быў як Фрэнка Лінкальн Райт. Паводле аўтабіяграфіі Райт, ягоная маці спрыяла каб у Фрэнка разьвівался цяга да архітэктуры з маленства. Гэтак яна разьвешвала ў дзіцячым пакоі гравюры ангельскіх сабораў, вырваных з пэрыядычных выданьняў, каб стымуляваць дзіцячы інтарэс<ref>Secrest, Meryle (1998). ''«Frank Lloyd Wright: A Biography»''. University of Chicago Press. — С. 58. — ISBN 978-0-2267-4414-8.</ref>. У 1870 годзе сям’я пераехала ўва [[Ўэймут (Масачусэтс)|Ўэймут]], штат [[Масачусэтс]], дзе Ўільям нёс царкоўную службу для невялікай групы парафіянінаў. У 1876 годзе Ганна наведала Стогадовую выставу ў [[Філадэлфія|Філадэлфіі]], дзе пабачыла экспанат з адукацыйных блёкаў, то бок канструктар, распрацаваны [[Фрыдрых Фрэбэль|Фрыдрыхам Фрэбэлем]]. Блёкі, вядомыя як «кіндэргартэн», сталі асновай ягонай наватарскай праграмай для дзіцячага разьвіцьця. Ганна, падрыхтаваная настаўніца, была ўсхваляваная праграмай і набыла набор, зь якім малы Райт праводзіў шмат часу, гуляючы з блёкамі. У Ўэймуце сям’я пакутвала на недахор фінансаў, таму было прынятае рашэньне вярнуцца назад у Спрынг-Грын, дзе сваякі маці змаглі бы дапамагчы Ўільяму з працай. Сям’я пасялілася ў [[Мэдысан (Вісконсін)|Мэдысане]], дзе Ўільям выкладаў урокі музыкі і займаў пасаду сакратара новастворанага ўнітарыянскага таварыства. Не зважаючы на тое, што Ўільям амаль не займаўся дзецьмі, ён здолеў выхаваць у дзецях любоў да музыкі, асабліва да твораў [[Ёган Сэбастыян Бах|Ёгана Сэбастыяна Баха]]. Бацькі Райта разышліся ў 1885 годзе, па прычыне таго, што бацька ня мог зарабляць дастаткова грошай на ўтрыманьне сям’і. Фрэнку давялося прыняць на сябе цяжар фінансавай адказнасьці за маці і дзьвюх сёстраў. Райт ня мог наведваць школу і вучыўся дома. Ўільям жа пакінуў Вісконсін пасьля роспусту ў 1885 годзе. Як потым сьцьвярджаў Райт, ён больш ніколі ня бачыў бацьку<ref>Wright, Frank Lloyd (1943). «An Autobiography». Duell, Sloan and Pearce. New York City. — С. 51.</ref>. [[Файл:FallingwaterWright.jpg|зьлева|міні|Дом «Фолінгўотэр».]] У 1885 годзе ён паступіў вучыцца на інжынэрны факультэт у [[Вісконсінскі ўнівэрсытэт у Мэдысане|Дзяржаўны ўнівэрсытэт Вісконсіну]] ў Мэдысане, быў удзельнікам студэнцкага брацтва ''Phi Delta Theta''. Ён кінуў навучаньне ў 1887 годзе, аднак змог атрымаць дыплём у 1889 годзе. Райт пераехаў у [[Чыкага]] ў пошуках працы. На той момант Чыкага істотна пацярпеў у выніку разбуральнага [[Вялікі чыкагаўскі пажар|Вялікага чыкагаўскага пажару]] 1871 году. Улічваючы яшчэ той факт, што ў гэты час назіраўся бум росту насельніцтва гораду, працы для архітэктара было шмат. Пазьней Райт узгадаў, што на той час ягоныя першыя ўражаньні ад Чыкага былі вельмі кепскімі. Ён убачыў змрочныя кварталы, шматлюдныя вуліцы і расчаравальную архітэктуру. Празь некалькі дзён і інтэрвію зь некалькімі вядомымі фірмамі ён быў наняты на працу [[рысавальнік]]ам у архітэктурнае бюро [[Джозэфа Лімана Сылзьбі]]{{Зноска|Wright|2005|Wright|60—63}}. Да гэтага Райт ужо супрацоўнічаў з Сылзьбі, калі той быў акрэдытаваным як гадоўны рысавальнік і кіраўніком будаўніцтва ўнітарыянскай капліцы ў 1886 годзе, якая будавалася ў Спрынг-Грыне па замове сваякоў Райта<ref>[http://www.franklloydwright.org/fllwf_web_091104/Biography.html ''«A brief Biography»'']. Wright's Life + Work. Frank Lloyd Wright Foundation.</ref>. Працуючы ў бюол, Райт яшчэ знаходзіў час каб працаваць над сямейнымі праектамі, як то Царквы Ўсіх Душаў у Чыкага па замове свайго дзядзькі Джэнкіна Лойда Джонза і Хатняй школы Гілсайд у Спрынг-Грыне па замове дзьвюх сваіх цётак<ref>O'Gorman, Thomas J. (2004). [[iarchive:franklloydwright0000ogor/page/31|''«Frank Lloyd Wright's Chicago»'']]. San Diego. Thunder Bay Press. — С. 31—33. — ISBN 978-1-59223-127-0.</ref>. Іншыя малявальнікі, якія працавалі на Сылзьбі ў 1887 годзе, уключалі ў свой шэраг будучых вядомых архітэктараў як то Сэсыл Корўін, [[Джордж Вашынгтон Магэр]] і [[Джордж Грант Элмсьлі]]. Райт хутка пасябраваў з Корўінам, і нейкі час жыў у яго пакуль не знайшоў сабе дом. Адчуваючы, што яму надастаткова плоцяць за якасьць працы ў Сылзьбі, то бок 8 даляраў у тыдзень, малады малявальнік кінуў працу і знайшоў працу дызайнэра ў бюро ''«Beers, Clay and Dutton»''. Аднак Райт неўзабаве зразумеў, што яшчэ не гатовы сам справіцца з праектаваньнем будынкаў, таму ў хуткім часе зволіўся зь бюро і вярнуўся да Джозэфа Сылзьбі, на гэты раз з павышэньнем заробку{{Зноска|Wright|2005|Wright|69}}. Не зважаючы на тое, што Сылзьбі прытрымліваўся ў асноўным віктарыянскай архітэктуры і архітэктуры [[Адраджэньне|эпохі Адраджэньня]], Райт лічыў, што ягоныя працы зьяўляюцца больш вытанчана маляўнічымі ў параўнаньні з тым што стваралася навокал{{Зноска|Wright|2005|Wright|66}}. Райт імкнуўся да больш прагрэсіўнай працы. Райт даведаўся, што бюро ''«Adler and Sullivan»'' у Чыкага шукала кагосьці, каб зрабіць гатовыя малюнкі для інтэр’еру будынку [[Аўдыторыюм-Білдынг]]{{Зноска|Wright|2005|Wright|83}}. Райт прадэманстраваў ў бюро, што ён быў ужо дасьведчаным у дэкаратыўным дызайне, таму пасьля двух кароткіх інтэрвію быў афіцыйна ўладкаваўся ў бюро як вучань{{Зноска|Wright|2005|Wright|86}}. Райт, аднак, ня здолеў ужыцца зь іншымі супрацоўнікамі [[Луіс Гэнры Саліван|Салівана]]. Пазьней, ён узгадваў, што ў першыя гады навучаньня паміж імі адбылося некалькі жорсткіх сварак. Саліван узяў Райта пад сваё апякунства і ўсклаў на яго вялікую дызайнэрскую адказнасьць. Як акт павагі, Райт пазьней называў Салівана ''Lieber Meister'', што зь нямецкага перакладаецца яе «дарагі майстар»<ref>Tafel, Edgar (1985). [[iarchive:yearswithfrankll0000tafe/page/31|«Years With Frank lloyd Wright: Apprentice to Genius»]]. Mineola, N.Y. Dover Publications. — С. 31. — ISBN 978-0-486-24801-1.</ref>. Райт таксама пабудаваў добрыя статуснкі з Полам Мюлерам. Пазьней Райт займаўся зь Мюлерам будаўніцтвам некалькіх грамадзкіх і камэрцыйных будынкаў паміж 1903 і 1923 гадамі<ref name="Saint">Saint, Andrew (May 2004). [https://web.archive.org/web/20160304054252/http://www.bolender.com/Frank%20Lloyd%20Wright/Files/Frank%20Lloyd%20Wright%20and%20Paul%20Mueller%20June%202003.pdf ''«Frank Lloyd Wright and Paul Mueller: the architect and his builder of choice»'']. Architectural Research Quarterly. Cambridge University Press. 7 (2). — С. 157—167. [[DOI]]:[https://doi.org/10.1017%2FS1359135503002112 10.1017/S1359135503002112].</ref>. [[Файл:Frank Lloyd Wright Home and Studio (west side zoom).JPG|міні|Дом Райта ў Оўк-Парку.]] 1 чэрвеня 1889 году Райт ажаніўся з сваёй першай жонкай Кэтрын Лі Тобін. Яны пазнаёміліся за год да таго падчас мерапрыемстваў у царкве Ўсіх Душаў. Саліван зрабіў свой унёсак для спрыяньня фінансавага становішча маладзёнаў, прапанаваўшы Райту пяцігадовы працоўны кантракт. Райт, аднак, запытаў яшчэ ў Салівана пазычыць яму дастаткова грошай, каб пабудаваць свой уласны маленькі дом. У адказ Саліван даў у пазыку 5 тысяч даляраў на будаўніцтва дому ў [[Оўк-Парк (Іліной)|Оўк-Парку]] ў прадмесьце Чыкага{{Зноска|Wright|2005|Wright|97}}. На купленым вучастку знаходзіўся дом у гатычным стыле, які Райт перадаў сваёй маці, а побач пабудаваў дом для сябе<ref>Frank Lloyd Wright Preservation Trust (2001). Zarine Weil (ed.). ''«Building A Legacy: The Restoration of Frank Lloyd Wright's Oak Park Home and Studio»''. San Francisco. Pomegranate. — С. 4. — ISBN 978-0-7649-1461-4.</ref>. Да 1890 году Райт меў кабінет побач з Саліванам, які ён дзяліў зь сябрам і рысавальнікам Джорджам Элмсьлі, якога Саліван наняў на просьбу Райта<ref name="Saint"/><ref>Gebhard, David; Patricia Gebhard (2006). ''«Purcell & Elmslie: Prairie Progressive Architects»''. Salt Lake City. Gibbs Smith. — С. 32. — ISBN 978-1-4236-0005-3.</ref>. З 1890 году Райт стаўся галоўным рысавальнікам у бюро і выконваў усю праектную працу ў фірме. Не зважаючы на пазыку ад Салівана і заработную плату за звыштэрміновую працу, Райт увесь час адчуваў недахоп сродкаў. Ён прызнаваўся, што ягоныя праблемы зь фінансамі, верагодна, былі зьвязаныя зь ягоным дарагім густам у гардэробе і аўтамабілях, а таксама дадатковай раскошы, якую ён стварыў у сваім доме. Каб павялічыць прыбытак і згасіць пазыку, Райт пачаў браць асабістыя замовы ў абыход бюро, працуючы па меншай меры над дзевяцю дамамі. Гэтыя дамы былі кансэрватыўна распрацаваныя ў варыяцыях модных стыляў [[Архітэктура стылю каралевы Ганны|каралевы Ганны]] і [[Нэакаляніяльны стыль|нэакаляніяльнага адраджэньня]]. Тым ня менш, у адрозьненьне ад архітэктуры, якая склалася на той пэрыяд, кожны дом падкрэсьліваў простыя геамэтрычныя формы і ўтрымліваў такія рысы, як шэрагі гарызантальных вокнаў і адкрытыя паверхі, якія сталіся адметнымі рысамі ягоных наступных працаў. Празь сем гадоў ён кінуў працу ў фірме, і адчыніў уласную студыю ў Чыкага. Да 1901 году ён меў ужо каля 50 скончаных уласных праектаў. [[Файл:Guggenheim_museum_exterior.jpg|зьлева|міні|Музэй Гугенгайма.]] У 1901—1911 гадах Райт праектаваў дамы ў стылі прэрыяў ({{мова-en|Prairie Houses|скарочана}}), якія атрымалі такую назву дзякуючы таму, што іх выгляд мелі значны ўплыў навакольлі Чыкага. Акрамя таго, Райт надаваў значную ўвагу стварэньню канцэпцыі «адчыненага пляну» для ўнутраных памяшканьняў гэтых дамоў. Дамы ў стылі прэрыяў часта маюць спалучэньне наступных асаблівасьцей, то бок гэта звычайна адна- або двухпавярховы дом з аднапавярховай праекцыяй, які мае адчынены плян другога паверху, нізкі дах з шырокімі вісячымі карнізамі, гарызантальнымі лініямі, шэрагам вокнаў, вялікім цэнтральным камінам, убудаванай стылізаванай шафай. У будаўніцтве такіх дамоў шырока выкарыстоўваліся прыродных матэрыялы, асабліва каменьне і дрэва<ref>[http://www.antiquehome.org/Architectural-Style/prairie.htm ''«Prairie School Architecture»'']. Antique Home.</ref>. У 1903 годзе, пакуль Райт праектаваў дом для свайго суседа Эдўіна Чэйні, ён захапіўся ягонай жонкай Мамай. [[Мама Бортўік|Мама Бортўік Чэйні]] была сучаснай жанчынай з інтарэсамі па-за домам. Яна была раньняй [[фэмінізм|фэміністкай]], і Райт разглядаў яе як інтэлектуальнага роўнага суразмоўнікам. Іхныя адносіны мелі характар размоваў пра горад, і яны часьцяком разам езьдзілі на аўтамабіле Райта па Оўк-Парку. У 1909 годзе Райт і Мама Чэйні сустрэліся ў Эўропе, пакінуўшы сваіх мужа, жонку і дзяцей. Райт прабыў у Эўропе амаль год, спачатку ў [[Флярэнцыя|Флярэнцыі]], дзе жыў ягоны старэйшы сым, а потым у [[Ф’езоле]], дзе жыў разам з Мамай. За гэты час Эдўін Чэйні дазволіў Маме правесьці роспуст зь ім, у той час як жонка Райта Кэтрын не давала згоду на афіцыйны разрыў. Пасьля таго, як Райт вярнуўся ў ЗША ў кастрычніку 1910 года, ён угаварыў сваю маці набыць яму вучастак у Спрынг-Грыне, штат Вісконсін. Зямля, набытая 10 красавіка 1911 году, месьцілася ля вучастку, якую мелі ва ўласнасьці ягоныя сваякі Лойд Джонзы. У 1911 годзе на набытым кавалку зямлі Райт спраектаваў уласны дом-студыю, так званы Таліесын (ад імя ўэйлзкага паэта VI стагодзьдзя), у навакольлі [[Спрынг-Грын (Вісконсін)|Спрынг-Грын]] (штат Вісконсін). У новым маёнтку ён пачаў жыць разам з Мамай Бортўік. Гэты комплекс паводле пляну меў выгляд літары «L», адзін бок якой выходзіў на возера, а ў другім разьмяшчалася студыя Райта. Таліесын двойчы згараў пад час пажараў. Сучасны будынак мае назву Таліесын ІІІ. У 1930-х гадах Райт спраектаваў зімнюю студыю ў [[Арызона|Арызоне]], якой даў імя Таліесын Ўэст. 15 жніўня 1914 году, калі Райт працаваў у Чыкага, Джуліян Карлтан, мужчына, якога нанялі дзеля абслугі сям’і Райт некалькімі месяцамі раней, падпаліў жылыя памяшканьні Таліесына і забіў сем чалавек сякерай<ref name="bbc">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/1110359.stm ''«Mystery of the murders at Taliesin»'']. BBC News.</ref>. Сярод загінулых была Мама Бортўік. Сам жа Джуліян паспрабаваў учыніць самагубства, але быў затрыманы. Забойца памёр у турме ад голаду, не зважаючы на тое, што лекары біліся за ягонае жыцьцё<ref name="bbc"/>. У 1922 годзе Кэтрын Райт нарэшце дазволіла Райту правясьці роспуст. Згодна з умовамі роспусту, Райт павінен быў пачакаць год, перш чым ён мог ажаніцца са сваёй тагачаснай сяброўкай Мірыям Ноэл. У 1923 годзе памерла маці Райта, Ганна. Райт абраўся шлюбам зь Мірыям Ноэл у лістападзе 1923 году, але ейная прыхільнасьць да [[марфін]]у прывяла да скасаваньня шлюбу менш чым праз год. У 1924 годзе, пасьля растаньня зь Мірыям, але яшчэ знаходзячыся ў шлюбе Райт пазнаёміўся з [[Альгівана Райт|Альгіванай Лазавіч]] на спэктаклі петраградзкага балету ў Чыкага. Яны разам пераехалі ў Таліесын у 1925 годзе, і неўзабаве Альгівана зацяжарыла дачкой Іяванай, якая нарадзілася 2 сьнежня 1925 году. Адным з самых вядомых будынкаў, спраектаваных Фрэнкам Райтам, зьяўляецца «[[Фолінгўотэр]]», які быў пабудаваны ў 1935—1939 гадох на замову бізнэсоўца [[Эдгар Джонас Каўфман|Эдгара Джонаса Каўфмана]] ў [[Міл-Ран (Пэнсыльванія)|Міл-Ран]] (штат [[Пэнсыльванія]]). Дом, пабудаваны над 9-мэтровым вадаспадам, быў распрацаваны ў адпаведнасьці з жаданьнем Райта разьмясьціць жыхароў як мага бліжэй да прыроды, з-за гэтага пад часткай дому, у якой знаходзіцца некалькі бальконаў і тэрасаў, праплывае ручай. Дом прызначаўся хутчэй для сямейнага адпачынку, а не як жылы дом<ref>Twombly, Robert (1979). ''«Frank Lloyd Wright His Life and Architecture»''. University of Michigan. — С. 276—278.</ref>. У будове выкарыстоўваўся як звычайны камень, так і [[бэтон]]. Дом каштаваў 155 тысяч даляраў, зь якіх архітэктурная праца каштавала 80 тысяч. Акрамя гэтага, вядомым праектам Райта зьяўляецца [[Музэй Гугенгайма (будынак)|Музэй Гугенгайма]] ў [[Нью-Ёрк]]у. Будынак мае выгляд белай сьпіралі, і будаваўся 17 гадоў (1942—1959). У жылых будынках гэтага пэрыяду, Райт таксама адмовіўся ад прамога вугла як ад «штучнай» формы і зьвярнуўся да сьпіралі і акружнасьці. Адзіным хмарачосам, распрацаваным Райтам, ёсьць [[Прайс-Таўэр]], то бок 19-павярховая вежа ў [[Бартлесьвіл]]у, штат [[Аклагома]]. Гэта таксама адзін з двух існуючых вэртыкальна арыентаваных будынкаў Райта. Прайс-Таўэр была замоўлена Гаральдам Прайсам, кіраўніком мясцовай кампаніі, якая кіравала нафтаправод і мела прадпрыемства ў галіне хімічнае прамысловасьці. 29 сакавіка 2007 году [[Міністэрства ўнутраных справаў ЗША|Міністэрствам унутраных справаў ЗША]] надала Прайс-Таўэр статус [[нацыянальная гістарычная славутасьць ЗША|нацыянальнай гістарычнай славутасьці]], то бок такі статус маюць толькі 20 будынкаў Аклагомы. Ня ўсе праекты архітэктара былі рэалізаваныя пад час яго жыцьця. Напрыклад будынак суду акругі Марын, быў пабудаваны толькі праз чатыры гады пасьля ягонай сьмерці. Таксама нерэалізаваным застаўся праект хмарачосу «Іліной» вышынёй у мілю, які быў разьлічаны на 130 000 жыхароў, які ўяўляў звужаючуюся да верху трохкутную прызму. == Спадчына == [[Файл:Original grave of Frank Lloyd Wright (1869–1959) at Unity Chapel near Taliesin, Wyoming, Wisconsin 1.jpg|значак|Магіла Фрэнка Лойда Райта.]] Па ягонай сьмерці спадчына Райта на многія гады апынулася ў стане загрозы. Апошняе жаданьне ягонай трэцяй жонкі Ольгіванны было ў тым, каб яна, Райт і ейная дачка ад першага шлюбу былі крэміраваныя і пахаваныя разам у мэмарыяльным садзе, які месьціўся ў Таліесын Ўэст. Згодна з уласнымі пажаданьнямі Райта, ягонае цела было пахаванае на могілках Лойд-Джонз побач з капліцай Юніці зь відам на Таліесын у [[Вісконсін]]е. Не зважаючы на тое, што Ольгіванна не зрабіла аніякіх юрыдычных крокаў дзеля пераносу парэшткаў выбітнага архітэктара, але ў 1985 годзе ягоныя парэшткі былі вынятыя з магілы сябрамі Таліесынскага таварыства. Яны былі крэміраваныя і выпраўленыя ў Скотсдэйл, дзе пазьней былі пахаваныя паводле інструкцыяў Ольгіванны. Першапачатковае месца пахаваньня ў Вісконсіне застаецца пустым, але тут усё яшчэ пазначана, што Райт быў пахаваны тут. === Архівы === [[Файл:Taliesin West, view of the southside.jpg|значак|зьлева|Парэшткі Райта былі перавезеныя з Вісконсіна ў Таліесын Ўэст насупраць ягонай уласнай волі.]] Па сьмерці Райта большая частка ягоных архіваў захоўвалася ў Фундацыі Фрэнка Лойда Райта ў Таліесыне (штат Вісконсін) і ў Таліесыне Ўэст (штат Арызона). Гэтыя зборы ўлучалі больш як 23 тысячаў архітэктурных рысункаў, каля 44 тысячаў фатаздымкаў, 600 рукапісаў і больш як 300 тысячаў адзінак службовай і асабістай карэспандэнцыі. Яны таксама ўтрымлівалі каля 40 буйнамаштабных архітэктурных мадэляў, большасьць зь якіх была створаная дзеля рэтраспэктыўнага раскрыцьця праектаў Райта ў 1940 годзе<ref name="nytimes.com" >{{навіна|аўтар=Pogrebin, Robin|спасылка=https://www.nytimes.com/2012/09/04/arts/design/frank-lloyd-wright-collection-moves-to-moma-and-columbia.html|загаловак=A Vast Frank Lloyd Wright Archive Is Moving to New York|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=09.2012|копія=https://web.archive.org/web/20201008084031/https://www.nytimes.com/2012/09/04/arts/design/frank-lloyd-wright-collection-moves-to-moma-and-columbia.html|дата копіі=10.2020}}</ref>. У 2012 годзе, каб гарантаваць высокі ўзровень захаваньня і дасяжнасьці, а таксама перадаць фінансавы цяжар утрыманьня архіву<ref>{{навіна|аўтар=Pogrebin, Robin|спасылка=https://www.nytimes.com/2014/03/10/arts/design/models-preserve-wrights-dreams.html|загаловак=Models Preserve Wright’s Dreams|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=03.2014|копія=https://web.archive.org/web/20180614201004/https://www.nytimes.com/2014/03/10/arts/design/models-preserve-wrights-dreams.html|дата копіі=06.2018}}</ref>, Фундацыя Фрэнка Лойда Райта склала партнэрства з Музэем сучаснага мастацтва і Архітэктурнай і мастацкай бібліятэкай Эйвэры Калюмбійскага ўнівэрсытэту длзея пераносу архіўных матэрыялаў у Нью-Ёрк. Мэбля і мастацкая калекцыя Райта засталіся ў фундацыі, якая таксама атрымала ролю ў кантролі за архівам. Гэтыя тры арганізацыі стварылі кансультацыйную групу нагляду за выставамі, сымпозіюмамі, падзеямі і публікацыямі<ref name="nytimes.com"/>. Фатаздымкі і іншыя архіўныя матэрыялы захоўваюцца ў бібліятэках Раерсана і Бэрнгэма пры Інстытуце мастацтваў Чыкага. Асабістыя архівы архітэктара месьцяцца ў Таліесын Ўэст у Скотсдэйле. Архівы Фрэнка Лойда Райта ўлучаюць фатаздымкі ягоных рысункаў, індэксаваную карэспандэнцыю, якая ўтрымлівае дакумэнты ад 1880-х гадоў і да канца жыцьця творца, а таксама іншыя эфэмэрныя матэрыялы. Дасьледчы цэнтар Геці у Лос-Анджэлесе таксама трымае копіі карэспандэнцыі Райта і фатаздымкі ягоных рысункаў у сваёй спэцыяльнай калекцыі Фрэнка Лойда Райта. Публічная бібліятэка Оўк-Парку мае розныя матэрыялы, што датычаць Фрэнка Лойда Райта, улучна з адным зь ягоных арыгінальных партфоліё<ref>{{спасылка|аўтар=Library, Oak Park Public|спасылка=https://www.oppl.org/news-events/special-collections/a-closer-look-at-wrights-legacy/|загаловак=A closer look at Wright's legacy|выдавецтва=Oak Park Public Library|дата публікацыі=12.2016}}</ref>. === Страчаныя будынкі === [[Файл:Imperial Hotel FFW 1.jpg|значак|Гатэль Імпэрыял у Токіё быў зьнесены ў 1968 годзе.]] Райт спраектаваў больш за 400 розных збудаваных структураў<ref>Storrer, William Allin (1992). «The Architecture of Frank Lloyd Wright: A Complete Catalog», University of Chicago Press.</ref>, зь якіх на 2023 год захавілся толькі блізу 300-х. Ня менш за пяць зь іх Найменей пяць былі зруйнаваныя праз прыродныя стыхіі, як то прыбярэжны дом для Фулера ў [[Пас-Крысчыян]] у Місысыпі, зьнішчаны ўраганам Каміла ў жніўні 1969 году, бунгала Луіса Салівана ў Оўшэн-Спрынгс у тым жа штаце [[Місысыпі (штат)|Місысыпі]], зьнішчаны ўраганам Катрына ў 2005 годзе, ды дом Арынобу Фукухары у Хаконэ ў Японіі, зьнішчаны падчас Вялікага землятрусу Канта 1923 году. У студзені 2006 году дом Ўілбара Ўайнанта ў [[Гэры]] ў [[Індыяна|Індыяне]], які быў зьнішчыў пажарам<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.nationaltrust.org/magazine/archives/arc_news_2006/011706.htm|загаловак=Preservation Online: Today's News Archives: Fire Guts Rare FLW House in Indiana|выдавецтва=Nationaltrust.org|копія=https://web.archive.org/web/20080220045039/http://www.nationaltrust.org/Magazine/archives/arc_news_2006/011706.htm|дата копіі=02.2008}}</ref>. У 2018 годзе комплекс Арча Обалера ў Малібу быў спустошаны пажарам<ref>{{спасылка|спасылка=https://franklloydwright.org/frank-lloyd-wrights-arch-oboler-complex-appears-gutted-by-california-fire/|загаловак=Frank Lloyd Wright's Arch Oboler Complex Appears Gutted by California Fire|выдавецтва=Frank Lloyd Wright Foundation|дата публікацыі=11.2018}}</ref>. Шмат іншых выбітных будынкаў Райта былі мэтанакіравана зьнесеныя, як то Мідўэй-Гардэнз, які быў пабудаваны ў 1913, але зьнесены ў 1929 годзе. Адміністрацыйны будынак Ларкіна быў узбудаваны ў 1903 годзе, але зруйнаваны ў 1950 годзе. Апартамэнты Фрэнсіс і Франсіска Тэрас у [[Чыкага]] паўсталі ў 1895 годзе, але былі зьнесеныя ў 1971 і 1974 гадах адпаведна. Джэнэва-Ін у Лэйк-Джэнэва штату [[Вісконсін]] быў пабудаваны ў 1911 годзе, але зруйнаваны ў 1970 годзе. Яшчэ менш пратрымаўся павільён Нацыянальнага парку Банф, які паўстаў у 1914 годзе, але быў зьнішчаны ў 1934 годзе. Гатэль Імпэрыял быў пабудаваны ў 1923 годзе, але зьнесены ў 1968 годзе<ref>{{навіна|аўтар=Bernstein, Fred A.|спасылка=https://www.nytimes.com/2006/04/02/travel/near-nagoya-architecture-from-when-the-east-looked-west.html|загаловак=Near Nagoya, Architecture From When the East Looked West|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=04.2006}}</ref>. [[Гофман-Аўта-Шоўрум]] у [[Нью-Ёрк]]у быў пабудаваны ў 1954 годзе, а зьнесены ў 2013 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.metropolismag.com/architecture/remembering-frank-lloyd-wrights-bijou/|загаловак=Remembering Frank Lloyd Wright's Demolished Car Showroom|выдавецтва=Metropolis Magazine|дата публікацыі=05.2013|копія=https://web.archive.org/web/20190306044121/https://www.metropolismag.com/architecture/remembering-frank-lloyd-wrights-bijou/|дата копіі=03.2019}}</ref>. === Шанаваньне === [[Файл:FrankLloydWright1966USstamp.jpg|значак|зьлева|Паштовая марка, выдадзеная ў гонар архітэктара.]] У апошнія гады ягонага жыцьця і ўжо па сьмерці ў 1959 годзе, Райт атрымаў шмат ганаровых узнагарод за свае дасягненьні. Ён атрымаў Залаты мэдаль [[Каралеўскі інстытут брытанскіх архітэктараў|Каралеўскага інстытута брытанскіх архітэктараў]] (RIBA) у 1941 годзе і ўзнагароду ад [[Амэрыканскі інстытут архітэктараў|Амэрыканскага інстытута архітэктараў]] (AIA) у 1949 годзе. Ён быў узнагароджаны мэдалём [[інстытут Франкліна|інстытуту Франкліна]] ў 1953 годзе. Ён атрымаў ганаровыя ступені некалькіх унівэрсытэтаў, у тым ліку «альма-матэр» унівэрсытэту Вісконсіну, а некалькі краінаў назвалі яго ў якасьці ганаровага чальца праўленьня ў свае нацыянальныя акадэміі мастацтва ці архітэктуры. У 2000 годзе [[Фолінгўотэр]] быў названы «будынкам XX стагодзьдзя» ў ненавуковым апытаньні, праведзенага чальцамі Амэрыканскага інстытуту архітэктараў на штогадовым зьезьдзе ў [[Філадэлфія|Філадэлфіі]]. У гэты сьпіс, Райт быў уключаны разам з многімі іншымі найбольш значнымі архітэктарамі ЗША, як то [[Ээра Саарынен]]ам, [[І. М. Пі]], [[Луіс Кан|Луісам Канам]], [[Піліп Джонсан|Піліпам Джонсанам]] і [[Людвіг Міс ван дэр Роэ|Людвігам Місам ван дэр Роэ]], і ён быў адзіным архітэктарам, якія мелі больш за адзін будынак у сьпісе. Астатнімі тры будынкамі ў сьпісе былі Музэй Гугенгайма, [[дом Фрэдэрыка С. Робі]] і будынак [[Джонсан Ўокс]]. У 1992 годзе ў [[Мэдысан Опэра|Мэдысан Опэры]] ў штаце Вісконсін адбылася прэм’ера опэры «Зіхатлівае брыво», пастаўленая кампазытарам [[Даран Гаген|Даранам Гагенам]] і лібрэтыстам [[Пол Малдун|Полам Малдунам]] і заснаваная на падзеях пачатку жыцьця Райта. У 1966 годзе паштовая служба Злучаных Штатаў у гонар Райта выдала паштовую марку памерам у 2¢. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = Wright, Frank Lloyd |частка = |загаловак = Frank Lloyd Wright: An Autobiography |арыгінал = |спасылка = |выданьне = |месца = Petaluma, CA |выдавецтва = Pomegranate Communications |год = 2005 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = 978-0-7649-3243-4 |ref = Wright }} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.franklloydwright.org/ Frank Lloyd Wright Foundation]. Афіцыйны сайт * [https://web.archive.org/web/20110430033246/http://architecture.about.com/library/bl-wright-list.htm Сьпіс працаў Фрэнка Лойд Райта] * [http://www.loc.gov/exhibits/flw/flw.html Архітэктар амэрыканскіх ляндшафтаў 1922—1932 гадоў] {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Райт, Фрэнк Лойд}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вісконсіне]] [[Катэгорыя:Архітэктары ЗША]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Фініксе]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] aou1uglpjbyj6n0bzrif48uz3rwgcuw 2678814 2678813 2026-07-11T13:45:53Z Dymitr 10914 /* Спадчына */ артаграфія 2678814 wikitext text/x-wiki {{Мастак |Імя = Фрэнк Лойд Райт |Партрэт = |Апісаньне = |Імя пры нараджэньні = Frank Lincoln Wright |Псэўданімы = |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|8|6|1867}} |Месца нараджэньня = [[Рычланд-Сэнтар]], [[Вісконсін]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] |Дата сьмерці = {{Памёр|9|4|1959|гадоў=91}} |Месца сьмерці = [[Фінікс (Арызона)|Фінікс]], [[Арызона]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] |Нацыянальнасьць = [[амэрыканцы|амэрыканец]] |Заняткі = [[архітэктура]] |Пратэжаваньне = |Вучоба = |Плынь = [[мадэрн]] |Працы = Робі-Гаўс, Фолінгўотэр, Джонсан-Ўокс-Білдынг, Музэй Гугенгайма, Ўэсткот-Гаўс |Пад уплывам = |Уплыў на = }} '''Фрэнк Лойд Райт''' ({{мова-en|Frank Lloyd Wright}}; 8 чэрвеня 1867, [[Рычланд-Сэнтар]], штат [[Вісконсін]] — 9 красавіка 1959, [[Фінікс (Арызона)|Фінікс]], штат [[Арызона]]) — [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|амэрыканскі]] архітэктар, напрамку [[мадэрн]], адзін з найвыбітнейшых архітэктараў ХХ стагодзьдзя. Аркамя таго, Фрэнк Лойд лічыцца дызайнэрам інтэр’ераў, пісьменьнікам і пэдагогам, творчы пэрыяд якога налічваў больш за 70 гадоў. За гэты час Райт спраектаваў больш за тысячу структураў, зь якіх 532 былі пабудаваны. Райт чэрпаў [[натхненьне]] з прыроды, да сваіх працаў ужываў пераважна прыродныя будаўнічыя матэрыялы. І нягледзячы на тое, што ягоную творчасьць адносяць да стылю мадэрн, ён сам сябе зь ім не асацыяваў і не падзяляў захапленьня функцыянальнасьці архітэктурнага мастацтва, яго можна назваць прадвесьнікам [[арганічная архітэктура|арганічнай архітэктуры]], ці архітэктуры цесна зьвязанай з прыродай. Такую філязофію ён найлепш увасобіў у створаным у 1935 годзе доме «[[Фолінгўотэр]]», які быў названы лепшай працай усіх часоў амэрыканскай архітэктуры<ref name="bw">[https://web.archive.org/web/20080302053743/http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/jul2004/nf20040728_3153_db078.htm ''«Frank Lloyd Wright: America's Architect»'']. Business Week.</ref>. Зьяўляючыся па сутнасьці заснавальнікам арганічнай архітэктуры, Райт згуляў ключавую ролю ў архітэктурных рухах ХХ стагодзьдзя, ён паўплываў на тры пакаленьні архітэктараў па ўсім сьвеце праз свае працы<ref>Caves, R. W. (2004). ''«Encyclopedia of the City»''. Routledge. — С. 777. — ISBN 978-0415862875.</ref>. Ягоныя пабудовы характарызуюцца прастатой стылю і функцыянальнасьці, зьвязанай з навакольлем, але ён не адмаўляўся і ад манумэнтальных формаў, як прыклад «Civic Center» у Марын Каўнці, [[Каліфорнія]]. Акрамя сваіх дамоў, Райт распрацаваў арыгінальныя і наватарскія офісы, цэрквы, школы, хмарачосы, гатэлі, музэі і іншыя будынкі. Ён часта распрацоўваў элемэнты інтэр’еру для гэтых будынкаў, а таксама мэблю і вітражы. Райт напісаў 20 кнігаў і шмат артыкулаў і быў папулярным выкладчыкам, выступаючы ў ЗША і [[Эўропа|Эўропе]]. У 1991 голдзе Фрэнк Лойд Райт быў прызнаны [[Амэрыканскі інстытут архітэктараў|Амэрыканскім інстытутам архітэктараў]] найвыбітным амэрыканскім архітэктарам усіх часоў і народаў<ref name="bw"/>. У 2019 годзе шэраг ягоных працаў быў занесены у сьпіс [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]]. Выхаваны ў сельскай мясцовасьці штату Вісконсін, Райт навучаўся будаўніцтву ў [[Вісконсінскі ўнівэрсытэт у Мэдысане|Вісконсінскім унівэрсытэце ў Мэдысане]], а затым у [[Чыкага]] быў вучнем архітэктараў [[Джозэф Ліман Сылзьбі|Джозэфа Лімана Сылзьбі]] і [[Луіс Гэнры Саліван|Луіса Салівана]]. Ён адкрыў уласную пасьпяховую практыку ў Чыкага ў 1893 годзе, пабудаваўшы дом і студыю ў [[Оўк-Парк (Іліной)|Оўк-Парку]], штат [[Іліной]]. Райт меў даволі насычанае асабістае жыцьцё. Ён пакінуў сваю першую жонку Кэнтрын Лі Тобін разам зь дзецьмі, каб сустракацца з [[Мама Бортўік|Мамай Бортўік]], якую потым нечакана забілі ў маёнтку Райта ў 1914 годзе. Затым Райт абраўся шлюбам з другой жонкай Мірыям Ноэл, аднак меў адносіны з [[Альгівана Райт|Альгіванай Лазавіч]], якая пазьней стала ягонай трэцяй жонкай у 1928 годзе. == Біяграфія == Райт нарадзіўся 8 чэрвеня 1867 году у невялічкім мястэчку ў сям’і Ўільяма Расэла Райта, настаўніка музыкі і царкоўнага дзеяча і Ганны Лойд Райт, настаўніцы зь вядомай у [[Вісконсін]]е сям’і Лойдаў, продкі якіх перасяліліся ў ЗША з [[Ўэйлз]]у. Адным з братоў Ганны быў [[Джэнкін Лойд Джонз]], важная постасьць у распаўсюдзе [[унітарыянства|ўнітарыянства]] на Сярэднім Захадзе. Вядома, што ахрышчаны ён быў як Фрэнка Лінкальн Райт. Паводле аўтабіяграфіі Райт, ягоная маці спрыяла каб у Фрэнка разьвівался цяга да архітэктуры з маленства. Гэтак яна разьвешвала ў дзіцячым пакоі гравюры ангельскіх сабораў, вырваных з пэрыядычных выданьняў, каб стымуляваць дзіцячы інтарэс<ref>Secrest, Meryle (1998). ''«Frank Lloyd Wright: A Biography»''. University of Chicago Press. — С. 58. — ISBN 978-0-2267-4414-8.</ref>. У 1870 годзе сям’я пераехала ўва [[Ўэймут (Масачусэтс)|Ўэймут]], штат [[Масачусэтс]], дзе Ўільям нёс царкоўную службу для невялікай групы парафіянінаў. У 1876 годзе Ганна наведала Стогадовую выставу ў [[Філадэлфія|Філадэлфіі]], дзе пабачыла экспанат з адукацыйных блёкаў, то бок канструктар, распрацаваны [[Фрыдрых Фрэбэль|Фрыдрыхам Фрэбэлем]]. Блёкі, вядомыя як «кіндэргартэн», сталі асновай ягонай наватарскай праграмай для дзіцячага разьвіцьця. Ганна, падрыхтаваная настаўніца, была ўсхваляваная праграмай і набыла набор, зь якім малы Райт праводзіў шмат часу, гуляючы з блёкамі. У Ўэймуце сям’я пакутвала на недахор фінансаў, таму было прынятае рашэньне вярнуцца назад у Спрынг-Грын, дзе сваякі маці змаглі бы дапамагчы Ўільяму з працай. Сям’я пасялілася ў [[Мэдысан (Вісконсін)|Мэдысане]], дзе Ўільям выкладаў урокі музыкі і займаў пасаду сакратара новастворанага ўнітарыянскага таварыства. Не зважаючы на тое, што Ўільям амаль не займаўся дзецьмі, ён здолеў выхаваць у дзецях любоў да музыкі, асабліва да твораў [[Ёган Сэбастыян Бах|Ёгана Сэбастыяна Баха]]. Бацькі Райта разышліся ў 1885 годзе, па прычыне таго, што бацька ня мог зарабляць дастаткова грошай на ўтрыманьне сям’і. Фрэнку давялося прыняць на сябе цяжар фінансавай адказнасьці за маці і дзьвюх сёстраў. Райт ня мог наведваць школу і вучыўся дома. Ўільям жа пакінуў Вісконсін пасьля роспусту ў 1885 годзе. Як потым сьцьвярджаў Райт, ён больш ніколі ня бачыў бацьку<ref>Wright, Frank Lloyd (1943). «An Autobiography». Duell, Sloan and Pearce. New York City. — С. 51.</ref>. [[Файл:FallingwaterWright.jpg|зьлева|міні|Дом «Фолінгўотэр».]] У 1885 годзе ён паступіў вучыцца на інжынэрны факультэт у [[Вісконсінскі ўнівэрсытэт у Мэдысане|Дзяржаўны ўнівэрсытэт Вісконсіну]] ў Мэдысане, быў удзельнікам студэнцкага брацтва ''Phi Delta Theta''. Ён кінуў навучаньне ў 1887 годзе, аднак змог атрымаць дыплём у 1889 годзе. Райт пераехаў у [[Чыкага]] ў пошуках працы. На той момант Чыкага істотна пацярпеў у выніку разбуральнага [[Вялікі чыкагаўскі пажар|Вялікага чыкагаўскага пажару]] 1871 году. Улічваючы яшчэ той факт, што ў гэты час назіраўся бум росту насельніцтва гораду, працы для архітэктара было шмат. Пазьней Райт узгадаў, што на той час ягоныя першыя ўражаньні ад Чыкага былі вельмі кепскімі. Ён убачыў змрочныя кварталы, шматлюдныя вуліцы і расчаравальную архітэктуру. Празь некалькі дзён і інтэрвію зь некалькімі вядомымі фірмамі ён быў наняты на працу [[рысавальнік]]ам у архітэктурнае бюро [[Джозэфа Лімана Сылзьбі]]{{Зноска|Wright|2005|Wright|60—63}}. Да гэтага Райт ужо супрацоўнічаў з Сылзьбі, калі той быў акрэдытаваным як гадоўны рысавальнік і кіраўніком будаўніцтва ўнітарыянскай капліцы ў 1886 годзе, якая будавалася ў Спрынг-Грыне па замове сваякоў Райта<ref>[http://www.franklloydwright.org/fllwf_web_091104/Biography.html ''«A brief Biography»'']. Wright's Life + Work. Frank Lloyd Wright Foundation.</ref>. Працуючы ў бюол, Райт яшчэ знаходзіў час каб працаваць над сямейнымі праектамі, як то Царквы Ўсіх Душаў у Чыкага па замове свайго дзядзькі Джэнкіна Лойда Джонза і Хатняй школы Гілсайд у Спрынг-Грыне па замове дзьвюх сваіх цётак<ref>O'Gorman, Thomas J. (2004). [[iarchive:franklloydwright0000ogor/page/31|''«Frank Lloyd Wright's Chicago»'']]. San Diego. Thunder Bay Press. — С. 31—33. — ISBN 978-1-59223-127-0.</ref>. Іншыя малявальнікі, якія працавалі на Сылзьбі ў 1887 годзе, уключалі ў свой шэраг будучых вядомых архітэктараў як то Сэсыл Корўін, [[Джордж Вашынгтон Магэр]] і [[Джордж Грант Элмсьлі]]. Райт хутка пасябраваў з Корўінам, і нейкі час жыў у яго пакуль не знайшоў сабе дом. Адчуваючы, што яму надастаткова плоцяць за якасьць працы ў Сылзьбі, то бок 8 даляраў у тыдзень, малады малявальнік кінуў працу і знайшоў працу дызайнэра ў бюро ''«Beers, Clay and Dutton»''. Аднак Райт неўзабаве зразумеў, што яшчэ не гатовы сам справіцца з праектаваньнем будынкаў, таму ў хуткім часе зволіўся зь бюро і вярнуўся да Джозэфа Сылзьбі, на гэты раз з павышэньнем заробку{{Зноска|Wright|2005|Wright|69}}. Не зважаючы на тое, што Сылзьбі прытрымліваўся ў асноўным віктарыянскай архітэктуры і архітэктуры [[Адраджэньне|эпохі Адраджэньня]], Райт лічыў, што ягоныя працы зьяўляюцца больш вытанчана маляўнічымі ў параўнаньні з тым што стваралася навокал{{Зноска|Wright|2005|Wright|66}}. Райт імкнуўся да больш прагрэсіўнай працы. Райт даведаўся, што бюро ''«Adler and Sullivan»'' у Чыкага шукала кагосьці, каб зрабіць гатовыя малюнкі для інтэр’еру будынку [[Аўдыторыюм-Білдынг]]{{Зноска|Wright|2005|Wright|83}}. Райт прадэманстраваў ў бюро, што ён быў ужо дасьведчаным у дэкаратыўным дызайне, таму пасьля двух кароткіх інтэрвію быў афіцыйна ўладкаваўся ў бюро як вучань{{Зноска|Wright|2005|Wright|86}}. Райт, аднак, ня здолеў ужыцца зь іншымі супрацоўнікамі [[Луіс Гэнры Саліван|Салівана]]. Пазьней, ён узгадваў, што ў першыя гады навучаньня паміж імі адбылося некалькі жорсткіх сварак. Саліван узяў Райта пад сваё апякунства і ўсклаў на яго вялікую дызайнэрскую адказнасьць. Як акт павагі, Райт пазьней называў Салівана ''Lieber Meister'', што зь нямецкага перакладаецца яе «дарагі майстар»<ref>Tafel, Edgar (1985). [[iarchive:yearswithfrankll0000tafe/page/31|«Years With Frank lloyd Wright: Apprentice to Genius»]]. Mineola, N.Y. Dover Publications. — С. 31. — ISBN 978-0-486-24801-1.</ref>. Райт таксама пабудаваў добрыя статуснкі з Полам Мюлерам. Пазьней Райт займаўся зь Мюлерам будаўніцтвам некалькіх грамадзкіх і камэрцыйных будынкаў паміж 1903 і 1923 гадамі<ref name="Saint">Saint, Andrew (May 2004). [https://web.archive.org/web/20160304054252/http://www.bolender.com/Frank%20Lloyd%20Wright/Files/Frank%20Lloyd%20Wright%20and%20Paul%20Mueller%20June%202003.pdf ''«Frank Lloyd Wright and Paul Mueller: the architect and his builder of choice»'']. Architectural Research Quarterly. Cambridge University Press. 7 (2). — С. 157—167. [[DOI]]:[https://doi.org/10.1017%2FS1359135503002112 10.1017/S1359135503002112].</ref>. [[Файл:Frank Lloyd Wright Home and Studio (west side zoom).JPG|міні|Дом Райта ў Оўк-Парку.]] 1 чэрвеня 1889 году Райт ажаніўся з сваёй першай жонкай Кэтрын Лі Тобін. Яны пазнаёміліся за год да таго падчас мерапрыемстваў у царкве Ўсіх Душаў. Саліван зрабіў свой унёсак для спрыяньня фінансавага становішча маладзёнаў, прапанаваўшы Райту пяцігадовы працоўны кантракт. Райт, аднак, запытаў яшчэ ў Салівана пазычыць яму дастаткова грошай, каб пабудаваць свой уласны маленькі дом. У адказ Саліван даў у пазыку 5 тысяч даляраў на будаўніцтва дому ў [[Оўк-Парк (Іліной)|Оўк-Парку]] ў прадмесьце Чыкага{{Зноска|Wright|2005|Wright|97}}. На купленым вучастку знаходзіўся дом у гатычным стыле, які Райт перадаў сваёй маці, а побач пабудаваў дом для сябе<ref>Frank Lloyd Wright Preservation Trust (2001). Zarine Weil (ed.). ''«Building A Legacy: The Restoration of Frank Lloyd Wright's Oak Park Home and Studio»''. San Francisco. Pomegranate. — С. 4. — ISBN 978-0-7649-1461-4.</ref>. Да 1890 году Райт меў кабінет побач з Саліванам, які ён дзяліў зь сябрам і рысавальнікам Джорджам Элмсьлі, якога Саліван наняў на просьбу Райта<ref name="Saint"/><ref>Gebhard, David; Patricia Gebhard (2006). ''«Purcell & Elmslie: Prairie Progressive Architects»''. Salt Lake City. Gibbs Smith. — С. 32. — ISBN 978-1-4236-0005-3.</ref>. З 1890 году Райт стаўся галоўным рысавальнікам у бюро і выконваў усю праектную працу ў фірме. Не зважаючы на пазыку ад Салівана і заработную плату за звыштэрміновую працу, Райт увесь час адчуваў недахоп сродкаў. Ён прызнаваўся, што ягоныя праблемы зь фінансамі, верагодна, былі зьвязаныя зь ягоным дарагім густам у гардэробе і аўтамабілях, а таксама дадатковай раскошы, якую ён стварыў у сваім доме. Каб павялічыць прыбытак і згасіць пазыку, Райт пачаў браць асабістыя замовы ў абыход бюро, працуючы па меншай меры над дзевяцю дамамі. Гэтыя дамы былі кансэрватыўна распрацаваныя ў варыяцыях модных стыляў [[Архітэктура стылю каралевы Ганны|каралевы Ганны]] і [[Нэакаляніяльны стыль|нэакаляніяльнага адраджэньня]]. Тым ня менш, у адрозьненьне ад архітэктуры, якая склалася на той пэрыяд, кожны дом падкрэсьліваў простыя геамэтрычныя формы і ўтрымліваў такія рысы, як шэрагі гарызантальных вокнаў і адкрытыя паверхі, якія сталіся адметнымі рысамі ягоных наступных працаў. Празь сем гадоў ён кінуў працу ў фірме, і адчыніў уласную студыю ў Чыкага. Да 1901 году ён меў ужо каля 50 скончаных уласных праектаў. [[Файл:Guggenheim_museum_exterior.jpg|зьлева|міні|Музэй Гугенгайма.]] У 1901—1911 гадах Райт праектаваў дамы ў стылі прэрыяў ({{мова-en|Prairie Houses|скарочана}}), якія атрымалі такую назву дзякуючы таму, што іх выгляд мелі значны ўплыў навакольлі Чыкага. Акрамя таго, Райт надаваў значную ўвагу стварэньню канцэпцыі «адчыненага пляну» для ўнутраных памяшканьняў гэтых дамоў. Дамы ў стылі прэрыяў часта маюць спалучэньне наступных асаблівасьцей, то бок гэта звычайна адна- або двухпавярховы дом з аднапавярховай праекцыяй, які мае адчынены плян другога паверху, нізкі дах з шырокімі вісячымі карнізамі, гарызантальнымі лініямі, шэрагам вокнаў, вялікім цэнтральным камінам, убудаванай стылізаванай шафай. У будаўніцтве такіх дамоў шырока выкарыстоўваліся прыродных матэрыялы, асабліва каменьне і дрэва<ref>[http://www.antiquehome.org/Architectural-Style/prairie.htm ''«Prairie School Architecture»'']. Antique Home.</ref>. У 1903 годзе, пакуль Райт праектаваў дом для свайго суседа Эдўіна Чэйні, ён захапіўся ягонай жонкай Мамай. [[Мама Бортўік|Мама Бортўік Чэйні]] была сучаснай жанчынай з інтарэсамі па-за домам. Яна была раньняй [[фэмінізм|фэміністкай]], і Райт разглядаў яе як інтэлектуальнага роўнага суразмоўнікам. Іхныя адносіны мелі характар размоваў пра горад, і яны часьцяком разам езьдзілі на аўтамабіле Райта па Оўк-Парку. У 1909 годзе Райт і Мама Чэйні сустрэліся ў Эўропе, пакінуўшы сваіх мужа, жонку і дзяцей. Райт прабыў у Эўропе амаль год, спачатку ў [[Флярэнцыя|Флярэнцыі]], дзе жыў ягоны старэйшы сым, а потым у [[Ф’езоле]], дзе жыў разам з Мамай. За гэты час Эдўін Чэйні дазволіў Маме правесьці роспуст зь ім, у той час як жонка Райта Кэтрын не давала згоду на афіцыйны разрыў. Пасьля таго, як Райт вярнуўся ў ЗША ў кастрычніку 1910 года, ён угаварыў сваю маці набыць яму вучастак у Спрынг-Грыне, штат Вісконсін. Зямля, набытая 10 красавіка 1911 году, месьцілася ля вучастку, якую мелі ва ўласнасьці ягоныя сваякі Лойд Джонзы. У 1911 годзе на набытым кавалку зямлі Райт спраектаваў уласны дом-студыю, так званы Таліесын (ад імя ўэйлзкага паэта VI стагодзьдзя), у навакольлі [[Спрынг-Грын (Вісконсін)|Спрынг-Грын]] (штат Вісконсін). У новым маёнтку ён пачаў жыць разам з Мамай Бортўік. Гэты комплекс паводле пляну меў выгляд літары «L», адзін бок якой выходзіў на возера, а ў другім разьмяшчалася студыя Райта. Таліесын двойчы згараў пад час пажараў. Сучасны будынак мае назву Таліесын ІІІ. У 1930-х гадах Райт спраектаваў зімнюю студыю ў [[Арызона|Арызоне]], якой даў імя Таліесын Ўэст. 15 жніўня 1914 году, калі Райт працаваў у Чыкага, Джуліян Карлтан, мужчына, якога нанялі дзеля абслугі сям’і Райт некалькімі месяцамі раней, падпаліў жылыя памяшканьні Таліесына і забіў сем чалавек сякерай<ref name="bbc">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/1110359.stm ''«Mystery of the murders at Taliesin»'']. BBC News.</ref>. Сярод загінулых была Мама Бортўік. Сам жа Джуліян паспрабаваў учыніць самагубства, але быў затрыманы. Забойца памёр у турме ад голаду, не зважаючы на тое, што лекары біліся за ягонае жыцьцё<ref name="bbc"/>. У 1922 годзе Кэтрын Райт нарэшце дазволіла Райту правясьці роспуст. Згодна з умовамі роспусту, Райт павінен быў пачакаць год, перш чым ён мог ажаніцца са сваёй тагачаснай сяброўкай Мірыям Ноэл. У 1923 годзе памерла маці Райта, Ганна. Райт абраўся шлюбам зь Мірыям Ноэл у лістападзе 1923 году, але ейная прыхільнасьць да [[марфін]]у прывяла да скасаваньня шлюбу менш чым праз год. У 1924 годзе, пасьля растаньня зь Мірыям, але яшчэ знаходзячыся ў шлюбе Райт пазнаёміўся з [[Альгівана Райт|Альгіванай Лазавіч]] на спэктаклі петраградзкага балету ў Чыкага. Яны разам пераехалі ў Таліесын у 1925 годзе, і неўзабаве Альгівана зацяжарыла дачкой Іяванай, якая нарадзілася 2 сьнежня 1925 году. Адным з самых вядомых будынкаў, спраектаваных Фрэнкам Райтам, зьяўляецца «[[Фолінгўотэр]]», які быў пабудаваны ў 1935—1939 гадох на замову бізнэсоўца [[Эдгар Джонас Каўфман|Эдгара Джонаса Каўфмана]] ў [[Міл-Ран (Пэнсыльванія)|Міл-Ран]] (штат [[Пэнсыльванія]]). Дом, пабудаваны над 9-мэтровым вадаспадам, быў распрацаваны ў адпаведнасьці з жаданьнем Райта разьмясьціць жыхароў як мага бліжэй да прыроды, з-за гэтага пад часткай дому, у якой знаходзіцца некалькі бальконаў і тэрасаў, праплывае ручай. Дом прызначаўся хутчэй для сямейнага адпачынку, а не як жылы дом<ref>Twombly, Robert (1979). ''«Frank Lloyd Wright His Life and Architecture»''. University of Michigan. — С. 276—278.</ref>. У будове выкарыстоўваўся як звычайны камень, так і [[бэтон]]. Дом каштаваў 155 тысяч даляраў, зь якіх архітэктурная праца каштавала 80 тысяч. Акрамя гэтага, вядомым праектам Райта зьяўляецца [[Музэй Гугенгайма (будынак)|Музэй Гугенгайма]] ў [[Нью-Ёрк]]у. Будынак мае выгляд белай сьпіралі, і будаваўся 17 гадоў (1942—1959). У жылых будынках гэтага пэрыяду, Райт таксама адмовіўся ад прамога вугла як ад «штучнай» формы і зьвярнуўся да сьпіралі і акружнасьці. Адзіным хмарачосам, распрацаваным Райтам, ёсьць [[Прайс-Таўэр]], то бок 19-павярховая вежа ў [[Бартлесьвіл]]у, штат [[Аклагома]]. Гэта таксама адзін з двух існуючых вэртыкальна арыентаваных будынкаў Райта. Прайс-Таўэр была замоўлена Гаральдам Прайсам, кіраўніком мясцовай кампаніі, якая кіравала нафтаправод і мела прадпрыемства ў галіне хімічнае прамысловасьці. 29 сакавіка 2007 году [[Міністэрства ўнутраных справаў ЗША|Міністэрствам унутраных справаў ЗША]] надала Прайс-Таўэр статус [[нацыянальная гістарычная славутасьць ЗША|нацыянальнай гістарычнай славутасьці]], то бок такі статус маюць толькі 20 будынкаў Аклагомы. Ня ўсе праекты архітэктара былі рэалізаваныя пад час яго жыцьця. Напрыклад будынак суду акругі Марын, быў пабудаваны толькі праз чатыры гады пасьля ягонай сьмерці. Таксама нерэалізаваным застаўся праект хмарачосу «Іліной» вышынёй у мілю, які быў разьлічаны на 130 000 жыхароў, які ўяўляў звужаючуюся да верху трохкутную прызму. == Спадчына == [[Файл:Original grave of Frank Lloyd Wright (1869–1959) at Unity Chapel near Taliesin, Wyoming, Wisconsin 1.jpg|значак|Магіла Фрэнка Лойда Райта.]] Па ягонай сьмерці спадчына Райта на многія гады апынулася ў стане загрозы. Апошняе жаданьне ягонай трэцяй жонкі Ольгіванны было ў тым, каб яна, Райт і ейная дачка ад першага шлюбу былі крэміраваныя і пахаваныя разам у мэмарыяльным садзе, які месьціўся ў Таліесын Ўэст. Згодна з уласнымі пажаданьнямі Райта, ягонае цела было пахаванае на могілках Лойд-Джонз побач з капліцай Юніці зь відам на Таліесын у [[Вісконсін]]е. Не зважаючы на тое, што Ольгіванна не зрабіла аніякіх юрыдычных крокаў дзеля пераносу парэшткаў выбітнага архітэктара, але ў 1985 годзе ягоныя парэшткі былі вынятыя з магілы сябрамі Таліесынскага таварыства. Яны былі крэміраваныя і выпраўленыя ў Скотсдэйл, дзе пазьней былі пахаваныя паводле інструкцыяў Ольгіванны. Першапачатковае месца пахаваньня ў Вісконсіне застаецца пустым, але тут усё яшчэ пазначана, што Райт быў пахаваны тут. === Архівы === [[Файл:Taliesin West, view of the southside.jpg|значак|зьлева|Парэшткі Райта былі перавезеныя зь Вісконсіна ў Таліесын Ўэст насупраць ягонай уласнай волі.]] Па сьмерці Райта большая частка ягоных архіваў захоўвалася ў Фундацыі Фрэнка Лойда Райта ў Таліесыне (штат Вісконсін) і ў Таліесыне Ўэст (штат Арызона). Гэтыя зборы ўлучалі больш як 23 тысячаў архітэктурных рысункаў, каля 44 тысячаў фатаздымкаў, 600 рукапісаў і больш як 300 тысячаў адзінак службовай і асабістай карэспандэнцыі. Яны таксама ўтрымлівалі каля 40 буйнамаштабных архітэктурных мадэляў, большасьць зь якіх была створаная дзеля рэтраспэктыўнага раскрыцьця праектаў Райта ў 1940 годзе<ref name="nytimes.com" >{{навіна|аўтар=Pogrebin, Robin|спасылка=https://www.nytimes.com/2012/09/04/arts/design/frank-lloyd-wright-collection-moves-to-moma-and-columbia.html|загаловак=A Vast Frank Lloyd Wright Archive Is Moving to New York|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=09.2012|копія=https://web.archive.org/web/20201008084031/https://www.nytimes.com/2012/09/04/arts/design/frank-lloyd-wright-collection-moves-to-moma-and-columbia.html|дата копіі=10.2020}}</ref>. У 2012 годзе, каб гарантаваць высокі ўзровень захаваньня і дасяжнасьці, а таксама перадаць фінансавы цяжар утрыманьня архіву<ref>{{навіна|аўтар=Pogrebin, Robin|спасылка=https://www.nytimes.com/2014/03/10/arts/design/models-preserve-wrights-dreams.html|загаловак=Models Preserve Wright’s Dreams|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=03.2014|копія=https://web.archive.org/web/20180614201004/https://www.nytimes.com/2014/03/10/arts/design/models-preserve-wrights-dreams.html|дата копіі=06.2018}}</ref>, Фундацыя Фрэнка Лойда Райта склала партнэрства з Музэем сучаснага мастацтва і Архітэктурнай і мастацкай бібліятэкай Эйвэры Калюмбійскага ўнівэрсытэту длзея пераносу архіўных матэрыялаў у Нью-Ёрк. Мэбля і мастацкая калекцыя Райта засталіся ў фундацыі, якая таксама атрымала ролю ў кантролі за архівам. Гэтыя тры арганізацыі стварылі кансультацыйную групу нагляду за выставамі, сымпозіюмамі, падзеямі і публікацыямі<ref name="nytimes.com"/>. Фатаздымкі і іншыя архіўныя матэрыялы захоўваюцца ў бібліятэках Раерсана і Бэрнгэма пры Інстытуце мастацтваў Чыкага. Асабістыя архівы архітэктара месьцяцца ў Таліесын Ўэст у Скотсдэйле. Архівы Фрэнка Лойда Райта ўлучаюць фатаздымкі ягоных рысункаў, індэксаваную карэспандэнцыю, якая ўтрымлівае дакумэнты ад 1880-х гадоў і да канца жыцьця творца, а таксама іншыя эфэмэрныя матэрыялы. Дасьледчы цэнтар Геці ў Лос-Анджэлесе таксама трымае копіі карэспандэнцыі Райта і фатаздымкі ягоных рысункаў у сваёй спэцыяльнай калекцыі Фрэнка Лойда Райта. Публічная бібліятэка Оўк-Парку мае розныя матэрыялы, што датычаць Фрэнка Лойда Райта, улучна з адным зь ягоных арыгінальных партфоліё<ref>{{спасылка|аўтар=Library, Oak Park Public|спасылка=https://www.oppl.org/news-events/special-collections/a-closer-look-at-wrights-legacy/|загаловак=A closer look at Wright's legacy|выдавецтва=Oak Park Public Library|дата публікацыі=12.2016}}</ref>. === Страчаныя будынкі === [[Файл:Imperial Hotel FFW 1.jpg|значак|Гатэль Імпэрыял у Токіё быў зьнесены ў 1968 годзе.]] Райт спраектаваў больш за 400 розных збудаваных структураў<ref>Storrer, William Allin (1992). «The Architecture of Frank Lloyd Wright: A Complete Catalog», University of Chicago Press.</ref>, зь якіх на 2023 год захавілся толькі блізу 300-х. Ня менш за пяць зь іх Найменей пяць былі зруйнаваныя праз прыродныя стыхіі, як то прыбярэжны дом для Фулера ў [[Пас-Крысчыян]] у Місысыпі, зьнішчаны ўраганам Каміла ў жніўні 1969 году, бунгала Луіса Салівана ў Оўшэн-Спрынгс у тым жа штаце [[Місысыпі (штат)|Місысыпі]], зьнішчаны ўраганам Катрына ў 2005 годзе, ды дом Арынобу Фукухары у Хаконэ ў Японіі, зьнішчаны падчас Вялікага землятрусу Канта 1923 году. У студзені 2006 году дом Ўілбара Ўайнанта ў [[Гэры]] ў [[Індыяна|Індыяне]], які быў зьнішчыў пажарам<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.nationaltrust.org/magazine/archives/arc_news_2006/011706.htm|загаловак=Preservation Online: Today's News Archives: Fire Guts Rare FLW House in Indiana|выдавецтва=Nationaltrust.org|копія=https://web.archive.org/web/20080220045039/http://www.nationaltrust.org/Magazine/archives/arc_news_2006/011706.htm|дата копіі=02.2008}}</ref>. У 2018 годзе комплекс Арча Обалера ў Малібу быў спустошаны пажарам<ref>{{спасылка|спасылка=https://franklloydwright.org/frank-lloyd-wrights-arch-oboler-complex-appears-gutted-by-california-fire/|загаловак=Frank Lloyd Wright's Arch Oboler Complex Appears Gutted by California Fire|выдавецтва=Frank Lloyd Wright Foundation|дата публікацыі=11.2018}}</ref>. Шмат іншых выбітных будынкаў Райта былі мэтанакіравана зьнесеныя, як то Мідўэй-Гардэнз, які быў пабудаваны ў 1913, але зьнесены ў 1929 годзе. Адміністрацыйны будынак Ларкіна быў узбудаваны ў 1903 годзе, але зруйнаваны ў 1950 годзе. Апартамэнты Фрэнсіс і Франсіска Тэрас у [[Чыкага]] паўсталі ў 1895 годзе, але былі зьнесеныя ў 1971 і 1974 гадах адпаведна. Джэнэва-Ін у Лэйк-Джэнэва штату [[Вісконсін]] быў пабудаваны ў 1911 годзе, але зруйнаваны ў 1970 годзе. Яшчэ менш пратрымаўся павільён Нацыянальнага парку Банф, які паўстаў у 1914 годзе, але быў зьнішчаны ў 1934 годзе. Гатэль Імпэрыял быў пабудаваны ў 1923 годзе, але зьнесены ў 1968 годзе<ref>{{навіна|аўтар=Bernstein, Fred A.|спасылка=https://www.nytimes.com/2006/04/02/travel/near-nagoya-architecture-from-when-the-east-looked-west.html|загаловак=Near Nagoya, Architecture From When the East Looked West|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=04.2006}}</ref>. [[Гофман-Аўта-Шоўрум]] у [[Нью-Ёрк]]у быў пабудаваны ў 1954 годзе, а зьнесены ў 2013 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.metropolismag.com/architecture/remembering-frank-lloyd-wrights-bijou/|загаловак=Remembering Frank Lloyd Wright's Demolished Car Showroom|выдавецтва=Metropolis Magazine|дата публікацыі=05.2013|копія=https://web.archive.org/web/20190306044121/https://www.metropolismag.com/architecture/remembering-frank-lloyd-wrights-bijou/|дата копіі=03.2019}}</ref>. === Шанаваньне === [[Файл:FrankLloydWright1966USstamp.jpg|значак|зьлева|Паштовая марка, выдадзеная ў гонар архітэктара.]] У апошнія гады ягонага жыцьця і ўжо па сьмерці ў 1959 годзе, Райт атрымаў шмат ганаровых узнагарод за свае дасягненьні. Ён атрымаў Залаты мэдаль [[Каралеўскі інстытут брытанскіх архітэктараў|Каралеўскага інстытута брытанскіх архітэктараў]] (RIBA) у 1941 годзе і ўзнагароду ад [[Амэрыканскі інстытут архітэктараў|Амэрыканскага інстытута архітэктараў]] (AIA) у 1949 годзе. Ён быў узнагароджаны мэдалём [[інстытут Франкліна|інстытуту Франкліна]] ў 1953 годзе. Ён атрымаў ганаровыя ступені некалькіх унівэрсытэтаў, у тым ліку «альма-матэр» унівэрсытэту Вісконсіну, а некалькі краінаў назвалі яго ў якасьці ганаровага чальца праўленьня ў свае нацыянальныя акадэміі мастацтва ці архітэктуры. У 2000 годзе [[Фолінгўотэр]] быў названы «будынкам XX стагодзьдзя» ў ненавуковым апытаньні, праведзенага чальцамі Амэрыканскага інстытуту архітэктараў на штогадовым зьезьдзе ў [[Філадэлфія|Філадэлфіі]]. У гэты сьпіс, Райт быў уключаны разам з многімі іншымі найбольш значнымі архітэктарамі ЗША, як то [[Ээра Саарынен]]ам, [[І. М. Пі]], [[Луіс Кан|Луісам Канам]], [[Піліп Джонсан|Піліпам Джонсанам]] і [[Людвіг Міс ван дэр Роэ|Людвігам Місам ван дэр Роэ]], і ён быў адзіным архітэктарам, якія мелі больш за адзін будынак у сьпісе. Астатнімі тры будынкамі ў сьпісе былі Музэй Гугенгайма, [[дом Фрэдэрыка С. Робі]] і будынак [[Джонсан Ўокс]]. У 1992 годзе ў [[Мэдысан Опэра|Мэдысан Опэры]] ў штаце Вісконсін адбылася прэм’ера опэры «Зіхатлівае брыво», пастаўленая кампазытарам [[Даран Гаген|Даранам Гагенам]] і лібрэтыстам [[Пол Малдун|Полам Малдунам]] і заснаваная на падзеях пачатку жыцьця Райта. У 1966 годзе паштовая служба Злучаных Штатаў у гонар Райта выдала паштовую марку памерам у 2¢. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = Wright, Frank Lloyd |частка = |загаловак = Frank Lloyd Wright: An Autobiography |арыгінал = |спасылка = |выданьне = |месца = Petaluma, CA |выдавецтва = Pomegranate Communications |год = 2005 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = 978-0-7649-3243-4 |ref = Wright }} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.franklloydwright.org/ Frank Lloyd Wright Foundation]. Афіцыйны сайт * [https://web.archive.org/web/20110430033246/http://architecture.about.com/library/bl-wright-list.htm Сьпіс працаў Фрэнка Лойд Райта] * [http://www.loc.gov/exhibits/flw/flw.html Архітэктар амэрыканскіх ляндшафтаў 1922—1932 гадоў] {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Райт, Фрэнк Лойд}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вісконсіне]] [[Катэгорыя:Архітэктары ЗША]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Фініксе]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] 5bwcdzp3sh163213h0i2gk4x6eupv3l 0 90607 2678902 2678468 2026-07-12T11:12:36Z ~2026-38840-09 98814 /* */ 2678902 wikitext text/x-wiki {{Абнавіць}} {{Артаграфія}} {{Тэлесэрыял |назва = Інтэрны |арыгназва = Интерны |выява = Interny.jpg |памер = |подпіс = |жанр = камэдыя |рэжысэр = |прадусар = [[Вячаслаў Дусмухаметаў]]<br>Артур Джанібэкян<br>Сямён Сьлепакоў<br>Аляксандар Дулерайн |сцэнарыст = |дыктар = |ролі = [[Іван Ахлабысьцін]]<br>[[Крысьціна Асмус]]<br>[[Ільля Гліньнікаў]]<br>[[Аляксандар Ільлін]]<br>[[Анна Седокова]]<br>[[Дзьмітры Шаракоіс]]<br>[[Вадзім Дзямчог]]<br>[[Сьвятлана Камыніна]]<br>[[Надежда Мiхалкова]]<br>[[Сьвятлана Пермякова]] |кампазытар = |апэратар = |мантаж = |вытворчасьць = [[1+1 (тэлеканал)|1+1]]<br />[[ТНТ (тэлеканал)|ТНТ]]<br />[[НТК (телеканал, Казахстан)|НТК]]<br />[[Беларусь 2]] |дата = 31 сакавіка 2010 — 25 лютага 2016 |час = |сэрыі = 280 |мова = [[расейская мова|расейская]] |краіна = [[Расея]] |тэлеканал = ТНТ |бюджэт = |прыбытак = |папярэдні = |наступны = |сайт = http://interny.tnt-online.ru/ }} «'''Інтэрны'''» ({{мова-ru|Интерны}}) — [[Расея|маскальскі]] [[камэдыя|камэдыйны]] тэлевізыйны сэрыял, прысьвечаны працы лекараў-інтэрнаў. Заснаваны на сапраўднай лекарскай практыцы. Выходзіў у вячэрні этэр тэлеканала «[[Беларусь 2]]» з 2014 году. Ідэя сэрыялу належыць [[Вячаслаў Дусмухаметаў|Вячаславу Дусмухаметаву]], сцэнарысту фільму «Наша Russia. Яйкі Лёсу», аднаму са стваральнікаў «Унівэру» й прадусару праграмы «Comedy Woman». == Героі і выканаўцы == Галоўныя героі сэрыяла — чатыры інтэрны. Вакол іх і разьвіваецца ўвесь асноўны сюжэт. * '''Інтэрн Барыс Левін''' ([[Дзьмітры Шаракоіс]]) — батанік-нявіньнік. Прыйшоў у мэдыцыну, таму што ўсе сваякі ўрачы. Тыповы батанік у акулярах. Ад віду крыві можа страціць прытомнасьць. Самы хваравіты і ўразьлівы. Вельмі добра ведае [[лацінская мова|латынь]]. Праўда, акрамя Быкава, на латыні яму пагаварыць няма з кім. Левін — самы адукаваны з інтэрнаў. Марыць стаць вялікім навукоўцам і атрымаць Нобэлеўскую прэмію. Жанчын баіцца і абагаўляе (таму што ў яго іх ніколі не было), але ў больніцы яго ад гэтага хутка лечаць. Зьехаў у Амэрыку ў 57 сэрыі. * '''Інтэрн Варвара Чарнавус''' ([[Крысьціна Асмус]]) — блакітнавокая ідэалістка. Чыстая, сумленная, добрая. У мэдыцыну прыйшла ня дзеля грошай, а каб ратаваць чалавечыя жыцьці. Ня церпіць ніякай несправядлівасьці. Лічыць, што каханьне павінна быць адно і на ўсё жыцьцё. [[Заляцаньне|Заляцаньні]] Раманенкі Вара спачатку адхіляе, але потым ёй гэта спадабаецца. * '''Інтэрн Сямён Лабанаў''' ([[Аляксандар Ільлін]]) — просты, як шафа. У мэдыцыну прыйшоў, таму што так атрымалася. Служыў у арміі. Працаваў у хуткай дапамозе. Увесь час не высыпаецца. Просты хлопец. Жанаты. У яго ніколі няма грошай, таму ён увесь час пазычае іх у калегаў і страляе цыгарэты. Пастаянна ўвязваецца ў нейкія сумніўныя прадпрыемствы. Навука яму не даецца. Як толькі возьме ў рукі падручнік — засынае. Жанат з Вольгай Лабанавай і мае дачку. * '''Інтэрн Глеб Раманенка''' ([[Ільля Гліньнікаў]]) — хлопчык-мажор. Сын галоўнага ўрача больніцы, таму перакананы, што інтэрнатура для яго павінна праходзіць лёгка, нягледзячы на тое, што мэдыцына абсалютна не яго прызваньне. Клясычны мажор — у інтэрнатуру трапіў па блаце, заўсёднік клюбаў і тусовак, да дзяўчат ставіцца несур’ёзна, хаця па ходзе сэрыяла ў Раманенкі ўзьнікае раман з Варай Чарнавус, якая спачатку не прымала яго заляцаньні. Знаходзіцца ў пастаянным канфлікце з Быкавым, які незадаволены «мажорскімі» паводзінамі інтэрна. Носіць прозьвішча бацькі, зь якім маці ў разводзе. * '''Андрэй Яўгенавіч Быкаў''' ([[Іван Ахлабысьцін]]) — утаймавальнік бандэрлогаў і тонкая душа. Чалавек, які прысьвяціў сябе мэдыцыне. Валодае пачуцьцём гумару. Характар дрэнны. Іранічны і ў той жа час поўны сарказму. Картавіць. Жанаты з Кісегач. Слухае [[гранж]] і гуляе ў STALKER, каб ня піць гарэлку! * '''Філ Рычардс''' ([[Одын Байран]]) — амэрыканец з Бостану, які зьявіўся ў 67 сэрыі. Ён прыехаў у Расею па абмене замест Барыса Левіна з клінікі Princeton-Plainsboro. У сэрыяле з 67 сэрыі. Філ свабодна валодае расейскай мовай, але гаворыць зь невялікім акцэнтам. Месцамі выглядае залішне самаўпэўненым, хоць на справе ён проста адназначны і, з прычыны адсутнасьці кемлівасьці, ня ўмее своечасова і ў тэму выказаць сваё меркаваньне ці прамаўчаць, трохінаіўны. Выхаваны двума прыёмнымі бацькамі-гамасэксуалістамі, але сам зьяўляецца гетэрасэксуалам (хоць у 67 сэрыі гаварылася, што добра ведае расейскую мову ад сваёй маці). У 179 сэрыі стаў лекарам. Са 181 сэрыі працуе ў ардынатуры ў Купітмана. Меў раман з Вольгай Лабанавай. * '''Доктар-вэнэроляг Іван Натанавіч Купітман''' ([[Вадзім Дзямчог]]) — лепшы сябар Быкава. Вельмі разумны і вельмі хітры. У першай сэрыі самім Купітманам быў агучаны намёк, што ён габрэй. Аматар і знаўца каньяку, а таксама іншых алькагольных напояў. Лавэляс, бытавы філёзаф, у сувязі з чым многія ходзяць да яго па параду ў асабістых пытаньнях. Пацыенты дораць Івану Натанавічу сьпіртное ў якасьці падзякі за лячэньне або добрыя вынікі аналізаў, бывае нават, што і калегі за кансультацыю. У выніку мае вялікую калекцыю каньяку ў сябе ў кабінэце. З задавальненьнем падтрымлівае Быкава, калі той разыгрывае інтэрнаў. Тройчы быў жанаты, на гэты момант халасты. * '''Мэдсястра Любоў Міхайлаўна Скрабіна''' ([[Сьвятлана Пермякова]]) — старанная, але шчадралюбная і балбатлівая. Звычайна ў курсе ўсіх плётак. Добрая сяброўка Вары. Любіць загадчыка аддзяленьня Быкава, шкадуе па-жаночаму інтэрна Левіна, зь якім у яе ў выніку пачынаецца раман. Плакацца ходзіць да доктара Купітмана, бо, на яе думку, ён разумны і ў яго заўсёды ёсьць каньяк. * '''Анастасія Канстанцінаўна Кісягач''' ([[Сьвятлана Камыніна]]) — галоўны ўрач больніцы. Рашучая і разважлівая. Адзіная слабасьць для яе — віскі. Гэтай слабасьцю часта карыстаецца Быкаў, да якога Кісягач яшчэ са студэнцкіх гадоў адчувае складаныя пачуцьці. Даўно ў разводзе, выхоўвае сына — інтэрна Раманенку. Замужам за Быкавым. Мае ад яго сына Ільлю. == Дадатковыя зьвесткі == * Вобраз доктара Быкава ([[Іван Ахлабысьцін]]) зьяўляецца часткова сапраўдным. Бацька Ахлабысьціна быў галоўным лекарам, і профіль бацькі часткова ўвайшоў у вобраз самога актора; * Кісягач — распаўсюджаны ў [[Чалябінская вобласьць|Чалябінскай вобласьці]] тапонім: так называюцца пяць азёраў, чыгуначная станцыя і санаторыяў; * Каньяк у кабінэце доктара Купітмана сапраўдны. Але падчас здымак актор п’е падфарбаваную гарбату замест алькаголю, таму ў некаторых сцэнах можна ўбачыць запацелую ад гарачай гарбаты чарку; * Туалет, які ўваходзіць у склад дэкарацыяў больніцы, бутафорскі, да яго не падведзеная каналізацыя. Таму побач зь ім вісіць папярэджаньне чальцам здымачнай групы, каб ніхто ім ня ўздумаў скарыстацца. == Вонкавыя спасылкі == * [http://interny.tnt-online.ru/ Афіцыйны сайт] * {{IMDb твор|1647423}} [[Катэгорыя:Тэлесэрыялы Расеі]] [[Катэгорыя:Тэлесэрыялы 2010 году]] 6jlugr6moij364i9hvieu0yec2fkdbs 0 90670 2678817 2584709 2026-07-11T15:03:07Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678817 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Жан Батыст Жазэф Фур’е |Арыгінал імя = Jean Baptiste Joseph Fourier |Фота = Fourier2.jpg |Навуковая сфэра = [[матэматыка]], [[фізыка]] |Месца працы = |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = вынаходнік [[шэрагі Фур’е|шэрагаў Фур’е]], [[пераўтварэньне Фур’е|пераўтварэньня Фур’е]] й [[закон Фур’е|закону Фур’е]] |Узнагароды і прэміі = }} '''Жан Баты́ст Жазэ́ф Фур’е́''' ({{мова-fr|Jean Baptiste Joseph Fourier}}; 21 сакавіка 1768, [[Асэр]], [[Францыя]] — 16 траўня 1830, [[Парыж]]) — [[Францыя|францускі]] матэматык і фізык, больш за ўсё вядомы за вынаходзтва [[шэрагі Фур’е|шэрагаў Фур’е]] і іхняга прыкладаньня да задачаў цеплаабмену й вібрацыі. [[Пераўтварэньне Фур’е]] й [[закон Фур’е]], якія таксама была названы ў ягоны гонар. Фур’е таксама звычайна прыпісваюць адкрыцьцё [[парніковы эфэкт|парніковага эфэкту]]<ref>Cowie, J. (2007). «Climate Change: Biological and Human Aspects». Cambridge University Press. p. 3. {{ISBN|978-0-521-69619-7}}</ref>. == Біяграфія == Фур’е нарадзіўся ў [[Асэр]]ы ў сям’і [[кравец|краўца]]. Жазэф застаўся сірацінай у васьмігадовым узросьце. Ён быў рэкамэндаваны [[Біскупства Асэру|Біскупствам Асэру]] на атрыманьне адукацыі ў [[Бэнвэніста]] ў манастыры Сьвятога Марка. Пасьля навучаньня Жазэф прасунуўся ў войска, дзе стаў вайсковым лектарам па матэматыцы. Ён прымаў актыўны ўдзел у ягоным ўласным раёне ў прасоўваньні [[француская рэвалюцыя|францускай рэвалюцыі]], за што быў узнагароджаны пасадай ў 1795 годзе ў [[Вышэйшая нармальная школа|Вышэйшай нармальнай школе]], а пасьля пасадаў у катэдры [[Політэхнічная школа|Політэхнічнай школы]]. Фур’е пайшоў з [[Напалеон I Банапарт|Напалеонам Банапартам]] у ягоную эгіпецкую экспэдыцыю ў 1798 годзе, за што быў пасьля прызначаны на пасаду губэрнатара [[Ніжні Эгіпет|Ніжняга Эгіпту]] й сакратаром [[Эгіпецкі інстытут|Эгіпецкага інстытуту]]. Ён таксама напісаў некалькі матэматычных працаў для эгіпецкага інстытуту, які Напалеон стварыў у [[Каір]]ы, з мэтай паслабленьня ангельскага ўплыву на Ўсходзе. Пасьля брытанскай перамогі й капітуляцыі французаў пад камандваньнем [[Жак-Франсуа дэ Мэну]] ў 1801 годзе, Фур’е вярнуўся ў Францыю, дзе быў прызначаны прэфэктам [[Ізэр]]у. У гэтыя часы ён зрабіў свае экспэрымэнты на распаўсюд цяпла. У 1806 годзе ён пакінуў пасаду ардынарнага прафэсара ў Політэхнічнай школе, таму што [[Напалеон I Банапарт|Напалеон]] адправіў яго ў [[Грэнобль]]. Ён быў заменены на [[Сымэон Дэні Пуасон|Сымэона Пуасона]]. Фур’е пераехаў у Ангельшчыну ў 1816 годзе. Пазьней ён вярнуўся ў Францыю, а ў 1822 годзе яму ўдалося з дапамогай [[Жан Батыст Жазэф Дэлямбр|Жана Батыста Жазэфа Дэлямбра]] стаць сталым сакратаром [[Француская акадэмія навук|Францускай акадэміі навук]]. У 1830 годзе ён быў абраны замежным чальцом [[Каралеўская швэдзкая акадэмія навук|Каралеўскай швэдзкай акадэміі навук]]. Фур’е лічыў, што цела, загорнутае ў цёплую коўдру ёсьць вельмі карысна для здароўя. Ён памёр у 1830 годзе, калі ў гэтым стане ён спатыкнуўся й зваліўся зь лесьвіцы ў сваім доме<ref>[http://scienceworld.wolfram.com/biography/Fourier.html «Fourier, Joseph (1768—1830)»]. Science World Wolfram.</ref>. Фур’е быў пахаваны ў [[Пэр-Ляшэз]] могілках у Парыжы, магіла ўпрыгожана эгіпецкім матывам, каб адлюстраваць ягонае становішча ў якасьці сакратара Каірскага інстытуту. Ягонае імя ёсьць адным з [[72 імёны на Эйфэлевай вежы|72 імёнаў, напісаных на Эйфэлевай вежы]]. == Навуковыя дасягненьні == * Даказаў тэарэму аб ліку сапраўдных каранёў альгебраічнага [[раўнаньне|раўнаньня]], якія ляжаць паміж дадзенымі межамі ([[Тэарэма Фур’е]], 1796). * Дасьледаваў, незалежна ад Ж. Мурайле, пытаньне аб умовах прыкладаньня распрацаванага [[Ісак Ньютан|Ісакам Ньютанам]] мэтаду колькаснага рашэньня раўнаньняў (1818). * Манаграфіі «[[Аналітычная тэорыя цяпла]]», у якой быў дадзены вынік раўнаньня [[цеплаправоднасьць|цеплаправоднасьці]] ў [[цьвёрдае цела|цьвёрдым целе]], і распрацоўка мэтадаў ягонага інтэграваньня пры розных межавых умовах. Мэтад Фур’е складаўся ў прадстаўленьні функцый у выглядзе трыганамэтрычных [[шэраг Фур’е|шэрагаў Фур’е]]. * Знайшоў формулу прадстаўленьня функцыі з дапамогай [[інтэграл]]а, што гуляе важную ролю ў сучаснай [[матэматыка|матэматыцы]]. * Даказаў, што ўсялякую адвольна накрэсленую лінію, складзеную з адрэзкаў дугаў розных крывых, можна ўявіць адзіным аналітычным выразам. * У 1823 годзе незалежна ад [[Ганс Крыстыян Эрстэд|Ганса Крыстыяна Эрстэда]] адкрыў [[тэрмаэлектрычны эфэкт]], паказаўшы, што ён валодае [[прынцып супэрпазыцыі|ўласьцівасьцю супэрпазыцыі]], стварыў тэрмаэлектрычны элемэнт. == Працы == * {{Кніга |аўтар = Joseph Fourier |частка = |загаловак = Théorie analytique de la chaleur |арыгінал = |спасылка = http://books.google.com/books?id=TDQJAAAAIAAJ |выданьне = |месца = Paris |выдавецтва = Firmin Didot Père et Fils |год = 1822 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = }} * {{Кніга |аўтар = Joseph Fourier |частка = |загаловак = Annales de chimie et de physique |арыгінал = |спасылка = http://books.google.com/books?id=1Jg5AAAAcAAJ&dq=Annales+de+chimie+et+de+physique+volume+27& |выданьне = 27 |месца = Paris |выдавецтва = Annales de chimie et de physique |год = 1824 |том = |старонкі = 236—281 |старонак = |isbn = }} * {{Кніга |аўтар = Joseph Fourier |частка = |загаловак = Mémoire sur la température du globe terrestre et des espaces planétaires |арыгінал = |спасылка = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k32227.image.r=memoires+de+l%27academie+des+sciences.f808.langEN |выданьне = 7 |месца = Paris |выдавецтва = Mémoires de l'Académie des sciences de l'Institut de France |год = 1827 |том = |старонкі = 569—604 |старонак = |isbn = }} * {{Кніга |аўтар = Joseph Fourier |частка = |загаловак = Mémoire sur la distinction des racines imaginaires, et sur l'application des théorèmes d'analyse algébrique aux équations transcendantes qui dépendent de la théorie de la chaleur |арыгінал = |спасылка = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k32227/f844.image.r=memoires+de+l'academie+des+sciences.langEN |выданьне = 7 |месца = Paris |выдавецтва = Mémoires de l'Académie des sciences de l'Institut de France |год = 1827 |том = |старонкі = 605—624 |старонак = |isbn = }} * {{Кніга |аўтар = Joseph Fourier |частка = |загаловак = Analyse des équations déterminées |арыгінал = |спасылка = http://num-scd-ulp.u-strasbg.fr:8080/827/ |выданьне = 10 |месца = |выдавецтва = Firmin Didot frères |год = 1827 |том = |старонкі = 119—146 |старонак = |isbn = }} * {{Кніга |аўтар = Joseph Fourier |частка = |загаловак = Remarques générales sur l'application du principe de l'analyse algébrique aux équations transcendantes |арыгінал = |спасылка = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k32255.image.r=memoires+de+l%27academie+des+sciences.f346.langEN |выданьне = 10 |месца = Paris |выдавецтва = Mémoires de l'Académie des sciences de l'Institut de France |год = 1827 |том = |старонкі = 119—146 |старонак = |isbn = }} * {{Кніга |аўтар = Joseph Fourier |частка = |загаловак = Mémoire d'analyse sur le mouvement de la chaleur dans les fluides |арыгінал = |спасылка = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3227s.image.r=memoires+de+l%27academie+des+sciences.f620.langEN |выданьне = 12 |месца = Paris |выдавецтва = Mémoires de l'Académie des sciences de l'Institut de France |год = 1833 |том = |старонкі = 507—530 |старонак = |isbn = }} * {{Кніга |аўтар = Joseph Fourier |частка = |загаловак = Rapport sur les tontines |арыгінал = |спасылка = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3220m.image.f568.pagination.langEN |выданьне = 5 |месца = Paris |выдавецтва = Mémoires de l'Académie des sciences de l'Institut de France |год = 1821 |том = |старонкі = 26—43 |старонак = |isbn = }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Fourier.html Joseph Fourier]. MacTutor History of Mathematics archive, University of St Andrews * [http://fourier1824.geologist-1011.mobi/ Fourier, J. B. J., 1824, Remarques Générales Sur Les Températures Du Globe Terrestre Et Des Espaces Planétaires., in Annales de Chimie et de Physique, Vol. 27, pp. 136—167 — translation by Burgess (1837).] * [https://web.archive.org/web/20191003105434/http://www.wmconnolley.org.uk/sci/fourier_1827/fourier_1827.html Fourier 1827: MEMOIRE sur les températures du globe terrestre et des espaces planétaires] * [http://blog.mathsbank.co.uk/2010/06/joseph-fourier-and-vuvuzela.html Joseph Fourier and the Vuvuzela] на MathsBank.co.uk * [http://genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=17981 Joseph Fourier] на Mathematics Genealogy Project * [https://web.archive.org/web/20130513152305/http://portail.mathdoc.fr/cgi-bin/oetoc?id=OE_FOURIER__2 Joseph Fourier — Œuvres complètes, tome 2]. Gallica-Math {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Фур’е, Жан Батыст Жазэф}} [[Катэгорыя:Жазэф Фур’е| ]] [[Катэгорыя:Францускія фізыкі]] [[Катэгорыя:Сябры Францускай акадэміі навук]] 4mx7o45zi7fe88yh1za7lbathnuccts 0 104710 2678899 2677016 2026-07-12T10:36:36Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2678899 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна | Назва = Чарнобыль | Назва ў родным склоне = Чарнобылю | Лацінка = Čarnobyl | Арыгінальная назва = Чорнобиль | Краіны = Украіны | Герб = | Сьцяг = | Гімн = | Першыя згадкі = [[1193]] | Горад з = | Магдэбурскае права = | Былыя назвы = | Былая назва = | Мясцовая назва = | Адміністрацыйная адзінка = [[Краіна]] | Назва адміністрацыйнай адзінкі = [[Украіна]] | Адміністрацыйная адзінка2 = [[Вобласьці Ўкраіны|Вобласьць]] | Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = [[Кіеўская вобласьць]] | Адміністрацыйная адзінка3 = Раён | Назва адміністрацыйнай адзінкі3 = [[Вышгарадзкі раён]] | Сельсавет = | Пасялковы савет = | Кіраўнік = | Імя кіраўніка = | Плошча = 4 | Вышыня = | Колькасьць насельніцтва = 0 | Год падліку колькасьці = 2020 | Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2020/zb/05/zb_chuselnist%202019.pdf Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України» на 1 січня 2020 року (PDF)]{{ref-uk}}</ref> | Шчыльнасьць насельніцтва = | Этнічны склад насельніцтва = | Год падліку этнічнага складу насельніцтва = | Колькасьць двароў = | Часавы пас = +2 | Летні час = +3 | Тэлефонны код = | Паштовы індэкс = 07270 | Аўтамабільны код = 10, AI (старыя КХ, МІ) | Выява = IliinskajaChurch.Chernobyl.JPG | Апісаньне выявы = Сьвята-Ільлінская царква ў Чарнобылі | Шырата паўшар'е = паўночнае | Шырата градусаў = 51 | Шырата хвілінаў = 16 | Шырата сэкундаў = 16 | Даўгата паўшар'е = усходняе | Даўгата градусаў = 30 | Даўгата хвілінаў = 13 | Даўгата сэкундаў = 30 | Пазыцыя подпісу на мапе = | Водступ подпісу на мапе = | Commons = Category:Chernobyl | Сайт = | Колер = {{Колер|Украіна}} }} [[Файл:1193 г. Чарнобыль у Іпацьеўскім летапісе.png|значак|зьлева|150px|1193 г. Чарнобыль у Іпацьеўскім летапісе.]][[Файл:Radzivill Chronicle Cumans.jpg|значак|зьлева|150px|Палавецкія вежы{{заўвага|Перасоўныя юрты, кібіткі.}}. Мініяцюра з Радзівілаўскага летапісу.]][[Файл:Добры Вішнявецкіх у 1581 г. (працяг).jpg|значак|зьлева|150px|Чарнобыльскія добры ў рэестры ў 1581 г.]][[Файл:Рэшта Чарнобыльскіх добраў у 1581 г.jpg|значак|зьлева|150px|Чарнобыльскія добры ў 1581 г. (рэшта)]][[Файл:Габрэі ў Чарнобылі. 1784 г.jpg|значак|зьлева|150px|Габрэі ў Чарнобылі. 1784 г.]] [[Файл:Рэшта Чарнобыльскага кагалу. 1784 г.jpg|значак|150px|Рэшта Чарнобыльскага кагалу. 1784 г.]] '''Чарно́быль''' ({{мова-uk|Чорнобиль}} — чарнобель, палын) — [[места]] раённага значэньня ў [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Да [[1988]] — цэнтар [[Чарнобыльскі раён|аднайменнага раёну]]. Чарнобыль разьмешчаны на рацэ [[Прыпяць (рака)|Прыпяць]], непадалёк ад яе ўпадзеньня ў Кіеўскае вадасховішча. Сумна вядомы праз [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскую аварыю]] ([[1986 год]]). Да аварыі ў месьце пражывала 12,5 тысячаў чалавек. У цяперашні час тут жывуць адно супрацоўнікі ўстановаў і прадпрыемстваў [[Зона адчужэньня Чарнобыльскай АЭС|зонаў адчужэньня і безумоўнага гарантаванага адсяленьня Чарнобыльскай АЭС]], якія працуюць у вахтавы спосаб, а яшчэ і самасёлы. == Гісторыя == === Кіеўская зямля === Упершыню Чарнобыль згаданы ў [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] пад 1193 годам. Тады князь Расьціслаў Рурыкавіч, вяртаючыся з ловаў, пагадзіўся на прапанову паслоў ад Чорных Клабукоў{{заўвага|Канфэдэрацыя цюркамоўных намадаў (у асноўным берандзеі, торкі, печанегі), якія ў сярэдзіне XII ст. аселі на паўднёвых межах Кіеўскай Русі ў басэйне рэчак Рось і Дняпро. Атрымалі сваю назву за чорныя высокія шапкі.}} ісьці зь імі «на вежи Половѣцкꙑꙗ», хоць бацька яго, кіеўскі князь Рурык, меў намер скіравать паход на Літву<ref>Полное собрание русских летописей. Т. 2. Ипатьевская летопись. — СПб., 1908. Стб. 676-677</ref>. Наступная зьвестка, на думку расейскага гісторыка М. М. Ціхамірава, можа быць датаваная паміж 1387 і 1392 гадамі{{заўвага|В. Л. Насевіч уважае, што чарнавы вырыянт сьпісу складзены ў апошняй чвэрці 1394 — самым пачатку 1395 г.<ref>В. Л. Носевич. О датировке и обстоятельствах создания летописного «Списка русских городов дальних и ближних». // Беларускі археаграфічны штогоднік. – Мінск, 2016. Вып. 17. С. 169–180</ref>.}}, калі меркавана быў складзены «[[Сьпіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх|Список русских городов дальних и ближних]]». У ім Чарнобыль на Прыпяці названы ў пераліку гарадоў Кіеўскай зямлі<ref>Тихомиров М. Н. Русское летописание / М. Н. Тихомиров; Акад. наук СССР, Отд-ние истории, Археографическая комис., Арх. АН СССР. – Москва: Наука, 1979. С. 87, 88, 94, 95, 101–107</ref>, якая ў гэты час ужо ўваходзіла ў склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. === Вялікае Княства Літоўскае === Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва (у тым ліку Чарнобыль з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з падатковым рэестрам [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскай зямлі]] 1581 году, Чарнобыльскія добры пана Філона Кміты, ваяводы смаленскага, складалі мястэчка Чарнобыль з 7 вёскамі і Вяледнікі з 5 вёскамі. У Чарнобылі з 44 дымоў [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] выбіралася па 15 грошаў, з 49 [[агароднікі|агароднікаў]] — па 4 грошы, з 2 сьвятароў — 4 флярыны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 885-885зв.; Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. Wykazy… S. 38</ref>. Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Чарнобылі налічвалася адпаведна 96 двароў, 477 жыхароў, 76 двароў, 311 жыхароў і 73 двары з 369 жыхарамі, зь якіх выбіралася пагалоўшчына. Места — цэнтар аднаіменнага кагала. Да яго ў названыя гады належалі насельнікі 48, 42 і 48 сёлаў, а ў іх разам зь местам пражывала 696, 505 і 655 pogłowia żydowskiego. У 1784 годзе ў Рудні і [[Сяміходы|Сяміходах]] жылі габрэі-хрысьціяне, якія пагалоўшчыну не плацілі, з астатніх жа выбрана 982 злотыя і 15 грошаў паўгадовай платы<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 87. А. 1109зв.-1111, 1124; Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 303, 392, 711—712</ref>. Прыкметнае ўбываньне колькасьці юдэяў на 1778 год магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, якая не абмінула і чарнобыльскія ваколіцы. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Чарнобыль апынуўся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году мястэчка — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. У парэформавы пэрыяд мястэчка Чарнобыль стала адміністрацыйным цэнтрам аднайменнай воласьці. На 1885 год тут налічвалася 267 двароў з 1755 жыхарамі, дзеялі валасная ўправа, 2 царквы, касьцёл, [[сынагога]], 6 габрэйскіх малітоўных дамоў, багадзельня, 5 пастаялых двароў, карчма, 4 піўныя, 256 лавак, праводзіліся нядзельны рынак, 3 кірмашы на год, прыходзкая школа<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. Вып. 3.: Губернии Малороссийские и юго-западные: Харьковская, Полтавская, Черниговская, Киевская, Волынская, Подольская. – С.-Петербург: Центр. статист. комитет, 1885. С. 169</ref>. На 1900 год у 1935 дварах мястэчка Чарнобыль налічвалася 8140 жыхароў мужчынскага і 8600 жаночага полу, усяго — 16740 чалавек. Зямлі ў мястэчку — 3861 дзесяціна, зь якіх 1726 дз. належалі абшарніку Сяргею Міхайлавічу Чалішчаву, адміністратарам у якога быў Ян Сабко-Сабкевіч, 120 дз. — цэрквам, 2015 дз. — сялянам. Гаспадарка ўсімі вялася паводле трохпольнай сістэмы. У мястэчку дзейнічалі 2 праваслаўныя царквы, рыма-каталіцкі касьцёл, 3 сынагогі, двухклясная і 2 аднаклясныя прыходзкія школы, паравы млын, карчма, 6 пастаялых двароў, 3 гасьцініцы, лякарня, багадзельня, 2 дактары, 3 фельчары, аптэка. Пажарны абоз складаўся з 3 насосаў, 4 бочак і 6 багроў. Харчовы капітал на 1 студзеня 1900 году дасягаў 8318 руб. 72 кап.<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1270 — 1271</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе Чарнобыль — адміністрацыйны цэнтар раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Насельніцтва == {| border="0" cellspacing="2" cellpadding="5" style="border:1px solid #AAAAAA;" |-bgcolor="#AAAAAA;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Насельніцтва |-bgcolor="#EEEEEE" ! 1880 !! 1897 !! 1926 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 2020 |- bgcolor="#FFFFFF" | align=center| 10 700 | align=center| 9 300 | align=center| 9 000 | align=center| 8 221 | align=center| 10 136 | align=center| 12 458 | align=center| 0 |} == Асобы == * Аляксандар Францішак Ходкевіч (1776, Чарнобыль — 1838, [[Млынаў]]) — пісьменьнік, хімік, літограф, мецэнат, калекцыянэр, палкоўнік войска Варшаўскага герцагства, генэрал і сэнатар Каралеўства Польскага * Ільля Сац (1875—1912) — расейскі дырыгент, кампазытар, віяланчэліст * Аляксандар Краснашчокаў (Абрам Краснашчок) — расейскі сацыял-дэмакрат, рэвалюцыянэр, адзін з ініцыятараў стварэньня Прамбанку СССР * Марк Белацаркоўскі — сябра [[Украінская цэнтральная рада|Ўкраінскай Цэнтральнай Рады]] * Міхайла Магілевіч (1920—1986) — пает, габрэйскі пісьменьнік, перекладач на ідыш твораў украінскіх пісьменьнікаў * Ігар Стацэнка — генэрал-маёр (1962), кандыдат вайсковых навук, доцент * Сьцяпан Фешчанка — доктар фізіка-матэматычных навук, прафэсар * Віктар Лозбін (08.08.1940) — украінскі навуковец, спэцыяліст у галіне цеплафізікі * Аляксандар Ярмола — вакаліст гурту «Гайдамаки» * Рыгор Новак — дзесяціразовы чэмпіён СССР у важкай атлетыцы * Вера Ільчанка — украінскі пэдагог, кіраўнік калектыву распрацоўшчыкаў мадэлі цэласнай асьветы «Навакольнае асяродзьдзе» * Сяргей Сахно — український музикант * Якаў Халецкі — савецкі паэт-песьняр * Арнольд Лахоўскі — жывапісец, графік, скульптар * Уладзімер Жмак (*1964) — украінскі юрыст, бізнэсмэн, палітык == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Edward Rulikowski. Czarnobyl // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1880. T. I. S. 750—854 * Похилевичъ Л. И. Сказанія о населённыхъ местностяхъ Кіевской губерніи или Статистическія, историческія и церковныя заметки о всѣхъ деревнях, мѣстечкахъ и городахъ, въ предѣлахъ губерніи находящихся / Собралъ Л. Похилевичъ. — Кіевъ, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) {{Накід:Украіна}} {{Кіеўская вобласьць}} {{Чарнобыльская катастрофа}} {{Населеныя пункты, адселеныя пасьля катастрофы на ЧАЭС}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кіеўскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Колішнія гарады Ўкраіны]] [[Катэгорыя:Пакінутыя гарады]] nbzomlbyu1e3spujr4rixf6m4sbyutp 2678900 2678899 2026-07-12T10:37:34Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2678900 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна | Назва = Чарнобыль | Назва ў родным склоне = Чарнобылю | Лацінка = Čarnobyl | Арыгінальная назва = Чорнобиль | Краіны = Украіны | Герб = | Сьцяг = | Гімн = | Першыя згадкі = [[1193]] | Горад з = | Магдэбурскае права = | Былыя назвы = | Былая назва = | Мясцовая назва = | Адміністрацыйная адзінка = [[Краіна]] | Назва адміністрацыйнай адзінкі = [[Украіна]] | Адміністрацыйная адзінка2 = [[Вобласьці Ўкраіны|Вобласьць]] | Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = [[Кіеўская вобласьць]] | Адміністрацыйная адзінка3 = Раён | Назва адміністрацыйнай адзінкі3 = [[Вышгарадзкі раён]] | Сельсавет = | Пасялковы савет = | Кіраўнік = | Імя кіраўніка = | Плошча = 4 | Вышыня = | Колькасьць насельніцтва = 0 | Год падліку колькасьці = 2020 | Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref>[http://www.ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2020/zb/05/zb_chuselnist%202019.pdf Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України» на 1 січня 2020 року (PDF)]{{ref-uk}}</ref> | Шчыльнасьць насельніцтва = | Этнічны склад насельніцтва = | Год падліку этнічнага складу насельніцтва = | Колькасьць двароў = | Часавы пас = +2 | Летні час = +3 | Тэлефонны код = | Паштовы індэкс = 07270 | Аўтамабільны код = 10, AI (старыя КХ, МІ) | Выява = IliinskajaChurch.Chernobyl.JPG | Апісаньне выявы = Сьвята-Ільлінская царква ў Чарнобылі | Шырата паўшар'е = паўночнае | Шырата градусаў = 51 | Шырата хвілінаў = 16 | Шырата сэкундаў = 16 | Даўгата паўшар'е = усходняе | Даўгата градусаў = 30 | Даўгата хвілінаў = 13 | Даўгата сэкундаў = 30 | Пазыцыя подпісу на мапе = | Водступ подпісу на мапе = | Commons = Category:Chernobyl | Сайт = | Колер = {{Колер|Украіна}} }} [[Файл:1193 г. Чарнобыль у Іпацьеўскім летапісе.png|значак|зьлева|150px|1193 г. Чарнобыль у Іпацьеўскім летапісе.]][[Файл:Radzivill Chronicle Cumans.jpg|значак|зьлева|150px|Палавецкія вежы{{заўвага|Перасоўныя юрты, кібіткі.}}. Мініяцюра з Радзівілаўскага летапісу.]][[Файл:Добры Вішнявецкіх у 1581 г. (працяг).jpg|значак|зьлева|150px|Чарнобыльскія добры ў рэестры ў 1581 г.]][[Файл:Рэшта Чарнобыльскіх добраў у 1581 г.jpg|значак|зьлева|150px|Чарнобыльскія добры ў 1581 г. (рэшта)]][[Файл:Габрэі ў Чарнобылі. 1784 г.jpg|значак|зьлева|150px|Габрэі ў Чарнобылі. 1784 г.]] [[Файл:Рэшта Чарнобыльскага кагалу. 1784 г.jpg|значак|150px|Рэшта Чарнобыльскага кагалу. 1784 г.]] '''Чарно́быль''' ({{мова-uk|Чорнобиль}} — чарнобель, палын) — [[места]] раённага значэньня ў [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Да [[1988]] — цэнтар [[Чарнобыльскі раён|аднайменнага раёну]]. Чарнобыль разьмешчаны на рацэ [[Прыпяць (рака)|Прыпяць]], непадалёк ад яе ўпадзеньня ў Кіеўскае вадасховішча. Сумна вядомы праз [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскую аварыю]] ([[1986 год]]). Да аварыі ў месьце пражывала 12,5 тысячаў чалавек. У цяперашні час тут жывуць адно супрацоўнікі ўстановаў і прадпрыемстваў [[Зона адчужэньня Чарнобыльскай АЭС|зонаў адчужэньня і безумоўнага гарантаванага адсяленьня Чарнобыльскай АЭС]], якія працуюць у вахтавы спосаб, а яшчэ і самасёлы. == Гісторыя == === Кіеўская зямля === Упершыню Чарнобыль згаданы ў [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] пад 1193 годам. Тады князь Расьціслаў Рурыкавіч, вяртаючыся з ловаў, пагадзіўся на прапанову паслоў ад Чорных Клабукоў{{заўвага|Канфэдэрацыя цюркамоўных намадаў (у асноўным берандзеі, торкі, печанегі), якія ў сярэдзіне XII ст. аселі на паўднёвых межах Кіеўскай Русі ў басэйне рэчак Рось і Дняпро. Атрымалі сваю назву за чорныя высокія шапкі.}} ісьці зь імі «на вежи Половѣцкꙑꙗ», хоць бацька яго, кіеўскі князь Рурык, меў намер скіравать паход на Літву<ref>Полное собрание русских летописей. Т. 2. Ипатьевская летопись. — СПб., 1908. Стб. 676-677</ref>. Наступная зьвестка, на думку расейскага гісторыка М. М. Ціхамірава, можа быць датаваная паміж 1387 і 1392 гадамі{{заўвага|В. Л. Насевіч уважае, што чарнавы вырыянт сьпісу складзены ў апошняй чвэрці 1394 — самым пачатку 1395 г.<ref>В. Л. Носевич. О датировке и обстоятельствах создания летописного «Списка русских городов дальних и ближних». // Беларускі археаграфічны штогоднік. – Мінск, 2016. Вып. 17. С. 169–180</ref>.}}, калі меркавана быў складзены «[[Сьпіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх|Список русских городов дальних и ближних]]». У ім Чарнобыль на Прыпяці названы ў пераліку гарадоў Кіеўскай зямлі<ref>Тихомиров М. Н. Русское летописание / М. Н. Тихомиров; Акад. наук СССР, Отд-ние истории, Археографическая комис., Арх. АН СССР. – Москва: Наука, 1979. С. 87, 88, 94, 95, 101–107</ref>, якая ў гэты час ужо ўваходзіла ў склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. === Вялікае Княства Літоўскае === Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва (у тым ліку Чарнобыль з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Згодна з падатковым рэестрам [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскай зямлі]] 1581 году, Чарнобыльскія добры пана Філона Кміты, ваяводы смаленскага, складалі мястэчка Чарнобыль з 7 вёскамі і Вяледнікі з 5 вёскамі. У Чарнобылі з 44 дымоў [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] выбіралася па 15 грошаў, з 49 [[агароднікі|агароднікаў]] — па 4 грошы, з 2 сьвятароў — 4 флярыны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 885-885зв.; Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. Wykazy… S. 38</ref>. Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Чарнобылі налічвалася адпаведна 96 двароў, 477 жыхароў, 76 двароў, 311 жыхароў і 73 двары з 369 жыхарамі, зь якіх выбіралася пагалоўшчына. Места — цэнтар аднаіменнага кагала. Да яго ў названыя гады належалі насельнікі 48, 42 і 48 сёлаў, а ў іх разам зь местам пражывала 696, 505 і 655 pogłowia żydowskiego. У 1784 годзе ў Рудні і [[Сяміходы (зьніклае паселішча)|Сяміходах]] жылі габрэі-хрысьціяне, якія пагалоўшчыну не плацілі, з астатніх жа выбрана 982 злотыя і 15 грошаў паўгадовай платы<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 87. А. 1109зв.-1111, 1124; Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 303, 392, 711—712</ref>. Прыкметнае ўбываньне колькасьці юдэяў на 1778 год магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, якая не абмінула і чарнобыльскія ваколіцы. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Чарнобыль апынуўся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году мястэчка — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. У парэформавы пэрыяд мястэчка Чарнобыль стала адміністрацыйным цэнтрам аднайменнай воласьці. На 1885 год тут налічвалася 267 двароў з 1755 жыхарамі, дзеялі валасная ўправа, 2 царквы, касьцёл, [[сынагога]], 6 габрэйскіх малітоўных дамоў, багадзельня, 5 пастаялых двароў, карчма, 4 піўныя, 256 лавак, праводзіліся нядзельны рынак, 3 кірмашы на год, прыходзкая школа<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. Вып. 3.: Губернии Малороссийские и юго-западные: Харьковская, Полтавская, Черниговская, Киевская, Волынская, Подольская. – С.-Петербург: Центр. статист. комитет, 1885. С. 169</ref>. На 1900 год у 1935 дварах мястэчка Чарнобыль налічвалася 8140 жыхароў мужчынскага і 8600 жаночага полу, усяго — 16740 чалавек. Зямлі ў мястэчку — 3861 дзесяціна, зь якіх 1726 дз. належалі абшарніку Сяргею Міхайлавічу Чалішчаву, адміністратарам у якога быў Ян Сабко-Сабкевіч, 120 дз. — цэрквам, 2015 дз. — сялянам. Гаспадарка ўсімі вялася паводле трохпольнай сістэмы. У мястэчку дзейнічалі 2 праваслаўныя царквы, рыма-каталіцкі касьцёл, 3 сынагогі, двухклясная і 2 аднаклясныя прыходзкія школы, паравы млын, карчма, 6 пастаялых двароў, 3 гасьцініцы, лякарня, багадзельня, 2 дактары, 3 фельчары, аптэка. Пажарны абоз складаўся з 3 насосаў, 4 бочак і 6 багроў. Харчовы капітал на 1 студзеня 1900 году дасягаў 8318 руб. 72 кап.<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1270 — 1271</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе Чарнобыль — адміністрацыйны цэнтар раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. == Насельніцтва == {| border="0" cellspacing="2" cellpadding="5" style="border:1px solid #AAAAAA;" |-bgcolor="#AAAAAA;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Насельніцтва |-bgcolor="#EEEEEE" ! 1880 !! 1897 !! 1926 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 2020 |- bgcolor="#FFFFFF" | align=center| 10 700 | align=center| 9 300 | align=center| 9 000 | align=center| 8 221 | align=center| 10 136 | align=center| 12 458 | align=center| 0 |} == Асобы == * Аляксандар Францішак Ходкевіч (1776, Чарнобыль — 1838, [[Млынаў]]) — пісьменьнік, хімік, літограф, мецэнат, калекцыянэр, палкоўнік войска Варшаўскага герцагства, генэрал і сэнатар Каралеўства Польскага * Ільля Сац (1875—1912) — расейскі дырыгент, кампазытар, віяланчэліст * Аляксандар Краснашчокаў (Абрам Краснашчок) — расейскі сацыял-дэмакрат, рэвалюцыянэр, адзін з ініцыятараў стварэньня Прамбанку СССР * Марк Белацаркоўскі — сябра [[Украінская цэнтральная рада|Ўкраінскай Цэнтральнай Рады]] * Міхайла Магілевіч (1920—1986) — пает, габрэйскі пісьменьнік, перекладач на ідыш твораў украінскіх пісьменьнікаў * Ігар Стацэнка — генэрал-маёр (1962), кандыдат вайсковых навук, доцент * Сьцяпан Фешчанка — доктар фізіка-матэматычных навук, прафэсар * Віктар Лозбін (08.08.1940) — украінскі навуковец, спэцыяліст у галіне цеплафізікі * Аляксандар Ярмола — вакаліст гурту «Гайдамаки» * Рыгор Новак — дзесяціразовы чэмпіён СССР у важкай атлетыцы * Вера Ільчанка — украінскі пэдагог, кіраўнік калектыву распрацоўшчыкаў мадэлі цэласнай асьветы «Навакольнае асяродзьдзе» * Сяргей Сахно — український музикант * Якаў Халецкі — савецкі паэт-песьняр * Арнольд Лахоўскі — жывапісец, графік, скульптар * Уладзімер Жмак (*1964) — украінскі юрыст, бізнэсмэн, палітык == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Edward Rulikowski. Czarnobyl // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1880. T. I. S. 750—854 * Похилевичъ Л. И. Сказанія о населённыхъ местностяхъ Кіевской губерніи или Статистическія, историческія и церковныя заметки о всѣхъ деревнях, мѣстечкахъ и городахъ, въ предѣлахъ губерніи находящихся / Собралъ Л. Похилевичъ. — Кіевъ, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) {{Накід:Украіна}} {{Кіеўская вобласьць}} {{Чарнобыльская катастрофа}} {{Населеныя пункты, адселеныя пасьля катастрофы на ЧАЭС}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кіеўскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Колішнія гарады Ўкраіны]] [[Катэгорыя:Пакінутыя гарады]] n8dut475om1sy0xo08l2uyn2b0xmdc1 0 105065 2678896 2678158 2026-07-12T10:26:22Z Дамінік 64057 /* Пад уладай Расейскай імпэрыі */ 2678896 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Тоўсты Лес}} {{Населены пункт/Украіна |Назва = Тоўсты Лес |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Тоўстага Лесу |Лацінка = Toŭsty Les |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1427 годам |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Іванкаўскі раён|Іванкаўскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 23 |Шырата сэкундаў = 5 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 47 |Даўгата сэкундаў = 6 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Тоўсты Лес''' ({{мова-uk|Товстий Ліс}}) — былое сяло ў [[Іванкаўскі раён|Іванкаўскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Да 1986 году знаходзілася ў [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] (за 32 км ад колішняга цэнтру м. [[Чарнобыль]]). == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Грамата князя Даўгольдата 1427 г.png|значак|зьлева|150пкс|Грамата князя Даўгольдата 1427 г.]] Найранейшая пісьмовая згадка пра Тоўсты Лес датаваная 25-м сакавіка 1427 году. Маецца на ўвазе запіс слугі вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а, князя Даўгольдата {{заўвага|Імаверна, гэта князь Юры Даўгоўд, вядомы з прысяжнай граматы ад 24 лютага 1401 г. каралю Ўладыславу Ягайлу на выпадак, калі яго гаспадар вялікі князь Вітаўт, ня дай Бог, заўчасна памрэ<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 1. (1340 — 1506). — С.-Петербург, 1846. №. 20</ref>}} кіеўскаму манастыру Сьв. Міколы Пустынскага<ref>Українські грамоти. Том перший. XIV в. і перша половина XV в./ Проф. Вол. Розов. – Київ, 1928. № 58</ref>:{{пачатак цытаты}}''Се я князь Долголдатъ Долголдатовичъ. Милостью Божьею, што есми выслужилъ у Бога и у великого князя Витовта государя своего, даю отъ своее выслуги верное, по своей души, и съ своею княгинею, святому Николе Пустыньскому Ионину монастырю тую землю на имя Толстолесьского Конона. А идетъ съ него колода меду, и съ всеми пошлинами зъ бобры, и съ куницами, и съ полюдьемъ. А хто ся иметъ уступать у мое приданье, што я далъ святому Николе, любо моихъ детий, любо хто иметъ держать по моемъ животе, судится со мною предъ Богомъ. Писанъ и данъ при державе государя великого князя Витовта. Въ лето 6935, месяца марта 25 день, индикта 5''{{канец цытаты}} [[Файл:Kiev stmichael May 2010.JPG|значак|зьлева|150пкс|Міхайлаўскі Залатаверхі манастыр. Сучасны выгляд.]] Надалей паселішча згаданае ў памятным запісе 1526 году ігумена [[Міхайлаўскі Залатаверхі манастыр|Сьвята-Міхайлаўскага (Залатаверхага) манастыра]] ў [[Кіеў|Кіеве]] Макарыя<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. 2. (1506—1544). — С.-Петербург, 1848. №. 140</ref>:{{пачатак цытаты}}''Самъ господарь король [[Жыгімонт Стары|Жикгимонтъ]] далъ у Толстомъ лесе селище Селивоновское, и съ землею бортною и съ пашною, и со всими входы, щто съ старины прислухало къ тому селищу; а дани съ той земли идетъ: две кади меду и ведро меду''{{канец цытаты}} [[Файл:POL COA Chorągwie Kmitów II.svg|100пкс|значак|Герб Харугва роду Кмітаў]] 4 ліпеня 1526 году манарх выдаў ліст у абарону добраў манастырскіх ад крыўдаў, якія ўчыняў пан Крыштаф Кміціч<ref>Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ-ХVІІІ ст. з фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Автори-укладачі: Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк; Нац. акад. наук України, Нац. б-ка України ім. В. І. Вернадського, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського (далей: Документальна спадщина.). — Київ, 2011. № 3</ref>:{{пачатак цытаты}}''Жикгимонт Божю млстю корол полский, великий кнз литовский, руский, пруский, жомоитский и иных.'' ''Воеводе киевскому, державци свислоцкому, пану Андрею Немировичу''. ''Присылал к нам игумен манастыря стого Михайла Золотоверхого с Киева, жалуючи на дворянина ншего Криштофа Кмитича о том, чтож, дей, он кривду великую той цркви Боже и ему, игумену, делает и в землю, дей, црковную в лесе Толстом вступаеца. Протож естли то будет земля црковная и твоя бы млст Крыштофу Кмитичу приказал, ажбы он в тую землю црковную ничим ся не уступал и дал ему в том впокой и от таковых кривд, абы еси тую црков Божю боронил и не дал ему тому в том кривд делати, ажбы нам он о том болши того не жаловал.'' ''Псан уво Кгданску под лет Бож[ого] нарож[еня] 1526, мсца июл[я] 4 ден индик[та] 14. Копоть, писар''{{канец цытаты}} [[Файл:Вяледнікі ў люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|150px|Тоўсты Лес у люстрацыі Оўруцкага замку 1552 г.]] [[File:Ліскаўцы ў рэестры 1571 г.jpg|значак|зьлева|150px|Гаспадары зь Ліскаўцаў і Тоўстага Лесу ў рэестры 1571 г.]] [[File:Тоўсты Лес у рэестры 1571 г. (рэшта).jpg|значак|150px|Астатнія два гаспадары ў рэестры 1571 г.]] У апісаньні [[Чарнобыль]]скага замку 1552 года сярод {{падказка|патужнікаў|выканаўцаў замкавых павіннасьцяў}} з паселішчаў [[Белая Сарока|Беласароцкай]] нядзелі{{Заўвага|Нядзелі »альбо« чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася Чарнобыльская воласьць (званая калі-нікалі паветам), як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці.}} названыя і Тоўстыя (яны — патужнікі) Лес<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 588</ref>. Паводле люстрацыі Оўруцкага замку 1552 года, сяло Тоўсты Лес было выслугай пана Крыштафа Кміціча, з «''полтрети службы людей''», альбо, кажучы сучаснаю моваю, зь дзьвюх з паловай службаў{{Заўвага|1 службу складалі 2 двары і болей. Тут ужытая нязвыклая, як на сёньняшні дзень, але традыцыйная для канцылярыі Оўруцкага гроду і ў XVIII ст., фармулёўка што да колькасьці службаў ці, пазьней, сумы падымнага падатку.}} якога выбіраліся капа (60) грошаў і пяць кадзей мядовай даніны<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 455; Архив ЮЗР. Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 49</ref>. 1 лютага 1561 году брат Крыштафа пан Сямён Кміта за «''ведомостью и листом дозволеным воеводи киевского, маршалка земли Волынское, старосты володимерского, кнзя Костентина Костентиновича Острозского''» саступіў сваю зямлю Залактаеўскую ў Тоўстым Лесе пад Чарнобылем за зямлю ў Галубевічах пад Оўручам Міхайлаўскаму (Залатаверхаму) манастыру. Тады ж панскія паднявольныя Якаў Рудкевіч і Логвін замененыя былі на манастырскіх Хаму і Ільлю з усімі іхнымі павіннасьцямі<ref>Документальна спадщина. — № 10</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Тоўсты Лес з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === У падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва ад 2 студзеня 1571 году сярод людзей манастыра Сьв. Міхаіла Залатаверхага, «którzy mają ziemie bortne», названае сяло Tołstolesie, з 6 дымоў якога выбіралася па 12 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 450-450зв.</ref>. [[Файл:Добры Вішнявецкіх у 1581 г. (працяг).jpg|значак|зьлева|150px|Чарнобыльскія добры ў рэестры ў 1581 г.]] З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзеным 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што Тоўсты Лес ужо належаў да Чарнобыльскага маёнтку смаленскага ваяводы пана [[Філон Кміта|Філона Сямёнавіча Кміты]]. Зь яго 5 дымоў [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] выплачвалася па 15 грошаў, з 8 [[агароднікі|агароднікаў]] — па 4 грошы<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 885; Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 24, 36, 38</ref>. [[Файл:POL COA Lis.svg|100пкс|значак|Герб Ліс роду Сапегаў]] 6 красавіка 1595 году кароль [[Жыгімонт Ваза]], зважаючы на тое, што сын Філона Кміты Лазар спачыў не пакінушы нашчадкаў, перадаў «''prawem lennym wieś zwaną Tołstiles i grunt, czyli służbę, w Czarnobylu zwany [[Парышаў|Parysz]]'', leżące częściowo w powiecie kijowskim, a częściowo w powiecie mozyrskim''{{заўвага|Ні адно з гэтых паселішчаў ня месьцілася ў Мазырскім павеце. Магчыма, памылку выклікала тое, што ў наступным дакумэнце, таксама ад 6 красавіка 1595 г., вялося пра сапраўды мазырскія добры пана Філона Кміты Антонавічы, Смалігавічы, Завайць, падараваныя канцлеру Льву Сапегу.}}» пану Лукашу Сапегу, двараніну каралеўскаму<ref>Sumariusz Metryki Koronnej. Seria nowa. T. VIII. Księga wpisów podkanclerzego Jana Tarnowskiego MK 139 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie 1595 / opracował Krzysztof Chłapowski. — Warszawa: Bellerive-sur-Allier, 2016. № 186</ref>. 20 ліпеня 1604 году пан Ян Юндзіл падаў скаргу на сужэнцаў Лукаша і Зофію з Кмітаў, дзедзічку добраў Чарнобыля, [[Сапегі|Сапегаў]] што да падданых ягоных зь [[Вербавічы|Вербкавічаў]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] да Тоўскага Лесу ў Кіеўскім ваяводзтве з жонкамі і ўсялякімі пажыткамі зьбеглых. 28 ліпеня таго году паміж названымі Сапегамі ды панствам Мікалаем і Геленай з Сурынаў Стэцкімі дасягнутая дамоўленасьць аб разьмежаваньні добраў; у тэксьце дакумэнту названы і Тоўсты Лес. 19 жніўня 1613 году Лукаш і Зофія Кміцянка Сапегі судзіліся з панам Стэфанам Лозкам за падданых, зьбеглых да ягонага [[Рожаў|Рожава]] з Тоўстага Лесу, [[Мухаеды|Мухаедавічаў]] і [[Смалегаў|Смалігавічаў]]. 5 жніўня 1624 году складзены дэкрэт аб зьбеглых з Тоўстага Лесу да добраў Ваўчкоў Альберта і Людвікі Алізараў Ваўчкевічаў сялянаў тых жа сужэнцаў Сапегаў. А 20 жніўня т. г. пані Барбара зь Ярмолінскіх Трыпольская заявіла ў судзе пра наезд падданых з Тоўстага Лесу пана Лукаша Сапегі на яе вёску Łohowityn<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. — Warszawa, 1894. S. 201—202, 353, 379, 460, 487</ref>. [[Файл:Kazimier Uładzisłaŭ Sapieha. Казімер Уладзіслаў Сапега (1709).jpg|значак|зьлева|150px|Казімер Уладзіслаў Сапега (1709)]][[Файл:Jan Fryderyk Sapieha. Ян Фрыдэрык Сапега (1746).jpg|значак|150px|Ян Фрыдэрык Сапега (1746).]][[Файл:Рэшта Чарнобыльскага кагалу. 1784 г.jpg|значак|150px|Тоўсты Лес у Чарнобыльскім кагале. 1784 г.]] Згодна зь люстрацыяй падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году, з 25 дымоў вёскі Тоўсты Лес пана [[Казімер Уладзіслаў Сапега|Казімера Ўладзіслава Сапегі]], [[Кашталян|кашталяна]] троцкага, выплачвалася 5 злотых. 26 кастрычніка 1686 году чарнобыльскі мешчанін Яско Ковчан пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што з-за казакоў з Тоўстага Лесу Чарнобыльскага маёнтку пана Сапегі адыйшлі 14 дымоў (×6 — прыкладна 84 жыхары)<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 490, 552</ref> Згаданая вёска Тоўсты Лес Чарнобыльскага маёнтку кашталяна троцкага пана Яна Фрыдэрыка Сапегі ў тарыфе падымнага падатку [[Оўруч|Оўруцкага]] павету на 1734 год<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 282—283</ref>. Паводле тарыфу 1754 года, з 25 двароў{{Заўвага|Усяго налічвалася «szesnastka (дыму) i chałup pięć», а 1 дым у той час — 320 двароў.}} (каля 150 жыхароў) вёскі Тоўсты Лес, як і раней, прыналежнай да чарнобыльскіх добраў, «do grodu» (Оўруцкага замку) выбіраліся 3 злотыя і 26 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводзтва) 15 злотых, 16 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 167; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. Габрэйскія перапісы 1765, 1778, 1784 гадоў засьведчылі пражываньне ў Тоўстым Лесе адпаведна 5, 5 і 3 плацельшчыкаў пагалоўшчыны (głow), што належалі да Чарнобыльскага кагалу<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 87. А. 1110зв.; Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 303, 392, 712</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Тоўсты Лес апынуўся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышльскага павету Кіеўскай губэрні. [[Файл:Сяміходы на мапе Ф. Ф. Шубэрта 1832 г.png|значак|зьлева|170пкс|Тоўсты Лес і Шапелічы на мапе Ф. Шубэрта 1832 г.]] У парэформавы пэрыяд сяло Тоўсты Лес адміністрацыйна належала да Шэпеліцкай воласьці. На 1885 год тут налічвалася 75 двароў з 603 жыхарамі, дзейнічалі царква, пастаялы двор, вінакурня<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. Вып. 3.: Губернии Малороссийские и юго-западные: Харьковская, Полтавская, Черниговская, Киевская, Волынская, Подольская. — С.-Петербург: Центр. статист. комитет, 1885. С. 169</ref>. У 1900 годзе ў 182 дварах Тоўстага Лесу было 637 душ мужчынскага і 632 жаночага полу жыхароў, усяго — 1269 чалавек. Зямлі ў сяле налічвалася 3680 дзесяцін, зь якіх 1674 дз. належала [[абшарнік]]ам Варвары Фёдараўне Палюцінай і Каралю, сыну Мікалая, Квяткоўскаму ды здавалася ў арэнду розным асобам, царкве — 51 дз., сялянам — 1940 дз., іншым саслоўям — 15 дз. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзейнічалі царква, аднакласная народная міністэрская школа, фельчарскі пункт, кузьня. Пажарны абоз складалі 4 бочкі і 3 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 1465 рублёў<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1288—1289</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Тоўсты Лес — у складзе НоваШапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. У траўні 1986 году жыхары Тоўстага Лесу былі адселеныя да [[Макараўскі раён|Макараўскага раёну]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] ў сувязі з значным радыяактыўным забруджваньнем пасьля [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы]] на [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]]. У 1999 годзе сяло было выключанае зь ліку адміністрацыйных адзінак праз адсутнасьць жыхароў. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванкаўскага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі]] d4khqgitahmudjnp4kuaciofo6sltj0 0 105066 2678883 2674329 2026-07-12T08:05:05Z Дамінік 64057 2678883 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Старыя Шапелічы |Статус =сяло |Назва ў родным склоне = Старых Шапелічаў |Арыгінальная назва = Старі Шепеличі |Лацінка = Staryja Šapieličy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = другая палова XV ст. |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Іванкаўскі раён|Іванкаўскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 25 |Шырата сэкундаў = 17 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 56 |Даўгата сэкундаў = 50 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Старыя Шапелічы''' ({{мова-uk|Старі Шепеличі}}) — былое сяло ў [[Іванкаўскі раён|Іванкаўскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Украіны]]. [[Сяміходы (зьніклае паселішча)]] == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Недзе ў другой палове XV ст. пан Раман Сурын выслужыў сярод іншых добраў сяло Шапелічы з прылегласьцямі. А пакінуў пасьля сябе сыноў Волчка і Сенька. 1 верасьня 1507 году пан Сямён Раманавіч завяшчаў «''а как скоро по... животе''» сваю палову бацькоўскага маёнтку Шапелічы зь [[айчызныя людзі|людзьмі непахожымі]] атаманам Васілём Грыдкавічам, Сямёнам Мікіцічам, Трахімам Сямёнавічам, званым Курвелем, Сямёнам Шурманавічам, зямлю бортную Пятрову, ды «озеро Веропуть а Долгую тоню», якія ўжо сам выслужыў за часоў караля [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]], кіеўскаму Сьвята-Мікалаеўскаму Пустынскаму манастыру<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 1. Т. 6. Акты о церковно-религиозных отношениях в Юго-Западной Руси (1322 – 1648 гг.). – Киев, 1883. С. 10 – 12</ref>. Падараваньне тое было пацьверджана каралём [[Жыгімонт Стары|Жыгіонтам Старым]] 8 сакавіка 1522 г.<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России (далей: АЗР). Т. 2. (1506 – 1544). – С.-Петербург, 1848. №. 110</ref> 15 сакавіка 1518 году ўнук пана Волчка Раманавіча Іван Міхайлавіч запісаў сваю палову Шапелічаў на Прыпяці «''и къ тому землю бортную... на имя Пеничавскую, со всими пожитки до тое земли прислухаючими, вечно на веки''» манастыру Сьв. Мікалая Пустынскага ў Кіеве<ref>АЗР. Т. 3. (1544 — 1587). — С.-Петербург, 1848. №. 49</ref>. Але высьветлілася, што пры гэтым без усялякага ўтрыманьня засталася кіеўская зямянка Духна Сурынавая, сястра Міхаіла. Таму ў адказ на адпаведную скаргу, кароль [[Жыгімонт Стары]] 23 жніўня таго ж 1518 году скарэктаваў запіс яе братаніча (пляменьніка) Івашкі Сурына і частку добраў, у тым ліку Шапелічаў, перадаў ёй зь дзецьмі<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. – T. III: 1432–1534. / Wydane przez Bronisława Gorczaka. – Lwów, 1890. S. 175 – 176</ref>. У апісаньні [[Чарнобыль|Чарнобыльскага]] замку 1552 года сярод {{падказка|патужнікаў|выканаўцаў замкавых павіннасьцяў}} з паселішчаў [[Белая Сарока|Беласароцкай]] нядзелі{{Заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася Чарнобыльская воласьць (званая калі-нікалі паветам), як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці.}} названыя і Шапелічы, {{падказка|ясачнікі|тое, што і патужнікі}} на Прыпяці, прыналежныя да кіеўскага Сьвята-Мікалаеўскага Пустынскага манастыра<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 588</ref>. У адпаведнай жа люстрацыі [[Оўруч|Оўруцкага]] замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік гэтага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзена пры ім.}} засьведчана, што частка сяла Шапелічы заставалася ў валоданьні паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|1 службу складалі 2 двары і болей.|}} яго людзей выплачваліся 52 грошы і 2 вядры мёду<ref>Архив ЮЗР. Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Шапелічы з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 30 траўня 1570 году Мікола-Пустынскі манастыр у Кіеве атрымаў ад караля Жыгімонта Аўгуста пацьверджаньне на палову маёнтку Шапелічы, а 22 лютага 1572 году на зямлю Пенічаўскую ў Шапелічах і {{падказка|ез|збудаваньне з калоў для лоўлі рыбы}} на рацэ Прыпяці на рацэ Прыпяці. За часоў караля [[Стэфан Баторы|Стэфана Баторыя]], 3 сакавіка 1578 году паны Солтаны саступілі пану Філону Кміце, старосту аршанскаму, сваю частку Шапелічаў за ягоныя добры Галубевічы<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст]: регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569-1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів ; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.] ; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 225, 247, 284</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзеным у 1581 годзе каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, засьведчана прыналежнасьць Шапелічаў да Чарнобыльскага маёнтку смаленскага ваяводы пана [[Філон Кміта|Філона Кміты]]. Зь іх 13 дымоў [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] выплачвалася па 15 грошаў, з 4 [[агароднікі|агароднікаў]], у залежнасьці ад акалічнасьцяў (тут ня ўказана), — 4-6 гр.<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 36, 38</ref>. 11 чэрвеня 1706 году оўруцкі гродзкі рэгент Даніэль Ляўкоўскі падаў скаргу ў суд на кіеўскага падчашага Крыштафа Манецкага. Апошні, трымаючы ў пасэсіі Шапеліцкі маёнтак, у складзе якога былі Старыя Шапелічы з Слабодкай (Волькай) Шапеліцкай, з дварамі ў абодвух названых паселішчах, Вараховічы (Варахобавічы), [[Пагоннае]], [[Малочкі (Гомельская вобласьць)|Малочкі]] і [[Дронькі]], аддаў яго Ляўкоўскаму ў трохгадовую (ад сьвята нараджэньня Яна Хрысьціцеля 1705 г.) арэнду за немалую суму – 4047 злотых у талерах бітых і ў чырвоных злотых. Але надалей сам Манецкі, яго слугі і чэлядзь, таксама і сужэнцы Пясецкія ўсяляк перашкаджалі Ляўкоўскаму атрымліваць з той арэнднай пасэсіі належныя прыбыткі. А яшчэ і палкоўнікі Стэфан Трашчынскі і Герцык, сотнік Дайнэка з сваімі казакамі, ідучы з-за Дняпра да Літвы, вялікія шкоды пачынілі ў добрах падаўца скаргі<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679–1716). – Киев, 1868. С. 689–695</ref>. 11 студзеня 1723 году актыкаваны застаўны запіс кіеўскага падчашага Крыштафа Манецкага мельніцкаму войскаму Аляксандру Бандынэлі на тры сяла маёнтку Шапелічы – Малочкі, Дронькі і пустое селішча Пагоннае<ref>Описи актовых книг Киевского центрального архива. № 37 / Сост. Е. П. Дьяковский – Киев: Типография Т. Г. Мейнандера, 1906. С. 48</ref>. У судовым дэкрэце ад 2 верасьня 1732 году па справе оўруцкага архімандрыта Андрэя Бянецкага, які быў і кіеўскім {{падказка|афіцыялам|афіцыял – святар, які кіраваў касцельным судом і забяспечваў судовы працэс}}, падчашы пан Крыштаф Манецкі, дорпацкі падкаморы пан Аляксандар Бандынэлі, пан Андрэй Мадалінскі даводзілі, што добры Шапелічы з прылегласьцямі ніколі не належаі ані Кіеўскай мітраполіі, ані Оўруцкай архімандрыі, але – Мікольскаму Пустынскаму манастыру. Пазьней жа былі перададзеныя каралём прыватным асобам на ўзамен іхных маёнткаў, якія адышлі да Масквы<ref>Описание архива западнорусских униатских митрополитов (далей: Описание архива). Т. 2. 1701–1839. – С.-Петербург, 1907. № 1299</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Шапелічы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. [[Файл:Беласарока на мапе Ф. Шубэрта 1824-1840 гг.png|значак|зьлева|170пкс|Шапелічы і Тоўсты Лес на мапе Ф. Шубэрта 1826-1840 гг.]] У парэформавы пэрыяд сяло Старыя Шапелічы адміністрацыйна належала да аднайменнай воласьці з цэнтрам у сяле Новыя Шапелічы. На 1885 год тут налічвалася 80 двароў з 428 жыхарамі, дзеяла праваслаўная царква<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. Вып. 3.: Губернии малороссийские и юго-западные: Харьковская, Полтавская, Черниговская, Киевская, Волынская, Подольская. – С.-Петербург: Центр. статист. комитет, 1885. С. 169</ref>. У 1900 годзе ў 133 дварах Старых Шапелічаў было 420 душ мужчынскага і 448 жаночага полу жыхароў, усяго — 868 чалавек. Зямлі ў сяле налічвалася 1687 дзесяцін, зь якіх 1 дзесяціна належала царкве, астатняя – сялянам. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзейнічалі царква, 4 ветракі, кузьня. Пажарны абоз складалі 3 бочкі і 3 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 1428 рублёў<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1288</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|130px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Старыя Шапелічы — у складзе НоваШапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. У сувязі з [[Катастрофа на Чарнобыльскай АЭС|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] вёска была адселена. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) {{Населеныя пункты, адселеныя пасьля катастрофы на ЧАЭС}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванкаўскага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] 8btlv6pbckrb02ydi23qjx2oujy1p9i 2678885 2678883 2026-07-12T08:35:21Z Дамінік 64057 /* Найноўшы час */ 2678885 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Старыя Шапелічы |Статус =сяло |Назва ў родным склоне = Старых Шапелічаў |Арыгінальная назва = Старі Шепеличі |Лацінка = Staryja Šapieličy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = другая палова XV ст. |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Іванкаўскі раён|Іванкаўскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 25 |Шырата сэкундаў = 17 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 56 |Даўгата сэкундаў = 50 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Старыя Шапелічы''' ({{мова-uk|Старі Шепеличі}}) — былое сяло ў [[Іванкаўскі раён|Іванкаўскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Украіны]]. [[Сяміходы (зьніклае паселішча)]] == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Недзе ў другой палове XV ст. пан Раман Сурын выслужыў сярод іншых добраў сяло Шапелічы з прылегласьцямі. А пакінуў пасьля сябе сыноў Волчка і Сенька. 1 верасьня 1507 году пан Сямён Раманавіч завяшчаў «''а как скоро по... животе''» сваю палову бацькоўскага маёнтку Шапелічы зь [[айчызныя людзі|людзьмі непахожымі]] атаманам Васілём Грыдкавічам, Сямёнам Мікіцічам, Трахімам Сямёнавічам, званым Курвелем, Сямёнам Шурманавічам, зямлю бортную Пятрову, ды «озеро Веропуть а Долгую тоню», якія ўжо сам выслужыў за часоў караля [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]], кіеўскаму Сьвята-Мікалаеўскаму Пустынскаму манастыру<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 1. Т. 6. Акты о церковно-религиозных отношениях в Юго-Западной Руси (1322 – 1648 гг.). – Киев, 1883. С. 10 – 12</ref>. Падараваньне тое было пацьверджана каралём [[Жыгімонт Стары|Жыгіонтам Старым]] 8 сакавіка 1522 г.<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России (далей: АЗР). Т. 2. (1506 – 1544). – С.-Петербург, 1848. №. 110</ref> 15 сакавіка 1518 году ўнук пана Волчка Раманавіча Іван Міхайлавіч запісаў сваю палову Шапелічаў на Прыпяці «''и къ тому землю бортную... на имя Пеничавскую, со всими пожитки до тое земли прислухаючими, вечно на веки''» манастыру Сьв. Мікалая Пустынскага ў Кіеве<ref>АЗР. Т. 3. (1544 — 1587). — С.-Петербург, 1848. №. 49</ref>. Але высьветлілася, што пры гэтым без усялякага ўтрыманьня засталася кіеўская зямянка Духна Сурынавая, сястра Міхаіла. Таму ў адказ на адпаведную скаргу, кароль [[Жыгімонт Стары]] 23 жніўня таго ж 1518 году скарэктаваў запіс яе братаніча (пляменьніка) Івашкі Сурына і частку добраў, у тым ліку Шапелічаў, перадаў ёй зь дзецьмі<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. – T. III: 1432–1534. / Wydane przez Bronisława Gorczaka. – Lwów, 1890. S. 175 – 176</ref>. У апісаньні [[Чарнобыль|Чарнобыльскага]] замку 1552 года сярод {{падказка|патужнікаў|выканаўцаў замкавых павіннасьцяў}} з паселішчаў [[Белая Сарока|Беласароцкай]] нядзелі{{Заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася Чарнобыльская воласьць (званая калі-нікалі паветам), як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці.}} названыя і Шапелічы, {{падказка|ясачнікі|тое, што і патужнікі}} на Прыпяці, прыналежныя да кіеўскага Сьвята-Мікалаеўскага Пустынскага манастыра<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 588</ref>. У адпаведнай жа люстрацыі [[Оўруч|Оўруцкага]] замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік гэтага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзена пры ім.}} засьведчана, што частка сяла Шапелічы заставалася ў валоданьні паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|1 службу складалі 2 двары і болей.|}} яго людзей выплачваліся 52 грошы і 2 вядры мёду<ref>Архив ЮЗР. Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Шапелічы з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 30 траўня 1570 году Мікола-Пустынскі манастыр у Кіеве атрымаў ад караля Жыгімонта Аўгуста пацьверджаньне на палову маёнтку Шапелічы, а 22 лютага 1572 году на зямлю Пенічаўскую ў Шапелічах і {{падказка|ез|збудаваньне з калоў для лоўлі рыбы}} на рацэ Прыпяці на рацэ Прыпяці. За часоў караля [[Стэфан Баторы|Стэфана Баторыя]], 3 сакавіка 1578 году паны Солтаны саступілі пану Філону Кміце, старосту аршанскаму, сваю частку Шапелічаў за ягоныя добры Галубевічы<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст]: регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569-1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів ; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.] ; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 225, 247, 284</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзеным у 1581 годзе каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, засьведчана прыналежнасьць Шапелічаў да Чарнобыльскага маёнтку смаленскага ваяводы пана [[Філон Кміта|Філона Кміты]]. Зь іх 13 дымоў [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] выплачвалася па 15 грошаў, з 4 [[агароднікі|агароднікаў]], у залежнасьці ад акалічнасьцяў (тут ня ўказана), — 4-6 гр.<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 36, 38</ref>. 11 чэрвеня 1706 году оўруцкі гродзкі рэгент Даніэль Ляўкоўскі падаў скаргу ў суд на кіеўскага падчашага Крыштафа Манецкага. Апошні, трымаючы ў пасэсіі Шапеліцкі маёнтак, у складзе якога былі Старыя Шапелічы з Слабодкай (Волькай) Шапеліцкай, з дварамі ў абодвух названых паселішчах, Вараховічы (Варахобавічы), [[Пагоннае]], [[Малочкі (Гомельская вобласьць)|Малочкі]] і [[Дронькі]], аддаў яго Ляўкоўскаму ў трохгадовую (ад сьвята нараджэньня Яна Хрысьціцеля 1705 г.) арэнду за немалую суму – 4047 злотых у талерах бітых і ў чырвоных злотых. Але надалей сам Манецкі, яго слугі і чэлядзь, таксама і сужэнцы Пясецкія ўсяляк перашкаджалі Ляўкоўскаму атрымліваць з той арэнднай пасэсіі належныя прыбыткі. А яшчэ і палкоўнікі Стэфан Трашчынскі і Герцык, сотнік Дайнэка з сваімі казакамі, ідучы з-за Дняпра да Літвы, вялікія шкоды пачынілі ў добрах падаўца скаргі<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679–1716). – Киев, 1868. С. 689–695</ref>. 11 студзеня 1723 году актыкаваны застаўны запіс кіеўскага падчашага Крыштафа Манецкага мельніцкаму войскаму Аляксандру Бандынэлі на тры сяла маёнтку Шапелічы – Малочкі, Дронькі і пустое селішча Пагоннае<ref>Описи актовых книг Киевского центрального архива. № 37 / Сост. Е. П. Дьяковский – Киев: Типография Т. Г. Мейнандера, 1906. С. 48</ref>. У судовым дэкрэце ад 2 верасьня 1732 году па справе оўруцкага архімандрыта Андрэя Бянецкага, які быў і кіеўскім {{падказка|афіцыялам|афіцыял – святар, які кіраваў касцельным судом і забяспечваў судовы працэс}}, падчашы пан Крыштаф Манецкі, дорпацкі падкаморы пан Аляксандар Бандынэлі, пан Андрэй Мадалінскі даводзілі, што добры Шапелічы з прылегласьцямі ніколі не належаі ані Кіеўскай мітраполіі, ані Оўруцкай архімандрыі, але – Мікольскаму Пустынскаму манастыру. Пазьней жа былі перададзеныя каралём прыватным асобам на ўзамен іхных маёнткаў, якія адышлі да Масквы<ref>Описание архива западнорусских униатских митрополитов (далей: Описание архива). Т. 2. 1701–1839. – С.-Петербург, 1907. № 1299</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Шапелічы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. [[Файл:Беласарока на мапе Ф. Шубэрта 1824-1840 гг.png|значак|зьлева|170пкс|Шапелічы і Тоўсты Лес на мапе Ф. Шубэрта 1826-1840 гг.]] У парэформавы пэрыяд сяло Старыя Шапелічы адміністрацыйна належала да аднайменнай воласьці з цэнтрам у сяле Новыя Шапелічы. На 1885 год тут налічвалася 80 двароў з 428 жыхарамі, дзеяла праваслаўная царква<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. Вып. 3.: Губернии малороссийские и юго-западные: Харьковская, Полтавская, Черниговская, Киевская, Волынская, Подольская. – С.-Петербург: Центр. статист. комитет, 1885. С. 169</ref>. У 1900 годзе ў 133 дварах Старых Шапелічаў было 420 душ мужчынскага і 448 жаночага полу жыхароў, усяго — 868 чалавек. Зямлі ў сяле налічвалася 1687 дзесяцін, зь якіх 1 дзесяціна належала царкве, астатняя – сялянам. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзейнічалі царква, 4 ветракі, кузьня. Пажарны абоз складалі 3 бочкі і 3 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 1428 рублёў<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1288</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|130px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Старыя Шапелічы — у складзе НоваШапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. У сувязі з [[Катастрофа на Чарнобыльскай АЭС|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары былі адселеныя. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) {{Населеныя пункты, адселеныя пасьля катастрофы на ЧАЭС}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванкаўскага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] 9vlw32semzrqfesz0tzbjhxhe87q1uk 2678890 2678885 2026-07-12T09:17:50Z Дамінік 64057 /* Пад уладай Расейскай імпэрыі */ 2678890 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Старыя Шапелічы |Статус =сяло |Назва ў родным склоне = Старых Шапелічаў |Арыгінальная назва = Старі Шепеличі |Лацінка = Staryja Šapieličy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = другая палова XV ст. |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Іванкаўскі раён|Іванкаўскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 25 |Шырата сэкундаў = 17 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 56 |Даўгата сэкундаў = 50 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Старыя Шапелічы''' ({{мова-uk|Старі Шепеличі}}) — былое сяло ў [[Іванкаўскі раён|Іванкаўскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Украіны]]. [[Сяміходы (зьніклае паселішча)]] == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Недзе ў другой палове XV ст. пан Раман Сурын выслужыў сярод іншых добраў сяло Шапелічы з прылегласьцямі. А пакінуў пасьля сябе сыноў Волчка і Сенька. 1 верасьня 1507 году пан Сямён Раманавіч завяшчаў «''а как скоро по... животе''» сваю палову бацькоўскага маёнтку Шапелічы зь [[айчызныя людзі|людзьмі непахожымі]] атаманам Васілём Грыдкавічам, Сямёнам Мікіцічам, Трахімам Сямёнавічам, званым Курвелем, Сямёнам Шурманавічам, зямлю бортную Пятрову, ды «озеро Веропуть а Долгую тоню», якія ўжо сам выслужыў за часоў караля [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]], кіеўскаму Сьвята-Мікалаеўскаму Пустынскаму манастыру<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 1. Т. 6. Акты о церковно-религиозных отношениях в Юго-Западной Руси (1322 – 1648 гг.). – Киев, 1883. С. 10 – 12</ref>. Падараваньне тое было пацьверджана каралём [[Жыгімонт Стары|Жыгіонтам Старым]] 8 сакавіка 1522 г.<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России (далей: АЗР). Т. 2. (1506 – 1544). – С.-Петербург, 1848. №. 110</ref> 15 сакавіка 1518 году ўнук пана Волчка Раманавіча Іван Міхайлавіч запісаў сваю палову Шапелічаў на Прыпяці «''и къ тому землю бортную... на имя Пеничавскую, со всими пожитки до тое земли прислухаючими, вечно на веки''» манастыру Сьв. Мікалая Пустынскага ў Кіеве<ref>АЗР. Т. 3. (1544 — 1587). — С.-Петербург, 1848. №. 49</ref>. Але высьветлілася, што пры гэтым без усялякага ўтрыманьня засталася кіеўская зямянка Духна Сурынавая, сястра Міхаіла. Таму ў адказ на адпаведную скаргу, кароль [[Жыгімонт Стары]] 23 жніўня таго ж 1518 году скарэктаваў запіс яе братаніча (пляменьніка) Івашкі Сурына і частку добраў, у тым ліку Шапелічаў, перадаў ёй зь дзецьмі<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. – T. III: 1432–1534. / Wydane przez Bronisława Gorczaka. – Lwów, 1890. S. 175 – 176</ref>. У апісаньні [[Чарнобыль|Чарнобыльскага]] замку 1552 года сярод {{падказка|патужнікаў|выканаўцаў замкавых павіннасьцяў}} з паселішчаў [[Белая Сарока|Беласароцкай]] нядзелі{{Заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася Чарнобыльская воласьць (званая калі-нікалі паветам), як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці.}} названыя і Шапелічы, {{падказка|ясачнікі|тое, што і патужнікі}} на Прыпяці, прыналежныя да кіеўскага Сьвята-Мікалаеўскага Пустынскага манастыра<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 588</ref>. У адпаведнай жа люстрацыі [[Оўруч|Оўруцкага]] замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік гэтага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзена пры ім.}} засьведчана, што частка сяла Шапелічы заставалася ў валоданьні паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|1 службу складалі 2 двары і болей.|}} яго людзей выплачваліся 52 грошы і 2 вядры мёду<ref>Архив ЮЗР. Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Шапелічы з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 30 траўня 1570 году Мікола-Пустынскі манастыр у Кіеве атрымаў ад караля Жыгімонта Аўгуста пацьверджаньне на палову маёнтку Шапелічы, а 22 лютага 1572 году на зямлю Пенічаўскую ў Шапелічах і {{падказка|ез|збудаваньне з калоў для лоўлі рыбы}} на рацэ Прыпяці на рацэ Прыпяці. За часоў караля [[Стэфан Баторы|Стэфана Баторыя]], 3 сакавіка 1578 году паны Солтаны саступілі пану Філону Кміце, старосту аршанскаму, сваю частку Шапелічаў за ягоныя добры Галубевічы<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст]: регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569-1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів ; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.] ; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 225, 247, 284</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзеным у 1581 годзе каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, засьведчана прыналежнасьць Шапелічаў да Чарнобыльскага маёнтку смаленскага ваяводы пана [[Філон Кміта|Філона Кміты]]. Зь іх 13 дымоў [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] выплачвалася па 15 грошаў, з 4 [[агароднікі|агароднікаў]], у залежнасьці ад акалічнасьцяў (тут ня ўказана), — 4-6 гр.<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 36, 38</ref>. 11 чэрвеня 1706 году оўруцкі гродзкі рэгент Даніэль Ляўкоўскі падаў скаргу ў суд на кіеўскага падчашага Крыштафа Манецкага. Апошні, трымаючы ў пасэсіі Шапеліцкі маёнтак, у складзе якога былі Старыя Шапелічы з Слабодкай (Волькай) Шапеліцкай, з дварамі ў абодвух названых паселішчах, Вараховічы (Варахобавічы), [[Пагоннае]], [[Малочкі (Гомельская вобласьць)|Малочкі]] і [[Дронькі]], аддаў яго Ляўкоўскаму ў трохгадовую (ад сьвята нараджэньня Яна Хрысьціцеля 1705 г.) арэнду за немалую суму – 4047 злотых у талерах бітых і ў чырвоных злотых. Але надалей сам Манецкі, яго слугі і чэлядзь, таксама і сужэнцы Пясецкія ўсяляк перашкаджалі Ляўкоўскаму атрымліваць з той арэнднай пасэсіі належныя прыбыткі. А яшчэ і палкоўнікі Стэфан Трашчынскі і Герцык, сотнік Дайнэка з сваімі казакамі, ідучы з-за Дняпра да Літвы, вялікія шкоды пачынілі ў добрах падаўца скаргі<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679–1716). – Киев, 1868. С. 689–695</ref>. 11 студзеня 1723 году актыкаваны застаўны запіс кіеўскага падчашага Крыштафа Манецкага мельніцкаму войскаму Аляксандру Бандынэлі на тры сяла маёнтку Шапелічы – Малочкі, Дронькі і пустое селішча Пагоннае<ref>Описи актовых книг Киевского центрального архива. № 37 / Сост. Е. П. Дьяковский – Киев: Типография Т. Г. Мейнандера, 1906. С. 48</ref>. У судовым дэкрэце ад 2 верасьня 1732 году па справе оўруцкага архімандрыта Андрэя Бянецкага, які быў і кіеўскім {{падказка|афіцыялам|афіцыял – святар, які кіраваў касцельным судом і забяспечваў судовы працэс}}, падчашы пан Крыштаф Манецкі, дорпацкі падкаморы пан Аляксандар Бандынэлі, пан Андрэй Мадалінскі даводзілі, што добры Шапелічы з прылегласьцямі ніколі не належаі ані Кіеўскай мітраполіі, ані Оўруцкай архімандрыі, але – Мікольскаму Пустынскаму манастыру. Пазьней жа былі перададзеныя каралём прыватным асобам на ўзамен іхных маёнткаў, якія адышлі да Масквы<ref>Описание архива западнорусских униатских митрополитов (далей: Описание архива). Т. 2. 1701–1839. – С.-Петербург, 1907. № 1299</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Шапелічы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. [[Файл:Беласарока на мапе Ф. Шубэрта 1824-1840 гг.png|значак|зьлева|170пкс|Шапелічы і Тоўсты Лес на мапе Ф. Шубэрта 1826-1840 гг.]] У парэформавы пэрыяд сяло Старыя Шапелічы адміністрацыйна належала да аднайменнай воласьці з цэнтрам у сяле Новыя Шапелічы. На 1885 год тут налічвалася 80 двароў з 428 жыхарамі, дзеяла праваслаўная царква<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. Вып. 3.: Губернии малороссийские и юго-западные: Харьковская, Полтавская, Черниговская, Киевская, Волынская, Подольская. – С.-Петербург: Центр. статист. комитет, 1885. С. 169</ref>. У 1900 годзе ў 133 дварах Старых Шапелічаў было 420 душ мужчынскага і 448 жаночага полу жыхароў, усяго — 868 чалавек. Зямлі ў сяле налічвалася 1687 дзесяцін, зь якіх 1 дзесяціна належала царкве, астатняя – сялянам. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзеялі царква, 4 ветракі, кузьня. Пажарны абоз складалі 3 бочкі і 3 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 1428 рублёў<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1288</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|130px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Старыя Шапелічы — у складзе НоваШапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. У сувязі з [[Катастрофа на Чарнобыльскай АЭС|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары былі адселеныя. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) {{Населеныя пункты, адселеныя пасьля катастрофы на ЧАЭС}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванкаўскага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] n83pqczsxvrosyodfffxpz4me4sk3di 2678894 2678890 2026-07-12T10:24:17Z Дамінік 64057 /* Пад уладай Расейскай імпэрыі */ 2678894 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Старыя Шапелічы |Статус =сяло |Назва ў родным склоне = Старых Шапелічаў |Арыгінальная назва = Старі Шепеличі |Лацінка = Staryja Šapieličy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = другая палова XV ст. |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Іванкаўскі раён|Іванкаўскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 25 |Шырата сэкундаў = 17 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 56 |Даўгата сэкундаў = 50 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Старыя Шапелічы''' ({{мова-uk|Старі Шепеличі}}) — былое сяло ў [[Іванкаўскі раён|Іванкаўскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Украіны]]. [[Сяміходы (зьніклае паселішча)]] == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Недзе ў другой палове XV ст. пан Раман Сурын выслужыў сярод іншых добраў сяло Шапелічы з прылегласьцямі. А пакінуў пасьля сябе сыноў Волчка і Сенька. 1 верасьня 1507 году пан Сямён Раманавіч завяшчаў «''а как скоро по... животе''» сваю палову бацькоўскага маёнтку Шапелічы зь [[айчызныя людзі|людзьмі непахожымі]] атаманам Васілём Грыдкавічам, Сямёнам Мікіцічам, Трахімам Сямёнавічам, званым Курвелем, Сямёнам Шурманавічам, зямлю бортную Пятрову, ды «озеро Веропуть а Долгую тоню», якія ўжо сам выслужыў за часоў караля [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]], кіеўскаму Сьвята-Мікалаеўскаму Пустынскаму манастыру<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 1. Т. 6. Акты о церковно-религиозных отношениях в Юго-Западной Руси (1322 – 1648 гг.). – Киев, 1883. С. 10 – 12</ref>. Падараваньне тое было пацьверджана каралём [[Жыгімонт Стары|Жыгіонтам Старым]] 8 сакавіка 1522 г.<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России (далей: АЗР). Т. 2. (1506 – 1544). – С.-Петербург, 1848. №. 110</ref> 15 сакавіка 1518 году ўнук пана Волчка Раманавіча Іван Міхайлавіч запісаў сваю палову Шапелічаў на Прыпяці «''и къ тому землю бортную... на имя Пеничавскую, со всими пожитки до тое земли прислухаючими, вечно на веки''» манастыру Сьв. Мікалая Пустынскага ў Кіеве<ref>АЗР. Т. 3. (1544 — 1587). — С.-Петербург, 1848. №. 49</ref>. Але высьветлілася, што пры гэтым без усялякага ўтрыманьня засталася кіеўская зямянка Духна Сурынавая, сястра Міхаіла. Таму ў адказ на адпаведную скаргу, кароль [[Жыгімонт Стары]] 23 жніўня таго ж 1518 году скарэктаваў запіс яе братаніча (пляменьніка) Івашкі Сурына і частку добраў, у тым ліку Шапелічаў, перадаў ёй зь дзецьмі<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. – T. III: 1432–1534. / Wydane przez Bronisława Gorczaka. – Lwów, 1890. S. 175 – 176</ref>. У апісаньні [[Чарнобыль|Чарнобыльскага]] замку 1552 года сярод {{падказка|патужнікаў|выканаўцаў замкавых павіннасьцяў}} з паселішчаў [[Белая Сарока|Беласароцкай]] нядзелі{{Заўвага|Нядзелі альбо чэргі (у складзе кожнай некалькі паселішчаў), на якія падзялялася Чарнобыльская воласьць (званая калі-нікалі паветам), як даводзілася несьці замкавую службу, выконваць работы на карысьць замку. Па нядзелях разьмяркоўваліся і плацёжныя павіннасьці.}} названыя і Шапелічы, {{падказка|ясачнікі|тое, што і патужнікі}} на Прыпяці, прыналежныя да кіеўскага Сьвята-Мікалаеўскага Пустынскага манастыра<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. І. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 588</ref>. У адпаведнай жа люстрацыі [[Оўруч|Оўруцкага]] замку 1552 года{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік гэтага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552 г. І для Оўруцкага гэты год цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзена пры ім.}} засьведчана, што частка сяла Шапелічы заставалася ў валоданьні паноў Станіслава і Няміра Сурынавічаў; з 1 службы{{Заўвага|1 службу складалі 2 двары і болей.|}} яго людзей выплачваліся 52 грошы і 2 вядры мёду<ref>Архив ЮЗР. Ч. 4. Т. І. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 45</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Шапелічы з прылегласьцямі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === 30 траўня 1570 году Мікола-Пустынскі манастыр у Кіеве атрымаў ад караля Жыгімонта Аўгуста пацьверджаньне на палову маёнтку Шапелічы, а 22 лютага 1572 году на зямлю Пенічаўскую ў Шапелічах і {{падказка|ез|збудаваньне з калоў для лоўлі рыбы}} на рацэ Прыпяці на рацэ Прыпяці. За часоў караля [[Стэфан Баторы|Стэфана Баторыя]], 3 сакавіка 1578 году паны Солтаны саступілі пану Філону Кміце, старосту аршанскаму, сваю частку Шапелічаў за ягоныя добры Галубевічы<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст]: регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569-1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів ; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.] ; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 225, 247, 284</ref>. У падатковым рэестры Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзеным у 1581 годзе каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, засьведчана прыналежнасьць Шапелічаў да Чарнобыльскага маёнтку смаленскага ваяводы пана [[Філон Кміта|Філона Кміты]]. Зь іх 13 дымоў [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] выплачвалася па 15 грошаў, з 4 [[агароднікі|агароднікаў]], у залежнасьці ад акалічнасьцяў (тут ня ўказана), — 4-6 гр.<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 36, 38</ref>. 11 чэрвеня 1706 году оўруцкі гродзкі рэгент Даніэль Ляўкоўскі падаў скаргу ў суд на кіеўскага падчашага Крыштафа Манецкага. Апошні, трымаючы ў пасэсіі Шапеліцкі маёнтак, у складзе якога былі Старыя Шапелічы з Слабодкай (Волькай) Шапеліцкай, з дварамі ў абодвух названых паселішчах, Вараховічы (Варахобавічы), [[Пагоннае]], [[Малочкі (Гомельская вобласьць)|Малочкі]] і [[Дронькі]], аддаў яго Ляўкоўскаму ў трохгадовую (ад сьвята нараджэньня Яна Хрысьціцеля 1705 г.) арэнду за немалую суму – 4047 злотых у талерах бітых і ў чырвоных злотых. Але надалей сам Манецкі, яго слугі і чэлядзь, таксама і сужэнцы Пясецкія ўсяляк перашкаджалі Ляўкоўскаму атрымліваць з той арэнднай пасэсіі належныя прыбыткі. А яшчэ і палкоўнікі Стэфан Трашчынскі і Герцык, сотнік Дайнэка з сваімі казакамі, ідучы з-за Дняпра да Літвы, вялікія шкоды пачынілі ў добрах падаўца скаргі<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679–1716). – Киев, 1868. С. 689–695</ref>. 11 студзеня 1723 году актыкаваны застаўны запіс кіеўскага падчашага Крыштафа Манецкага мельніцкаму войскаму Аляксандру Бандынэлі на тры сяла маёнтку Шапелічы – Малочкі, Дронькі і пустое селішча Пагоннае<ref>Описи актовых книг Киевского центрального архива. № 37 / Сост. Е. П. Дьяковский – Киев: Типография Т. Г. Мейнандера, 1906. С. 48</ref>. У судовым дэкрэце ад 2 верасьня 1732 году па справе оўруцкага архімандрыта Андрэя Бянецкага, які быў і кіеўскім {{падказка|афіцыялам|афіцыял – святар, які кіраваў касцельным судом і забяспечваў судовы працэс}}, падчашы пан Крыштаф Манецкі, дорпацкі падкаморы пан Аляксандар Бандынэлі, пан Андрэй Мадалінскі даводзілі, што добры Шапелічы з прылегласьцямі ніколі не належаі ані Кіеўскай мітраполіі, ані Оўруцкай архімандрыі, але – Мікольскаму Пустынскаму манастыру. Пазьней жа былі перададзеныя каралём прыватным асобам на ўзамен іхных маёнткаў, якія адышлі да Масквы<ref>Описание архива западнорусских униатских митрополитов (далей: Описание архива). Т. 2. 1701–1839. – С.-Петербург, 1907. № 1299</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Шапелічы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. [[Файл:Сяміходы на мапе Ф. Ф. Шубэрта 1832 г.png|значак|зьлева|170пкс|Шапелічы і Тоўсты лес на мапе Ф. Шубэрта 1832 г.]] У парэформавы пэрыяд сяло Старыя Шапелічы адміністрацыйна належала да аднайменнай воласьці з цэнтрам у сяле Новыя Шапелічы. На 1885 год тут налічвалася 80 двароў з 428 жыхарамі, дзеяла праваслаўная царква<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. Вып. 3.: Губернии малороссийские и юго-западные: Харьковская, Полтавская, Черниговская, Киевская, Волынская, Подольская. – С.-Петербург: Центр. статист. комитет, 1885. С. 169</ref>. У 1900 годзе ў 133 дварах Старых Шапелічаў было 420 душ мужчынскага і 448 жаночага полу жыхароў, усяго — 868 чалавек. Зямлі ў сяле налічвалася 1687 дзесяцін, зь якіх 1 дзесяціна належала царкве, астатняя – сялянам. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзеялі царква, 4 ветракі, кузьня. Пажарны абоз складалі 3 бочкі і 3 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 1428 рублёў<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1288</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|130px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Старыя Шапелічы — у складзе НоваШапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. У сувязі з [[Катастрофа на Чарнобыльскай АЭС|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]] жыхары былі адселеныя. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) {{Населеныя пункты, адселеныя пасьля катастрофы на ЧАЭС}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванкаўскага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] ftjn15p28kizyxyaymq8j4sr7k4sq58 0 113077 2678871 1715049 2026-07-12T06:28:07Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678871 wikitext text/x-wiki [[Файл:Lightmatter chichen15.jpg|міні|250пкс|Піраміда Кукулькана]] '''Кукулькан''' — адзін зь вярхоўных багоў у міталёгіі [[мая]]. Лічыўся богам ветру й дажджоў, заснавальнікам пануючай дынастыі й буйных гарадоў. Мая прадстаўлялі Кукулькана ў выглядзе птушынага зьмея з чалавечай галавой. Зьяўляўся аналягам [[ацтэкі|ацтэцкага]] бога [[Кетцалькаатль|Кетцалькаатля]]. Сярод руінаў старажытнага гораду мая [[Чычэн-Іца]] на паўвостраве [[Юкатан]] у [[Мэксыка|Мэксыцы]] захавалася храмавае збудаваньне — [[піраміда Кукулькана]]. == Вонкавыя спасылкі == * [http://myths.kulichki.ru/enc/item/f00/s18/a001855.shtml Кукулькан] * [https://web.archive.org/web/20090126050455/http://godsbay.ru/maya/gukumatz.html Бог Кукулькан. Міталёгія ацтэкаў і мая] {{Накід}} {{Ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Міталёгія]] [[Катэгорыя:Багі]] 1wmlsitlzj0ioncuxpszvvv7ltzhuux 0 148138 2678895 2661766 2026-07-12T10:25:06Z XHCKidx 11053 2678895 wikitext text/x-wiki {{Славутасьць |Тып = Помнік грамадзянскай архітэктуры |Назва = Берасьцейская ратуша |Арыгінальная назва = |Выява = Bieraście, Piasieckaja. Берасьце, Пясецкая (1823).jpg |Подпіс выявы = Берасьцейская ратуша. Гмах паўзруйнаванага цаглянага будынку ратушы узвышаецца над шпіхлерам сольным, направа — [[Касьцёл Езуса і Сьвятога Казімера і калегіюм езуітаў (Берасьце)|вежа езуіцкае званіцы]] |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = [[Места]] |Месцазнаходжаньне = [[Берасьце]] |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = |Заснаваньне = |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Канчатак будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Стан = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = |Шырата хвілінаў = |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = |Даўгата хвілінаў = |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = }} '''Берасьцейская ратуша''' — помнік архітэктуры XVI ст. у [[Берасьце|Берасьці]], адзін з сымбаляў [[Горад|места]]. Знаходзілася ў Старым Месьце{{Заўвага|Тэрыторыя сучаснай [[Берасьцейская крэпасьць|Берасьцейскай крэпасьці]]}}, на Рынку. Існавала да першай паловы XIX ст., калі яе [[Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі|зруйнавалі расейскія ўлады]]. == Гісторыя == [[Файл:Bieraście. Берасьце (1740).jpg|значак|Ратуша пазначана нумарам 10 (das Rathaus) на нямецкай мапе Берасьця 1740г.]] === Вялікае Княства Літоўскае === Берасьце атрымаў [[Магдэбурскае права]] 15 жніўня 1390 року па захопе места [[Ягайла]]м у час міжусобнай вайны ў Вялікім Княстве Літоўскім 1389—1392 рокаў. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Па [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцім падзеле Рэчы Паспалітай]] (1795 рок), калі Берасьце апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], расейскія ўлады пазбавілі места Магдэбурскага права. Пры будаваньні [[Берасьцейская крэпасьць|Берасьцейскай фартэцыі]] ў 1833—1842 роках Рынак застаўся незабудаваным, а ратушу разабралі<ref>Гладышчук А., Басаў С. Чаму Брэст без ратушы? // Вечерний Брест. 21 траўня 2008. С. 5.</ref>. == Архітэктура == [[Файл:Bieraście. Берасьце (1554-1657).jpg|значак|Пячатка Жыгімонта ІІ, выдадзенная Берасцью]] [[Файл:POL Brześć nad Bugiem COA.svg|значак|Імаверная выява (рэканструкцыя) ратушы з пячаткі, выдадзеннай Берасьцю пры Жыгімонце Другім Аўгусце у 1554 годзе]] Дакладных зьвестак пра архітэктуру ратушы не захавалася, але на мескіх пячатках XVI—XVII стагодзьдзяў адлюстроўваецца вежа пры сутоцы дзьвюх рэк. Паводле меркаваньня польскага дасьледніка [[Томаш Жук-Рыбіцкі|Томаша Жук-Рыбіцкага]], яна была шасьцікутнай зь невялікім круглым акенцам уверсе, дзе, магчыма, знаходзіўся гадзіньнік. Гэта можа быць сьведчаньнем таго, што на пячатках разьмяшчалася выява ратушнай вежы. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Гладышчук А., Басаў С. Чаму Брэст без ратушы? // Вечерний Брест. 21 траўня 2008. С. 5. == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.moyby.com/news/318949/ Как брестчане становились свободными людьми], МойBy, 5 жніўня 2018 г. [[Катэгорыя:Гісторыя Берасьця]] [[Катэгорыя:Ратушы|Ратушы]] [[Катэгорыя:Ратушы Беларусі|Берасьце]] hl07cbf2chh6r7qxbhe2uorghppqkws 0 155538 2678847 2668997 2026-07-11T20:01:58Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678847 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Мажэйка}} {{Навуковец |Імя = Зінаіда Якаўлеўна Мажэйка |Арыгінал імя = |Фота = Zinaida Mažejka.jpg |Шырыня = |Подпіс = |Месца нараджэньня = [[Ворша]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]] |Месца сьмерці = [[Менск]], [[Беларусь]] |Навуковая сфэра = этна[[музыкалёгія]], [[фальклярыстыка]], аўдыёвізуальная [[антрапалёгія]] |Месца працы = [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру імя Кандрата Крапівы]] [[НАНБ]] |Альма-матэр = [[Беларуская дзяржаўная кансэрваторыя]] (1961) |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = этнамузыколяг |Узнагароды і прэміі = [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] (1994) |Сайт = }} '''Зінаіда Якаўлеўна Мажэйка''' (6 сьнежня 1933; [[Ворша]], [[Віцебская вобласьць]], Беларусь — 8 сакавіка 2014; Менск, Беларусь<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Памерла заснавальніца беларускай этнамузыкалёгіі Зінаіда Мажэйка|спасылка=http://tuzinfm.by/article/639/pamierla-dasledcyca-bielaruskaha-falkloru-zinajida.html|выдавец=[[Тузін гітоў]]|дата публікацыі=11 сакавіка 2014|дата доступу=28 красавіка 2014}}</ref>) — беларуская этнамузыказнаўца. Доктар [[мастацтвазнаўства]] (1992). [[Заслужаны дзяяч мастацтваў Беларусі|Заслужаны дзяяч мастацтваў БССР]] (1987). Уваходзіць у сьпіс 200 найбольш вядомых жанчын-інтэлектуалаў сьвету<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Вянок памяці: Зінаіда Мажэйка|спасылка=http://www.svaboda.by/articleprintview/25293260.html|выдавец=[[Свабода (радыё)|Радыё «Свабода»]]|дата публікацыі=11 сакавіка 2014|дата доступу=28 красавіка 2014}}</ref>. == Біяграфія == У 1961 годзе скончыла Беларускую кансэрваторыю. 3 1962 году ў [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру|Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру]] [[НАН Беларусі]]. Працавала ў галіне тэарэтычнай этнамузыкалёгіі і практычнай [[фальклярыстыка|фальклярыстыкі]]. Асноўныя дасьледаваньні прысьвечаныя сыстэмнай тыпалёгіі беларускага песеннага [[фальклёр]]у, яго арэальным і сацыялягічным аспэктам. Арганізатар музычна-этнаграфічных канцэртаў, падрыхтавала грампласьцінкі, у тым ліку „Музычны фальклёр [[Палесьсе|Беларускага Палесься]]“ (Гран-пры [[ЮНЭСКА]] 1988 г.), распрацоўвала праграмы аўдыёвізуальнай [[антрапалёгія|антрапалёгіі]] (сцэнары да 6 музычна-этнаграфічных фільмаў). == Фільмаграфія == Была сцэнарысткай і палявой рэжысэркай дакумэнтальных музычна-антрапалягічных кінафільмаў: * „Палескія калядкі“ ([[Беларусьфільм]], «Летапіс», 1972) * „Голоса веков“ (Беларусьфільм, «Летапіс», 1979) * „Память столетий“ (Беларусьфільм, «Летапіс», 1982) * „Крывыя вечары“ (Беларусьфільм, «Летапіс», 1993) * „Рух зямлі“ (Беларусьфільм, «Летапіс», 1999) == Асноўныя працы == * Песенная культура [[Палесьсе|Беларускага Палесься]] (1971) * Песьні беларускага Паазер’я (1981) * Каляндарна-песенная культура Беларусі: Вопыт сыстэмна-тыпалягічнага дасьледаваньня (1985) * Вясельле: Мелодыі (у суаўт., 1990) * Народна-песенная культура Беларусі ў агульнаславянскім кантэксьце: Да пытаньня параўнальных дасьледаваньняў на ўзроўні песенных сыстэмаў (1998) * Песьні Беларускага Падняпроўя (у суаўт., 1999) * Экология традиционной народно-музыкальной культуры (2011) == Літаратура == * {{Артыкул| аўтар = Гутарыла Аляксандра Захарэнка.| загаловак = Зінаіда Мажэйка: «Усё даецца з боем…» | спасылка = https://kamunikat.org/litaratura-i-mastatstva-gazeta-tvorchay-inteligentsyi-belarusi-30-4062-2000| мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 2000, 28 ліпеня | том = | нумар = 30 (4062) | старонкі = 11 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * Мажэйка Зінаіда Якаўлеўна // Памяць. Орша і Аршанскі раён: гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2000. — Кн. 2. — С. 435. * [https://web.archive.org/web/20150704223725/http://www.imef.basnet.by/pubkik.html Филиал «Институт искусствоведения, этнографии и фольклора имени Кондрата Крапивы» — Список публикаций сотрудников] * Мажэйка Зінаіда Якаўлеўна. Да 50-годдзя навуковай і творчай дзейнасці. — Мінск: Тэхналогія, 2013. 141 с. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Спасылка | аўтар = Ліка Юр’ева. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 5 листапада 2025 | url = https://budzma.org/news/zinaida-mazheyka.html | копія = | дата копіі = | загаловак = Зінаіда Мажэйка: першая беларуская прадзюсарка этнічнай музыкі | фармат = | назва праекту = | выдавец = «[[Будзьма беларусамі!]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * [https://web.archive.org/web/20140310200010/http://mvastracons.ru/?p=16063#more-16063 Ушла из жизни МАЖЭЙКА Зінаіда Якаўлеўна] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Мажэйка, Зінаіда}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Воршы]] [[Катэгорыя:Беларускія музыказнаўцы]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары мастацтвазнаўства]] [[Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] 3lok8ymsrf1jdef73tqpreqtx2yf5yh 0 156821 2678834 2637861 2026-07-11T16:50:20Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678834 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клюб | назва = ГК «Заграб» | поўная_назва = Прво плінарско друштво Заграб | кароткая_назва = Заграб | мянушкі = | выява = ZagrzebLOGO.png | памер_выявы = 200пкс | заснаваны = 1922 | зачынены = | краіна = [[Харватыя]] | мясьціна = [[Заграб]] | пляцоўка = [[Арэна-Заграб]] | зьмяшчальнасьць = 16300 | кіраўнік = Антэ Анчыч | трэнэр = | пасада_трэнэра = | чэмпіянат = [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Харватыі па гандболе|Прэм’ер-ліга]] | сэзон = 2024—2025 | становішча = 1 месца | колер1 = #0000FF | колер2 = white | колер3 = | узор_левай_рукі1 = | узор_вопраткі1 = | узор_правай_рукі1 = | узор_шортаў1 = | левая_рука1 = 0000FF | вопратка1 = 0000FF | правая_рука1 = 0000FF | шорты1 = 0000FF | тып_файлу = | узор_левай_рукі2 = | узор_вопраткі2 = | узор_правай_рукі2 = | узор_шортаў2 = | левая_рука2 = white | вопратка2 = white | правая_рука2 = white | шорты2 = white | сайт = http://rk-zagreb.hr/ | абнаўленьне = 11 кастрычніка 2025 }} '''Гандбо́льны клюб «За́граб»''' ({{Мова-hr|Rukometni Klub Zagreb}}), спонсарская назва '''«Прво плінарско друштво Заграб»''' ({{Мова-hr|Prvo plinarsko društvo Zagreb|скарочана}}) — [[Харватыя|харвацкі]] [[гандбольны клюб]] з [[Заграб]]у, створаны ў 1922 року. Выступае ў [[Харвацкая гандбольная прэм’ер-ліга|нацыянальным чэмпіянаце]], [[Ліга чэмпіёнаў ЭГФ|Лізе чэмпіёнаў]] і рэгіянальнай [[СЭГА-ліга|СЭГА-лізе]]. Хатнія матчы праводзіць на «[[Арэна-Заграб]]» зьмяшчальнасьцю 16 300 гледачоў. ГК «Заграб» — наймацнейшы клюб Харватыі, нязьменны чэмпіён з часу заснаваньня нацыянальнага першынства. == Мінуўшчына == [[Файл:Arena Zagreb 2008 November 301.jpg|значак|[[Арэна-Заграб]].]] Гандбольная каманда ў [[Заграб]]е зьявілася ў 1922 року. Усутыч да 60-х у клюбе разьвівалі гандбол 11×11. Па Другой сусьветнай вайне «Заграб» неаднакроць станаў чэмпіёнам Югаславіі (11×11). Аднак пасьля перамогі ў 1965 року адбыўся заняпад клюбу. Наступнага тытулу давялося чакаць 24 гады. Пасьля [[Развал Югаславіі|развалу Югаславіі]] каманда займела новых спонсараў і стала бясспрэчным лідэрам у Харватыі і адной з найлепшых на той час у Эўропе. У апошнім дзесяцігодзьдзі XX стагодзьдзя клюб 7 разоў выходзіў у фінал [[Ліга чэмпіёнаў ЭГФ|Лігі чэмпіёнаў]], двойчы ў ім перамогшы. У XXI стагодзьдзі каманда саступіла пазыцыі ў Эўропе, але на нацыянальным узроўні дагэтуль зьяўляецца нязьменнай чэмпіёнкай. == Дасягненьні == * '''[[Харвацкая гандбольная прэм’ер-ліга|Чэмпіянат Харватыі]]''': 32 ** 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, ** 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, ** 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2021, 2022, ** 2023, 2024 * '''[[Харвацкі гандбольны кубак|Кубак Харватыі]]''': 30 ** 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2003, ** 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, ** 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2021, 2022, 2023, 2024 * '''[[Чэмпіянат Югаславіі па гандболе|Чэмпіянат Югаславіі]]''': 10 ** 1948, 1949, 1954, 1956, 1957, 1962, 1963, 1965, 1989, 1991 * '''Кубак Югаславіі''': 1 ** 1962 * '''[[Ліга чэмпіёнаў ЭГФ]]''': 2 ** 1992, 1993 * '''Фіналісты Лігі чэмпіёнаў''': 4 ** 1995, 1997, 1998, 1999 * '''Фіналіст [[Кубак уладальнікаў кубкаў ЭГА|Кубку ўладальнікаў кубкаў]]''': 1 ** 2005 * '''[[СЭГА-Ліга]]''': 1 ** 2012—2013 == Былыя назвы == * 1922—1992 — ГК «Заграб» * 1992—1995 — «Бадэль 1862 Заграб» * 1996 — «Банка Краацыя Заграб» * 1997—2001 — «Бадэль Заграб» * 2001—2006 — «Бадэль 1862 Заграб» * 2007—2009 — ГК «Заграб» * 2009—2014 — «Краацыя асігуранье Заграб» * з 2014 — «Прво плінарско друштво Заграб» == Вонкавыя спасылкі == * [http://rk-zagreb.hr/ Афіцыйная бачына] {{ref-hr}} * [http://www.eurohandball.com/ec/cl/men/2011-12/clubs/001811/Croatia+Osiguranje+Zagreb Профіль] {{ref-en}} на бачыне [[ЭГФ]] * [https://web.archive.org/web/20241210024849/https://www.the-sports.org/handball-croatia-osiguranje-zagreb-results-identity-equ1536.html Профіль] {{ref-en}} на бачыне the-sports.org * [https://web.archive.org/web/20131026105801/http://seha-liga.com/klub/12/croatia-osiguranje-zagreb Профіль] {{ref-en}} на бачыне [[СЭГА-ліга|СЭГА-лігі]] {{Чэмпіянат Харватыі па гандболе}} {{Ліга чэмпіёнаў ЭГФ}} [[Катэгорыя:Харвацкія гандбольныя клюбы]] [[Катэгорыя:Спорт у Заграбе]] [[Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі Франьё Бучара]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1922 годзе]] 6ypxtzvxof0qlzdbghzu4fh1moqoao8 0 161916 2678818 2674971 2026-07-11T15:12:52Z SpinnerLaserzthe2nd 76984 ([[c:GR|GR]]) [[File:CHE Fribourg COA Var.svg]] → [[File:CHE Fribourg COA.svg]] 2678818 wikitext text/x-wiki [[Файл:Sz-map.gif|справа|400пкс|Мапа Швайцарыі]] '''Сьпіс [[горад|гарадоў]] [[Швайцарыя|Швайцарыі]] паводле колькасьці насельніцтва'''. У сьпіс уключаныя гарады з насельніцтвам ня менш за 30 000 чалавек па стане на [[31 сьнежня]] [[2013]] году. Колькасьць насельніцтва прыводзіцца адносна названага гораду без уліку пасяленьняў, якія складаюць яго прыгарады. == Сьпіс == {| class="toccolours sortable" border=1 cellpadding=3 style=border-collapse:collapse |- bgcolor=#CCCCFF ! Герб ! Па-беларуску ! На роднай мове ! Насельніцтва<br />(2013) ! Выява |- |align=center|[[Файл:Wappen Zürich matt.svg|50пкс]] |align=center|[[Цюрых]] |align=center|{{мова-de|Zürich}} |align=center|384 786 |align=center|[[Файл:Veduta di Zurigo 2.jpg|150пкс]] |- |align=center|[[Файл:Wappen Genf matt.svg|50пкс]] |align=center|[[Жэнэва]] |align=center|{{мова-fr|Genève}} |align=center|191 557 |align=center|[[Файл:Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg|150пкс]] |- |align=center|[[Файл:Wappen Basel-Stadt matt.svg|50пкс]] |align=center|[[Базэль]] |align=center|{{мова-de|Basel}} |align=center|167 386 |align=center|[[Файл:Basel - Stadtpanorama vom Münsterturm.jpg|150пкс]] |- |align=center|[[Файл:CHE Lausanne COA.svg|50пкс]] |align=center|[[Лязана]] |align=center|{{мова-fr|Lausanne}} |align=center|132 788 |align=center|[[Файл:LausanneLeman.JPG|150пкс]] |- |align=center|[[Файл:CHE Bern COA.svg|50пкс]] |align=center|[[Бэрн]] |align=center|{{мова-de|Bern}} |align=center|128 848 |align=center|[[Файл:Bern luftaufnahme.png|150пкс]] |- |align=center|[[Файл:Wappen Winterthur.svg|50пкс]] |align=center|[[Вінтэртур]] |align=center|{{мова-de|Winterthur}} |align=center|105 676 |align=center|[[Файл:View of Winterthur.jpg|150пкс]] |- |align=center|[[Файл:Wappen Luzern matt.svg|50пкс]] |align=center|[[Люцэрн (горад)|Люцэрн]] |align=center|{{мова-de|Luzern}} |align=center|80 501 |align=center|[[Файл:Picswiss LU-03-09.jpg|150пкс]] |- |align=center|[[Файл:CHE St. Gallen COA.svg|50пкс]] |align=center|[[Санкт-Гален]] |align=center|{{мова-de|St. Gallen}} |align=center|74 581 |align=center|[[Файл:Sankt Gallen.jpg|150пкс]] |- |align=center|[[Файл:CHE Lugano COA.svg|50пкс]] |align=center|[[Люгана]] |align=center|{{мова-it|Lugano}} |align=center|62 792 |align=center|[[Файл:Lugano (Ticino) View on Lake Lugano and Monte San Salvatore.jpg|150пкс]] |- |align=center|[[Файл:CHE Biel COA.svg|50пкс]] |align=center|[[Біль (Швайцарыя)|Біль]] |align=center|{{мова-de|Biel}} |align=center|53 031 |align=center|[[Файл:CH Biel Altstadt-5.JPG|150пкс]] |- |align=center|[[Файл:CHE Thun BE COA.svg|50пкс]] |align=center|[[Тун]] |align=center|{{мова-de|Thun}} |align=center|42 929 |align=center|[[Файл:1 thun castle view 2012.jpg|150пкс]] |- |align=center|[[Файл:CHE Köniz COA.svg|50пкс]] |align=center|[[Кёніц]] |align=center|{{мова-de|Köniz}} |align=center|39 794 |align=center|[[Файл:Koeniz Schloss.jpg|150пкс]] |- |align=center|[[Файл:CHE La Chaux-de-Fonds COA.svg|50пкс]] |align=center|[[Ля-Шо-дэ-Фон]] |align=center|{{мова-fr|La Chaux-de-Fonds}} |align=center|38 699 |align=center|[[Файл:La Chaux de Fonds.jpg|150пкс]] |- |align=center|[[Файл:CHE Fribourg COA.svg|50пкс]] |align=center|[[Фрыбур (горад)|Фрыбур]] |align=center|{{мова-fr|Fribourg}} |align=center|37 485 |align=center|[[Файл:Panorama Fribourg 107.JPG|150пкс]] |- |align=center|[[Файл:CHE Schaffhausen (Stadt) COA.svg|50пкс]] |align=center|[[Шафгаўзэн]] |align=center|{{мова-de|Schaffhausen}} |align=center|35 613 |align=center|[[Файл:1 schaffhausen 2012.jpg|150пкс]] |- |align=center|[[Файл:CHE Chur COA.svg|50пкс]] |align=center|[[Кур]] |align=center|{{мова-de|Chur}} |align=center|34 350 |align=center|[[Файл:Chur 2008 (1).jpg|150пкс]] |- |align=center|[[Файл:CHE Vernier COA.svg|50пкс]] |align=center|[[Вэрнье]] |align=center|{{мова-fr|Vernier}} |align=center|34 235 |align=center|[[Файл:AddorLignon04.jpg|150пкс]] |- |align=center|[[Файл:Neuchatel city coat of arms.svg|50пкс]] |align=center|[[Нэўшатэль (горад)|Нэўшатэль]] |align=center|{{мова-fr|Neuchâtel}} |align=center|33 756 |align=center|[[Файл:Neuchatel2.jpg|150пкс]] |- |align=center|[[Файл:CHE Uster COA.svg|50пкс]] |align=center|[[Устэр]] |align=center|{{мова-de|Uster}} |align=center|33 097 |align=center|[[Файл:Uster Panorama.jpg|150пкс]] |- |align=center|[[Файл:Sion - Wappen.svg|50пкс]] |align=center|[[Сіён]] |align=center|{{мова-fr|Sion}} |align=center|32 797 |align=center|[[Файл:Altstadt von Sion - Old town of Sion.jpg|150пкс]] |} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.citypopulation.de/Switzerland-Cities.html City Population]{{ref-en}} {{Сьпіс гарадоў Эўропы}} [[Катэгорыя:Гарады Швайцарыі| ]] lcgkynhs3tidack90ku3ivmtd13lmgj 0 162932 2678854 2520667 2026-07-11T21:14:21Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Катэгорыі 2678854 wikitext text/x-wiki {{Музэй |Назва = Музэй Уладзімера Караткевіча |Арыгінальная назва = |Выява = Lenina 26 in Orsha 04.JPG |Апісаньне выявы = |Філія = [[Музэйны комплекс гісторыі і культуры Аршаншчыны]] |Філіі = |Горад = Ворша |Краіна = Беларусь |Тэматыка калекцыі = жыцьцё й творчасьць У. Караткевіча |Велічыня калекцыі = каля 1 тыс. экспанатаў |Плошча экспазыцыі = |Дата стварэньня = |Год стварэньня = |Пасада дырэктара = |Дырэктар = |Адрас = вул. Леніна, 26 |Сайт = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 30 |Шырата сэкундаў = 41.24 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 25 |Даўгата сэкундаў = 44.44 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = }} '''Музэ́й Уладзі́мера Каратке́віча''' — музэй у [[Ворша|Воршы]], прысьвечаны жыцьцю і творчасьці [[Уладзімер Караткевіч|Ўладзімера Караткевіча]]. Заснаваны паводле рашэньня Аршанскага выканаўчага камітэту ад 20 красавіка 1994 г. Адкрыты 26 лістапада 2000 г. у сувязі з 70-годзьдзем з дня нараджэньня беларускага пісьменьніка У. Караткевіча. Філіял [[Музэйны комплекс гісторыі і культуры Аршаншчыны|Музэйнага комплексу гісторыі й культуры Аршаншчыны]]. Месьціцца ў доме – помніку архітэктуры канца [[19 стагодзьдзе|19]] — пачатку [[20 стагодзьдзе|20 ст.]] == Структура і экспазыцыя == Асноўны фонд музэю (2008) налічвае каля 1000 экспанатаў, навукова-дапаможны – 300. Агульная плошча музэю 360 м². Усе экспанаты разьмешчаны ў 2 залях (пл. 89 і 84 м²). У аснову экспазыцыі «Жыцьцё, творчасьць і літаратурная спадчына У. С. Караткевіча» пакладзены тэматыка-храналягічны прынцып, вылучаны тэматычныя разьдзелы, у якіх выразна прадстаўлены творчы і асабісты лёс пісьменьніка, ягоная грамадзянская пазыцыя, найбольш значныя падзеі і асобы ў літаратурным жыцьці Аршанскага раёну: «Радавод У. С. Караткевіча», «Дзіцячыя гады У. С. Караткевіча», «Юнацтва. Пачатак творчасьці», «У. С. Караткевіч – настаўнік», «Партрэт пісьменьніка і чалавека», «Літаратурная спадчына», «Караткевіч у мастацтве», «Час Караткевіча». Тут экспануюцца асабістыя рэчы, дакумэнты, фатаздымкі, архіўныя матэрыялы, аўтабіяграфія У. Караткевіча, арыгінальныя рукапісы, сяброўскія шаржы, малюнкі пісьменьніка, кнігі з дароўнымі подпісамі, выказваньні і лісты сучасьнікаў. Пры музэі дзейнічае навукова-дасьледчы цэнтар, які займаецца вывучэньнем творчасьці У. Караткевіча і іншых пісьменьнікаў, а таксама знакамітых людзей Аршанскага раёну. У будынку ёсьць выставачная галерэя (плошча 47 м²) для часовых выставак. == Літаратура == {{Гісторыка-культурная каштоўнасьць Рэспублікі Беларусь|213Г000115}} * Юркевіч, Г.А. Караткевіча Уладзіміра музей / Г.А. Юркевіч // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. Г.П. Пашкоў, Л.В. Календа, М.Г. Нікіцін. – Мн., 2008. – С. 278–280. * Музей У. Караткевіча // Памяць. Орша і Аршанскі раён: гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. – Мн., 2000. – Кн. 2. – С. 482. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20140712005743/http://orsha.museum.by/be/node/32936 Музэй Уладзімера Караткевіча на сайце Музэйнага комплексу гісторыі і культуры Аршаншчыны] {{Уладзімер Караткевіч}} [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 2000 годзе]] [[Катэгорыя:Дамы-музэі Беларусі]] [[Катэгорыя:Уладзімер Караткевіч]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратурныя музэі]] [[Катэгорыя:Музэі Воршы]] s620vkzytb67eij2wwjqtr2rdaer0cs 2678861 2678854 2026-07-11T22:02:46Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Катэгорыя 2678861 wikitext text/x-wiki {{Музэй |Назва = Музэй Уладзімера Караткевіча |Арыгінальная назва = |Выява = Lenina 26 in Orsha 04.JPG |Апісаньне выявы = |Філія = [[Музэйны комплекс гісторыі і культуры Аршаншчыны]] |Філіі = |Горад = Ворша |Краіна = Беларусь |Тэматыка калекцыі = жыцьцё й творчасьць У. Караткевіча |Велічыня калекцыі = каля 1 тыс. экспанатаў |Плошча экспазыцыі = |Дата стварэньня = |Год стварэньня = |Пасада дырэктара = |Дырэктар = |Адрас = вул. Леніна, 26 |Сайт = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 30 |Шырата сэкундаў = 41.24 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 25 |Даўгата сэкундаў = 44.44 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = }} '''Музэ́й Уладзі́мера Каратке́віча''' — музэй у [[Ворша|Воршы]], прысьвечаны жыцьцю і творчасьці [[Уладзімер Караткевіч|Ўладзімера Караткевіча]]. Заснаваны паводле рашэньня Аршанскага выканаўчага камітэту ад 20 красавіка 1994 г. Адкрыты 26 лістапада 2000 г. у сувязі з 70-годзьдзем з дня нараджэньня беларускага пісьменьніка У. Караткевіча. Філіял [[Музэйны комплекс гісторыі і культуры Аршаншчыны|Музэйнага комплексу гісторыі й культуры Аршаншчыны]]. Месьціцца ў доме – помніку архітэктуры канца [[19 стагодзьдзе|19]] — пачатку [[20 стагодзьдзе|20 ст.]] == Структура і экспазыцыя == Асноўны фонд музэю (2008) налічвае каля 1000 экспанатаў, навукова-дапаможны – 300. Агульная плошча музэю 360 м². Усе экспанаты разьмешчаны ў 2 залях (пл. 89 і 84 м²). У аснову экспазыцыі «Жыцьцё, творчасьць і літаратурная спадчына У. С. Караткевіча» пакладзены тэматыка-храналягічны прынцып, вылучаны тэматычныя разьдзелы, у якіх выразна прадстаўлены творчы і асабісты лёс пісьменьніка, ягоная грамадзянская пазыцыя, найбольш значныя падзеі і асобы ў літаратурным жыцьці Аршанскага раёну: «Радавод У. С. Караткевіча», «Дзіцячыя гады У. С. Караткевіча», «Юнацтва. Пачатак творчасьці», «У. С. Караткевіч – настаўнік», «Партрэт пісьменьніка і чалавека», «Літаратурная спадчына», «Караткевіч у мастацтве», «Час Караткевіча». Тут экспануюцца асабістыя рэчы, дакумэнты, фатаздымкі, архіўныя матэрыялы, аўтабіяграфія У. Караткевіча, арыгінальныя рукапісы, сяброўскія шаржы, малюнкі пісьменьніка, кнігі з дароўнымі подпісамі, выказваньні і лісты сучасьнікаў. Пры музэі дзейнічае навукова-дасьледчы цэнтар, які займаецца вывучэньнем творчасьці У. Караткевіча і іншых пісьменьнікаў, а таксама знакамітых людзей Аршанскага раёну. У будынку ёсьць выставачная галерэя (плошча 47 м²) для часовых выставак. == Літаратура == {{Гісторыка-культурная каштоўнасьць Рэспублікі Беларусь|213Г000115}} * Юркевіч, Г.А. Караткевіча Уладзіміра музей / Г.А. Юркевіч // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. Г.П. Пашкоў, Л.В. Календа, М.Г. Нікіцін. – Мн., 2008. – С. 278–280. * Музей У. Караткевіча // Памяць. Орша і Аршанскі раён: гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. – Мн., 2000. – Кн. 2. – С. 482. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20140712005743/http://orsha.museum.by/be/node/32936 Музэй Уладзімера Караткевіча на сайце Музэйнага комплексу гісторыі і культуры Аршаншчыны] {{Уладзімер Караткевіч}} [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 2000 годзе]] [[Катэгорыя:Дамы-музэі Беларусі]] [[Катэгорыя:Уладзімер Караткевіч]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратурныя музэі]] [[Катэгорыя:Біяграфічныя музэі Беларусі]] [[Катэгорыя:Музэі Воршы]] d82tvjfxarvqijftwhcj26wtwd75gvk 0 172581 2678862 2323816 2026-07-11T22:10:37Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Катэгорыі 2678862 wikitext text/x-wiki {{Музэй |Назва = Літаратурны музэй Максіма Гарэцкага |Ранейшая назва = |Выява = |Апісаньне выявы = |Лягатып = |Апісаньне лягатыпу = |Тып = |Філія = |Філіі = |Горад = Багацькаўка |Краіна = Беларусь |Адрас = |Тэматыка калекцыі = гісторыка-археалягічная |Велічыня калекцыі = |Плошча экспазыцыі = |Дата стварэньня = 15 студзеня |Год стварэньня = 1993 |Дата адкрыцьця = |Год адкрыцьця = |Дата закрыцьця = |Год закрыцьця = |Заснавальнік = |Пасада дырэктара = |Дырэктар = |Прэзыдэнт = |Архітэктар = |Супрацоўнікі = |Наведнікі = |Грамадзкі транспарт = |Сайт = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = |Шырата хвілінаў = |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = |Даўгата хвілінаў = |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = }} '''Літарату́рны музэ́й Максі́ма Гарэ́цкага''' — філія [[Амсьціслаўскі раённы гісторыка-археалягічны музэй|Амсьціслаўскага раённага гісторыка-археалягічнага музэю]]. Заснаваны 15 студзеня 1993 року ў вёсцы [[Багацькаўка]] [[Амсьціслаўскі раён|Амсьціслаўскага раёну]] паводле загаду Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь і рашэньня Мсьціслаўскага раённага Савету народных дэпутатаў. Хата, дзе [[М. Гарэцкі]] нарадзіўся і пражыў палову жыцьця, згарэла. Засталіся толькі пляцоўка, падворак і частка саду. Узнаўленьне мэмарыяльнай сядзібы адбылося з ініцыятывы пісьменьніка [[У. Караткевіч]]а. Музэй разьмясьціўся ў адноўленай хаце, якая ўяўляе вясковую жылую пабудову ў традыцыях канца XIX стагодзьдзя і складаецца з 3 частак: цёмнай (цёплай) хаты, сьветлай (халоднай) і сеняў. Экспазыцыйная плошча 79,1 м². Разьмешчаная ў 2 залях экспазыцыя раскрывае складанасьць жыцьцёвага і творчага лёсу Максіма і [[Гаўрыла Гарэцкі|Гаўрылы Гарэцкіх]]. Крыніцамі дакумэнтальных зьвестак для яе стварэньня зьявіліся ўспаміны брата М. Гарэцкага Гаўрылы, дачкі пісьменьніка Галіны, ягонай жонкі — дзіцячай пісьменьніцы [[Леаніла Чарняўская|Л. Чарняўскай-Гарэцкай]] і малодшага брата Парфірыя. У 2007 пачалося абнаўленьне літаратурнай часткі экспазыцыі з удзелам [[Радзім Гарэцкі|Р. Гарэцкага]], пляменьніка М. Гарэцкага. Экспазыцыя музэю складаецца зь літаратурнай часткі, якая прадстаўляе асноўныя этапы творчай біяграфіі пісьменьніка, і этнаграфічнай — з увядзеньнем у інтэр’ер дакумэнтальнага матэрыялу. Паказаныя пэрыяды жыцьця і творчасьці М. Гарэцкага: багацькаўскі і першы горацкі (1893—1913) — дзяцінства ў Багацькаўцы, вучоба ў Горацкай каморніцка-агранамічнай вучэльні, літаратурны дэбют пісьменьніка; першы віленскі (1913—1914) — праца каморнікам на Віленшчыне, потым I сусьветная вайна, служба ў царскай арміі, выданьне першага зборніка «Рунь»; смаленскі пэрыяд (1917—1919) — выданьне «Расейска-беларускага слоўніка», сустрэчы зь [[Я. Купала]]м; другі віленскі (1919—1923) — выкладаньне беларускай мовы і літаратуры ў [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], праца над «Гісторыяй беларускае літаратуры», драматычнымі абразкамі, стварэньне вострапраблемных артыкулаў, [[Лукіская турма]]; першы менскі (1923—1925) — праца ў [[Інбелкульт|Інбелкульце]], выкладаньне беларусазнаўства на [[рабфак]]у [[БДУ]]; другі горацкі пэрыяд (1926—1928) — праца ў [[Беларуская сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі]] ў Горках; другі менскі (1928—1930) — праца ў [[Акадэмія навук БССР|Акадэміі навук БССР]], арышт, менская турма; вяцкі (1931—1935) — праца ў высылцы; кіраўскі (1935—1937) — выкладаньне, арышт, расстрэл. У экспазыцыі дэманструюцца арыгінальныя матэрыялы і копіі, у тым ліку пачатку мінулага стагодзьдзя: фатаздымкі, дакумэнты, рукапісы твораў («У лазьні», «Жалобная камэдыя» і інш.), кнігі, газэтныя нататкі, паштоўкі, лісты. Сярод экспанатаў кнігі М. Гарэцкага «Рунь», «[[На імпэрыялістычнай вайне]]», «Віленскія камунары», «Камароўская хроніка», «[[Дзьве душы]]», «Гісторыя беларускае літаратуры» і інш., літаратуразнаўчыя дасьледаваньні спадчыны братоў Гарэцкіх XX — пачатку XXI ст., зборнікі Міжнародных Гарэцкіх чытаньняў, успамінаў і інтэрвію, фатаздымкі. == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = [[Уладзімер Ліўшыц|Ліўшыц, Уладзімір]]. |імя = Уладзімір |прозьвішча = Ліўшыц |частка = |загаловак = Літаратурны музей Максіма Гарэцкага. Кароткі даведнік |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Орша |выдавецтва = адзел культуры Горацкага райвыканкама |год = 1997 |том = |старонкі = |старонак = 69 |сэрыя = |isbn = 985-6120-13-6 |наклад = }} [[Катэгорыя:Музэі Магілёўскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Культура Амсьціслаўскага раёну]] [[Катэгорыя:Максім Гарэцкі]] [[Катэгорыя:Багацькаўка]] [[Катэгорыя:Дамы-музэі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратурныя музэі]] [[Катэгорыя:Біяграфічныя музэі Беларусі]] [[Катэгорыя:1993 год у Беларусі]] qo414t37ggt5hctf99rgkysnlkx4fyh 2678863 2678862 2026-07-11T22:12:05Z SergeiSEE 38150 2678863 wikitext text/x-wiki {{Музэй |Назва = Літаратурны музэй Максіма Гарэцкага |Ранейшая назва = |Выява = |Апісаньне выявы = |Лягатып = |Апісаньне лягатыпу = |Тып = |Філія = |Філіі = |Горад = Багацькаўка |Краіна = Беларусь |Адрас = |Тэматыка калекцыі = гісторыка-археалягічная |Велічыня калекцыі = |Плошча экспазыцыі = |Дата стварэньня = 15 студзеня |Год стварэньня = 1993 |Дата адкрыцьця = |Год адкрыцьця = |Дата закрыцьця = |Год закрыцьця = |Заснавальнік = |Пасада дырэктара = |Дырэктар = |Прэзыдэнт = |Архітэктар = |Супрацоўнікі = |Наведнікі = |Грамадзкі транспарт = |Сайт = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = |Шырата хвілінаў = |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = |Даўгата хвілінаў = |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = }} '''Літарату́рны музэ́й Максі́ма Гарэ́цкага''' — філія [[Амсьціслаўскі раённы гісторыка-археалягічны музэй|Амсьціслаўскага раённага гісторыка-археалягічнага музэю]]. Заснаваны 15 студзеня 1993 року ў вёсцы [[Багацькаўка]] [[Амсьціслаўскі раён|Амсьціслаўскага раёну]] паводле загаду Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь і рашэньня Мсьціслаўскага раённага Савету народных дэпутатаў. Хата, дзе [[М. Гарэцкі]] нарадзіўся і пражыў палову жыцьця, згарэла. Засталіся толькі пляцоўка, падворак і частка саду. Узнаўленьне мэмарыяльнай сядзібы адбылося з ініцыятывы пісьменьніка [[У. Караткевіч]]а. Музэй разьмясьціўся ў адноўленай хаце, якая ўяўляе вясковую жылую пабудову ў традыцыях канца XIX стагодзьдзя і складаецца з 3 частак: цёмнай (цёплай) хаты, сьветлай (халоднай) і сеняў. Экспазыцыйная плошча 79,1 м². Разьмешчаная ў 2 залях экспазыцыя раскрывае складанасьць жыцьцёвага і творчага лёсу Максіма і [[Гаўрыла Гарэцкі|Гаўрылы Гарэцкіх]]. Крыніцамі дакумэнтальных зьвестак для яе стварэньня зьявіліся ўспаміны брата М. Гарэцкага Гаўрылы, дачкі пісьменьніка Галіны, ягонай жонкі — дзіцячай пісьменьніцы [[Леаніла Чарняўская|Л. Чарняўскай-Гарэцкай]] і малодшага брата Парфірыя. У 2007 пачалося абнаўленьне літаратурнай часткі экспазыцыі з удзелам [[Радзім Гарэцкі|Р. Гарэцкага]], пляменьніка М. Гарэцкага. Экспазыцыя музэю складаецца зь літаратурнай часткі, якая прадстаўляе асноўныя этапы творчай біяграфіі пісьменьніка, і этнаграфічнай — з увядзеньнем у інтэр’ер дакумэнтальнага матэрыялу. Паказаныя пэрыяды жыцьця і творчасьці М. Гарэцкага: багацькаўскі і першы горацкі (1893—1913) — дзяцінства ў Багацькаўцы, вучоба ў Горацкай каморніцка-агранамічнай вучэльні, літаратурны дэбют пісьменьніка; першы віленскі (1913—1914) — праца каморнікам на Віленшчыне, потым I сусьветная вайна, служба ў царскай арміі, выданьне першага зборніка «Рунь»; смаленскі пэрыяд (1917—1919) — выданьне «Расейска-беларускага слоўніка», сустрэчы зь [[Я. Купала]]м; другі віленскі (1919—1923) — выкладаньне беларускай мовы і літаратуры ў [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], праца над «Гісторыяй беларускае літаратуры», драматычнымі абразкамі, стварэньне вострапраблемных артыкулаў, [[Лукіская турма]]; першы менскі (1923—1925) — праца ў [[Інбелкульт|Інбелкульце]], выкладаньне беларусазнаўства на [[рабфак]]у [[БДУ]]; другі горацкі пэрыяд (1926—1928) — праца ў [[Беларуская сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі]] ў Горках; другі менскі (1928—1930) — праца ў [[Акадэмія навук БССР|Акадэміі навук БССР]], арышт, менская турма; вяцкі (1931—1935) — праца ў высылцы; кіраўскі (1935—1937) — выкладаньне, арышт, расстрэл. У экспазыцыі дэманструюцца арыгінальныя матэрыялы і копіі, у тым ліку пачатку мінулага стагодзьдзя: фатаздымкі, дакумэнты, рукапісы твораў («У лазьні», «Жалобная камэдыя» і інш.), кнігі, газэтныя нататкі, паштоўкі, лісты. Сярод экспанатаў кнігі М. Гарэцкага «Рунь», «[[На імпэрыялістычнай вайне]]», «Віленскія камунары», «Камароўская хроніка», «[[Дзьве душы]]», «Гісторыя беларускае літаратуры» і інш., літаратуразнаўчыя дасьледаваньні спадчыны братоў Гарэцкіх XX — пачатку XXI ст., зборнікі Міжнародных Гарэцкіх чытаньняў, успамінаў і інтэрвію, фатаздымкі. == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = [[Уладзімер Ліўшыц|Ліўшыц, Уладзімір]]. |імя = Уладзімір |прозьвішча = Ліўшыц |частка = |загаловак = Літаратурны музей Максіма Гарэцкага. Кароткі даведнік |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Орша |выдавецтва = адзел культуры Горацкага райвыканкама |год = 1997 |том = |старонкі = |старонак = 69 |сэрыя = |isbn = 985-6120-13-6 |наклад = }} [[Катэгорыя:Музэі Магілёўскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Культура Амсьціслаўскага раёну]] [[Катэгорыя:Максім Гарэцкі]] [[Катэгорыя:Багацькаўка]] [[Катэгорыя:Дамы-музэі Беларусі|Гарэцкі]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратурныя музэі|Гарэцкі]] [[Катэгорыя:Біяграфічныя музэі Беларусі|Гарэцкі]] [[Катэгорыя:1993 год у Беларусі]] dlgvau69amirt4qqox5rk0fwgr6ool8 0 217918 2678852 2649697 2026-07-11T21:11:17Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678852 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Калмыцкая Самаўрадчая Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка |Назва ў родным склоне = Калмыцкае Самаўрадчае Савецкае Сацыялістычнае Рэспублікі |Арыгінальная назва = {{мова-xal|Хальмг Автономн Советск Социалистическ Республик}} |Герб = Emblem of the Kalmyk ASSR.svg |Сьцяг = Flag of the Kalmyk ASSR.svg |Краіна = [[СССР]] |Гімн = |Статус = [[аўтаномная рэспубліка]] |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = [[РСФСР]] |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = 13 [[раён]]аў (з 1977 року) |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = [[Эліста]] |БуйныГорад = |БуйныяГарады = [[Эліста]], [[Лагань|Касьпійскі]], [[Гарадавікоўск]] |Колькасьць населеных пунктаў = |ДатаЎтварэньня = 1935 / 1958 |ДатаСкасаваньня = 1943 (1947<ref>вылучэньне з арт. 22 Канстытуцыі СССР</ref>) / 1991 |Кіраўнік = |Назва пасады кіраўніка = |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = [[калмыцкая мова|калмыцкая]], [[расейская мова|расейская]] |МовыВаЎжытку = |Насельніцтва = 322 589<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=41 Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей]</ref> |Год перапісу = 1989 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Сьпіс паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = [[калмыкі]], [[расейцы]] і інш. |Канфэсійны склад = |Плошча = 74 731 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Сьпіс паводле плошчы = |Максымальная вышыня = 222 |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = -28 |Шырата = |Даўгата = |Мапа = |Загаловак мапы = |Памер мапы = |Апісаньне мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Летні час = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Геаграфічны код = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Сайт = |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|СССР}} |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Калмы́цкая Аўтано́мная Саве́цкая Сацыялісты́чная Рэспу́бліка''' (''Калмы́цкая АССР'', {{мова-xal|Хальмг Автономи Советск Социалистическ Республик}}) — [[аўтаномная рэспубліка]] ў складзе [[РСФСР]], што існавала зь перапынкамі ў 1935—1947 ды 1958—1991 рокамі. У траўні 1991 року была ператвораная ў ''Калмыцкую Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку'', а ў лютым 1992 року — у [[Калмыкія|Рэспубліку Калмыкію — Хальмґ Тангч]]. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Калмыкіі}} {{Глядзіце таксама|Калмыцкая аўтаномная вобласьць}} === Даваенны пэрыяд === Калмыцкая АССР была ўтвораная на падставе пастановы Прэзыдыюму ЦВК ад 20 кастрычніка 1935 року шляхам пераўтварэньня [[Калмыцкая аўтаномная вобласьць|аднайменнае аўтаномнае вобласьці]]. Прыняцьце рашэньня было прымеркаванае да 15-рочча Калмыцкае аўтаномнае вобласьці, ґрунтавалася буйнымі посьпехамі ў эканамічным і культурным будаўніцтве, падрыхтоўкаю нацыянальных кадраў, здольных кіраваць сацыялістычнаю гаспадаркаю й культурным будаўніцтвам рэспублікі. 20 лютага 1936 року адбыўся I рэспубліканскі зьезд Радаў Калмыцкае АССР<ref>[http://kalmyki.narod.ru/projects/kalmykia2005/html/ocherki_2/2_V_2.htm История Калмыкии]</ref>. У 1937 годзе была прынятая [[Канстытуцыя Калмыцкай АССР (1937)|Канстытуцыя Калмыцкае АССР]]<ref>[http://kalmyki.narod.ru/projects/kalmykia2005/html/ocherki_2/2_V_3.htm История Калмыкии]</ref>. Пастановаю УЦВК ад 24.01.1938 року «Пра ўтварэньне новых улусаў (раёнаў) у Калмыцкай АССР» былі ўтвораныя [[Яшалцінскі раён|Яшалцінскі]] (у выніку разузбуйненьня [[Гарадавікоўскі раён|Заходняга ўлусу]]), [[Юсьцінскі раён|Юсьцінскі]] (у выніку разузбуйненьня [[Прыволскі улус|Прыволскага ўлусу]]), [[Улан-Хольскі ўлус]] (за рахунак разузбуйненьня [[Ліманскі раён (Астраханская вобласьць)|Долбанскага]] й [[Лаганскі раён|Лаганскага]] ўлусаў), [[Прыютненскі раён|Прыюцінскі]] й [[Цаліны раён (Калмыкія)|Троіцкі]] (за рахунак ліквідацыі [[Цэнтральны ўлус|Цэнтральнага ўлусу]]), [[Маладзярбетаўскі раён|Мала-Дзярбетаўскі]] й [[Кетчанераўскі раён|Кетчанераўскі]] ўлусы (за рахунак разузбуйненьня [[Сарпінскі раён|Сарпінскага ўлусу]])<ref>[http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=ESU;n=24911 Устаревший или неподдерживаемый веб-обозреватель]</ref>. У 1939 годзе агульная колькасьць насельніцтва Калмыцкае АССР склала 179,4 тыс. чалавек<ref>Калмыцкая Автономная Советская Социалистическая Республика // Демографический энциклопедический словарь / редколл., гл. ред. Д. И. Валентей. М., «Советская энциклопедия», 1985. стр.172-173</ref>. ; Нацыянальны склад, 1939 рок (па раёнах і м. Элісьце)<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39_ra.php Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref> {| class="wikitable" !Народ ||[[Эліста]]||<small>[[Ліманскі раён (Астраханская вобласьць)|Долбанскі раён]]</small>||[[Гарадавікоўскі раён|Заходні раён]]||<small>[[Кетчанераўскі раён]]</small>||[[Лаганскі раён]]||<small>[[Маладзярбетаўскі раён|Мала-Дзярбетаўскі раён]]</small>||<small>[[Прыволскі улус|Прыволскі раён]]</small>||<small>[[Прыютненскі раён|Прыюцінскі раён]]</small>||<small>[[Сарпінскі раён]]</small>||[[Цаліны раён (Калмыкія)|Троіцкі раён]]||<small>[[Улан-Хольскі ўлус|Улан-Хольскі раён]]</small>||<small>[[Яшкульскі раён|Чарна-зямельскі раён]]</small>||<small>[[Юсьцінскі раён]]</small>||<small>[[Яшалцінскі раён]]</small> |- |[[Калмыкі]] |3 494 (20,4%) |8 297 (33,3%) |3 982 (35%) |10 545 (81%) |9 113 (47,5%) |7 861 (40,6%) |10 100 (61,8%) |8 638 (47,6%) |4299 (34%) |6 046 (51,4%) |12 875 (79%) |10 906 (69,1%) |8 218 (93,8%) |3 543 (20,3%) |- |[[Расейцы]] |13 074 (76,3%) |15 548 (62,4%) |6 205 (54,5%) |2 214 (17,2%) |9 004 (46,7%) |11 286 (58,6%) |4 178 (25,5%) |8 638 (51,2%) |8 191 (64,6%) |5 544 (47,1%) |2 427 (14,6%) |3 915 (24,8%) |469 (5,4%) |10 121 (57,9%) |- |[[Казахі]] |… |242 (1%) |… |… |712 (3,7%) |… |909 (5,6%) |… |… |… |510 (3,1%) |207 (1,3%) |… |… |- |[[Татары]] |… |603 (2,4%) |… |… |154 (0,8%) |… |1 018 (6,2%) |… |… |… |304 (1,9%) |… |… |… |- |[[Немцы]] |… |… |971 (8,5%) |… |… |… |… |… |… |… |… |… |… |2 979 (17%) |- |[[Грузіны]] |… |… |… |… |… |… |… |… |… |… |… |447 (2,8%) |… |… |- |[[Эстонцы]] |… |… |… |… |… |… |… |… |… |… |… |… |… |425 (2,4%) |- |[[Украінцы]] |187 (1,1%) |… |… |… |… |… |… |… |… |… |… |106 (0,7%) |… |… |- |Усяго |17 128 |24 919 |11 387 |12 875 |19 171 |19 360 |16 348 |16 877 |12 629 |11 745 |16 228 |15 777 |8 751 |17 480 |- | colspan="15" | <small>Паказаныя народы з колькасьцю больш за 100 чалавек</small> |- |} === Калмыцкая АССР у пэрыяд Нямецка-савецкае вайны. Ліквідацыя АССР === У рокі [[Нямецка-савецкая вайна|Нямецка-савецкае вайны]] частка Калмыцкае АССР была часова акупаваная нямецка-румынскімі войскамі. 10 жніўня 1942 гады немцы занялі райцэнтар Прыютнае, а 12 жніўня — Элісту. У акупаванай Элісьце было разьмешчаны адмысловы нямецкі падразьдзел для барацьбы з савецкімі партызанамі й выведна-дывэрсійнымі ґрупамі, якое ўзначальвалася палкоўнікам Ўольфам, пачалося стварэньне ўзброеных ахоўна-паліцыянцкіх фармаваньняў зь мясцовых мешканцаў. Сфармаваныя зь мясцовых мешканцаў узброеныя фармаваньні ўжываліся немцамі для аховы аб’ектаў, нясеньня патрульнае службы, аховы флянґаў нямецкіх падразьдзелаў, вядзеньня выведкі й назіраньня, барацьбы з савецкімі партызанамі й выведна-дывэрсійнымі ґрупамі<ref>Разведшкола № 005 / В. И. Пятницкий; История партизанского движения / И. Г. Старинов. — М., ООО «Издательство АСТ»; Минск, «Харвест», 2005. стр.16-18</ref>, пазьнейша быў сфармаваны [[Калмыцкі кавалерыйскі корпус]]. На акупаванай тэрыторыі Калмыцкае АССР [[Партызанскі рух у Калмыкіі падчас Нямецка-савецкай вайны|разгарнуўся партызанскі рух]]. 19 лістапада 1942 року савецкія войскі перайшлі ў наступ. 21 лістапада 1942 року была вызваленая [[Хулхута]], 27 сьнежня — [[Яшкуль]]. 1 студзеня 1943 року ўдарная ґрупа 28-е арміі авалодала [[Эліста|Элістою]] й выйшла на мяжу [[Рамонтнае]] — [[Прыютнае (Калмыкія)|Прыютнае]], дзе злучылася з часткамі 51-е арміі. У хуткім часе была вызваленая ўся тэрыторыя рэспублікі. У пэрыяд акупацыі была разбураная сталіца рэспублікі Эліста і ўлусные цэнтры, гаспадаркі, 124 [[калгас]]аў, 10 [[саўгас]]аў ды 14 [[Машынна-трактарная станцыя|МТС]], грамадзкія будынкі, майстэрні і збудаваньні, школы, лякарні, клюбы й дамы культуры. Насельніцтва рэспублікі пачало аднаўленьне разбуранае гаспадаркі. Ужо да восені 1943 року колькасьць гаспадаркаў і прадпрыемстваў рэспублікі амаль дасягнула даваеннае лічбы: працавала 142 калгасы, 17 МТС, 13 саўгасаў, 53 прадпрыемствы мясцовае прамысловасьці й прамысловае каапэрацыі<ref>[http://kalmyki.narod.ru/projects/kalmykia2005/html/ocherki_2/2_VII_3.htm История Калмыкии]</ref>. Узброеныя банды, сярод якіх былі былыя паліцыянты, [[Усходнія легіёны|леґіянэры]] й дэзэртыры, працягвалі дзейнічаць на тэрыторыі Калмыкіі пасьля адступу нямецкіх войскаў<ref>Разведшкола № 005 / В. И. Пятницкий; История партизанского движения / И. Г. Старинов. — М., ООО «Издательство АСТ»; Минск, «Харвест», 2005. стр.131</ref><ref>В. П. Беляев. В калмыцких степях // Военные контрразведчики. сб., сост. Ю. В. Селиванов. М., Воениздат, 1978. стр.278-288</ref>. Да канца сьнежня 1943 року гэтыя ґрупы былі ў асноўным зьліквідаваныя, працягвалі дзейнічаць толькі 4 ґрупы агульнаю колькасьцю ў 17 чалавек<ref>д.ист. н., проф. К. Н. Максимов. Мифы доктора Долля // «Военно-исторический журнал», № 3, 2011. стр.29-33</ref>. У адпаведнасьці з Загадам Прэзыдыюма ВР СССР ад 27 сьнежня 1943 року «Пра ліквідацыю Калмыцкае АССР і стварэньні Астраханскае вобласьці ў складзе РСФСР» рэспубліка была скасаваная. Калмыцкае насельніцтва ў хадзе апэрацыі «Ўлусы» напрыканцы 1943 — пачатку 1944 року было [[дэпартацыя калмыкаў|дэпартаванае ва ўсходнія раёны краіны]] па абвінавачваньні ў супрацоўі з гітлераўцамі і здрадзе інтарэсаў Бацькаўшчыны<ref>[http://kalmyki.narod.ru/projects/kalmykia2005/html/ocherki_2/2_VII_4.htm История Калмыкии]</ref>. Тэрыторыя рэспублікі была падзелена між [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краем]], [[Астраханская вобласьць|Астраханскаю]], [[Растоўская вобласьць|Растоўскаю]] й [[Сталінградзкая вобласьць|Сталінградзкаю]] вобласьцямі, а сталіца — места [[Эліста]] перайменаваная ў Стэпавы. 25 лютага 1947 року Вярхоўная Рада СССР выдаліла згадку пра аўтаномію з арт. 22 Канстытуцыі СССР<ref>[http://base.garant.ru/3946678/ Закон СССР от 25.02.1947 «Об изменении и дополнении текста Конституции (Основного Закона) СССР» (прекратил действие)]</ref>. === Аднаўленьне нацыянальнае аўтаноміі === Паводле рашэньняў [[XX зьезд КПСС|XX зьезду КПСС]] [[Вярхоўная Рада СССР]] на шостай сэсіі ў лютым 1957 року зацьвердзіў Загад Прэзыдыюму Вярхоўнае Рады Саюза ССР ад 9 студзеня 1957 року «Пра ўтварэньне [[Калмыцкая аўтаномная вобласьць#Пасьляваенны пэрыяд|Калмыцкае аўтаномнае вобласьці]] ў складзе РСФСР»<ref name=autogenerated1>[http://kalmyki.narod.ru/projects/kalmykia2005/html/ocherki_2/2_VIII_4.htm История Калмыкии]</ref>. Калмыцкая аўтаномная вобласьць стваралася зрэзанаю ад ранейшае тэрыторыі, якая была да рэпрэсіяў: частка тэрыторыі заставалася ў складзе Астраханскае вобласьці й [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскага краю]] па цяперашні час. Вобласьць аднаўлялася ў зьмененым складзе (10 вясковых раёнаў — Заходні, Яшалцінскі, Прыютненскі, Сарпінскі, Прыозёрны, Цаліны, Касьпійскі, Яшкульскі, Юсьцінскі, Чарназямельскі) з цэнтрам у [[Эліста|Элісьце]] (якой вярнулі папярэднюю назву). Агульная плошча была роўная 75,9 тыс. кв. км. Цягам 1957—1959 рокаў з розных раёнаў [[Сыбір]]ы, [[Сярэдняя Азія|Сярэдняе Азіі]] й [[Казахстан]]у ў родныя стэпы вярнулася 18 158 сем’яў (72 665 чалавек)<ref name=autogenerated1 />. 29 ліпеня 1958 року Прэзыдыюм [[Вярхоўная Рада СССР|Вярхоўнае Рады СССР]] прыняў рашэньне пра пераўтварэньне [[Аўтаномная вобласьць|аўтаномнае вобласьці]] ў [[Аўтаномная рэспубліка|аўтаномную рэспубліку]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304210428/http://stavkomarchiv.ru/userfiles/file/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%A1%D0%9A/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%20%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%90%D0%A2%20%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9%20%D0%B2%20%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%20%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B5%20%D0%B2%201945-1991.pdf Промышленность Ставропольского края в архивных документах (1945—1991 гг.)]</ref>. Насельніцтва ([[Перапіс насельніцтва СССР (1959)|паводле перапісу 1959]]) склала 184,9 тыс. чалавек. 28 кастрычніка 1958 року ў Элісьце ва ўрачыстым становішчы адкрылася першая сэсія Вярхоўнае Рады Калмыцкае АССР<ref name=autogenerated1 />. 25 сьнежня таго ж року ў арт. 22 [[Канстытуцыя СССР 1936 году|Канстытуцыі СССР 1936 року]] была вернутая згадка пра аўтаномію<ref>[https://web.archive.org/web/20190906200011/http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_5355.htm Закон СССР от 25 декабря 1958 г. «Об утверждении Указов Президиума Верховного Совета СССР „О переименовании Бурят-Монгольской Автономной Советской Социалистической Республики“ и „О преобразовании Калмыцкой автономной области в Калмыцкую Автономную Советскую Социалистическую Республику“ и о внесении изменений в статью 22 Конституции (Основного Закона) СССР»]</ref>, а праз 2 дні згадка пра Калмыцкую АССР была зноў улучаная ў арт. 14 [[Канстытуцыя РСФСР 1937 году|Канстытуцыі РСФСР 1937 года]]<ref>[http://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1937/zakony/3946626/ Закон РСФСР от 27 декабря 1958 г. «О внесении изменений в статьи 14 и 31 Конституции (Основного Закона) РСФСР»]</ref>. 18 кастрычніка 1990 року Вярхоўная Рада Калмыцкае АССР прыняла Дэклярацыю пра дзяржаўны сувэрэнітэт, у адпаведнасьці зь якою АССР была ператвораная ў '''''Калмыцкую ССР'''''. 24 траўня 1991 року Зьезд народных дэпутатаў РСФСР зацьвердзіў гэтае рашэньне, занясучы папраўку ў арт. 71 [[Канстытуцыя РСФСР 1978 году|Канстытуцыі РСФСР 1978 року]]<ref>[http://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1978/zakony/183124/ Закон РСФСР от 24 мая 1991 г. «Об изменениях и дополнениях Конституции (Основного Закона) РСФСР»]</ref>. 20 лютага 1992 року Вярхоўная Рада Калмыкіі ўсталяваў назву «Рэспубліка Калмыкія — Хальмґ Тангч»<ref>[http://www.huralrk.ru/about-republic/about-republic.html Информация о Республике Калмыкия — Народный Хурал (Парламент) Республики Калмыкия]</ref>. Праз 2 месяцы (21 красавіка) новая назва рэспублікі зацьверджаная [[Зьезд народных дэпутатаў Расеі|Зьездам народных дэпутатаў Расеі]]<ref>[[s:Закон РФ от 21.04.1992 № 2708-I|Закон Российской Федерации от 21 апреля 1992 года № 2708-I «Об изменениях и дополнениях Конституции (Основного Закона) Российской Советской Федеративной Социалистической Республики»]]. Данный закон вступил в силу с момента опубликования в [[Российская газета|Российской газете]] 16 мая 1992 года.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''[[Басан Гарадавіковін|Городовиков Б. Б.]]'' Орденоносная Калмыкия. 2-е изд. — Элиста, 1972. == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.hrono.ru/heraldicum/russia/subjects/kalmyk.htm Символика Калмыкии] * ''Калмыцкая Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка'' — артыкул зь [[Вялікая савецкая энцыкляпэдыя|Вялікае савецкае энцыкляпэдыі]] {{РСФСР}} [[Катэгорыя:Калмыцкая АССР| ]] 92igs45imegcwm5vv7jykpri69990cb 0 242630 2678830 2669038 2026-07-11T16:32:48Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2678830 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Настольле |Статус = |Назва ў родным склоне = Настольля |Назва па-расейску = |Трансьлітараваная назва = Nastolle |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1560 годам |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = Настольля |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 53 |Шырата сэкундаў = 35 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 56 |Даўгата сэкундаў = 06 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Настольле''' — гістарычная мясцовасьць [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], разьмешчаная ў заходняй частцы [[места]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Згадка пра Настольле ў рэвізіі Мазырскага староства 1560 г.jpg|значак|зьлева|170px|Згадка пра Настольле ў рэвізіі Мазырскага староства 1560 г. (копія фрагмэнту з Аrchiwum Рrozorów і Jelskich.)]] У рэвізіі Мазырскага староства 1560 года, выкананай каралеўскімі камісарамі панамі Рыгорам Валовічам і Мікалаем Нарушэвічам, тэкст якой вядомы з актавай кнігі 1777 года, паведамляецца, што мяжа сёлаў Загальле і Клівы ад рэчкі Рабца даходзіла да селішча Настольля, а шырыня таго грунту ад Рабца да Настольля ўздоўж на паўтрэці мілі, упоперак да Каменкі і да Просічы на мілю{{Заўвага|У тэксьце згаданай крыніцы назвы рэчкі і паселішча перайначаныя пазьнейшымі перапісчыкамі або яшчэ і першымі ўкладальнікамі рэвізіі{{Заўвага|Прынамсі, рэчка названая Вябцом у кірылічным дакумэнце 1568 г., заснаваным на зьвестках рэвізіі 1560 г.<ref>Литовская метрика. Книга записей 51 (1566 – 1574). Вильнюс, 2000. С. 177 – 179</ref>}} — «Wiabec», «do sieliszcza Stali» «do sieliszcza na Stali». Але ў копіях рэвізіі, што захоўвалі ў сябе трымальнікі Загальскага староства, паселішча названае Настольлем, хоць рэчка — усё яшчэ Вябцом. У больш падрабязным люстрацыйным інвэнтары ад 27 верасьня 1789 г., у якім Загальскае староства разьмяжоўвалася з Хвойніцкімі добрамі паноў Прозараў, з Барысаўшчынай і Старчам паноў Аскеркаў, і рэчка выступае пад сваёй сапраўднай назвай Рабец, і староства названае Настольскім<ref>Аrchiwum Główny Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich. Sygn. 132. S. 1, 3, 5 </ref>}}<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. VIII. Т. V. Акты об украинской администрации XVI—XVII вв. — Киев, 1907. С. 477, 481</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 года [[Кіеўскае ваяводзтва]] было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009).</ref>. Настольле ў складзе [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] засталося ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], але стала часткай ужо [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]]. [[File:UKR COA Lozky.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Лозкаў.]] Паводле А. Банецкага, у 1607 годзе маёнтак Настольле пана Себасьціяна Дзьмітрыевіча Іскарастынскага набыў маршалак мазырскі Сьцяпан Васілевіч Лозка<ref>Herbarz Polski. Cz. 1, Wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich. / Ułożył i wydał Adam Boniecki (надалей: Boniecki). – Warszawa, 1913. T. XVI. S. 49 – 51 (51)</ref>. Але пры разьмежаваньні Кіеўскай зямлі Кароны і Мазырскага павету ВКЛ у сьнежні 1621 — студзені 1622 года, паны камісары, імаверна, зважаючы на больш раньнія паперы, запісалі «sieło i dwór Na(s)tole» Мазырскага павету прыналежнымі пану Іскарастынскаму<ref>Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 97</ref>. [[File:Алексічы, Настольле, Зімовішчы ў тарыфе 1670 г.png|значак|170px|Алексічы, Настольле, Зімовішчы ў тарыфе трайнога падымнага 1670 г.]] У рэестры выбраных dwoyga [[падымнае|падымных]] Мазырскага павету 1670 году засьведчана, што пан Абрамовіч з свайго 1 дыму ў Настольлі выплачваў 1 злоты. Пры трайным паборы т. г. уладальнік мусіў заплаціць на паўзлотага болей{{заўвага|Сума трайнога ня ўказаная, але вядома, што ў адзіны пабор з дыму выплачвалася 15 грошаў, г. зн. паўзлоты.}}<ref>Lietuvos valstybės istorijos archyvas. F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2295atv., 2296atv.</ref>. Ад пачатку XVIII ст. Настольле названа нягродавым староствам{{заўвага|Дзяржаўнае ўладаньне, якое даравалася за заслугі або перадавалася ў арэнду і не было зьвязана з выкананьнем абавязкаў гродавага старосты.}}, але выступала асобным уладаньнем і раней. У яго складзе — аднаіменныя двор і невялічкая вёска<ref>[https://mozyrxxvek.blogspot.com/2019/02/1789.html Список населенных пунктов Мозырского повета за 1789 год.]</ref>. Сярод габрэяў мястэчка Хвойнікі, якія ня мелі дамоў і падатак плацілі толькі з камораў, у рэвізіі 1716 году названы Ёсь Настольскі<ref>НГАБ у Менску. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139адв.</ref>. Ці ня першым у гэты час вядомым з імя старостам настольскім быў Ян Славінскі, падчашы добжынскі. 27 траўня 1720 году кароль Аўгуст ІІ перадаў староства пану Барталямею Мараўскаму. У 1766 годзе Павал Колб выплачваў з Настольля 100 злотых і 3 грошы кварты{{заўвага|Падатак на ўтрыманьне войска ў памеры чвэрці даходаў.}}, 15 зл. гібэрны{{заўвага|Падатак на ўтрыманьне войска ў зімовы час.}}<ref>Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. – Warszawa, 1885. T. VI. S. 929</ref>. [[Файл:Габрэі ў мястэчку Хвойнікі. 1784 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Хвойніцкія габрэі, схаваныя ў Настольлі ў 1784 г.]] У мэтрычнай кнізе Астраглядавіцкага касьцёлу 2 верасьня 1772 года пан староста настольскі Павал Колб названы сярод кумоў пры таямніцы хросту Ганны і Марыяны, дзяцей судзьдзі гродзскага мазырскага Адама і Антаніны Стоцкіх<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 158адв.</ref>. 8 лютага 1776 года Антоні, сын Барталямея, Мараўскі выдаў квітанцыю Стэфану Славінскаму, у якой запісаў, што калісьці яго бацька, быўшы ня ў стане кіраваць староствам, саступіў яго Стэфану, сыну Яна Славінскага, папярэдняга старосты настольскага<ref>[http://genfinder.blogspot.com/2018/10/blog-post_2.html Генеалогические изыскания. Настольское староство // 1789- w. Nastolla, Starostwo Nastolskie]</ref>. Паводле запісу ў мэтрычнай кнізе Юравіцкага касьцёлу ад 27 верасьня 1783 года, у той дзень быў ахрышчаны Маўрыцый Мацей, сын Станіслава і Людвікі з Казлоўскіх Бялавецкіх, пасэсараў{{заўвага|Пасэсар — часовы ўладальнік маёнтка.}} настольскіх; кумамі выступілі Фларэнцый Аскерка, харунжыч мазырскі, і Антаніна Стоцкая, жонка судзьдзі мазырскага. Яшчэ villa Nastole ў той жа кнізе згаданая ў кастрычніку 1785 году, калі ахрышчаныя былі Ёанна, дачка сужэнства Бялавецкіх, і Мацей Маўрыцый, сын Юзафа і Розы з Казлоўскіх Кучынскіх<ref>НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 30, 31адв.</ref> У сувязі з чаканым перапісам габрэйскага насельніцтва, у 1784 годзе 25 чалавек (głów) з суседніх Хвойнікаў [[Оўруч|Оўруцкага]] павету Кароны, каб не плаціць {{падказка|пагалоўшчыну|Пагалоўшчына, пагалоўнае — дзяржаўны падатак у ВКЛ у XVI—XVIII стст., на розных умовах зьбіраўся з габрэяў, татараў, цыганоў, гандляроў-шатландцаў (шкотаў), замежных купцоў.}} да скарбу, былі схаваныя (і прынятыя) ў Настольлі Мазырскага павету ВКЛ<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 710.</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Настольле і Хвойнікі на пляне Гэнэральнага межаваньня 1797 г.jpg|значак|зьлева|170px|Настольле і Хвойнікі на схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 г.]] Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Настольле — у межах Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 года ў складзе адноўленага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 года [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. Паводле расейскай рэвізіі 1795 года, «сяльцо» Настольле мела 6 двароў з 20 душамі мужчынскага і 18 жаночага полу прыгонных сялянаў<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 532-533адв.</ref>, належала пажыцьцёва старосьце настольскаму Паўлу Колбу, ротмістру Пінскага павету, але знаходзілася ў пасэсіі ў адстаўнога ротмістра Юзафа, сына Франца, Скакоўскага<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 181. А. 109; Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 71</ref>. У 1811 годзе фальварак і вёску Настольле з 20 душамі мужчынскага полу (разам — староства) трымаў, згодна з кантрактам на арэнду, Рыгор Завітневіч, каморнік Рэчыцкага павету<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 91</ref>. У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 23 жыхары абодвух полаў зь вёскі Настольле былі прыхаджанамі Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай царквы, а 14 жыхароў — парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666 </ref>. У пачатку 1870 года ў Настольлі было 9 гаспадароў зь ліку былых дзяржаўных сялянаў, прыпісаных да Небытаўскага сельскага таварыства, 12 аднадворцаў, прыпісаных да Хвойніцкай воласьці<ref>Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 71</ref>. У ведамасьці Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1875 год сказана, што да яе прыходу належалі 19 асобаў мужчынскага і 23 асобы жаночага полу, якія жылі ў 4 дварах вёскі Настольле<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40937. А. 234, 239адв.; гл. таксама: Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458; Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1909 годзе ў вёсцы Настольле 33 двары, 181 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 131</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Настольле на мапе гэнштабу РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.jpg|значак|170px|Настольле і Хвойнікі на мапе гэнштабу РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.]] 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскай мірнай дамовы]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Настольле і Хвойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка – у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917 – 1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. – Минск: Современная школа, 2011. С. 92 – 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. – 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918 – 1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 85</ref>. 1 студзеня 1919 году, паводле пастановы І зьезду КП(б) Беларусі, Хвойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала іх разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Згодна з дакумэнтам «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», на 8 сьнежня 1920 і на 15 красавіка 1921 году ў Настольскай школе першай ступені (г. зн. пачатковай) было адпаведна 12 і 18 вучняў<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19</ref>. 8 сьнежня 1926 года Настольле з Хвойнікамі вярнулі [[БССР]]. На 1929 год 63% жыхароў Настольля складалі каталіцкія або «польскія» сем'і (26)<ref>Пичуков В. П., Старовойтов М. И. Гомельщина многонациональная (20 — 30 е гг. XX в.). Выпуск I. — Гомель, 1999. С. 213</ref>. У гады [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] двое жыхароў Настольля падарваліся на мінах, 39 вяскоўцаў загінулі і прапалі бязь вестак на франтах<ref>Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 190, 321 — 322</ref>. У 1989 годзе, пасьля далучэньня вёскі да Хвойнікаў, у месьце зьявілася вуліца Настольская, але аўтобусны прыпынак захаваў назву Настольле. == Асобы == * Іван Цішкевіч (1919—2001) — правазнавец, доктар юрыдычных навук, прафэсар БДУ. Заслужаны юрыст БССР (1971)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-424 Иван (Ян) Станиславович Тишкевич] Хойнікшчына</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Гістарычныя мясцовасьці Хвойнікаў}} [[Катэгорыя:Хвойнікі]] 7q2yddmjtskljx4ira6duzd7kq9rp8r 2678831 2678830 2026-07-11T16:34:33Z Дамінік 64057 /* Найноўшы час */ 2678831 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Настольле |Статус = |Назва ў родным склоне = Настольля |Назва па-расейску = |Трансьлітараваная назва = Nastolle |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1560 годам |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = Настольля |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 53 |Шырата сэкундаў = 35 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 56 |Даўгата сэкундаў = 06 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Настольле''' — гістарычная мясцовасьць [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], разьмешчаная ў заходняй частцы [[места]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Згадка пра Настольле ў рэвізіі Мазырскага староства 1560 г.jpg|значак|зьлева|170px|Згадка пра Настольле ў рэвізіі Мазырскага староства 1560 г. (копія фрагмэнту з Аrchiwum Рrozorów і Jelskich.)]] У рэвізіі Мазырскага староства 1560 года, выкананай каралеўскімі камісарамі панамі Рыгорам Валовічам і Мікалаем Нарушэвічам, тэкст якой вядомы з актавай кнігі 1777 года, паведамляецца, што мяжа сёлаў Загальле і Клівы ад рэчкі Рабца даходзіла да селішча Настольля, а шырыня таго грунту ад Рабца да Настольля ўздоўж на паўтрэці мілі, упоперак да Каменкі і да Просічы на мілю{{Заўвага|У тэксьце згаданай крыніцы назвы рэчкі і паселішча перайначаныя пазьнейшымі перапісчыкамі або яшчэ і першымі ўкладальнікамі рэвізіі{{Заўвага|Прынамсі, рэчка названая Вябцом у кірылічным дакумэнце 1568 г., заснаваным на зьвестках рэвізіі 1560 г.<ref>Литовская метрика. Книга записей 51 (1566 – 1574). Вильнюс, 2000. С. 177 – 179</ref>}} — «Wiabec», «do sieliszcza Stali» «do sieliszcza na Stali». Але ў копіях рэвізіі, што захоўвалі ў сябе трымальнікі Загальскага староства, паселішча названае Настольлем, хоць рэчка — усё яшчэ Вябцом. У больш падрабязным люстрацыйным інвэнтары ад 27 верасьня 1789 г., у якім Загальскае староства разьмяжоўвалася з Хвойніцкімі добрамі паноў Прозараў, з Барысаўшчынай і Старчам паноў Аскеркаў, і рэчка выступае пад сваёй сапраўднай назвай Рабец, і староства названае Настольскім<ref>Аrchiwum Główny Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich. Sygn. 132. S. 1, 3, 5 </ref>}}<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. VIII. Т. V. Акты об украинской администрации XVI—XVII вв. — Киев, 1907. С. 477, 481</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 года [[Кіеўскае ваяводзтва]] было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009).</ref>. Настольле ў складзе [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] засталося ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], але стала часткай ужо [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]]. [[File:UKR COA Lozky.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Лозкаў.]] Паводле А. Банецкага, у 1607 годзе маёнтак Настольле пана Себасьціяна Дзьмітрыевіча Іскарастынскага набыў маршалак мазырскі Сьцяпан Васілевіч Лозка<ref>Herbarz Polski. Cz. 1, Wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich. / Ułożył i wydał Adam Boniecki (надалей: Boniecki). – Warszawa, 1913. T. XVI. S. 49 – 51 (51)</ref>. Але пры разьмежаваньні Кіеўскай зямлі Кароны і Мазырскага павету ВКЛ у сьнежні 1621 — студзені 1622 года, паны камісары, імаверна, зважаючы на больш раньнія паперы, запісалі «sieło i dwór Na(s)tole» Мазырскага павету прыналежнымі пану Іскарастынскаму<ref>Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 97</ref>. [[File:Алексічы, Настольле, Зімовішчы ў тарыфе 1670 г.png|значак|170px|Алексічы, Настольле, Зімовішчы ў тарыфе трайнога падымнага 1670 г.]] У рэестры выбраных dwoyga [[падымнае|падымных]] Мазырскага павету 1670 году засьведчана, што пан Абрамовіч з свайго 1 дыму ў Настольлі выплачваў 1 злоты. Пры трайным паборы т. г. уладальнік мусіў заплаціць на паўзлотага болей{{заўвага|Сума трайнога ня ўказаная, але вядома, што ў адзіны пабор з дыму выплачвалася 15 грошаў, г. зн. паўзлоты.}}<ref>Lietuvos valstybės istorijos archyvas. F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2295atv., 2296atv.</ref>. Ад пачатку XVIII ст. Настольле названа нягродавым староствам{{заўвага|Дзяржаўнае ўладаньне, якое даравалася за заслугі або перадавалася ў арэнду і не было зьвязана з выкананьнем абавязкаў гродавага старосты.}}, але выступала асобным уладаньнем і раней. У яго складзе — аднаіменныя двор і невялічкая вёска<ref>[https://mozyrxxvek.blogspot.com/2019/02/1789.html Список населенных пунктов Мозырского повета за 1789 год.]</ref>. Сярод габрэяў мястэчка Хвойнікі, якія ня мелі дамоў і падатак плацілі толькі з камораў, у рэвізіі 1716 году названы Ёсь Настольскі<ref>НГАБ у Менску. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139адв.</ref>. Ці ня першым у гэты час вядомым з імя старостам настольскім быў Ян Славінскі, падчашы добжынскі. 27 траўня 1720 году кароль Аўгуст ІІ перадаў староства пану Барталямею Мараўскаму. У 1766 годзе Павал Колб выплачваў з Настольля 100 злотых і 3 грошы кварты{{заўвага|Падатак на ўтрыманьне войска ў памеры чвэрці даходаў.}}, 15 зл. гібэрны{{заўвага|Падатак на ўтрыманьне войска ў зімовы час.}}<ref>Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. – Warszawa, 1885. T. VI. S. 929</ref>. [[Файл:Габрэі ў мястэчку Хвойнікі. 1784 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Хвойніцкія габрэі, схаваныя ў Настольлі ў 1784 г.]] У мэтрычнай кнізе Астраглядавіцкага касьцёлу 2 верасьня 1772 года пан староста настольскі Павал Колб названы сярод кумоў пры таямніцы хросту Ганны і Марыяны, дзяцей судзьдзі гродзскага мазырскага Адама і Антаніны Стоцкіх<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 158адв.</ref>. 8 лютага 1776 года Антоні, сын Барталямея, Мараўскі выдаў квітанцыю Стэфану Славінскаму, у якой запісаў, што калісьці яго бацька, быўшы ня ў стане кіраваць староствам, саступіў яго Стэфану, сыну Яна Славінскага, папярэдняга старосты настольскага<ref>[http://genfinder.blogspot.com/2018/10/blog-post_2.html Генеалогические изыскания. Настольское староство // 1789- w. Nastolla, Starostwo Nastolskie]</ref>. Паводле запісу ў мэтрычнай кнізе Юравіцкага касьцёлу ад 27 верасьня 1783 года, у той дзень быў ахрышчаны Маўрыцый Мацей, сын Станіслава і Людвікі з Казлоўскіх Бялавецкіх, пасэсараў{{заўвага|Пасэсар — часовы ўладальнік маёнтка.}} настольскіх; кумамі выступілі Фларэнцый Аскерка, харунжыч мазырскі, і Антаніна Стоцкая, жонка судзьдзі мазырскага. Яшчэ villa Nastole ў той жа кнізе згаданая ў кастрычніку 1785 году, калі ахрышчаныя былі Ёанна, дачка сужэнства Бялавецкіх, і Мацей Маўрыцый, сын Юзафа і Розы з Казлоўскіх Кучынскіх<ref>НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 30, 31адв.</ref> У сувязі з чаканым перапісам габрэйскага насельніцтва, у 1784 годзе 25 чалавек (głów) з суседніх Хвойнікаў [[Оўруч|Оўруцкага]] павету Кароны, каб не плаціць {{падказка|пагалоўшчыну|Пагалоўшчына, пагалоўнае — дзяржаўны падатак у ВКЛ у XVI—XVIII стст., на розных умовах зьбіраўся з габрэяў, татараў, цыганоў, гандляроў-шатландцаў (шкотаў), замежных купцоў.}} да скарбу, былі схаваныя (і прынятыя) ў Настольлі Мазырскага павету ВКЛ<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 710.</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Настольле і Хвойнікі на пляне Гэнэральнага межаваньня 1797 г.jpg|значак|зьлева|170px|Настольле і Хвойнікі на схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 г.]] Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Настольле — у межах Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 года ў складзе адноўленага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 года [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. Паводле расейскай рэвізіі 1795 года, «сяльцо» Настольле мела 6 двароў з 20 душамі мужчынскага і 18 жаночага полу прыгонных сялянаў<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 532-533адв.</ref>, належала пажыцьцёва старосьце настольскаму Паўлу Колбу, ротмістру Пінскага павету, але знаходзілася ў пасэсіі ў адстаўнога ротмістра Юзафа, сына Франца, Скакоўскага<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 181. А. 109; Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 71</ref>. У 1811 годзе фальварак і вёску Настольле з 20 душамі мужчынскага полу (разам — староства) трымаў, згодна з кантрактам на арэнду, Рыгор Завітневіч, каморнік Рэчыцкага павету<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 91</ref>. У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 23 жыхары абодвух полаў зь вёскі Настольле былі прыхаджанамі Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай царквы, а 14 жыхароў — парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666 </ref>. У пачатку 1870 года ў Настольлі было 9 гаспадароў зь ліку былых дзяржаўных сялянаў, прыпісаных да Небытаўскага сельскага таварыства, 12 аднадворцаў, прыпісаных да Хвойніцкай воласьці<ref>Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 71</ref>. У ведамасьці Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1875 год сказана, што да яе прыходу належалі 19 асобаў мужчынскага і 23 асобы жаночага полу, якія жылі ў 4 дварах вёскі Настольле<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40937. А. 234, 239адв.; гл. таксама: Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458; Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1909 годзе ў вёсцы Настольле 33 двары, 181 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 131</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Настольле на мапе гэнштабу РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.jpg|значак|170px|Настольле і Хвойнікі на мапе гэнштабу РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.]] 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскай мірнай дамовы]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Настольле і Хвойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка – у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917 – 1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. – Минск: Современная школа, 2011. С. 92 – 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. – 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. 1 студзеня 1919 году, паводле пастановы І зьезду КП(б) Беларусі, Хвойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала іх разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Згодна з дакумэнтам «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», на 8 сьнежня 1920 і на 15 красавіка 1921 году ў Настольскай школе першай ступені (г. зн. пачатковай) было адпаведна 12 і 18 вучняў<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19</ref>. 8 сьнежня 1926 года Настольле з Хвойнікамі вярнулі [[БССР]]. На 1929 год 63% жыхароў Настольля складалі каталіцкія або «польскія» сем'і (26)<ref>Пичуков В. П., Старовойтов М. И. Гомельщина многонациональная (20 — 30 е гг. XX в.). Выпуск I. — Гомель, 1999. С. 213</ref>. У гады [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] двое жыхароў Настольля падарваліся на мінах, 39 вяскоўцаў загінулі і прапалі бязь вестак на франтах<ref>Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 190, 321 — 322</ref>. У 1989 годзе, пасьля далучэньня вёскі да Хвойнікаў, у месьце зьявілася вуліца Настольская, але аўтобусны прыпынак захаваў назву Настольле. == Асобы == * Іван Цішкевіч (1919—2001) — правазнавец, доктар юрыдычных навук, прафэсар БДУ. Заслужаны юрыст БССР (1971)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-424 Иван (Ян) Станиславович Тишкевич] Хойнікшчына</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Гістарычныя мясцовасьці Хвойнікаў}} [[Катэгорыя:Хвойнікі]] 5hfzzrirg0wdhd8h694ipdshfv3yi4u 2678832 2678831 2026-07-11T16:38:36Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2678832 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Настольле |Статус = |Назва ў родным склоне = Настольля |Назва па-расейску = |Трансьлітараваная назва = Nastolle |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1560 годам |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = Настольля |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 53 |Шырата сэкундаў = 35 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 56 |Даўгата сэкундаў = 06 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Настольле''' — гістарычная мясцовасьць [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], разьмешчаная ў заходняй частцы [[места]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Згадка пра Настольле ў рэвізіі Мазырскага староства 1560 г.jpg|значак|зьлева|170px|Згадка пра Настольле ў рэвізіі Мазырскага староства 1560 г. (копія фрагмэнту з Аrchiwum Рrozorów і Jelskich.)]] У рэвізіі Мазырскага староства 1560 года, выкананай каралеўскімі камісарамі панамі Рыгорам Валовічам і Мікалаем Нарушэвічам, тэкст якой вядомы з актавай кнігі 1777 года, паведамляецца, што мяжа сёлаў Загальле і Клівы ад рэчкі Рабца даходзіла да селішча Настольля, а шырыня таго грунту ад Рабца да Настольля ўздоўж на паўтрэці мілі, упоперак да Каменкі і да Просічы на мілю{{Заўвага|У тэксьце згаданай крыніцы назвы рэчкі і паселішча перайначаныя пазьнейшымі перапісчыкамі або яшчэ і першымі ўкладальнікамі рэвізіі{{Заўвага|Прынамсі, рэчка названая Вябцом у кірылічным дакумэнце 1568 г., заснаваным на зьвестках рэвізіі 1560 г.<ref>Литовская метрика. Книга записей 51 (1566 – 1574). Вильнюс, 2000. С. 177 – 179</ref>}} — «Wiabec», «do sieliszcza Stali» «do sieliszcza na Stali». Але ў копіях рэвізіі, што захоўвалі ў сябе трымальнікі Загальскага староства, паселішча названае Настольлем, хоць рэчка — усё яшчэ Вябцом. У больш падрабязным люстрацыйным інвэнтары ад 27 верасьня 1789 г., у якім Загальскае староства разьмяжоўвалася з Хвойніцкімі добрамі паноў Прозараў, з Барысаўшчынай і Старчам паноў Аскеркаў, і рэчка выступае пад сваёй сапраўднай назвай Рабец, і староства названае Настольскім<ref>Аrchiwum Główny Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich. Sygn. 132. S. 1, 3, 5 </ref>}}<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. VIII. Т. V. Акты об украинской администрации XVI—XVII вв. — Киев, 1907. С. 477, 481</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 года [[Кіеўскае ваяводзтва]] было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009).</ref>. Настольле ў складзе [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] засталося ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], але стала часткай ужо [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]]. [[File:UKR COA Lozky.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Лозкаў.]] Паводле А. Банецкага, у 1607 годзе маёнтак Настольле пана Себасьціяна Дзьмітрыевіча Іскарастынскага набыў маршалак мазырскі Сьцяпан Васілевіч Лозка<ref>Herbarz Polski. Cz. 1, Wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich. / Ułożył i wydał Adam Boniecki (надалей: Boniecki). – Warszawa, 1913. T. XVI. S. 49 – 51 (51)</ref>. Але пры разьмежаваньні Кіеўскай зямлі Кароны і Мазырскага павету ВКЛ у сьнежні 1621 — студзені 1622 года, паны камісары, імаверна, зважаючы на больш раньнія паперы, запісалі «sieło i dwór Na(s)tole» Мазырскага павету прыналежнымі пану Іскарастынскаму<ref>Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 97</ref>. [[File:Алексічы, Настольле, Зімовішчы ў тарыфе 1670 г.png|значак|170px|Алексічы, Настольле, Зімовішчы ў тарыфе трайнога падымнага 1670 г.]] У рэестры выбраных dwoyga [[падымнае|падымных]] Мазырскага павету 1670 году засьведчана, што пан Абрамовіч з свайго 1 дыму ў Настольлі выплачваў 1 злоты. Пры трайным паборы т. г. уладальнік мусіў заплаціць на паўзлотага болей{{заўвага|Сума трайнога ня ўказаная, але вядома, што ў адзіны пабор з дыму выплачвалася 15 грошаў, г. зн. паўзлоты.}}<ref>Lietuvos valstybės istorijos archyvas. F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2295atv., 2296atv.</ref>. Ад пачатку XVIII ст. Настольле названа нягродавым староствам{{заўвага|Дзяржаўнае ўладаньне, якое даравалася за заслугі або перадавалася ў арэнду і не было зьвязана з выкананьнем абавязкаў гродавага старосты.}}, але выступала асобным уладаньнем і раней. У яго складзе — аднаіменныя двор і невялічкая вёска<ref>[https://mozyrxxvek.blogspot.com/2019/02/1789.html Список населенных пунктов Мозырского повета за 1789 год.]</ref>. Сярод габрэяў мястэчка Хвойнікі, якія ня мелі дамоў і падатак плацілі толькі з камораў, у рэвізіі 1716 году названы Ёсь Настольскі<ref>НГАБ у Менску. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139адв.</ref>. Ці ня першым у гэты час вядомым з імя старостам настольскім быў Ян Славінскі, падчашы добжынскі. 27 траўня 1720 году кароль Аўгуст ІІ перадаў староства пану Барталямею Мараўскаму. У 1766 годзе Павал Колб выплачваў з Настольля 100 злотых і 3 грошы кварты{{заўвага|Падатак на ўтрыманьне войска ў памеры чвэрці даходаў.}}, 15 зл. гібэрны{{заўвага|Падатак на ўтрыманьне войска ў зімовы час.}}<ref>Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. – Warszawa, 1885. T. VI. S. 929</ref>. [[Файл:Габрэі ў мястэчку Хвойнікі. 1784 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Хвойніцкія габрэі, схаваныя ў Настольлі ў 1784 г.]] У мэтрычнай кнізе Астраглядавіцкага касьцёлу 2 верасьня 1772 года пан староста настольскі Павал Колб названы сярод кумоў пры таямніцы хросту Ганны і Марыяны, дзяцей судзьдзі гродзскага мазырскага Адама і Антаніны Стоцкіх<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 158адв.</ref>. 8 лютага 1776 года Антоні, сын Барталямея, Мараўскі выдаў квітанцыю Стэфану Славінскаму, у якой запісаў, што калісьці яго бацька, быўшы ня ў стане кіраваць староствам, саступіў яго Стэфану, сыну Яна Славінскага, папярэдняга старосты настольскага<ref>[http://genfinder.blogspot.com/2018/10/blog-post_2.html Генеалогические изыскания. Настольское староство // 1789- w. Nastolla, Starostwo Nastolskie]</ref>. Паводле запісу ў мэтрычнай кнізе Юравіцкага касьцёлу ад 27 верасьня 1783 года, у той дзень быў ахрышчаны Маўрыцый Мацей, сын Станіслава і Людвікі з Казлоўскіх Бялавецкіх, пасэсараў{{заўвага|Пасэсар — часовы ўладальнік маёнтка.}} настольскіх; кумамі выступілі Фларэнцый Аскерка, харунжыч мазырскі, і Антаніна Стоцкая, жонка судзьдзі мазырскага. Яшчэ villa Nastole ў той жа кнізе згаданая ў кастрычніку 1785 году, калі ахрышчаныя былі Ёанна, дачка сужэнства Бялавецкіх, і Мацей Маўрыцый, сын Юзафа і Розы з Казлоўскіх Кучынскіх<ref>НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 30, 31адв.</ref> У сувязі з чаканым перапісам габрэйскага насельніцтва, у 1784 годзе 25 чалавек (głów) з суседніх Хвойнікаў [[Оўруч|Оўруцкага]] павету Кароны, каб не плаціць {{падказка|пагалоўшчыну|Пагалоўшчына, пагалоўнае — дзяржаўны падатак у ВКЛ у XVI—XVIII стст., на розных умовах зьбіраўся з габрэяў, татараў, цыганоў, гандляроў-шатландцаў (шкотаў), замежных купцоў.}} да скарбу, былі схаваныя (і прынятыя) ў Настольлі Мазырскага павету ВКЛ<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 87. А. 1108; Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 710.</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Настольле і Хвойнікі на пляне Гэнэральнага межаваньня 1797 г.jpg|значак|зьлева|170px|Настольле і Хвойнікі на схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 г.]] Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Настольле — у межах Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 года ў складзе адноўленага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 года [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. Паводле расейскай рэвізіі 1795 года, «сяльцо» Настольле мела 6 двароў з 20 душамі мужчынскага і 18 жаночага полу прыгонных сялянаў<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 532-533адв.</ref>, належала пажыцьцёва старосьце настольскаму Паўлу Колбу, ротмістру Пінскага павету, але знаходзілася ў пасэсіі ў адстаўнога ротмістра Юзафа, сына Франца, Скакоўскага<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 181. А. 109; Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 71</ref>. У 1811 годзе фальварак і вёску Настольле з 20 душамі мужчынскага полу (разам — староства) трымаў, згодна з кантрактам на арэнду, Рыгор Завітневіч, каморнік Рэчыцкага павету<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 91</ref>. У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 23 жыхары абодвух полаў зь вёскі Настольле былі прыхаджанамі Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай царквы, а 14 жыхароў — парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666 </ref>. У пачатку 1870 года ў Настольлі было 9 гаспадароў зь ліку былых дзяржаўных сялянаў, прыпісаных да Небытаўскага сельскага таварыства, 12 аднадворцаў, прыпісаных да Хвойніцкай воласьці<ref>Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 71</ref>. У ведамасьці Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1875 год сказана, што да яе прыходу належалі 19 асобаў мужчынскага і 23 асобы жаночага полу, якія жылі ў 4 дварах вёскі Настольле<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40937. А. 234, 239адв.; гл. таксама: Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458; Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1909 годзе ў вёсцы Настольле 33 двары, 181 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 131</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Настольле на мапе гэнштабу РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.jpg|значак|170px|Настольле і Хвойнікі на мапе гэнштабу РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.]] 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскай мірнай дамовы]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Настольле і Хвойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка – у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917 – 1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. – Минск: Современная школа, 2011. С. 92 – 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. – 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. 1 студзеня 1919 году, паводле пастановы І зьезду КП(б) Беларусі, Хвойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала іх разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Згодна з дакумэнтам «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», на 8 сьнежня 1920 і на 15 красавіка 1921 году ў Настольскай школе першай ступені (г. зн. пачатковай) было адпаведна 12 і 18 вучняў<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19</ref>. 8 сьнежня 1926 года Настольле з Хвойнікамі вярнулі [[БССР]]. На 1929 год 63% жыхароў Настольля складалі каталіцкія або «польскія» сем'і (26)<ref>Пичуков В. П., Старовойтов М. И. Гомельщина многонациональная (20 — 30 е гг. XX в.). Выпуск I. — Гомель, 1999. С. 213</ref>. У гады [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] двое жыхароў Настольля падарваліся на мінах, 39 вяскоўцаў загінулі і прапалі бязь вестак на франтах<ref>Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 190, 321 — 322</ref>. У 1989 годзе, пасьля далучэньня вёскі да Хвойнікаў, у месьце зьявілася вуліца Настольская, але аўтобусны прыпынак захаваў назву Настольле. == Асобы == * Іван Цішкевіч (1919—2001) — правазнавец, доктар юрыдычных навук, прафэсар БДУ. Заслужаны юрыст БССР (1971)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-424 Иван (Ян) Станиславович Тишкевич] Хойнікшчына</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Гістарычныя мясцовасьці Хвойнікаў}} [[Катэгорыя:Хвойнікі]] 9ld25w5yqrnsrc7ayhapvofjd2142de 2678833 2678832 2026-07-11T16:41:10Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2678833 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Настольле |Статус = |Назва ў родным склоне = Настольля |Назва па-расейску = |Трансьлітараваная назва = Nastolle |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1560 годам |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = Настольля |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 53 |Шырата сэкундаў = 35 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 56 |Даўгата сэкундаў = 06 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Настольле''' — гістарычная мясцовасьць [[Хвойнікі|Хвойнікаў]], разьмешчаная ў заходняй частцы [[места]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Згадка пра Настольле ў рэвізіі Мазырскага староства 1560 г.jpg|значак|зьлева|170px|Згадка пра Настольле ў рэвізіі Мазырскага староства 1560 г. (копія фрагмэнту з Аrchiwum Рrozorów і Jelskich.)]] У рэвізіі Мазырскага староства 1560 года, выкананай каралеўскімі камісарамі панамі Рыгорам Валовічам і Мікалаем Нарушэвічам, тэкст якой вядомы з актавай кнігі 1777 года, паведамляецца, што мяжа сёлаў Загальле і Клівы ад рэчкі Рабца даходзіла да селішча Настольля, а шырыня таго грунту ад Рабца да Настольля ўздоўж на паўтрэці мілі, упоперак да Каменкі і да Просічы на мілю{{Заўвага|У тэксьце згаданай крыніцы назвы рэчкі і паселішча перайначаныя пазьнейшымі перапісчыкамі або яшчэ і першымі ўкладальнікамі рэвізіі{{Заўвага|Прынамсі, рэчка названая Вябцом у кірылічным дакумэнце 1568 г., заснаваным на зьвестках рэвізіі 1560 г.<ref>Литовская метрика. Книга записей 51 (1566 – 1574). Вильнюс, 2000. С. 177 – 179</ref>}} — «Wiabec», «do sieliszcza Stali» «do sieliszcza na Stali». Але ў копіях рэвізіі, што захоўвалі ў сябе трымальнікі Загальскага староства, паселішча названае Настольлем, хоць рэчка — усё яшчэ Вябцом. У больш падрабязным люстрацыйным інвэнтары ад 27 верасьня 1789 г., у якім Загальскае староства разьмяжоўвалася з Хвойніцкімі добрамі паноў Прозараў, з Барысаўшчынай і Старчам паноў Аскеркаў, і рэчка выступае пад сваёй сапраўднай назвай Рабец, і староства названае Настольскім<ref>Аrchiwum Główny Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich. Sygn. 132. S. 1, 3, 5 </ref>}}<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. VIII. Т. V. Акты об украинской администрации XVI—XVII вв. — Киев, 1907. С. 477, 481</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 года [[Кіеўскае ваяводзтва]] было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009).</ref>. Настольле ў складзе [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] засталося ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], але стала часткай ужо [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]]. [[File:UKR COA Lozky.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Лозкаў.]] Паводле А. Банецкага, у 1607 годзе маёнтак Настольле пана Себасьціяна Дзьмітрыевіча Іскарастынскага набыў маршалак мазырскі Сьцяпан Васілевіч Лозка<ref>Herbarz Polski. Cz. 1, Wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich. / Ułożył i wydał Adam Boniecki (надалей: Boniecki). – Warszawa, 1913. T. XVI. S. 49 – 51 (51)</ref>. Але пры разьмежаваньні Кіеўскай зямлі Кароны і Мазырскага павету ВКЛ у сьнежні 1621 — студзені 1622 года, паны камісары, імаверна, зважаючы на больш раньнія паперы, запісалі «sieło i dwór Na(s)tole» Мазырскага павету прыналежнымі пану Іскарастынскаму<ref>Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 97</ref>. [[File:Алексічы, Настольле, Зімовішчы ў тарыфе 1670 г.png|значак|170px|Алексічы, Настольле, Зімовішчы ў тарыфе трайнога падымнага 1670 г.]] У рэестры выбраных dwoyga [[падымнае|падымных]] Мазырскага павету 1670 году засьведчана, што пан Абрамовіч з свайго 1 дыму ў Настольлі выплачваў 1 злоты. Пры трайным паборы т. г. уладальнік мусіў заплаціць на паўзлотага болей{{заўвага|Сума трайнога ня ўказаная, але вядома, што ў адзіны пабор з дыму выплачвалася 15 грошаў, г. зн. паўзлоты.}}<ref>Lietuvos valstybės istorijos archyvas. F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2295atv., 2296atv.</ref>. Ад пачатку XVIII ст. Настольле названа нягродавым староствам{{заўвага|Дзяржаўнае ўладаньне, якое даравалася за заслугі або перадавалася ў арэнду і не было зьвязана з выкананьнем абавязкаў гродавага старосты.}}, але выступала асобным уладаньнем і раней. У яго складзе — аднаіменныя двор і невялічкая вёска<ref>[https://mozyrxxvek.blogspot.com/2019/02/1789.html Список населенных пунктов Мозырского повета за 1789 год.]</ref>. Сярод габрэяў мястэчка Хвойнікі, якія ня мелі дамоў і падатак плацілі толькі з камораў, у рэвізіі 1716 году названы Ёсь Настольскі<ref>НГАБ у Менску. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139адв.</ref>. Ці ня першым у гэты час вядомым з імя старостам настольскім быў Ян Славінскі, падчашы добжынскі. 27 траўня 1720 году кароль Аўгуст ІІ перадаў староства пану Барталямею Мараўскаму. У 1766 годзе Павал Колб выплачваў з Настольля 100 злотых і 3 грошы кварты{{заўвага|Падатак на ўтрыманьне войска ў памеры чвэрці даходаў.}}, 15 зл. гібэрны{{заўвага|Падатак на ўтрыманьне войска ў зімовы час.}}<ref>Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. – Warszawa, 1885. T. VI. S. 929</ref>. [[Файл:Габрэі ў мястэчку Хвойнікі. 1784 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Хвойніцкія габрэі, схаваныя ў Настольлі ў 1784 г.]] У мэтрычнай кнізе Астраглядавіцкага касьцёлу 2 верасьня 1772 года пан староста настольскі Павал Колб названы сярод кумоў пры таямніцы хросту Ганны і Марыяны, дзяцей судзьдзі гродзскага мазырскага Адама і Антаніны Стоцкіх<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 158адв.</ref>. 8 лютага 1776 года Антоні, сын Барталямея, Мараўскі выдаў квітанцыю Стэфану Славінскаму, у якой запісаў, што калісьці яго бацька, быўшы ня ў стане кіраваць староствам, саступіў яго Стэфану, сыну Яна Славінскага, папярэдняга старосты настольскага<ref>[http://genfinder.blogspot.com/2018/10/blog-post_2.html Генеалогические изыскания. Настольское староство // 1789- w. Nastolla, Starostwo Nastolskie]</ref>. Паводле запісу ў мэтрычнай кнізе Юравіцкага касьцёлу ад 27 верасьня 1783 года, у той дзень быў ахрышчаны Маўрыцый Мацей, сын Станіслава і Людвікі з Казлоўскіх Бялавецкіх, пасэсараў{{заўвага|Пасэсар — часовы ўладальнік маёнтка.}} настольскіх; кумамі выступілі Фларэнцый Аскерка, харунжыч мазырскі, і Антаніна Стоцкая, жонка судзьдзі мазырскага. Яшчэ villa Nastole ў той жа кнізе згаданая ў кастрычніку 1785 году, калі ахрышчаныя былі Ёанна, дачка сужэнства Бялавецкіх, і Мацей Маўрыцый, сын Юзафа і Розы з Казлоўскіх Кучынскіх<ref>НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 30, 31адв.</ref> У сувязі з чаканым перапісам габрэйскага насельніцтва, у 1784 годзе 25 чалавек (głów) з суседніх Хвойнікаў [[Оўруч|Оўруцкага]] павету Кароны, каб не плаціць пагалоўшчыну{{заўвага|Пагалоўшчына, пагалоўнае — дзяржаўны падатак у ВКЛ у XVI—XVIII стст., які на розных умовах зьбіраўся з габрэяў, татараў, цыганоў, гандляроў-шатландцаў (шкотаў), замежных купцоў.}} да скарбу, былі схаваныя (і прынятыя) ў суседнім маёнтку Настольлі Мазырскага павету ВКЛ<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 87. А. 1108; Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 710.</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Настольле і Хвойнікі на пляне Гэнэральнага межаваньня 1797 г.jpg|значак|зьлева|170px|Настольле і Хвойнікі на схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 г.]] Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Настольле — у межах Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 года ў складзе адноўленага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 года [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. Паводле расейскай рэвізіі 1795 года, «сяльцо» Настольле мела 6 двароў з 20 душамі мужчынскага і 18 жаночага полу прыгонных сялянаў<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 532-533адв.</ref>, належала пажыцьцёва старосьце настольскаму Паўлу Колбу, ротмістру Пінскага павету, але знаходзілася ў пасэсіі ў адстаўнога ротмістра Юзафа, сына Франца, Скакоўскага<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 181. А. 109; Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 71</ref>. У 1811 годзе фальварак і вёску Настольле з 20 душамі мужчынскага полу (разам — староства) трымаў, згодна з кантрактам на арэнду, Рыгор Завітневіч, каморнік Рэчыцкага павету<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 91</ref>. У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 23 жыхары абодвух полаў зь вёскі Настольле былі прыхаджанамі Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай царквы, а 14 жыхароў — парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666 </ref>. У пачатку 1870 года ў Настольлі было 9 гаспадароў зь ліку былых дзяржаўных сялянаў, прыпісаных да Небытаўскага сельскага таварыства, 12 аднадворцаў, прыпісаных да Хвойніцкай воласьці<ref>Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 71</ref>. У ведамасьці Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1875 год сказана, што да яе прыходу належалі 19 асобаў мужчынскага і 23 асобы жаночага полу, якія жылі ў 4 дварах вёскі Настольле<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40937. А. 234, 239адв.; гл. таксама: Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458; Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1909 годзе ў вёсцы Настольле 33 двары, 181 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 131</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Настольле на мапе гэнштабу РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.jpg|значак|170px|Настольле і Хвойнікі на мапе гэнштабу РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.]] 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскай мірнай дамовы]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Настольле і Хвойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка – у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917 – 1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. – Минск: Современная школа, 2011. С. 92 – 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. – 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. 1 студзеня 1919 году, паводле пастановы І зьезду КП(б) Беларусі, Хвойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала іх разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Згодна з дакумэнтам «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», на 8 сьнежня 1920 і на 15 красавіка 1921 году ў Настольскай школе першай ступені (г. зн. пачатковай) было адпаведна 12 і 18 вучняў<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19</ref>. 8 сьнежня 1926 года Настольле з Хвойнікамі вярнулі [[БССР]]. На 1929 год 63% жыхароў Настольля складалі каталіцкія або «польскія» сем'і (26)<ref>Пичуков В. П., Старовойтов М. И. Гомельщина многонациональная (20 — 30 е гг. XX в.). Выпуск I. — Гомель, 1999. С. 213</ref>. У гады [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] двое жыхароў Настольля падарваліся на мінах, 39 вяскоўцаў загінулі і прапалі бязь вестак на франтах<ref>Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 190, 321 — 322</ref>. У 1989 годзе, пасьля далучэньня вёскі да Хвойнікаў, у месьце зьявілася вуліца Настольская, але аўтобусны прыпынак захаваў назву Настольле. == Асобы == * Іван Цішкевіч (1919—2001) — правазнавец, доктар юрыдычных навук, прафэсар БДУ. Заслужаны юрыст БССР (1971)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-424 Иван (Ян) Станиславович Тишкевич] Хойнікшчына</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Гістарычныя мясцовасьці Хвойнікаў}} [[Катэгорыя:Хвойнікі]] bpmr5jn1mfd4oh53vxlj24uyc97ta1u 0 255633 2678872 2635842 2026-07-12T07:07:52Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678872 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт |Назва = Кутна Гора |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Кутнай Горы |Назва на мове краіны = Kutná Hora |Код мовы назвы краіны = |Краіна = Чэхія |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1289 |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Краі Чэхіі|Край]] |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Сярэднечэскі край|Сярэднечэскі]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = [[Акругі Чэхіі|Акруга]] |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = [[Кутнагорская акруга|Кутнагорская]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 33,05 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 20 450 |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва= |Год падліку колькасьці = 2022 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Дадатковы парамэтар насельніцтва = |Значэньне дадатковага парамэтра насельніцтва = |Год падліку дадатковага парамэтра насельніцтва = |Часавы пас = |Летні час = |Сьпіс тэлефонных кодаў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = 284 01 |Паштовыя індэксы = |Назва лічбавага клясыфікатару = |Лічбавы клясыфікатар = |Аўтамабільны нумарны знак = S |Назва аўтамабільнага нумарнога знаку = |Аўтамабільныя нумарныя знакі = |Назва аўтамабільных нумарных знакаў = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 49 |Шырата хвілінаў = 56 |Шырата сэкундаў = 54 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 15 |Даўгата хвілінаў = 16 |Даўгата сэкундаў = 5 |Назва мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Назва мапы2 = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = [http://kutnahora.cz/ Афіцыйны сайт] |Колер = {{Колер|Чэхія}} }} '''Кутна Гора''' ({{мова-cs|Kutná Hora}}) — горад у [[Чэхія|Чэхіі]]. Уваходзіць у склад [[Сярэднечэскі край|Сярэднечэскага краю]] (вобласьці). Знаходзіцца за 60 км на усход ад [[Прага|Прагі]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Кутнагорская акруга|Кутнагорскай акругі]]. Каля 20 000 жыхароў. == Славутасьці == Праслаўлены шматлікімі помнікамі [[Готыка|гатычнай архітэктуры]]. * [[Сабор Сьвятой Барбары]] 1388—1547 — самы вядомы архітэктурны помнік Кутна-Горы — другі па велічыні і значнасьці гатычны [[храм]] Чэхіі, пабудаваны ў стылі позьняй (уладзіслаўскай) готыкі * [[Касьцёл Сьвятога Якава Старэйшага (Кутна Гора)|Касьцёл Сьвятога Якава Старэйшага]] (1330) * Будынак Архідэканства (1594—1599) * Езуіцкі Каледж (1667—1700) * Былая [[мынца]] — [[Улоскі двор|Улоскі (італьянскі) двор]] (XIII стагодзьдзе) * Барочны [[чумны слуп]] (1713—1715) * На ўскрайку гораду, у раёне [[Седлец (Кутна-Гара)|Сядлец]] — [[Косьтніца ў Седлеце|касьцёл усіх Сьвятых з косьцніцай]] пры могілках (каля 1400) * У Седлеце — [[сабор Ушэсьця Панны Марыі і Сьвятога Яна Хрысьціцеля]] (1280—1320, 1702—1714) * Музэй срэбра «Градэк» і сярэднявечная срэбраная шахта (1485—1505) * Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы пры могілках (ок. 1415) * Касьцёл усіх Сьвятых (каля 1290) * [[Капэла (Архітэктура)|капэла]] цела Гасподняга (каля 1400) * Манастыр [[Урсулінкі|урсулінак]] (1733—1743) * Касьцёл Маці Божай на Намнеці (1360—1470) * Касьцёл Сьвятога Яна Непамуцкага (1734—1750) * Каменны фантан (1493—1495) * Каменны дом (1485—1495) * Помнік сьвятому Вацлаву Гістарычны цэнтар гораду ўваходзіць у [[Сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Чэхіі]]. == Галерэя == <gallery mode=packed heights=145> KUTNA HORA (js) 16.jpg|Вуліца Сьвятой Барбары і езуіцкі каледж KUTNA HORA (js) 11.jpg|[[Сабор Сьвятой Барбары]] Kostnice Sedlec.JPG|Косьніца ў Седлец Klášter cisterciácký, s omezením bez budovy jídelny (Sedlec).jpg|[[сабор Ушэсьця Панны Марыі і Сьвятога Яна Хрысьціцеля]] Kutna Hora CZ St James Church 08.jpg|Касьцёл Сьвятога Яна Ursuline monastery, Kurna Hora.jpg|Манастыр урсулінак Kutna Hora CZ main square.JPG|Стары горад </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Сусьветная спадчына|732}} * [https://web.archive.org/web/20160415162058/http://www.mu.kutnahora.cz/ Кутна Гора — інфармацыйны партал]{{ref-cs}} * [https://web.archive.org/web/20100911050226/http://sova.rsh.ru/kutna-hora/index.html Кутна Гора — фотагалерэя]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20220419203508/https://destinace.kutnahora.cz/d/dostoprimechatelnosti?lang=10 Кутна Гора — славутасьці і гісторыя]{{ref-cs}} * [https://whc.unesco.org/en/list/732/ Інфармацыя пра Кутна-Гору] на сайце [https://whc.unesco.org/ UNESCO] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Сярэднечэскага краю]] [[Катэгорыя:Кутнагорская акруга]] btbmwwxy7urdq6qxu61ae6zqv1cprcp 0 259551 2678822 2663671 2026-07-11T15:36:52Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678822 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Жуан Рамальлю''' ({{мова-pt|João Ramalho}}; 1493—1582) — партугальскі дасьледнік і авантурнік, вядомым як першы [[бандэйранты|бандэйрант]]. Большую частку свайго жыцьця правёў сярод індзейцаў [[тупінікім]] у [[Бразылія|Бразыліі]] па сваім прыбыцьці на кантынэнт у 1515 годзе. Ён нават стаў аднім зь лідэраў індзейскай вёскі пасьля таго, як пасябраваў з уплывовым індзейскім правадыром [[Тыбірыса]]м<ref name="camara">[http://www.camara.sp.gov.br/apartes/revista-apartes/numero-20/perfil-joao-ramalho/ «Nº20 – Perfil > João Ramalho»]. Câmara Municipal de São Paulo.</ref>. Рамальлю згуляў важную ролю ў дачыненьнях паміж партугальцамі і тубыльцамі, асаблівым па прыбыцьці [[Мартым Афонсу дзі Соўза|Мартыма Афонсу дзі Соўзы]], зь якім Рамальлю пасябраваў па сустрэчы ў [[Сан-Вісэнці (Сан-Паўлу)|Сан-Вісэнці]], першым паселішчы партугальцаў у Амэрыцы<ref name="camara"/>. Некаторыя гісторыкі лічаць, што продкі Рамальлю былі [[габрэі|жыдамі]]<ref>[https://web.archive.org/web/20221003191757/https://www.redejudiariasportugal.com/index.php/pt/cidades/covilha Covilhã]. Rede de Judiarias de Portugal.</ref>. У гістарычных запісах Рамальлю апісваецца як чалавек спартовага складу з доўгай барадой і цёмнай скурай з-за сонечных апёкаў. Паводле некаторых крыніцаў, ягоным першапачатковым імём было Жуан Малданаду<ref>[http://vejasp.abril.com.br/materia/veja-sao-paulo-25-anos-portugues-joao-ramalho-indio-tibirica/ «Conheça a história de João Ramalho e Tibiriçá»]. Veja.</ref>. У 1580 годзе цяжка захварэў, а ў 1582 годзе сканаў у невядомым месцы ў [[джунглі|джунглях]]<ref>Vargas, Maria Ester. [https://web.archive.org/web/20220805184102/http://www.santoandre.sp.gov.br/biblioteca/bv/hemdig_txt/040213002a.pdf «João Ramalho — Bandeira de Vouzela»]. Biblioteca Virtual da Prefeitura de Santo André.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Рамальлю, Жуан}} [[Катэгорыя:Партугальскія падарожнікі]] l6vz3chjhukay1r0yirou0xbwdlweeu 10 264575 2678873 2678791 2026-07-12T07:10:38Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2678873 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/vysshaya-liga/#/S2JsqqzJ/standings/overall/ Soccerway] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 11 ліпеня 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=DMI, MAX, ISL, HOM, DBR, TAZ, FCM, ARS, NIO, VIC, BAR, SLA, DNE, BSH, BAT, NAF <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_DMI=10 | нічыі_DMI=3 |паразы_DMI=1 |мз_DMI=26 |мп_DMI=12 |перамогі_MAX=9 | нічыі_MAX=4 |паразы_MAX=1 |мз_MAX=30 |мп_MAX=13 |перамогі_ISL=8 | нічыі_ISL=4 |паразы_ISL=2 |мз_ISL=24 |мп_ISL=10 |перамогі_HOM=7 | нічыі_HOM=5 |паразы_HOM=3 |мз_HOM=21 |мп_HOM=13 |перамогі_DBR=7 | нічыі_DBR=3 |паразы_DBR=5 |мз_DBR=24 |мп_DBR=15 |перамогі_TAZ=6 | нічыі_TAZ=5 |паразы_TAZ=4 |мз_TAZ=23 |мп_TAZ=13 |перамогі_FCM=6 | нічыі_FCM=4 |паразы_FCM=5 |мз_FCM=21 |мп_FCM=20 |перамогі_ARS=5 | нічыі_ARS=6 |паразы_ARS=3 |мз_ARS=18 |мп_ARS=18 |перамогі_NIO=6 | нічыі_NIO=3 |паразы_NIO=6 |мз_NIO=16 |мп_NIO=15 |перамогі_VIC=4 | нічыі_VIC=5 |паразы_VIC=5 |мз_VIC=13 |мп_VIC=16 |перамогі_BAR=4 | нічыі_BAR=4 |паразы_BAR=7 |мз_BAR=15 |мп_BAR=26 |перамогі_SLA=3 | нічыі_SLA=6 |паразы_SLA=6 |мз_SLA=14 |мп_SLA=22 |перамогі_DNE=2 | нічыі_DNE=5 |паразы_DNE=8 |мз_DNE=12 |мп_DNE=22 |перамогі_BSH=3 | нічыі_BSH=2 |паразы_BSH=9 |мз_BSH=13 |мп_BSH=26 |перамогі_BAT=1 | нічыі_BAT=6 |паразы_BAT=7 |мз_BAT=9 |мп_BAT=17 |перамогі_NAF=1 | нічыі_NAF=3 |паразы_NAF=10 |мз_NAF=10 |мп_NAF=31 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ARS=[[Арсэнал Койданаў|Арсэнал]] |назва_BAR=[[Баранавічы (футбольны клюб)|Баранавічы]] |назва_BAT=[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] |назва_BSH=[[Белшына Бабруйск|Белшына]] |назва_VIC=[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебск]] |назва_HOM=[[Гомель (футбольны клюб)|Гомель]] |назва_DNE=[[Дняпро Магілёў|Дняпро]] |назва_DBR=[[Дынама Берасьце]] |назва_DMI=[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]] |назва_ISL=[[Іслач Менскі раён|Іслач]] |назва_FCM=[[Менск (футбольны клюб)|Менск]] |назва_MAX=[[МЛ Віцебск]] |назва_NAF=[[Нафтан Наваполацак|Нафтан]] |назва_NIO=[[Нёман Горадня|Нёман]] |назва_SLA=[[Славія Мазыр|Славія]] |назва_TAZ=[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CL1Q |вынік2=ECL1Q |вынік14=RPO |вынік15=REL |вынік16=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Лік перамог; 6) Забітыя мячы; 7) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CL1Q=green2|тэкст_CL1Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Першы кваліфікацыйны раўнд|Першы кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ECL1Q=yellow1 |тэкст_ECL1Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Першы кваліфікацыйны раўнд|Першы кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_RPO=red2 |тэкст_RPO=Пераходныя матчы |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Першую лігу }}</onlyinclude> q4kjyslrkrekk4vn1fwd94fd2sh16wk 0 265237 2678869 2668574 2026-07-12T00:29:00Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678869 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Карыят |лацінка = Karyjat |арыгінал = Cariatto |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Кор|Caro]] + [[Ят|Joto]] <br> Caro + [[Гадзь|Hatho]] |варыянт = Кар'ят |вытворныя = |зьвязаныя = Jutcar }} '''Карыят''' (''Кар’ят'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Карыята або Карыета (Cariatto{{Заўвага|''Cariatto'' (3 ліпеня 529 году і 22 чэрвеня 585 году<ref>Monumenta Germaniae historica inde ab anno Christi quingentesimo usque ad annum millesimum et quingentesimum: Concilia. Legum sectio III, T. 1. — Hannoverae, 1893. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=y_Ue6WpnOzYC&q=Cariatto#v=snippet&q=Cariatto&f=false P. 54, 163]</ref>, хроніка [[Фрэдэгар]]а сярэдзіны VII стагодзьдзя<ref>Archivio giuridico. Vol. 58. — Pisa, 1897. [https://books.google.by/books?id=1onEfs-kH0sC&pg=PA366&dq=Cariatto+Spatharius+Gunthrami&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjA7bjB89j9AhUKCewKHbKHBykQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Cariatto%20Spatharius%20Gunthrami&f=false P. 366].</ref>)}}<ref>Ao. Prof. Dr. Hermann Reichert, [https://web.archive.org/web/20241127192345/https://homepage.univie.ac.at/hermann.reichert/studententexte/Lexikon_der_altgermanischen_Namen.docx Lexikon der altgermanischen Namen]</ref>, Carietto) і Юткар (Jutcar) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Cariatto%2C+Carietto#v=snippet&q=Cariatto%2C%20Carietto&f=false S. 784, 981].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Кор|-кар- (-кор-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Каргоўд|Каргоўт]], [[Караман (імя)|Караман]], [[Карымонт]]; германскія імёны Caragolt, Caroman, Caromond) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] kaurus 'цяжкі, важкі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref> або гоцкага<ref>[https://www.koeblergerhard.de/got/got_k.html K] // Köbler G. Gotisches Wörterbuch. 4. Aufl, 2014.</ref> і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] kara 'турбота, клопат'<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. S. 134.</ref>, а аснова [[Ят|-ют- (-ят-)]] (імёны ліцьвінаў [[Ютэль]], [[Вілят]], [[Даўят (імя)|Даўят]]; германскія імёны Jutilo, Wiliatus, Dowyatt) — ад гоцкага iuþa, старагерманскага joþ 'дзіцё, народзінец, нашчадак'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. Такім парадкам, імя Карыят азначае «цяжкі народзінец»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>. Адпаведнасьць імя Карыят германскаму імю Cariatto (Carietto, Charietto) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Noms de personnes germaniques peu connus dans le Libro di Montaperti // Revue internationale d’onomastique. Nr. 1, 1960. P. 43.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Карыят: ''Cariothe'' (1308, 1361 і 1418 гады)<ref name="Trautmann-1925-43">Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Kariothe#v=snippet&q=Kariothe&f=false S. 43].</ref>, ''Kariote'' (1335 год)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZrV-7V99ov8C&q=Kariote#v=snippet&q=Kariote&f=false S. 618].</ref>, ''Kariothe'' (1342 і 1392 гады)<ref name="Trautmann-1925-43"/>, ''Karioth'' (1399 год)<ref name="Trautmann-1925-43"/>, ''Korioth'' (1540 год)<ref name="Trautmann-1925-43"/>. Апроч таго, у Прусіі бытавала прозьвішча Kariot (Karioth)<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=KARIOT&ofb=abschwangen&modus=&lang=de KARIOT], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref><ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=KARIOTH&ofb=thierenberg&modus=&lang=de KARIOTH (Ortsfamilienbuch Thierenberg)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>, у тым ліку ў ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]]<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=KARIOTH&ofb=memelland&modus=&lang=de KARIOTH], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У Польшчы ў 1730 годзе адзначалася прозьвішча Kariot, у 1785 годзе — Koriott (Koriot)<ref>Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 2: H—Mą. — Kraków, 2009. S. 237, 282.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''а за великого князя [[Альгерд|Олькерта]] и за Корьята''<ref name="Urban-2001-162">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 162.</ref> (1352 год)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 30.</ref>; ''Кориата князя новогородского'' (па 1350-х гадох<ref>[https://web.archive.org/web/20241126023023/http://starbel.by/dok/d126.htm Пожалованье Юрия Болковича церкви святого Николая (40-е или 50-е гг. XIV в.)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 28.</ref>; ''ducis Koryati'' (14 жніўня 1358 году)<ref>Kodeks dyplomatyczny Księstwa Mazowieckiego. — Warszawa, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=2Pc4AQAAMAAJ&q=Koryati#v=snippet&q=Koryati&f=false S. 73].</ref>; ''domino magnifico duce Allexandro Coriati'' (1368 год)<ref name="SSNO-3-89">Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 3. — Wrocław, 1971—1973. S. 89.</ref>; ''Koriath''{{Заўвага|Паводле [[Паходжаньне караля Ягайлы і Вітаўта, князёў Літвы|Origo regis Jagyelo et Wytholdi ducum Lithuanie]]}} або ''Коріать''{{Заўвага|Паводле [[Віленскі летапіс|Віленскага сьпісу]]}} ([[Летапісец вялікіх князёў літоўскіх]]); ''Коріядъ''<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D1%96%D1%8F%D0%B4%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D1%96%D1%8F%D0%B4%D1%8A&f=false С. 72].</ref><ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gc5hAAAAcAAJ&q=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D1%96%D1%8F%D0%B4%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D1%96%D1%8F%D0%B4%D1%8A&f=false С. 235].</ref>, ''князь Левъ Корьядовичь''<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. С. 104.</ref><ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gc5hAAAAcAAJ&q=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C#v=snippet&q=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C&f=false С. 251].</ref> ([[Наўгародзкі чацьверты летапіс]] і [[Сафійскі першы летапіс]]); ''Tyeduor Coryathowicz'' (1469 год)<ref name="SSNO-3-89"/>; ''Коріадъ''<ref>ПСРЛ. Т. 10. — СПб., 1885. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8mBKAQAAMAAJ&q=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D1%96%D0%B0%D0%B4%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D1%96%D0%B0%D0%B4%D1%8A&f=false С. 213].</ref>, ''Коріядъ''<ref>ПСРЛ. Т. 10. — СПб., 1885. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8mBKAQAAMAAJ&q=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D1%96%D1%8F%D0%B4%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D1%96%D1%8F%D0%B4%D0%B0&f=false С. 219].</ref>, ''брату своему Каріаду Гедимановичю''<ref>ПСРЛ. Т. 10. — СПб., 1885. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8mBKAQAAMAAJ&q=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%96%D0%B0%D0%B4%D1%83+%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8E#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%96%D0%B0%D0%B4%D1%83%20%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8E&f=false С. 221].</ref> ([[Ніканаўскі летапіс]]); ''Krzysztoph Koryat'' (1675—1677 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 745.</ref>. == Носьбіты == * [[Карыята]] ({{†}} па 585) — біскуп [[Жэнэва|Жэнэвы]] * [[Карыят|Карыят Гедзімінавіч]] (у праваслаўі Міхайла; 1306 — паміж 1358 і 1366) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], князь [[Наваградак|наваградзкі]]; меў сыноў [[Аляксандар Карыятавіч|Аляксандра]], [[Юры Карыятавіч|Юрыя]], [[Канстантын Карыятавіч|Канстантына]] і [[Фёдар Карыятавіч|Фёдара]], пачынальнік роду [[Карыятавічы|Карыятавічаў]] * Міхал Кар’ят (1869—?) — [[беларусы|беларус]] з [[Бабруйск]]у, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index11.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Іван Турскі-Кар’ят (1900—1937) — беларус з ваколіцаў Бабруйску, забіты ўладамі СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index19.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> == Глядзіце таксама == * [[Кары (імя)|Кара]] * [[Ят]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай кар}} {{Імёны з фармантам ят}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 3oolefrqm0mhmmek0ay257kah73mco7 10 265448 2678875 2678793 2026-07-12T07:10:40Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2678875 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/vysshaya-liga/#/S2JsqqzJ/standings/overall/ Soccerway] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= ARS, BAR, BAT, BSH, VIC, HOM, DNE, DBR, DMI, ISL, FCM, MAX, NAF, NIO, SLA, TAZ |скарачэньне_ARS=[[Арсэнал Койданаў|Арс]] |скарачэньне_BAR=[[Баранавічы (футбольны клюб)|Бар]] |скарачэньне_BAT=[[БАТЭ Барысаў|БАТ]] |скарачэньне_BSH=[[Белшына Бабруйск|Бел]] |скарачэньне_VIC=[[Віцебск (футбольны клюб)|Віц]] |скарачэньне_HOM=[[Гомель (футбольны клюб)|Гом]] |скарачэньне_DNE=[[Дняпро Магілёў|Дня]] |скарачэньне_DBR=[[Дынама Берасьце|ДБр]] |скарачэньне_DMI=[[Дынама Менск (футбольны клюб)|ДМн]] |скарачэньне_ISL=[[Іслач Менскі раён|Ісл]] |скарачэньне_FCM=[[Менск (футбольны клюб)|Мен]] |скарачэньне_MAX=[[МЛ Віцебск|МЛ]] |скарачэньне_NAF=[[Нафтан Наваполацак|Наф]] |скарачэньне_NIO=[[Нёман Горадня|Нём]] |скарачэньне_SLA=[[Славія Мазыр|Сла]] |скарачэньне_TAZ=[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тар]] |назва_ARS=[[Арсэнал Койданаў|Арсэнал]] |назва_BAR=[[Баранавічы (футбольны клюб)|Баранавічы]] |назва_BAT=[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] |назва_BSH=[[Белшына Бабруйск|Белшына]] |назва_VIC=[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебск]] |назва_HOM=[[Гомель (футбольны клюб)|Гомель]] |назва_DNE=[[Дняпро Магілёў]] |назва_DBR=[[Дынама Берасьце]] |назва_DMI=[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]] |назва_ISL=[[Іслач Менскі раён|Іслач]] |назва_FCM=[[Менск (футбольны клюб)|Менск]] |назва_MAX=[[МЛ Віцебск]] |назва_NAF=[[Нафтан Наваполацак|Нафтан]] |назва_NIO=[[Нёман Горадня|Нёман]] |назва_SLA=[[Славія Мазыр|Славія]] |назва_TAZ=[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 11 ліпеня 2026 |матч_ARS_BAR= |матч_ARS_BAT= |матч_ARS_BSH=2:0 |матч_ARS_DBR= |матч_ARS_DMI=0:1 |матч_ARS_DNE= |матч_ARS_FCM= |матч_ARS_HOM=1:1 |матч_ARS_ISL=2:2 |матч_ARS_MAX=0:3 |матч_ARS_NAF=2:0 |матч_ARS_NIO= |матч_ARS_SLA= |матч_ARS_TAZ= |матч_ARS_VIC= |матч_BAR_ARS=1:1 |матч_BAR_BAT= |матч_BAR_BSH= |матч_BAR_DBR= |матч_BAR_DMI=2:3 |матч_BAR_DNE= |матч_BAR_FCM=2:1 |матч_BAR_HOM= |матч_BAR_ISL= |матч_BAR_MAX=0:4 |матч_BAR_NAF= |матч_BAR_NIO=1:2 |матч_BAR_SLA=1:1 |матч_BAR_TAZ=1:0 |матч_BAR_VIC= |матч_BAT_ARS=2:3 |матч_BAT_BAR=3:0 |матч_BAT_BSH= |матч_BAT_DBR=0:3 |матч_BAT_DMI=0:0 |матч_BAT_DNE=1:1 |матч_BAT_FCM= |матч_BAT_HOM=0:1 |матч_BAT_ISL= |матч_BAT_MAX=1:2 |матч_BAT_NAF= |матч_BAT_NIO= |матч_BAT_SLA= |матч_BAT_TAZ= |матч_BAT_VIC= |матч_BSH_ARS= |матч_BSH_BAR=1:1 |матч_BSH_BAT=1:1 |матч_BSH_DBR=1:0 |матч_BSH_DMI= |матч_BSH_DNE=1:2 |матч_BSH_FCM= |матч_BSH_HOM=0:2 |матч_BSH_ISL= |матч_BSH_MAX= |матч_BSH_NAF=5:1 |матч_BSH_NIO= |матч_BSH_SLA= |матч_BSH_TAZ=0:2 |матч_BSH_VIC=1:0 |матч_DBR_ARS=3:0 |матч_DBR_BAR=3:0 |матч_DBR_BAT= |матч_DBR_BSH= |матч_DBR_DMI=1:2 |матч_DBR_DNE= |матч_DBR_FCM=0:0 |матч_DBR_HOM= |матч_DBR_ISL= |матч_DBR_MAX= |матч_DBR_NAF= |матч_DBR_NIO=1:3 |матч_DBR_SLA=4:1 |матч_DBR_TAZ=0:2 |матч_DBR_VIC= |матч_DMI_ARS= |матч_DMI_BAR= |матч_DMI_BAT= |матч_DMI_BSH=2:0 |матч_DMI_DBR= |матч_DMI_DNE=3:1 |матч_DMI_FCM= |матч_DMI_HOM=2:1 |матч_DMI_ISL=1:1 |матч_DMI_MAX=2:3 |матч_DMI_NAF= |матч_DMI_NIO= |матч_DMI_SLA= |матч_DMI_TAZ= |матч_DMI_VIC=1:1 |матч_DNE_ARS=0:1 |матч_DNE_BAR=0:0 |матч_DNE_BAT= |матч_DNE_BSH= |матч_DNE_DBR=1:1 |матч_DNE_DMI= |матч_DNE_FCM=1:2 |матч_DNE_HOM= |матч_DNE_ISL= |матч_DNE_MAX= |матч_DNE_NAF= |матч_DNE_NIO=2:0 |матч_DNE_SLA=0:1 |матч_DNE_TAZ=2:2 |матч_DNE_VIC= |матч_FCM_ARS=1:1 |матч_FCM_BAR= |матч_FCM_BAT=1:0 |матч_FCM_BSH=5:1 |матч_FCM_DBR= |матч_FCM_DMI=0:3 |матч_FCM_DNE= |матч_FCM_HOM=2:0 |матч_FCM_ISL=1:1 |матч_FCM_MAX=2:2 |матч_FCM_NAF=4:2 |матч_FCM_NIO=0:1 |матч_FCM_SLA= |матч_FCM_TAZ= |матч_FCM_VIC= |матч_HOM_ARS= |матч_HOM_BAR=2:3 |матч_HOM_BAT= |матч_HOM_BSH= |матч_HOM_DBR=2:1 |матч_HOM_DMI= |матч_HOM_DNE=2:0 |матч_HOM_FCM= |матч_HOM_ISL=2:0 |матч_HOM_MAX= |матч_HOM_NAF= |матч_HOM_NIO=1:1 |матч_HOM_SLA=3:1 |матч_HOM_TAZ=1:1 |матч_HOM_VIC= |матч_ISL_ARS= |матч_ISL_BAR=2:0 |матч_ISL_BAT= |матч_ISL_BSH=4:0 |матч_ISL_DBR=0:1 |матч_ISL_DMI= |матч_ISL_DNE=2:1 |матч_ISL_FCM= |матч_ISL_HOM= |матч_ISL_MAX= |матч_ISL_NAF=3:1 |матч_ISL_NIO= |матч_ISL_SLA= |матч_ISL_TAZ= |матч_ISL_VIC=3:0 |матч_MAX_ARS= |матч_MAX_BAR= |матч_MAX_BAT= |матч_MAX_BSH= |матч_MAX_DBR=0:0 |матч_MAX_DMI= |матч_MAX_DNE=5:1 |матч_MAX_FCM= |матч_MAX_HOM=0:0 |матч_MAX_ISL=1:1 |матч_MAX_NAF=2:1 |матч_MAX_NIO= |матч_MAX_SLA= |матч_MAX_TAZ= |матч_MAX_VIC=1:2 |матч_NAF_ARS= |матч_NAF_BAR=1:0 |матч_NAF_BAT=0:0 |матч_NAF_BSH= |матч_NAF_DBR=2:4 |матч_NAF_DMI= |матч_NAF_DNE=0:0 |матч_NAF_FCM= |матч_NAF_HOM=0:2 |матч_NAF_ISL= |матч_NAF_MAX= |матч_NAF_NIO= |матч_NAF_SLA=0:1 |матч_NAF_TAZ=0:4 |матч_NAF_VIC=1:1 |матч_NIO_ARS=0:1 |матч_NIO_BAR= |матч_NIO_BAT=0:0 |матч_NIO_BSH=2:1 |матч_NIO_DBR= |матч_NIO_DMI=1:3 |матч_NIO_DNE= |матч_NIO_FCM= |матч_NIO_HOM= |матч_NIO_ISL=0:1 |матч_NIO_MAX=1:2 |матч_NIO_NAF=3:1 |матч_NIO_SLA= |матч_NIO_TAZ= |матч_NIO_VIC=2:0 |матч_SLA_ARS=1:1 |матч_SLA_BAR= |матч_SLA_BAT=1:1 |матч_SLA_BSH=2:1 |матч_SLA_DBR= |матч_SLA_DMI=1:2 |матч_SLA_DNE= |матч_SLA_FCM=1:2 |матч_SLA_HOM= |матч_SLA_ISL=0:2 |матч_SLA_MAX=2:4 |матч_SLA_NAF= |матч_SLA_NIO=0:0 |матч_SLA_TAZ= |матч_SLA_VIC= |матч_TAZ_ARS=3:3 |матч_TAZ_BAR= |матч_TAZ_BAT=3:0 |матч_TAZ_BSH= |матч_TAZ_DBR= |матч_TAZ_DMI=0:1 |матч_TAZ_DNE= |матч_TAZ_FCM=3:0 |матч_TAZ_HOM= |матч_TAZ_ISL=0:2 |матч_TAZ_MAX=0:1 |матч_TAZ_NAF= |матч_TAZ_NIO=1:0 |матч_TAZ_SLA=1:1 |матч_TAZ_VIC=1:1 |матч_VIC_ARS= |матч_VIC_BAR=2:3 |матч_VIC_BAT=1:0 |матч_VIC_BSH= |матч_VIC_DBR=1:2 |матч_VIC_DMI= |матч_VIC_DNE=1:0 |матч_VIC_FCM=2:0 |матч_VIC_HOM=1:1 |матч_VIC_ISL= |матч_VIC_MAX= |матч_VIC_NAF= |матч_VIC_NIO= |матч_VIC_SLA=0:0 |матч_VIC_TAZ= <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} 1ff5vfwitupdujtxln033dwwe7zfux8 10 266131 2678874 2678792 2026-07-12T07:10:39Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2678874 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/pershaya-liga/ Soccerway] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 11 ліпеня 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=SLU, SKA, LID, SLO, NIV, DM2, VOL, BUM, SOL, MAL, GO2, MI2, ORS, OST, UNI, SMR, BT2, OSI <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_SLU=11 | нічыі_SLU=2 |паразы_SLU=2 |мз_SLU=32 |мп_SLU=16 |перамогі_SKA=10 | нічыі_SKA=4 |паразы_SKA=1 |мз_SKA=37 |мп_SKA=16 |перамогі_LID=8 | нічыі_LID=3 |паразы_LID=4 |мз_LID=27 |мп_LID=23 |перамогі_SLO=8 | нічыі_SLO=3 |паразы_SLO=4 |мз_SLO=28 |мп_SLO=17 |перамогі_NIV=8 | нічыі_NIV=3 |паразы_NIV=4 |мз_NIV=35 |мп_NIV=18 |перамогі_DM2=7 | нічыі_DM2=3 |паразы_DM2=4 |мз_DM2=29 |мп_DM2=20 |перамогі_VOL=7 | нічыі_VOL=2 |паразы_VOL=5 |мз_VOL=23 |мп_VOL=21 |перамогі_BUM=7 | нічыі_BUM=2 |паразы_BUM=5 |мз_BUM=29 |мп_BUM=20 |перамогі_SOL=6 | нічыі_SOL=4 |паразы_SOL=4 |мз_SOL=29 |мп_SOL=18 |перамогі_MAL=6 | нічыі_MAL=1 |паразы_MAL=8 |мз_MAL=21 |мп_MAL=31 |перамогі_GO2=4 | нічыі_GO2=4 |паразы_GO2=6 |мз_GO2=22 |мп_GO2=20 |перамогі_MI2=5 | нічыі_MI2=1 |паразы_MI2=9 |мз_MI2=18 |мп_MI2=31 |перамогі_ORS=4 | нічыі_ORS=3 |паразы_ORS=7 |мз_ORS=15 |мп_ORS=25 |перамогі_OST=2 | нічыі_OST=9 |паразы_OST=4 |мз_OST=18 |мп_OST=21 |перамогі_UNI=4 | нічыі_UNI=3 |паразы_UNI=8 |мз_UNI=13 |мп_UNI=24 |перамогі_SMR=3 | нічыі_SMR=5 |паразы_SMR=7 |мз_SMR=18 |мп_SMR=24 |перамогі_BT2=2 | нічыі_BT2=5 |паразы_BT2=8 |мз_BT2=20 |мп_BT2=37 |перамогі_OSI=1 | нічыі_OSI=1 |паразы_OSI=13 |мз_OSI=15 |мп_OSI=47 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BT2=[[БАТЭ-2 Барысаў|БАТЭ-2]] |назва_BUM=[[Паперпрам Гомель|Паперпрам]] |назва_DM2=[[Дынама-Менск-2 (футбольны клюб)|Дынама-Менск-2]] |назва_GO2=[[Гомель-2 (футбольны клюб)|Гомель-2]] |назва_LID=[[Ліда (футбольны клюб)|Ліда]] |назва_MAL=[[Маладэчна (футбольны клюб)|Маладэчна-2018]] |назва_MI2=[[Менск-2 (футбольны клюб)|Менск-2]] |назва_NIV=[[Ніва Доўбізна|Ніва]] |назва_ORS=[[Ворша (футбольны клюб)|Ворша]] |назва_OSI=[[Асіпавічы (футбольны клюб)|Асіпавічы]] |назва_OST=[[Астравец (футбольны клюб)|Астравец]] |назва_SKA=[[СКА-1938 Менск|СКА-1938]] |назва_SLO=[[Слонім-2017 (футбольны клюб)|Слонім-2017]] |назва_SLU=[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцак]] |назва_SMR=[[Смаргонь (футбольны клюб)|Смаргонь]] |назва_SOL=[[Салігорск (футбольны клюб)|Салігорск]] |назва_UNI=[[Юні Ікс Лабс Менск|Юні Ікс Лабс]] |назва_VOL=[[Хваля Пінск|Хваля]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=NL1 |вынік2=NL1 |вынік3=NL1Q |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Лік перамог; 6) Забітыя мячы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_NL1=green2|тэкст_NL1=Павышэньне ў [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2026 году|Найвышэйшую лігу]] |колер_NL1Q=yellow1 |тэкст_NL1Q=Пераходныя матчы |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Другую лігу }}</onlyinclude> 80zx8ypn4jyqf18gsxurzhowvd5qr80 10 266132 2678876 2678794 2026-07-12T07:10:41Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2678876 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/pershaya-liga/results/ Soccerway] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= OSI, OST, BT2, ORS, GO2, DM2, LID, MAL, MI2, NIV, BUM, SOL, SKA, SLO, SLU, SMR, VOL, UNI |скарачэньне_BT2=[[БАТЭ-2 Барысаў|БАТ]] |скарачэньне_BUM=[[Паперпрам Гомель|Пап]] |скарачэньне_DM2=[[Дынама-Менск-2 (футбольны клюб)|Дын]] |скарачэньне_GO2=[[Гомель-2 (футбольны клюб)|Гом]] |скарачэньне_LID=[[Ліда (футбольны клюб)|Лід]] |скарачэньне_MAL=[[Маладэчна (футбольны клюб)|Мал]] |скарачэньне_MI2=[[Менск-2 (футбольны клюб)|Мен]] |скарачэньне_NIV=[[Ніва Доўбізна|Нів]] |скарачэньне_ORS=[[Ворша (футбольны клюб)|Вор]] |скарачэньне_OSI=[[Асіпавічы (футбольны клюб)|Асі]] |скарачэньне_OST=[[Астравец (футбольны клюб)|Аст]] |скарачэньне_SKA=[[СКА-1938 Менск|СКА]] |скарачэньне_SLO=[[Слонім-2017 (футбольны клюб)|Сло]] |скарачэньне_SLU=[[Слуцак (футбольны клюб)|Слу]] |скарачэньне_SMR=[[Смаргонь (футбольны клюб)|Сма]] |скарачэньне_SOL=[[Салігорск (футбольны клюб)|Сал]] |скарачэньне_UNI=[[Юні Ікс Лабс Менск|Юні]] |скарачэньне_VOL=[[Хваля Пінск|Хва]] |назва_BT2=[[БАТЭ-2 Барысаў|БАТЭ-2]] |назва_BUM=[[Паперпрам Гомель|Паперпрам]] |назва_DM2=[[Дынама-Менск-2 (футбольны клюб)|Дынама-Менск-2]] |назва_GO2=[[Гомель-2 (футбольны клюб)|Гомель-2]] |назва_LID=[[Ліда (футбольны клюб)|Ліда]] |назва_MAL=[[Маладэчна (футбольны клюб)|Маладэчна-2018]] |назва_MI2=[[Менск-2 (футбольны клюб)|Менск-2]] |назва_NIV=[[Ніва Доўбізна|Ніва]] |назва_ORS=[[Ворша (футбольны клюб)|Ворша]] |назва_OSI=[[Асіпавічы (футбольны клюб)|Асіпавічы]] |назва_OST=[[Астравец (футбольны клюб)|Астравец]] |назва_SKA=[[СКА-1938 Менск|СКА-1938]] |назва_SLO=[[Слонім-2017 (футбольны клюб)|Слонім-2017]] |назва_SLU=[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцак]] |назва_SMR=[[Смаргонь (футбольны клюб)|Смаргонь]] |назва_SOL=[[Салігорск (футбольны клюб)|Салігорск]] |назва_UNI=[[Юні Ікс Лабс Менск|Юні Ікс Лабс]] |назва_VOL=[[Хваля Пінск|Хваля]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 11 ліпеня 2026 |матч_BT2_BUM= |матч_BT2_DM2=3:2 |матч_BT2_GO2= |матч_BT2_LID=1:4 |матч_BT2_MAL=2:3 |матч_BT2_MI2= |матч_BT2_NIV= |матч_BT2_ORS=1:2 |матч_BT2_OSI= |матч_BT2_OST= |матч_BT2_SKA=3:4 |матч_BT2_SLO=2:5 |матч_BT2_SLU= |матч_BT2_SMR=1:1 |матч_BT2_SOL= |матч_BT2_UNI= |матч_BT2_VOL= |матч_BUM_BT2=3:0 |матч_BUM_DM2= |матч_BUM_GO2= |матч_BUM_LID= |матч_BUM_MAL= |матч_BUM_MI2= |матч_BUM_NIV=0:1 |матч_BUM_ORS=1:3 |матч_BUM_OSI=5:1 |матч_BUM_OST=1:3 |матч_BUM_SKA= |матч_BUM_SLO=0:0 |матч_BUM_SLU=1:3 |матч_BUM_SMR=2:1 |матч_BUM_SOL=6:2 |матч_BUM_UNI= |матч_BUM_VOL= |матч_DM2_BT2= |матч_DM2_BUM=3:4 |матч_DM2_GO2=2:2 |матч_DM2_LID= |матч_DM2_MAL= |матч_DM2_MI2= |матч_DM2_NIV= |матч_DM2_ORS= |матч_DM2_OSI=2:0 |матч_DM2_OST= |матч_DM2_SKA= |матч_DM2_SLO=3:1 |матч_DM2_SLU=0:2 |матч_DM2_SMR= |матч_DM2_SOL= |матч_DM2_UNI=2:1 |матч_DM2_VOL=3:1 |матч_GO2_BT2=3:4 |матч_GO2_BUM= |матч_GO2_DM2= |матч_GO2_LID= |матч_GO2_MAL=2:0 |матч_GO2_MI2= |матч_GO2_NIV=1:2 |матч_GO2_ORS=0:1 |матч_GO2_OSI=5:2 |матч_GO2_OST=0:0 |матч_GO2_SKA= |матч_GO2_SLO= |матч_GO2_SLU=1:3 |матч_GO2_SMR= |матч_GO2_SOL= |матч_GO2_UNI= |матч_GO2_VOL= |матч_LID_BT2= |матч_LID_BUM=0:2 |матч_LID_DM2=2:1 |матч_LID_GO2=2:1 |матч_LID_MAL= |матч_LID_MI2= |матч_LID_NIV= |матч_LID_ORS= |матч_LID_OSI=2:1 |матч_LID_OST= |матч_LID_SKA=1:1 |матч_LID_SLO= |матч_LID_SLU= |матч_LID_SMR= |матч_LID_SOL=2:1 |матч_LID_UNI=0:0 |матч_LID_VOL=2:4 |матч_MAL_BT2= |матч_MAL_BUM= |матч_MAL_DM2=1:1 |матч_MAL_GO2= |матч_MAL_LID=0:2 |матч_MAL_MI2=2:3 |матч_MAL_NIV= |матч_MAL_ORS=3:0 |матч_MAL_OSI= |матч_MAL_OST= |матч_MAL_SKA=1:4 |матч_MAL_SLO=1:0 |матч_MAL_SLU= |матч_MAL_SMR= |матч_MAL_SOL= |матч_MAL_UNI=0:1 |матч_MAL_VOL= |матч_MI2_BT2= |матч_MI2_BUM=1:1 |матч_MI2_DM2=0:4 |матч_MI2_GO2=0:3 |матч_MI2_LID=2:1 |матч_MI2_MAL= |матч_MI2_NIV= |матч_MI2_ORS= |матч_MI2_OSI= |матч_MI2_OST= |матч_MI2_SKA=0:6 |матч_MI2_SLO=0:2 |матч_MI2_SLU= |матч_MI2_SMR= |матч_MI2_SOL=2:3 |матч_MI2_UNI= |матч_MI2_VOL=1:2 |матч_NIV_BT2=5:0 |матч_NIV_BUM= |матч_NIV_DM2= |матч_NIV_GO2= |матч_NIV_LID=1:2 |матч_NIV_MAL=6:0 |матч_NIV_MI2=3:1 |матч_NIV_ORS=1:1 |матч_NIV_OSI= |матч_NIV_OST= |матч_NIV_SKA= |матч_NIV_SLO= |матч_NIV_SLU= |матч_NIV_SMR=3:0 |матч_NIV_SOL=2:2 |матч_NIV_UNI= |матч_NIV_VOL= |матч_ORS_BT2= |матч_ORS_BUM= |матч_ORS_DM2= |матч_ORS_GO2= |матч_ORS_LID=1:2 |матч_ORS_MAL= |матч_ORS_MI2=0:4 |матч_ORS_NIV= |матч_ORS_OSI= |матч_ORS_OST= |матч_ORS_SKA=0:2 |матч_ORS_SLO=0:2 |матч_ORS_SLU= |матч_ORS_SMR=1:1 |матч_ORS_SOL= |матч_ORS_UNI=2:2 |матч_ORS_VOL= |матч_OSI_BT2= |матч_OSI_BUM= |матч_OSI_DM2= |матч_OSI_GO2= |матч_OSI_LID= |матч_OSI_MAL=1:5 |матч_OSI_MI2=0:1 |матч_OSI_NIV=2:4 |матч_OSI_ORS=2:1 |матч_OSI_OST=1:1 |матч_OSI_SKA= |матч_OSI_SLO= |матч_OSI_SLU=2:4 |матч_OSI_SMR=0:5 |матч_OSI_SOL=0:6 |матч_OSI_UNI= |матч_OSI_VOL= |матч_OST_BT2=0:0 |матч_OST_BUM= |матч_OST_DM2=1:1 |матч_OST_GO2= |матч_OST_LID= |матч_OST_MAL=2:3 |матч_OST_MI2=1:2 |матч_OST_NIV= |матч_OST_ORS=1:2 |матч_OST_OSI= |матч_OST_SKA=1:1 |матч_OST_SLO= |матч_OST_SLU= |матч_OST_SMR=0:0 |матч_OST_SOL= |матч_OST_UNI=3:2 |матч_OST_VOL= |матч_SKA_BT2= |матч_SKA_BUM=0:2 |матч_SKA_DM2= |матч_SKA_GO2=1:1 |матч_SKA_LID= |матч_SKA_MAL= |матч_SKA_MI2= |матч_SKA_NIV=3:1 |матч_SKA_ORS= |матч_SKA_OSI=3:2 |матч_SKA_OST= |матч_SKA_SLO=4:3 |матч_SKA_SLU= |матч_SKA_SMR= |матч_SKA_SOL=0:0 |матч_SKA_UNI=4:0 |матч_SKA_VOL=3:1 |матч_SLO_BT2= |матч_SLO_BUM= |матч_SLO_DM2= |матч_SLO_GO2=3:1 |матч_SLO_LID= |матч_SLO_MAL= |матч_SLO_MI2= |матч_SLO_NIV=2:2 |матч_SLO_ORS= |матч_SLO_OSI= |матч_SLO_OST=1:1 |матч_SLO_SKA= |матч_SLO_SLU=2:1 |матч_SLO_SMR= |матч_SLO_SOL= |матч_SLO_UNI=3:0 |матч_SLO_VOL= |матч_SLU_BT2=2:0 |матч_SLU_BUM= |матч_SLU_DM2= |матч_SLU_GO2= |матч_SLU_LID=3:1 |матч_SLU_MAL=2:1 |матч_SLU_MI2=2:1 |матч_SLU_NIV=2:1 |матч_SLU_ORS=3:1 |матч_SLU_OSI= |матч_SLU_OST=1:1 |матч_SLU_SKA= |матч_SLU_SLO= |матч_SLU_SMR=1:1 |матч_SLU_SOL= |матч_SLU_UNI= |матч_SLU_VOL= |матч_SMR_BT2= |матч_SMR_BUM= |матч_SMR_DM2=1:3 |матч_SMR_GO2= |матч_SMR_LID=4:4 |матч_SMR_MAL= |матч_SMR_MI2=1:0 |матч_SMR_NIV= |матч_SMR_ORS= |матч_SMR_OSI= |матч_SMR_OST= |матч_SMR_SKA=0:1 |матч_SMR_SLO=0:2 |матч_SMR_SLU= |матч_SMR_SOL=2:0 |матч_SMR_UNI=0:3 |матч_SMR_VOL=1:3 |матч_SOL_BT2=1:1 |матч_SOL_BUM= |матч_SOL_DM2=1:2 |матч_SOL_GO2=0:0 |матч_SOL_LID= |матч_SOL_MAL=5:0 |матч_SOL_MI2= |матч_SOL_NIV= |матч_SOL_ORS= |матч_SOL_OSI= |матч_SOL_OST=4:1 |матч_SOL_SKA= |матч_SOL_SLO=1:0 |матч_SOL_SLU= |матч_SOL_SMR= |матч_SOL_UNI=3:0 |матч_SOL_VOL= |матч_UNI_BT2=1:1 |матч_UNI_BUM= |матч_UNI_DM2= |матч_UNI_GO2=0:2 |матч_UNI_LID= |матч_UNI_MAL= |матч_UNI_MI2= |матч_UNI_NIV=1:3 |матч_UNI_ORS= |матч_UNI_OSI=1:0 |матч_UNI_OST= |матч_UNI_SKA= |матч_UNI_SLO= |матч_UNI_SLU=0:1 |матч_UNI_SMR= |матч_UNI_SOL= |матч_UNI_VOL=1:0 |матч_VOL_BT2=1:1 |матч_VOL_BUM=2:1 |матч_VOL_DM2= |матч_VOL_GO2= |матч_VOL_LID= |матч_VOL_MAL=0:1 |матч_VOL_MI2= |матч_VOL_NIV=1:0 |матч_VOL_ORS= |матч_VOL_OSI=2:1 |матч_VOL_OST=2:2 |матч_VOL_SKA= |матч_VOL_SLO=1:2 |матч_VOL_SLU=3:2 |матч_VOL_SMR= |матч_VOL_SOL= |матч_VOL_UNI= <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} a5wjggvbgxdap688ek0q06rxoy33b71 0 270809 2678829 2665790 2026-07-11T16:23:42Z Дамінік 64057 2678829 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Берасьцечка (неадназначнасьць)}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Берасьцечка |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Берасьцечка |Лацінка = Bieraściečka |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1834 годам |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = варыянты: Берастэчка, Берасьцечак; Рацлавіца альбо Раславіца |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = [[Паселіцкі сельсавет|Паселіцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 0 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 50 |Шырата сэкундаў = 40 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 01 |Даўгата сэкундаў = 14 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} '''Берасьце́чка''' (Берастэчка, Берасьце́чак)<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}</ref> — былая [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], уваходзіла у склад [[Паселіцкі сельсавет|Паселіцкага сельсавету]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. == Назва == Па аналёгіі з [[тапонім]]ам [[Берасьце]] назва паселішча Берасьцечка слушна выводзіць ад слова [[Бераст|бе́раст]] (бе́расьць), якое азначае расьліну<ref> Жураўскі А. Старадаўнія назвы гарадоў Беларусі // Навіны Беларускай акадэміі. № 31 (660), 14 жніўня 1992. С. 3—5</ref> зь сямейства вязавых (ільмавых). Падобныя назвы маглі паходзіць таксама ад слова бяроста — 'бярозавая кара'<ref>Краткий топонимический словарь Белоруссии / В.А. Жучкевич. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 36</ref>. У такой раўніннай мясьціне ў мінулым, напэўна, расьлі гаі зь лісьцявых дрэваў. Нездарма ж непадалёку паўстала вядомае яшчэ з 1512 году сяло [[Лісьцьвін]]. Магчыма, самое наданьне назвы гэтаму, адносна позьняму паселішчу на ўскрайку [[Хвойнікі|Хвойніцкіх]] добраў, памежнаму з угодзьдзямі [[Рудакоў|Рудакоўскага]] маёнтку паноў [[Аскеркі|Аскеркаў]], абумоўлена было воляй [[Караль Прозар|Караля Прозара]]. Патрыёт [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] цяжка перажываў страту Айчызнай непадлегласьці, дзеля чаго называў свае новыя фальваркі ў гонар вялікіх перамог і гераічных супрацьстаянняў як з айчыннай, так і сусьветнай гісторыі – [[Тэрмапільская бітва|Тэрмапілы]], [[Марытон|Маратон]], [[Аркадзія (зьніклае паселішча)|Аркадзія]] (акрамя ўсяго, – краіна мірных і шчасьлівых пастухоў) ды інш. Перамога пад валынскім [[Берастэчка]]м войскаў караля [[Ян Казімер|Яна Казімера]] над казакамі гетмана [[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]] ўлетку 1649 году ці не натхніла абознага да чарговай мэмарыялізацыі? Урэшце, К. Прозар ініцыяваў перайменаваньне Берасьцечка ў [[Бітва пад Рацлавіцамі|Рацлавіцы]] (Рацлавіцу/Раславіцу)<ref>Dubiecki M. Karol Prozor, oboźny W. W. Ks. Litewskiego. Przyczynek do dzieów powstania Kościuszkowskiego. Monografia / M. Dubiecki. — Kraków, 1897. S. 314</ref> на памяць слаўнай перамогі паўстанцаў [[Тадэвуш Касьцюшка|Тадэвуша Касьцюшкі]] ў красавіку 1794 году. Пэўны час абедзьве назвы ў штодзённым ужытку суіснавалі, хоць на мапах усяго XIX і пачатку XX ст. Берасьцечка не пазначанае. == Гісторыя == === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[File:Невялічкая вёска Раславіца на мапе А. Фіцінгофа 1846 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Невялічкая вёска Раславіца на мапе А. Фіцінгофа 1846 г.]] Найранейшая згадка пра вёску Раславіца ёсьць у сялянскай рэвізіі 1834 году<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 342. А. 332-340</ref>. Што да Берасьцечка, дык у мэтрычных кнігах [[Астрагляды|Астраглядавіцкага]] касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі яно называнае, пачынаючы з 12 чэрвеня 1835 году<ref>НГАБ. Ф. 937. Воп. 4. Спр. 134. А. 4 (сяляне Чарнякі, Кананок); надалей: 1840 г., да прыкладу, Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 1. А. 101адв. Спр. 3. А. 4, 61адв.-62, 66, 82адв.</ref>. Паводле інвэнтару Хвойніцкага маёнтка 1844 году, прыналежнага рэчыцкаму падкамораму Ўладыславу, сыну Караля, Прозару, адным зь сямі яго фальваркаў быў Стралічаўскі. У складзе апошняга — вёска Раславіца з 8 дварамі. Прозьвішчы жыхароў — Аўдзеенка, Бурак, Кананок, Курэнь, Прышчэп, Сабадаш, Сушчанка<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475. А. 25адв.-27</ref>. Людзі з такімі самымі прозьвішчамі, згодна з касьцёльнымі запісамі, жылі і ў Берасьцечку, а нябожчыкаў сваіх хавалі на могілках вёскі Валокі. Раславіца паказана на вайскова-тапаграфічнай мапе Менскай губэрні 1846 году, складзенай па здымцы генэрала-маёра А. К. Фіцінгофа. [[File:Стралічаў, Губарэвічы, Навасёлкі, Дворышча, Руднае на карце Ф. Ф. Шуберта сярэдзіны XIX ст.png|значак|170пкс|Фальварак і вёска Раславіца (Берасьцечка) з 9 дварамі на мапе Ф. Ф. Шубэрта/П. А. Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 16 жыхароў мужчынскага і 14 жаночага полу вёскі Берасьцечак былі парафіянамі касьцёлу ў Астраглядах<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382</ref>. З рэвізіі 1858 году вынікае, што нібыта ўсе сяляне з Раславіцы былі пераведзеныя{{заўвага|Гэта зроблена напярэдадні рэформаў. Прозары пераважна вярталі людзей туды, адкуль перасялілі пры заснаваньні Берасьцечка/Раславіцы: Кананкоў у Людзьвінопаль і Валокі, Прымакоў у Стралічаў, Сушчанкаў у Малішаў і Людзьвінопаль, Шарыя ў Стралічаў, Харошку ў Дворышча, Курэняў у Малішаў і Валокі, Сабадаша ў Валокі, Барана ў Людзьвінопаль, Буракоў у Дворышча і Людзьвінопаль.}} да вёсак [[Валокі (Хвойнікі)|Валокі]], [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]], [[Людзьвін|Людзьвінопаль]], [[Стралічаў]] і [[Дворышча (Хвойніцкі раён)|Дворышча]]<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 1151. А. 1096адв.-1099</ref>. Але ў мэтрыцы 1862 году апісана, як ў жыхароў Берасьцечка Яна і Евы Прымакоў 16 красавіка нарадзіўся, а 19-га дня вікарыем Хвойніцкай філіі Астраглядавіцкага касьцёлу ксяндзом Лукашам Пюро ахрышчаны сын Сымон; кумамі выступілі Ігнат і Алена Чэканы<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 4. А. 26адв.</ref>. На той час перасялілі яшчэ ня ўсіх. 23 красавіка 1863 году ў фальварку Раславіцкім тым жа сьвятаром была ахрышчаная Эмілія, дачка «Прусских подданных» Фэрдынанда Адальбэрта і Караліны Вэнцэляў, народжаная 28 сакавіка<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 4. А. 40.</ref>. У парэформавы пэрыяд паселішча належала да Хвойніцкай воласьці [[Рэчыцкі павет (Менская губэрня)|Рэчыцкага павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. Паводле матэрыялаў Хвойніцкага раённага краязнаўчага музэя, сабраных яго заснавальнікам і першым дырэктарам Аляксандрам Зелянкоўскім (1921 — 1997){{заўвага|Пра А. М. Зелянкоўскага гл.: <ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/zeljankowski/0-198 Клаўдзія Босак. Нязгасны прамень святла]</ref>}}, у 1869 годзе былі складзеныя выкупныя акты на ўчасткі зямлі, якімі карысталіся былыя вольныя людзі другога разраду{{заўвага|Да вольных людзей указам расейскага імпэратара Мікалая I ад 01. 08. 1857 г. былі залічаныя аднадворцы, якія жылі на панскіх землях. Другі разрад азначаў, што сваёй зямлі яны пазбавіліся яшчэ да таго часу.}} аколіцы Раславіца усяго 10 гаспадароў. Адзін зь іх, напрыклад, Станіслаў Куліцкі жадаў выкупіць 28 дзесяцін. На пачатак 1870 году маецца зьвестка пра засьценак Берасьцечка на землях Хвойніцкага маёнтку паноў Прозараў, у якім жылі 27 аднадворцаў{{заўвага|А. М. Зелянкоўскі на 26 сакавіка 1868 г. паведаміў пра 27 аднадворцаў, але не Берасьцечка, а Раславіцы.}}, парафіяне Астраглядаўскага касьцёлу, прыпісаныя да воласьці<ref>Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 69</ref>. У касьцёльных кнігах за 1876 год паселішча называнае як Раславіцай, гэтак і Берасьцечкам. У абодвух выпадках жыхары-мужчыны — Куліцкія, Шацілы{{заўвага|Людзі з гэткімі прозьвішчамі ў дарэформавыя часы жылі ў засьценку, аднайменным з суседняй вёскай [[Высокае (Хвойніцкі раён)|Высокае]], што месьцілася на землях паноў Ракіцкіх, а пазьней Аскеркаў. Аднак, надалей той засьценак ужо ня згадваўся, але неяк зьявіўся засьценак Берасьцечка, неафіцыйна тутэйшымі жыхарамі называны таксама Ра''с''лавіцай. Чаму так, а не славутай Ра''ц''лавіцай (Рацлавіцамі) у свой час патлумачыў Чэслаў Пяткевіч<ref>Pietkiewicz Cz. Chojniki // Ziemia: Ilustrowany miesięznik krajoznawczy. – Warszawa, 1927. T. 12. № 1-24. S. 251</ref><ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/vjoski_gehta_ljudzi/0-59 С. Бельскі. Вёскі — гэта людзі...]</ref>.}}, іхныя жонкі — з Шацілаў, Вайцяхоўскіх, Цішкевічаў<ref>НГАБ. Ф. 1115. Воп. 1. Спр. 42. А. 142адв.-145адв., 148адв., 151адв.</ref>. [[File:Зьвестка пра фальваркі. Рацлавіца і Берасьцечка ў 1887 г.jpg|значак|170пкс|Зьвестка пра фальваркі Рацлавіца і Берасьцечка ў 1887 г.]] У 1887 годзе, калі абцяжараны даўгамі маёнтак Хвойнікі Канстанціна Прозара быў прададзены расейскім купцам з Арлоўскай губэрні, [[Карачаў|карачаўскаму]] Міхаілу Аўраамаву і [[Трубчэўск|трубчэўскаму]] Гаўрылу Курындзіну, па дамоленасьці бакоў, на грунтах фальварку Рацлавіца створаны і фальварак Берасьцечка{{заўвага|Знайшлі гэткі спосаб разьвязаньня праблемы, пакупнікоў бо — двое.}}<ref>Выпись из крепостной Минского Нотариального Архива. Книга по Речицкому уезду за 1887 год. № 18. С. 87 – 98. № 15</ref>. Паводле энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі», перапіс 1897 году засьведчыў наяўнасьць у Берасьцечку 18 двароў з 126 жыхарамі<ref name="fn1">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 433</ref>. Але даведнік 1909 году паведамляе, што ў аколіцы Берасьцечка Хвойніцкай воласьці налічвалася 14 двароў і 43 жыхары. Сказана таксама пра аднадворны хутар (фальварак?) Раславіца з 32 жыхарамі<ref> Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 9, 172</ref>{{заўвага|Напэўна, частка сямей перамясьцілася ў [[Аколіца Лісьцьвін|аколіцу Лісьцьвін]], у якой менавіта ў гэты час назіраўся значны прырост двароў і людзей.}}. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Берасьцечка ў складзе Хвойніцкай воласьці, аднак, апынулася ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917 – 1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. – Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. Згодна з дакумэнтам «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», на 8 сьнежня 1920 і на 15 красавіка 1921 году ў Берасьцечку працавала польская школа першай ступені адпаведна з 16 і з 34 вучнямі<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці (далей: ДАГВ). Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19</ref>. На 1925/26 навучальны год у вёсцы працягвала дзейнічаць 3-х класная школа I ступені<ref>ДАГВ. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 119. А. 344адв.</ref>. У чэрвені-ліпені 1926 году мясцовы настаўнік Фідэльскі абвінавачваўся ў рэгілійнай прапагадзе, то бо выразаў драўляныя настольныя крыжы, меншыя крыжыкі і іконкі, прапаноўваў верным школьнае памяшканьне для маёвых набажэнстваў, за што быў звольнены<ref name="fn2">Андрей Лебедев, Виктор Пичуков, кс. Славомир Лясковски. Костёл на Гомельщине (20 – 30-е годы XX в.). – Варшава– Люблин– Гомель: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, 2009. C. 135 – 137, 269 – 270, 340</ref>. [[Файл:Губарэвічы і Стралічаў на мапе 1924-26 гг.jpg|значак|зьлева|170пкс|Берасьцечка з 39 дварамі на мапе [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|РККА]] 1926 г.]] Ад 8 сьнежня 1926 году Берасьцечка — у складзе Паселіцкага сельсавету Хвойніцкага раёну [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 году [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. У запісцы пад назвай «Сведения о польских населённых пунктах Гомельского округа», пазначанай 1929 годам, паведамляецца, што ў названым паселішчы налічвалася 38 сем’яў, 189 душ каталікоў або «палякаў», што складала 96 % да астатніх нацыянальнасьцяў. Згодна з «Арыентыровачным плянам калектывізацыі польскіх вёсак на Гомельшчыне 1929/1930 году», у Берастэчку{{заўвага|Так запісана ў арыгінале дакумэнту.}} меркавалася арганізаваць калгас, машыннае, малочнае і жывёлагадоўчае таварыствы<ref>Пичуков В. П., Старовойтов М. И. Гомельщина многонациональная (20 — 30 е гг. XX в.). Выпуск I. — Гомель, 1999. С. 213, 214</ref>. Тады ж бальшавіцкія ўлады ўзмацнілі барацьбу зь вернікамі. Паводле старшыні антыкаталіцкай секцыі Гомельскай акругі Мінейкі, у Берастэчку, як і ў Храпкаве, існаваў падпольны сход{{заўвага|Па гэтай справе яшчэ і ў 1956 годзе сьледчы УКДБ па Гомельскай вобласьці дапытваў жыхара Берасьцечка Нарцыза Куліцкага, 1884 г. н., хоць тады ўжо вялося пра «сборища верующих католиков в м. Хойники»<ref name="fn2"/>.}}, удзельнікі якога выступалі супраць калектывізацыі<ref name="fn2"/>. У 1931 годзе быў створаны калгас імя [[Пётар Войкаў|Пятра Войкава]], працавала кузьня. З 20 лютага 1938 году Берасьцечка — у [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. У гады Вялікай Айчыннай вайны 20 жыхароў вёскі Берасьцечак загінулі і прапалі бязь вестак на франтах<ref>Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 256</ref>. З 8 студзеня 1954 года вёска — у Гомельскай вобласьці. Паводле перапісу 1959 года ў Берасьцечку налічваўся 151 жыхар; у складзе калгасу «Сьвітаньне» з цэнтральнай сядзібай у вёсцы Паселічы<ref name="fn1"/>. У 2018 годзе вёска скасавана<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918g0092493&p1=1 Решение Хойникского районного Совета депутатов от 15 ноября 2018 г. № 33 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Хойникского района]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Насельніцтва == * 2004 год — 3 двары, 5 жыхароў * 2009 год — 3 жыхары == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Паселіцкі сельсавет}} {{Хвойніцкі раён}} [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Зьніклі ў 2018 годзе]] dl6i6e3smeir4ibihyq5o0qacznsndg 0 272117 2678882 2668524 2026-07-12T07:24:54Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678882 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Кібар |лацінка = Kibar |арыгінал = Kiber |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Гіба|Kebo]] + [[Гір|Heri]] |варыянт = Гібар, Кібір |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Кібар''' (''Кібір''), '''Гібар''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Гібар, Гібер або Кебер, пазьней Кебэр або Кібэр (Gibahari, Giberi<ref>Ao. Prof. Dr. Hermann Reichert, [https://web.archive.org/web/20241127192345/https://homepage.univie.ac.at/hermann.reichert/studententexte/Lexikon_der_altgermanischen_Namen.docx Lexikon der altgermanischen Namen]</ref>, Kebehere, Keber, Kiber<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://books.google.by/books?id=FgYREAAAQBAJ&pg=PA202&dq=Kyber+gibahari&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwigpKSh7eSBAxUA_7sIHSmoByoQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=Kyber%20gibahari&f=false S. 202].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Keber%2C+Kebehere%2C+Gebiheri#v=snippet&q=Keber%2C%20Kebehere%2C%20Gebiheri&f=false S. 633—634].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Гіба|-гіб- (-кіб-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Кібейка|Гібік]], [[Кібель|Гібель]], [[Кібарт]]; германскія імёны Gibico, Giebel, Kibart) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] giba 'дарунак'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 131.</ref>, а аснова [[Гір|-гер- (-ер-)]] (імёны ліцьвінаў [[Герман (імя)|Герман]], [[Гунтэр]], [[Кіндэр]]; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 143.</ref>, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 124.</ref>, германскага heru 'меч'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Keber<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 136.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Кібар: ''Kibar'' (1539 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Kibar#v=snippet&q=Kibar&f=false S. 44].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''землю Киборишку'' (1537 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 22.</ref>; ''ymienie Szowkow, w [[Вількамірскі павет|powiecie wilkomirskim]] lezçce, a przy nim poddani… Kibir z dwiema synami — z Yakubem y s Pawłem'' (11 кастрычніка 1597 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 468.</ref>; ''poddane tego jmienia Ilgow… [[Юцень|Juten]] Pawłowicz Kibor'' (30 чэрвеня 1598 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 494.</ref>; ''Остапь Киборенко'' (1649 год)<ref>Реєстр Війська Запорозького 1649 року. — К., 1995. С. 219.</ref>; ''Gibary'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Jan Piotr Gibar'' (1816 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Gibar&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Łoździeje], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref> {{Заўвага|Таксама: * Скібар (параўн.: ''Dawid Żminigajło Jawgiel'', т. б. ''z Minigajła''<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 303, 443.</ref>): Сяргей Скібар (1915—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Пінск]]у, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D1%8F%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1915) Скібар Сяргей Іванавіч (1915)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> }}. == Носьбіты == * Амбражэй Янавіч Кібар — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1593 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 3. ― Вильна, 1904. С. 79—80.</ref> Кібары — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/k/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на К], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. На 1901 год існавала вёска Кібіршчына ў Сураскім павеце Чарнігаўскай губэрні<ref>Список населенных мест Черниговской губернии, имеющих не менее 10 жителей, по данным за 1901 год. — Чернигов, 1902. С. 70.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Гіба]] * [[Гір|Геры]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай гіб}} {{Імёны з асновай гер}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] fk380ryj5lmyx79iz20nue4vquz9cjx 0 291786 2678810 2669548 2026-07-11T12:57:44Z XHCKidx 11053 паправіў каардынаты 2678810 wikitext text/x-wiki {{Славутасьць |Тып = Даходны дом |Назва = Дом Кандратовіча |Арыгінальная назва = |Выява = Bahdanoviča — Kisialiova streets 03.jpg |Подпіс выявы = Дом Кандратовіча |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = горад |Месцазнаходжаньне = Менск |Адрас = вул. Кісялёва, 28/Багдановіча 24 |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = |Заснаваньне = 1894 год |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Канчатак будаўніцтва = канец XIX стагодзьдзя |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 54 |Шырата сэкундаў = 53.29 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 33 |Даўгата сэкундаў = 48.90 |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = }} '''Дом Кандрато́віча''' — помнік архітэктуры канца XIX стагодзьдзя ў [[Менск]]у. Знаходзіцца на рагу вуліц [[Вуліца Максіма Багдановіча (Менск)|Максіма Багдановіча]] і [[Вуліца Кісялёва (Менск)|Кісялёва]]. [[Гісторыка-культурная каштоўнасьць]] рэспубліканскага значэньня. == Гісторыя == [[Файл:Miensk, Staražoŭka, Vialikaja Barysaŭskaja, Alivaryja. Менск, Старажоўка, Вялікая Барысаўская, Аліварыя (1903).jpg|зьлева|значак|Дом Кандратовіча на рагу вуліцы Вялікай Барысаўскай і Старажоўскай, ля «Аліварыі» (1903)]] Да рэвалюцыі тут размяшчалася першая народная габрэйская вучэльня, перад Першай Сусветнай вайной тут таксама было паліцэйскае кіраванне. Пад час другой сустветнай вайны цалкам выгарыў, ацалелі толькі сцены<ref>https://web.archive.org/web/20220519184411/http://problr.by/dom-kondratovicha.html</ref><ref>https://citydog.io/post/podjezdy-red-house/</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Менск]] 4158bwqh9c4s958fvwiizzgpi5ty5hv 2678811 2678810 2026-07-11T13:28:52Z XHCKidx 11053 2678811 wikitext text/x-wiki {{Славутасьць |Тып = Даходны дом |Назва = Дом Кандратовіча |Арыгінальная назва = |Выява = Bahdanoviča — Kisialiova streets 03.jpg |Подпіс выявы = Дом Кандратовіча |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = горад |Месцазнаходжаньне = Менск |Адрас = вул. Кісялёва, 28/Багдановіча 24 |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = |Заснаваньне = 1894 год |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Канчатак будаўніцтва = канец XIX стагодзьдзя |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 54 |Шырата сэкундаў = 53.29 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 33 |Даўгата сэкундаў = 48.90 |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = }} '''Дом Кандрато́віча''' — помнік архітэктуры канца XIX стагодзьдзя ў [[Менск]]у. Знаходзіцца на рагу вуліц [[Вуліца Максіма Багдановіча (Менск)|Максіма Багдановіча]] і [[Вуліца Кісялёва (Менск)|Кісялёва]]. [[Гісторыка-культурная каштоўнасьць]] рэспубліканскага значэньня. == Гісторыя == Будынак узвялі напрыканцы XIX стагодьдзя. Першапачаткова ў доме жыў кіраўнік завода «Аліварыя»<ref>https://realt.by/news/article/43811/</ref>. Да рэвалюцыі тут размяшчалася першая народная габрэйская вучэльня, перад Першай Сусветнай вайной тут таксама было паліцэйскае кіраваньне. Пад час другое сусьветнае вайны цалкам выгарыў, ацалелі толькі сцены<ref>https://web.archive.org/web/20220519184411/http://problr.by/dom-kondratovicha.html</ref><ref>https://citydog.io/post/podjezdy-red-house/</ref>. == Галерэя == <gallery widths=150 heights=150 class="left"> Файл:Miensk, Staražoŭka, Vialikaja Barysaŭskaja, Alivaryja. Менск, Старажоўка, Вялікая Барысаўская, Аліварыя (1903).jpg|Дом на старым здымку(1903) Файл:Мінск. Кісялёва, 28.jpg|Дом звонку (2020) Файл:Мінск. Аліварыя ды Асмалоўка (06).jpg|Дом з боку двара (2020) Файл:Мінск. Вуліца Кісялёва, 28.jpg|Від з вуліцы Кісялёва Файл:Мінск, вул. Кісялёва, 28.JPG|Від з вуліцы Багдановіча </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Менск]] rk3yw0zw7sdy5jq03lmjtfugruioq52 2678812 2678811 2026-07-11T13:31:27Z XHCKidx 11053 2678812 wikitext text/x-wiki {{Славутасьць |Тып = Даходны дом |Назва = Дом Кандратовіча |Арыгінальная назва = |Выява = Bahdanoviča — Kisialiova streets 03.jpg |Подпіс выявы = Дом Кандратовіча |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = горад |Месцазнаходжаньне = Менск |Адрас = вул. Кісялёва, 28/Багдановіча 24 |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = |Заснаваньне = 1894 год |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Канчатак будаўніцтва = канец XIX стагодзьдзя |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 54 |Шырата сэкундаў = 53.29 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 33 |Даўгата сэкундаў = 48.90 |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = }} '''Дом Кандрато́віча''' — помнік архітэктуры канца XIX стагодзьдзя ў [[Менск]]у. Знаходзіцца на рагу вуліц [[Вуліца Максіма Багдановіча (Менск)|Максіма Багдановіча]] і [[Вуліца Кісялёва (Менск)|Кісялёва]]. [[Гісторыка-культурная каштоўнасьць]] рэспубліканскага значэньня. == Гісторыя == Будынак узвялі напрыканцы XIX стагодьдзя. Першапачаткова ў доме жыў кіраўнік завода «Аліварыя»<ref>https://realt.by/news/article/43811/</ref>. Да рэвалюцыі тут размяшчалася першая народная габрэйская вучэльня, перад Першай Сусветнай вайной тут таксама было паліцэйскае кіраваньне. Пад час другое сусьветнае вайны цалкам выгарыў, ацалелі толькі сцены<ref>https://web.archive.org/web/20220519184411/http://problr.by/dom-kondratovicha.html</ref><ref>https://citydog.io/post/podjezdy-red-house/</ref>. == Галерэя == <gallery widths=150 heights=150 class="left"> Файл:Miensk, Staražoŭka, Vialikaja Barysaŭskaja, Alivaryja. Менск, Старажоўка, Вялікая Барысаўская, Аліварыя (1903).jpg|Дом на старым здымку(1903) Файл:Мінск. Кісялёва, 28.jpg|Дом звонку (2020) Файл:Мінск. Аліварыя ды Асмалоўка (06).jpg|Унутраны двор (2020) File:Мінск. Аліварыя ды Асмалоўка (03).jpg|Дом з боку двара (2020) Файл:Мінск. Вуліца Кісялёва, 28.jpg|Від з вуліцы Кісялёва Файл:Мінск, вул. Кісялёва, 28.JPG|Від з вуліцы Багдановіча </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Менск]] 7k4x6xvwh113nwt35ugvcgkuq9nwt8x 0 295407 2678845 2618808 2026-07-11T19:41:59Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678845 wikitext text/x-wiki {{Палітык | імя = Зэнта Трацьцяк | лацінка = <!-- Для беларусаў --> | арыгінал_імя = {{мова-lv|Zenta Tretjaka}} | жанчына = <!-- Любое значэньне, калі так --> | выява = | памер = | подпіс_пад_выявай = | пасада = | пачатак_тэрміну = | канец_тэрміну = | прэзыдэнт = | прэм’ер-міністар = | папярэднік = | наступнік = | пасада2 = | пачатак_тэрміну2 = | канец_тэрміну2 = | папярэднік2 = | наступнік2 = | прэм’ер-міністар2 = | прэзыдэнт2 = | пасада3 = | пачатак_тэрміну3 = | канец_тэрміну3 = | папярэднік3 = | наступнік3 = | прэм’ер-міністар3 = | прэзыдэнт3 = | пасада4 = | пачатак_тэрміну4 = | канец_тэрміну4 = | папярэднік4 = | наступнік4 = | прэм’ер-міністар4 = | прэзыдэнт4 = | пасада5 = | пачатак_тэрміну5 = | канец_тэрміну5 = | папярэднік5 = | наступнік5 = | прэм’ер-міністар5 = | прэзыдэнт5 = | пасада6 = | пачатак_тэрміну6 = | канец_тэрміну6 = | папярэднік6 = | наступнік6 = | прэм’ер-міністар6 = | прэзыдэнт6 = | дата_нараджэньня = {{Нарадзілася|24|3|1960|1}} | месца_нараджэньня = | дата_сьмерці = | месца_сьмерці = | назва_палітычнай_арганізацыі = <!-- Рух, Аб’яднаньне, … Дапомнат— «Партыя» --> | партыя = | сужэнец = | дзеці = | бацька = | маці = | род = | адукацыя = | подпіс = | узнагароды = | сайт = | камэнтар = }} '''Зэнта Трацьцяк''' ({{мова-lv|Zenta Tretjaka}}, [[24 сакавіка]] [[1960]], [[Латвійская ССР]], [[СССР]] м. [[Мітава]]) — палітык [[Латвія|Латвіі]], пасол на [[Сойм Латвіі|Сойм]]. Была выбрана з месца [[Елгаўскі край]]. Яна мае закончанаю юрыдычную асьвету. Зэнта Трацьцяк кіруе грамадою беларусаў у месьце [[Мітава]], якая мае назву [[Елгаўскае беларускае таварыства «Злата»]]<ref>[https://latvia.mfa.gov.by/be/bielarusy/supolki/zlata/ «Злата» (Елгава)]{{Недаступная спасылка|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250527155909/https://www.novaja.lv/novosti/novosti-elgavy/zenta-tret-jak-budet-rabotat-v-sfere-vnutrennih-del/ Зента Третьяк будет работать в сфере внутренних дел]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавы спасылкі == {{Commons|Category:Zenta Tretjaka}} * [https://saskana.eu/ru/people/zenta-tretjaka/ Зэнта Трацьцяк] * [https://bkc.daugavpils.lv/be/component/content/article/11-newsru/81-21116 Даследчая праца Ірыны Апейнанэ адзначана дыпломам Саюза беларусаў Латвіі] * [https://www.sb.by/articles/so-storony-osobenno-zametno-vy-idete-pravilnym-putem.html#bounce Председатель Елгавского белорусского объединения «Злата» Зента Третьяк о белорусах в Латвии] * [https://www.novaja.lv/novosti/novosti-elgavy/zenta-tret-jak-ne-bojat-sja-peremen-a-dejstvovat/ Зента Третьяк: "Не бояться перемен, а действовать"]{{Недаступная спасылка|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.facebook.com/zenta.tretjaka Хвэсбук] * [https://rus.delfi.lv/45451944/story/120035814/zadacha-s-89-neizvestnymi-kak-vyglyadel-samyy-massovyy-pobeg-iz-tyurmy-v-istorii-latvii Задача с 89] * [https://www.novaja.lv/novosti/novosti-elgavy/zenta-tret-jak-budet-rabotat-v-sfere-vnutrennih-del/ Зента Третьяк будет работать в сфере внутренних дел]{{Недаступная спасылка|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://latvia.mfa.gov.by/be/bielarusy/supolki/zlata/ «Злата» (Елгава)]{{Недаступная спасылка|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Трацьцяк, Зэнта}} {{Меншасьці Латвіі}} [[Катэгорыя:Латвійскія палітыкі]] [[Катэгорыя:Паслы дванаццатага Сойму Латвіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Паслы на Сойм Латвіі]] djzw9j3500rcuzhkaijmvt2alu8o356 0 296879 2678828 2619494 2026-07-11T16:18:13Z Дамінік 64057 /* Найноўшы час */ 2678828 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Берасьнёўка |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Берасьнёўкі |Лацінка = Bieraśnioŭka |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1897 годам |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = Буда Берасьнёўка |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = [[Велікаборскі сельсавет|Велікаборскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 00 |Шырата сэкундаў = 57 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 50 |Даўгата сэкундаў = 31 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} '''Берасьнёўка'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}</ref> — былая [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіла ў склад [[Велікаборскі сельсавет|Велікаборскага сельсавету]] [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. == Гісторыя == === Расейская імпэрыя === Згодна зь перапісам 1897 году, існавалі фальварак Берасьнёўка (Буда) паноў Аскеркаў з 9 жыхарамі і аднаймённая слабодка, у якой было 5 двароў, 34 жыхары<ref name="fn1">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}}. С. 433</ref>. На 1909 год у маёнтку Берасьнёўка Аўцюцевіцкай воласьці [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] налічвалася 7 двароў з 106 жыхарамі<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 9</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Берасьнёўка, аднак, апынулася ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны)</ref> 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Берасьнёўка ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі была далучаная да [[РСФСР]]. У 1920-я гады на землях былога маёнтку створаныя хутары. Усяго 8 гаспадарак з 54 жыхарамі. Пасьля другога ўзбуйненьня [[БССР]], з 8 сьнежня 1926 году хутары належалі да Муціжарскага сельсавету Юравіцкага раёну Рэчыцкай, з 9 чэрвеня 1927 году Мазырскай акругі, з 10 лістапада 1927 году — у Хобненскім сельсавеце тых самых района і акругі. У 1927 годзе ў Берасьнёўцы — 12 двароў, 60 жыхароў. Пасьля скасаваньня акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 году, — у Юравіцкім, з 8 ліпеня 1931 году — у Хвойніцкім раёне БССР<ref name="fn1"/>. З 20 лютага 1938 году вёска, як і ўвесь раён, апынулася ў [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. [[Файл:Берасьнёўка на мапе РККА Беларусі і Літвы 1935 г.png|значак|зьлева|Берасьнёўка на мапе РККА Беларусі і Літвы 1935 г.]] Напярэдадні [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] ў Берасьнёўцы было 11 двароў з 39 жыхарамі. У чэрвені — ліпені 1943 году акупанты спалілі паселішча і загубілі 5 жыхароў<ref> Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 37, 498</ref>. З 8 студзеня 1954 году Берасьнёўка — у Гомельскай вобласьці. Згодна зь перапісам 1959 году, Берасьнёўка з 60 жыхарамі належала да Велікаборскага сельсавету Хвойніцкага раёну Гомельскай вобласьці. У 1970 годзе — 50 жыхароў<ref name="fn1"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Велікаборскі сельсавет}} {{Хвойніцкі раён}} [[Катэгорыя:Велікаборскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі]] gv33d34tt0wj97e1p2uun179rpcykij 0 299853 2678880 2678762 2026-07-12T07:19:01Z Dymitr 10914 /* Плэй-оф */ абнаўленьне зьвестак 2678880 wikitext text/x-wiki {{Актуальнае спаборніцтва|Футбол}} {{Чэмпіянат сьвету па футболе |год = 2026 |месца = [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], [[Канада]], [[Мэксыка]] |назва = |лягатып = 2026 FIFA World Cup emblem.svg |памер = |подпіс = |час = 11 чэрвеня — 19 ліпеня 2026 году |удзельнікаў = |удзельнікаўфінал = 48 |фінал = [[Мэтлайф-стэдыюм]],<br />[[Іст-Ратэрфард]] |чэмпіён = |2 месца = |3 месца = |4 месца = |гульняў = |галоў = |гледачоў = |бамбардзір = |год папярэдняга = 2022 |год наступнага = 2030 }} '''Чэмпіяна́т сьве́ту па футбо́ле 2026 году''' — 23-і чэмпіянат сьвету па футболе, фінальны турнір якога ладзіцца ў 2026 годзе ў [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], [[Канада|Канадзе]] і [[Мэксыка|Мэксыцы]]. Турнір будзе згуляны з 11 чэрвеня па 19 ліпеня 2026 году, а яго сумесна прымуць 16 гарадоў з трох паўночнаамэрыканскіх краінаў. Фінальны матч будзе ладзіцца ў ЗША. Турнір стане першым, гаспадарамі якога будуць адразу тры краіны<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|загаловак=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|дата копіі=01.2021}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Carlise, Jeff|спасылка=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|загаловак=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=04.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|дата копіі=04.2017}}</ref>. Таксама гэты турнір ёсьць першым, у якім возьмуць удзел 48 зборных, то бок колькасьць удзельнікаў павялічыцца з 32. Гэта таксама першы з [[чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|чэмпіянату сьвету 2002 году]] турнір, які арганізоўваюць больш чым адная краіна. Мэксыка ўжо ладзіла турніры ў 1970 і 1986 гадах, то бок яна ёсьць першай краінай, якая тройчы рабіла чэмпіянат сьвету, пры гэтым ЗША раней былі арганізатарамі чэмпіянату сьвету 1994 году. Канада ж упершыню ёсьць гаспадыняй таго кшталту турніру. Па папярэднім чэмпіянаце сьвету 2022 году ў Катары, які гуляўся ў лістападзе і сьнежні, гэтае спаборніцтва вернецца да свайго традыцыйнага летняга раскладу. Зборныя [[Зборная ЗША па футболе|ЗША]], [[Зборная Канады па футболе|Канады]] і [[Зборная Мэксыкі па футболе|Мэксыкі]], як прадстаўнікі краінаў-гаспадароў турніру, аўтаматычна кваліфікаваліся на спаборніцтва. Зборныя [[Зборная Каба-Вэрдэ па футболе|Каба-Вэрдэ]], [[Зборная Кюрасао па футболе|Кюрасао]], [[Зборная Ўзбэкістану па футболе|Узбэкістану]] і [[Зборная Ярданіі па футболе|Ярданіі]] дэбютуюць на чэмпіянатах сьвету. Дзейным чэмпіёнам да пачатку турніру ёсьць [[Зборная Аргентыны па футболе|зборная Аргентыны]], якая ў 2022 годзе здабыла свой трэці тытул у гісторыі. == Выбары гаспадароў == У час з 2013 па 2017 гады [[рада ФІФА]] стала абмяркоўвала абмежаваньні ў ратацыі правядзеньня чэмпіянатаў у залежнасьці ад кантынэнтальных канфэдэрацыяў. Спачатку было ўсталявана, што заяўкі на арганізацыю чэмпіянату ня будуць прымацца ад краінаў, якія не ўваходзяць у склад канфэдэрацыяў, што ладзілі два папярэднія турніры. Гэтае правіла было часова зьмененае, каб забараніць падаваць заяўкі на правядзеньне наступнага турніру толькі краінам, якія ўваходзяць у склад канфэдэрацыі, што ладзіла папярэдні чэмпіянат сьвету<ref>{{навіна|спасылка=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html|загаловак=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained|выдавец=FIFA|дата публікацыі=05.2015|копія=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html|дата копіі=05.2015}}</ref>, пасьля чаго правіла было вернутае да папярэдняй рэдакцыі двух чэмпіянатаў сьвету. Рада ФІФА зрабіла выключэньне, якое патэнцыйна дае права на арганізацыю чэмпіянату асацыяцыям-сябрам канфэдэрацыі перадапошняй краіны-гаспадара чэмпіянату сьвету ў выпадку, калі аніводная з атрыманых заявак не адпавядае строгім тэхнічным і фінансавым патрабаваньням<ref name="fifacouncil">{{навіна|спасылка=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top|загаловак=FIFA Council discusses vision for the future of football|выдавец=FIFA|дата публікацыі=10.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top|дата копіі=10.2016}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717|загаловак=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances|выдавец=Canadian Broadcasting Corporation|дата публікацыі=10.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717|дата копіі=10.2016}}</ref>. У сакавіку 2017 году прэзыдэнт ФІФА [[Джаньні Інфантына]] пацьвердзіў, што Эўропа ([[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]]) і Азія ([[АФК]]) былі выкрасьлены з заяўкі па выбары [[Расея|Расеі]] і [[Катар]]у ў 2018 і 2022 гадах адпаведна<ref>{{навіна|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup|загаловак=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=03.2017|копія=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup|дата копіі=11.2021}}</ref>. Такім чынам, чэмпіянат сьвету 2026 году можа быць аддадзены адной з чатырох іншых канфэдэрацыяў, як то [[КОНКАКАФ]] (Паўночная Амэрыка; апошні раз ладзіла турнір у 1994 годзе), [[КАФ]] (Афрыка; апошні раз вылучала гаспадара турніру ў 2010 годзе), [[КОНМЭБОЛ]] (Паўднёвая Амэрыка; апошні раз арганізоўвала першынство ў 2014 годзе) або [[КФА]] (Акіянія, дзе аніколі раней не гулялі матчы чэмпіянатаў сьвету), або, магчыма, УЭФА ў выпадку, калі аніводная заяўка ад гэтых чатырох канфэдэрацыяў ня будзе адпавядаць патрабаваньням. Сумеснае ладжаньне чэмпіянату сьвету, якое было забароненае ФІФА па [[чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|чэмпіянаце сьвету 2002 году]], было ўхваленае для чэмпіянату сьвету 2026 году, але і не абмяжоўвалася канкрэтнай колькасьцю, а разглядалася ў кожным канкрэтным выпадку. Таксама ў 2026 годзе генэральны сакратарыят ФІФА, па кансультацыі з Камітэтам па спаборніцтвах, меў права выключаць з турніру заяўнікаў, якія не адпавядалі мінімальным тэхнічным патрабаваньням для правядзеньня спаборніцтваў<ref name="fifacouncil"/>. ЗША, Канада і Мэксыка публічна разглядалі мажлівасьць высунуць заяўку на правядзеньне турніру асобна, але сумесная заяўка была абвешчаная 10 красавіка 2017 году<ref>{{артыкул|спасылка=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|загаловак=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC|выданьне=Sports Illustrated|год=04.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|дата копіі=04.2017}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Carlise, Jeff|спасылка=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|загаловак=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=04.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|дата копіі=04.2017}}</ref>. У сакавіку 2022 году прэзыдэнт мэксыканскай [[Ліга МХ|Лігі МХ]] Мікель Арыёля заявіў, што ўдзел Мэксыкі ў якасьці суарганізатара мог быць пад пагрозай, калі б ліга і фэдэрацыя не адрэагавалі хутка на забурэньні заўзятараў клюбаў «[[Керэтара Сант’яга-дэ-Керэтара|Керэтара]]» і «[[Атляс Гвадаляхара|Атлясу]]», у выніку якіх 26 гледачоў атрымалі раненьні і 14 былі арыштаваныя. Арыёля сказаў, што ФІФА была «шакаваная» інцыдэнтам, але Інфантына быў задаволены тым, як прадстаўнікі лігі разьвязалі праблему<ref>{{навіна|аўтар=Garcia, Arriana|спасылка=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4612705/mexico-violence-almost-cost-world-cup-2026-hosting-duties-liga-mx-president|загаловак=Mexico violence almost cost World Cup 2026 hosting duties - Liga MX president|выдавец=ESPN|дата публікацыі=03.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220317194809/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4612705/mexico-violence-almost-cost-world-cup-2026-hosting-duties-liga-mx-president|дата копіі=03.2022}}</ref>. === Галасаваньне === [[Файл:2026 world cup bid election.png|значак|400пкс|Вынікі галасаваньня: {| |- !Мелі дазвол галасаваць !! Ня мелі дазволу галасаваць |- |{{легенда|#867650|Галасавалі за ЗША/Канаду/Мэксыку}}||{{легенда|#FFBD41|ЗША, Канада, Мэксыка}} |- |{{легенда|#2770AB|Галасавалі за Марока}}||{{легенда|#55208D|Марока}} |- |{{легенда|#008E2A|Галасавалі супраць усіх}}||{{легенда|#000000|Адхіленыя ФІФА}} |- |{{легенда|#B32A2F|Устрымаліся ад галасаваньня}}||{{легенда|#C1C1C1|Ня сябра ФІФА}} |} ]] Галасаваньне адбылося 13 чэрвеня 2018 году падчас 68-га кангрэса ФІФА ў [[Масква|Маскве]]. У ім узялі ўдзел 203 прадстаўнікоў, якія мелі права голасу<ref>{{спасылка|аўтар=Graham, Bryan Armen|спасылка=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live|загаловак=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live|дата копіі=07.2018}}</ref>. Аб’яднаная заяўка паўночнаамэрыканскіх дзяржаваў перамагла, атрымаўшы 134 галасы, у той час як заяўка [[Марока]] была падтрыманая 65-ю галасамі. [[Іран]] прагаласаваў за аніводны варыянт, а [[Куба]], [[Славенія]] і [[Гішпанія]] ўстрымаліся ад галасаваньня. Гана была дыскваліфікавана ФІФА праз карупцыйны скандалу і таму ня мела права галасаваць<ref>{{навіна|аўтар=Gyamera-Antwi, Evans|спасылка=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9|загаловак=Ghana & Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote|выдавец=Goal.com|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9|дата копіі=10.2023}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php|загаловак=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA|выдавец=myjoyonline.com|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php|дата копіі=06.2018}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780|загаловак=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift'|выдавец=BBC News|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780|дата копіі=06.2018}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top|загаловак=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com|дата публікацыі=05.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top|дата копіі=05.2017}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834|загаловак=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding|выдавец=ABC News|дата публікацыі=06.2015|копія=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834|дата копіі=04.2024}}</ref>. {| class="wikitable" style="margin: 0 auto;text-align: center" |- !rowspan="2"|Краіна !colspan="2"|Галасы |- !1-ы раўнд |- style="background:#90ee90" |align=left|'''ЗША, Канада, Мэксыка''' |'''134''' |- |align=left|Марока |65 |- |align=left|Аніводная заяўка |1 |- |align=left|Устрымаліся |3 |- !align=left|Агульная колькасьць !200 |- !align=left|Патрабаваная колькасьць !101 |} == Удзельнікі == === Кваліфікацыя === [[Файл:2026 world cup qualification map.svg|значак|зьлева| {| |- |{{легенда|#0000ff|Кваліфікаваныя каманды}} |- |{{легенда|#2ad4ff|Каманды з мажлівасьцю да кваліфікацыі}} |- |{{легенда|#ffcc00|Некваліфікаваныя каманды}} |- |{{легенда|#000000|Выключаныя каманды}} |- |{{легенда|#cccccc|Ня сябры ФІФА}} |}]] Складальнікі агульнай заяўкі паўночнаамэрыканскіх краінаў меркавалі, што ўсе тры краіны-гаспадары аўтаматычна трапяць на чэмпіянат<ref>{{спасылка|спасылка=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf|загаловак=United 2026 bid book|выдавецтва=united2026.com|копія=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf|дата копіі=09.2021}}</ref>. 31 жніўня 2022 году прэзыдэнт ФІФА Джаньні Інфантына пацьвердзіў, што шэсьць каманд [[КОНКАКАФ]] кваліфікуюцца на чэмпіянат сьвету, пры гэтым [[Зборная ЗША па футболе|зборныя ЗША]], [[Зборная Канады па футболе|Канады]] і [[Зборная Мэксыкі па футболе|Мэксыкі]] аўтаматычна кваліфікуюцца ў якасьці гаспадароў<ref>{{спасылка|спасылка=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026|загаловак=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026|выдавецтва=ESPN Deportes|дата публікацыі=08.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026|дата копіі=09.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/|загаловак=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026|выдавецтва=CRHoy.com|дата публікацыі=08.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/|дата копіі=08.2022}}</ref>. Гэта было пацьверджанае Радай ФІФА 14 лютага 2023 году<ref>{{навіна|спасылка=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football|загаловак=FIFA Council highlights record breaking revenue in football|выдавец=FIFA|дата публікацыі=02.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football|дата копіі=02.2023}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|загаловак=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup|выдавец=Reuters|дата публікацыі=02.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|дата копіі=02.2023}}</ref>. Беспасярэдне перад 67-м Кангрэсам ФІФА Рада ФІФА зацьвердзіла разьмеркаваньне месцаў на паседжаньні ў [[Манама|Манаме]]<ref name=slot>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254|загаловак=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2017|копія=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254|дата копіі=06.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/39448474|загаловак=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament|выдавецтва=BBC|дата публікацыі=03.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474|дата копіі=03.2017}}</ref>. Была высунутая і ўхваленая ідэя стварэньня міжкантынэнтальнага плэй-оф турніру з удзелам шасьці каманд, каб вызначыць апошнія два месцы на чэмпіянат<ref name=fifa_council>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|загаловак=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=05.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|дата копіі=06.2017}}</ref>. Шэсьць камандаў у плэй-оф будуць складацца з адной каманды ад кожнай канфэдэрацыі, за выняткам [[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]], і адной дадатковай каманды ад канфэдэрацыі краінаў-гаспадароў (КОНКАКАФ). Дзьве каманды будуць разьмеркаваныя паводле рэйтынгу ў адпаведнасьці з сусьветным рэйтынгам і згуляюць зь пераможцамі двух гульняў плэй-оф паміж чатырма нясеянымі камандамі за два месцы на чэмпіянат. Турнір з чатырох гульняў будзе ладзіцца ў адной або некалькіх краінах-гаспадарах, а таксама будзе выкарыстоўвацца ў якасьці праверкі<ref name="slot" />. Ратыфікацыя разьмеркаваньня месцаў таксама ўпершыню надала [[КФА]] гарантаванае месца ў фінальным турніры, то бок гэты чэмпіянат сьвету стаў першым турнірам, у якім усе шэсьць канфэдэрацыяў мелі хаця б адно гарантаванае месца, а таксама першым з 2010 году, калі ўсе канфэдэрацыі маюць каманду, якая кваліфікавалася ў чэмпіянату сьвету<ref name="slot" />. [[Зборная Эрытрэі па футболе|Зборная Эрытрэі]] зьнялася з кваліфікацыі перад пачаткам адборачных матчаў праз боязь, што гульцы будуць шукаць палітычнага прытулку, калі ім дазволяць выехаць за мяжу<ref>{{спасылка|спасылка=http://dehai.org/dehai/dehai-news/494254|загаловак=Eritrea Pull Out Of 2026 World Cup Qualifier|выдавецтва=Dehai News|копія=https://web.archive.org/web/20231109141912/http://dehai.org/dehai/dehai-news/494254|дата копіі=11.2023}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2023/nov/13/eritrea-withdrew-from-2026-world-cup-qualifying-over-fears-players-will-flee|загаловак=Eritrea withdrew from 2026 World Cup qualifying 'over fears players will flee'|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=14.11.2023|копія=https://web.archive.org/web/20231113160357/https://www.theguardian.com/football/2023/nov/13/eritrea-withdrew-from-2026-world-cup-qualifying-over-fears-players-will-flee|дата копіі=11.2023}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/eritrea-withdraw-fifa-world-cup-qualifiers|загаловак=Eritrea withdraw from FIFA World Cup qualifiers|выдавецтва=FIFA|копія=https://web.archive.org/web/20231113083754/https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/eritrea-withdraw-fifa-world-cup-qualifiers|дата копіі=11.2023}}</ref>. [[Зборная Рэспублікі Конга па футболе|Зборная Рэспублікі Конга]], якая трапіла ў тую ж групу, што і Эрытрэя, была дыскваліфікаваная 6 лютага 2025 году праз умяшальніцтва ўраду ў справы мясцовай футбольнай фэдэрацыі<ref>{{артыкул|спасылка=https://digitalhub.fifa.com/m/49a18836a3532246/original/Circular-1922_Suspension-of-the-Congolese-Football-Association-FECOFOOT.pdf|загаловак=Suspension of the Congolese Football Association (FECOFOOT) from 6 February 2025 until further notice|выданьне=FIFA Circular|нумар=1922|год=06.02.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250211201642/https://digitalhub.fifa.com/m/49a18836a3532246/original/Circular-1922_Suspension-of-the-Congolese-Football-Association-FECOFOOT.pdf|дата копіі=02.2025}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.reuters.com/sports/soccer/fifa-suspends-congo-republic-pakistan-2025-02-07/#:~:text=Feb%207%20(Reuters)%20%2D%20FIFA,governing%20body%20said%20on%20Thursday.|загаловак=FIFA suspends Congo Republic and Pakistan|выдавец=Reuters|дата публікацыі=07.02.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250208122018/https://www.reuters.com/sports/soccer/fifa-suspends-congo-republic-pakistan-2025-02-07|дата копіі=02.2025}}</ref>. КАФ спачатку ўвогуле скасавала ўсе астатнія матчы зборнай Рэспублікі Конга, аднак пазьней [[Зборная Танзаніі па футболе|зборным Танзаніі]] і [[Зборная Замбіі па футболе|Замбіі]] залічылі тэхнічныя перамогі зь лікам 3:0<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/qualifiers/caf/scores-fixtures|загаловак=Scores & Fixtures|выдавецтва=FIFA|копія=https://web.archive.org/web/20231128140036/https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/qualifiers/caf/scores-fixtures|дата копіі=11.2023}}</ref>. === Па адборы === З 42 камандаў, якія кваліфікаваліся на сёньня, 26 таксама бралі ўдзел у папярэднім турніры. Папярэдні гаспадар турніру [[Зборная Катару па футболе|зборная Катару]] першы раз трапіла на чэмпіянат сьвету праз адборачную сетку<ref>{{спасылка|спасылка=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|загаловак=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=10.2025}}</ref>. [[Зборная Калюмбіі па футболе|Зборныя Калюмбіі]]<ref name="Colombia-Paraguay">{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/colombia-paraguay-uruguay-qualify|загаловак=Uruguay, Colombia and Paraguay qualify as Messi equals Cristiano|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=09.2025}}</ref>, [[Зборная Эгіпту па футболе|Эгіпту]] і [[Зборная Панамы па футболе|Панамы]] вярнуліся на турнір пасьля свайго апошняга ўдзелу ў 2018 годзе. [[Зборная Альжыру па футболе|Зборныя Альжыру]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/algeria-qualify|загаловак=Algeria seal World Cup return|выдавецтва=FIFA}}</ref> і [[Зборная Кот д’Івуару па футболе|Кот д’Івуару]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cote-divoire-qualify|загаловак=Côte d’Ivoire clinch return to world stage|выдавецтва=FIFA}}</ref> чакалі на вяртаньне з свайго апошняга ўдзелу ў 2014 годзе. [[Зборная Новай Зэляндыі па футболе|Зборныя Новай Зэляндыі]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/new-zealand-qualify-world-cup|загаловак=Second-half blitz sends New Zealand to the World Cup|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2025}}</ref>, [[Зборная Парагваю па футболе|Парагваю]]<ref name="Colombia-Paraguay"/> і [[Зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|ПАР]] апошні раз бралі ўдзел у чэмпіянаце сьвету 2010 году. [[Зборная Аўстрыі па футболе|Зборныя Аўстрыі]], [[Зборная Нарвэгіі па футболе|Нарвэгіі]]<ref>{{навіна|спасылка=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff|загаловак=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff|выдавец=Fox Sports|дата публікацыі=16.11.2025}}</ref>, [[Зборная Шатляндыі па футболе|Шатляндыі]] і [[Зборная Гаіці па футболе|Гаіці]]<ref name="Curacao">{{навіна|аўтар=Wilson, Jonathan|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup|загаловак=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup|выдавец=The Guardian}}</ref> апошнім разам спаборнічалі ў сусьветным першынстве яшчэ ў XX стагодзьдзі. [[Зборная Каба-Вэрдэ па футболе|Зборныя Каба-Вэрдэ]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify|загаловак=Cabo Verde seal historic World Cup qualification|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=13.10.2025}}</ref>, [[Зборная Кюрасао па футболе|Кюрасао]]<ref name="Curacao"/>, [[Зборная Ярданіі па футболе|Ярданіі]] і [[Зборная Ўзбэкістану па футболе|Ўзбэкістану]]<ref>{{навіна|аўтар=Millar, Colin|спасылка=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/|загаловак=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=05.06.2025}}</ref> наагул дэбютуюць на чэмпіянатах сьвету. Упершыню сем арабскіх краінаў будуць змагацца на чэмпіянаце сьвету<ref>{{навіна|аўтар=Amin, Ahmed|спасылка=https://scoopempire.com/arabs-in-world-cup/|загаловак=For the First Time, Seven Arab Countries Qualify for the World Cup 2026|выдавец=Scoop Empire|дата публікацыі=16.10.2025}}</ref>. Кваліфікаваныя каманды, адсартаваныя паводле сваіх канфэдэрацыяў: {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} '''АФК''': * {{Футбол|Аўстралія|няма}} * {{Футбол|Ірак|няма}} * {{Футбол|Іран|няма}} * {{Футбол|Катар|няма}} * {{Футбол|Рэспубліка Карэя|няма}} * {{Футбол|Саудаўская Арабія|няма}} * {{Футбол|Узбэкістан|няма}} * {{Футбол|Японія|няма}} * {{Футбол|Ярданія|няма}} {{Слупок-новы}} '''КАФ''': * {{Футбол|Альжыр|няма}} * {{Футбол|Гана|няма}} * {{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга|няма}} * {{Футбол|Каба-Вэрдэ|няма}} * {{Футбол|Кот д’Івуар|няма}} * {{Футбол|Марока|няма}} * {{Футбол|ПАР|няма}} * {{Футбол|Сэнэгал|няма}} * {{Футбол|Туніс|няма}} * {{Футбол|Эгіпет|няма}} {{Слупок-новы}} '''КОМНЭБОЛ''': * {{Футбол|Аргентына|няма}} * {{Футбол|Бразылія|няма}} * {{Футбол|Калюмбія|няма}} * {{Футбол|Парагвай|няма}} * {{Футбол|Уругвай|няма}} * {{Футбол|Эквадор|няма}} {{Слупок-новы}} '''КОНКАКАФ''': * {{Футбол|Канада|няма}} * {{Футбол|Кюрасао|няма}} * {{Футбол|Гаіці|няма}} * {{Футбол|Мэксыка|няма}} * {{Футбол|Панама|няма}} * {{Футбол|ЗША|няма}} '''КФА''': * {{Футбол|Новая Зэляндыя|няма}} {{Слупок-новы}} '''УЭФА''': * {{Футбол|Ангельшчына|няма}} * {{Футбол|Аўстрыя|няма}} * {{Футбол|Босьнія і Герцагавіна|няма}} * {{Футбол|Бэльгія|няма}} * {{Футбол|Гішпанія|няма}} * {{Футбол|Нарвэгія|няма}} * {{Футбол|Нідэрлянды|няма}} * {{Футбол|Нямеччына|няма}} * {{Футбол|Партугалія|няма}} * {{Футбол|Турэччына|няма}} * {{Футбол|Францыя|няма}} * {{Футбол|Харватыя|няма}} * {{Футбол|Чэхія|няма}} * {{Футбол|Шатляндыя|няма}} * {{Футбол|Швайцарыя|няма}} * {{Футбол|Швэцыя|няма}} {{Слупок-канец}} == Склады камандаў == {{Асноўны артыкул|Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году (склады)}} Перад падачай канчатковага складу на турнір каманды за месяц да пачатку павінны былі назваць папярэдні сьпіс з 35–55 гульцоў. Канчатковыя склады павінны быць зацьверджаныя да 2 чэрвеня. Калі гулец атрымлівае траўму або цяжка захварэе і ня можа браць удзел у турніры, яго можна замяніць іншым гульцом з папярэдняга сьпісу не пазьней чым за 24 гадзіны да першага матчу каманды. Аднак траўмаванага або хворага брамніка дазваляецца замяніць іншым брамнікам з папярэдняга сьпісу ў любы момант турніру<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/squad-lists-number-date|загаловак=When are World Cup squads named, and how many players will feature?|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=05.2026}}</ref>. == Групавы этап == Стадыёны ўжо былі разьмеркаваныя паміж групамі яшчэ да фінальнага лёсаваньня. Па лёсаваньні пары былі разьмеркаваны па пэўных матчах, і быў зацверджаны час пачатку гульняў<ref>{{спасылка|спасылка=https://digitalhub.fifa.com/m/23aa99b288fe8a0d/original/FWC26-Match-Schedule-Q-A.pdf|загаловак=FIFA World Cup 26 match schedule Q&A|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=02.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/23aa99b288fe8a0d/original/FWC26-Match-Schedule-Q-A.pdf|дата копіі=02.2024}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures?country=CA&wtw-filter=ALL|загаловак=Scores & Fixtures|выдавецтва=FIFA}}</ref>. === Група A === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=MEX |каманда2=RSA |каманда3=KOR |каманда4=CZE <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_MEX=3 |нічыі_MEX=0 |паразы_MEX=0 |мз_MEX=6 |мп_MEX=0 |перамогі_RSA=1 |нічыі_RSA=1 |паразы_RSA=1 |мз_RSA=2 |мп_RSA=3 |перамогі_KOR=1 |нічыі_KOR=0 |паразы_KOR=2 |мз_KOR=2 |мп_KOR=3 |перамогі_CZE=0 |нічыі_CZE=1 |паразы_CZE=2 |мз_CZE=2 |мп_CZE=6 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_MEX={{Футбол|Мэксыка}} |назва_RSA={{Футбол|ПАР}} |назва_KOR={{Футбол|Рэспубліка Карэя}} |назва_CZE={{Футбол|Чэхія}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 11 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Мэксыка|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|ПАР}} |галы1 = [[Хуліян Кіньёнэс|Кіньёнэс]] {{Гол|9}}<br>[[Рауль Хімэнэс|Р. Хімэнэс]] {{Гол|67}} |галы2 = |стадыён = [[Ацтэка]], [[Мэхіка]] |гледачы = 80824 |судзьдзя = [[Вілтан Сампаю]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 12 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Рэспубліка Карэя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Чэхія}} |галы1 = [[Хван Ін Бом]] {{Гол|67}}<br>[[О Хён Гю]] {{Гол|80}} |галы2 = [[Ладзіслаў Крэйчы (1999)|Крэйчы]] {{Гол|59}} |стадыён = [[Акрон (стадыён)|Акрон]], [[Сапопан]] |гледачы = 44985 |судзьдзя = [[Амін Амар]] (Эгіпет) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 18 чэрвеня 2026 |час = 19:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Чэхія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|ПАР}} |галы1 = [[Міхал Садзілек|Садзілек]] {{Гол|6}} |галы2 = [[Тэбога Макаэна|Макаэна]] {{Гол|83|пэн.}} |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = 67442 |судзьдзя = [[Торы Пэнса]] (ЗША) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 19 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Мэксыка|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:0 |каманда2 = {{Футбол|Рэспубліка Карэя}} |галы1 = [[Люіс Рома|Рома]] {{Гол|50}} |галы2 = |стадыён = [[Акрон (стадыён)|Акрон]], [[Сапопан]] |гледачы = 45522 |судзьдзя = [[Густава Тэхэра]] (Уругвай) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 25 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Чэхія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:3 |каманда2 = {{Футбол|Мэксыка}} |галы1 = |галы2 = [[Матэо Чавэс|М. Чавэс]] {{Гол|55}}<br>[[Хуліян Кіньёнэс|Кіньёнэс]] {{Гол|61}}<br>[[Альвара Фідальга|Фідальга]] {{Гол|90+4}} |стадыён = [[Ацтэка]], [[Мэхіка]] |гледачы = 80824 |судзьдзя = [[Яэль Фалькон]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 25 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|ПАР|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:0 |каманда2 = {{Футбол|Рэспубліка Карэя}} |галы1 = [[Тапэлё Масэка|Масэка]] {{Гол|63}} |галы2 = |стадыён = [[Эстадыё BBVA]], [[Гвадалюпэ]] |гледачы = 51243 |судзьдзя = [[Факунда Тэльлё]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 Справаздача] |смі = }} === Група B === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=SUI |каманда2=CAN |каманда3=BIH |каманда4=QAT <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_CAN=1 |нічыі_CAN=1 |паразы_CAN=1 |мз_CAN=8 |мп_CAN=3 |перамогі_BIH=1 |нічыі_BIH=1 |паразы_BIH=1 |мз_BIH=5 |мп_BIH=6 |перамогі_QAT=0 |нічыі_QAT=1 |паразы_QAT=2 |мз_QAT=2 |мп_QAT=10 |перамогі_SUI=2 |нічыі_SUI=1 |паразы_SUI=0 |мз_SUI=7 |мп_SUI=3 |заўвага_CAN=Нічыя паміж сабою (Канада 1:1 Босьнія і Герцагавіна). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў. |заўвага_BIH=CAN <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_CAN={{Футбол|Канада}} |назва_BIH={{Футбол|Босьнія і Герцагавіна}} |назва_QAT={{Футбол|Катар}} |назва_SUI={{Футбол|Швайцарыя}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 12 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Канада|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Босьнія і Герцагавіна}} |галы1 = [[Кайл Ларын|Ларын]] {{Гол|78}} |галы2 = [[Ёва Лукіч|Лукіч]] {{Гол|21}} |стадыён = [[БМО Філд]], [[Таронта]] |гледачы = 43002 |судзьдзя = [[Факунда Тэльлё]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 13 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Катар|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Швайцарыя}} |галы1 = [[Буалем Хухі|Хухі]] {{Гол|90+4}} |галы2 = [[Брээль Эмбалё|Эмбалё]] {{Гол|17|пэн.}} |стадыён = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]] |гледачы = 67966 |судзьдзя = [[Саід Мартынэс]] (Гандурас) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 18 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Швайцарыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 4:1 |каманда2 = {{Футбол|Босьнія і Герцагавіна}} |галы1 = [[Жаан Манзамбі|Манзамбі]] {{Гол|74}}, {{Гол|90}}<br>[[Рубэн Варгас|Варгас]] {{Гол|84}}<br>[[Граніт Джака|Джака]] {{Гол|90+7|пэн.}} |галы2 = [[Эрмін Магміч|Магміч]] {{Гол|90+3}} |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 70026 |судзьдзя = [[Жуан Піньейру]] (Партугалія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 19 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Канада|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 6:0 |каманда2 = {{Футбол|Катар}} |галы1 = [[Кайл Ларын|Ларын]] {{Гол|16}}<br>[[Джонатан Крыстыян Дэйвід|Дж. Дэйвід]] {{Гол|29}}, {{Гол|45+3}}, {{Гол|90+2}}<br>[[Натан Саліба|Саліба]] {{Гол|64}}<br>[[Магамэд Манаі|Манаі]] {{Гол|75|а/г}} |галы2 = |стадыён = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]] |гледачы = 52497 |судзьдзя = [[Крыстыян Гарай]] (Чылі) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 24 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Швайцарыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Канада}} |галы1 = [[Рубэн Варгас|Варгас]] {{Гол|46}}<br>[[Жаан Манзамбі|Манзамбі]] {{Гол|57}} |галы2 = [[Проміс Дэйвід|П. Дэйвід]] {{Гол|76}} |стадыён = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]] |гледачы = 52497 |судзьдзя = [[Рамон Абацьці]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 24 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Босьнія і Герцагавіна|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:1 |каманда2 = {{Футбол|Катар}} |галы1 = [[Керым Алайбэгавіч|Алайбэгавіч]] {{Гол|29}}<br>[[Магмуд Абунада|Абунада]] {{Гол|34|а/г}}<br>[[Эрмін Магміч|Магміч]] {{Гол|80}} |галы2 = [[Гасан аль-Гайдас|аль-Гайдас]] {{Гол|42}} |стадыён = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]] |гледачы = 66925 |судзьдзя = [[Хэсус Валенсуэля]] (Вэнэсуэла) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 Справаздача] |смі = }} === Група C === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=BRA |каманда2=MAR |каманда3=SCO |каманда4=HAI <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_BRA=2 |нічыі_BRA=1 |паразы_BRA=0 |мз_BRA=7 |мп_BRA=1 |перамогі_MAR=2 |нічыі_MAR=1 |паразы_MAR=0 |мз_MAR=6 |мп_MAR=3 |перамогі_HAI=0 |нічыі_HAI=0 |паразы_HAI=3 |мз_HAI=2 |мп_HAI=8 |перамогі_SCO=1 |нічыі_SCO=0 |паразы_SCO=2 |мз_SCO=1 |мп_SCO=4 |заўвага_BRA=Нічыя паміж сабою (Бразылія 1:1 Марока). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў. |заўвага_MAR=BRA <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BRA={{Футбол|Бразылія}} |назва_MAR={{Футбол|Марока}} |назва_HAI={{Футбол|Гаіці}} |назва_SCO={{Футбол|Шатляндыя}} <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 14 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Бразылія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Марока}} |галы1 = [[Вінісіюс Жуніяр|Вінісіюс]] {{Гол|32}} |галы2 = [[Ісмаэль Сайбары|Сайбары]] {{Гол|21}} |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80663 |судзьдзя = [[Слаўка Вінчыч]] (Славенія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 14 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Гаіці|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Шатляндыя}} |галы1 = |галы2 = [[Джон Макгін|Макгін]] {{Гол|28}} |стадыён = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]] |гледачы = 64146 |судзьдзя = [[Мустафа Гарбаль]] (Альжыр) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 20 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Шатляндыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Марока}} |галы1 = |галы2 = [[Ісмаэль Сайбары|Сайбары]] {{Гол|21}} |стадыён = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]] |гледачы = 64146 |судзьдзя = [[Ілгіз Танташаў]] (Узбэкістан) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 20 чэрвеня 2026 |час = 03:30 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Бразылія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:0 |каманда2 = {{Футбол|Гаіці}} |галы1 = [[Матэўс Куньня|Куньня]] {{Гол|23}}, {{Гол|36}}<br>[[Вінісіюс Жуніяр|Вінісіюс]] {{Гол|45+3}} |галы2 = |стадыён = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]] |гледачы = 68324 |судзьдзя = [[Алехандра Эрнандэс Эрнандэс]] (Гішпанія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 25 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Шатляндыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:3 |каманда2 = {{Футбол|Бразылія}} |галы1 = |галы2 = [[Вінісіюс Жуніяр|Вінісіюс]] {{Гол|7}}, {{Гол|45+3}}<br>[[Матэўс Куньня|Куньня]] {{Гол|60}} |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]] |гледачы = 64478 |судзьдзя = [[Сэсар Артура Рамас]] (Мэксыка) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 25 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Марока|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 4:2 |каманда2 = {{Футбол|Гаіці}} |галы1 = [[Ашраф Гакімі|Гакімі]] {{Гол|39}}<br>[[Ісмаэль Сайбары|Сайбары]] {{Гол|45+1}}<br>[[Суфіян Рагімі|Рагімі]] {{Гол|78}}<br>[[Жэсім Ясін|Ясін]] {{Гол|89}} |галы2 = [[Ясін Буну|Буну]] {{Гол|10|а/г}}<br>[[Вільсон Ізыдор|Ізыдор]] {{Гол|43}} |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = 68239 |судзьдзя = [[Дані Макелі]] (Нідэрлянды) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 Справаздача] |смі = }} === Група D === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=USA |каманда2=AUS |каманда3=PAR |каманда4=TUR <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_USA=2 |нічыі_USA=0 |паразы_USA=1 |мз_USA=8 |мп_USA=4 |перамогі_PAR=1 |нічыі_PAR=1 |паразы_PAR=1 |мз_PAR=2 |мп_PAR=4 |перамогі_AUS=1 |нічыі_AUS=1 |паразы_AUS=1 |мз_AUS=2 |мп_AUS=2 |перамогі_TUR=1 |нічыі_TUR=0 |паразы_TUR=2 |мз_TUR=3 |мп_TUR=5 |заўвага_AUS=Нічыя паміж сабою (Парагвай 0:0 Аўстралія). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў. |заўвага_PAR=AUS <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_USA={{Футбол|ЗША}} |назва_PAR={{Футбол|Парагвай}} |назва_AUS={{Футбол|Аўстралія}} |назва_TUR={{Футбол|Турэччына}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 13 чэрвеня 2026 |час = 03:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|ЗША|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 4:1 |каманда2 = {{Футбол|Парагвай}} |галы1 = [[Даміян Бабадыльля|Бабадыльля]] {{Гол|7|а/г}}<br>[[Фоларын Балоган|Балоган]] {{Гол|31}}, {{Гол|45+5}}<br>[[Джаваньні Рэйна|Рэйна]] {{Гол|90+8}} |галы2 = [[Маўрысію Магальяйнс Праду|Маўрысію]] {{Гол|73}} |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 70492 |судзьдзя = [[Дані Макелі]] (Нідэрлянды) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 14 чэрвеня 2026 |час = 06:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аўстралія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Турэччына}} |галы1 = [[Нэстары Іранкунда|Іранкунда]] {{Гол|27}}<br>[[Конар Мэткалф|Мэткалф]] {{Гол|75}} |галы2 = |стадыён = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]] |гледачы = 52497 |судзьдзя = [[Хэсус Валенсуэля]] (Вэнэсуэла) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 19 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|ЗША|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Аўстралія}} |галы1 = [[Кэмэран Бэрджэс|Бэрджэс]] {{Гол|11|а/г}}<br>[[Алекс Фрымэн|Фрымэн]] {{Гол|43}} |галы2 = |стадыён = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]] |гледачы = 66925 |судзьдзя = [[Фэлікс Цваер]] (Нямеччына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 20 чэрвеня 2026 |час = 06:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Турэччына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Парагвай}} |галы1 = |галы2 = [[Матыяс Галярса Фонда|Галярса]] {{Гол|2}} |стадыён = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]] |гледачы = 68827 |судзьдзя = [[Іван Бартан]] (Сальвадор) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 26 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Турэччына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:2 |каманда2 = {{Футбол|ЗША}} |галы1 = [[Арда Гюлер|Гюлер]] {{Гол|10}}<br>[[Барыш Ілмаз|Ілмаз]] {{Гол|31}}<br>[[Каан Айхан|Айхан]] {{Гол|90+8}} |галы2 = [[Остан Трасьці|Трасьці]] {{Гол|3}}<br>[[Сэбастыян Бэргалтэр|Бэргалтэр]] {{Гол|49}} |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 70492 |судзьдзя = [[Мустафа Гарбаль]] (Альжыр) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 26 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Парагвай|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Аўстралія}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]] |гледачы = 68827 |судзьдзя = [[Клеман Цюрпэн]] (Францыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 Справаздача] |смі = }} === Група E === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=GER |каманда2=CIV |каманда3=ECU |каманда4=CUW <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_GER=2 |нічыі_GER=0 |паразы_GER=1 |мз_GER=10|мп_GER=4 |перамогі_CUW=0 |нічыі_CUW=1 |паразы_CUW=2 |мз_CUW=1 |мп_CUW=9 |перамогі_CIV=2 |нічыі_CIV=0 |паразы_CIV=1 |мз_CIV=4 |мп_CIV=2 |перамогі_ECU=1 |нічыі_ECU=1 |паразы_ECU=1 |мз_ECU=2 |мп_ECU=2 |заўвага_GER=Нямеччына 2:1 Кот д’Івуар. |заўвага_CIV=GER <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_GER={{Футбол|Нямеччына}} |назва_CUW={{Футбол|Кюрасао}} |назва_CIV={{Футбол|Кот д’Івуар}} |назва_ECU={{Футбол|Эквадор}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 14 чэрвеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нямеччына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 7:1 |каманда2 = {{Футбол|Кюрасао}} |галы1 = [[Фэлікс Нмэча|Нмэча]] {{Гол|6}}<br>[[Ніка Шлётэрбэк|Шлётэрбэк]] {{Гол|38}}<br>[[Кай Гавэрц|Гавэрц]] {{Гол|45+5|пэн.}}, {{Гол|88}}<br>[[Джамал Мусіяла|Мусіяла]] {{Гол|47}}<br>[[Натаніел Браўн|Браўн]] {{Гол|68}}<br>[[Дэніз Ундаў|Ундаў]] {{Гол|78}} |галы2 = [[Лівана Камэнэнсія|Камэнэнсія]] {{Гол|21}} |стадыён = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]] |гледачы = 68021 |судзьдзя = [[Джаляль Джаед]] (Марока) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021464 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 15 чэрвеня 2026 |час = 02:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Кот д’Івуар|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:0 |каманда2 = {{Футбол|Эквадор}} |галы1 = [[Амад Дыяльлё|Дыяльлё]] {{Гол|90}} |галы2 = |стадыён = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]] |гледачы = 68274 |судзьдзя = [[Франсуа Летэксье]] (Францыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 20 чэрвеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нямеччына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Кот д’Івуар}} |галы1 = [[Дэніз Ундаў|Ундаў]] {{Гол|68}}, {{Гол|90+4}} |галы2 = [[Франк Кесье|Кесье]] {{Гол|30}} |стадыён = [[БМО Філд]], [[Таронта]] |гледачы = 43036 |судзьдзя = [[Хуан Габрыель Бэнітэс|Хуан Бэнітэс]] (Парагвай) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 21 чэрвеня 2026 |час = 03:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Эквадор|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Кюрасао}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]] |гледачы = 68598 |судзьдзя = [[Ма Нін]] (Кітай) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 25 чэрвеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Кюрасао|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:2 |каманда2 = {{Футбол|Кот д’Івуар}} |галы1 = |галы2 = [[Нікаля Пэпэ|Пэпэ]] {{Гол|7}}, {{Гол|64}} |стадыён = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]] |гледачы = 68324 |судзьдзя = [[Глен Нюбэрг]] (Швэцыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 25 чэрвеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Эквадор|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Нямеччына}} |галы1 = [[Нільсан Ангулё|Ангулё]] {{Гол|9}}<br>[[Гансалё Плята|Плята]] {{Гол|77}} |галы2 = [[Лерой Санэ|Санэ]] {{Гол|2}} |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80663 |судзьдзя = [[Торы Пэнса]] (ЗША) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 Справаздача] |смі = }} === Група F === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=NED |каманда2=JPN |каманда3=SWE |каманда4=TUN <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_NED=2 |нічыі_NED=1 |паразы_NED=0 |мз_NED=10|мп_NED=4 |перамогі_JPN=1 |нічыі_JPN=2 |паразы_JPN=0 |мз_JPN=7 |мп_JPN=3 |перамогі_SWE=1 |нічыі_SWE=1 |паразы_SWE=1 |мз_SWE=7 |мп_SWE=7 |перамогі_TUN=0 |нічыі_TUN=0 |паразы_TUN=3 |мз_TUN=2 |мп_TUN=12 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_NED={{Футбол|Нідэрлянды}} |назва_JPN={{Футбол|Японія}} |назва_SWE={{Футбол|Швэцыя}} |назва_TUN={{Футбол|Туніс}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 14 чэрвеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нідэрлянды|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:2 |каманда2 = {{Футбол|Японія}} |галы1 = [[Вірджыл ван Дэйк|ван Дэйк]] {{Гол|50}}<br>[[Крысэнсіё Сумэрвіль|Сумэрвіль]] {{Гол|64}} |галы2 = [[Кейто Накамура|Накамура]] {{Гол|57}}<br>[[Даіці Камада|Камада]] {{Гол|88}} |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 69285 |судзьдзя = [[Ісмаіл Эльфат]] (ЗША) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 15 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Швэцыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 5:1 |каманда2 = {{Футбол|Туніс}} |галы1 = [[Ясін Аяры|Аяры]] {{Гол|7}}, {{Гол|90+6}}<br>[[Аляксандар Ісак|Ісак]] {{Гол|30}}<br>[[Віктар Д’ёкерэш|Д’ёкерэш]] {{Гол|59}}<br>[[Матыяс Сванбэрг|Сванбэрг]] {{Гол|84}} |галы2 = [[Амар Рэкік|Рэкік]] {{Гол|43}} |стадыён = [[Эстадыё BBVA]], [[Гвадалюпэ]] |гледачы = 50987 |судзьдзя = [[Яэль Фалькон]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 20 чэрвеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нідэрлянды|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 5:1 |каманда2 = {{Футбол|Швэцыя}} |галы1 = [[Браян Бробэй|Бробэй]] {{Гол|5}}, {{Гол|17}}<br>[[Кодзі Гакпа|Гакпа]] {{Гол|47}}, {{Гол|54}}<br>[[Крысэнсіё Сумэрвіль|Сумэрвіль]] {{Гол|89}} |галы2 = [[Энтані Элянга|Элянга]] {{Гол|59}} |стадыён = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]] |гледачы = 68777 |судзьдзя = [[Майкл Олівэр]] (Ангельшчына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 21 чэрвеня 2026 |час = 07:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Туніс|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:4 |каманда2 = {{Футбол|Японія}} |галы1 = |галы2 = [[Даіці Камада|Камада]] {{Гол|4}}<br>[[Аясэ Ўэда|Уэда]] {{Гол|31}}, {{Гол|83}}<br>[[Дзюнья Іта|Дз. Іта]] {{Гол|69}} |стадыён = [[Эстадыё BBVA]], [[Гвадалюпэ]] |гледачы = 51243 |судзьдзя = [[Іштван Ковач]] (Румынія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 26 чэрвеня 2026 |час = 02:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Японія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Швэцыя}} |галы1 = [[Дайдзэн Маэда|Маэда]] {{Гол|56}} |галы2 = [[Энтані Элянга|Элянга]] {{Гол|62}} |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 70137 |судзьдзя = [[Іван Бартан]] (Сальвадор) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 26 чэрвеня 2026 |час = 02:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Туніс|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:3 |каманда2 = {{Футбол|Нідэрлянды}} |галы1 = [[Газэм Мастуры|Мастуры]] {{Гол|54}} |галы2 = [[Эльес Схіры|Схіры]] {{Гол|3|а/г}}<br>[[Браян Бробэй|Бробэй]] {{Гол|7}}<br>[[Ян-Паўль ван Гэке|ван Гэке]] {{Гол|62}} |стадыён = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]] |гледачы = 68391 |судзьдзя = [[Каця Іцэль Гарсія]] (Мэксыка) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 Справаздача] |смі = }} === Група G === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=BEL |каманда2=EGY |каманда3=IRN |каманда4=NZL <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_BEL=1 |нічыі_BEL=2 |паразы_BEL=0 |мз_BEL=6 |мп_BEL=2 |перамогі_EGY=1 |нічыі_EGY=2 |паразы_EGY=0 |мз_EGY=5 |мп_EGY=3 |перамогі_IRN=0 |нічыі_IRN=3 |паразы_IRN=0 |мз_IRN=3 |мп_IRN=3 |перамогі_NZL=0 |нічыі_NZL=1 |паразы_NZL=2 |мз_NZL=4 |мп_NZL=10 |заўвага_BEL=Нічыя паміж сабою (Бэльгія 1:1 Эгіпет). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў. |заўвага_EGY=BEL <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BEL={{Футбол|Бэльгія}} |назва_EGY={{Футбол|Эгіпет}} |назва_IRN={{Футбол|Іран}} |назва_NZL={{Футбол|Новая Зэляндыя}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 15 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Бэльгія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Эгіпет}} |галы1 = [[Магамэд Гані|Гані]] {{Гол|66|а/г}} |галы2 = [[Эмам Ашур|Ашур]] {{Гол|19}} |стадыён = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]] |гледачы = 66775 |судзьдзя = [[Рамон Абацьці]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 16 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Іран|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:2 |каманда2 = {{Футбол|Новая Зэляндыя}} |галы1 = [[Рамін Рэзаэян|Рэзаэян]] {{Гол|32}}<br>[[Магамад Магэбі|Магэбі]] {{Гол|64}} |галы2 = [[Элайджа Джаст|Джаст]] {{Гол|7}}, {{Гол|54}} |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 70108 |судзьдзя = [[Сэсар Артура Рамас]] (Мэксыка) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 21 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Бэльгія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Іран}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 70317 |судзьдзя = [[Дарыё Ўмбэрта Эрэра|Дарыё Эрэра]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 22 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Новая Зэляндыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:3 |каманда2 = {{Футбол|Эгіпет}} |галы1 = [[Фін Сэрман|Сэрман]] {{Гол|15}} |галы2 = [[Мастафа Зыку|Зыку]] {{Гол|58}}<br>[[Магамэд Саляг|Саляг]] {{Гол|67}}<br>[[Трэзэге (футбаліст)|Трэзэге]] {{Гол|82}} |стадыён = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]] |гледачы = 52497 |судзьдзя = [[Амар аль-Алі]] (ААЭ) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 27 чэрвеня 2026 |час = 06:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Эгіпет|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Іран}} |галы1 = [[Магмуд Сабэр|Сабэр]] {{Гол|5}} |галы2 = [[Рамін Рэзаэян|Рэзаэян]] {{Гол|14}} |стадыён = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]] |гледачы = 66925 |судзьдзя = [[Шыман Марціняк]] (Польшча) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 27 чэрвеня 2026 |час = 06:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Новая Зэляндыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:5 |каманда2 = {{Футбол|Бэльгія}} |галы1 = [[Элайджа Джаст|Джаст]] {{Гол|84}} |галы2 = [[Леандра Трасар|Трасар]] {{Гол|28}}, {{Гол|50}}<br>[[Кевін дэ Бройнэ|дэ Бройнэ]] {{Гол|66}}<br>[[Рамэлю Люкаку|Люкаку]] {{Гол|86}}<br>[[Алексіс Салемакерс|Салемакерс]] {{Гол|90+4}} |стадыён = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]] |гледачы = 52497 |судзьдзя = [[Адгам Махадмэ]] (Ярданія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 Справаздача] |смі = }} === Група H === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=ESP |каманда2=CPV |каманда3=URU |каманда4=KSA <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_ESP=2 |нічыі_ESP=1 |паразы_ESP=0 |мз_ESP=5 |мп_ESP=0 |перамогі_CPV=0 |нічыі_CPV=3 |паразы_CPV=0 |мз_CPV=2 |мп_CPV=2 |перамогі_KSA=0 |нічыі_KSA=2 |паразы_KSA=1 |мз_KSA=1 |мп_KSA=5 |перамогі_URU=0 |нічыі_URU=2 |паразы_URU=1 |мз_URU=3 |мп_URU=4 |заўвага_URU=Нічыя паміж сабою (Саудаўская Арабія 1:1 Уругвай). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў. |заўвага_KSA=URU <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ESP={{Футбол|Гішпанія}} |назва_CPV={{Футбол|Каба-Вэрдэ}} |назва_KSA={{Футбол|Саудаўская Арабія}} |назва_URU={{Футбол|Уругвай}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 15 чэрвеня 2026 |час = 19:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Гішпанія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Каба-Вэрдэ}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = 67640 |судзьдзя = [[Адгам Махадмэ]] (Ярданія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 16 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Саудаўская Арабія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Уругвай}} |галы1 = [[Абдулела аль-Амры|аль-Амры]] {{Гол|41}} |галы2 = [[Максіміляна Арауха|М. Арауха]] {{Гол|80}} |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]] |гледачы = 62764 |судзьдзя = [[Маўрыцыё Марыяні]] (Італія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 21 чэрвеня 2026 |час = 19:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Гішпанія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 4:0 |каманда2 = {{Футбол|Саудаўская Арабія}} |галы1 = [[Лямін Ямаль|Ямаль]] {{Гол|10}}<br>[[Мікель Аярсабаль|Аярсабаль]] {{Гол|21}}, {{Гол|24}}<br>[[Гасан Тамбакці|Тамбакці]] {{Гол|49|а/г}} |галы2 = |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = 68239 |судзьдзя = [[Рафаэл Клаўс]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 22 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Уругвай|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:2 |каманда2 = {{Футбол|Каба-Вэрдэ}} |галы1 = [[Максіміляна Арауха|М. Арауха]] {{Гол|44}}<br>[[Агустын Канобіё|Канобіё]] {{Гол|45+6}} |галы2 = [[Кевін Піна|К. Піна]] {{Гол|21}}<br>[[Элію Варэла|Варэла]] {{Гол|61}} |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]] |гледачы = 64003 |судзьдзя = [[Эспэн Эскас]] (Нарвэгія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 27 чэрвеня 2026 |час = 03:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Каба-Вэрдэ|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Саудаўская Арабія}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]] |гледачы = 68278 |судзьдзя = [[Франсуа Летэксье]] (Францыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 27 чэрвеня 2026 |час = 03:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Уругвай|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Гішпанія}} |галы1 = |галы2 = [[Алекс Баэна|Баэна]] {{Гол|42}} |стадыён = [[Акрон (стадыён)|Акрон]], [[Сапопан]] |гледачы = 45065 |судзьдзя = [[Ісмаіл Эльфат]] (ЗША) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 Справаздача] |смі = }} === Група I === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=FRA |каманда2=NOR |каманда3=SEN |каманда4=IRQ <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_FRA=3 |нічыі_FRA=0 |паразы_FRA=0 |мз_FRA=10|мп_FRA=2 |перамогі_SEN=1 |нічыі_SEN=0 |паразы_SEN=2 |мз_SEN=8 |мп_SEN=6 |перамогі_IRQ=0 |нічыі_IRQ=0 |паразы_IRQ=3 |мз_IRQ=1 |мп_IRQ=12 |перамогі_NOR=2 |нічыі_NOR=0 |паразы_NOR=1 |мз_NOR=8 |мп_NOR=7 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_FRA={{Футбол|Францыя}} |назва_SEN={{Футбол|Сэнэгал}} |назва_IRQ={{Футбол|Ірак}} |назва_NOR={{Футбол|Нарвэгія}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 16 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Францыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:1 |каманда2 = {{Футбол|Сэнэгал}} |галы1 = [[Кіліян Мбапэ|Мбапэ]] {{Гол|66}}, {{Гол|90+6}}<br>[[Брадлі Баркаля|Баркаля]] {{Гол|82}} |галы2 = [[Ібраім Мбай|Мбай]] {{Гол|90+5}} |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80545 |судзьдзя = [[Алірэза Фагані]] (Аўстралія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 17 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Ірак|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:4 |каманда2 = {{Футбол|Нарвэгія}} |галы1 = [[Аймэн Гусэйн|Гусэйн]] {{Гол|39}} |галы2 = [[Эрлінг Голян|Голян]] {{Гол|29}}, {{Гол|43}}<br>[[Лео Эстыгар|Эстыгар]] {{Гол|76}}<br>[[Аймэн Гусэйн|Гусэйн]] {{Гол|90+6|а/г}} |стадыён = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]] |гледачы = 63106 |судзьдзя = [[П’ер Ачо]] (Габон) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 22 чэрвеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Францыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:0 |каманда2 = {{Футбол|Ірак}} |галы1 = [[Кіліян Мбапэ|Мбапэ]] {{Гол|14}}, {{Гол|54}}<br>[[Усман Дэмбэле|Дэмбэле]] {{Гол|66}} |галы2 = |стадыён = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]] |гледачы = 68324 |судзьдзя = [[Дру Фішэр]] (Канада) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 23 чэрвеня 2026 |час = 03:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нарвэгія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:2 |каманда2 = {{Футбол|Сэнэгал}} |галы1 = [[Маркус Пэдэрсэн|Пэдэрсэн]] {{Гол|43}}<br>[[Эрлінг Голян|Голян]] {{Гол|48}}, {{Гол|58}} |галы2 = [[Ісмаіля Сар|І. Сар]] {{Гол|53}}, {{Гол|90+3}} |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80663 |судзьдзя = [[Вілтан Сампаю]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 26 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нарвэгія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:4 |каманда2 = {{Футбол|Францыя}} |галы1 = [[Тэлё Осгар|Осгар]] {{Гол|21}} |галы2 = [[Усман Дэмбэле|Дэмбэле]] {{Гол|7}}, {{Гол|20}}, {{Гол|32}}<br>[[Дэзырэ Дуэ|Дуэ]] {{Гол|90+4}} |стадыён = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]] |гледачы = 64146 |судзьдзя = [[Майкл Олівэр]] (Ангельшчына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 26 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Сэнэгал|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 5:0 |каманда2 = {{Футбол|Ірак}} |галы1 = [[Абіб Дыяра|Дыяра]] {{Гол|4}}<br>[[Ісмаіля Сар|І. Сар]] {{Гол|56}}<br>[[Пап Гей|П. Гей]] {{Гол|59}}, {{Гол|71}}<br>[[Іліман Ндыяй|І. Ндыяй]] {{Гол|82}} |галы2 = |стадыён = [[БМО Філд]], [[Таронта]] |гледачы = 43036 |судзьдзя = [[Энтані Тэйлар]] (Ангельшчына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 Справаздача] |смі = }} === Група J === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=ARG |каманда2=AUT |каманда3=ALG |каманда4=JOR <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_ARG=3 |нічыі_ARG=0 |паразы_ARG=0 |мз_ARG=8 |мп_ARG=1 |перамогі_ALG=1 |нічыі_ALG=1 |паразы_ALG=1 |мз_ALG=5 |мп_ALG=7 |перамогі_AUT=1 |нічыі_AUT=1 |паразы_AUT=1 |мз_AUT=6 |мп_AUT=6 |перамогі_JOR=0 |нічыі_JOR=0 |паразы_JOR=3 |мз_JOR=3 |мп_JOR=8 |заўвага_AUT=Нічыя паміж сабою (Альжыр 3:3 Аўстрыя). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў. |заўвага_ALG=AUT <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ARG={{Футбол|Аргентына}} |назва_ALG={{Футбол|Альжыр}} |назва_AUT={{Футбол|Аўстрыя}} |назва_JOR={{Футбол|Ярданія}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 17 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:0 |каманда2 = {{Футбол|Альжыр}} |галы1 = [[Ліянэль Мэсі|Мэсі]] {{Гол|17}}, {{Гол|60}}, {{Гол|76}} |галы2 = |стадыён = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]] |гледачы = 69045 |судзьдзя = [[Шыман Марціняк]] (Польшча) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 17 чэрвеня 2026 |час = 08:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аўстрыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:1 |каманда2 = {{Футбол|Ярданія}} |галы1 = [[Рамана Шмід|Шмід]] {{Гол|21}}<br>[[Язан аль-Араб|аль-Араб]] {{Гол|77|а/г}}<br>[[Марка Арнаутавіч|Арнаутавіч]] {{Гол|90+12|пэн.}} |галы2 = [[Алі Альван|Альван]] {{Гол|50}} |стадыён = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]] |гледачы = 68527 |судзьдзя = [[Даганэ Бэйда]] (Маўрытанія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 22 чэрвеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Аўстрыя}} |галы1 = [[Ліянэль Мэсі|Мэсі]] {{Гол|38}}, {{Гол|90+5}} |галы2 = |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 70649 |судзьдзя = [[Амін Амар]] (Эгіпет) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 23 чэрвеня 2026 |час = 06:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Ярданія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:2 |каманда2 = {{Футбол|Альжыр}} |галы1 = [[Нізар аль-Рашдан|аль-Рашдан]] {{Гол|36}} |галы2 = [[Надыр Бэнбуалі|Бэнбуалі]] {{Гол|69}}<br>[[Амін Гуіры|Гуіры]] {{Гол|82}} |стадыён = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]] |гледачы = 68371 |судзьдзя = [[Слаўка Вінчыч]] (Славенія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Альжыр|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:3 |каманда2 = {{Футбол|Аўстрыя}} |галы1 = [[Рафік Бэльгалі|Бэльгалі]] {{Гол|45}}<br>[[Рыяд Магрэз|Магрэз]] {{Гол|60}}, {{Гол|90+3}} |галы2 = [[Марка Арнаутавіч|Арнаутавіч]] {{Гол|28}}<br>[[Марсэль Забіцэр|Забіцэр]] {{Гол|55}}<br>[[Саша Калайджыч|Калайджыч]] {{Гол|90+6}} |стадыён = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]] |гледачы = 69045 |судзьдзя = [[Ілгіз Танташаў]] (Узбэкістан) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Ярданія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:3 |каманда2 = {{Футбол|Аргентына}} |галы1 = [[Муса аль-Таамары|аль-Таамары]] {{Гол|55}} |галы2 = [[Джавані Лё Сэльса|Лё Сэльса]] {{Гол|19}}<br>[[Ляўтара Мартынэс|Ляўт. Мартынэс]] {{Гол|31|пэн.}}<br>[[Ліянэль Мэсі|Мэсі]] {{Гол|80}} |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 70649 |судзьдзя = [[Іштван Ковач]] (Румынія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 Справаздача] |смі = }} === Група K === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=COL |каманда2=POR |каманда3=COD |каманда4=UZB <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_POR=1 |нічыі_POR=2 |паразы_POR=0 |мз_POR=6 |мп_POR=1 |перамогі_COD=1 |нічыі_COD=1 |паразы_COD=1 |мз_COD=4 |мп_COD=3 |перамогі_UZB=0 |нічыі_UZB=0 |паразы_UZB=3 |мз_UZB=2 |мп_UZB=11 |перамогі_COL=2 |нічыі_COL=1 |паразы_COL=0 |мз_COL=4 |мп_COL=1 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_POR={{Футбол|Партугалія}} |назва_COD={{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга}} |назва_UZB={{Футбол|Узбэкістан}} |назва_COL={{Футбол|Калюмбія}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 17 чэрвеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Партугалія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга}} |галы1 = [[Жуан Нэвіш|Нэвіш]] {{Гол|6}} |галы2 = [[Яан Віса|Віса]] {{Гол|45+5}} |стадыён = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]] |гледачы = 68777 |судзьдзя = [[Абдульрагман аль-Джасім]] (Катар) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 18 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Узбэкістан|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:3 |каманда2 = {{Футбол|Калюмбія}} |галы1 = [[Абасбэк Файзулаеў|Файзулаеў]] {{Гол|60}} |галы2 = [[Даніель Муньяс Мэхія|Муньяс]] {{Гол|40}}<br>[[Люіс Фэрнанда Дыяс|Дыяс]] {{Гол|65}}<br>[[Хамінтан Кампас|Кампас]] {{Гол|90+9}} |стадыён = [[Ацтэка]], [[Мэхіка]] |гледачы = 80824 |судзьдзя = [[Энтані Тэйлар]] (Ангельшчына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 23 чэрвеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Партугалія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 5:0 |каманда2 = {{Футбол|Узбэкістан}} |галы1 = [[Крыштыяну Раналду|Раналду]] {{Гол|6}}, {{Гол|39}}<br>[[Нуну Алешандры Таварыш Мэндыш|Мэндыш]] {{Гол|17}}<br>[[Абдувахід Нэматаў|Нэматаў]] {{Гол|60|а/г}}<br>[[Рафаэл Леан|Леан]] {{Гол|87}} |галы2 = |стадыён = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]] |гледачы = 68777 |судзьдзя = [[Джаляль Джаед]] (Марока) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 24 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Калюмбія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:0 |каманда2 = {{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга}} |галы1 = [[Даніель Муньяс Мэхія|Муньяс]] {{Гол|76}} |галы2 = |стадыён = [[Акрон (стадыён)|Акрон]], [[Сапопан]] |гледачы = 45358 |судзьдзя = [[Маўрыцыё Марыяні]] (Італія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2026 |час = 02:30 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Калюмбія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Партугалія}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі Гардэнз]] |гледачы = 64478 |судзьдзя = [[Алірэза Фагані]] (Аўстралія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2026 |час = 02:30 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:1 |каманда2 = {{Футбол|Узбэкістан}} |галы1 = [[Яан Віса|Віса]] {{Гол|68|пэн.}}, {{Гол|90+1}}<br>[[Фістон Маель|Маель]] {{Гол|78}} |галы2 = [[Эльдор Шамуродаў|Шамуродаў]] {{Гол|10}} |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = 68239 |судзьдзя = [[Фэлікс Цваер]] (Нямеччына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 Справаздача] |смі = }} === Група L === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=ENG |каманда2=CRO |каманда3=GHA |каманда4=PAN <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_ENG=2 |нічыі_ENG=1 |паразы_ENG=0 |мз_ENG=6 |мп_ENG=2 |перамогі_CRO=2 |нічыі_CRO=0 |паразы_CRO=1 |мз_CRO=5 |мп_CRO=5 |перамогі_GHA=1 |нічыі_GHA=1 |паразы_GHA=1 |мз_GHA=2 |мп_GHA=2 |перамогі_PAN=0 |нічыі_PAN=0 |паразы_PAN=3 |мз_PAN=0 |мп_PAN=4 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ENG={{Футбол|Ангельшчына}} |назва_CRO={{Футбол|Харватыя}} |назва_GHA={{Футбол|Гана}} |назва_PAN={{Футбол|Панама}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 17 чэрвеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Ангельшчына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 4:2 |каманда2 = {{Футбол|Харватыя}} |галы1 = [[Гары Кейн|Кейн]] {{Гол|12|пэн.}}, {{Гол|42}}<br>[[Джуд Бэлінггэм|Бэлінггэм]] {{Гол|47}}<br>[[Маркус Рашфард|Рашфард]] {{Гол|85}} |галы2 = [[Марцін Батурына|Батурына]] {{Гол|36}}<br>[[Пэтар Муса|Муса]] {{Гол|45+5}} |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 70389 |судзьдзя = [[Клеман Цюрпэн]] (Францыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 18 чэрвеня 2026 |час = 02:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Гана|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:0 |каманда2 = {{Футбол|Панама}} |галы1 = [[Калеб Ірэнк’і|Ірэнк’і]] {{Гол|90+5}} |галы2 = |стадыён = [[БМО Філд]], [[Таронта]] |гледачы = 42942 |судзьдзя = [[Глен Нюбэрг]] (Швэцыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 23 чэрвеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Ангельшчына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Гана}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]] |гледачы = 63983 |судзьдзя = [[Саід Мартынэс]] (Гандурас) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 24 чэрвеня 2026 |час = 02:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Панама|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Харватыя}} |галы1 = |галы2 = [[Антэ Будзімір|Будзімір]] {{Гол|54}} |стадыён = [[БМО Філд]], [[Таронта]] |гледачы = 43036 |судзьдзя = [[П’ер Ачо]] (Габон) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Панама|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:2 |каманда2 = {{Футбол|Ангельшчына}} |галы1 = |галы2 = [[Джуд Бэлінггэм|Бэлінггэм]] {{Гол|62}}<br>[[Гары Кейн|Кейн]] {{Гол|67}} |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80663 |судзьдзя = [[Абдульрагман аль-Джасім]] (Катар) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Харватыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Гана}} |галы1 = [[Пэтар Сучыч|П. Сучыч]] {{Гол|31}}<br>[[Нікала Ўлашыч|Улашыч]] {{Гол|83}} |галы2 = [[Дэрык Люкасэн|Люкасэн]] {{Гол|73}} |стадыён = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]] |гледачы = 68324 |судзьдзя = [[Дру Фішэр]] (Канада) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 Справаздача] |смі = }} == Плэй-оф == {{#invoke:RoundN|main|columns=5 |RD1=1/16 фіналу |RD2=1/8 фіналу |29 чэрвеня|{{Футбол|Нямеччына}}|1 (3)¹|'''{{Футбол|Парагвай}}'''|'''1 (4)''' |1 ліпеня|'''{{Футбол|Францыя}}'''|'''3'''|{{Футбол|Швэцыя}}|0 |28 чэрвеня|{{Футбол|ПАР}}|0|'''{{Футбол|Канада}}'''|'''1''' |30 чэрвеня|{{Футбол|Нідэрлянды}}|1 (2)¹|'''{{Футбол|Марока}}'''|'''1 (3)''' |3 ліпеня|'''{{Футбол|Партугалія}}'''|'''2'''|{{Футбол|Харватыя}}|1 |2 ліпеня|'''{{Футбол|Гішпанія}}'''|'''3'''|{{Футбол|Аўстрыя}}|0 |2 ліпеня|'''{{Футбол|ЗША}}'''|'''2'''|{{Футбол|Босьнія і Герцагавіна}}|0 |1 ліпеня|'''{{Футбол|Бэльгія}}'''|'''3²'''|{{Футбол|Сэнэгал}}|2 |29 чэрвеня|'''{{Футбол|Бразылія}}'''|'''2'''|{{Футбол|Японія}}|1 |30 чэрвеня|{{Футбол|Кот д’Івуар}}|1|'''{{Футбол|Нарвэгія}}'''|'''2''' |1 ліпеня|'''{{Футбол|Мэксыка}}'''|'''2'''|{{Футбол|Эквадор}}|0 |1 ліпеня|'''{{Футбол|Ангельшчына}}'''|'''2'''|{{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга}}|1 |4 ліпеня|'''{{Футбол|Аргентына}}'''|'''3²'''|{{Футбол|Каба-Вэрдэ}}|2 |3 ліпеня|{{Футбол|Аўстралія}}|1 (2)¹|'''{{Футбол|Эгіпет}}'''|'''1 (4)''' |3 ліпеня|'''{{Футбол|Швайцарыя}}'''|'''2'''|{{Футбол|Альжыр}}|0 |4 ліпеня|'''{{Футбол|Калюмбія}}'''|'''1'''|{{Футбол|Гана}}|0 |5 ліпеня|{{Футбол|Парагвай}}|0|'''{{Футбол|Францыя}}'''|'''1''' |4 ліпеня|{{Футбол|Канада}}|0|'''{{Футбол|Марока}}'''|'''3''' |6 ліпеня|{{Футбол|Партугалія}}|0|'''{{Футбол|Гішпанія}}'''|'''1''' |7 ліпеня|{{Футбол|ЗША}}|1|'''{{Футбол|Бэльгія}}'''|'''4''' |5 ліпеня|{{Футбол|Бразылія}}|1|'''{{Футбол|Нарвэгія}}'''|'''2''' |6 ліпеня|{{Футбол|Мэксыка}}|2|'''{{Футбол|Ангельшчына}}'''|'''3''' |7 ліпеня|'''{{Футбол|Аргентына}}'''|'''3'''|{{Футбол|Эгіпет}}|2 |7 ліпеня|'''{{Футбол|Швайцарыя}}'''|'''0 (4)¹'''|{{Футбол|Калюмбія}}|0 (3) |9 ліпеня|'''{{Футбол|Францыя}}'''|'''2'''|{{Футбол|Марока}}|0 |11 ліпеня|'''{{Футбол|Гішпанія}}'''|'''2'''|{{Футбол|Бэльгія}}|1 |12 ліпеня|{{Футбол|Нарвэгія}}|1²|'''{{Футбол|Ангельшчына}}'''|'''2''' |12 ліпеня|'''{{Футбол|Аргентына}}'''|'''3²'''|{{Футбол|Швайцарыя}}|1 |14 ліпеня|{{Футбол|Францыя}}||{{Футбол|Гішпанія}}| |15 ліпеня|{{Футбол|Ангельшчына}}||{{Футбол|Аргентына}}| |19 ліпеня|||| |19 ліпеня|||| }} :<small>¹ — матч завершыўся ў сэрыі пэнальці</small> :<small>² — матч завершыўся ў дадатковы час</small> === 1/16 фіналу === {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|ПАР|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Канада}} |галы1 = |галы2 = [[Стывэн Эўштакію|Эўштакію]] {{Гол|90+2}} |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 69237 |судзьдзя = [[Жуан Піньейру]] (Партугалія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 29 чэрвеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Бразылія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Японія}} |галы1 = [[Казэміру]] {{Гол|56}}<br>[[Габрыел Мартынэльлі|Мартынэльлі]] {{Гол|90+5}} |галы2 = [[Кайсю Сано|Сано]] {{Гол|29}} |стадыён = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]] |гледачы = 68777 |судзьдзя = [[Маўрыцыё Марыяні]] (Італія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 29 чэрвеня 2026 |час = 23:30 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нямеччына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Парагвай}} |галы1 = [[Кай Гавэрц|Гавэрц]] {{Гол|54}} |галы2 = [[Хуліё Сэсар Энсыса Эсьпіналя|Энсыса]] {{Гол|42}} |стадыён = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]] |гледачы = 63945 |судзьдзя = [[Джаляль Джаед]] (Марока) |лік па пэнальці = 3:4 |пэнальці1 = [[Кай Гавэрц|Гавэрц]] {{пэнміма}}<br>[[Ёзуа Кіміх|Кіміх]] {{пэнгол}}<br>[[Джамал Мусіяла|Мусіяла]] {{пэнгол}}<br>[[Нік Вольтэмадэ|Вольтэмадэ]] {{пэнміма}}<br>[[Надым Аміры|Аміры]] {{пэнгол}}<br>[[Ёнатан Та|Та]] {{пэнміма}} |пэнальці2 = {{пэнгол}} [[Маўрысію Магальяйнс Праду|Маўрысію]]<br>{{пэнгол}} [[Густава Гомэс|Г. Гомэс]]<br>{{пэнгол}} [[Матыяс Галярса Фонда|Галярса]]<br>{{пэнміма}} [[Антоніё Санабрыя|Санабрыя]]<br>{{пэнміма}} [[Фабіян Бальбуэна|Бальбуэна]]<br>{{пэнгол}} [[Хасэ Канале|Канале]] |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 30 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нідэрлянды|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Марока}} |галы1 = [[Кодзі Гакпа|Гакпа]] {{Гол|72}} |галы2 = [[Іса Дыёп|Дыёп]] {{Гол|90+1}} |стадыён = [[Эстадыё BBVA]], [[Гвадалюпэ]] |гледачы = 51243 |судзьдзя = [[Вілтан Сампаю]] (Бразылія) |лік па пэнальці = 2:3 |пэнальці1 = [[Тэн Коопмэйнэрс|Коопмэйнэрс]] {{пэнгол}}<br>[[Джастын Клёйвэрт|Клёйвэрт]] {{пэнміма}}<br>[[Ваўт Вэггорст|Вэггорст]] {{пэнгол}}<br>[[Кінтэн Тымбэр|Тымбэр]] {{пэнміма}}<br>[[Крысэнсіё Сумэрвіль|Сумэрвіль]] {{пэнміма}} |пэнальці2 = {{пэнміма}} [[Ніль Эль-Айнаўі|Эль-Айнаўі]]<br>{{пэнгол}} [[Суфіян Рагімі|Рагімі]]<br>{{пэнгол}} [[Шэмсдын Тальбі|Тальбі]]<br>{{пэнміма}} [[Ашраф Гакімі|Гакімі]]<br>{{пэнгол}} [[Ісмаэль Сайбары|Сайбары]] |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 30 чэрвеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Кот д’Івуар|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:2 |каманда2 = {{Футбол|Нарвэгія}} |галы1 = [[Амад Дыяльлё|Дыяльлё]] {{Гол|74}} |галы2 = [[Антоніё Нуса|Нуса]] {{Гол|39}}<br>[[Эрлінг Голян|Голян]] {{Гол|86}} |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 69665 |судзьдзя = [[Хэсус Валенсуэля]] (Вэнэсуэла) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 1 ліпеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Францыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:0 |каманда2 = {{Футбол|Швэцыя}} |галы1 = [[Кіліян Мбапэ|Мбапэ]] {{Гол|45}}, {{Гол|74}}<br>[[Брадлі Баркаля|Баркаля]] {{Гол|53}} |галы2 = |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80663 |судзьдзя = [[Дані Макелі]] (Нідэрлянды) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 1 ліпеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Мэксыка|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Эквадор}} |галы1 = [[Хуліян Кіньёнэс|Кіньёнэс]] {{Гол|22}}<br>[[Рауль Хімэнэс|Хімэнэс]] {{Гол|31}} |галы2 = |стадыён = [[Ацтэка]], [[Мэхіка]] |гледачы = 80824 |судзьдзя = [[Слаўка Вінчыч]] (Славенія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 1 ліпеня 2026 |час = 19:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Ангельшчына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга}} |галы1 = [[Гары Кейн|Кейн]] {{Гол|75}}, {{Гол|86}} |галы2 = [[Брыян Сыпэнга|Сыпэнга]] {{Гол|7}} |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = 68239 |судзьдзя = [[Адгам Махадмэ]] (Ярданія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 1 ліпеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Бэльгія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:2 (д. ч.) |каманда2 = {{Футбол|Сэнэгал}} |галы1 = [[Рамэлю Люкаку|Люкаку]] {{Гол|86}}<br>[[Юры Тылеманс|Тылеманс]] {{Гол|89}}, {{Гол|120+5|пэн.}} |галы2 = [[Абіб Дыяра|Дыяра]] {{Гол|25}}<br>[[Ісмаіля Сар|І. Сар]] {{Гол|51}} |стадыён = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]] |гледачы = 66925 |судзьдзя = [[Саід Мартынэс]] (Гандурас) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 2 ліпеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|ЗША|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Босьнія і Герцагавіна}} |галы1 = [[Фоларын Балоган|Балоган]] {{Гол|45}}<br>[[Малік Тыльман|Тыльман]] {{Гол|82}} |галы2 = |стадыён = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]] |гледачы = 68827 |судзьдзя = [[Рафаэл Клаўс]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 2 ліпеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Гішпанія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:0 |каманда2 = {{Футбол|Аўстрыя}} |галы1 = [[Мікель Аярсабаль|Аярсабаль]] {{Гол|36}}, {{Гол|89}}<br>[[Пэдра Пора|Пора]] {{Гол|66}} |галы2 = |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 70492 |судзьдзя = [[Глен Нюбэрг]] (Швэцыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 3 ліпеня 2026 |час = 02:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Партугалія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Харватыя}} |галы1 = [[Крыштыяну Раналду|Раналду]] {{Гол|68|пэн.}}<br>[[Гансалу Рамуш|Рамуш]] {{Гол|90+4}} |галы2 = [[Іван Пэрышыч|Пэрышыч]] {{Гол|53}} |стадыён = [[БМО Філд]], [[Таронта]] |гледачы = 43036 |судзьдзя = [[Эспэн Эскас]] (Нарвэгія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 3 ліпеня 2026 |час = 06:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Швайцарыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Альжыр}} |галы1 = [[Брээль Эмбалё|Эмбалё]] {{Гол|10}}<br>[[Дан Ндой|Ндой]] {{Гол|46}} |галы2 = |стадыён = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]] |гледачы = 52497 |судзьдзя = [[Яэль Фалькон]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 3 ліпеня 2026 |час = 21:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аўстралія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Эгіпет}} |галы1 = [[Магамэд Гані|Гані]] {{Гол|55|а/г}} |галы2 = [[Эмам Ашур|Ашур]] {{Гол|13}} |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 70244 |судзьдзя = [[Густава Тэхэра]] (Уругвай) |лік па пэнальці = 2:4 |пэнальці1 = [[Гары Сутар|Сутар]] {{пэнміма}}<br>[[Джэксан Ірвін|Ірвін]] {{пэнгол}}<br>[[Авэр Мабіл|Мабіл]] {{пэнгол}}<br>[[Лукас Гэрынгтан|Гэрынгтан]] {{пэнміма}} |пэнальці2 = {{пэнгол}} [[Магмуд Сабэр|Сабэр]]<br>{{пэнгол}} [[Рамі Рабія|Рабія]]<br>{{пэнгол}} [[Магамэд Саляг|Саляг]]<br>{{пэнгол}} [[Гасам Абдэльмагід|Абдэльмагід]] |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 4 ліпеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:2 |каманда2 = {{Футбол|Каба-Вэрдэ}} |галы1 = [[Ліянэль Мэсі|Мэсі]] {{Гол|29}}<br>[[Лісандра Мартынэс|Ліс. Мартынэс]] {{Гол|92}}<br>[[Дыні Баржэс|Дыні]] {{Гол|111|а/г}} |галы2 = [[Дэрой Дуарці|Д. Дуарці]] {{Гол|59}}<br>[[Сыдні Кабрал|С. Кабрал]] {{Гол|103}} |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]] |гледачы = 64478 |судзьдзя = [[Дру Фішэр]] (Канада) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 4 ліпеня 2026 |час = 04:30 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Калюмбія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:0 |каманда2 = {{Футбол|Гана}} |галы1 = [[Джон Арыяс|Дж. Арыяс]] {{Гол|14}} |галы2 = |стадыён = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]] |гледачы = 69045 |судзьдзя = [[Клеман Цюрпэн]] (Францыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 Справаздача] |смі = }} === 1/8 фіналу === {{Справаздача пра матч |дата = 4 ліпеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Канада|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:3 |каманда2 = {{Футбол|Марока}} |галы1 = |галы2 = [[Азэдын Унаі|Унаі]] {{Гол|50}}, {{Гол|82}}<br>[[Суфіян Рагімі|Рагімі]] {{Гол|90+8}} |стадыён = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]] |гледачы = 68777 |судзьдзя = [[Майкл Олівэр]] (Ангельшчына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 5 ліпеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Парагвай|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Францыя}} |галы1 = |галы2 = [[Кіліян Мбапэ|Мбапэ]] {{Гол|70|пэн.}} |стадыён = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]] |гледачы = 68324 |судзьдзя = [[Ілгіз Танташаў]] (Узбэкістан) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 5 ліпеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Бразылія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:2 |каманда2 = {{Футбол|Нарвэгія}} |галы1 = [[Нэймар]] {{Гол|90+10|пэн.}} |галы2 = [[Эрлінг Голян|Голян]] {{Гол|79}}, {{Гол|90}} |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80663 |судзьдзя = [[Ісмаіл Эльфат]] (ЗША) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 6 ліпеня 2026 |час = 03:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Мэксыка|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:3 |каманда2 = {{Футбол|Ангельшчына}} |галы1 = [[Хуліян Кіньёнэс|Кіньёнэс]] {{Гол|42}}<br>[[Рауль Хімэнэс|Хімэнэс]] {{Гол|69|пэн.}} |галы2 = [[Джуд Бэлінггэм|Бэлінггэм]] {{Гол|36}}, {{Гол|38}}<br>[[Гары Кейн|Кейн]] {{Гол|60|пэн.}} |стадыён = [[Ацтэка]], [[Мэхіка]] |гледачы = 80824 |судзьдзя = [[Алірэза Фагані]] (Аўстралія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 6 ліпеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Партугалія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Гішпанія}} |галы1 = |галы2 = [[Мікель Мэрына|Мэрына]] {{Гол|90+1}} |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 70649 |судзьдзя = [[Энтані Тэйлар]] (Ангельшчына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 7 ліпеня 2026 |час = 03:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|ЗША|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:4 |каманда2 = {{Футбол|Бэльгія}} |галы1 = [[Малік Тыльман|Тыльман]] {{Гол|31}} |галы2 = [[Шарль дэ Кетэлярэ|дэ Кетэлярэ]] {{Гол|9}}, {{Гол|33}}<br>[[Ганс Ванакен|Ванакен]] {{Гол|57}}<br>[[Рамэлю Люкаку|Люкаку]] {{Гол|90+3}} |стадыён = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]] |гледачы = 66925 |судзьдзя = [[Адгам Махадмэ]] (Ярданія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 7 ліпеня 2026 |час = 19:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:2 |каманда2 = {{Футбол|Эгіпет}} |галы1 = [[Крыстыян Габрыель Рамэра|Рамэра]] {{Гол|79}}<br>[[Ліянэль Мэсі|Мэсі]] {{Гол|83}}<br>[[Энса Фэрнандэс|Фэрнандэс]] {{Гол|90+2}} |галы2 = [[Ясэр Ібрагім|Ібрагім]] {{Гол|15}}<br>[[Мастафа Зыку|Зыку]] {{Гол|67}} |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = 68239 |судзьдзя = [[Франсуа Летэксье]] (Францыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 7 ліпеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Швайцарыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Калюмбія}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]] |гледачы = 52497 |судзьдзя = [[Іван Бартан]] (Сальвадор) |лік па пэнальці = 4:3 |пэнальці1 = [[Граніт Джака|Джака]] {{пэнгол}}<br>[[Зэкі Амдуні|Амдуні]] {{пэнгол}}<br>[[Мануэль Аканджы|Аканджы]] {{пэнміма}}<br>[[Сэдрык Ітэн|Ітэн]] {{пэнгол}}<br>[[Рубэн Варгас|Варгас]] {{пэнгол}} |пэнальці2 = {{пэнгол}} [[Хуан Кінтэра|Кінтэра]]<br>{{пэнміма}} [[Давінсан Санчэс|Санчэс]]<br>{{пэнгол}} [[Хамінтан Кампас|Кампас]]<br>{{пэнміма}} [[Куча Эрнандэс|Эрнандэс]]<br>{{пэнгол}} [[Люіс Фэрнанда Дыяс|Дыяс]] |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 Справаздача] |смі = }} === 1/4 фіналу === {{Справаздача пра матч |дата = 9 ліпеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Францыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Марока}} |галы1 = [[Кіліян Мбапэ|Мбапэ]] {{Гол|60}}<br>[[Усман Дэмбэле|Дэмбэле]] {{Гол|66}} |галы2 = |стадыён = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]] |гледачы = 63811 |судзьдзя = [[Факунда Тэльлё]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 11 ліпеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Гішпанія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Бэльгія}} |галы1 = [[Фабіян Руіс|Руіс]] {{Гол|30}}<br>[[Мікель Мэрына|Мэрына]] {{Гол|88}} |галы2 = [[Шарль дэ Кетэлярэ|дэ Кетэлярэ]] {{Гол|41}} |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 70492 |судзьдзя = [[Майкл Олівэр]] (Ангельшчына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 12 ліпеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нарвэгія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:2 (д. ч.) |каманда2 = {{Футбол|Ангельшчына}} |галы1 = [[Андрэас Шэльдэруп|Шэльдэруп]] {{Гол|36}} |галы2 = [[Джуд Бэлінггэм|Бэлінггэм]] {{Гол|45+2}}, {{Гол|93}} |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]] |гледачы = 64478 |судзьдзя = [[Клеман Цюрпэн]] (Францыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021539 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 12 ліпеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:1 (д. ч.) |каманда2 = {{Футбол|Швайцарыя}} |галы1 = [[Алексіс Мак Алістэр|Мак Алістэр]] {{Гол|10}}<br>[[Хуліян Альварэс|Альварэс]] {{Гол|112}}<br>[[Ляўтара Мартынэс|Ляўт. Мартынэс]] {{Гол|120+1}} |галы2 = [[Дан Ндой|Ндой]] {{Гол|67}} |стадыён = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]] |гледачы = 69045 |судзьдзя = [[Жуан Піньейру]] (Партугалія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021537 Справаздача] |смі = }} === 1/2 фіналу === {{Справаздача пра матч |дата = 14 ліпеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Францыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = : |каманда2 = {{Футбол|Гішпанія}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = |судзьдзя = |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021541 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 15 ліпеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Ангельшчына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = : |каманда2 = {{Футбол|Аргентына}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = |судзьдзя = |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021540 Справаздача] |смі = }} === Матч за 3-е месца === {{Справаздача пра матч |дата = 19 ліпеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = |лік = : |каманда2 = |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]] |гледачы = |судзьдзя = |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289291/400021542 Справаздача] |смі = }} === Фінал === {{Справаздача пра матч |дата = 19 ліпеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = |лік = : |каманда2 = |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = |судзьдзя = |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289292/400021543 Справаздача] |смі = }} == Маркетынг == === Брэндаваньне === Афіцыйная эмблема і брэндавая ідэнтычнасьць былі высунутыя для публікі 17 траўня 2023 году ў [[абсэрваторыі Грыфіта]] ў [[Лос-Анджэлес]]е. Базавая форма эмблемы складаецца з вэртыкальна «складзеных» лічбаў 26 з выявай [[Кубак сьвету ФІФА (прыз)|Кубка сьвету ФІФА]] на пярэднім пляне. Пры гэтым упершыню ў гісторыі трафэй быў выяўлены на эмблеме чэмпіянату сьвету як фатаграфія, а не стылізаванае графічнае адлюстраваньне. Дызайн быў распрацаваны гэтак, каб яго можна было адаптаваць да рознага кшталту тла<ref>{{спасылка|аўтар=Cook, Glenn|спасылка=https://news.sportslogos.net/2023/05/17/fifa-unveils-visual-identity-for-2026-world-cup-in-north-america/soccer/|загаловак=FIFA Unveils Logo For 2026 World Cup in North America|выдавецтва=SportsLogos.Net News|дата публікацыі=05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230518041252/https://news.sportslogos.net/2023/05/17/fifa-unveils-visual-identity-for-2026-world-cup-in-north-america/soccer/|дата копіі=05.2023}}</ref><ref name=":0" >{{спасылка|аўтар=Cook, Glenn|спасылка=https://news.sportslogos.net/2023/05/18/is-that-it-reaction-to-2026-world-cup-logo-swift-overwhelmingly-negative/soccer/|загаловак='Is That It?': Reaction to 2026 World Cup Logo Swift, Overwhelmingly Negative|выдавецтва=SportsLogos.Net News|дата публікацыі=05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230518200435/https://news.sportslogos.net/2023/05/18/is-that-it-reaction-to-2026-world-cup-logo-swift-overwhelmingly-negative/soccer/|дата копіі=05.2023}}</ref>. [[Файл:2026 FIFA WC countdown clock Paseo de la Reforma.jpg|значак|Гадзіньнік адліку часу да пачатку чэмпіянату, усталяваны ў [[Мэксыка|Мэксыцы]].]] Наступнага дня ФІФА прадставіла варыянты эмблемы для кожнага гораду-гаспадара. Гэтак яны ўтрымліваюць каляровыя мадыфікацыі і элемэнты, якія адлюстроўваюць мясцовы ляндшафт або культуру. Да прыкладу, у эмблеме, распрацавай для Лос-Анджэлесу, былі стылізаваныя сонца і хвалі, а ў эмблеме [[Мантэрэй|Мантэрэю]] зьмешчаная выява гары [[Сэра-дэ-ля-Сыльля]], а ў эмблеме [[Таронта]] выяўленыя гарадзкі краявід і [[Сі-Эн Таўэр]]<ref>{{спасылка|аўтар=Cook, Glenn|спасылка=https://news.sportslogos.net/2023/05/19/fifa-host-cities-roll-out-specific-branding-for-2026-world-cup/soccer/|загаловак=FIFA, Host Cities Roll Out Specific Branding for 2026 World Cup|выдавецтва=SportsLogos.Net News|дата публікацыі=05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20231125024742/https://news.sportslogos.net/2023/05/19/fifa-host-cities-roll-out-specific-branding-for-2026-world-cup/soccer/|дата копіі=11.2023}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/unprecedented-host-city-brands-launched-to-bring-fifa-world-cup-26-tm|загаловак=Unprecedented Host City brands launched to bring FIFA World Cup 26 destinations to life|выдавецтва=www.fifa.com|копія=https://web.archive.org/web/20231125024745/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/unprecedented-host-city-brands-launched-to-bring-fifa-world-cup-26-tm|дата копіі=11.2023}}</ref>. Рэакцыя на эмблему па ейнай прэзэнтацыі была пераважна нэгатыўная, бо многія палічылі, што дызайн выглядае няскончаным і непрадуманым у параўнаньні з эмблемамі мінулых чэмпіянатаў сьвету. Дзеля параўнаньня, гулец [[Зборная ЗША па футболе|зборнай ЗША]] [[Хэсус Фэрэйра]] назваў эмблему «прыгожай»<ref>{{спасылка|аўтар=Shah, Parshva|спасылка=https://www.goal.com/en-us/news/it-s-beautiful-usmnt-striker-jesus-ferreira-disagrees-with-people-who-hate-fifa-s-world-cup-2026-logo/blt5889b73a50f9d6bc|загаловак='It's beautiful' – USMNT striker Jesus Ferreira disagrees with people who hate FIFA's World Cup 2026 logo|выдавецтва=Goal.com|дата публікацыі=05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230518232153/https://www.goal.com/en-us/news/it-s-beautiful-usmnt-striker-jesus-ferreira-disagrees-with-people-who-hate-fifa-s-world-cup-2026-logo/blt5889b73a50f9d6bc|дата копіі=05.2023}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Borg, Simon|спасылка=https://www.sportingnews.com/ca/soccer/news/fifa-world-cup-2026-logo-reveal-usa-mexico-canada/x2dpsllp98zqaj2bkxwsdqhi|загаловак=Fans rip FIFA World Cup 2026 logo after official reveal for men's tournament in USA, Mexico and Canada|выдавецтва=Sporting News|дата публікацыі=05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230519060838/https://www.sportingnews.com/ca/soccer/news/fifa-world-cup-2026-logo-reveal-usa-mexico-canada/x2dpsllp98zqaj2bkxwsdqhi|дата копіі=05.2023}}</ref><ref name=":0" />. [[Файл:Coca Cola 2026 FIFA World Cup.jpg|значак|зьлева|Самаход з брэндаваньнем, зробленым да чэмпіянату сьвету.]] У сакавіку і красавіку 2025 году ФІФА прадставіла набор з 16 афіцыйных постэраў, якія выяўляюць кожнае места-гаспадара чэмпіянату сьвету 2026 году. Постэры, створаныя мясцовымі мастакамі, былі прызначаныя для таго, каб адлюстраваць асаблівую ідэнтычнасьць і спадчыну кожнага гораду<ref>{{спасылка|спасылка=https://inside.fifa.com/organisation/news/unique-local-spirit-official-world-cup-26-host-city-posters|загаловак=Unique local spirit highlighted in Official FIFA World Cup 26 Host City Posters|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2025}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.footyheadlines.com/2025/04/the-2026-wc-posters.html|загаловак=The 2026 World Cup Posters Revealed|выдавецтва=footyheadlines.com/|дата публікацыі=04.2025}}</ref>. 3 сакавіка 2026 году быў высунуты агульны афіцыйны постэр турніру. Упершыню тры мастакі аб’ядналі свае навычкі і мастацкія стылі дзеля стварэньня афіцыйнага постэра. Пры гэтым кожны зь іх паходзіў з адной з краінаў-гаспадароў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/official-posters|загаловак=Official Tournament Poster|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2026}}</ref>. === Тэлевізійныя правы === 12 лютага 2015 году ФІФА падоўжыла кантракты на вяшчальныя правы ў ЗША і Канадзе для кампаніі [[Fox Sports]], [[NBCUniversal]] і [[Bell Media]] на чэмпіянат сьвету 2026 году, не прымаючы іншых заявак. Паводле ''[[The New York Times]]'', гэтае падаўжэньне разглядалася як кампэнсацыя за перанос [[чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянату сьвету 2022 году]] на лістапад–сьнежань замест традыцыйнага графіку чэрвень–ліпень, бо гэта стварыла значныя канфлікты з буйнымі прафэсійнымі лігамі, якія звычайна маюць міжсэзоньне ў час мундыялю<ref>{{спасылка|аўтар=Deitsch, Richard|спасылка=https://www.si.com/planet-futbol/2015/02/12/fifa-fox-usa-tv-rights-world-cup-2026-telemundo|загаловак=FIFA grants Fox, Telemundo U.S. TV rights for World Cup through 2026|дата публікацыі=02.2015|копія=https://web.archive.org/web/20200408163522/https://www.si.com/planet-futbol/2015/02/12/fifa-fox-usa-tv-rights-world-cup-2026-telemundo|дата копіі=04.2020}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Sandomir, Richard|спасылка=https://www.nytimes.com/2015/02/27/sports/soccer/why-fifa-made-deal-with-fox-for-2026-cup.html|загаловак=Why FIFA Made Deal With Fox for 2026 Cup|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=02.2015|копія=https://web.archive.org/web/20200408163525/https://www.nytimes.com/2015/02/27/sports/soccer/why-fifa-made-deal-with-fox-for-2026-cup.html|дата копіі=04.2020}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/fifa-extending-tv-deals-through-2026-world-cup-with-ctv-tsn-and-rds/article22965136/|загаловак=FIFA extending TV deals through 2026 World Cup with CTV, TSN and RDS|выдавец=The Globe and Mail|дата публікацыі=02.2015|копія=https://web.archive.org/web/20160410181248/http://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/fifa-extending-tv-deals-through-2026-world-cup-with-ctv-tsn-and-rds/article22965136/|дата копіі=04.2016}}</ref>. Fútbol de Primera атрымала правы на гішпанамоўнае радыёвяшчаньне ў ЗША і [[Пуэрта-Рыка]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://digitalhub.fifa.com/m/af2cdbbd380d70c/original/FWC26-Media-Rights-Licensees-Overview.pdf|загаловак=FIFA World Cup 26 Media Partners|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2025}}</ref>. Міжнародны вяшчальны цэнтар будзе разьмешчаны ў канфэрэнц-цэнтры [[Кей-Бэйлі-Гатчынсан]] у [[Далас]]е<ref>{{спасылка|аўтар=Rosenbaum, Steven|спасылка=https://www.cbsnews.com/texas/news/dallas-texas-2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-media-hub/|загаловак=Dallas approves $15 million spending to serve as media hub for the 2026 FIFA World Cup|выдавецтва=CBS News|дата публікацыі=12.2024|копія=https://web.archive.org/web/20241212105138/https://www.cbsnews.com/texas/news/dallas-texas-2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-media-hub/|дата копіі=12.2024}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fox4news.com/news/2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-will-be-dallas|загаловак=2026 FIFA World Cup International Broadcast Center will be in Dallas|выдавецтва=FOX News|дата публікацыі=12.2024|копія=https://web.archive.org/web/20241211232758/https://www.fox4news.com/news/2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-will-be-dallas|дата копіі=12.2024}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-international-broadcast-centre-dallas|загаловак=FIFA World Cup 26™ International Broadcast Centre to be hosted in Dallas|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250318125506/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-international-broadcast-centre-dallas|дата копіі=03.2025}}</ref>. 8 студзеня 2026 году ФІФА склала ўгоду, паводле якой [[TikTok]] стаў «пераважнай плятформай» для відэакантэнту чэмпіянату сьвету. У межах дамовы вяшчальнікі могуць трансьляваць часткі матчаў у адмысловым разьдзеле ў дадатку TikTok<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/47552269/fifa-tiktok-video-content-partner-2026-world-cup|загаловак=FIFA picks TikTok as video content partner at 2026 World Cup|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=01.2026}}</ref>. Пазьней, 17 сакавіка, ФІФА ўхваліла аналягічнае пагадненьне з [[YouTube]], якое дазваляе вяшчальнікам трансьляваць выбраныя матчы цалкам на сваіх каналах, а таксама трансьляваць першыя 10 хвілінаў кожнага матчу, каб заахвоціць маладую аўдыторыю глядзець далей на традыцыйных каналах<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48231331/youtube-fifa-agree-live-broadcast-deal-world-cup|загаловак=YouTube, FIFA agree to live broadcast deal for World Cup|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=03.2026}}</ref>. Пазьней было пацьверджана, што YouTube пашырыў гэтую дамову разам зь ФІФА і [[CazéTV]], каб дармова трансьляваць усе матчы турніру ў [[Бразылія|Бразыліі]]<ref>{{спасылка|аўтар=Filho, Adalberto Leister|спасылка=https://maquinadoesporte.com.br/midia/apos-parceria-com-youtube-fifa-confirma-exclusividade-digital-de-cazetv-para-copa-2026/|загаловак=Após parceria com YouTube, Fifa confirma exclusividade digital da CazéTV no Brasil para Copa 2026|выдавецтва=Máquina do Esporte|дата публікацыі=03.2026}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Laloni, Marco|спасылка=https://www.mktesportivo.com/2026/03/em-parceria-com-a-cazetv-youtube-lanca-o-filme-publicitario-a-agente-do-hexa/|загаловак=YouTube e CazéTV lançam o filme publicitário “A Agente do Hexa”|выдавецтва=MKT Esportivo|дата публікацыі=03.2026}}</ref>. === Квіткі === Кошты квіткоў на чэмпіянат сьвету 2026 году першапачаткова былі ад 60 даляраў за матчы групавога этапу да {{Лік|6730}} даляраў за фінал, што было значна больш за цэны на квіткі папярэдняга [[чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянату сьвету 2022 году]]. Аднак у верасьні 2025 году ФІФА пацьвердзіла, што ўпершыню будзе выкарыстоўваць дынамічнае цэнаўтварэньне, паводле мадэлі, ужытай на [[клюбны чэмпіянат сьвету па футболе 2025 году|клюбным чэмпіянаце сьвету 2025 году]]<ref name=":1" >{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46147005/2026-world-cup-tickets-fifa-dynamic-pricing-prices|загаловак=FIFA to use dynamic pricing for World Cup tickets|выдавецтва=ESPN.com|дата публікацыі=09.2025}}</ref>. Месцы ў гасьцінных зонах сталі дасяжныя ў красавіку 2025 году праз афіцыйнага білетнага партнэра ФІФА<ref>{{спасылка|спасылка=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/limited-initial-release-of-fifa-world-cup-26-tm-hospitality-packages-for|загаловак=Limited initial release of FIFA World Cup 26 hospitality packages for matches in United States launched|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=05.2025|копія=http://web.archive.org/web/20250714204258/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/limited-initial-release-of-fifa-world-cup-26-tm-hospitality-packages-for|дата копіі=07.2025}}</ref>. Першая фаза лёсаваньня квіткоў прайшла 10—19 верасьня 2025 году і была абмежаваная трымальнікамі картаў [[Visa]]. Другая фаза ладзілася 27—31 кастрычніка, а трэцяя пачалася пасьля фінальнага лёсаваньня камандаў 5 сьнежня. Продаж быў абмежаваны чатырма квіткамі на чалавека на матч, і аніхто ня можа набыць больш за 40 квіткоў на ўвесь турнір. Афіцыйная плятформа перапродажу квіткоў ФІФА запрацавала 2 кастрычніка 2026 году<ref name=":1" /><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/resale-ticket-exchange-marketplace|загаловак=FIFA Resale/Exchange Marketplace|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=09.2025}}</ref>. Заключная фаза «апошняй хвіліны» продажаў адкрылася 22 красавіка 2026 году, прыкладна за 50 дзён да пачатку турніру. Квіткі на ўсе 104 матчы прадаваліся згодна з прынцыпам «хто першы — таго і месца». На той момант было прададзена больш за пяць мільёнаў квіткоў з чаканых больш як шасьці мільёнаў, а дадатковыя квіткі павінны былі выпускацца паэтапна да самага фіналу, у залежнасьці ад наяўнасьці<ref>{{навіна|спасылка=https://www.reuters.com/sports/soccer/world-cup-last-minute-ticket-sales-phase-re-opens-50-days-kick-off-2026-04-22/|загаловак=World Cup last-minute ticket sales phase re-opens 50 days from kick-off|выдавец=Reuters|дата публікацыі=04.2026}}</ref>. Усе гарады ЗША, якія ладзяць у сябе чэмпіянат сьвету, ухвалілі законы, паводле якіх продаж квіткоў на падзеі мундыялю вызваляецца ад дзяржаўных і мясцовых падаткаў з продажаў<ref>{{навіна|аўтар=Wilson, Jonathan|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2026/apr/02/world-cup-countries-face-extra-costs-fifa-tax-deal-us-government|загаловак=More than half of World Cup countries face extra costs as Fifa fails to agree US tax deal|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=04.2026}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Gray, Page|спасылка=https://itep.org/fifa-2026-world-cup-tickets-sales-tax-exemption/|загаловак=Not-So-Free Kick: How the 2026 FIFA World Cup Will Cost Cities Millions|выдавец=Institute on Taxation and Economic Policy|дата публікацыі=12.2025}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ Афіцыйны сайт]. {{Чэмпіянаты сьвету па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты сьвету па футболе|2026]] adyzfyzxmi7kbxcwkbnco75mp6xo55a 0 300374 2678827 2678300 2026-07-11T16:11:50Z ~2026-38730-53 98799 2678827 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «1949 Ford» | выява = [[Файл:1949 Ford (10753863304).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford Motor Company]]» | гады = 1949-1951 | падобныя = '''Tudor Sedan (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[Studebaker Champion|1949 Studebaker Champion 2-door sedan]] <br/> [[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 2-door sedan]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker 2-door sedan]]<br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet 2-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 2-door sedan]]<br/>'''Tudor Sedan (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 2-door sedan]]<br/> [[Studebaker Champion|1950 Studebaker Champion 2-door sedan]] <br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker 2-door sedan]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet 2-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 2-door sedan]]<br/>'''Tudor Sedan (1951)''':<br/> [[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion 2-door sedan]] <br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 2-door sedan]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker 2-door sedan]]<br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet 2-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe 2-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 2-door sedan]]<br/>'''Fordor Sedan (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 4-door sedan]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker 4-door sedan]]<br/> [[Studebaker Champion|1949 Studebaker Champion 4-door sedan]] <br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet 4-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 4-door sedan]]<br/>'''Fordor Sedan (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 4-door sedan]]<br/> [[Studebaker Champion|1950 Studebaker Champion 4-door sedan]] <br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker 4-door sedan]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet 4-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 4-door sedan]]<br/>'''Fordor Sedan (1951)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 4-door sedan]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker 4-door sedan]]<br/> [[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion 4-door sedan]] <br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet 4-door sedan]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe 4-door sedan]]<br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 4-door sedan]]<br/>'''Station Wagon (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe Station Wagon]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 Station Wagon]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker Station Wagon]]<br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet Station Wagon]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe Station Wagon]]<br/> [[Studebaker Champion|1949 Studebaker Champion Station Wagon]] <br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 Station Wagon]]<br/>'''Station Wagon (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe Station Wagon]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 Station Wagon]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker Station Wagon]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet Station Wagon]]<br/> [[Studebaker Champion|1950 Studebaker Champion Station Wagon]] <br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe Station Wagon]]<br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 Station Wagon]]<br/>'''Station Wagon (1951)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe Station Wagon]]<br/> [[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion Station Wagon]] <br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 Station Wagon]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker Station Wagon]]<br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet Station Wagon]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe Station Wagon]]<br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 Station Wagon]]<br/>'''Club Coupé (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 Club Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet Club Coupé]]<br/> [[Studebaker Champion|1949 Studebaker Champion Club Coupé]] <br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe Club Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 Club Coupé]]<br/>'''Club Coupé (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 Club Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet Club Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe Club Coupé]]<br/> [[Studebaker Champion|1950 Studebaker Champion Club Coupé]] <br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 Club Coupé]]<br/>'''Club Coupé (1951)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 Club Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet Club Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe Club Coupé]]<br/> [[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion Club Coupé]] <br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 Club Coupé]]<br/>'''Business Coupé (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe Business Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 Business Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker Business Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet Business Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe Business Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 Business Coupé]]<br/>'''Business Coupé (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe Business Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 Business Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker Business Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet Business Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe Business Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 Business Coupé]]<br/>'''Business Coupé (1951)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe Business Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 Business Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker Business Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet Business Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe Business Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 Business Coupé]]<br/>'''Convertible Club Coupé (1949)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1949 DeSoto Series S-10 Convertible Club Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1949 Chrysler New Yorker Convertible Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1949 Dodge Coronet Convertible Club Coupé]]<br/> [[Studebaker Champion|1949 Studebaker Champion Convertible Club Coupé]] <br/>[[Pontiac Chieftain|1949 Pontiac Chieftain De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1949 Oldsmobile 98 Convertible Club Coupé]]<br/>'''Convertible Club Coupé (1950)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1950 DeSoto Series S-10 Convertible Club Coupé]]<br/>[[Chrysler New Yorker|1950 Chrysler New Yorker Convertible Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1950 Dodge Coronet Convertible Club Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1950 Pontiac Chieftain De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[Studebaker Champion|1950 Studebaker Champion Convertible Club Coupé]] <br/>[[Oldsmobile 98|1950 Oldsmobile 98 Convertible Club Coupé]]<br/>'''Convertible Club Coupé (1951)''':<br/>[[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[DeSoto Series S-10|1951 DeSoto Series S-10 Convertible Club Coupé]]<br/> [[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion Convertible Club Coupé]] <br/>[[Chrysler New Yorker|1951 Chrysler New Yorker Convertible Club Coupé]]<br/>[[Dodge Coronet|1951 Dodge Coronet Convertible Club Coupé]]<br/>[[Pontiac Chieftain|1951 Pontiac Chieftain De Luxe Convertible Club Coupé]]<br/>[[Oldsmobile 98|1951 Oldsmobile 98 Convertible Club Coupé]]<br/>[[Studebaker Champion|1951 Studebaker Champion Convertible Club Coupé]] |наступнік=[[1952 Ford]]|папярэднік=[[1941 Ford]]}} '''1949 Ford''' — гэта лінейка аўтамабіляў, якая выраблялася кампаніяй [[Ford]] з 1949 па 1951 мадэльныя гады. Наступнік перадваеннага [[1941 Ford]], гэтая мадэльная лінейка была першай поўнаразмернай Ford, распрацаванай пасля Другой сусветнай вайны, стаўшы першай лінейкай Ford, выпушчанай пасля смерці Эдсела Форда і Генры Форда. З 1946 па 1948 гады кожны з трох вялікіх амерыканскіх аўтавытворцаў канцэнтраваўся на аднаўленні вытворчасці аўтамабіляў, прапаноўваючы абноўленыя версіі сваіх мадэляў 1941–1942 гадоў. Выпушчаны ў чэрвені 1948 года, Ford 1949 стаў першай буйной «пасьляваеннай» амерыканскай лінейкай аўтамабіляў, апярэдзіўшы [[Chevrolet]] на шэсць месяцаў і [[Plymouth]] на дзевяць. У адказ на ягоны дызайн лінейку мадэляў называлі «Shoebox Ford», адзначаючы яе «понтонны» дызайн з плоскімі бакамі. Хоць дызайнерская тэма выкарыстоўвалася з канца 1920-х гадоў для аэрадынамічнага аблягчэння аўтамабіляў, Ford 1949 адзначыў яе найшырэйшае выкарыстанне, цалкам адмяніўшы хадовыя дошкі і інтэгруючы пераднія і заднія крыла ў адзіны, сплаўны корпус. ==1949== Форд 1949 года быў упершыню прадстаўлены на гала-меропррыемства ў гатэлі Waldorf-Astoria у Нью-Ёрку ў чэрвені 1948 года, з каруселлю новых мадэляў, дапоўненых кручанай дэманстрацыяй новага шасі; новая інтэграваная сталевая канструкцыя рэкламуецца як «каркас бяспекі». Хаця дрэва зноў выкарыстоўвалася для знешніх панэляў корпуса, станцыя «woody» прыняла сталёвую ўнутраную канструкцыю корпуса. Для павышэння трываласці корпуса фрэйм кабрыялета атрымаў умацаванне «X member», У мадэлі Ford 1949 года было некалькі розных стыляў кузова, уключаючы Tudor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Franklin Automobile Company|1921 Franklin Series 9-B 2-Door Touring Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]] [[Essex Motor Company|1922 Essex 2-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Tudor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Deluxe Tudor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Humpback 2-door sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Humpback 2-door sedan]], і [[Packard One-Twenty#1939–1942|1939–1942 Packard One-Twenty 2-door Touring Sedan]]), Fordor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], і [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]]), Club Coupe (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Packard|1936 Packard 1407 Twelve Five-Passenger Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], і [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]]), Business Coupe (пасля-1850s Horse Drawn Studebaker Doctor's Buggy, [[Oldsmobile|1903 Oldsmobile Coupe “Doctor’s Car”]], [[Ford Model T|Ford Model T Enclosed Coupé (1908–1912)]], [[Ford Model T|1917–1922 Ford Model T Enclosed Coupe]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 45-A Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 45-B Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Coupe]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Standard Business Coupe]], [[Ford 1941#1946|1946 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Standard Business Coupe]], і [[1941 Ford#1948|1948 Ford Standard Business Coupe]]), Convertible (пасля-Horse Drawn Beaufort Phaeton Carriage, [[Hispano-Suiza|1926 Hispano Suiza H6B Convertible Victoria]], [[Lincoln|1927-1929 Lincoln Model L Convertible Victoria by Dietrich]], [[Packard|1930-1931 Packard Deluxe Eight 745 Convertible Victoria by Maurice Proux]], [[Stutz Motor Car Company|1932 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Stutz Motor Car Company|1933 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Packard|1934 Packard 1108 Twelve Convertible Victoria by Dietrich]], [[Lincoln|1935 Lincoln Model K Convertible Victoria by Brunn]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Club Cabriolet]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Super Deluxe Club Convertible]], і [[1941 Ford#1948|1948 Ford Super Deluxe Club Convertible]]), і Station Wagon (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], і [[1941 Ford#1948|1948 Ford Deluxe Station Wagon]]). ==1950== У 1950 годзе Ford перанёс невялікія змены, галоўным чынам у знешнім выглядзе. У рамках змены эмблемы літары "FORD" былі заменены на новую гербавую эмблему; у розных формах Ford выкарыстоўваў гербовую эмблему на сваёй поўнаразмернай лінейцы на працягу наступных чатырох дзесяцігоддзяў. Наменклатура камплектацый была перагледжана: Standard і Custom сталі адпаведна Deluxe і Custom Deluxe. Deluxe Business Coupe была самай даступнай мадэллю Ford. У адказ на негатыўныя водгукі спажыўцоў механізм замка дзвярэй быў мадэрнізаваны з некалькімі ўзмоцненымі мерамі бяспекі, У мадэлі Ford 1950 года было некалькі розных стыляў кузова, уключаючы Tudor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Franklin Automobile Company|1921 Franklin Series 9-B 2-Door Touring Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]] [[Essex Motor Company|1922 Essex 2-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Tudor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Deluxe Tudor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Humpback 2-door sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Humpback 2-door sedan]], [[Packard One-Twenty#1939–1942|1939–1942 Packard One-Twenty 2-door Touring Sedan]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford 2-door sedan]]), Fordor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48|1935 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48|1936 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford|1937 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford 4-Door Sedan]]), Club Coupe (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Packard|1936 Packard 1407 Twelve Five-Passenger Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford Club Coupé]]), Business Coupe (пасля-1850s Horse Drawn Studebaker Doctor's Buggy, [[Oldsmobile|1903 Oldsmobile Coupe “Doctor’s Car”]], [[Ford Model T|Ford Model T Enclosed Coupé (1908–1912)]], [[Ford Model T|1917–1922 Ford Model T Enclosed Coupe]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 45-A Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 45-B Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford 1932|1932 Ford Standard Coupe]], [[Ford 1932|1934 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48|1935 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48|1936 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1937 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1938 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1939 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1940 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1941 Ford|1941 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1942 Ford Standard Business Coupe]], [[Ford 1941|1946 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1947 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1948 Ford Standard Business Coupe]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford Business Coupe]]), Convertible (пасля-Horse Drawn Beaufort Phaeton Carriage, [[Hispano-Suiza|1926 Hispano Suiza H6B Convertible Victoria]], [[Lincoln|1927-1929 Lincoln Model L Convertible Victoria by Dietrich]], [[Packard|1930-1931 Packard Deluxe Eight 745 Convertible Victoria by Maurice Proux]], [[Stutz Motor Car Company|1932 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Stutz Motor Car Company|1933 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Packard|1934 Packard 1108 Twelve Convertible Victoria by Dietrich]], [[Lincoln|1935 Lincoln Model K Convertible Victoria by Brunn]], [[Ford Model 48|1936 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1937 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1938 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1939 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1940 Ford Club Cabriolet]], [[1941 Ford|1941 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1942 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1946 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1947 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1948 Ford Super Deluxe Club Convertible]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford Club Convertible]]), і Station Wagon (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], і [[1949 Ford#1949|1949 Ford Station Wagon]]). Для канкурэнцыі з Chevrolet Bel Air hardtop Ford прадставіў Ford Crestliner "sport sedan". Гэта была першая самастойная амерыканская марка Ford, Crestliner з’яўляўся прэміяльнай версіяй Tudor, абсталяванай двухколернай афарбоўкай і вініловым дахам. Двухдверны станцыйны вэн Ford быў перайменаваны ў Ford Country Squire; у рамках функцыянальнай мадэрнізацыі станцыйны вэн атрымаў заднія сядзенні, якія складаюцца ў роўную паверхню. ==1951== Для 1951 года Ford перайшоў праз некалькі змен, якія адрозніваліся звонку ўводзінамі жалюзі «двойная куля». Назва Victoria (апошні раз выкарыстоўвалася ў 1934 годзе) вярнулася для двухдвернага хардтопа, даючы Ford канкурэнта супраць Chevrolet Bel Air і Plymouth Belvedere; Tudor-версія Crestliner таксама вярнулася. Прадавалася на амаль 10% лепш за Bel Air, і Ford Victoria стала паспяховай на рынку, уключаючы Tudor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Franklin Automobile Company|1921 Franklin Series 9-B 2-Door Touring Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]] [[Essex Motor Company|1922 Essex 2-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Tudor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Tudor Sedan with Taylor Made Auto Trunk mounted on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Deluxe Tudor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Humpback Tudor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Humpback 2-door sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Humpback 2-door sedan]], [[Packard One-Twenty#1939–1942|1939–1942 Packard One-Twenty 2-door Touring Sedan]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford 2-door sedan]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford 2-door sedan]]), Fordor Sedan (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48|1935 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48|1936 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford|1937 Ford Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford 4-door sedan]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford 4-door sedan]]), Club Coupe (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Packard|1936 Packard 1407 Twelve Five-Passenger Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Club Coupé]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford Club Coupé]]), Business Coupe (пасля-1850s Horse Drawn Studebaker Doctor's Buggy, [[Oldsmobile|1903 Oldsmobile Coupe “Doctor’s Car”]], [[Ford Model T|Ford Model T Enclosed Coupé (1908–1912)]], [[Ford Model T|1917–1922 Ford Model T Enclosed Coupe]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 45-A Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 45-B Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford 1932|1932 Ford Standard Coupe]], [[Ford 1932|1934 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48|1935 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[Ford Model 48|1936 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1937 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1938 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1939 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1937 Ford|1940 Ford Standard 5-Window 2-Passenger Trunkback Coupe]], [[1941 Ford|1941 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1942 Ford Standard Business Coupe]], [[Ford 1941|1946 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1947 Ford Standard Business Coupe]], [[1941 Ford|1948 Ford Standard Business Coupe]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Business Coupe]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford Business Coupe]]), Convertible (пасля-Horse Drawn Beaufort Phaeton Carriage, [[Hispano-Suiza|1926 Hispano Suiza H6B Convertible Victoria]], [[Lincoln|1927-1929 Lincoln Model L Convertible Victoria by Dietrich]], [[Packard|1930-1931 Packard Deluxe Eight 745 Convertible Victoria by Maurice Proux]], [[Stutz Motor Car Company|1932 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Stutz Motor Car Company|1933 Stutz DV-32 Convertible Victoria by Rollston]], [[Packard|1934 Packard 1108 Twelve Convertible Victoria by Dietrich]], [[Lincoln|1935 Lincoln Model K Convertible Victoria by Brunn]], [[Ford Model 48|1936 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1937 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1938 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1939 Ford Club Cabriolet]], [[1937 Ford|1940 Ford Club Cabriolet]], [[1941 Ford|1941 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1942 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1946 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1947 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1941 Ford|1948 Ford Super Deluxe Club Convertible]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Club Convertible]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford Convertible Club Coupé]]), і Station Wagon (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Station Wagon]], і [[1949 Ford#1950|1950 Ford Station Wagon]]). Разам з Victoria, Crestliner і Country Squire, лінейка седанаў Ford перажыла нязначныя змены ў аздабленні, пры гэтым Custom Deluxe стаў Custom. У лістападзе 1950 года была прадстаўлена як опцыя трохступеністая аўтаматычная трансмісія Ford-O-Matic, якая стала першай аўтаматычнай скрынкай перадач, прапанаванай у аўтамабілях Ford. У рамках функцыянальнага абнаўлення Ford замяніў кнопку запуску на запушчэнне з ключом. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Ford]] t6bkschnh2xbrj2dliunuoz4d72r22e 0 300442 2678843 2678725 2026-07-11T19:02:49Z ~2026-38730-53 98799 /* Першае пакаленне (2002-2007) */ 2678843 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Iveco Stralis» | выява = [[Файл:2016 Iveco Stralis (Bulmers), front right, 06-12-2025.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Iveco]]» | гады = 2002–2021 | падобныя = }} [[Iveco Stralis]] — гэта грузавік цяжкага класа, які вырабляе італьянскі вытворца Iveco з 2002 па 2021 год. Stralis замяніў мадэлі [[Iveco EuroStar]] і [[Iveco EuroTech]]; ён знаходзіцца ў сегменце зверху ад Eurocargo, вага ад 19 да 44 тон. Пажарная версія Stralis выпускалася сумесна з нямецкім [[Magirus|Iveco Magirus]]. ==Першае пакаленне (2002-2007)== {{Аўтамабіль | назва = «Iveco Stralis (2002-2007)» | выява = [[File:IVECO Stralis AS430 Containersattelzug.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Iveco]]» | гады = 2002-2007 | падобныя = '''Stralis Day Cab 4x2 Rigid Truck (2002-2007):'''<br/>[[MAN TGA|2002-2007 MAN TGA Day Cab 4x2 Rigid Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz Actros|2003—2008 Mercedes-Benz Actros Day Cab 4x2 Rigid Truck]]<br/>[[Renault Premium|2002—2006 Renault Premium Route Day Cab 4x2 Rigid Truck]]<br/>[[Scania 4|Scania R114 Day Cab 4x2 Rigid Truck]]/[[Scania R|2004-2006 Scania R Series Day Cab 4x2 Rigid Truck]]<br/>[[Volvo FH|Volvo FH Day Cab 4x2 Rigid Truck (2002—2008)]]<br/>[[МАЗ-5340|МАЗ-5340 Day Cab 4x2 Rigid Truck]]<br/>'''Stralis Day Cab Tandem Axle Rigid Truck (2002-2007):'''<br/>[[MAN TGA|2002-2007 MAN TGA Day Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz Actros|2003—2008 Mercedes-Benz Actros Day Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Renault Premium|2002—2006 Renault Premium Route Day Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Scania 4|Scania R114 Day Cab Tandem Axle Rigid Truck]]/[[Scania R|2004-2006 Scania R Series Day Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Volvo FH|Volvo FH Day Cab Tandem Axle Rigid Truck (2002—2008)]]<br/>'''Stralis Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (2002-2007):'''<br/>[[MAN TGA|2002-2007 MAN TGA Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz Actros|2003—2008 Mercedes-Benz Actros Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Renault Premium|2002—2006 Renault Premium Route Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Scania 4|Scania R114 Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]]/[[Scania R|2004-2006 Scania R Series Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Volvo FH|Volvo FH Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (2002—2008)]]<br/>[[МАЗ-5440|2002-2007 МАЗ-5440 Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]]<br/>'''Stralis Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (2002-2007):'''<br/>[[MAN TGA|2002-2007 MAN TGA Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz Actros|2003—2008 Mercedes-Benz Actros Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Renault Premium|2002—2006 Renault Premium Route Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Scania 4|Scania R114 Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Scania R|2004-2006 Scania R Series Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Volvo FH|Volvo FH Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (2002—2008)]]<br/>[[МАЗ-6430|2002—2007 МАЗ-6430 Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''Stralis Low Roof Sleeper Cab 4x2 Rigid Truck (2002-2007):'''<br/>[[DAF XF|DAF XF Comfort Cab Tandem Axle Rigid Truck (2002—2006)]]<br/>[[MAN TGA|2002-2007 MAN TGA L Sleeper Cab 4x2 Rigid Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz Actros|2003—2008 Mercedes-Benz Actros Low Roof Sleeper Cab 4x2 Rigid Truck]]<br/>[[Renault Premium|2002—2006 Renault Premium Route Low Roof Sleeper Cab 4x2 Rigid Truck]]<br/>[[Scania 4|Scania R114 Low Roof Sleeper Cab 4x2 Rigid Truck]]/[[Scania R|2004-2006 Scania R Series Low Roof Sleeper Cab 4x2 Rigid Truck]]<br/>[[Volvo FH|Volvo FH Low Roof Sleeper Cab 4x2 Rigid Truck (2002—2008)]]<br/>[[МАЗ-5340|МАЗ-5340 Low Roof Sleeper Cab 4x2 Rigid Truck]]<br/>'''Stralis Low Roof Sleeper Cab Tandem-Axle Rigid Truck (2002-2007):'''<br/>[[DAF XF|DAF XF Comfort Cab Tandem Axle Rigid Truck (2002—2006)]]<br/>[[MAN TGA|2002-2007 MAN TGA L Sleeper Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz Actros|2003—2008 Mercedes-Benz Actros Low Roof Sleeper Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Renault Premium|2002—2006 Renault Premium Route Low Roof Sleeper Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Scania 4|Scania R114 Low Roof Sleeper Cab Tandem Axle Rigid Truck]]/[[Scania R|2004-2006 Scania R Series Low Roof Sleeper Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Volvo FH|Volvo FH Low Roof Sleeper Cab Tandem Axle Rigid Truck (2002—2008)]]<br/>'''Stralis Low Roof Sleeper Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (2002-2007):'''<br/>'''Stralis Low Roof Sleeper Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (2002-2007):'''<br/> [[DAF XF|DAF XF Comfort Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (2002—2006)]]<br/>[[MAN TGA|2002-2007 MAN TGA L Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz Actros|2003—2008 Mercedes-Benz Actros Low Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Renault Premium|2002—2006 Renault Premium Route Low Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Scania 4|Scania R114 Low Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Scania R|2004-2006 Scania R Series Low Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Volvo FH|Volvo FH Low Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (2002—2008)]]<br/>[[МАЗ-6430|2002—2007 МАЗ-6430 Low Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''Stralis High Roof Sleeper Cab 4x2 Rigid Truck (2002-2007):'''<br/>'''Stralis High Roof Sleeper Cab Tandem Axle Rigid Truck (2002-2007):'''<br/>'''Stralis High Roof Sleeper Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (2002-2007):'''<br/>'''Stralis High Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (2002-2007):'''<br/> [[DAF XF|DAF XF Space Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (2002—2006)]]<br/>[[MAN TGA|2002-2007 MAN TGA LX Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Mercedes-Benz Actros|2003—2008 Mercedes-Benz Actros High Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Renault Premium|2002—2006 Renault Premium Route High Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> [[Renault Magnum#Трэцяе пакаленне (2001—2006)|Renault Magnum Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (2001—2006)]]<br/>[[Scania 4|Scania R114 High Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[Scania R|2004-2006 Scania R Series High Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Volvo FH|Volvo FH High Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (2002—2008)]]<br/>[[МАЗ-6430|2002—2007 МАЗ-6430 High Roof Sleeper Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] |наступнік=[[Iveco Stralis#Другое пакаленне (2007-2012)|Iveco Stralis (2007-2012)]] |папярэднік=[[Iveco EuroTech]]<br/>[[Iveco EuroStar]] }} Iveco Stralis (2002-2007) — гэта цяжкі камерцыйны паўпрычэп, які вырабляецца італьянскім аўтавытворцам Iveco. Прызначаны для рэгіянальных і міжгародніх перавозак, ён ахоплівае дыяпазон вагі ад 19 да 44 тон. Ён стаў вядомым як першы цяжкі грузавік, які меў аўтаматызаваную каробку перадач у якасці стандартнага абсталявання, Iveco Stralis (2002-2007) прапаноўваў тры асноўныя серыі кабін: Active Day Cab 4x2 Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]], [[Citroën U23|1935-1947 Citroën Type 23 2-Door Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Lorry]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab 4x2 rigid chassis lorry]], [[Thames Trader|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab 4x2 rigid chassis lorry]], [[Thames Trader|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab 4x2 rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-1000 2-door standard cab 4x2 rigid chassis lorry (1965-1969)]], [[Fiat 619 N1|1970-1972 Fiat 619N1 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Truck]], [[Fiat 619 N1|1973-1975 Fiat 619N1 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Truck]], [[Iveco Turbo|Iveco Fiat 130 NC 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Truck]], [[Iveco Turbotech|Iveco 190-36 TurboTech 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Truck]], і [[Iveco Eurotech|Iveco EuroTech 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Truck]]), Active Day Cab Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1937)]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames Sussex 2-door standard cab 6x4 rigid chassis lorry]], [[Thames Trader|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab 6x4 rigid chassis lorry]], [[Thames Trader|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab 6x4 rigid chassis lorry]], [[Ford D-series|Ford D-1000 2-door standard cab 6x4 rigid chassis lorry (1965-1969)]], [[Fiat 619 N1|1970-1972 Fiat 619N1 2-Door Day Cab Tandem Axle Rigid Truck]], [[Fiat 619 N1|1973-1975 Fiat 619N1 2-Door Day Cab Tandem Axle Rigid Truck]], [[Iveco Turbo|Iveco Fiat 130 NC 2-Door Day Cab Tandem Axle Rigid Truck]], [[Iveco Turbotech|Iveco 190-36 TurboTech 2-Door Day Cab Tandem Axle Rigid Truck]], і [[Iveco Eurotech|Iveco EuroTech 2-Door Day Cab Tandem Axle Rigid Truck]]), Active Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Citroën U23|1935-1947 Citroën Type 23 2-Door Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames ET6/ET7 2-door standard cab 4x2 semi-tractor unit]], [[Thames Trader|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab 4x2 semi-tractor unit]], [[Thames Trader|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab 4x2 semi-tractor unit]], [[Ford D-series|Ford D-1000 2-door standard cab 4x2 semi-tractor unit (1965-1969)]], [[Fiat 619 N1|1970-1972 Fiat 619N1 2-Door Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Fiat 619 N1|1973-1975 Fiat 619N1 2-Door Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Iveco Turbo|Iveco Fiat 130 NC 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Truck]], [[Iveco Turbotech|Iveco 190-36 TurboTech 2-Door Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], і [[Iveco Eurotech|Iveco EuroTech 2-Door Day Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]]), Active Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Fordson Thames ET|Fordson Thames Sussex 2-door standard cab 6x4 semi-tractor unit]], [[Thames Trader|Thames Trader FC Mk1 2-door standard cab 6x4 semi-tractor unit]], [[Thames Trader|Thames Trader FC Mk2 2-door standard cab 6x4 semi-tractor unit]], [[Ford D-series|Ford D-1000 2-door standard cab 6x4 semi-tractor unit (1965-1969)]], [[Fiat 619 N1|1970-1972 Fiat 619N1 2-Door Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fiat 619 N1|1973-1975 Fiat 619N1 2-Door Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Iveco Turbo|Iveco Fiat 130 NC 2-Door Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Iveco Turbotech|Iveco 190-36 TurboTech 2-Door Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Iveco Eurotech|Iveco EuroTech 2-Door Day Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]), Active Space (AS) для міжгародняга камфорту (шырокая, высокая дахавая), і Active Time (AT) для сярэдніх/доўгіх маршрутаў (стандартны/высокі дах, ужо). Яны прапаноўвалі розную шырыню (2,48 м AS супраць 2,28 м AT/AD), вышыню даху і варыянты для сну/захоўвання, каб адпавядаць розным патрэбам перавозкі, ад кантынентальных паездак да шматкропкавых даставак. ==Другое пакаленне (2007-2012)== ==Трэцяе пакаленне (2012-2016)== ==Чацвёртае пакаленне (2016-2019)== [[Катэгорыя:Аўтамабілі Iveco|Stralis]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Грузавікі Італіі]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі 2000-х]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі 2010-х]] 5h762xah6ltm91kz4ly0h1s7f48kw4n 0 300533 2678835 2670076 2026-07-11T17:09:01Z ~2026-39392-22 98849 /* Другое пакаленне */ 2678835 wikitext text/x-wiki '''Ford Consul''' — гэта аўтамабіль, які выпускаўся брытанскай кампаніяй [[Ford of Britain]] з 1951 па 1962 год. Пазней назва была адноўлена для мадэлі, якая выпускалася Ford як у Вялікабрытаніі, так і ў Германіі з 1972 па 1975 год. ==Першае пакаленне== Ford Consul Mk1 (1951-1956) быў рэвалюцыйным пасляваенным сямейным аўтамабілем кампаніі Ford UK, вядомым сваімі сучаснымі рысамі, такімі як цэльнаканструкцыйны кузаў, пярэдняя падвеска тыпу Макферсан і рухавік OHV аб'ёмам 1508 куб. см. Ён прапаноўваў шэсць месцаў з шматмеснымі сядзеннямі і зрухам рулявой калонкі і быў эканамічным аналагам Ford Zephyr, Ford Consul (код EOTA для Mk1) у асноўным выпускаўся як 4-дзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Willys|1923 Willys-Knight 3-Door Trunkback Coupé]], [[Dort Motor Car Company|1924 Dort Six Three-Door Trunkback Coupé]], [[Hupmobile|1925 Hupmobile Model R 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Citroën C4 і C6|1928-1929 Citroen B14 G Berline Luxe]], [[Citroën C4 і C6|1930-1931 Citroen C4 F Berline Luxe]], [[Citroën Rosalie|1932-1934 Citroën Rosalie 8A Berline Luxe]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door humpback saloon]], і [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door saloon]]), але вытворцы кузаваў прапаноўвалі 5-дзверныя версіі ўніверсала (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], і [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]]) і 2-дзверны кабрыялет з сучаснай канструкцыяй монокока, незалежнай пярэдняй падвескай і гідраўлічнымі тармазамі, што вылучала яго як перадавы сямейны аўтамабіль свайго часу, хоць пазнейшыя Consul таксама ўключалі седаны, універсалы і спартыўную мадэль Capri. ==Другое пакаленне== {{Аўтамабіль |назва = «Ford Consul Mk2» |выява = [[Файл:Ford Consul (1959) - 9679744087.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford]] |вядомы як = |гады = [[1956]]–[[1962]] |кляса = | папярэднік = [[Ford Consul#Першае пакаленне|Ford Consul Mk1]] | наступнік = [[Ford Cortina#Mark I (1962–1966)|Ford Cortina (1962-1964)]] |падобныя = }} У 1956 годзе з'явіўся новы Consul з кодам Ford 204E. Аўтамабіль усё яшчэ быў чатырохцыліндравай падмадэллю лінейкі Zephyr, з якой меў адзін і той жа базавы кузаў. У параўнанні з арыгіналам, ён меў большую колавую базу, большы рухавік аб'ёмам 1703 куб.см, магутнасцю 59 к.с. (44 кВт) і цалкам перапрацаваны дызайн, запазычаны ў мадэляў амерыканскіх Thunderbird і Fairlane 1956 года. Адзінае, што засталося не абноўленым, — гэта шклоачышчальнікі, якія ўсё яшчэ мелі вакуумны прывад. Профіль даху быў паніжаны ў 1959 годзе ў версіі Mark II «lowline», у якой таксама былі перапрацаваныя заднія ліхтары і большая частка знешніх бліскучых дэталяў з нержавеючай сталі. Пярэднія дыскавыя тармазы з вакуумным сервопрывадам з'явіліся ў якасці опцыі ў 1960 годзе і сталі стандартнымі ў 1961 годзе (толькі барабанныя тармазы на ўсіх колах у Аўстраліі). У сярэдзіне 1961 года аўтамабіль атрымаў назву Consul 375, Ford Consul Mk2 (1956-1962) у асноўным выпускаўся ў кузавах чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Willys|1923 Willys-Knight 3-Door Trunkback Coupé]], [[Dort Motor Car Company|1924 Dort Six Three-Door Trunkback Coupé]], [[Hupmobile|1925 Hupmobile Model R 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Citroën C4 і C6|1928-1929 Citroen B14 G Berline Luxe]], [[Citroën C4 і C6|1930-1931 Citroen C4 F Berline Luxe]], [[Citroën Rosalie|1932-1934 Citroën Rosalie 8A Berline Luxe]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door humpback saloon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door saloon]], і [[Ford Consul#Першае пакаленне|Ford Consul Mk1 4-Door Saloon]]), але таксама меў версіі ўніверсал (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], і [[Ford Consul#Першае пакаленне|Ford Consul Mk1 Estate Car]]) і кабрыялет, а Аўстралія атрымала ўнікальныя кузавы купэ (пікап). [[Катэгорыя:Аўтамабілі Ford|Consul]] pg2vne8mjgmzv8pnheysv0uw1wtx8qt 2678836 2678835 2026-07-11T17:11:43Z ~2026-39392-22 98849 2678836 wikitext text/x-wiki '''Ford Consul''' — гэта аўтамабіль, які выпускаўся брытанскай кампаніяй [[Ford of Britain]] з 1951 па 1962 год. Пазней назва была адноўлена для мадэлі, якая выпускалася Ford як у Вялікабрытаніі, так і ў Германіі з 1972 па 1975 год. ==Першае пакаленне== {{Аўтамабіль | назва = «Ford Consul Mk1» | выява = [[Файл:Ford Consul (1959) - 9679744087.jpg|300пкс]] | вытворца = [[Ford]] | вядомы як = | гады = [[1951]]–[[1956]] | кляса = | папярэднік = [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot]] | наступнік = [[Ford Consul#Другое пакаленне|Ford Consul Mk2]] | падобныя = }} Ford Consul Mk1 (1951-1956) быў рэвалюцыйным пасляваенным сямейным аўтамабілем кампаніі Ford UK, вядомым сваімі сучаснымі рысамі, такімі як цэльнаканструкцыйны кузаў, пярэдняя падвеска тыпу Макферсан і рухавік OHV аб'ёмам 1508 куб. см. Ён прапаноўваў шэсць месцаў з шматмеснымі сядзеннямі і зрухам рулявой калонкі і быў эканамічным аналагам Ford Zephyr, Ford Consul (код EOTA для Mk1) у асноўным выпускаўся як 4-дзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Willys|1923 Willys-Knight 3-Door Trunkback Coupé]], [[Dort Motor Car Company|1924 Dort Six Three-Door Trunkback Coupé]], [[Hupmobile|1925 Hupmobile Model R 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Citroën C4 і C6|1928-1929 Citroen B14 G Berline Luxe]], [[Citroën C4 і C6|1930-1931 Citroen C4 F Berline Luxe]], [[Citroën Rosalie|1932-1934 Citroën Rosalie 8A Berline Luxe]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door humpback saloon]], і [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door saloon]]), але вытворцы кузаваў прапаноўвалі 5-дзверныя версіі ўніверсала (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], і [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]]) і 2-дзверны кабрыялет з сучаснай канструкцыяй монокока, незалежнай пярэдняй падвескай і гідраўлічнымі тармазамі, што вылучала яго як перадавы сямейны аўтамабіль свайго часу, хоць пазнейшыя Consul таксама ўключалі седаны, універсалы і спартыўную мадэль Capri. ==Другое пакаленне== {{Аўтамабіль |назва = «Ford Consul Mk2» |выява = [[Файл:Ford Consul (1959) - 9679744087.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford]] |вядомы як = |гады = [[1956]]–[[1962]] |кляса = | папярэднік = [[Ford Consul#Першае пакаленне|Ford Consul Mk1]] | наступнік = [[Ford Cortina#Mark I (1962–1966)|Ford Cortina (1962-1964)]] |падобныя = }} У 1956 годзе з'явіўся новы Consul з кодам Ford 204E. Аўтамабіль усё яшчэ быў чатырохцыліндравай падмадэллю лінейкі Zephyr, з якой меў адзін і той жа базавы кузаў. У параўнанні з арыгіналам, ён меў большую колавую базу, большы рухавік аб'ёмам 1703 куб.см, магутнасцю 59 к.с. (44 кВт) і цалкам перапрацаваны дызайн, запазычаны ў мадэляў амерыканскіх Thunderbird і Fairlane 1956 года. Адзінае, што засталося не абноўленым, — гэта шклоачышчальнікі, якія ўсё яшчэ мелі вакуумны прывад. Профіль даху быў паніжаны ў 1959 годзе ў версіі Mark II «lowline», у якой таксама былі перапрацаваныя заднія ліхтары і большая частка знешніх бліскучых дэталяў з нержавеючай сталі. Пярэднія дыскавыя тармазы з вакуумным сервопрывадам з'явіліся ў якасці опцыі ў 1960 годзе і сталі стандартнымі ў 1961 годзе (толькі барабанныя тармазы на ўсіх колах у Аўстраліі). У сярэдзіне 1961 года аўтамабіль атрымаў назву Consul 375, Ford Consul Mk2 (1956-1962) у асноўным выпускаўся ў кузавах чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Willys|1923 Willys-Knight 3-Door Trunkback Coupé]], [[Dort Motor Car Company|1924 Dort Six Three-Door Trunkback Coupé]], [[Hupmobile|1925 Hupmobile Model R 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Citroën C4 і C6|1928-1929 Citroen B14 G Berline Luxe]], [[Citroën C4 і C6|1930-1931 Citroen C4 F Berline Luxe]], [[Citroën Rosalie|1932-1934 Citroën Rosalie 8A Berline Luxe]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door humpback saloon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door saloon]], і [[Ford Consul#Першае пакаленне|Ford Consul Mk1 4-Door Saloon]]), але таксама меў версіі ўніверсал (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], і [[Ford Consul#Першае пакаленне|Ford Consul Mk1 Estate Car]]) і кабрыялет, а Аўстралія атрымала ўнікальныя кузавы купэ (пікап). [[Катэгорыя:Аўтамабілі Ford|Consul]] 9h2irk408iokqm6s49g7pebjmt996rh 2678837 2678836 2026-07-11T17:14:02Z ~2026-39392-22 98849 /* Першае пакаленне */ 2678837 wikitext text/x-wiki '''Ford Consul''' — гэта аўтамабіль, які выпускаўся брытанскай кампаніяй [[Ford of Britain]] з 1951 па 1962 год. Пазней назва была адноўлена для мадэлі, якая выпускалася Ford як у Вялікабрытаніі, так і ў Германіі з 1972 па 1975 год. ==Першае пакаленне== {{Аўтамабіль | назва = «Ford Consul Mk1» | выява = [[Файл:Ford Consul Mk 1 (1956) - 20361550200.jpg|300пкс]] | вытворца = [[Ford]] | вядомы як = | гады = [[1951]]–[[1956]] | кляса = | папярэднік = [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot]] | наступнік = [[Ford Consul#Другое пакаленне|Ford Consul Mk2]] | падобныя = }} Ford Consul Mk1 (1951-1956) быў рэвалюцыйным пасляваенным сямейным аўтамабілем кампаніі Ford UK, вядомым сваімі сучаснымі рысамі, такімі як цэльнаканструкцыйны кузаў, пярэдняя падвеска тыпу Макферсан і рухавік OHV аб'ёмам 1508 куб. см. Ён прапаноўваў шэсць месцаў з шматмеснымі сядзеннямі і зрухам рулявой калонкі і быў эканамічным аналагам Ford Zephyr, Ford Consul (код EOTA для Mk1) у асноўным выпускаўся як 4-дзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Willys|1923 Willys-Knight 3-Door Trunkback Coupé]], [[Dort Motor Car Company|1924 Dort Six Three-Door Trunkback Coupé]], [[Hupmobile|1925 Hupmobile Model R 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Citroën C4 і C6|1928-1929 Citroen B14 G Berline Luxe]], [[Citroën C4 і C6|1930-1931 Citroen C4 F Berline Luxe]], [[Citroën Rosalie|1932-1934 Citroën Rosalie 8A Berline Luxe]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door humpback saloon]], і [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door saloon]]), але вытворцы кузаваў прапаноўвалі 5-дзверныя версіі ўніверсала (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], і [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]]) і 2-дзверны кабрыялет з сучаснай канструкцыяй монокока, незалежнай пярэдняй падвескай і гідраўлічнымі тармазамі, што вылучала яго як перадавы сямейны аўтамабіль свайго часу, хоць пазнейшыя Consul таксама ўключалі седаны, універсалы і спартыўную мадэль Capri. ==Другое пакаленне== {{Аўтамабіль |назва = «Ford Consul Mk2» |выява = [[Файл:Ford Consul (1959) - 9679744087.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford]] |вядомы як = |гады = [[1956]]–[[1962]] |кляса = | папярэднік = [[Ford Consul#Першае пакаленне|Ford Consul Mk1]] | наступнік = [[Ford Cortina#Mark I (1962–1966)|Ford Cortina (1962-1964)]] |падобныя = }} У 1956 годзе з'явіўся новы Consul з кодам Ford 204E. Аўтамабіль усё яшчэ быў чатырохцыліндравай падмадэллю лінейкі Zephyr, з якой меў адзін і той жа базавы кузаў. У параўнанні з арыгіналам, ён меў большую колавую базу, большы рухавік аб'ёмам 1703 куб.см, магутнасцю 59 к.с. (44 кВт) і цалкам перапрацаваны дызайн, запазычаны ў мадэляў амерыканскіх Thunderbird і Fairlane 1956 года. Адзінае, што засталося не абноўленым, — гэта шклоачышчальнікі, якія ўсё яшчэ мелі вакуумны прывад. Профіль даху быў паніжаны ў 1959 годзе ў версіі Mark II «lowline», у якой таксама былі перапрацаваныя заднія ліхтары і большая частка знешніх бліскучых дэталяў з нержавеючай сталі. Пярэднія дыскавыя тармазы з вакуумным сервопрывадам з'явіліся ў якасці опцыі ў 1960 годзе і сталі стандартнымі ў 1961 годзе (толькі барабанныя тармазы на ўсіх колах у Аўстраліі). У сярэдзіне 1961 года аўтамабіль атрымаў назву Consul 375, Ford Consul Mk2 (1956-1962) у асноўным выпускаўся ў кузавах чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Willys|1923 Willys-Knight 3-Door Trunkback Coupé]], [[Dort Motor Car Company|1924 Dort Six Three-Door Trunkback Coupé]], [[Hupmobile|1925 Hupmobile Model R 4-Door 5-Passenger Club Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Citroën C4 і C6|1928-1929 Citroen B14 G Berline Luxe]], [[Citroën C4 і C6|1930-1931 Citroen C4 F Berline Luxe]], [[Citroën Rosalie|1932-1934 Citroën Rosalie 8A Berline Luxe]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door humpback saloon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door saloon]], і [[Ford Consul#Першае пакаленне|Ford Consul Mk1 4-Door Saloon]]), але таксама меў версіі ўніверсал (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], і [[Ford Consul#Першае пакаленне|Ford Consul Mk1 Estate Car]]) і кабрыялет, а Аўстралія атрымала ўнікальныя кузавы купэ (пікап). [[Катэгорыя:Аўтамабілі Ford|Consul]] coug4d8yhdf3hqe84fhl25acch9ndc8 0 302562 2678906 2674343 2026-07-12T11:47:57Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2678906 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Карагод |Статус = былое сяло |Назва ў родным склоне = Карагода |Арыгінальная назва = Корогод |Лацінка = Karahod |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1602 годам |Першыя згадкі = 1602 |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Іванкаўскі раён|Іванкаўскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = Korogod 43.jpg |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 16 |Шырата сэкундаў = 19 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 00 |Даўгата сэкундаў = 40 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Караго́д''' ({{мова-uk|Корого́д}}) — былое сяло ў [[Іванкаўскі раён|Іванкаўскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Да 1986 году адміністрацыйна належала да [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскага раёну]], месьцілася за 15 км ад места [[Чарнобыль]]. [[Файл:POL COA Lis.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ліс роду Сапегаў]][[File:Карагод у тарыфе 1640 г.jpg|значак|зьлева|170px|Сяло Карагод у тарыфе 1640 г.]] == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Ці не ўпершыню паселішча згаданае ў судовым дэкрэце [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскага ваяводзтва]] ад 17 ліпеня 1602 году, што да скаргі сужэнцаў Мікалая і Гэлены з Сурынаў Стэцкіх адносна свайго падданага зь вёскі Сакалевічы, зьбеглага да слабады Карагод сужэнцаў Лукаша і Зофіі з Кмітаў Сапегаў<ref>Źródła dziejowe (ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 71</ref>. 7 жніўня 1613 году новая судовая справа датычылася вяртаньня падданых зь вёскі [[Вербавічы|Вербкавічы]] уладальніка [[Астрагляды|Астраглядавіцкіх]] добраў пана Мікалая Харлінскага, зьбеглых да сёлаў Карагод, Сяміходы, Чэрэвач і Разьезд паноў Сапегаў, уласьнікаў [[Чарнобыль]]скага маёнтку<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. — S. 191</ref>. Паводле тарыфу [[падымнае|падымнага]] «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з 153 дымоў сяла Карагод пана Казімера Леона Сапегі, маршалка надворнага літоўскага, выбіралася 153 злотых<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 871; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 179</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Карагод апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. У парэформавы пэрыяд Карагод адміністрацыйна належаў да Чарнобыльскай воласьці. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|130px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе сяло Карагод — у складзе Чарнобыльскага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. Пасьля аварыі на [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]], сяло была адселена, а 19 жніўня 1999 году зьнятае з уліку праз адсутнасьць сталага насельніцтва. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванкаўскага раёну]][[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]] [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] opx5mpodqogogozj7ofptnz9qpftevu 0 302699 2678838 2678752 2026-07-11T17:27:22Z ~2026-39392-22 98849 2678838 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Citroën C4 і C6» | выява = [[Файл:Citroën C.6 de Saint-Python.JPG|300пкс]] | вытворца = «[[Citroën]]» | гады = 1928–1932 | папярэднік = [[Citroën Type A]]<br>[[Citroën Type B10|Citroën Type B14]] | наступнік = [[Citroën Traction Avant]]<br>[[Citroën U23|Citroën Type 23]] (commercial models) | падобныя = '''C4 F Berline Luxe:'''<br/>[[Mathis Type QM|Mathis Type QM 4-Door Berline]]<br />[[Berliet|1930-1931 Berliet Type VIL Berline]]<br/>[[Renault Monasix|Renault Monasix Berline]]<br/>'''C4 F Familiale:'''<br/>[[Mathis Type QM|Mathis Type QM Familiale 6 glaces]]<br />[[Fiat 514|Fiat 514 4-Door Berline]]<br/>[[Renault Monasix|Renault KZ4 Limousine]]<br/>'''C4 F Camionette:'''<br/>[[Fiat 514|Fiat 514 Camioncino]]<br/>[[Renault Monasix|Renault Monasix Camionette]]<br/>'''C4 F Fourgonnette:'''<br/>[[Fiat 514|Fiat 514 Fourgonnette]]<br/>[[Renault Monasix|Renault Monasix Fourgonnette]]<br/>'''C4 F Dual Rear Wheel Châssis Cabine:'''<br/>[[Renault Monasix|Renault Type SZ 15 hp Dual Rear Wheel Châssis Cabine]]<br/>[[Polski Fiat 621|Fiat 621 Closed Cab Chassis Truck]]<br/>'''C4 F Dual Rear Wheel Single-Axle Semi-Tractor Truck:'''<br/>[[Renault Monasix|Renault Type SZ 15 hp Dual Rear Wheel Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Polski Fiat 621|Fiat 621 Closed Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''C6 F Berline Luxe (1929-1931):'''<br/>[[Panhard & Levassor 12CV|1929-1931 Panhard & Levassor Type X63 Berline]]<br/>[[Hotchkiss|1929-1931 Hotchkiss AM2 Berline]]<br/>[[Avions Voisin|1930-1931 Avions Voisin C14 Berline]]<br/>'''C6 Limousine (1929-1931):'''<br/>[[Talbot|1929-1931 Talbot M67 limousine familiale]]<br/>[[Peugeot Type 183|Peugeot 183 12 Six limousine]]<br/>[[Renault Type KZ|1930-1932 Renault Type KZ 5 Limousine]]<br/>'''C6 Dual Rear Wheel Châssis Cabine (1929-1931):'''<br/>[[Renault Monasix|Renault Type SZ 15 hp Dual Rear Wheel Châssis Cabine]]<br/>[[Polski Fiat 621|Fiat 621 Closed Cab Chassis Truck]]<br/>'''C6 Dual Rear Wheel Single-Axle Semi-Tractor (1929-1931):'''<br/>[[Renault Monasix|Renault Type SZ 15 hp Dual Rear Wheel Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Polski Fiat 621|Fiat 621 Closed Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck]] }} Мадэлі '''Citroën C4 і C6''' былі распрацаваны для замены сямейных аўтамабіляў [[Citroën Type A]] 10 к.с. і Citroën Type B. Казалі, што стыль гэтых дзвюх мадэляў быў моцна натхнёны амерыканскімі аналагамі таго ж перыяду, аднак у Францыі новую мадэль лічылі менавіта новай, Тыпы кузаваў легкавых аўтамабіляў 1928-1932 Citroen C4 & C6 Berline Luxe, Familiale 6 glaces, Coach Coupé, 3-Window Doctor’s Coupé, і 5-Window Doctor’s Coupé былі меншымі, чым 1928-1932 Citroen C4 & C6 Closed Cab Single Rear Wheel Truck & Dual Rear Wheel Truck (усе віды: dry-freight box truck, box truck with liftgate, proscape box truck, furniture mover box truck, mini-mover box truck, citymax box truck, 2-axle regular cab chassis truck, 2-axle crew cab chassis truck, 2-axle extended cab chassis truck, 2-axle regular cab chassis truck with wind deflector, 2-axle crew cab chassis truck with wind deflector, 2-axle extended cab chassis truck with wind deflector, 3-axle regular cab chassis truck, 3-axle regular cab chassis truck, 3-axle crew cab chassis truck, 3-axle extended cab chassis truck, 3-axle regular cab chassis truck with wind deflector, 3-axle crew cab chassis truck with wind deflector, 3-axle extended cab chassis truck with wind deflector, AAB-quad road train, ABB-quad road train, A-double road train, B-double road train, A-triple road train, B-triple road train, B-quad road train, A-quad road train, BAB-quad road train, AB-triple road train, curtiansider box truck, MSU box truck, boom truck, rigid ready mix cement truck, rigid mobile concrete mixer truck, grain truck, semi-trailer ready mix cement truck, semi-trailer mobile concrete mixer truck, mobile crane truck, concrete pump truck, crane dump truck, fuel lube truck, rigid tanker truck, non (low) pressure bulk tanker truck, low-pressure bulk tanker truck, cement carrier truck, x-ray truck, ballast tractor truck, stainless steel tanker truck, pneumatic tanker truck, corrosive cargo tanker truck, compressed gas tanker truck, b-double tanker truck, asphalt tanker truck, cryogenic tanker truck, high-pressure tube tanker truck, landscaping dump truck, water tanker truck, milk tanker truck, roll-off truck, dropside truck, dropside truck with tarpaulin cover, dropside truck with crane, RAV box truck, conventional fire engine truck, aerial apparatus fire truck, turntable ladder truck, platform fire truck, airport crash tender truck, wildland fire engine truck, water tender truck, tiller truck, container truck, landscaping box truck, wheel-lift tow truck, pickup truck with tow truck equipment on bed, hook and chain tow truck, wingbody truck, intergrated tow truck, wrecker tow truck, flatbed tow truck, rollback tow truck, KUV utility truck, mechanics crane truck, dual drive/steer truck, logging truck, front-loader garbage truck, side-loader garbage truck, rear-loader garbage truck, refrigerator truck, stakebed truck, vacuum truck, service truck, beverage truck, platform truck, horse truck, bucket truck, flatbed truck, contractor truck, sprinkler truck, car carrier truck, day cab semi-trailer truck (tractor), day cab semi-trailer truck (tractor) with wind deflector, high roof sleeper semi-trailer truck (tractor), low roof sleeper semi-trailer truck (tractor), stand up sleeper cab semi-trailer truck (tractor), standard 2-axle dump truck, standard 3-axle dump truck, semi trailer end dump truck, frame and frameless end dump truck, transfer dump truck, truck and pup dump truck, superdump truck, double and triple trailer bottom dump truck, semi-trailer bottom dump truck, side dump truck, bumper pull dump trailer truck, 4 seasons dump truck, і U-shaped dump truck), аднапавярховы і 1928-1932 Citroën C6 Série G Bus. Традыцыйныя стылі рашотак радыятара папярэдніх мадэляў Citroën былі адкінуты, і была выкарыстана больш гладкая, плоская рашотка. Існавала мноства варыянтаў тыпаў кузава, у тым ліку асабліва папулярная камерцыйная лінейка. Гэтыя шыльды пазней выкарыстоўваліся для Citroën C4 і Citroën C6 у 21 стагоддзі, хоць і класіфікаваліся ў іншы клас. У залежнасці ад якасці мясцовага грамадскага транспарту, Citroen AC4 & AC6 Berline Luxe, Familiale 6 glaces, Coach Coupé, 3-Window Doctor’s Coupé, і 5-Window Doctor’s Coupé таксама можа быць хутчэй і значна зручней, чым выкарыстанне Citroën C6 Série G Bus, Alcyon Racing Bicycle, і Kowie Railway 4-4-0T Locomotive Carrying 4-Wheel Passenger Coaches, Аўтамабілі Дастаўка седана і купэ таксама выпускаліся пад індэксам Type AC4 на аснове гэтых аўтамабіляў, але ў рэшце рэшт былі заменены грузавікамі [[Citroën U23|Citroën Type 23]]. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Citroën|C4 і C6]] 28lmb0wx194xdq5wntu59zqz0it7vma 0 303120 2678887 2678124 2026-07-12T09:16:00Z Taravyvan Adijene 1924 /* Мінуўшчына */ выпраўленьне спасылкі 2678887 wikitext text/x-wiki {{НП/Польшча}} '''Ка́мень Памо́рскі''' ({{Мова-пол|Kamień Pomorski}}, {{Мова-de|Cammin in Pommern}}) — места ў [[Заходнепаморскае ваяводзтва|Заходнепаморскім ваяводзтве]], цэнтар [[Каменскі павет|Каменскага павету]] і [[Камень Паморскі (гміна)|аднайменнай гміны]]. Насельніцтва — 8627 чалавек (2021), плошча — 10,74 км². == Геаграфія == Камень Паморскі разьмешчаны на разьліве [[Дзіўна|Дзіўны]], за 90&nbsp;км на паўночны ўсход ад [[Шчэцін]]у, у паўночнай частцы [[Заходняя Памяранія|Заходняга Памор’я]]. == Мінуўшчына == Камень Паморскі паўстаў як асада племені [[Валыняне (заходнія славяне)|валынянаў]] на пераломе VIII—IX стст. [[Гарадзішча (археалягічны аб’ект)|Гарадзішча]] праўдападобна паўстала ў X ст. Каля 967 року [[Мешка I]] уключыў абшар у склад польскай дзяржавы. Першая пісьмовая згадка пра Камень Паморскі датаваная 1124 рокам, калі [[Балеслаў III Крывавусны]] ахрысьціў ягоных жыхароў і збудаваў два касьцёлы. У 1175 у Камень з [[Волін (горад)|Волін]]у перанесеная сядзіба [[Паморская дыяцэзія|Паморскага біскупства]], якое адгэтуль стала называцца [[Каменскае біскупства|Каменскім]]. У 1274 Камень атрымаў [[Любецкае права|статус места]]. У XIV стагодзьдзі ўвайшоў у [[Ганза|Ганзейскі зьвяз]]. У 1545 утворанае [[Лютэранства|лютэранскае]] біскупства, якое праіснавала да 1648 року. У XVII стагодзьдзі места пераходзіла пад уладу Швэцыі (1630—1679), [[Брандэнбург]]у (1679), урэшце [[Каралеўства Прусія|Прусіі]]. Ад 1750 року праз Камін праходзіла рэгулярная паштовая лінія [[Бэрлін]] — [[Навогард|Наўгард]]. У 1842 з Каміну да [[Шчэцін|Штэтыну]] вырушыў першы параход «Cammin». У 1876 выпадкова адкрытыя салёныя крыніцы, з часам пачалася распрацоўка і [[тарфянік]]аў. У 1882 року праведзеная першая [[чыгунка]] да Штэтыну. У часе [[II сусьветная вайна|II сусьветнай вайны]] немцы стварылі ў месьце лягер прымусовай працы. 5 сакавіка ў Камін увайшлі сілы {{Не перакладзена|2-я гвардзейская танкавая армія|2-й гвардзейскай танкавай арміі|d|Q4029882}} [[1-ы Беларускі фронт|I Беларускага фронту]]. У 1946 места ўключанае ў склад Польшчы пад назовам Камень Паморскі. == Эканоміка == Места мае статус [[Курортнае места|курорту]]. У марскім порце над затокай разьвітая індывідуальная рыбная лоўля, вясьлярства, пасажырскі турызм. == Транспарт == Празь места праходзяць ваяводзкія дарогі {{Таблічка-pl|Д|103}}, {{Таблічка-pl|Д|106}}, {{Таблічка-pl|Д|107}}. Чыгуначная станцыя ў кірунках [[Высокая Каменская|Высокай Каменскай]] і Шчэціна. === Гарады-партнэры === * {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Брумэла (грамада)|Bromölla]] ([[Швэцыя]]) * {{Сьцяг|Польшча}} [[Кавары]] (Польшча) * {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Люнэн]] ([[Нямеччына]]) * {{Сьцяг|Фінляндыя}} [[Порваа]] ([[Фінляндыя]]) * {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Торгеляў]] (Нямеччына) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{SgKP|III|740|Kamień, niem. Cammin}} {{Гарады Заходнепаморскага ваяводзтва}} {{Каменскі павет}} {{Ганза}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Катэгорыі населеных пунктаў Польшчы]] [[Катэгорыя:Камень Паморскі (гміна)]] [[Катэгорыя:Гарады Заходнепаморскага ваяводзтва]] [[Катэгорыя:Курортныя гарады Польшчы]] avuybwno8zeofht38voesu3lc3f33cw 0 303125 2678819 2678431 2026-07-11T15:29:10Z ~2026-38730-53 98799 /* */ 2678819 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Volvo Amazon» |выява = [[Файл:Volvo 122S "Amazon" (3761176617).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Volvo Cars]]» | гады = 1956-1970 | падобныя = '''Amazon 2-door sedan'''<br/>[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 2-door sedan]] <br/>[[Fiat 1400|Fiat 1400 2-door sedan]] <br/>[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M 2-door sedan (1955-1959)]]<br/>[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 2-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 2-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 2-door sedan]]<br>[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier 2-door saloon]]<br/>[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 2-door saloon]]<br/>[[Volkswagen Typ 3|Volkswagen 1500 2-door notchback sedan]]<br/>'''Amazon 4-door sedan'''<br/>[[Alfa Romeo Giulietta (1954)|Alfa Romeo Giulietta (750/101) 4-door berlina]]<br/>[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 4-door sedan]]<br/>[[Fiat 1400|Fiat 1400 4-door sedan]] <br/>[[Ford Taunus P2|Ford Taunus P2 4-door sedan (1955-1959)]]<br/>[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 4-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 4-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 4-door sedan]]<br/>[[Peugeot 403|Peugeot 403 4-door sedan]]<br/>[[Renault Frégate|Renault Frégate 4-door sedan]]<br/>[[Ford Consul|Ford Consul Mk2 4-Door Sedan]]<br/>[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Series III 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Series V 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]<br/> [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FC 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FD 4-door sedan]]<br/>[[Austin Cambridge|1957–1958 Austin A55 Cambridge 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|Austin A55 Cambridge Mk2 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|Austin A60 Cambridge 4-door saloon]]<br/>[[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W120 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W121 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1961–1965 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1965–1968 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]<br/>[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 4-door saloon]]<br/>[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 4-door saloon]]<br/>'''Amazon 5-door station wagon'''<br/>[[Borgward Isabella|Borgward Isabella station wagon]] <br/>[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M station wagon (1955-1959)]]<br/>[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 3-door estate]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 3-door estate]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 3-door estate]]<br/>[[Peugeot 403|Peugeot 403 5-door station wagon]]<br/>[[Renault Frégate|Renault Domaine/Manoir]]<br/> [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 5-door estate]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FC 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FD 5-door estate]]<br/>[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Traveller Series IV]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Traveller Series V]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Traveller Series VI]]<br/>[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door estate]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 4-door estate]]<br/>[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 4-door estate car]] | наступнік = [[Volvo 140]] | папярэднік = [[Volvo PV444/544]] }} [[Volvo Amazon]] — гэта [[аўтамабіль]] сярэдняга памеру, які вырабляўся і прадаваўся кампаніяй [[Volvo Cars]] з 1956 па 1970 год. У Злучаных Штатах ён быў прадстаўлены пад назвай 122S на Нью-Ёркскім міжнародным аўтасалоне 1959 года, Amazon выпускаўся ў трох тыпах кузава: P120 — арыгінальны чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 4-door sedan]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline 4-door sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline 4-door sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline 4-door sedan]]), P130 — двухдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom Club Coupé]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom Club Coupé]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom Custom Club Coupé]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline Club Coupe]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline Club Coupé]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline Club Coupé]]), і P220 — пазнейшы чатырохдзверны універсал (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], і [[Volvo Duett|Volvo Duett Estate Car]]). [[Катэгорыя:Аўтамабілі Volvo|Amazon]] grdo2mrjrbhf4g4map0x20w0ui11z2t 2678820 2678819 2026-07-11T15:34:52Z ~2026-38730-53 98799 /* */ 2678820 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Volvo Amazon» |выява = [[Файл:Volvo 122S "Amazon" (3761176617).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Volvo Cars]]» | гады = 1956-1970 | падобныя = '''Amazon 2-door sedan'''<br/>[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 2-door sedan]] <br/>[[Fiat 1400|Fiat 1400 2-door sedan]] <br/>[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M 2-door sedan (1955-1959)]]<br/>[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 2-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 2-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 2-door sedan]]<br>[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier 2-door saloon]]<br/>[[Volkswagen Typ 3|Volkswagen 1500 2-door notchback sedan]]<br/>'''Amazon 4-door sedan'''<br/>[[Alfa Romeo Giulietta (1954)|Alfa Romeo Giulietta (750/101) 4-door berlina]]<br/>[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 4-door sedan]]<br/>[[Fiat 1400|Fiat 1400 4-door sedan]] <br/>[[Ford Taunus P2|Ford Taunus P2 4-door sedan (1955-1959)]]<br/>[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 4-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 4-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 4-door sedan]]<br/>[[Peugeot 403|Peugeot 403 4-door sedan]]<br/>[[Renault Frégate|Renault Frégate 4-door sedan]]<br/>[[Ford Consul|Ford Consul Mk2 4-Door Sedan]]<br/>[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Series III 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Series V 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]<br/> [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FC 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FD 4-door sedan]]<br/>[[Austin Cambridge|1957–1958 Austin A55 Cambridge 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|Austin A55 Cambridge Mk2 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|Austin A60 Cambridge 4-door saloon]]<br/>[[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W120 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W121 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1961–1965 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1965–1968 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]<br/>[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 4-door saloon]]<br/>[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 4-door saloon]]<br/>'''Amazon 5-door station wagon'''<br/>[[Borgward Isabella|Borgward Isabella station wagon]] <br/>[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M station wagon (1955-1959)]]<br/>[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 3-door estate]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 3-door estate]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 3-door estate]]<br/>[[Peugeot 403|Peugeot 403 5-door station wagon]]<br/>[[Renault Frégate|Renault Domaine/Manoir]]<br/> [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 5-door estate]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FC 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FD 5-door estate]]<br/>[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Traveller Series IV]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Traveller Series V]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Traveller Series VI]]<br/>[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door estate]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 4-door estate]]<br/>[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 4-door estate car]] | наступнік = [[Volvo 140]] | папярэднік = [[Volvo PV444/544]] }} [[Volvo Amazon]] — гэта [[аўтамабіль]] сярэдняга памеру, які вырабляўся і прадаваўся кампаніяй [[Volvo Cars]] з 1956 па 1970 год. У Злучаных Штатах ён быў прадстаўлены пад назвай 122S на Нью-Ёркскім міжнародным аўтасалоне 1959 года, Amazon выпускаўся ў трох тыпах кузава: P120 — арыгінальны чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 4-door sedan]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline 4-door sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline 4-door sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline 4-door sedan]]), P130 — двухдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom Club Coupé]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom Club Coupé]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom Custom Club Coupé]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline Club Coupe]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline Club Coupé]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline Club Coupé]]), і P220 — пазнейшы чатырохдзверны універсал (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], і [[Volvo Duett|Volvo Duett Estate Car]]). [[Катэгорыя:Аўтамабілі Volvo|Amazon]] q0mxft9409cl1y3vo1lbcx0wxbkf9kx 2678821 2678820 2026-07-11T15:36:03Z ~2026-38730-53 98799 /* */ 2678821 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Volvo Amazon» |выява = [[Файл:Volvo 122S "Amazon" (3761176617).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Volvo Cars]]» | гады = 1956-1970 | падобныя = '''Amazon 2-door sedan'''<br/>[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 2-door sedan]] <br/>[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M 2-door sedan (1955-1959)]]<br/>[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 2-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 2-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 2-door sedan]]<br>[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier 2-door saloon]]<br/>[[Volkswagen Typ 3|Volkswagen 1500 2-door notchback sedan]]<br/>'''Amazon 4-door sedan'''<br/>[[Alfa Romeo Giulietta (1954)|Alfa Romeo Giulietta (750/101) 4-door berlina]]<br/>[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 4-door sedan]]<br/>[[Fiat 1400|Fiat 1400 4-door sedan]] <br/>[[Ford Taunus P2|Ford Taunus P2 4-door sedan (1955-1959)]]<br/>[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 4-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 4-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 4-door sedan]]<br/>[[Peugeot 403|Peugeot 403 4-door sedan]]<br/>[[Renault Frégate|Renault Frégate 4-door sedan]]<br/>[[Ford Consul|Ford Consul Mk2 4-Door Sedan]]<br/>[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Series III 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Series V 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]<br/> [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FC 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FD 4-door sedan]]<br/>[[Austin Cambridge|1957–1958 Austin A55 Cambridge 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|Austin A55 Cambridge Mk2 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|Austin A60 Cambridge 4-door saloon]]<br/>[[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W120 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W121 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1961–1965 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1965–1968 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]<br/>[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 4-door saloon]]<br/>[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 4-door saloon]]<br/>'''Amazon 5-door station wagon'''<br/>[[Borgward Isabella|Borgward Isabella station wagon]] <br/>[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M station wagon (1955-1959)]]<br/>[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 3-door estate]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 3-door estate]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 3-door estate]]<br/>[[Peugeot 403|Peugeot 403 5-door station wagon]]<br/>[[Renault Frégate|Renault Domaine/Manoir]]<br/> [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 5-door estate]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FC 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FD 5-door estate]]<br/>[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Traveller Series IV]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Traveller Series V]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Traveller Series VI]]<br/>[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door estate]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 4-door estate]]<br/>[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 4-door estate car]] | наступнік = [[Volvo 140]] | папярэднік = [[Volvo PV444/544]] }} [[Volvo Amazon]] — гэта [[аўтамабіль]] сярэдняга памеру, які вырабляўся і прадаваўся кампаніяй [[Volvo Cars]] з 1956 па 1970 год. У Злучаных Штатах ён быў прадстаўлены пад назвай 122S на Нью-Ёркскім міжнародным аўтасалоне 1959 года, Amazon выпускаўся ў трох тыпах кузава: P120 — арыгінальны чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 4-door sedan]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline 4-door sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline 4-door sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline 4-door sedan]]), P130 — двухдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom Club Coupé]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom Club Coupé]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom Custom Club Coupé]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline Club Coupe]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline Club Coupé]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline Club Coupé]]), і P220 — пазнейшы чатырохдзверны універсал (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Station Wagon]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1939|1939 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1942|1942 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Deluxe Station Wagon]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Deluxe Station Wagon]], і [[Volvo Duett|Volvo Duett Estate Car]]). [[Катэгорыя:Аўтамабілі Volvo|Amazon]] qy66voyiv231ygwhwrony3rb4z68zhk 2678823 2678821 2026-07-11T15:38:34Z ~2026-38730-53 98799 /* */ 2678823 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Volvo Amazon» |выява = [[Файл:Volvo 122S "Amazon" (3761176617).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Volvo Cars]]» | гады = 1956-1970 | падобныя = '''Amazon 2-door sedan'''<br/>[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 2-door sedan]] <br/>[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M 2-door sedan (1955-1959)]]<br/>[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 2-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 2-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 2-door sedan]]<br>[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier 2-door saloon]]<br/>[[Volkswagen Typ 3|Volkswagen 1500 2-door notchback sedan]]<br/>'''Amazon 4-door sedan'''<br/>[[Alfa Romeo Giulietta (1954)|Alfa Romeo Giulietta (750/101) 4-door berlina]]<br/>[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 4-door sedan]]<br/>[[Fiat 1400|Fiat 1400 4-door sedan]] <br/>[[Ford Taunus P2|Ford Taunus P2 4-door sedan (1955-1959)]]<br/>[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 4-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 4-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 4-door sedan]]<br/>[[Peugeot 403|Peugeot 403 4-door sedan]]<br/>[[Renault Frégate|Renault Frégate 4-door sedan]]<br/>[[Ford Consul|Ford Consul Mk2 4-Door Sedan]]<br/>[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Series III 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Series V 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]<br/> [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FC 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FD 4-door sedan]]<br/>[[Austin Cambridge|1957–1958 Austin A55 Cambridge 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|Austin A55 Cambridge Mk2 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|Austin A60 Cambridge 4-door saloon]]<br/>[[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W120 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W121 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1961–1965 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1965–1968 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]<br/>[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 4-door saloon]]<br/>[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 4-door saloon]]<br/>'''Amazon 5-door station wagon'''<br/>[[Borgward Isabella|Borgward Isabella station wagon]] <br/>[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M station wagon (1955-1959)]]<br/>[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 3-door estate]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 3-door estate]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 3-door estate]]<br/>[[Peugeot 403|Peugeot 403 5-door station wagon]]<br/>[[Renault Frégate|Renault Domaine/Manoir]]<br/> [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 5-door estate]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FC 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FD 5-door estate]]<br/>[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Traveller Series IV]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Traveller Series V]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Traveller Series VI]]<br/>[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door estate]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 4-door estate]]<br/>[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 4-door estate car]] | наступнік = [[Volvo 140]] | папярэднік = [[Volvo PV444/544]] }} [[Volvo Amazon]] — гэта [[аўтамабіль]] сярэдняга памеру, які вырабляўся і прадаваўся кампаніяй [[Volvo Cars]] з 1956 па 1970 год. У Злучаных Штатах ён быў прадстаўлены пад назвай 122S на Нью-Ёркскім міжнародным аўтасалоне 1959 года, Amazon выпускаўся ў трох тыпах кузава: P120 — арыгінальны чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 4-door sedan]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline 4-door sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline 4-door sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline 4-door sedan]]), P130 — двухдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom Club Coupé]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom Club Coupé]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom Custom Club Coupé]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline Club Coupe]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline Club Coupé]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline Club Coupé]]), і P220 — пазнейшы чатырохдзверны універсал (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], і [[Volvo Duett|Volvo Duett Estate Car]]). [[Катэгорыя:Аўтамабілі Volvo|Amazon]] il52qbztv3rdv76vz63o32mzs2o65xx 2678824 2678823 2026-07-11T15:58:22Z ~2026-38730-53 98799 /* */ 2678824 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Volvo Amazon» |выява = [[Файл:Volvo 122S "Amazon" (3761176617).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Volvo Cars]]» | гады = 1956-1970 | падобныя = '''Amazon 2-door sedan'''<br/>[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 2-door sedan]] <br/>[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M 2-door sedan (1955-1959)]]<br/>[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 2-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 2-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 2-door sedan]]<br>[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier 2-door saloon]]<br/>[[Volkswagen Typ 3|Volkswagen 1500 2-door notchback sedan]]<br/>'''Amazon 4-door sedan'''<br/>[[Alfa Romeo Giulietta (1954)|Alfa Romeo Giulietta (750/101) 4-door berlina]]<br/>[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 4-door sedan]]<br/>[[Fiat 1400|Fiat 1400 B 4-door sedan]]<br/>[[Ford Taunus P2|Ford Taunus P2 4-door sedan (1955-1959)]]<br/>[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 4-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 4-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 4-door sedan]]<br/>[[Peugeot 403|Peugeot 403 4-door sedan]]<br/>[[Renault Frégate|Renault Frégate 4-door sedan]]<br/>[[Ford Consul|Ford Consul Mk2 4-Door Sedan]]<br/>[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Series III 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Series V 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]<br/> [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|1965-1967 Vauxhall Victor FC 4-door sedan]]<br/>[[Austin Cambridge|1957–1958 Austin A55 Cambridge 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|1959-1961 Austin A55 Cambridge Mk2 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|1962-1966 Austin A60 Cambridge 4-door saloon]]<br/>[[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W120 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W121 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1961–1965 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1965–1968 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]<br/>[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx MkI 4-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx MkII 4-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx MkIII 4-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx MkIV 4-door saloon]]<br/>[[Singer Gazelle|Singer Gazelle I 4-door saloon]]/[[Singer Gazelle|Singer Gazelle II 4-door saloon]]/[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA 4-door saloon]]/[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIIA 4-door saloon]]/[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIIB 4-door saloon]]/[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIIC 4-door saloon]]<br/>'''Amazon 5-door station wagon'''<br/>[[Borgward Isabella|Borgward Isabella station wagon]] <br/>[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M station wagon (1955-1959)]]<br/>[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 3-door estate]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 3-door estate]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 3-door estate]]<br/>[[Peugeot 403|Peugeot 403 5-door station wagon]]<br/>[[Renault Frégate|Renault Domaine/Manoir]]<br/> [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 5-door estate]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FC 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FD 5-door estate]]<br/>[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Traveller Series IV]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Traveller Series V]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Traveller Series VI]]<br/>[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door estate]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 4-door estate]]<br/>[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 4-door estate car]] | наступнік = [[Volvo 140]] | папярэднік = [[Volvo PV444/544]] }} [[Volvo Amazon]] — гэта [[аўтамабіль]] сярэдняга памеру, які вырабляўся і прадаваўся кампаніяй [[Volvo Cars]] з 1956 па 1970 год. У Злучаных Штатах ён быў прадстаўлены пад назвай 122S на Нью-Ёркскім міжнародным аўтасалоне 1959 года, Amazon выпускаўся ў трох тыпах кузава: P120 — арыгінальны чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 4-door sedan]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline 4-door sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline 4-door sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline 4-door sedan]]), P130 — двухдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom Club Coupé]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom Club Coupé]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom Custom Club Coupé]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline Club Coupe]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline Club Coupé]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline Club Coupé]]), і P220 — пазнейшы чатырохдзверны універсал (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], і [[Volvo Duett|Volvo Duett Estate Car]]). [[Катэгорыя:Аўтамабілі Volvo|Amazon]] hadekc71moi17zegptdrnkno6wp97b0 2678825 2678824 2026-07-11T16:07:27Z ~2026-38730-53 98799 /* */ 2678825 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Volvo Amazon» |выява = [[Файл:Volvo 122S "Amazon" (3761176617).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Volvo Cars]]» | гады = 1956-1970 | падобныя = '''Amazon 2-door sedan'''<br/>[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 2-door sedan]] <br/>[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M 2-door sedan (1955-1959)]]/[[Ford Taunus|1962–1966 Ford Taunus 12M 2-door sedan]]/[[Ford Taunus|1967–1970 Ford Taunus 12M 2-door sedan]]<br/>[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 2-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 2-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 2-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord B 2-door sedan]]<br>[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier I 2-door saloon]]/[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier II 2-door saloon]]/[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier III 2-door saloon]]/[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier IIIA 2-door saloon]]/[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier IV 2-door saloon]]/[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier V 2-door saloon]]<br/>[[Volkswagen Typ 3|Volkswagen 1500 2-door notchback sedan]]<br/>'''Amazon 4-door sedan'''<br/>[[Alfa Romeo Giulietta (1954)|Alfa Romeo Giulietta (750/101) 4-door berlina]]<br/>[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 4-door sedan]]<br/>[[Fiat 1400|Fiat 1400 B 4-door sedan]]<br/>[[Ford Taunus P2|Ford Taunus P2 4-door sedan (1955-1959)]]<br/>[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 4-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 4-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 4-door sedan]]/[[Opel Rekord B|Opel Rekord B 4-door sedan]]<br/>[[Peugeot 403|Peugeot 403 4-door sedan]]<br/>[[Renault Frégate|Renault Frégate 4-door sedan]]<br/>[[Ford Consul|Ford Consul Mk2 4-Door Sedan]]<br/>[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Series III 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Series V 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]<br/> [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|1965-1967 Vauxhall Victor FC 4-door sedan]]<br/>[[Austin Cambridge|1957–1958 Austin A55 Cambridge 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|1959-1961 Austin A55 Cambridge Mk2 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|1962-1966 Austin A60 Cambridge 4-door saloon]]<br/>[[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W120 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W121 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1961–1965 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1965–1968 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]<br/>[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx MkI 4-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx MkII 4-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx MkIII 4-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx MkIV 4-door saloon]]<br/>[[Singer Gazelle|Singer Gazelle I 4-door saloon]]/[[Singer Gazelle|Singer Gazelle II 4-door saloon]]/[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA 4-door saloon]]/[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIIA 4-door saloon]]/[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIIB 4-door saloon]]/[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIIC 4-door saloon]]<br/>'''Amazon 5-door station wagon'''<br/>[[Borgward Isabella|Borgward Isabella station wagon]] <br/>[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M station wagon (1955-1959)]]<br/>[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 3-door estate]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 3-door estate]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 3-door estate]]<br/>[[Peugeot 403|Peugeot 403 5-door station wagon]]<br/>[[Renault Frégate|Renault Domaine/Manoir]]<br/> [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 5-door estate]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FC 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FD 5-door estate]]<br/>[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Traveller Series IV]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Traveller Series V]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Traveller Series VI]]<br/>[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door estate]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 4-door estate]]<br/>[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 4-door estate car]] | наступнік = [[Volvo 140]] | папярэднік = [[Volvo PV444/544]] }} [[Volvo Amazon]] — гэта [[аўтамабіль]] сярэдняга памеру, які вырабляўся і прадаваўся кампаніяй [[Volvo Cars]] з 1956 па 1970 год. У Злучаных Штатах ён быў прадстаўлены пад назвай 122S на Нью-Ёркскім міжнародным аўтасалоне 1959 года, Amazon выпускаўся ў трох тыпах кузава: P120 — арыгінальны чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 4-door sedan]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline 4-door sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline 4-door sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline 4-door sedan]]), P130 — двухдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Buick|1935 Buick Victoria Coupé]], [[Packard|1936 Packard 1401 Victoria Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom Club Coupé]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom Club Coupé]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom Custom Club Coupé]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline Club Coupe]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline Club Coupé]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline Club Coupé]]), і P220 — пазнейшы чатырохдзверны універсал (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], і [[Volvo Duett|Volvo Duett Estate Car]]). [[Катэгорыя:Аўтамабілі Volvo|Amazon]] 35btwe99k73i37cs6oisbud7w0ttfyq 2678826 2678825 2026-07-11T16:10:28Z ~2026-38730-53 98799 /* */ 2678826 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Volvo Amazon» |выява = [[Файл:Volvo 122S "Amazon" (3761176617).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Volvo Cars]]» | гады = 1956-1970 | падобныя = '''Amazon 2-door sedan'''<br/>[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 2-door sedan]] <br/>[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M 2-door sedan (1955-1959)]]/[[Ford Taunus|1962–1966 Ford Taunus 12M 2-door sedan]]/[[Ford Taunus|1967–1970 Ford Taunus 12M 2-door sedan]]<br/>[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 2-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 2-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 2-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord B 2-door sedan]]<br>[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier I 2-door saloon]]/[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier II 2-door saloon]]/[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier III 2-door saloon]]/[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier IIIA 2-door saloon]]/[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier IV 2-door saloon]]/[[Sunbeam Rapier|Sunbeam Rapier V 2-door saloon]]<br/>[[Volkswagen Typ 3|Volkswagen 1500 2-door notchback sedan]]<br/>'''Amazon 4-door sedan'''<br/>[[Alfa Romeo Giulietta (1954)|Alfa Romeo Giulietta (750/101) 4-door berlina]]<br/>[[Borgward Isabella|Borgward Isabella 4-door sedan]]<br/>[[Fiat 1400|Fiat 1400 B 4-door sedan]]<br/>[[Ford Taunus P2|Ford Taunus P2 4-door sedan (1955-1959)]]<br/>[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 4-door sedan]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 4-door sedan]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 4-door sedan]]/[[Opel Rekord B|Opel Rekord B 4-door sedan]]<br/>[[Peugeot 403|Peugeot 403 4-door sedan]]<br/>[[Renault Frégate|Renault Frégate 4-door sedan]]<br/>[[Ford Consul|Ford Consul Mk2 4-Door Sedan]]<br/>[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Series III 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Series V 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Series VI 4-door saloon]]<br/> [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 4-door sedan]]/[[Vauxhall Victor|1965-1967 Vauxhall Victor FC 4-door sedan]]<br/>[[Austin Cambridge|1957–1958 Austin A55 Cambridge 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|1959-1961 Austin A55 Cambridge Mk2 4-door saloon]]/[[Austin Cambridge|1962-1966 Austin A60 Cambridge 4-door saloon]]<br/>[[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W120 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W120/W121|Mercedes-Benz W121 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1961–1965 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]/[[Mercedes-Benz W110|1965–1968 Mercedes-Benz W110 4-door sedan]]<br/>[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx MkI 4-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx MkII 4-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx MkIII 4-door saloon]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx MkIV 4-door saloon]]<br/>[[Singer Gazelle|Singer Gazelle I 4-door saloon]]/[[Singer Gazelle|Singer Gazelle II 4-door saloon]]/[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA 4-door saloon]]/[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIIA 4-door saloon]]/[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIIB 4-door saloon]]/[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIIC 4-door saloon]]<br/>'''Amazon 5-door station wagon'''<br/>[[Borgward Isabella|Borgward Isabella station wagon]] <br/>[[Ford Taunus|Ford Taunus 15M station wagon (1955-1959)]]<br/>[[Opel Rekord P1|Opel Rekord P1 3-door estate]]/[[Opel Rekord P2|Opel Rekord P2 3-door estate]]/[[Opel Rekord A|Opel Rekord A 3-door estate]]<br/>[[Peugeot 403|Peugeot 403 5-door station wagon]]<br/>[[Renault Frégate|Renault Domaine/Manoir]]<br/> [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 5-door estate]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FC 5-door estate]]/[[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FD 5-door estate]]<br/>[[Morris Oxford Series III|Morris Oxford Traveller Series IV]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series V (1959-1961)|Morris Oxford Traveller Series V]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1962-1963 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1964-1966 Morris Oxford Traveller Series VI]]/[[Morris Oxford Farina#Oxford Series VI (1961-1971)|1967-1971 Morris Oxford Traveller Series VI]]<br/>[[Hillman Minx|Hillman Minx Series III 4-door estate]]/[[Hillman Minx|Hillman Super Minx 4-door estate]]<br/>[[Singer Gazelle|Singer Gazelle IIA to IIIC 4-door estate car]] | наступнік = [[Volvo 140]] | папярэднік = [[Volvo PV444/544]] }} [[Volvo Amazon]] — гэта [[аўтамабіль]] сярэдняга памеру, які вырабляўся і прадаваўся кампаніяй [[Volvo Cars]] з 1956 па 1970 год. У Злучаных Штатах ён быў прадстаўлены пад назвай 122S на Нью-Ёркскім міжнародным аўтасалоне 1959 года, Amazon выпускаўся ў трох тыпах кузава: P120 — арыгінальны чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Willys|1920-1922 Willys Overland 4-Door Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1923 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1924–1925 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A Standard Fordor Sedan by Briggs with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford Standard Fordor Sedan with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Model 40 Deluxe Fordor Trunkback Sedan]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1937|1937 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[1937 Ford#1938|1938 Ford Standard Humpback Fordor Sedan]], [[Nash Ambassador|1939 Nash Ambassador 8 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash LaFayette|1940 Nash LaFayette 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1941 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1942 Nash Ambassador "600" 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1946 Nash Ambassador 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash 600|1947 Nash 600 4-Door Trunk Back Sedan]], [[Nash Ambassador|1948 Nash Ambassador 4-Door Trunkback Sedan (4860)]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom 4-door sedan]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom 4-door sedan]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline 4-door sedan]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline 4-door sedan]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline 4-door sedan]]), P130 — двухдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Kissel Motor Car Company|1924 Kissel 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Packard|1925 Packard Model 136 5-Passenger Opera Coupé]], [[Packard|1926 Packard All-Steel Top 5-Passenger Victoria coupe model 333]], [[Pierce-Arrow|1927 Pierce-Arrow Series 36 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Stutz Motor Car Company|1928 Stutz Series BB All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Auburn Automobile|1929 Auburn 6-80 All-Steel Top 5-Passenger Victoria Coupe]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1930 Nash Victoria Coupé]], [[Nash Ambassador#1927-1932|1931 Nash Eight-99 Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1932|1932 Lincoln Model KA 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln K#1933|1933 Lincoln Model KB 5-Passenger Victoria Coupé]], [[Lincoln|1934 Lincoln Victoria 2-Door Sedan]], [[Packard|1936 Packard 1407 Twelve Five-Passenger Coupé]], [[Ford 1937|1937 Ford Deluxe Club Coupé]], [[Mercury Eight|1938 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1939 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1940 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1941 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[Mercury Eight|1942 Mercury Eight Sedan-Coupé]], [[1941 Ford#1946|1946 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1947|1947 Ford Club Coupé]], [[1941 Ford#1948|1948 Ford Club Coupé]], [[1949 Ford#1949|1949 Ford Custom Club Coupé]], [[1949 Ford#1950|1950 Ford Custom Club Coupé]], [[1949 Ford#1951|1951 Ford Custom Custom Club Coupé]], [[1952 Ford#1952|1952 Ford Customline Club Coupe]], [[1952 Ford#1953|1953 Ford Customline Club Coupé]], і [[1952 Ford#1954|1954 Ford Customline Club Coupé]]), і P220 — пазнейшы чатырохдзверны універсал (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|1930-1931 Ford Model A 4-Door Woody Wagon]], [[Ford 1932#1932|1932 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1933|1933 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford 1932#1934|1934 Ford Station Wagon]], [[Ford Model 48#1935|1935 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48#1936|1936 Ford 4-Door Station Wagon]], [[Ford Model 48|Ford V8 Model 62 4-door station wagon]], [[Ford Pilot|Ford V8 Pilot 4-door station wagon]], і [[Volvo Duett|Volvo Duett Estate Car]]). [[Катэгорыя:Аўтамабілі Volvo|Amazon]] jbvmsydy1iqxxn84kxfqh2fqc5ixlg4 0 303159 2678815 2678797 2026-07-11T14:40:01Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678815 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Жажэлка |Лацінка = Žaželka |Статус = Вёска |Назва ў родным склоне = Жажэлкаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскі сельсавет]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 291 |Год падліку колькасьці = 2019 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 222217<ref>[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%96%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%BA%D0%B0 Белпошта] {{Ref-ru}}</ref>. |СААТА = 6248817056 |Выява = Žaželka (07).jpg |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 05 |Шырата сэкундаў = 37 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 09 |Даўгата сэкундаў = 39 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Жажэ́лка'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 435</ref> — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Жодзінскі сельсавет|Жодзінскага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. У 1924—1954 гадах цэнтар [[Жажэлкаўскі сельсавет|Жажэлкаўскага сельсавету]]. Да 27 сьнежня 1962 году вёска ўваходзіла ў склад [[Пліскі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Пліскага сельсавету]]<ref>Рашэньне выканкаму Менскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзыдыюма Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэньняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).</ref>. На тэрыторыі вёскі разьмешчаная малочнатаварная ферма гаспадаркі «''ЖодзінаАграПлемЭліта''», працуе некалькі прадпрыемстваў — кампанія па вытворчасьці цацак «''Жоўты кракадзіл''», завод напояў «''БелПі''».<ref>[https://smolevichi-24.by/10032024/kak-zhivesh-zhazhelka/] газета «Край смалявіцкі» {{Ref-ru}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Category:Žaželka}} * [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёна] * [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёна] {{Жодзінскі сельсавет}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Жодзінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] 7ln92xqz4airr6dphmqenbhrug3yy9u 0 303166 2678839 2026-07-11T18:00:28Z Dymitr 10914 крыніца — https://be.wikipedia.org/wiki/Караліна_Мухава?oldid=4944987 2678839 wikitext text/x-wiki {{Тэнісістка | тытулы = 3 | рэйтынг = 8 (11 верасьня 2023) | аўстралія_вынік = паўфінал ([[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2021 году|2021]]) | францыя_вынік = фінал ([[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2023 году|2023]]) | ўімбэлдан_вынік = фінал ([[Ўімбэлданскі турнір 2026 году|2026]]) | зша_вынік = паўфінал ([[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2023 году|2023]], [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2024 году|2024]]) | мастэрз_вынік = | алімпіяда_вынік = 1 раўнд ([[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|Парыж, 2024]]) | тытулы_пара = 0 | рэйтынг_пара = 156 (12 студзеня 2026) | аўстралія_пара_вынік = 1 раўнд ([[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2020 году|2020]]) | францыя_пара_вынік = 1 раўнд ([[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2019 году|2019]]) | зша_пара_вынік = 2 раўнд ([[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2019 году|2019]]) | мастэрз_пара_вынік = | апошняе_абнаўленьне = 11 ліпеня 2026 }} '''Ка́раліна Му́хава''' ({{мова-cs|Karolína Muchová}}; {{Н}} 21 жніўня 1996) — чэская [[тэніс]]істка. Ейныя ўлюбёныя корты — грунтовыя. == Кар’ера == Мухава пачала гуляць у тэніс у веку сямі гадоў. У 2014 годзе перамагла на турніры ITF у [[Славаччына|Славаччыне]], а ў 2016 годзе была першай на турніры ў [[Эгіпет|Эгіпце]]. Мухава дэбютавала на турнірах ЖТА на адкрытым чэмпіянаце 2017 году ў Карэі. Чэшка дэбютавала ў [[Турніры Вялікага шлема (тэніс)|турнірах Вялікага шлема]] на [[адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2018 году|адкрытым чэмпіянаце ЗША 2018 году]], куды кваліфікавалася з трыма пераканаўчымі перамогамі. У першым раўндзе Мухава перамагла ўкраінку [[Даяна Ястрэмская|Даяну Ястрэмскую]], а затым згуляла ў другім раўндзе супраць двухразовай чэмпіёнкі турніраў Вялікага шлема [[Гарбіньне Мугуруса|Гарбіньне Мугурусы]], у якой узяла першую перамогу над гульчыхай зь першай сотні рэйтынгу. [[Файл:Karolina Muchova at US Open 2024.jpg|значак|зьлева|Мухава на адкрытым чэмпіянаце ЗША 2024 году.]] У студзені 2019 году прабілася праз кваліфікацыю на [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2019 году|адкрыты чэмпіянат Аўстраліі]], але зазнала паразу ў першым жа коле асноўнай сеткі ад будучай паўфіналісткі [[Караліна Плішкава|Караліны Плішкавай]]<ref>{{Cite web|url=https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Tennis/WTA/stats/turnir_15301/game_1380683782|title=Мухова - Плишкова Кар. (0:2) 15 января. WTA. 2019. Australian Open. Протокол матча|publisher=news.sportbox.ru|lang=ru|accessdate=2019-10-21|archivedate=2019-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191022140152/https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Tennis/WTA/stats/turnir_15301/game_1380683782|url-status=live}}</ref>. У лютым 2019 году выйграла тры кваліфікацыйных матчы і трапіла ў асноўную сетку [[Адкрыты чэмпіянат Катару па тэнісе сярод жанчынаў 2019 году|адкрытага чэмпіянату Катару]]. У асноўнай сетцы выгуляла ў першым раўндзе [[Саманта Стосур|Саманту Стосур]] зь лікам 6:4, 6:2. У другім раўндзе перагуляла [[Сэ Шувэй]] зь лікам 6:2, 6:4. У чвэрцьфінале сустракалася з украінкай [[Эліна Сьвітоліна|Элінай Сьвітолінай]], дзе чэшка не дала рады, саступіўшы зь лікам 6:4, 6:2<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/tennis/news-3677619-svitolina-stala-pervoj-polufinalistkoj-turnira-v-dohe.html|title=Свитолина стала первой полуфиналисткой турнира в Дохе|publisher=www.championat.com|lang=ru|accessdate=2019-10-21|archivedate=2019-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191021194712/https://www.championat.com/tennis/news-3677619-svitolina-stala-pervoj-polufinalistkoj-turnira-v-dohe.html|url-status=live}}</ref>. У красавіку і траўні 2019 году спартоўка брала ўдзельнічала ў турніры ў [[Прага|Празе]], дзе дакрочыла да фіналу, але саступіла тэнісістцы з Швайцарыі [[Джыл Тайхман]], якая прабілася праз кваліфікацыю. Фінальны паядынак аказаўся вельмі ўпартым і скончыўся ў трох сэтах. У першым сэце барацьба ішла да апошняга гейму, і ў выніку ўсё вырашылася на тай-брэйку, дзе ўдача была на баку швайцаркі 7:6(5). Другі сэт скончыўся на карысьць чэскай тэнісісткі, але трэці сэт скончыўся зь лікам 6:4 на карысьць швайцаркі. У ліпені на [[Ўімбэлданскі турнір 2019 году|Ўімбэлданскім турніры 2019 году]] Мухава выгуляла па чарзе [[Аляксандра Круніч|Аляксандру Круніч]], [[Мэдысан Брэнгл]] і [[Анэт Кантавэйт]] у першых трох колах адпаведна. На кожную з суперніцаў ёй спатрэбілася толькі два сэты. У чацьвертым коле Мухава трапіла на суайчыньніцу Плішкаву. У матчы, які ўсьцяж трываў тры с паловай гадзіны, пераможцай выйшла Мухава. Апошняя зрабіла брэйк у вырашальным трэцім сэце і ўзяла перамогу зь лікам 4:6, 7:5, 13:11<ref>{{Cite web|url=https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Tennis/WTA/spbnews_NI1046075_Muhova_vybila_s_Uimbldona_Plishkovu|title=Теннис. Мухова выбила с Уимблдона Плишкову|date=2019-07-08|publisher=news.sportbox.ru|lang=ru|accessdate=2019-10-21|archivedate=2019-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191022140156/https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Tennis/WTA/spbnews_NI1046075_Muhova_vybila_s_Uimbldona_Plishkovu|url-status=live}}</ref>. На [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2019 году|адкрытым чэмпіянаце ЗША 2019 году]] яна саступіла ў трэцім раўндзе амэрыканцы [[Сэрэна Ўільямз|Сэрэне Ўільямз]] у двух сэтах. У 2021 годзе спартоўка дайшла да паўфіналу [[адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2021 году|адкрытага чэмпіянату Аўстраліі]], перамогшы першую ракетку сьвету на той час [[Эшлі Барці]]. Таксама яна трапіла ў чвэрцьфінал турніру ў [[Мадрыд]]зе. У выніку 17 траўня 2021 году Мухава ўзьнялася да рэкорднага 19-га радка ў сусьветным рэйтынгу. 2022 год адзначыўся траўмамі, якія вымусілі тэнісістку прапусьціць частку спаборніцтваў, такім чынам на канец сэзону яна выпала далёка за першую сотню тэнісістак, заняўшы 149-е месца рэйтынгу. У 2023 годзе прабілася ў фінал [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2023 году|адкрытага чэмпіянату Францыі]], дзе саступіла першай ракетцы сьвету [[Іга Сьвёнтак|Ізе Сьвёнтак]] зь лікам 2:6, 7:5, 4:6. Пасьля турніру яна ўзьнялася на рэкорднае 16-е месца сусьветнага рэйтынгу<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wtatennis.com/news/3535256/rankings-watch-haddad-maia-breaks-into-top-10-svitolina-climbs-higher|загаловак=Rankings Watch: Haddad Maia breaks into Top 10; Svitolina climbs higher|выдавецтва=Women's Tennis Association}}</ref>. На турніры ў Цынцынаці чэшка выбіла ў паўфінале [[Арына Сабаленка|Арыну Сабаленку]], а ў фінале саступіла [[Како Гаўф]]<ref name="cincinnati" >{{навіна|спасылка=https://www.reuters.com/sports/tennis/gauff-beats-muchova-win-cincinnati-open-2023-08-20/|загаловак='Summer of Coco' continues as Gauff triumphs in Cincinnati|выдавец=Reuters|дата публікацыі=21.08.2023}}</ref>. Не зважаючы на паразу, яна трапіла ў першую дзясятку рэйтынгу<ref name="cincinnati"/>. У першай палове 2024 году Мухава была траўмаваная, нават ейнае пашкоджаньне вымагала апэрацыі. Вярнулася на турніры ЖТА толькі ў чэрвені. У 2026 годзе Мухава трапіла ў свой трэці фінал турніру ЖТА 100 на [[адкрыты чэмпіянат Катару па тэнісе|адкрытым чэмпіянаце Катару]], дзе перамагла канадку [[Вікторыя Мбока|Вікторыю Мбока]]. Пасьля была перамога на турніры ў [[Бад-Гомбург]]у. У ліпені 2026 году яна ўпершыню ў кар’еры трапіла ў фінал Ўімбэлданскага турніру. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Навігацыя}} * {{Профіль WTA|322191}} * {{Профіль ITF|800342217}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Мухава, Караліна}} [[Катэгорыя:Чэскія тэнісісткі]] [[Катэгорыя:Чэскія тэнісісты і тэнісісткі на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]] 92cfl0yg88byespauxzl4n89w4mfqg8 2678842 2678839 2026-07-11T18:10:45Z Dymitr 10914 стыль 2678842 wikitext text/x-wiki {{Тэнісістка | тытулы = 3 | рэйтынг = 8 (11 верасьня 2023) | аўстралія_вынік = паўфінал ([[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2021 году|2021]]) | францыя_вынік = фінал ([[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2023 году|2023]]) | ўімбэлдан_вынік = фінал ([[Ўімбэлданскі турнір 2026 году|2026]]) | зша_вынік = паўфінал ([[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2023 году|2023]], [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2024 году|2024]]) | мастэрз_вынік = | алімпіяда_вынік = 1 раўнд ([[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|Парыж, 2024]]) | тытулы_пара = 0 | рэйтынг_пара = 156 (12 студзеня 2026) | аўстралія_пара_вынік = 1 раўнд ([[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2020 году|2020]]) | францыя_пара_вынік = 1 раўнд ([[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2019 году|2019]]) | зша_пара_вынік = 2 раўнд ([[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2019 году|2019]]) | мастэрз_пара_вынік = | апошняе_абнаўленьне = 11 ліпеня 2026 }} '''Ка́раліна Му́хава''' ({{мова-cs|Karolína Muchová}}; {{Н}} 21 жніўня 1996 году) — чэская [[тэніс]]істка. Ейныя ўлюбёныя корты — грунтовыя. == Кар’ера == Мухава пачала гуляць у тэніс у веку сямі гадоў. У 2014 годзе перамагла на турніры ITF у [[Славаччына|Славаччыне]], а ў 2016 годзе была першай на турніры ў [[Эгіпет|Эгіпце]]. Мухава дэбютавала на турнірах ЖТА на адкрытым чэмпіянаце 2017 году ў Карэі. Чэшка дэбютавала ў [[Турніры Вялікага шлема (тэніс)|турнірах Вялікага шлема]] на [[адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2018 году|адкрытым чэмпіянаце ЗША 2018 году]], куды кваліфікавалася з трыма пераканаўчымі перамогамі. У першым раўндзе Мухава перамагла ўкраінку [[Даяна Ястрэмская|Даяну Ястрэмскую]], а затым згуляла ў другім раўндзе супраць двухразовай чэмпіёнкі турніраў Вялікага шлема [[Гарбіньне Мугуруса|Гарбіньне Мугурусы]], у якой узяла першую перамогу над гульчыхай зь першай сотні рэйтынгу. [[Файл:Karolina Muchova at US Open 2024.jpg|значак|зьлева|Мухава на адкрытым чэмпіянаце ЗША 2024 году.]] У студзені 2019 году прабілася праз кваліфікацыю на [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2019 году|адкрыты чэмпіянат Аўстраліі]], але зазнала паразу ў першым жа коле асноўнай сеткі ад будучай паўфіналісткі [[Караліна Плішкава|Караліны Плішкавай]]<ref>{{Cite web|url=https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Tennis/WTA/stats/turnir_15301/game_1380683782|title=Мухова - Плишкова Кар. (0:2) 15 января. WTA. 2019. Australian Open. Протокол матча|publisher=news.sportbox.ru|lang=ru|accessdate=2019-10-21|archivedate=2019-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191022140152/https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Tennis/WTA/stats/turnir_15301/game_1380683782|url-status=live}}</ref>. У лютым 2019 году выйграла тры кваліфікацыйных матчы і трапіла ў асноўную сетку [[Адкрыты чэмпіянат Катару па тэнісе сярод жанчынаў 2019 году|адкрытага чэмпіянату Катару]]. У асноўнай сетцы выгуляла ў першым раўндзе [[Саманта Стосур|Саманту Стосур]] зь лікам 6:4, 6:2. У другім раўндзе перагуляла [[Сэ Шувэй]] зь лікам 6:2, 6:4. У чвэрцьфінале сустракалася з украінкай [[Эліна Сьвітоліна|Элінай Сьвітолінай]], дзе чэшка не дала рады, саступіўшы зь лікам 6:4, 6:2<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/tennis/news-3677619-svitolina-stala-pervoj-polufinalistkoj-turnira-v-dohe.html|title=Свитолина стала первой полуфиналисткой турнира в Дохе|publisher=www.championat.com|lang=ru|accessdate=2019-10-21|archivedate=2019-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191021194712/https://www.championat.com/tennis/news-3677619-svitolina-stala-pervoj-polufinalistkoj-turnira-v-dohe.html|url-status=live}}</ref>. У красавіку і траўні 2019 году спартоўка брала ўдзельнічала ў турніры ў [[Прага|Празе]], дзе дакрочыла да фіналу, але саступіла тэнісістцы з Швайцарыі [[Джыл Тайхман]], якая прабілася праз кваліфікацыю. Фінальны паядынак аказаўся вельмі ўпартым і скончыўся ў трох сэтах. У першым сэце барацьба ішла да апошняга гейму, і ў выніку ўсё вырашылася на тай-брэйку, дзе ўдача была на баку швайцаркі 7:6(5). Другі сэт скончыўся на карысьць чэскай тэнісісткі, але трэці сэт скончыўся зь лікам 6:4 на карысьць швайцаркі. У ліпені на [[Ўімбэлданскі турнір 2019 году|Ўімбэлданскім турніры 2019 году]] Мухава выгуляла па чарзе [[Аляксандра Круніч|Аляксандру Круніч]], [[Мэдысан Брэнгл]] і [[Анэт Кантавэйт]] у першых трох колах адпаведна. На кожную з суперніцаў ёй спатрэбілася толькі два сэты. У чацьвертым коле Мухава трапіла на суайчыньніцу Плішкаву. У матчы, які ўсьцяж трываў тры с паловай гадзіны, пераможцай выйшла Мухава. Апошняя зрабіла брэйк у вырашальным трэцім сэце і ўзяла перамогу зь лікам 4:6, 7:5, 13:11<ref>{{Cite web|url=https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Tennis/WTA/spbnews_NI1046075_Muhova_vybila_s_Uimbldona_Plishkovu|title=Теннис. Мухова выбила с Уимблдона Плишкову|date=2019-07-08|publisher=news.sportbox.ru|lang=ru|accessdate=2019-10-21|archivedate=2019-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191022140156/https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Tennis/WTA/spbnews_NI1046075_Muhova_vybila_s_Uimbldona_Plishkovu|url-status=live}}</ref>. На [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2019 году|адкрытым чэмпіянаце ЗША 2019 году]] яна саступіла ў трэцім раўндзе амэрыканцы [[Сэрэна Ўільямз|Сэрэне Ўільямз]] у двух сэтах. У 2021 годзе спартоўка дайшла да паўфіналу [[адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2021 году|адкрытага чэмпіянату Аўстраліі]], перамогшы першую ракетку сьвету на той час [[Эшлі Барці]]. Таксама яна трапіла ў чвэрцьфінал турніру ў [[Мадрыд]]зе. У выніку 17 траўня 2021 году Мухава ўзьнялася да рэкорднага 19-га радка ў сусьветным рэйтынгу. 2022 год адзначыўся траўмамі, якія вымусілі тэнісістку прапусьціць частку спаборніцтваў, такім чынам на канец сэзону яна выпала далёка за першую сотню тэнісістак, заняўшы 149-е месца рэйтынгу. У 2023 годзе прабілася ў фінал [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2023 году|адкрытага чэмпіянату Францыі]], дзе саступіла першай ракетцы сьвету [[Іга Сьвёнтак|Ізе Сьвёнтак]] зь лікам 2:6, 7:5, 4:6. Пасьля турніру яна ўзьнялася на рэкорднае 16-е месца сусьветнага рэйтынгу<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wtatennis.com/news/3535256/rankings-watch-haddad-maia-breaks-into-top-10-svitolina-climbs-higher|загаловак=Rankings Watch: Haddad Maia breaks into Top 10; Svitolina climbs higher|выдавецтва=Women's Tennis Association}}</ref>. На турніры ў Цынцынаці чэшка выбіла ў паўфінале [[Арына Сабаленка|Арыну Сабаленку]], а ў фінале саступіла [[Како Гаўф]]<ref name="cincinnati" >{{навіна|спасылка=https://www.reuters.com/sports/tennis/gauff-beats-muchova-win-cincinnati-open-2023-08-20/|загаловак='Summer of Coco' continues as Gauff triumphs in Cincinnati|выдавец=Reuters|дата публікацыі=21.08.2023}}</ref>. Не зважаючы на паразу, яна трапіла ў першую дзясятку рэйтынгу<ref name="cincinnati"/>. У першай палове 2024 году Мухава была траўмаваная, нават ейнае пашкоджаньне вымагала апэрацыі. Вярнулася на турніры ЖТА толькі ў чэрвені. У 2026 годзе Мухава трапіла ў свой трэці фінал турніру ЖТА 100 на [[адкрыты чэмпіянат Катару па тэнісе|адкрытым чэмпіянаце Катару]], дзе перамагла канадку [[Вікторыя Мбока|Вікторыю Мбока]]. Пасьля была перамога на турніры ў [[Бад-Гомбург]]у. У ліпені 2026 году яна ўпершыню ў кар’еры трапіла ў фінал Ўімбэлданскага турніру. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Навігацыя}} * {{Профіль WTA|322191}} * {{Профіль ITF|800342217}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Мухава, Караліна}} [[Катэгорыя:Чэскія тэнісісткі]] [[Катэгорыя:Чэскія тэнісісты і тэнісісткі на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]] ap0fhnybkkz6ilbywo23dxz5ot7otu3 0 303167 2678840 2026-07-11T18:01:19Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Linda_Nosková?oldid=1363682864 2678840 wikitext text/x-wiki {{Тэнісістка | тытулы = 3 | рэйтынг = 10 (22 чэрвеня 2026) | аўстралія_вынік = чвэрфцьфінал ([[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2024 году|2024]]) | францыя_вынік = 2 раўнд ([[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2023 году|2023]], [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2024 году|2024]]) | ўімбэлдан_вынік = '''перамога''' ([[Ўімбэлданскі турнір 2026 году|2026]]) | зша_вынік = 3 раўнд ([[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2025 году|2025]]) | мастэрз_вынік = | алімпіяда_вынік = 1 раўнд ([[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|Парыж, 2024]]) | тытулы_пара = 1 | рэйтынг_пара = 58 (22 чэрвеня 2026) | аўстралія_пара_вынік = 2 раўнд ([[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2024 году|2024]]) | францыя_пара_вынік = 2 раўнд ([[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2023 году|2023]], [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2024 году|2024]]) | ўімбэлдан_пара_вынік = 3 раўнд ([[Ўімбэлданскі турнір 2026 году|2026]]) | зша_пара_вынік = 2 раўнд ([[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2022 году|2022]], [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2023 году|2023]]) | мастэрз_пара_вынік = | алімпіяда_пара_вынік = паўфінал ([[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|Парыж, 2024]]) | апошняе_абнаўленьне = 11 ліпеня 2026 }} '''Лі́нда Но́скава''' ({{мова-cs|Linda Nosková}}; {{Н}} 17 лістапада 2004 году) — чэская [[тэніс]]істка. == Кар’ера == Дэбютавала ў турнірах ITF у 2019 годзе. Дэбютавала ў асноўнай сетцы на [[адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2022 году|адкрытым чэмпіянаце Францыі 2022 году]], трапіўшы туды праз кваліфікацыю. Яна стала наймаладзейшай чэскай тэнісісткай, якая ўзяла ўдзел у буйным турніры з часоў [[Ніколь Вайдзішава]]й 2006 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wtatennis.com/news/2623050/kulikova-upsets-no1-seed-noskova-wins-at-french-open-qualifying|загаловак=Kulikova upsets No.1 seed; Noskova wins at French Open qualifying|выдавецтва=WTA Tennis|дата публікацыі=05.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wtatennis.com/news/2625957/vekic-makes-main-draw-as-french-open-qualifying-wraps-up|загаловак=Vekic makes main draw as French Open qualifying wraps up|выдавецтва=WTA Tennis|дата публікацыі=20.05.2022}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Macpherson, Alex|спасылка=https://www.wtatennis.com/news/2626174/introducing-the-2022-french-open-s-grand-slam-debutantes|загаловак=Introducing the 2022 French Open's Grand Slam debutantes|выдавецтва=WTA Tennis|дата публікацыі=20.05.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.tennisnow.com/Blogs/NET-POSTS/May-2022/Girls-Champion-Noskova,-17,-Qualifies-for-Roland.aspx|загаловак=Girls' Champion Noskova, 17, Qualifies for Roland Garros|копія=https://web.archive.org/web/20220519150439/http://www.tennisnow.com/Blogs/NET-POSTS/May-2022/Girls-Champion-Noskova,-17,-Qualifies-for-Roland.aspx|дата копіі=19.05.2022}}</ref>. У першым раўндзе асноўнай сеткі яна сустрэлася з чэмпіёнкай [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе|адкрытага чэмпіянату ЗША]] [[Эма Радукану|Эмай Радукану]] і зазнала паразу<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wtatennis.com/news/2633342/raducanu-tops-noskova-at-french-open-kontaveit-suffers-upset|загаловак=Raducanu tops Noskova at French Open; Kontaveit suffers upset|выдавецтва=WTA Tennis|дата публікацыі=23.05.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wtatennis.com/photos/2573429/welcome-to-the-tour-all-of-2022-s-wta-debutantes|загаловак=Welcome to the tour: All of 2022's WTA debutantes|выдавецтва=WTA Tennis|дата публікацыі=10.2022}}</ref>. У тым жа годзе яна прайшла ў паўфінал ЖТА туру на [[адкрыты чэмпіянат Прагі па тэнісе|адкрытым чэмпіянаце Прагі]], дзе прагуляла сваёй суайчыньніцы [[Марыя Боўзкава|Марыі Боўзкавай]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wtatennis.com/news/2700639/bouzkova-potapova-to-duel-for-prague-title|загаловак=Bouzkova, Potapova to duel for Prague title|выдавецтва=WTA Tennis|дата публікацыі=30.07.2022}}</ref>. Хутка чэшка трапіла ў топ-100 рэйтынгу, уладкаваўшыся на 94-м месцы ў сьвеце. На міжнародным тэнісным турніры ў [[Адэлаіда|Адэлаідзе]] яна зрабіла сапраўдную сэнсацыю, выбіўшы цягам спаборніцтваў 8-ю ракетку сьвету [[Дар’я Касаткіна|Дар’ю Касаткіну]], былую першую ракетку сьвету [[Вікторыя Азаранка|Вікторыю Азаранку]] і другую тэнісістку сьвету [[Унс Джабір]]. Толькі ў фінале яе спыніла [[Арына Сабаленка]]. У выніку чэшка ўзьнялася ў рэйтынгу амаль на 50 пазыцыяў, апынуўшыся на 56-м радку<ref>{{спасылка|аўтар=Majumdar, Aayush|спасылка=https://www.sportskeeda.com/tennis/news-wta-rankings-update-madison-keys-makes-top-10-return-linda-noskova-jumps-46-places-iga-swiatek-begins-41st-week-world-no-1#:~:text=Meanwhile%2C%20Masarova%20had%20a%20week%20to%20remember%2C%20also,Vekic%20earned%20seven%20spots%20to%20enter%20the%20Top-60.|загаловак=WTA rankings update: Madison Keys makes Top-10 return, Linda Noskova jumps up 46 places, Iga Swiatek begins her 41st week as World No. 1|выдавецтва=sportskeeda.com|дата публікацыі=09.01.2023}}</ref>. 29 студзеня 2024 году Носкава дасягнула 30 найлепшых у адзіночным разрадзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wtatennis.com/news/3870512/rankings-watch-zheng-makes-top-10-debut-mertens-back-to-no-1-in-doubles|загаловак=Rankings Watch: Zheng makes Top 10 debut; Mertens back to No.1 in doubles|выдавецтва=Women's Tennis Association}}</ref>. [[Файл:Noskova RGQ22 (9) (52129787314).jpg|значак|зьлева|На [[адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2022 году|адкрытым чэмпіянаце Францыі 2022 году]].]] На [[адкрыты чэмпіянат Мантэрэю па тэнісе|адкрытым чэмпіянаце Мантэрэю]] спартоўка ўпершыню стала пераможцай турніру ЖТА<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wtatennis.com/news/4095704/czech-teen-noskova-fends-off-sun-in-monterrey-claims-first-wta-title|загаловак=Czech teen Noskova fends off Sun in Monterrey, claims first WTA title|выдавецтва=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.co.uk/tennis/story/_/id/40984122/linda-noskova-beats-lulu-sun-win-wta-monterrey-open|загаловак=Linda Noskova beats Lulu Sun to win WTA's Monterrey Open|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=25.08.2024}}</ref>. На [[адкрыты чэмпіянат Кітаю па тэнісе 2025 году|адкрытым чэмпіянаце Кітаю 2025 году]] спартоўка прайшла праз усе раўнды, выбіўшы ў паўфінале пятую сеяную [[Джэсыка Пэгула|Джэсыку Пэгулу]], упершыню ў кар’еры прабіўшыся ў свой першы фінал ЖТА 1000<ref>{{спасылка|спасылка=https://tennisuptodate.com/wta/linda-noskova-shocks-jessica-pegula-as-american-misses-three-match-points-sets-up-china-open-final-with-amanda-anisimova|загаловак=Linda Noskova shocks Jessica Pegula as American misses three match points, sets up China Open final with Amanda Anisimova|выдавецтва=tennisuptodate.com|дата публікацыі=04.10.2025}}</ref>, дзе саступіла [[Аманда Анісімава|Аманде Анісімавай]] у трох сэтах<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.france24.com/en/live-news/20251005-us-open-finalist-anisimova-beats-noskova-to-win-beijing-title|загаловак=US Open finalist Anisimova beats Noskova to win Beijing title|выдавецтва=France 24|дата публікацыі=05.10.2025}}</ref>. Не зважаючы на паразу, 6 кастрычніка 2025 году яна дасягнула новага рэкорду ў сваёй кар’еры, узьняўшыся на 17-ы радок у сусьветным рэйтынгу<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wtatennis.com/news/4376908/rankings-watch-noskova-makes-top-20-debut-lys-cracks-top-50|загаловак=Rankings watch: Noskova makes Top 20 debut, Lys cracks Top 50|выдавецтва=Women's Tennis Association|дата публікацыі=06.10.2025}}</ref>, а крыху пазьней стала 13-й<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.tennis365.com/wta-tour/wta-rankings-sabalenka-secures-back-to-back-year-end-no-1-spot-bencic-eyes-top-10-zheng-13|загаловак=WTA Rankings: Aryna Sabalenka gets year-end No 1 green light, Belinda Bencic on cusp of top 10, Lulu Sun +28|выдавецтва=Tennis365|дата публікацыі=27.10.2025}}</ref>. На турніры ЖТА 1000 у Індыян-Ўэлзе ў 2026 годзе, пасеянай пад 14-м нумарам, Носкава дакрочыла да паўфіналу, дзе была выбітая Арынай Сабаленкай<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wtatennis.com/news/4468675/aryna-sabalenka-powers-past-linda-noskova-to-reach-third-indian-wells-final-in-four-years-bnp-paribas-open|загаловак=Sabalenka holds off Noskova to reach third Indian Wells final in four years|выдавецтва=Women's Tennis Association}}</ref>. У чэрвені 2026 году на [[Адкрыты чэмпіянат Бэрліну па тэнісе 2026 году|адкрытым чэмпіянаце Бэрліну]], яна добра прасунулася да фіналу, упершыню трапіўшы ў вырашальны матч на травяным корце<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wtatennis.com/videos/4522983/noskova-dispatches-eala-in-69-minutes-to-make-first-grass-court-final-in-berlin|загаловак=Noskova dispatches Eala in 69 minutes to make first grass-court final in Berlin|выдавецтва=Women's Tennis Association}}</ref>. У фінальным матчы яна перамагла Джэсыку Пэгулу, сеяную пад трэцім нумарам, у трох сэтах, здабыўшы свой другі тытул у адзіночным разрадзе ЖТА-туру. Як вынік, спартоўка ўпершыню трапіла ў першую дзясятку рэйтынгу 22 чэрвеня 2026 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.wtatennis.com/news/4523410/noskova-outlasts-pegula-in-three-sets-to-claim-second-career-title-in-berlin|загаловак=Noskova outlasts Pegula in three sets to claim second career title in Berlin|выдавецтва=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://en.tennistemple.com/video/noskova-defeats-pegula-at-bto-2026-final/ztQk0|загаловак=Noskova defeats Pegula at BTO 2026 – Final|выдавецтва=Tennis Temple}}</ref>. На [[Ўімбэлданскі турнір 2026 году|Ўімбэлданскім турніры 2026 году]] Носкава прадэманстравала найлепшы вынік у сваёй кар’еры на турнірах Вялікага шлема. Яна перамагла [[Эліза Мэртэнс|Элізу Мэртэнс]] у чвэрцьфінале, трапіўшы ў свой першы буйны паўфінал, а затым перамагла [[Марта Касьцюк|Марту Касьцюк]], сеяную пад 12-м нумарам, зь лікам 6:4, 6:4, і выйшла ў свой першы фінал турніру Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе. У першым у гісторыі чэскім фінале турніру яна перамагла сваю суайчыньніцу [[Караліна Мухава|Караліну Мухаву]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Навігацыя}} * {{Профіль WTA|329668}} * {{Профіль ITF|800498458}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Носкава, Лінда}} [[Катэгорыя:Чэскія тэнісісткі]] [[Катэгорыя:Чэскія тэнісісты і тэнісісткі на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]] hu2lqlw5ps660x6qnqftysgvepaeia4 14 303168 2678841 2026-07-11T18:04:52Z Dymitr 10914 [[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]] 2678841 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Чэскія тэнісісты і тэнісісткі|Алімпійскія гульні]] [[Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на Алімпійскіх гульнях паводле краінаў]] [[Катэгорыя:Чэскія алімпійцы|Тэніс]] f8xs4dh6lbsa7jjv4mjc6pl67suzyzl 0 303169 2678844 2026-07-11T19:38:08Z ~2026-38730-53 98799 Створаная старонка са зьместам „{{Аўтамабіль | назва = «Renault Frégate» |выява = [[Файл:Renault Frégate, purple and white.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Renault]]» | гады = 1951-1960 | падобныя = | наступнік = | папярэднік = [[Renault Vivastella]]<br/>[[Renault Primaquatre]] }} Катэгорыя:Аўтам...“ 2678844 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Renault Frégate» |выява = [[Файл:Renault Frégate, purple and white.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Renault]]» | гады = 1951-1960 | падобныя = | наступнік = | папярэднік = [[Renault Vivastella]]<br/>[[Renault Primaquatre]] }} [[Катэгорыя:Аўтамабілі Renault|Frégate]] ocnw4a7cy7st4a0e0uzx1zc9ww61lex 2678846 2678844 2026-07-11T19:56:33Z ~2026-38730-53 98799 /* */ 2678846 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Renault Frégate» |выява = [[Файл:Renault Frégate, purple and white.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Renault]]» | гады = 1951-1960 | падобныя = [[Citroën Traction Avant]]/[[Citroën DS]]<br />[[BMW 501]]<br />[[Fiat 1800|Fiat 1800/2100]]<br />[[Ford Vedette]]<br />[[Mercedes-Benz W120]]<br />[[Opel Kapitän]]<br />[[Rover P4]]<br />[[Simca Vedette]]<br />[[Volvo Amazon|Volvo 120/130]] | наступнік = | папярэднік = [[Renault Vivastella]]<br/>[[Renault Primaquatre]] }} [[Катэгорыя:Аўтамабілі Renault|Frégate]] 9518bul1iq4lolfwchnndbtp1x513g5 0 303170 2678848 2026-07-11T20:10:04Z Dzejka 92386 [[ВП:Вікіфікатар|вікіфікацыя]] 2678848 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Конрад Паўль Лісман''' ({{мова-de|Konrad Paul Liessmann}}; {{ДН|13|04|1953}}, [[Вілях]], [[Карынтыя (зямля)|Карынтыя]], [[Аўстрыя]]) — аўстрыйскі філёзаф, эсэіст, літаратурны крытык, культурны публіцыст і ўнівэрсытэцкі выкладчык. Найбольш вядомы сваімі працамі ў галіне эстэтыкі, філязофіі культуры, тэорыі адукацыі і крытыкі сучаснага грамадзтва ведаў. Ён лічыцца адным з найбольш уплывовых аўстрыйскіх інтэлектуалаў сучаснасьці. == Жыцьцяпіс == Конрад Паўль Лісман нарадзіўся 13 красавіка 1953 году ў аўстрыйскім горадзе Вілях (фэдэральная зямля [[Карынтыя (зямля)|Карынтыя]]). У 1971 годзе скончыў гімназію Peraugymnasium у родным горадзе. Затым вывучаў германістыку, гісторыю і філязофію ў [[Венскі ўнівэрсытэт|Венскім унівэрсытэце]]. У 1976 годзе атрымаў ступень магістра, у 1979 годзе абараніў доктарскую дысэртацыю, а ў 1989 годзе прайшоў габілітацыю. У 1995 годзе быў прызначаны надзвычайным прафэсарам Інстытуту філязофіі Венскага ўнівэрсытэту, а ў 2011 годзе атрымаў пасаду прафэсара мэтадаў выкладаньня філязофіі і этыкі на факультэце філязофіі і адукацыйных навук гэтага ўнівэрсытэту. У 2021 годзе выйшаў на пэнсію, аднак працягвае актыўную навуковую, літаратурную і публіцыстычную дзейнасьць<ref name="asoba">[https://homepage.univie.ac.at/konrad.liessmann/?utm_source=chatgpt.com homepage KONRAD PAUL LIESSMANN]</ref>. У 2004—2008 гадах Лісман быў кіраўніком адукацыйных праграмаў па філязофіі і адукацыйных навуках Венскага ўнівэрсытэту, у 2008—2012 гадах — намесьнікам дэкана факультэту філязофіі і адукацыйных навук. У 2011—2015 гадах займаў пасаду віцэ-прэзыдэнта Нямецкага таварыства эстэтыкі (Deutsche Gesellschaft für Ästhetik). З 1996 году зьяўляецца навуковым кіраўніком міжнароднага філязофскага форуму Philosophicum Lech, а з 2024 году — яго суінтэндантам. Ён таксама рэдагуе аднайменную кніжную сэрыю выдавецтва Paul Zsolnay Verlag<ref name="asoba"/>. == Навуковая дзейнасьць == Асноўныя навуковыя інтарэсы Лісмана ахопліваюць: * эстэтыку; * філязофію мастацтва; * філязофію культуры; * тэорыю грамадзтва; * тэорыю сродкаў масавай інфармацыі; * гісторыю філязофіі XIX і XX стагодзьдзяў; * тэорыю адукацыі. Асаблівае месца ў ягоных дасьледаваньнях займае спадчына аўстрыйскага філёзафа [[Гюнтэр Андэрс|Гюнтэра Андэрсу]]. Лісман падтрымліваў зь ім асабістыя кантакты ў апошнія гады жыцьця Андэрса, арганізаваў у 1991 годзе першы міжнародны навуковы сымпозыюм, прысьвечаны яго творчасьці, а пазьней узначаліў праект вывучэньня і ўпарадкаваньня ягонага архіву. З 2012 да 2023 году быў старшынём Міжнароднага таварыства Гюнтэра Андэрса. == Філязофскія погляды == Лісман належыць да найбольш вядомых сучасных аўстрыйскіх крытыкаў масавай культуры і адукацыйнай палітыкі. У сваіх працах ён пасьлядоўна адстойвае думку, што адукацыя павінна быць не інструмэнтам рынку працы, а працэсам інтэлектуальнага разьвіцьця асобы. Ён крытыкуе празьмерную арыентацыю ўнівэрсытэтаў на эканамічную эфэктыўнасьць, стандартызацыю навучаньня і сыстэму кампэтэнцыяў, якая, на яго думку, нярэдка падмяняе сапраўднае разуменьне ведаў<ref>[https://www.piper.de/autoren/konrad-paul-liessmann-2070?utm_source=chatgpt.com Konrad Paul Liessmann] piper.de</ref>. Шырокую вядомасьць атрымала яго канцэпцыя «тэорыі неадукаванасьці» ({{мова-de|Theorie der Unbildung}}), у якой аўтар сьцьвярджае, што сучаснае грамадзтва, нягледзячы на вялізныя аб’ёмы інфармацыі, не заўсёды вядзе да сапраўднай адукаванасьці. Паводле Лісмана, адукацыя ня можа быць зьведзеная да набору карысных навыкаў або эканамічных кампэтэнцыяў<ref>[https://sciencev1.orf.at/liessmann/bio.html?utm_source=chatgpt.com Biographie: A.O.Prof. Mag. Dr. Konrad Paul Liessmann]</ref>. У сваіх эсэ Лісман таксама разважае пра эстэтыку штодзённага жыцьця, ролю мастацтва, свабоду думкі, будучыню эўрапейскай культуры, уплыў тэхналёгіяў і мэдыяў на грамадзтва, а таксама праблемы палітычнай карэктнасьці і свабоды выказваньня<ref name="asoba"/>. == Публічная дзейнасьць == Акрамя акадэмічнай працы, Лісман вядомы як літаратурны крытык і культурны аглядальнік. Ён рэгулярна выступае ў аўстрыйскім і нямецкамоўным друку, удзельнічае ў грамадзкіх дыскусіях і тэлеперадачах. З 2016 году ён зьяўляецца пастаянным удзельнікам швайцарскай тэлепраграмы Sternstunde Philosophie. У тым жа годзе выступіў з уступнай прамовай на адкрыцьці [[Зальцбурскі фэстываль|Зальцбурскага фэстывалю]]. == Асноўныя працы == Да найбольш вядомых кніг Конрада Паўля Лісмана належаць: * Philosophie der modernen Kunst («Філязофія сучаснага мастацтва», 1993); * Der Aufgang des Abendlandes («Узыход Захаду», 1994); * Der gute Mensch von Österreich («Добры чалавек Аўстрыі», 1995); * Vom Nutzen und Nachteil des Denkens für das Leben («Пра карысьць і шкоду думаньня для жыцьця», 1997); * Die großen Philosophen und ihre Probleme («Вялікія філёзафы і іх праблемы», 1998); * Philosophie des verbotenen Wissens («Філязофія забароненых ведаў», 2000); * Günther Anders (2002); * Kitsch! (2002); * Reiz und Rührung («Спакуса і замілаваньне», 2003); * Spähtrupp im Niemandsland («Выведка на нічыйнай зямлі», 2004); * Ästhetik der Verführung («Эстэтыка спакусы», дапоўненае выданьне 2005); * Theorie der Unbildung. Die Irrtümer der Wissensgesellschaft («Тэорыя неадукаванасьці. Памылкі грамадзтва ведаў», 2006); * Das Universum der Dinge («Сусьвет рэчаў», 2010); * Bildung als Provokation («Адукацыя як правакацыя», 2017); * Alle Lust will Ewigkeit («Усякая асалода прагне вечнасьці», 2021); * Lauter Lügen und andere Wahrheiten («Адны хлусьні і іншыя праўды», 2023); * Der Plattenspieler («Прайгравальнік кружэлак», 2025). == Узнагароды == За сваю навуковую і публіцыстычную дзейнасьць Лісман атрымаў шматлікія ўзнагароды, сярод якіх: * Прэмія гораду Вены (1991); * Аўстрыйская дзяржаўная прэмія ў галіне культурнай публіцыстыкі (1996); * Прэмія культуры гораду Вілях (1998); * Ганаровая прэмія Аўстрыйскага кнігагандлю «За талерантнасьць у думцы і дзеяньні» (2003); * тытул «Навуковец году» ў Аўстрыі (2006); * прэмія Danubius за найлепшую навукова-папулярную кнігу (2010); * прэмія VIZE 97 Фундацыі Вацлава і Дагмар Гавэлаў (2010); * Прэмія гораду Вены ў галіне гуманітарных навук (2014); * Нямецкая прэмія школьнага падручніка (2015); * Ганаровы пярсьцёнак імя Паўля Вацлавіка (2016); * Залаты ордэн Монтфорта (2022); * Ганаровы крыж Аўстрыі «За навуку і мастацтва» І клясы (2023); * Парацэльсаў пярсьцёнак гораду Вілях (2024); * Прэмія імя Вільгэльма Гартэля Аўстрыйскай акадэміі навук (2025). == Значэньне == Конрад Паўль Лісман зрабіў значны ўплыў на сучасную аўстрыйскую і эўрапейскую гуманітарную думку. Ягоныя працы, прысьвечаныя крытыцы адукацыйных рэформаў, ролі культуры і мастацтва ў сучасным грамадзтве, а таксама праблемам ведаў і свабоды, шырока выкарыстоўваюцца ў акадэмічным асяродзьдзі і перакладзеныя на многія мовы<ref name="asoba"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Wikiquote}} {{Commons category}} * {{cite web | title=Liessmann, Konrad Paul | website=[[Austria-Forum]] | url=https://austria-forum.org/af/Biographien/Liessmann%2C_Konrad_Paul | language=de | ref={{sfnref | Austria-Forum}} | access-date=8 September 2021}} * {{Official|http://homepage.univie.ac.at/konrad.liessmann/}} * {{cite web | title=Professor Liessmann – NZZ Kolumne | website=[[Neue Zürcher Zeitung]] | date=25 October 2017 | url=https://www.nzz.ch/meinung/kolumnen/liessmann | language=de | access-date=8 September 2021}} * {{IMDb name|6451719}} {{бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Лісман, Конрад Паўль}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Венскага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Аўстрыйскія літаратурныя крытыкі]] [[Катэгорыя:Аўстрыйскія філёзафы]] qnf4deuksus8mg4euxinlvueul5kcme 2678849 2678848 2026-07-11T20:12:06Z Dzejka 92386 2678849 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Конрад Паўль Лісман''' ({{мова-de|Konrad Paul Liessmann}}; {{ДН|13|04|1953}}, [[Філях]], [[Карынтыя (зямля)|Карынтыя]], [[Аўстрыя]]) — аўстрыйскі філёзаф, эсэіст, літаратурны крытык, культурны публіцыст і ўнівэрсытэцкі выкладчык. Найбольш вядомы сваімі працамі ў галіне эстэтыкі, філязофіі культуры, тэорыі адукацыі і крытыкі сучаснага грамадзтва ведаў. Ён лічыцца адным з найбольш уплывовых аўстрыйскіх інтэлектуалаў сучаснасьці. == Жыцьцяпіс == Конрад Паўль Лісман нарадзіўся 13 красавіка 1953 году ў аўстрыйскім горадзе Філях (фэдэральная зямля [[Карынтыя (зямля)|Карынтыя]]). У 1971 годзе скончыў гімназію Peraugymnasium у родным горадзе. Затым вывучаў германістыку, гісторыю і філязофію ў [[Венскі ўнівэрсытэт|Венскім унівэрсытэце]]. У 1976 годзе атрымаў ступень магістра, у 1979 годзе абараніў доктарскую дысэртацыю, а ў 1989 годзе прайшоў габілітацыю. У 1995 годзе быў прызначаны надзвычайным прафэсарам Інстытуту філязофіі Венскага ўнівэрсытэту, а ў 2011 годзе атрымаў пасаду прафэсара мэтадаў выкладаньня філязофіі і этыкі на факультэце філязофіі і адукацыйных навук гэтага ўнівэрсытэту. У 2021 годзе выйшаў на пэнсію, аднак працягвае актыўную навуковую, літаратурную і публіцыстычную дзейнасьць<ref name="asoba">[https://homepage.univie.ac.at/konrad.liessmann/?utm_source=chatgpt.com homepage KONRAD PAUL LIESSMANN]</ref>. У 2004—2008 гадах Лісман быў кіраўніком адукацыйных праграмаў па філязофіі і адукацыйных навуках Венскага ўнівэрсытэту, у 2008—2012 гадах — намесьнікам дэкана факультэту філязофіі і адукацыйных навук. У 2011—2015 гадах займаў пасаду віцэ-прэзыдэнта Нямецкага таварыства эстэтыкі (Deutsche Gesellschaft für Ästhetik). З 1996 году зьяўляецца навуковым кіраўніком міжнароднага філязофскага форуму Philosophicum Lech, а з 2024 году — яго суінтэндантам. Ён таксама рэдагуе аднайменную кніжную сэрыю выдавецтва Paul Zsolnay Verlag<ref name="asoba"/>. == Навуковая дзейнасьць == Асноўныя навуковыя інтарэсы Лісмана ахопліваюць: * эстэтыку; * філязофію мастацтва; * філязофію культуры; * тэорыю грамадзтва; * тэорыю сродкаў масавай інфармацыі; * гісторыю філязофіі XIX і XX стагодзьдзяў; * тэорыю адукацыі. Асаблівае месца ў ягоных дасьледаваньнях займае спадчына аўстрыйскага філёзафа [[Гюнтэр Андэрс|Гюнтэра Андэрсу]]. Лісман падтрымліваў зь ім асабістыя кантакты ў апошнія гады жыцьця Андэрса, арганізаваў у 1991 годзе першы міжнародны навуковы сымпозыюм, прысьвечаны яго творчасьці, а пазьней узначаліў праект вывучэньня і ўпарадкаваньня ягонага архіву. З 2012 да 2023 году быў старшынём Міжнароднага таварыства Гюнтэра Андэрса. == Філязофскія погляды == Лісман належыць да найбольш вядомых сучасных аўстрыйскіх крытыкаў масавай культуры і адукацыйнай палітыкі. У сваіх працах ён пасьлядоўна адстойвае думку, што адукацыя павінна быць не інструмэнтам рынку працы, а працэсам інтэлектуальнага разьвіцьця асобы. Ён крытыкуе празьмерную арыентацыю ўнівэрсытэтаў на эканамічную эфэктыўнасьць, стандартызацыю навучаньня і сыстэму кампэтэнцыяў, якая, на яго думку, нярэдка падмяняе сапраўднае разуменьне ведаў<ref>[https://www.piper.de/autoren/konrad-paul-liessmann-2070?utm_source=chatgpt.com Konrad Paul Liessmann] piper.de</ref>. Шырокую вядомасьць атрымала яго канцэпцыя «тэорыі неадукаванасьці» ({{мова-de|Theorie der Unbildung}}), у якой аўтар сьцьвярджае, што сучаснае грамадзтва, нягледзячы на вялізныя аб’ёмы інфармацыі, не заўсёды вядзе да сапраўднай адукаванасьці. Паводле Лісмана, адукацыя ня можа быць зьведзеная да набору карысных навыкаў або эканамічных кампэтэнцыяў<ref>[https://sciencev1.orf.at/liessmann/bio.html?utm_source=chatgpt.com Biographie: A.O.Prof. Mag. Dr. Konrad Paul Liessmann]</ref>. У сваіх эсэ Лісман таксама разважае пра эстэтыку штодзённага жыцьця, ролю мастацтва, свабоду думкі, будучыню эўрапейскай культуры, уплыў тэхналёгіяў і мэдыяў на грамадзтва, а таксама праблемы палітычнай карэктнасьці і свабоды выказваньня<ref name="asoba"/>. == Публічная дзейнасьць == Акрамя акадэмічнай працы, Лісман вядомы як літаратурны крытык і культурны аглядальнік. Ён рэгулярна выступае ў аўстрыйскім і нямецкамоўным друку, удзельнічае ў грамадзкіх дыскусіях і тэлеперадачах. З 2016 году ён зьяўляецца пастаянным удзельнікам швайцарскай тэлепраграмы Sternstunde Philosophie. У тым жа годзе выступіў з уступнай прамовай на адкрыцьці [[Зальцбурскі фэстываль|Зальцбурскага фэстывалю]]. == Асноўныя працы == Да найбольш вядомых кніг Конрада Паўля Лісмана належаць: * Philosophie der modernen Kunst («Філязофія сучаснага мастацтва», 1993); * Der Aufgang des Abendlandes («Узыход Захаду», 1994); * Der gute Mensch von Österreich («Добры чалавек Аўстрыі», 1995); * Vom Nutzen und Nachteil des Denkens für das Leben («Пра карысьць і шкоду думаньня для жыцьця», 1997); * Die großen Philosophen und ihre Probleme («Вялікія філёзафы і іх праблемы», 1998); * Philosophie des verbotenen Wissens («Філязофія забароненых ведаў», 2000); * Günther Anders (2002); * Kitsch! (2002); * Reiz und Rührung («Спакуса і замілаваньне», 2003); * Spähtrupp im Niemandsland («Выведка на нічыйнай зямлі», 2004); * Ästhetik der Verführung («Эстэтыка спакусы», дапоўненае выданьне 2005); * Theorie der Unbildung. Die Irrtümer der Wissensgesellschaft («Тэорыя неадукаванасьці. Памылкі грамадзтва ведаў», 2006); * Das Universum der Dinge («Сусьвет рэчаў», 2010); * Bildung als Provokation («Адукацыя як правакацыя», 2017); * Alle Lust will Ewigkeit («Усякая асалода прагне вечнасьці», 2021); * Lauter Lügen und andere Wahrheiten («Адны хлусьні і іншыя праўды», 2023); * Der Plattenspieler («Прайгравальнік кружэлак», 2025). == Узнагароды == За сваю навуковую і публіцыстычную дзейнасьць Лісман атрымаў шматлікія ўзнагароды, сярод якіх: * Прэмія гораду Вены (1991); * Аўстрыйская дзяржаўная прэмія ў галіне культурнай публіцыстыкі (1996); * Прэмія культуры гораду Вілях (1998); * Ганаровая прэмія Аўстрыйскага кнігагандлю «За талерантнасьць у думцы і дзеяньні» (2003); * тытул «Навуковец году» ў Аўстрыі (2006); * прэмія Danubius за найлепшую навукова-папулярную кнігу (2010); * прэмія VIZE 97 Фундацыі Вацлава і Дагмар Гавэлаў (2010); * Прэмія гораду Вены ў галіне гуманітарных навук (2014); * Нямецкая прэмія школьнага падручніка (2015); * Ганаровы пярсьцёнак імя Паўля Вацлавіка (2016); * Залаты ордэн Монтфорта (2022); * Ганаровы крыж Аўстрыі «За навуку і мастацтва» І клясы (2023); * Парацэльсаў пярсьцёнак гораду Вілях (2024); * Прэмія імя Вільгэльма Гартэля Аўстрыйскай акадэміі навук (2025). == Значэньне == Конрад Паўль Лісман зрабіў значны ўплыў на сучасную аўстрыйскую і эўрапейскую гуманітарную думку. Ягоныя працы, прысьвечаныя крытыцы адукацыйных рэформаў, ролі культуры і мастацтва ў сучасным грамадзтве, а таксама праблемам ведаў і свабоды, шырока выкарыстоўваюцца ў акадэмічным асяродзьдзі і перакладзеныя на многія мовы<ref name="asoba"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Wikiquote}} {{Commons category}} * {{cite web | title=Liessmann, Konrad Paul | website=[[Austria-Forum]] | url=https://austria-forum.org/af/Biographien/Liessmann%2C_Konrad_Paul | language=de | ref={{sfnref | Austria-Forum}} | access-date=8 September 2021}} * {{Official|http://homepage.univie.ac.at/konrad.liessmann/}} * {{cite web | title=Professor Liessmann – NZZ Kolumne | website=[[Neue Zürcher Zeitung]] | date=25 October 2017 | url=https://www.nzz.ch/meinung/kolumnen/liessmann | language=de | access-date=8 September 2021}} * {{IMDb name|6451719}} {{бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Лісман, Конрад Паўль}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Венскага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Аўстрыйскія літаратурныя крытыкі]] [[Катэгорыя:Аўстрыйскія філёзафы]] dq1y177u16hs39hqdaf11liv6lqtk0q 14 303171 2678850 2026-07-11T20:14:10Z Dzejka 92386 Створаная старонка са зьместам „[[Катэгорыя:Аўстрыйскія крытыкі]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі паводле краінаў]] [[Катэгорыя:Аўстрыйская літаратура]]“ 2678850 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Аўстрыйскія крытыкі]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі паводле краінаў]] [[Катэгорыя:Аўстрыйская літаратура]] i2zm6lyp87vwp5mm37zud3tufwesjh5 0 303172 2678853 2026-07-11T21:12:32Z ~2026-38730-53 98799 /* */ 2678853 wikitext text/x-wiki [[General Motors Le Sabre]] — канцэпт-кар 1951 года, магчыма, найважнейшы выставачны аўтамабіль 1950-х гадоў. Ён быў створаны кіраўніком мастацкага аддзела [[General Motors]] Харлі Эрлам. Гэта футурыстычны двухмесны канцэпт-кабрыялет (пасля-[[SS 90|SS 90 Roadster Convertible]], і [[SS Jaguar 100|SS Jaguar 100 Roadster Convertible]]), натхнёны авіяцыяй, з элементамі дызайну, натхнёнымі самалётамі, такімі як лабавое шкло і хваставыя стабілізатары, якія сталі распаўсюджанымі ў аўтамабільных дызайнах у другой палове дзесяцігоддзя. [[Катэгорыя:Аўтамабілі General Motors|Le Sabre]] eiy8n5nl8zhulzqxhv6wfx3hpr77mab 2678856 2678853 2026-07-11T21:18:24Z ~2026-38730-53 98799 /* */ 2678856 wikitext text/x-wiki [[General Motors Le Sabre]] — канцэпт-кар 1951 года, магчыма, найважнейшы выставачны аўтамабіль 1950-х гадоў. Ён быў створаны кіраўніком мастацкага аддзела [[General Motors]] Харлі Эрлам. Гэта футурыстычны двухмесны канцэпт-кабрыялет (пасля-1850s Horse Drawn Studebaker Doctor's Buggy, [[Chevrolet|1920 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet|1921 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet|1922 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Superior|1923 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet Roadster Convertible]], [[SS 90|SS 90 Roadster Convertible]], і [[SS Jaguar 100|SS Jaguar 100 Roadster Convertible]]), натхнёны авіяцыяй, з элементамі дызайну, натхнёнымі самалётамі, такімі як лабавое шкло і хваставыя стабілізатары, якія сталі распаўсюджанымі ў аўтамабільных дызайнах у другой палове дзесяцігоддзя. [[Катэгорыя:Аўтамабілі General Motors|Le Sabre]] s5v3j5cazu6x0loa3s15rbr66lbiada 2678857 2678856 2026-07-11T21:32:28Z ~2026-38730-53 98799 /* */ 2678857 wikitext text/x-wiki [[General Motors Le Sabre]] — канцэпт-кар 1951 года, магчыма, найважнейшы выставачны аўтамабіль 1950-х гадоў. Ён быў створаны кіраўніком мастацкага аддзела [[General Motors]] Харлі Эрлам. Гэта футурыстычны двухмесны канцэпт-кабрыялет (пасля-1850s Horse Drawn Studebaker Doctor's Buggy, [[Chevrolet|1920 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet|1921 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet|1922 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Superior|1923 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Roadster Convertible]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet Roadster Convertible]], [[SS 90|Jaguar SS 90 Roadster Convertible]], і [[SS Jaguar 100|SS Jaguar 100 Roadster Convertible]]), натхнёны авіяцыяй, з элементамі дызайну, натхнёнымі самалётамі, такімі як лабавое шкло і хваставыя стабілізатары, якія сталі распаўсюджанымі ў аўтамабільных дызайнах у другой палове дзесяцігоддзя. [[Катэгорыя:Аўтамабілі General Motors|Le Sabre]] m7ul8e8o7nclw9fbz3793ufg6r1msho 14 303173 2678855 2026-07-11T21:14:34Z SergeiSEE 38150 Створаная старонка са зьместам „{{Партал|Ворша}} [[Катэгорыя:Музэі паводле гарадоў Беларусі|Ворша]] [[Катэгорыя:Культура Воршы]] [[Катэгорыя:Збудаваньні Воршы]]“ 2678855 wikitext text/x-wiki {{Партал|Ворша}} [[Катэгорыя:Музэі паводле гарадоў Беларусі|Ворша]] [[Катэгорыя:Культура Воршы]] [[Катэгорыя:Збудаваньні Воршы]] tdxts5uap5pesfmu8d65ogvt14u0lw9 0 303174 2678858 2026-07-11T21:39:33Z Dzejka 92386 [[ВП:Вікіфікатар|вікіфікацыя]] 2678858 wikitext text/x-wiki {{Кампанія |назва = «Полацкія лабірынты» |лягатып = |тып = |лістынг на біржы = |дэвіз = |заснаваная = 2022 |закрытая = |заснавальнікі = |разьмяшчэньне = [[Варшава]] |ключавыя фігуры = |галіна = Выдавецкая |прадукцыя = [[Кніга|Кнігі]] |абарачэньне = |апэрацыйны прыбытак = |чысты прыбытак = |лік супрацоўнікаў = |матчына кампанія = |даччыныя кампаніі = |аўдытар = |сайт = }} '''«Полацкія лабірынты»''' ('''Połackija Łabirynty''') — беларускае незалежнае выдавецтва, заснаванае ў [[Польшча|Польшчы]] ў 2022 годзе. Спэцыялізуецца на выданьні беларускай мастацкай літаратуры, перакладной клясыкі, гуманітарных дасьледаваньняў, мэмуараў, гістарычных і дакумэнтальных кніг. Працуе ў эміграцыі, выдаючы кнігі пераважна ў Варшаве.<ref>[https://bellit.info/tag/polackija-labirynty Полацкія Лабірынты]</ref><ref name="mark">[https://reform.news/u-padtrymku-belaruskih-vyda-co-u-varshave-pravjaduc-knizhny-market У падтрымку беларускіх выдаўцоў у Варшаве правядуць кніжны маркет]</ref> == Гісторыя == Выдавецтва пачало дзейнасьць у 2022 годзе. Адным зь першых выданьняў стала кніга '''«Алесь»''', прысьвечаная праваабаронцу і будучаму ляўрэату Нобэлеўскай прэміі міру [[Алесь Бяляцкі|Алесю Бяляцкаму]].<ref>[https://knihauka.com/Ales_Bialiatski Кніга Алесь]</ref> Назва выдавецтва адсылае да раману [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] «Лябірынты», а таксама да культурнай спадчыны старажытнага [[Полацак|Полацку]]. З 2023 году выдавецтва рэгулярна прадстаўляе беларускія кнігі на [[Варшаўскі кніжны кірмаш|Варшаўскім кніжным кірмашы]] і іншых міжнародных кніжных форумах.<ref>[https://budzma.org/news/belaruski-stend-2024.html На Варшаўскім кніжным кірмашы будзе працаваць беларускі стэнд]</ref> У 2026 годзе «Полацкія лабірынты» далучыліся да арганізацыі кніжнага маркету ў падтрымку незалежных беларускіх выдаўцоў у Варшаве<ref name="mark"/>. == Дзейнасьць == Асноўнымі напрамкамі працы выдавецтва зьяўляюцца: * беларуская мастацкая літаратура; * пераклады антычнай і эўрапейскай клясыкі; * гістарычная і філязофская літаратура; * эсэістыка; * мэмуары; * кнігі пра сучасную Беларусь. Выдавецтва супрацоўнічае зь беларускімі аўтарамі, перакладчыкамі, мастакамі і дызайнэрамі, якія працуюць як у Беларусі, так і ў эміграцыі. Паводле адкрытых каталёгаў, да сярэдзіны 2026 году выдавецтва выпусьціла больш за дзясятак кніг, а ягоны выдавецкі партфэль працягвае папаўняцца.<ref>[https://knihauka.com/pl/producer/Полацкія-лабірынты/21 Полацкія лабірынты]</ref> == Выбраныя выданьні == * ''Алесь'' — кніга пра Алеся Бяляцкага (2022). * [[Гамэр]]. ''Іліяда'' — першы поўны пераклад паэмы на беларускую мову. * [[Ігнат Канчэўскі]]. ''Адвечным шляхам''. * ''У восем гадоў я была на вайне'' — успаміны [[Івонка Сурвіла|Івонкі Сурвілы]]. * ''Свабода як біяграфія''. * ''Форма прысутнасьці. Дваццаць размоваў пра кніжную вокладку''. * [[Аляксандар Фядута]]. ''Лексікон «Каласоў пад сярпом тваім»''. == Грамадзкая дзейнасьць == Выдавецтва ўдзельнічае ў папулярызацыі беларускай кнігі за мяжой, супрацоўнічае зь [[Беларускі ПЭН-цэнтар|Беларускім ПЭНам]], незалежнымі беларускімі культурнымі ініцыятывамі, бібліятэкамі і кнігарнямі Эўропы.<ref>[https://penbelarus.org/2026/05/17/tvorchaya-sustrecha-z-alesem-byalyaczkim-u-varshave.html Творчая сустрэча з Алесем Бяляцкім у Варшаве!]</ref> Кнігі выдавецтва прадстаўляюцца на міжнародных кніжных выставах, прэзэнтацыях і літаратурных сустрэчах у Польшчы, Швэцыі, Літве ды іншых краінах.<ref>[https://interbok.se/index.php?news_id=193&route=information/news/news Героі і мы: сустрэча з Таццянай Нядбай і выдавецтвам «Полацкія лабірынты»]</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 2022 годзе]] [[Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы]] ckjzrkoa096mh02gleguj41wnkpnde3 0 303175 2678859 2026-07-11T21:41:24Z Dzejka 92386 Перанакіроўвае на [[Полацкія лабірынты]] 2678859 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Полацкія лабірынты]] 1vnszbf9nb2o32rre9vzapksh7ogmht 0 303176 2678860 2026-07-11T21:41:48Z Dzejka 92386 Перанакіроўвае на [[Полацкія лабірынты]] 2678860 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Полацкія лабірынты]] 1vnszbf9nb2o32rre9vzapksh7ogmht 0 303177 2678886 2026-07-12T09:12:15Z Дамінік 64057 Створаная старонка са зьместам „{{Населены пункт/Украіна |Назва = Сяміходы |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Сяміходаў |Арыгінальная назва = Семиходи |Лацінка = Siamichody |Герб = |Сьцяг...“ 2678886 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Сяміходы |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Сяміходаў |Арыгінальная назва = Семиходи |Лацінка = Siamichody |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 39 |Шырата сэкундаў = 61 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 09 |Даўгата сэкундаў = 61 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Сяміходы''' ({{мова-uk|Семиходи}}) — былое сяло ў [[чарнобільски раён|Чарнобільским раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Украіны]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сяміходы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. [[Файл:Беласарока на мапе Ф. Шубэрта 1824-1840 гг.png|значак|зьлева|170пкс|Сяміходы на мапе Ф. Шубэрта 1832 г.]] У парэформавы пэрыяд сяло Сяміходы адміністрацыйна належала да Шапеліцкай воласьці. На 1900 год у 56 дварах Сяміходаў было 182 душы мужчынскага і 202 жаночага полу жыхароў, усяго — 384 чалавекі. Зямлі ў сяле, якое за часоў прыгону было ўласнасьцю абшарніка Сяргея Міхайлавіча Чалішчава, налічвалася 951 дзесяціна, належала сялянам. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзеялі вятрак, плавучы вадзяны млын, кузьня. Пажарны абоз складалі 2 бочкі і 2 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 820 рублёў<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1286—1287</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|130px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе Сяміходы — у складзе НоваШапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. У сувязі з будаўніцтвам у 1960-я гады места Прыпяць и Чарнобыльскай АЭС жыхары былі адселеныя. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] 1os9l458m9rfrblzvmmhc058igh2a77 2678888 2678886 2026-07-12T09:16:02Z Дамінік 64057 2678888 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Сяміходы |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Сяміходаў |Арыгінальная назва = Семиходи |Лацінка = Siamichody |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 24 |Шырата сэкундаў = 20 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 03 |Даўгата сэкундаў = 16 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Сяміходы''' ({{мова-uk|Семиходи}}) — былое сяло ў [[чарнобільски раён|Чарнобільским раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Украіны]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сяміходы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. [[Файл:Беласарока на мапе Ф. Шубэрта 1824-1840 гг.png|значак|зьлева|170пкс|Сяміходы на мапе Ф. Шубэрта 1832 г.]] У парэформавы пэрыяд сяло Сяміходы адміністрацыйна належала да Шапеліцкай воласьці. На 1900 год у 56 дварах Сяміходаў было 182 душы мужчынскага і 202 жаночага полу жыхароў, усяго — 384 чалавекі. Зямлі ў сяле, якое за часоў прыгону было ўласнасьцю абшарніка Сяргея Міхайлавіча Чалішчава, налічвалася 951 дзесяціна, належала сялянам. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзеялі вятрак, плавучы вадзяны млын, кузьня. Пажарны абоз складалі 2 бочкі і 2 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 820 рублёў<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1286—1287</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|130px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе Сяміходы — у складзе НоваШапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. У сувязі з будаўніцтвам у 1960-я гады места Прыпяць и Чарнобыльскай АЭС жыхары былі адселеныя. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] i54iz7y7xgqnb5tt124v5t0rcbwpcwk 2678889 2678888 2026-07-12T09:17:26Z Дамінік 64057 2678889 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Сяміходы |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Сяміходаў |Арыгінальная назва = Семиходи |Лацінка = Siamichody |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 24 |Шырата сэкундаў = 20 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 03 |Даўгата сэкундаў = 16 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Сяміходы''' ({{мова-uk|Семиходи}}) — былое сяло ў [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Украіны]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сяміходы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. [[Файл:Беласарока на мапе Ф. Шубэрта 1824-1840 гг.png|значак|зьлева|170пкс|Сяміходы на мапе Ф. Шубэрта 1832 г.]] У парэформавы пэрыяд сяло Сяміходы адміністрацыйна належала да Шапеліцкай воласьці. На 1900 год у 56 дварах Сяміходаў было 182 душы мужчынскага і 202 жаночага полу жыхароў, усяго — 384 чалавекі. Зямлі ў сяле, якое за часоў прыгону было ўласнасьцю абшарніка Сяргея Міхайлавіча Чалішчава, налічвалася 951 дзесяціна, належала сялянам. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзеялі вятрак, плавучы вадзяны млын, кузьня. Пажарны абоз складалі 2 бочкі і 2 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 820 рублёў<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1286—1287</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|130px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе Сяміходы — у складзе НоваШапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. У сувязі з будаўніцтвам у 1960-я гады места Прыпяць и Чарнобыльскай АЭС жыхары былі адселеныя. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] 5mwokw7h0umd5gf2u1rhq4spx7bdclx 2678891 2678889 2026-07-12T09:19:30Z Дамінік 64057 /* Найноўшы час */ 2678891 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Сяміходы |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Сяміходаў |Арыгінальная назва = Семиходи |Лацінка = Siamichody |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 24 |Шырата сэкундаў = 20 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 03 |Даўгата сэкундаў = 16 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Сяміходы''' ({{мова-uk|Семиходи}}) — былое сяло ў [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Украіны]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сяміходы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. [[Файл:Беласарока на мапе Ф. Шубэрта 1824-1840 гг.png|значак|зьлева|170пкс|Сяміходы на мапе Ф. Шубэрта 1832 г.]] У парэформавы пэрыяд сяло Сяміходы адміністрацыйна належала да Шапеліцкай воласьці. На 1900 год у 56 дварах Сяміходаў было 182 душы мужчынскага і 202 жаночага полу жыхароў, усяго — 384 чалавекі. Зямлі ў сяле, якое за часоў прыгону было ўласнасьцю абшарніка Сяргея Міхайлавіча Чалішчава, налічвалася 951 дзесяціна, належала сялянам. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзеялі вятрак, плавучы вадзяны млын, кузьня. Пажарны абоз складалі 2 бочкі і 2 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 820 рублёў<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1286—1287</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|130px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе Сяміходы — у складзе НоваШапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. У сувязі з будаўніцтвам у 1960-я гады Чарнобыльскай АЭС і места энэргетыкаў Прыпяць жыхары былі адселеныя. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] e2lbbeju0bqdrh3b6s9gdp6v8e8x78f 2678893 2678891 2026-07-12T10:21:17Z Дамінік 64057 /* Пад уладай Расейскай імпэрыі */ 2678893 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Сяміходы |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Сяміходаў |Арыгінальная назва = Семиходи |Лацінка = Siamichody |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 24 |Шырата сэкундаў = 20 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 03 |Даўгата сэкундаў = 16 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Сяміходы''' ({{мова-uk|Семиходи}}) — былое сяло ў [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Украіны]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сяміходы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. [[Файл:Сяміходы на мапе Ф. Ф. Шубэрта 1832 г.png|значак|зьлева|170пкс|Сяміходы на мапе Ф. Шубэрта 1832 г.]] У парэформавы пэрыяд сяло Сяміходы адміністрацыйна належала да Шапеліцкай воласьці. На 1900 год у 56 дварах Сяміходаў было 182 душы мужчынскага і 202 жаночага полу жыхароў, усяго — 384 чалавекі. Зямлі ў сяле, якое за часоў прыгону было ўласнасьцю абшарніка Сяргея Міхайлавіча Чалішчава, налічвалася 951 дзесяціна, належала сялянам. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзеялі вятрак, плавучы вадзяны млын, кузьня. Пажарны абоз складалі 2 бочкі і 2 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 820 рублёў<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1286—1287</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|130px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе Сяміходы — у складзе НоваШапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. У сувязі з будаўніцтвам у 1960-я гады Чарнобыльскай АЭС і места энэргетыкаў Прыпяць жыхары былі адселеныя. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] 1i16o3uacscbzwv93t6hhcc0jc5rw1z 2678897 2678893 2026-07-12T10:29:21Z Дамінік 64057 2678897 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Сяміходы |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Сяміходаў |Арыгінальная назва = Семиходи |Лацінка = Siamichody |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 24 |Шырата сэкундаў = 20 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 03 |Даўгата сэкундаў = 16 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Сяміходы''' ({{мова-uk|Семиходи}}) — былое сяло ў [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Украіны]]. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сяміходы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. [[Файл:Сяміходы на мапе Ф. Ф. Шубэрта 1832 г.png|значак|зьлева|170пкс|Сяміходы на мапе Ф. Шубэрта 1832 г.]] У парэформавы пэрыяд сяло Сяміходы адміністрацыйна належала да Шапеліцкай воласьці. На 1900 год у 56 дварах Сяміходаў было 182 душы мужчынскага і 202 жаночага полу жыхароў, усяго — 384 чалавекі. Зямлі ў сяле, якое за часоў прыгону было ўласнасьцю абшарніка Сяргея Міхайлавіча Чалішчава, налічвалася 951 дзесяціна, належала сялянам. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзеялі вятрак, плавучы вадзяны млын, кузьня. Пажарны абоз складалі 2 бочкі і 2 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 820 рублёў<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1286—1287</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|130px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе Сяміходы — у складзе НоваШапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. У сувязі з будаўніцтвам у 1960-я гады Чарнобыльскай АЭС і места энэргетыкаў Прыпяць жыхары былі адселеныя. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] gbfjv9mflhip8umjuvwwapba8xfpt0f 2678898 2678897 2026-07-12T10:32:33Z Дамінік 64057 /* Найноўшы час */ 2678898 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Сяміходы |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Сяміходаў |Арыгінальная назва = Семиходи |Лацінка = Siamichody |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 24 |Шырата сэкундаў = 20 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 03 |Даўгата сэкундаў = 16 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Сяміходы''' ({{мова-uk|Семиходи}}) — былое сяло ў [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Украіны]]. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сяміходы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. [[Файл:Сяміходы на мапе Ф. Ф. Шубэрта 1832 г.png|значак|зьлева|170пкс|Сяміходы на мапе Ф. Шубэрта 1832 г.]] У парэформавы пэрыяд сяло Сяміходы адміністрацыйна належала да Шапеліцкай воласьці. На 1900 год у 56 дварах Сяміходаў было 182 душы мужчынскага і 202 жаночага полу жыхароў, усяго — 384 чалавекі. Зямлі ў сяле, якое за часоў прыгону было ўласнасьцю абшарніка Сяргея Міхайлавіча Чалішчава, налічвалася 951 дзесяціна, належала сялянам. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзеялі вятрак, плавучы вадзяны млын, кузьня. Пажарны абоз складалі 2 бочкі і 2 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 820 рублёў<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1286—1287</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|130px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе Сяміходы — у складзе НоваШапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. У сувязі з будаўніцтвам у 1960-я гады [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]] і места энэргетыкаў [[Прыпяць (горад)|Прыпяць]] жыхары былі адселеныя. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] qyu50q5mmtqg2g4hl4moup0vwjcqzd5 2678901 2678898 2026-07-12T10:42:39Z Дамінік 64057 /* Літаратура */ 2678901 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Сяміходы |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Сяміходаў |Арыгінальная назва = Семиходи |Лацінка = Siamichody |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 24 |Шырата сэкундаў = 20 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 03 |Даўгата сэкундаў = 16 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Сяміходы''' ({{мова-uk|Семиходи}}) — былое сяло ў [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Украіны]]. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сяміходы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. [[Файл:Сяміходы на мапе Ф. Ф. Шубэрта 1832 г.png|значак|зьлева|170пкс|Сяміходы на мапе Ф. Шубэрта 1832 г.]] У парэформавы пэрыяд сяло Сяміходы адміністрацыйна належала да Шапеліцкай воласьці. На 1900 год у 56 дварах Сяміходаў было 182 душы мужчынскага і 202 жаночага полу жыхароў, усяго — 384 чалавекі. Зямлі ў сяле, якое за часоў прыгону было ўласнасьцю абшарніка Сяргея Міхайлавіча Чалішчава, налічвалася 951 дзесяціна, належала сялянам. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзеялі вятрак, плавучы вадзяны млын, кузьня. Пажарны абоз складалі 2 бочкі і 2 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 820 рублёў<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1286—1287</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|130px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе Сяміходы — у складзе НоваШапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. У сувязі з будаўніцтвам у 1960-я гады [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]] і места энэргетыкаў [[Прыпяць (горад)|Прыпяць]] жыхары былі адселеныя. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) * Барабанов О. Н. Семиходы над Припятью: история села, разрушенного при строительстве Чернобыльской АЭС (по материалам архива быв. Чернобыльского района). // Пространство и Время. — 2014. № 1(15). С. 139—152 [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] hlgc7eb9jyfe15sfe00hyn8dchkme50 2678903 2678901 2026-07-12T11:17:40Z Дамінік 64057 2678903 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Сяміходы |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Сяміходаў |Арыгінальная назва = Семиходи |Лацінка = Siamichody |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1613 годам |Першыя згадкі = [[1613]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 24 |Шырата сэкундаў = 20 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 03 |Даўгата сэкундаў = 16 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Сяміходы''' ({{мова-uk|Семиходи}}) — былое сяло ў [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Украіны]]. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сяміходы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. [[Файл:Сяміходы на мапе Ф. Ф. Шубэрта 1832 г.png|значак|зьлева|170пкс|Сяміходы на мапе Ф. Шубэрта 1832 г.]] У парэформавы пэрыяд сяло Сяміходы адміністрацыйна належала да Шапеліцкай воласьці. На 1900 год у 56 дварах Сяміходаў было 182 душы мужчынскага і 202 жаночага полу жыхароў, усяго — 384 чалавекі. Зямлі ў сяле, якое за часоў прыгону было ўласнасьцю абшарніка Сяргея Міхайлавіча Чалішчава, налічвалася 951 дзесяціна, належала сялянам. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзеялі вятрак, плавучы вадзяны млын, кузьня. Пажарны абоз складалі 2 бочкі і 2 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 820 рублёў<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1286—1287</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|130px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе Сяміходы — у складзе НоваШапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. У сувязі з будаўніцтвам у 1960-я гады [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]] і места энэргетыкаў [[Прыпяць (горад)|Прыпяць]] жыхары былі адселеныя. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) * Барабанов О. Н. Семиходы над Припятью: история села, разрушенного при строительстве Чернобыльской АЭС (по материалам архива быв. Чернобыльского района). // Пространство и Время. — 2014. № 1(15). С. 139—152 [[Катэгорыя:Населеныя пункты згаданыя ў XVII стагодзьдзі]][[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] m8zty1eji2cb4gtqkvcdxndjb0nvbag 2678904 2678903 2026-07-12T11:18:07Z Дамінік 64057 /* Літаратура */ 2678904 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Сяміходы |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Сяміходаў |Арыгінальная назва = Семиходи |Лацінка = Siamichody |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1613 годам |Першыя згадкі = [[1613]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 24 |Шырата сэкундаў = 20 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 03 |Даўгата сэкундаў = 16 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Сяміходы''' ({{мова-uk|Семиходи}}) — былое сяло ў [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Украіны]]. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сяміходы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. [[Файл:Сяміходы на мапе Ф. Ф. Шубэрта 1832 г.png|значак|зьлева|170пкс|Сяміходы на мапе Ф. Шубэрта 1832 г.]] У парэформавы пэрыяд сяло Сяміходы адміністрацыйна належала да Шапеліцкай воласьці. На 1900 год у 56 дварах Сяміходаў было 182 душы мужчынскага і 202 жаночага полу жыхароў, усяго — 384 чалавекі. Зямлі ў сяле, якое за часоў прыгону было ўласнасьцю абшарніка Сяргея Міхайлавіча Чалішчава, налічвалася 951 дзесяціна, належала сялянам. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзеялі вятрак, плавучы вадзяны млын, кузьня. Пажарны абоз складалі 2 бочкі і 2 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 820 рублёў<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1286—1287</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|130px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе Сяміходы — у складзе НоваШапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. У сувязі з будаўніцтвам у 1960-я гады [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]] і места энэргетыкаў [[Прыпяць (горад)|Прыпяць]] жыхары былі адселеныя. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) * Барабанов О. Н. Семиходы над Припятью: история села, разрушенного при строительстве Чернобыльской АЭС (по материалам архива быв. Чернобыльского района). // Пространство и Время. — 2014. № 1(15). С. 139—152 [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]][[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] 0w11h9jc92v17plhlhj6oyff99pfx5m 2678905 2678904 2026-07-12T11:40:08Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2678905 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Сяміходы |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Сяміходаў |Арыгінальная назва = Семиходи |Лацінка = Siamichody |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1613 годам |Першыя згадкі = [[1613]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 24 |Шырата сэкундаў = 20 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 03 |Даўгата сэкундаў = 16 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Сяміходы''' ({{мова-uk|Семиходи}}) — былое сяло ў [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Украіны]]. == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Найранейшая пакуль што зьвестка пра паселішча сустрэтая ў судовым акце [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскага ваяводзтва]], датаваным 17 жніўня 1613 году. Справа датычылася вяртаньня падданых зь вёскі [[Вербавічы|Вербкавічы]] уладальніка [[Астрагляды|Астраглядавіцкіх]] добраў пана Мікалая Харлінскага, зьбеглых да сёлаў Карагод, Сяміходы і інш. сужэнцаў Лукаша і Зофіі з Кмітаў Сапегаў, уласьнікаў [[Чарнобыль]]скага маёнтку<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 191</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сяміходы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. [[Файл:Сяміходы на мапе Ф. Ф. Шубэрта 1832 г.png|значак|зьлева|170пкс|Сяміходы на мапе Ф. Шубэрта 1832 г.]] У парэформавы пэрыяд сяло Сяміходы адміністрацыйна належала да Шапеліцкай воласьці. На 1900 год у 56 дварах Сяміходаў было 182 душы мужчынскага і 202 жаночага полу жыхароў, усяго — 384 чалавекі. Зямлі ў сяле, якое за часоў прыгону было ўласнасьцю абшарніка Сяргея Міхайлавіча Чалішчава, налічвалася 951 дзесяціна, належала сялянам. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзеялі вятрак, плавучы вадзяны млын, кузьня. Пажарны абоз складалі 2 бочкі і 2 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 820 рублёў<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1286—1287</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|130px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе Сяміходы — у складзе НоваШапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. У сувязі з будаўніцтвам у 1960-я гады [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]] і места энэргетыкаў [[Прыпяць (горад)|Прыпяць]] жыхары былі адселеныя. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) * Барабанов О. Н. Семиходы над Припятью: история села, разрушенного при строительстве Чернобыльской АЭС (по материалам архива быв. Чернобыльского района). // Пространство и Время. — 2014. № 1(15). С. 139—152 [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]][[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] i702b6vb26y3izeohgt2yaq8td0g8uo 2678907 2678905 2026-07-12T11:50:08Z Дамінік 64057 2678907 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Сяміходы |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Сяміходаў |Арыгінальная назва = Семиходи |Лацінка = Siamichody |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1613 годам |Першыя згадкі = [[1613]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 24 |Шырата сэкундаў = 20 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 03 |Даўгата сэкундаў = 16 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Сяміходы''' ({{мова-uk|Семиходи}}) — былое сяло ў [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Украіны]]. [[Файл:POL COA Lis.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ліс роду Сапегаў] == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Найранейшая пакуль што зьвестка пра паселішча сустрэтая ў судовым акце [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскага ваяводзтва]], датаваным 17 жніўня 1613 году. Справа датычылася вяртаньня падданых зь вёскі [[Вербавічы|Вербкавічы]] уладальніка [[Астрагляды|Астраглядавіцкіх]] добраў пана Мікалая Харлінскага, зьбеглых да сёлаў Карагод, Сяміходы і інш. сужэнцаў Лукаша і Зофіі з Кмітаў Сапегаў, уласьнікаў [[Чарнобыль]]скага маёнтку<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 191</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сяміходы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. [[Файл:Сяміходы на мапе Ф. Ф. Шубэрта 1832 г.png|значак|зьлева|170пкс|Сяміходы на мапе Ф. Шубэрта 1832 г.]] У парэформавы пэрыяд сяло Сяміходы адміністрацыйна належала да Шапеліцкай воласьці. На 1900 год у 56 дварах Сяміходаў было 182 душы мужчынскага і 202 жаночага полу жыхароў, усяго — 384 чалавекі. Зямлі ў сяле, якое за часоў прыгону было ўласнасьцю абшарніка Сяргея Міхайлавіча Чалішчава, налічвалася 951 дзесяціна, належала сялянам. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзеялі вятрак, плавучы вадзяны млын, кузьня. Пажарны абоз складалі 2 бочкі і 2 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 820 рублёў<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1286—1287</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|130px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе Сяміходы — у складзе НоваШапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. У сувязі з будаўніцтвам у 1960-я гады [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]] і места энэргетыкаў [[Прыпяць (горад)|Прыпяць]] жыхары былі адселеныя. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) * Барабанов О. Н. Семиходы над Припятью: история села, разрушенного при строительстве Чернобыльской АЭС (по материалам архива быв. Чернобыльского района). // Пространство и Время. — 2014. № 1(15). С. 139—152 [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]][[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] 2948uuxw3l1gin1gg23b37kyzm18mi4 2678908 2678907 2026-07-12T11:50:43Z Дамінік 64057 2678908 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Сяміходы |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Сяміходаў |Арыгінальная назва = Семиходи |Лацінка = Siamichody |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1613 годам |Першыя згадкі = [[1613]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 24 |Шырата сэкундаў = 20 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 03 |Даўгата сэкундаў = 16 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Сяміходы''' ({{мова-uk|Семиходи}}) — былое сяло ў [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Украіны]]. [[Файл:POL COA Lis.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ліс роду Сапегаў]] == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Найранейшая пакуль што зьвестка пра паселішча сустрэтая ў судовым акце [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскага ваяводзтва]], датаваным 17 жніўня 1613 году. Справа датычылася вяртаньня падданых зь вёскі [[Вербавічы|Вербкавічы]] уладальніка [[Астрагляды|Астраглядавіцкіх]] добраў пана Мікалая Харлінскага, зьбеглых да сёлаў Карагод, Сяміходы і інш. сужэнцаў Лукаша і Зофіі з Кмітаў Сапегаў, уласьнікаў [[Чарнобыль]]скага маёнтку<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 191</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сяміходы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. [[Файл:Сяміходы на мапе Ф. Ф. Шубэрта 1832 г.png|значак|зьлева|170пкс|Сяміходы на мапе Ф. Шубэрта 1832 г.]] У парэформавы пэрыяд сяло Сяміходы адміністрацыйна належала да Шапеліцкай воласьці. На 1900 год у 56 дварах Сяміходаў было 182 душы мужчынскага і 202 жаночага полу жыхароў, усяго — 384 чалавекі. Зямлі ў сяле, якое за часоў прыгону было ўласнасьцю абшарніка Сяргея Міхайлавіча Чалішчава, налічвалася 951 дзесяціна, належала сялянам. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзеялі вятрак, плавучы вадзяны млын, кузьня. Пажарны абоз складалі 2 бочкі і 2 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 820 рублёў<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1286—1287</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|130px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе Сяміходы — у складзе НоваШапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. У сувязі з будаўніцтвам у 1960-я гады [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]] і места энэргетыкаў [[Прыпяць (горад)|Прыпяць]] жыхары былі адселеныя. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) * Барабанов О. Н. Семиходы над Припятью: история села, разрушенного при строительстве Чернобыльской АЭС (по материалам архива быв. Чернобыльского района). // Пространство и Время. — 2014. № 1(15). С. 139—152 [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]][[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] e1to8uy787bisww7yr2vsmqu1qd4it0 2678909 2678908 2026-07-12T11:52:01Z Дамінік 64057 /* Найноўшы час */ 2678909 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Сяміходы |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Сяміходаў |Арыгінальная назва = Семиходи |Лацінка = Siamichody |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1613 годам |Першыя згадкі = [[1613]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 24 |Шырата сэкундаў = 20 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 03 |Даўгата сэкундаў = 16 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Сяміходы''' ({{мова-uk|Семиходи}}) — былое сяло ў [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Украіны]]. [[Файл:POL COA Lis.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ліс роду Сапегаў]] == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Найранейшая пакуль што зьвестка пра паселішча сустрэтая ў судовым акце [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскага ваяводзтва]], датаваным 17 жніўня 1613 году. Справа датычылася вяртаньня падданых зь вёскі [[Вербавічы|Вербкавічы]] уладальніка [[Астрагляды|Астраглядавіцкіх]] добраў пана Мікалая Харлінскага, зьбеглых да сёлаў Карагод, Сяміходы і інш. сужэнцаў Лукаша і Зофіі з Кмітаў Сапегаў, уласьнікаў [[Чарнобыль]]скага маёнтку<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 191</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сяміходы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. [[Файл:Сяміходы на мапе Ф. Ф. Шубэрта 1832 г.png|значак|зьлева|170пкс|Сяміходы на мапе Ф. Шубэрта 1832 г.]] У парэформавы пэрыяд сяло Сяміходы адміністрацыйна належала да Шапеліцкай воласьці. На 1900 год у 56 дварах Сяміходаў было 182 душы мужчынскага і 202 жаночага полу жыхароў, усяго — 384 чалавекі. Зямлі ў сяле, якое за часоў прыгону было ўласнасьцю абшарніка Сяргея Міхайлавіча Чалішчава, налічвалася 951 дзесяціна, належала сялянам. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзеялі вятрак, плавучы вадзяны млын, кузьня. Пажарны абоз складалі 2 бочкі і 2 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 820 рублёў<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1286—1287</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе Сяміходы — у складзе НоваШапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. У сувязі з будаўніцтвам у 1960-я гады [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]] і места энэргетыкаў [[Прыпяць (горад)|Прыпяць]] жыхары былі адселеныя. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) * Барабанов О. Н. Семиходы над Припятью: история села, разрушенного при строительстве Чернобыльской АЭС (по материалам архива быв. Чернобыльского района). // Пространство и Время. — 2014. № 1(15). С. 139—152 [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]][[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] lfy0dpe0zndmbkopckn72kio6siu6z2 2678910 2678909 2026-07-12T11:52:20Z Дамінік 64057 /* Пад уладай Расейскай імпэрыі */ 2678910 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Сяміходы |Статус = сяло |Назва ў родным склоне = Сяміходаў |Арыгінальная назва = Семиходи |Лацінка = Siamichody |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1613 годам |Першыя згадкі = [[1613]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Кіеўская вобласьць|Кіеўская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 24 |Шырата сэкундаў = 20 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 03 |Даўгата сэкундаў = 16 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Сяміходы''' ({{мова-uk|Семиходи}}) — былое сяло ў [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Украіны]]. [[Файл:POL COA Lis.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ліс роду Сапегаў]] == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Найранейшая пакуль што зьвестка пра паселішча сустрэтая ў судовым акце [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскага ваяводзтва]], датаваным 17 жніўня 1613 году. Справа датычылася вяртаньня падданых зь вёскі [[Вербавічы|Вербкавічы]] уладальніка [[Астрагляды|Астраглядавіцкіх]] добраў пана Мікалая Харлінскага, зьбеглых да сёлаў Карагод, Сяміходы і інш. сужэнцаў Лукаша і Зофіі з Кмітаў Сапегаў, уласьнікаў [[Чарнобыль]]скага маёнтку<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 191</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Сяміходы апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. [[Файл:Сяміходы на мапе Ф. Ф. Шубэрта 1832 г.png|значак|зьлева|150пкс|Сяміходы на мапе Ф. Шубэрта 1832 г.]] У парэформавы пэрыяд сяло Сяміходы адміністрацыйна належала да Шапеліцкай воласьці. На 1900 год у 56 дварах Сяміходаў было 182 душы мужчынскага і 202 жаночага полу жыхароў, усяго — 384 чалавекі. Зямлі ў сяле, якое за часоў прыгону было ўласнасьцю абшарніка Сяргея Міхайлавіча Чалішчава, налічвалася 951 дзесяціна, належала сялянам. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзеялі вятрак, плавучы вадзяны млын, кузьня. Пажарны абоз складалі 2 бочкі і 2 багры. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 820 рублёў<ref>Список населённых мест Киевской губернии. — Киев, 1900. С. 1286—1287</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|150px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]] У 1925 годзе Сяміходы — у складзе НоваШапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]]. У сувязі з будаўніцтвам у 1960-я гады [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]] і места энэргетыкаў [[Прыпяць (горад)|Прыпяць]] жыхары былі адселеныя. == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.) * Барабанов О. Н. Семиходы над Припятью: история села, разрушенного при строительстве Чернобыльской АЭС (по материалам архива быв. Чернобыльского района). // Пространство и Время. — 2014. № 1(15). С. 139—152 [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]][[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]] i5j6xw9l7564mofdfs85817dug6cp68