Партугалія

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be-tarask">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікіпэдыя</sitename>
    <dbname>be_x_oldwiki</dbname>
    <base>https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мэдыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Спэцыяльныя</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Абмеркаваньне</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Гутаркі ўдзельніка</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікіпэдыя</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Абмеркаваньне Вікіпэдыі</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Абмеркаваньне файла</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Абмеркаваньне MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблён</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Абмеркаваньне шаблёну</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Дапамога</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Абмеркаваньне дапамогі</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Абмеркаваньне катэгорыі</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Партал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Абмеркаваньне парталу</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Абмеркаваньне модулю</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Партугалія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9665</id>
    <revision>
      <id>2698111</id>
      <parentid>2697378</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kent Wang</username>
        <id>100435</id>
      </contributor>
      <comment>Templo Romano de Évora from the northwest 80.jpg</comment>
      <origin>2698111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="143786" sha1="pory5or1f5msylxnt9p2dksohsvya7h" xml:space="preserve">{{Краіна2
 | СУП ППЗ                               = 536,096 млрд $&lt;ref name=&quot;imf&quot;&gt;[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=182,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2023&amp;ey=2030&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 «World Economic Outlook Database, April 2025 Edition. (Portugal)»]. International Monetary Fund.&lt;/ref&gt;
 | Год падліку СУП ППЗ                   = 2025
 | Месца паводле СУП ППЗ                 = 
 | СУП ППЗ на чалавека                   = 50 037 $&lt;ref name=&quot;imf&quot;/&gt;
 | Год падліку СУП ППЗ на чалавека       = 2025
 | Месца паводле СУП ППЗ на чалавека     = 
 | СУП намінал                           = 321,440 млрд $&lt;ref name=&quot;imf&quot;/&gt;
 | Год падліку СУП намінал               = 2025
 | Месца паводле СУП намінал             = 
 | СУП намінал на чалавека               = 30 002 $&lt;ref name=&quot;imf&quot;/&gt;
 | Год падліку СУП намінал на чалавека   = 2025
 | Месца паводле СУП намінал на чалавека = 
|Лацінка=Partuhałija}}
'''Партуга́лія''', '''Партуґа́лія'''  ({{мова-pt|República Portuguesa}}) — дзяржава, разьмешчаная на паўднёвым захадзе [[Эўропа|Эўропы]], на [[Пірэнэйскі паўвостраў|Пірэнэйскім паўвостраве]]. Партугалія самая заходняя краіна Эўропы, якая да таго ж мяжуе з [[Атлянтычны акіян|Атлянтычным акіянам]] на захадзе й поўдні й [[Гішпанія]]й на поўначы й усходзе. Атлянтычныя архіпэлягі [[Азорскія астравы|Азорскіх астравоў]] і [[Мадэйра|Мадэйры]] зьяўляюцца часткай Партугаліі. Краіна названая ў гонар ейнага другога па велічыні гораду, [[Порту]]&lt;ref&gt;{{спасылка|url=http://www.instituto-camoes.pt/CVC/bdc/etnologia/opusculos/vol05/opusculos05_28_38.pdf|загаловак=Leite de Vasconcelos, José. Cale e Portucale. Opúsculos Vol. V – Etnologia (Parte I) Lisboa, Imprensa Nacional, 1938|копія=http://web.archive.org/web/20070930222553/http://www.instituto-camoes.pt/CVC/bdc/etnologia/opusculos/vol05/opusculos05_28_38.pdf}}{{ref-pt}}&lt;/ref&gt;.

Землі сучаснай Партугаліі стала былі заселеныя з дагістарычных часоў, тут пражывалі [[Кельты|кельцкія плямёны]], якія пазьней былі інтэграваныя ў [[Старажытны Рым|Рымскую рэспубліку]], а затым землі сталіся месцам пасяленьня [[германцы|германскіх народаў]], як то [[свэвы|свэваў]], [[швабы|швабаў]], [[вандалы|вандалаў]] і [[вэстготы|вэстготаў]]. У [[VIII стагодзьдзе|VIII стагодзьдзі]] большая частка Пірэнэйскага паўвострава была заваяваная [[маўры]]танскімі захопнікамі, якія вызнавалі [[іслам]], а пасьля былі выгнаныя [[тампліеры|тампліерамі]]. Падчас [[хрысьціянства|хрысьціянскай]] [[Рэканкіста|Рэканкісты]], Партугалія зацьвердзілася як незалежная каралеўства ад [[Каралеўства Леон|Леону]] ў 1139 годзе, зьяўляючыся, такім чынам, адной з найстарэйшых эўрапейскіх нацыянальных дзяржаваў&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Brian Jenkins, Spyros A. Sofos|загаловак=Nation and identity in contemporary Europe|pages=145|выдавецтва=Routledge|год=1996|isbn=0-415-12313-5}}&lt;/ref&gt;.

У [[XV стагодзьдзе|XV]] і [[XVI стагодзьдзе|XVI стагодзьдзі]], у выніку мясцовым піянэрам эпохі [[Вялікія геаграфічныя адкрыцьці|Вялікіх геаграфічных адкрыцьцяў]], Партугалія пашырыла ўплыў у сьвеце й стварыла глябальную імпэрыю, якая ўключала ўладаньні ў [[Афрыка|Афрыцы]], [[Азія|Азіі]], [[Акіянія|Акіяніі]] й [[Паўднёвая Амэрыка|Паўднёвай Амэрыцы]], стаўшы буйным эканамічным, палітычным і ваенным цэнтрамі ў сьвеце. Партугальская імпэрыя была першай глябальнай імпэрыяй у гісторыі&lt;ref&gt;Melvin Eugene Page, Penny M. Sonnenburg, p. 481&lt;/ref&gt;, а таксама самым доўгай эўрапейскай каляніяльнай імпэрыяй, якая праіснавала амаль 600 гадоў, пачынаючы з захопу [[Сэўта|Сэўты]] ў 1415 годзе, да перадачы [[Макао]] да [[Кітай|Кітаю]] ў 1999 годзе. Тым ня менш, міжнародны статус краіны, быў значна зьніжаны ў [[XIX стагодзьдзе|XIX стагодзьдзі]], асабліва пасьля абвяшчэньня незалежнасьці [[Бразылія|Бразыліі]] й іншых найбуйнейшых калёніяў.

Пасьля рэвалюцыі ў 1910 годзе [[манархія]] была зрынута, але няўстойлівая дэмакратычная партугальская Першая Рэспубліка была замененая ў хуткім часе [[аўтарытарны рэжым|аўтарытарным рэжымам]]. Дэмакратыя была адноўлена пасьля партугальскіх каляніяльных войнаў і рэвалюцыі гвазьдзікоў у 1974 годзе, пасьля чаго Партугалія страціла свае заморскія правінцыі, як то [[Ангола|Анголу]], [[Мазамбік]] і іншыя. Апошняя заморская тэрыторыя, [[Макао]], была перададзена [[Кітай|Кітаю]] ў 1999 годзе.

Партугалія зьяўляецца разьвітой краінай зь вельмі высокім [[індэкс разьвіцьця чалавечага патэнцыялу|індэксам разьвіцьця чалавечага патэнцыялу]]. Краіна месьціцца на 19 месцы ў сьвеце паводле паказчыку якасьці жыцьця, а таксама дзякуючы моцнай сыстэме аховы [[здароўе|здароўя]]. Партугалія зьяўляецца адной з найбольш глябалізаваных і мірных краінаў сьвету, чальцом [[Эўрапейскі зьвяз|Эўрапейскага зьвязу]] й [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|Арганізацыі Аб’яднаных Нацыяў]], а таксама чальцом-заснавальнікам [[Лацінскі зьвяз|Лацінскага зьвязу]], [[Арганізацыя Ібэра-амэрыканскіх дзяржаваў|Арганізацыі Ібэра-амэрыканскіх дзяржаваў]], [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і разьвіцьця|АЭСіР]], [[НАТО]], [[Супольнасьць партугаламоўных краінаў|Супольнасьці партугаламоўных краінаў]], [[эўразона|Эўразоны]] й [[Шэнгенскае пагадненьне|Шэнгенскага пагадненьня]].

== Гісторыя ==
{{Асноўны артыкул|Гісторыя Партугаліі}}
=== Раньняя гісторыя ===
[[Файл:Templo Romano de Évora from the northwest 80.jpg|значак|зьлева|Старажытны рымскі храм у [[Эвора|Эворы]].]]
Раньняя гісторыя Партугаліі сумесна зьвязана з астатняй часткай [[Пірэнэйскі паўвостраў|Пірэнэйскага паўвострава]]. Назва Партугалія паходзіць ад рымскай назвы ''Порт Кале'' ({{мова-la|Portus Cale|скарочана}}). Рэгіён быў заселены папярэдне дакельцкімі й [[кельцкія плямёны|кельцкімі плямёнамі]], які надалі паходжаньне народам, як то [[галекі]], [[люзытаны]], [[кельтыкі]] й [[кінэты]]. Тэрыторыя сучаснай Партугаліі зьведала прыход [[фінікійцы|фінікійцаў]] і [[картаген]]янаў, а потым увайшла ў склад [[Старажытны Рым|Рымскай рэспубліцы]] як вобласьць [[Люзытанія]] й частка вобласьці [[Галецыя]]. Пасьля падзеньня Рыму з 409 году ў рэгіёне пасяліліся [[германцы|германцкія плямёны]], як то [[свэвы]], [[буры (германцкае племя)|буры]] й [[вэстготы]], але з [[VIII стагодзьдзе|VIII стагодзьдзя]] тэрыторыю захапілі [[маўры]]. Таксама на тэрыторыі сучаснай Партугаліі ў [[V стагодзьдзе|V стагодзьдзі]] пражывалі іранамоўныя [[аланы]], якія прыйшлі сюды з [[Паўночны Каўказ|Паўночнага Каўказа]], рэшткі іхных паселішчаў былі знойдзены ў [[Аленкер]]ы, [[Каімбра|Каімбры]], і нават у [[Лісабон]]е&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Milhazes, José|url=http://www.rtp.pt/noticias/pais/os-antepassados-caucasianos-dos-portugueses_n38404|загаловак=Os antepassados caucasianos dos portugueses|выдавец=Rádio e Televisão de Portugal|дата публікацыі=30 сьнежня 2006}}&lt;/ref&gt;.

=== Рэканкіста ===
У пэрыяд [[Рэканкіста|Рэканкісты]] [[хрысьціяне]] адваявалі Пірэнэйскі паўвостраў ад мусульманскага й маўрытанскага валадарства. У 868 годзе паўстала першае княства Партугалія. Партугальскія графы прымалі актыўны ўдзел у Рэканкісьце й у мяцяжах супраць каралеўскай улады. Найвышэйшага ўплыву графства дасягнула пры [[Мэнду II Гансалвэш]]у, які стаў рэгентам пры каралю [[Альфонса V Высакародны|Альфонса V]], але пазьней графства прыйшло ў заняпад і было перададзена [[Галісія|Галісіі]].

[[Файл:Castelo de Guimaraes.jpg|значак|зьлева|Замак у [[Гімарайнш]]ы, вядомага як калыска партугальскай дзяржаўнасьці.]]
У 1093 годзе графства было адноўлена й перададзена ў валоданьне [[Генрых Бургундзкі|Генрыху Бургундзкаму]] [[Альфонса VI Адважны|Альфонсам VI]] за ягоную ролю ў Рэканкісьце, цэнтрам зноўку створанай дзяржавы стаўся горад [[Брага]]. [[24 чэрвеня]] [[1128]] году ў [[бітва пры Сан Мамадэ|бітве пры Сан Мамадэ]] [[Афансу Энрыкеш]], граф Партугаліі сын Генрыха Бургундзкага, перамог сваю маці [[Тэрэза Партугальская|графіню Тэрэзу]] й ейнага палюбоўніка [[Фэрнан Пэрэш дэ Трава|Фэрнана Пэрэша дэ Траву]], тым самым стаўшы аднаасобным лідэрам. Афансу Энрыкеш афіцыйна абвесьціў пра незалежнасьць Партугаліі, 25 ліпеня 1139 году пасьля бітвы пры Оўрыкі. Перамогу над мусульманамі ў [[бітва пры Оўрыке|бітве пры Оўрыке]] ў 1139 годзе традыцыйна прынята лічыць момантам, калі графства Партугалія, якое на той момант зьяўлялася ленам [[Каралеўства Леон]]у, было ператворана ў незалежнае [[Каралеўства Партугалія|Каралеўства Партугаліі]]. Незалежнасьць была прызнана ў 1143 годзе [[Альфонса VII Імпэратар|Альфонса VII]], каралём [[Кастылія і Леон|Леона й Кастыліі]], а ў 1179 годзе папам [[Аляксандар III (папа рымскі)|Аляксандрам III]].

Афансу Энрыкеш і ягоныя пераемнікі, абапіраючыся на ваенную моц [[манаскі ордэн|манаскіх ордэнаў]], працягваў войны з маўрамі, але памёр калі тэрыторыя ягонага каралеўства складала палову ад тэрыторыі сучаснай Партугаліі. У 1249 годзе Рэканкіста для Партугаліі завяршылася ўзяцьцем каралеўствам тэрыторыі [[Алгарвэ]]. У 1348 і 1349 гадох, як і ў астатняй [[Эўропа|Эўропе]], у Партугаліі прайшла эпідэмія [[Чорная сьмерць|Чорнай сьмерці]]&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=http://www.abc.net.au/science/articles/2007/09/13/2031252.htm?site=science/greatmomentsinscience|загаловак=Black Death|назва праекту=Great Moments in Science|выдавец=ABC Science|дата публікацыі=13 верасьня 2007}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. У 1373 годзе Партугалія склала зьвяз з [[Ангельшчына]]й, які зьяўляецца самым працяглым альянсам у сьвеце.

У 1383 годзе кароль [[Кастылія|Кастыліі]] [[Хуан I Кастыльскі|Хуан I]], які быў мужам дачкі партугальскага караля, які памёр без нашчадкаў мужчынскага полу, захапіў партугальскі трон. Наступнае народнае паўстаньне прывяло да крызісу 1383—1385 гадоў. Фракцыя дробнай шляхты й простых людзей на чале з [[Жуан I|Жуанам Авіскім]], якая была падтрымана генэралам [[Нуну Пэрэйра Альварэш]]ам, нанесла паразу Кастыліі ў [[бітва пры Альжубаротэ|бітве пры Альжубаротэ]]. Гэтая знакамітая бітва ўсё яшчэ зьяўляецца сымбалем славы й змаганьня за незалежнасьць Партугаліі ад суседняй [[Гішпанія|Гішпаніі]].

=== Калянізацыя й міжнародны гандаль ===
[[Файл:AfonsoI-P.jpg|значак|зьлева|[[Афансу Энрыкеш]], заснавальнік і першы кароль Партугаліі.]]
[[Файл:Vascodagama.JPG|значак|[[Вашку да Гама]] прыбывае ў [[Індыя|Індыю]].]]
У наступныя дзесяцігодзьдзі Партугалія ўзначаліла дасьледаваньне сьвету й узяла на сябе ролю лідэра эпохі [[Вялікія геаграфічныя адкрыцьці|Вялікіх геаграфічных адкрыцьцяў]]. Інфант Дон [[Генрых Мараплавец]], сын караля [[Жуан I|Жуана I]], стаў галоўным спонсарам і заступнікам гэтай працы. У 1415 годзе Партугалія атрымала першую сваю заморскую калёнію шляхам заваёвы мусульманскай [[Сэўта|Сэўты]]. Гэта быў квітнеючы ісламскі цэнтар гандлю ў [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]]. Пасьля гэтага рушылі адкрыцьці ў [[Атлянтычны акіян|Атлянтычным акіяне]]: востраў [[Мадэйра]] й [[Азорскія астравы]], што прывяло да першых рухаў калянізацыі.

На працягу [[XV стагодзьдзе|XV стагодзьдзя]], партугальскія дасьледчыкі адплывалі ад берага [[Афрыка|Афрыкі]], усталёўвалі гандлёвыя пасты для некалькіх распаўсюджаных тыпаў тавараў у той час, пачынаючы ад рабоў і сканчваючы спэцыямі, якія яны шукалі ў [[Індыя|Індыі]]. [[Тардэсыльляская дамова]], якая была прызначана для вырашэньня спрэчкі, якая была створана пасьля вяртаньня [[Хрыстафор Калюмб|Хрыстафора Калюмба]], была падпісана 7 чэрвеня 1494 году, падзяляла зноў адкрытыя землі за межамі [[Эўропа|Эўропы]] паміж Партугаліяй і [[Гішпанія]]й па мэрыдыяне 370 лігаў на захад ад [[Каба-Вэрдэ]], ля заходняга ўзьбярэжжа Афрыкі. У 1498 годзе [[Вашку да Гама]], нарэшце, дасягнуў Індыі й прынёс эканамічны росквіт Партугаліі й ейнаму насельніцтву, якое на той час складала 1,7 млн жыхароў.

У 1500 годзе [[Пэдру Кабрал]] дасягнуў узьбярэжжа [[Бразылія|Бразыліі]] й абвесьціў адкрытыя землі тэрыторыяй Партугальскага каралеўства. Празь дзесяць гадоў [[Афансу дэ Альбукерке]] заваяваў востраў [[Гоа]] ў Індыі, востраў [[Армуз]] у [[Пэрсыдзкая затока|Пэрсыдзкай затоцы]] й [[Малака|Малаку]], якая ў цяперашні час належыць [[Малайзія|Малайзіі]]. Такім чынам, Партугальская імпэрыя атрымала ўладу над гандлем у [[Індыйскі акіян|Індыйскім акіяне]] й паўднёвай частцы Атлянтычнага акіяна. Партугальскія маракі мелі намер дасягнуць [[Усходняя Азія|Усходняй Азіі]], плаваючы на ўсход ад Эўропы ў такіх месцы, як то [[Тайвань]], [[Японія]], востраў [[Тымор]], яны былі першымі эўрапейцамі, якія выявілі [[Аўстралія|Аўстралію]] й нават [[Новая Зэляндыя|Новую Зэляндыю]]&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Michael Perry|url=http://www.reuters.com/article/topNews/idUSSYD3449720070321|загаловак=Map proves Portuguese discovered Australia: new book|выдавец=Reuters|дата публікацыі=21 сакавіка 2007}}&lt;/ref&gt;.

22 красавіка 1529 году была складзена [[Сарагоская дамова]] паміж Партугаліяй і Гішпаніяй, якая дапаўняла папярэднюю дамову [[антымэрыдыян]]ам адносна лініі дамовы Тардэсыльляс. Усё гэта зрабіла Партугалію сур’ёзным эканамічным, ваенным і палітычным цэнтрам у сьвеце з [[XV стагодзьдзе|XV стагодзьдзя]] да пачатку [[XVI стагодзьдзе|XVI стагодзьдзя]].

=== Унія з Гішпаніяй ===
Партугалія добраахвотна ўступіла ў дынастычную унію з Гішпаніяй, бо два апошнія каралі з дому [[Авішы|Авішаў]] памерлі, не пакінуўшы спадчыньнікаў, што прывяло да партугальскага крызісу пераемнасьці ў 1580 годзе. Гішпанскі кароль [[Філіп II (кароль Гішпаніі)|Філіп II]] прэтэндаваў на трон на падставе таго, што ягоная маці была партугальскай прынцэсай [[Ізабэла Партугальская|Ізабэлай]], другім дзіцем і першай дачкой караля Партугаліі [[Мануэл I|Мануэла I]]. Філіп II сеў на трон Партугаліі пад імём Філіп I. Тым ня менш, Партугалія ня страціла сваёй фармальнай незалежнасьці. Замест гэтага была ўтвораная [[Ібэрыйская унія|унія каралеўстваў]]. Але аб’яднаньне дзьвюх каронаў пазбавіла Партугалію незалежнай замежнай палітыкі й прывяло да ейнага ўдзелу ў [[Васьмідзесяцігадовая вайна|Васьмідзесяцігадовай вайне]] паміж Гішпаніяй і [[Нідэрлянды|Нідэрляндамі]].

[[Файл:Europa - Portugal - Lisboa - Mafra - Palacio.jpg|значак|зьлева|[[Марфаўскі палац]] быў пабудаваны [[Жуан V|Жуанам V]], а цяпер ён улучаны ў сьпіс [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]].]]
Наступствамі гэтага канфлікту было пагаршэньне дачыненьняў з найстарэйшым хаўрусьнікам — Ангельшчыны. Да таго ж быў страчаны [[Армуз]], то бок стратэгічны гандлёвы пункт паміж [[Пэрсія]]й і Аманам. З 1595 па 1663 гады [[галяндзка-партугальская вайна]] пераважна палягала на ўварваньнях нідэрляндцаў у партугальскія калёніі й умяшальніцтва ў партугальскія камэрцыйныя інтарэсы ў [[Бразылія|Бразыліі]], [[Афрыка|Афрыцы]], [[Індыя|Індыі]] й на Далёкім Усходзе, што прывяло да страты манаполіі Партугаліі на марскі гандаль у Індыі.

У 1640 годзе [[Жуан IV]] ачоліў паўстаньне, падтрыманае незадаволенай шляхтай. У выніку ён быў абвешчаны каралём. Вайна за аднаўленьне Партугаліі паклала канец 60-гадоваму пэрыяду Ібэрыйскай уніі пад кіраўніцтвам дынастыі [[Габсбургі|Габсбургаў]]. Гэта быў пачатак панаваньня дынастыі [[Браганса (дынастыя)|Браганса]]ў, якія кіравалі краінай ажно да 1910 году. Караляваньне Жуана V характарызавалася прытокам золата ў каралеўскую скарбніцу, якое перадусім трапляла туды за кошт каралеўскага падатку на каштоўныя мэталы з партугальскіх калёніяў Бразыліі й Мараньяну. Паводле большасьці ацэнак, колькасьць партугальскіх мігрантаў у каляніяльную Бразылію за час залатой ліхаманкі XVIII стагодзьдзя складала 600 тысяч чалавек&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120125045233/http://www.ibge.gov.br/ibgeteen/povoamento/portugueses.html «Presença portuguesa: de colonizadores a imigrantes»]. IBGE.&lt;/ref&gt;. Гэта ўяўляла сабой адну з найбуйнейшых перасяленьняў насельніцтва ў калёніі па-за межамі Эўропы ў каляніяльныя часы.

=== Час маркіза Памбала ===
[[Файл:Marquês de Pombal, por Claude Joseph Vernet e Louis-Michel van Loo, 1766 (Câmara Municipal de Oeiras).png|значак|Макріз Памбала [[Сэбастыян Жузэ дэ Карвальлю-і-Мэлу]] кіраваў краінай пры каралю [[Жузэ I]].]]
У 1738 годзе [[Сэбастыян Жузэ дэ Карвальлю-і-Мэлу]], які пазьней атрымаў тытул 1-га маркіза Памбалу, пачаў кар’еру ў якасьці амбасадара краіны ў [[Лёндан]]е, а пазьней у [[Вена|Вене]]. Кароль [[Жузэ I]] быў каранаваны ў 1750 годзе й зрабіў яго сваім міністрам замежных справаў. З часам як давер караля да свайго дарадцы павялічваўся, ён даў яму большы кантроль над дзяржавай. Да 1755 году Карвальлю-і-Мэлу быў прызначаны прэм’ер-міністрам. Уражаны эканамічным посьпехам [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], які ён назіраў на пасадзе амбасадара, маркіз пасьпяхова ўкараніў падобную эканамічную палітыку ў Партугаліі.

У 1761 годзе, яшчэ пры каралю Жузэ I, ён забараніў імпарт чорных рабоў у мацерыковую Партугалію й Індыю, але не з гуманітарных меркаваньняў, а таму, што яны былі неабходнай працоўнай сілай у Бразыліі. Адначасна ён заахвочваў гандаль чорнымі рабамі ў Паўднёвую Амэрыку. Пры падтрымцы й беспасярэднім удзеле маркіза былі зафундаваныя дзьве кампаніі, асноўнай дзейнасьцю якіх быў гандаль рабамі, пераважна афрыканцамі, на бразыльскія землі&lt;ref&gt;Caldeira, Arlindo Manuel (2013). Escravos e Traficantes no Império Português: O comércio negreiro português no Atlântico durante os séculos XV a XIX». A Esfera dos Livros. — С. 219—224.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Boxer, Charles (1969). «O Império colonial português (1415-1825)». Ediçoes 70. — С. 191.&lt;/ref&gt;. Ён рэарганізаваў армію й флёт ды паклаў канец дыскрымінацыі ў дачынентні да розных хрысьціянскіх сэктаў&lt;ref&gt;[https://ensina.rtp.pt/artigo/a-extincao-da-inquisicao-em-portugal/ «A extinção da Inquisição em Portugal»]. RTP Ensina.&lt;/ref&gt;. Маркіз стварыў кампаніі й гільдыі дзеля рэгуляваньня камэрцыйнай дзейнасьці, а таксама адную зь першых апэляцыйных сыстэмаў, ды вызначыў рэгіён дзеля вытворчасьці [[партвэйн]]у, каб гарантаваць якасьць віна. Гэта была першая спроба кантраляваць якасьць і вытворчасьць віна ў Эўропе. Карвальлю-і-Мэлу прасунуў строгія законы для ўсіх клясаў партугальскага грамадзтва, а таксама шырока перагледзеў падатковую сыстэму. Гэтыя рэформы прынесьлі яму ворагаў сярод найвышэйшых клясаў.

[[Файл:Ruinas da Praça da Patriarcal após o Terramoto de 1755 - Jacques Philippe Le Bas, 1757.png|значак|зьлева|Зруйнаваныя будынкі ў Лісабоне ў выніку [[Лісабонскі землятрус 1755 году|землятруса 1 лістапада 1755 году]].]]
1 лістапада 1755 году ў Лісабоне адбыўся [[Лісабонскі землятрус 1755 году|магутны землятрус]], магнітуда якога ацэньвалася ад 7,7 да 9,0 балаў, а ахвяры склалі ад 12 тысяч да 50 тысяч чалавек&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110311082423/http://nisee.berkeley.edu/lisbon/index.html «Historical Depictions of the 1755 Lisbon Earthquake»]. University of California, Berkeley.&lt;/ref&gt;. Пасьля землятрусу Жузэ I надаў свайму прэм’ер-міністру яшчэ больш улады, і Карвальлю-і-Мэлу стаў асьветніцкім дэспатам. У 1758 годзе кароль быў паранены ў выніку замаху. У выніку гэтага маркіз Тавара, некалькі ягоных сваякоў і нават слугі былі катаваныя й пакараныя сьмерцю публічна з надзвычайнай жорсткасьцю нават паводле стандартаў таго часу&lt;ref&gt;Saraiva, José Hermano (1986). «História concisa de Portugal» (10th ed.). Publicações Europa-América. — С. 250—251.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Disney, A. R. (2009). «A History of Portugal and the Portuguese Empire, vol. 1: Portugal». Cambridge University Press. — С. 294—297. — ISBN 978-0-521-60397-3.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Oliveira Santos, Guilherme de (and two others) (2017). «O processo dos Távoras: A Revisão - Instauração, depoimentos e sentenças». Caleidoscopio. — С. 11, 34–36, 55, 58.&lt;/ref&gt;. У наступным годзе [[езуіты]] былі разгромленыя й выгнаныя з краіны. Гэта зьнішчыла апазыцыю, публічна прадэманстраваўшы, што нават арыстакратыя бясьсільная перад Памбалам. Маркіз фактычна кіраваў Партугаліяй да сьмерці Жузэ I у 1777 годзе. Новая кіраўніца каралева [[Марыя I (каралева Партугаліі)|Марыя I]] дрэнна ставілася да Памбала празь ягоныя злоўжываньні, вынікам чаго стала зьняцьцё маркіза з усіх ягоных палітычных пасадаў. Памбал быў сасланы ў свой маёнтак, дзе й сканаў у 1782 годзе.

Гісторыкі сьцьвярджаюць, што асьветніцтва Памбала, хоць і мела далёкасяжныя наступствы, але ў першую чаргу было мэханізмам умацаваньня аўтакратыі за кошт асабістай свабоды і, асабліва, апаратам дзеля здушэньня апазыцыі, вынішчэньня крытыкі, далейшай каляніяльнай эксплюатацыі й умацаваньня асабістага кантролю й багацьцяў&lt;ref&gt;Maxwell, Kenneth (1995). «Pombal, Paradox of the Enlightenment». Cambridge: Cambridge University Press. — С. 83, 91—108, 160—162.&lt;/ref&gt;.

=== Крызіс XIX стагодзьдзя ===
У 1807 годзе Партугалія адмовіла [[Напалеон I Банапарт|Напалеону]] ў патрабаваньні далучыцца да [[Кантынэнтальная сыстэма|Кантынэнтальнай сыстэмы]] эмбарга супраць Вялікабрытаніі, пасьля чаго французы пад камандаваньнем генэрала [[Жан-Андош Жуно|Жан-Андоша Жуно]] ўварваліся ў краіну. У 1807 годзе быў захоплены Лісабон. Брытанскае ўмяшальніцтва ў вайну на паўвостраве дапамагло захаваць незалежнасьць Партугаліі, а апошнія францускія войскі былі выгнаныя ў 1812 годзе&lt;ref&gt;Ertl, Alan W. (2008). «Toward an Understanding of Europe: A Political Economic Precis of Continental Integration». Dissertation.com. — С. 303. — ISBN 9781599429830.&lt;/ref&gt;. За час напалеонаўскіх уварваньняў партугальская каралеўская сям’я перанесла свой двор у [[Рыю-дэ-Жанэйру]] ў Бразыліі, зрабіўшы яго сталіцай Партугальскай імпэрыі паміж 1808 і 1821 гадамі&lt;ref&gt;[https://ensina.rtp.pt/artigo/a-fuga-para-o-brasil-da-familia-real/ «A fuga da família real para o Brasil»]. RTP Ensina.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Mapa Cor-de-Rosa.png|значак|Праект [[Ружовая мапа|Ружовай мапы]], паводле якой Партугалія жадала злучыць свае калёніі ў [[Ангола|Анголе]] й [[Мазамбік]]у.]]
У 1820 годзе ў [[Порту]] й Лісабоне адбыліся канстытуцыяналістычныя паўстаньні, і кароль [[Жуан VI]] і ягоны двор былі вымушаныя вярнуцца ў мацерыковую Партугалію ў 1821 годзе&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/portuguese/brasil-56857790 «Há 200 anos, Dom João 6º voltava a Portugal e, sem querer, abria caminho para independência do Brasil»]. BBC Brasil.&lt;/ref&gt;. Лісабон вярнуў сабе статус сталіцы дзяржавы, калі Бразылія абвесьціла сваю незалежнасьць у 1822 годзе. Сьмерць караля Жуана VI у 1826 годзе прывяла да крызісу каралеўскай пераемнасьці. Ягоны старэйшы сын бразыльскі манарх [[Пэдру I (імпэратар Бразыліі)|Пэдру I]] ненадоўга стаў Пэдру IV, паводле нумэрацыі ў Партугаліі, але ані партугальцы, ані бразыльцы больш не жадалі аб’яднанай манархіі. У выніку Пэдру адрокся партугальскай кароны на карысьць сваёй 7-гадовай дачкі [[Марыя II (каралева Партугаліі)|Марыі]] пры ўмове, што, калі яна дасягне даросласьці, яна мусіць узяць шлюб зь ягоным братам [[Мігел I|Мігелам]]. Незадаволенасьць канстытуцыйнымі рэформамі Пэдру стала чыньнікам таго, што «абсалютысцкая» фракцыя землеўладальнікаў і царква абвесьцілі Мігела каралём у лютым 1828 году. Наступствам стаў пачатак [[Лібэральныя войны|Лібэральных войнаў]], таксама вядомых як Вайна двух братоў або Партугальская грамадзянская вайна, у якіх Пэдру прымусіў Мігела адрачыся ад трону й выправіцца ў выгнаньне ў 1834 годзе, а сталец атрымала дачка Марыя, якая стала каралевай Марыяй II.

Пасьля 1815 году партугальцы пашырылі свае гандлёвыя парты ўздоўж афрыканскага ўзьбярэжжа, прасоўваючыся ўглыб краіны, каб захапіць кантроль над [[Ангола]]й і [[Мазамбік]]ам. Гандаль рабамі быў скасаваны ў 1836 годзе. Квітнелі партугальскай калёніі на Гоа, [[Макао]] й [[Тымор]]ы. Партугальцы пасьпяхова ўкаранялі каталіцтва й партугальскую мову ў сваіх калёніях, у той час як большасьць пасяленцаў працягвалі накіроўвацца ў Бразылію&lt;ref&gt;Clarence-Smith, Gervase (1985). «The Third Portuguese Empire, 1825–1975: A Study in Economic Imperialism».&lt;/ref&gt;. У студзені 1890 году брытанскі ўрад высунуў Партугаліі ўльтыматум, патрабуючы вываду партугальскіх войскаў з тэрыторыі паміж партугальскімі калёніямі Мазамбіку й Анголай. Партугальцы імкнулі ўзяць пад кантроль гэты рэгіён у рамках каляніяльнага праекту «[[Ружовая мапа]]», але Вялікабрытанія мела свае пляны тут, галоўным чынам праз імкненьня [[Сэсіл Родс|Сэсіла Родса]] спракласьці чыгунку ад [[Кейптаўн]]у да [[Каір]]у, якая мусіла злучыць усе брытанскія калёніі аднім шляхам. Партугальскі ўрад ціха прыняў ультыматум і вывеў свае войскі з спрэчнай тэрыторыі, што прывяло да шырокай рэакцыі партугальскай грамадзкасьці, якая ўспрыняла прыняцьцё брытанскіх патрабаваньняў як прыніжэньне&lt;ref&gt;João Ferreira Duarte (10.09.2016). [https://web.archive.org/web/20160910035749/http://www.erudit.org/revue/TTR/2000/v13/n1/037395ar.pdf «The Politics of Non-Translation: A Case Study in Anglo-Portuguese Relations»]. Érudit’s.&lt;/ref&gt;.

=== Першая рэспубліка й «Новая дзяржава» === 
[[Файл:Cândido da Silva - A PROCLAMAÇÃO DA REPUBLICA PORTUGUEZA; Principaes acontecimentos em Lisboa a 5 de Outubro 1910-Principaux évenements dans le 5 Octobre 1910.jpg|значак|зьлева|Ілюстрацыя-алюзія на агалашэньне Партугальскай рэспублікі 5 кастрычніка 1910 году.]]
1 лютага 1908 году кароль [[Карлуш I]] і ягоны сын спадчыньнік [[Луіш Філіпэ (герцаг Браганса)|Луіш Філіпэ]] былі забітыя рэспубліканцамі й сябрамі [[Карбанарыя|карбанарыі]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/regicidio-em-lisboa-1908/|загаловак=Regicídio em Lisboa|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=1974}}&lt;/ref&gt;. Праз два гады, 5 кастрычніка 1910 году, адбыўся дзяржаўны пераварот, які зрынуў амаль 800-гадовую манархію, і была абвешчаная рэспубліка. За час Першай сусьветнай вайны Партугалія дапамагала краінам [[Антанта|Антанты]] змагацца з [[Цэнтральныя дзяржавы|Цэнтральнымі дзяржавамі]], аднак вайна пашкодзіла ейнай слабой эканоміцы.

Палітычная нестабільнасьць і эканамічная слабасьць сталіся ўрадлівай глебай для бязладзьдзя ў час Першай партугальскай рэспублікі. Тады адбылося некалькі пераваротаў, як то няўдалы пераварот [[Паўночая манархія|Паўночай манархіі]], але іншыя мелі посьпех, як, напрыклад, дзяржаўны пераварот у сьнежні 1917 году, які прывёў да прыходу да ўлады [[Сыдонію Паіш]]а. У 1921 годзе паўстаньне «[[Лісабонская крывавая ноч|Крывавай ночы]]» скончылася забойствам прэм’ер-міністра ды іншых высокіх чыноўнікаў краіны. У такіх варунках 28 траўня 1926 году быў зьдзейсьнены дзяржаўны пераварот і стварэньне Нацыянальнай дыктатуры. Гэта, у сваю чаргу, прывяло да ўсталяваньня правай дыктатуры [[Новая дзяржава|Новай дзяржавы]], ачоленай [[Антонію ды Алівэйра Салазар|Антонію Салазарам]] у 1933 годзе&lt;ref&gt;{{кніга|спасылка=http://dx.doi.org/10.4324/9781315845296-16|загаловак=Longman Companion to European Decolonisation in the Twentieth Century|выдавецтва=Routledge|год=1998|старонкі=45–46|isbn=978-1-315-84529-6}}&lt;/ref&gt;. Партугалія захоўвала нэўтралітэт усьцяж [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]]. З 1940-х па 1960-я гады краіна была адным з заснавальнікаў [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]], [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і разьвіцьця|АЭСР]], [[Эўрапейская асацыяцыя свабоднага гандлю|Эўрапейскай асацыяцыі свабоднага гандлю]] й далучылася да [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]] у 1955 годзе. Былі ініцыяваныя новыя праекты эканамічнага разьвіцьця й перасяленьня грамадзянаў мацерыковай часткі Партугаліі ў заморскія правінцыі Афрыкі, галоўным чынам у [[Ангола|Анголу]] й [[Мазамбік]]. Гэтыя дзеі былі скарыстаныя дзеля пацьверджаньня статусу Партугаліі як транскантынэнтальнай дзяржавы, а не каляніяльнай імпэрыі.

[[Файл:Antonio de Olivera Salazar sitting at his desk (by Bernard Hoffman, 1940) – Google Art Project.png|значак|[[Антонію ды Алівэйра Салазар|Салазар]], чый рэжым вядомы як «[[Новая дзяржава]]», трымаўся ўлады з 1932 па 1968 гады.]]
У 1954 годзе жыхары індыйскіх [[Дадра і Нагаргавэлі|Дадры й Нагаргавэлі]] вызваліліся ад партугальскага панаваньня&lt;ref&gt;Lele; P. S. (1987). «Dadra and Nagar Haveli: past and present». Published by Usha P. Lele.&lt;/ref&gt;. У 1961 годзе анэксія форта [[Сан-Жуан-Баптыста-дзі-Ажуда]] [[Бэнін|Рэспублікай Дагамэяй]] стала пачаткам працэсу, які прывёў да згасаньня шматвяковай Партугальскай імпэрыі. У 1961 годзе Партугалія адмовілася аддаць [[Гоа]], у выніку чаго партугальцы былі ўцягнуты ва ўзброены канфлікт у Партугальскай Індыі супраць узброеных сілаў [[Індыя|Індыі]]. У кароткая вайне партугальцы атрымалі паразу й страцілі сваю прысутнасьць на [[Індыйскі субкантынэнт|Індыйскім субкантынэнце]]. Партугальскі рэжым адмовіўся прызнаць сувэрэнітэт Індыі над анэксаванымі тэрыторыямі, якія працягвалі быць прадстаўленыя ў Нацыянальным сходзе ажно да перавароту 1974 году.

Таксама ў пачатку 1960-х гадоў рухі за незалежнасьць у партугальскіх уладаньнях у Афрыцы прывялі да разьвязаньня [[Партугальская каляніяльная вайна|Партугальскай каляніяльнай вайны]], якая цягнулася з 1961 па 1974 гады. У зьвязку з вайной краіна мабілізавала блізу 1,4 мільёнаў мужчынаў на вайсковую службу ці ў дапаможныя цывільныя структуры&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Rodrigues, Fátima da Cruz|загаловак=A desmobilização dos combatentes africanos das Forças Armadas Portuguesas da Guerra Colonial (1961-1974)|выданьне=Ler História|нумар=65|старонкі=113—128|год=2013|DOI=10.4000/lerhistoria.484}}&lt;/ref&gt;, краіна зазанала вялікія ваенныя ахвяры. Цягам усяго часу каляніяльнай вайны Партугалія сутыкалася з усё большай ізаляцыяй, эмбарга на пастаўкі зброі ды іншымі санкцыямі, прасунутымі міжнароднай супольнасьцю. Аўтарытарны й кансэрватыўны рэжым Салазара спрабаваў захаваць імпэрыю&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://purl.pt/11440/1/P1.html|загаловак=Portugal Não É Um País Pequeno|выдавецтва=Purl.pt|копія=http://arquivo.pt/wayback/20141025060609/http://purl.pt/11440/1/P1.html|дата копіі=25.10.2014}}&lt;/ref&gt;. Дыктатар кіраваў краінай да 1968 году, калі ў яго адбылося кровазьліцьцё ў мозаг&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/quando-salazar-caiu-da-cadeira/|загаловак=Quando Salazar caiu da cadeira|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2018}}&lt;/ref&gt;, і яго замяніў [[Марсэлу Каэтану]], што выклікала надзеі на «лібэралізацыю» рэжыму, якая атрымала назву «[[Марсэлісцкая вясна]]», але гэтыя надзеі неўзабаве былі страчаныя&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/explicador/o-periodo-do-marcelismo/|загаловак=O período do Marcelismo|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2021}}&lt;/ref&gt;.

=== Вяртаньне да дэмакратыі ===
Урад і армія супраціўляліся дэкалянізацыі сваіх заморскіх тэрыторыяў да красавіка 1974 году, калі левы вайсковы пераварот у Лісабоне, вядомы як [[рэвалюцыя гвазьдзікоў]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/a-revolucao-de-25-de-abril-de-1974/|загаловак=A revolução de 25 de Abril de 1974|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2012}}&lt;/ref&gt;, праклаў шлях да незалежнасьці тэрыторыяў, а таксама да аднаўленьня дэмакратыі пасьля двухгадовага пераходнага пэрыяду&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Minter, William; Cann, John P.|загаловак=Counterinsurgency in Africa: The Portuguese Way of War, 1961-1974|выданьне=African Studies Review|том=41|нумар=2|старонкі=182|год=09.1998|DOI=10.2307/524850}}&lt;/ref&gt;. Гэты час характарызаваўся спрэчкамі за ўладу паміж левымі й правымі палітычнымі сіламі&lt;ref name=&quot;PREC&quot;&gt;{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/1975-foi-ano-de-prec/|загаловак=1975 foi ano de PREC|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2007}}&lt;/ref&gt;. Да лета 1975 году напружанасьць была настолькі высокай, што краіна апынулася на мяжы грамадзянскай вайны&lt;ref name=&quot;PREC&quot; /&gt;. Сілы, павязаныя з скрайне левымі, зьдзейсьнілі чарговы пераварот 25 лістапада, але вайсковая групоўка, вядомая як «Група дзевяці», ініцыявала контрапераварот&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/25-de-novembro-uma-tentativa-de-golpe-falhada/|загаловак=25 de Novembro, uma tentativa de golpe falhada|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2012}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Revolução dos Cravos.jpg|значак|зьлева|Натоўп вітае ўдзельнікаў [[рэвалюцыя гвазьдзікоў|рэвалюцыі гвазьдзікоў]].]]
«Група дзевяці» выйшла пераможцам, прадухіліўшы стварэньне камуністычнай дзяржавы й паклаўшы канец палітычнай нестабільнасьці&lt;ref&gt;de Vasconcelos, Álvaro; Seabra, Maria João (eds.); da Costa, Francisco Seixas… [et al.]. (2000)ю «Portugal: A European Story». Cascais: Principia. — ISBN 972-8500-32-7.&lt;/ref&gt;. Адступленьне з заморскіх тэрыторыяў выклікала масавы зыход партугальскіх грамадзянаў зь ейных афрыканскіх калёніяў&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090113204408/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,913229-1,00.html Dismantling the Portuguese Empire]. Time.&lt;/ref&gt;. Да 600 тысяч партугальскіх уцекачоў уцяклі з былых партугальскіх правінцыяў, бо белыя пасяленцы звычайна не лічыліся часткай былых калёніяў&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/quem-eram-os-retornados/|загаловак=Quem eram os “retornados”?|выдавецтва=RTP|дата публікацыі=2011}}&lt;/ref&gt;. Да 1975 году ўсе партугальскія афрыканскія тэрыторыі атрымалі незалежнасьць, і Партугалія зладзіла свае першыя дэмакратычныя выбары за 50 гадоў&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/o-dia-em-que-se-votou-para-a-constituinte/|загаловак=O dia em que se votou para a Constituinte|выдавецтва=RTP|дата публікацыі=2005}}&lt;/ref&gt;.

Партугалія працягвала кіравацца некалькімі часовымі ўрадамі&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://observador.pt/2024/04/08/25-abril-sete-presidentes-e-30-governos-em-50-anos-de-democracia/|загаловак=25 Abril: sete Presidentes e 30 Governos em 50 anos de democracia|выдавецтва=Observador|дата публікацыі=08.04.2024}}&lt;/ref&gt; да партугальскіх [[Парлямэнцкія выбары ў Партугаліі 1976 году|заканадаўчых выбараў 1976 году]]&lt;ref name=&quot;E1976&quot;&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.parlamento.pt/Parlamento/Paginas/primeiras-eleicoes-ar-1976.aspx|загаловак=As primeiras eleições para a Assembleia da República (1976)|выдавецтва=Assembly of the Republic}}&lt;/ref&gt;. На іх перамагла [[Сацыялістычная партыя (Партугалія)|Сацыялістычная партыя]], і ейны лідэр Марыю Суарыш стаў прэм’ер-міністрам. Суарыш займаў гэтую пасаду з 1976 па 1978 гады й з 1983 па 1985 гады&lt;ref name=&quot;E1976&quot; /&gt;. Ён спрабаваў аднавіць эканамічны рост і разьвіцьцё, дасягнуты да рэвалюцыі гвазьдзікоў. Палітык таксама ініцыяваў працэс далучэньня да [[Эўрапейская эканамічная супольнасьць|Эўрапейскай эканамічнай супольнасьці]]&lt;ref name=&quot;CEE&quot;&gt;{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/a-assinatura-da-adesao-a-cee/|загаловак=A assinatura da adesão à CEE|выдавецтва=RTP|дата публікацыі=1985}}&lt;/ref&gt;. Па пераходзе да дэмакратыі Партугалія вагалася паміж [[сацыялізм]]ам і прытрымліваннем [[нэалібэралізм|нэалібэральнай]] мадэлі&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://observador.pt/2015/08/09/em-1978-o-socialismo-foi-para-a-gaveta-e-a-televisao-saiu-do-armario/|загаловак=Em 1978 o socialismo foi para a gaveta. E a televisão saiu do armário|выдавецтва=Observador|дата публікацыі=09.08.2015}}&lt;/ref&gt;. Былі зробленыя зямельная рэформа&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/a-reforma-agraria/|загаловак=A Reforma Agrária|выдавецтва=RTP|дата публікацыі=2014}}&lt;/ref&gt; й нацыяналізацыя&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/a-nacionalizacao-da-banca/|загаловак=A nacionalização da banca|выдавецтва=RTP|дата публікацыі=2012}}&lt;/ref&gt;. Канстытуцыя краіны была перапісаная, каб улічыць сацыялістычныя й камуністычныя прынцыпы&lt;ref name=&quot;CR1982&quot;&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.infopedia.pt/artigos/$revisao-constitucional-de-1982|загаловак=Revisão Constitucional de 1982|выдавецтва=Infopédia Porto Editora}}&lt;/ref&gt;. Да пераглядаў 1982 і 1989 гадоў у канстытуцыі былі згадкі пра сацыялізм, правы працоўных і пажаданасьць сацыялістычнай эканомікі&lt;ref name=&quot;CR1982&quot; /&gt;. Эканамічная сытуацыя Партугаліі пасьля рэвалюцыі прымусіла ўрад рэалізаваць стабілізацыйныя праграмы пад наглядам [[Міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]] ў 1977—1978 і 1983—1985 гадах&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/as-intervencoes-do-fmi-em-portugal/|загаловак=As intervenções do FMI em Portugal|выдавецтва=RTP|дата публікацыі=2011}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (081).jpg|значак|Укладаньне [[Лісабонскі дагавор|Лісабонскага дагавору]] ў 2007 годзе.]]
У 1986 годзе краіна разам з [[Гішпанія]]й далучылася да Эўрапейскай эканамічнай супольнасьці, якая пазьней ператварылася на [[Эўрапейскі Зьвяз]]. Эканоміка Партугаліі значна разьвівалася дзякуючы эўрапейскім структурным і інвэстыцыйным фондам і больш лёгкаму доступу кампаніяў да замежных рынкаў&lt;ref name=&quot;CEE&quot; /&gt;. Апошняя заморская тэрыторыя Партугаліі, [[Макао]], была мірна перададзеная [[Кітай|Кітаю]] ў 1999 годзе&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://arquivos.rtp.pt/conteudos/transicao-de-macau-para-a-china/|загаловак=Cerimónia de transferência da soberania de Macau|выдавецтва=RTP Arquivo|дата публікацыі=19.12.1999}}&lt;/ref&gt;. У 2002 годзе незалежнасьць [[Усходні Тымор|Усходняга Тымору]] была афіцыйна прызнаная Партугаліяй&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/independencia-de-timor-leste/|загаловак=A independência de Timor-Leste|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2007}}&lt;/ref&gt;. У 1995 годзе дзяржава пачала ўкараняць правілы [[Шэнгенская зона|Шэнгенскай зоны]], адмяніўшы памежны кантроль зь іншымі сябрамі гэтай зоны. У 1999 годзе Партугалія стала адной з краін-заснавальніц [[эўра]] й эўразоны&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.politico.eu/article/a-timeline-of-the-eurozones-growth/|загаловак=A timeline of the eurozone’s growth|выдавецтва=Politico EU|дата публікацыі=26.12.2014}}&lt;/ref&gt;. У 2004 годзе [[Жузэ Мануэл Барозу]], тагачасны прэм’ер-міністар краіны, быў прызначаны прэзыдэнтам Эўрапейскай камісіі&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.rtp.pt/noticias/pais/nomeacao-de-durao-para-a-presidencia-da-comissao-cronologia_n12687|загаловак=Nomeação de Durão para a presidência da Comissão - cronologia|выдавецтва=RTP|дата публікацыі=27.06.2005}}&lt;/ref&gt;.

1 сьнежня 2009 году набыў сілу [[Лісабонскі дагавор]], які павысіў эфэктыўнасьць і дэмакратычную легітымнасьць ЭЗ&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.rtp.pt/noticias/europeias2019/tratado-de-lisboa-assinado-em-2007_v1145139|загаловак=Tratado de Lisboa assinado em 2007|выдавецтва=RTP|дата публікацыі=16.05.2024}}&lt;/ref&gt;. Эканамічныя праблемы й няўстойлівы рост дзяржаўнага доўгу падчас фінансавага крызісу 2008 году прывялі да таго, што краіна ў 2011 годзе правяла перамовы з МВФ і Эўрапейскім Зьвязам праз Эўрапейскі мэханізм фінансавай стабільнасьці й Эўрапейскі фонд фінансавай стабільнасьці аб пазыцы, каб дапамагчы краіне стабілізаваць свае фінансы&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://ffms.pt/pt-pt/estudos/2010-2013-mais-longa-e-severa-das-crises|загаловак=2010-2013: A mais longa e severa das crises|выдавецтва=Fundação Francisco Manuel dos Santos}}&lt;/ref&gt;.

== Геаграфія ==
[[Файл:Lagoa das Sete Cidades, Miradouro da vista do Rei, Sete Cidades, Ponta Delgada, ilha de São Miguel, Açores.JPG|значак|зьлева|Лягуна на воставе [[Сан-Мартын (востраў)|Сан-Мартын]] на [[Азорскія астравы|Азорскіх астравах]].]]
Тэрыторыя Партугаліі ўключае ў свой склад акрамя мацерыковай частцы яшчэ й два [[архіпэляг]]і ў Атлянтычным акіяне, як то [[Мадэйра]] й [[Азорскія астравы]]. Мацерыковая частка Партугаліі падзяляецца на дзьве частцы сваёй галоўнай ракой [[Тэжу]], якая цячэ з [[Гішпанія|Гішпаніі]] й упадае ў [[Атлянтычны акіян]] паблізу [[Лісабон]]а. Паўночная частка краіны гарыстая й парэзаная далінамі рэк, у той час як поўдзень краіны, як то [[Алгарвэ]] й [[Алентэжу]], характарызуецца раўнінным тыпам мясцовасьці.

Самай высокай вяршыняй у Партугаліі зьяўляецца [[Піко (гара)|аднайменная гара]] на востраве [[Піко (востраў)|Піко]] на Азорскіх астравах. Гэты старажытны [[вулькан]], які мае вышыню ў 2 351 мэтраў зьяўляецца вельмі знакавым сымбалем Азорскіх астравоў. На мацерыковай частцы самай высокай зьяўляецца гара [[Сэра-да-Эштрэла]], якая мае вышыню ў 1 991 мэтраў над узроўнем мора й зьяўляецца важным цэнтрам прыцягненьня для лыжнікаў і аматараў зімовых відаў спорту.

[[Файл:Alentejo oak on wheat field.jpg|значак|[[Дуб корачны]] на пшанічным полі ёсьць знакавым сымбалем [[Алентэжу]].]]
На тэрыторыі Партугаліі выразна вылучаюцца даліны рэк [[Дуэра|Дару]] й [[Тэжу]]. У верхніх плынях яны вузкія й глыбока ўрэзаныя, ніжэй па плыні пашыраюцца й каля берага Атлянтычнага акіяна пераходзяць у плоскія нізіны. Па гэтых рэках праходзяць натуральныя межы пяці з шасьці геаграфічных абласьцей краіны. Сярод іншых рэк варта адзначыць раку [[Авэ (рака)|Авэ]].

=== Клімат ===
Партугалія мае [[міжземнаморскі клімат]] у адпаведнасьці з кліматычнай клясыфікацыяй Кёпэна й зьяўляецца адной з самых цёплых краінаў Эўропы, бо сярэдняя гадавая [[тэмпэратура]] ў мацерыковай Партугаліі вагаецца ад 12&amp;nbsp;°C у горнай поўначы й больш за 18&amp;nbsp;°C на поўдні краіны. Рэгіён [[Алгарвэ]] мае клімат падобны на клімат паўднёвых прыбярэжных раёнаў [[Гішпанія|Гішпаніі]] ці [[Паўднёвая Каліфорнія|Паўднёвай Каліфорніі]]. Сярэднегадавая колькасьць ападкаў на мацерыку вагаецца ад ледзь больш за 3000 мм у паўночнай частцы да менш чым 300 мм у раёне ўздоўж ракі [[Дуэра|Дару]]. Горы [[Піко (горы)|Піко]] атрымліваюць найбольшую колькасьць ападкаў, то бок больш за 6250 мм у год, у адпаведнасьці з дадзенымі Партугальскага інстытуту мора ды атмасфэры&lt;ref&gt;{{спасылка|url=http://www.ipma.pt/pt/index.html|загаловак=Instituto Português do Mar e da Atmosfera}}&lt;/ref&gt;.

У некаторых раёнах краіны сярэднегадавая тэмпэратура можа дасягаць 20&amp;nbsp;°C, а летам тэмпэратура можа дасягаць 45&amp;nbsp;°C. Рэкордна высокі ўзровень тэмпэратуры склаў 47,4&amp;nbsp;°C, ён быў зафіксаваны ў [[Амарэлежа|Амарэлежы]], аднак гэты раён ня ёсьць самым гарачым месцам у летні час, паводле дадзеных спадарожнікавых вымярэньняў. Сьнегапады адбываюцца рэгулярна на поўначы й у цэнтральнай частцы краіны, у прыватнасьці, у раёнах [[Віла-Рэал]], [[Браганса]], [[Візэў]] і [[Гуарда]]. Узімку тэмпэратура можа апускацца ніжэй за -10&amp;nbsp;°C. У паўднёвай частцы Партугаліі [[сьнег]] можа назірацца ў любы час з [[кастрычнік]]а па [[травень]], але ён ёсьць даволі рэдкай зьявай, асабліва на раўнінных участках.

=== Біяразнастайнасьць ===
Партугалія разьмешчаная ў [[Міжземнамор’е|Міжземнаморскім басэйне]], трэцім паводле разнастайнасьці флёры месцы ў сьвеце&lt;ref name=&quot;florestas&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20210309101848/https://florestas.pt/conhecer/habitats-da-floresta-portuguesa-um-refugio-de-biodiversidade/ «Habitats da floresta portuguesa: um refúgio de biodiversidade»]. Florestas.pt.&lt;/ref&gt;. У краіне маюцца ажно шэсьць наземных экарэгіёнаў, як то [[Азорскія мерныя зьмяшаныя лясы]], [[Кантабрыйскія зьмяшаныя лясы]], [[Мадэйрскія вечназялёныя лясы]], [[Ібэрыйскія склерафільныя і паўлістападныя лясы|Ібэрыйскія склерафільныя й паўлістападныя лясы]], [[Паўночна-заходнія Ібэрыйскія горныя лясы]] й [[Паўднёва-заходнія Ібэрыйскія міжземнаморскія склерафільныя і зьмяшаныя лясы|Паўднёва-заходнія Ібэрыйскія міжземнаморскія склерафільныя й зьмяшаныя лясы]]&lt;ref&gt;Dinerstein, Eric; et al. (2017). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5451287 «An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm»]. BioScience. 67 (6): 534—545. — [[doi:10.1093/biosci/bix014]]. PMID 28608869.&lt;/ref&gt;. Больш за 22% плошчы краіны ўключаныя ў сетку [[Натура 2000]]&lt;ref name=&quot;florestas&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210414131521/https://dre.pt/web/guest/home/-/dre/115226936/details/maximized «1 — Portugal, Biodiversidade e Capital Natural Uma Leitura Atual»]. Diário da República Eletrónico.&lt;/ref&gt;. [[Эўкаліпт]], [[дуб корачны|корачны дуб]] і [[прыморская хвоя]] разам займаюць 71% ад агульнай лясной плошчы кантынэнтальнай Партугаліі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210309101652/https://florestas.pt/conhecer/as-especies-florestais-mais-comuns-da-floresta-portuguesa/ «As espécies florestais mais comuns da floresta portuguesa»]. Florestas.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Dreaming of snow (318977965).jpg|значак|зьлева|Адзін з самых вядомых нацыянальных паркаў [[Пэнэда-Жэрэш]].]]
Геаграфічныя й кліматычныя ўмовы спрыяюць інтрадукцыі экзатычных відаў, якія пазьней робяцца інвазійнымі й разбуральнымі для мясцовых асяродзьдзяў. Блізу 20 адсоткаў ад агульнай колькасьці існых відаў у кантынэнтальнай частцы ўважаюцца экзатычнымі&lt;ref&gt;de Almeida, João Domingues. [https://www.researchgate.net/publication/329872174 «New additions to the exotic vascular flora of continental Portugal»]. Research Gate.&lt;/ref&gt;. Партугалія ёсьць другой краінай у Эўропе паводле найбольшай колькасьці відаў жывёлаў і расьлінаў, якія знаходзяцца пад пагрозай зьнікненьня&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210414153030/https://www.sabado.pt/ciencia---saude/detalhe/portugal-tem-quase-500-especies-em-perigo-de-extincao «Portugal tem quase 500 espécies em perigo de extinção»]. Sábado.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210414212012/https://www.comunidadeculturaearte.com/portugal-e-o-2-o-pais-da-europa-com-mais-especies-de-mamiferos-e-plantas-em-perigo/ «Portugal é o 2.º país da Europa com mais espécies de mamíferos e plantas em perigo»]. Comunidade cultura e arte.&lt;/ref&gt;. Краіна агулам лічыцца важным пунктам прыпынку для пералётных відаў птушак&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210414132849/https://www.visitportugal.com/pt-pt/node/73855 «Observação de aves»]. Visit Portugal.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210414152820/http://www.avesdeportugal.info/avesdeportugal-alfab.html «Aves de Portugal»]. Aves de Portugal.&lt;/ref&gt;. Буйныя віды сысуноў Партугаліі, як то алень, [[ібэрыйскі казёл]], [[дзік]], [[звычайная лісіца]], [[ібэрыйскі воўк]] і [[гішпанская рысь]], калісьці былі шырока распаўсюджаныя па ўсёй краіне, але інтэнсіўнае паляваньне, дэградацыя асяродзьдзя пражываньня й узрослы ціск з боку сельскай гаспадаркі й жывёлагадоўлі прывялі да значнага скарачэньня папуляцыяў у XIX і пачатку XX стагодзьдзяў. А [[партугальскі казёл]] нават зьнік. Сёньня гэтыя жывёлы зноў пашыраюць свой натуральны арэал&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210411002353/https://florestas.pt/descobrir/8-mamiferos-da-floresta-portuguesa/ «8 mamíferos da floresta portuguesa»]. Florestas.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210305064847/http://atlas-mamiferos.uevora.pt/ «Atlas de Mamíferos de Portugal — uma recolha do conhecimento disponível sobre a distribuição dos mamíferos no nosso país»]. University of Évora.&lt;/ref&gt;.

Ля заходняга ўзьбярэжжа Партугаліі маюцца сыстэмы [[апвэлінг]]у. Гэтая сэзонная зьява, якая звычайна назіраецца ў летнія месяцы, узносіць больш прахалодную, багатую пажыўнымі рэчывамі ваду з глыбіняў акіяна да паверхні, спрыяючы росту [[фітаплянктон]]у, разьвіцьцю [[зоаплянктон]]у й наступнай багатай разнастайнасьці рыбаў і іншых [[бесхрыбетныя|бесхрыбетных]]&lt;ref&gt;Correia, Paulo Filipe Alexandre. [https://web.archive.org/web/20210414133259/https://fenix.tecnico.ulisboa.pt/downloadFile/563345090415834/Tese_Paulo%20Correia_final.pdf «Study of an upwelling event in the Portuguese coast»]. Técnico Lisboa.&lt;/ref&gt;. Гэта робіць Партугалію адным з найбуйнейшых спажыўцоў рыбы на душу насельніцтва ў сьвеце&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210414152633/https://ourworldindata.org/grapher/fish-and-seafood-consumption-per-capita «Fish and seafood consumption per capita, 2017»]. Our World in Data.&lt;/ref&gt;. 73% прэснаводных рыбаў, якія сустракаюцца на Пірэнэйскім паўвостраве, ёсьць эндэмікамі, што зьяўляецца найбольшай колькасьцю сярод усіх рэгіёнаў Эўропы&lt;ref&gt;Rodeles, Amaia A.; Galicia, David; Miranda, Rafael (11.10.2016). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5058334 «Iberian fish records in the vertebrate collection of the Museum of Zoology of the University of Navarra»]. Scientific Data. 3 160091. — [[doi:10.1038/sdata.2016.91]]. PMID 27727236.&lt;/ref&gt;. Сярод ахоўных тэрыторыяў Партугаліі вылучаюцца [[Сэрас-дэ-Айрэ-э-Кандээйруш]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210303215342/https://natural.pt/protected-areas/parque-natural-serras-aire-candeeiros?locale=en «Serras de Aire e Candeeiros Nature Park»]. Natural.&lt;/ref&gt;, [[Прыродны парк Паўднёва-Заходняга Алентэжу і ўзьбярэжжа Вісэнтыні|прыродны парк Паўднёва-Заходняга Алентэжу й узьбярэжжа Вісэнтыні]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210414152824/https://www.infopedia.pt/$parque-natural-do-sudoeste-alentejano-e «Parque Natural do Sudoeste Alentejano e Costa Vicentina»]. Infopédia.&lt;/ref&gt;, ды прыродны парк [[Мантэзыньню]], дзе жывуць адны зь нямногіх папуляцыяў ібэрыйскага ваўка й ібэрыйскага бурага мядзьведзя&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210414153212/https://www.france24.com/en/20190509-first-brown-bear-sighting-portugal-over-century «First brown bear sighting in Portugal in over a century»]. France 24.&lt;/ref&gt;.

== Палітыка ==
[[Файл:Palácio de São Bento (Assemblée nationale) (9307363528).jpg|значак|Будынак [[Асамблея Рэспублікі|Асамблеі Рэспублікі]].]]
Партугалія зьяўляецца [[дэмакратыя|дэмакратычнай]] [[рэспубліка]]й пасьля ратыфікацыі Канстытуцыі ад 1976 году й мае сталіцу ў [[Лісабон]]е. Канстытуцыя дае падзел паўнамоцтваў паміж [[заканадаўчая ўлада|заканадаўчай]], [[выканаўчая ўлада|выканаўчай]] і [[судовая ўлада|судовай]] галінаў улады. Чатыры асноўныя інстытуты паводле канстытуцыі ёсьць прэзыдэнт рэспублікі, [[парлямэнт]], вядомы як Рэспубліканская асамблея ({{мова-pt|Assembleia da República|скарочана}}), [[урад]], які ачольвае [[прэм’ер-міністар]] і сыстэма судоў.

Прэзыдэнт, які абіраецца на пяцігадовы тэрмін, мае невыканаўчыя наглядныя функцыі, цяперашнім прэзыдэнтам зьяўляецца [[Марсэлу Рыбэлу дзі Соўза]]. Парлямэнт складаецца з 230 дэпутатаў, якія абіраюцца на чатырохгадовы тэрмін. Урад, кіраўніком якога зьяўляецца прэм’ер-міністар, у цяперашні час гэта [[Луіш Мантэнэгру]], абірае Рада міністраў, якія ўключаюць у сабе дзяржаўныя сакратарыяты. Суды арганізаваныя ў некалькіх узроўнях: судовай, адміністрацыйнай і фінансавай галінах. Вярхоўныя суды зьяўляюцца судамі апошняй інстанцыі. Трынаццаць чальцоў [[Канстытуцыйны суд|Канстытуцыйнага суда]] ажыцьцяўляюць нагляд за канстытуцыйнасьцю законаў.

У Партугаліі маецца [[шматпартыйная сыстэма]], дзе партыі канкуруюць паміж сабой на нацыянальным, рэгіянальным і мясцовым узроўнях. Аднак асноўная палітычная барацьба адбываецца паміж двума партыямі: [[Сацыялістычная партыя (Партугалія)|Сацыялістычнай]] (левацэнтрысцкай) і [[Сацыял-дэмакратычная партыя (Партугалія)|Сацыял-дэмакратычнай]] (насуперак назьве, правацэнтрысцкай). Хаўрусьнікам да апошняй выступае [[Народная партыя (Партугалія)|Сацыяльна-дэмакратычны цэнтар]]. Прыкметная прысутнасьць левых палітычных сілаў, прадстаўленых у парлямэнце — [[Партугальская камуністычная партыя|Партугальскай камуністычнай партыі]], якая ўваходзіць у выбарчую кааліцыю з [[Партыя зялёных (Партугалія)|Партыяй Зялёных]] і левым блёкам, які быў створаны ў выніку аб’яднаньня трацкісцкай Рэвалюцыйнай сацыялістычнай партыі й экс-мааісцкага Народнага дэмакратычнага зьвязу.

=== Замежная палітыка ===
[[Файл:Ilham Aliyev attended the 2010 Lisbon Summit (6).jpg|значак|зьлева|Лісабонскі саміт НАТО ў 2010 годзе.]]
Партугалія ўважаецца сябрам [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]] з 1955 году, а таксама адной з заснавальніцаў [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]] (1949), [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і разьвіцьця|АЭСіР]] (1961) і [[ЭАСГ|Эўрапейская арганізацыя свадобнага гандлю]] (1960). Апошнюю з памянёных арганізацыяў краіна пакінула ў 1986 годзе, каб прыяднацца да [[Эўрапейская эканамічная супольнасьць|Эўрапейскай эканамічнай супольнасьці]], якая ў сваю чаргу была ператвораная на [[Эўрапейскі Зьвяз]] у 1993 годзе. У 1996 годзе Партугалія стала сузаснавальніцай [[Супольнасьць партугальскамоўных краінаў|Супольнасьці партугальскамоўных краінаў]], таксама вядомай як Садружнасьць португальскамоўных краінаў, міжнароднай арганізацыі й палітычнага аб’яднаньня португальскамоўных краінаў, дзе [[партугальская мова]] прызнаная афіцыйнай мовай.

Краіна ладзіла некалькі міжнародных самітаў і іпрэзаў, як то першы саміт ЭЗ—[[Бразылія]] ў ліпені 2007 году, другі саміт ЭЗ—[[Афрыканскі зьвяз]] у сьнежні 2007 году, складаньне Лісабонскага дагавору таксама ў сьнежні 2007 году й саміт НАТО ў лістападзе 2010 году. Партугалія ёсьць паўнавартасным сябрам [[Лацінскі зьвяз|Лацінскага зьвязу]] (1983) і [[Арганізацыя ібэраамэрыканскіх дзяржаваў|Арганізацыі ібэраамэрыканскіх дзяржаваў]] (1949). Яна мае дамову аб сяброўстве й падвоеным грамадзянстве з сваёй былой калёніяй Бразыліяй. Партугалія й [[Вялікабрытанія]] маюць найстарэйшае ў сьвеце дзейнае пагадненьне аб вайсковай супрацы, падпісанае ў 1373 годзе праз ангельска-партугальскі альянс.

=== Узброеныя сілы ===
[[Файл:The Portuguese navy frigate NRP Bartolomeu Dias (F-333) (cropped) 01.jpg|значак|Партугальскі фрэгат Барталамэў Дыяш.]]
Узброеныя сілы складаюцца з трох відаў войскаў, як то вайскова-марскі флёт, сухаземная армія й паветраныя сілы, якімі камандуе Генэральны штаб Узброеных сілаў Партугаліі. Яны служаць у першую чаргу сіламі самаабароны, місія якіх палягае на абароне тэрытарыяльнай суцэльнасьці краіны, але таксама могуць выкарыстоўвацца ў наступальных місіях на замежных тэрыторыях&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231230115133/https://anibalcavacosilva.arquivo.presidencia.pt/comandantesupremo/?idc=301&amp;idi=91150 «Poderes e Competências»]. Presidencia.&lt;/ref&gt;. За апошнія некалькі дзясяткаў гадоў Узброеныя сілы выканалі некалькі ваенных місіяў НАТО й Эўрапейскага Зьвязу на розных тэрыторыях, а менавіта ў [[Аўганістан]]е, [[Ірак]]у, [[Лібан]]е, [[Босьнія і Герцагавіна|Босьніі й Герцагавіне]], [[Косава|Косаве]], [[Малі]], [[Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка|Цэнтральна-Афрыканскай Рэспубліцы]], [[Самалі]], [[Мазамбік]]у й [[Усходні Тымор|Усходнім Тыморы]]. У 2023 годзе тры віды войскаў агулам налічвалі 24 тысячы вайскоўцаў, а вайсковыя выдаткі краіны за той жа год склалі больш за 4 мільярды даляраў ЗША ці 1,48% ВУП Партугаліі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230715092752/https://www.nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/2023/7/pdf/230707-def-exp-2023-en.pdf «Defence Expenditure of NATO Countries (2014-2023)»]. NATO.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:4-ship F-16 flyby. 2022 Monte Real Open Day, Portugal. 18-9-2022 (53708344435).jpg|значак|зьлева|Чатыры зьнішчальнікі [[Ф-16]] партугальскіх вайскова-паветраных сілаў.]]
Сухаземныя войскі колькасьцю 11 тысяч чалавек складаюцца з трох брыгадаў і іншых невялікіх падразьдзяленьняў. Пяхотная брыгада, пераважна абсталяваная [[Бронетранспартэр|БТР]] [[Pandur II]], гаўбіцай [[M114 (гаўбіца)|M114]] і сыстэмамі [[Супрацьракетная абарона|СПА]] MIM-72 Chaparral, мэханізаваная брыгада, на балянсу якой маюцца танкі [[Леапард 2]] A6 і БТР M113A2, ды брыгада хуткага рэагаваньня, якая складаецца з дэсантнікаў, камандас, рэйнджараў і артылерыйскага палка. У вайскова-марскім флёце злужаць 7 тысяч чалавек, зь якіх 900 чалавек адносяцца да [[марская пяхота|марской пяхоты]]. Флёт уважаецца найстарэйшай у сьвеце дзейнай вайскова-марской сілай. Ён мае пяць фрэгатаў, два карвэты, два падводныя чаўны й 20 акіянскіх патрульных суднаў. Вайскова-паветраныя сілы налічваюць у штаце 6 тысяч чалавек. Асновай гэтага віду войска служыць баявы зьнішчальнік [[Ф-16]].

Акрамя трох відаў узброеных сілаў, існуе [[Нацыянальная рэспубліканская гвардыя (Партугалія)|Нацыянальная рэспубліканская гвардыя]]. Гэтыя сілы бясьпекі падпарадкоўваюцца вайсковаму заканадаўству й маюць вайсковую арганізацыю. У іхную структуру ўваходзіць 25 тысяч чалавек. Гэтыя сілы падпарадкоўваюцца як Міністэрству абароны, гэтак і Міністэрству ўнутраных справаў. Асобныя вылучаныя атрады гвардыі бралі ўдзел у міжнародных апэрацыях у Іраку й Усходнім Тыморы. На тэрыторыі краіны прысутныя вайскоўцы [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] ў колькасьці 770 чалавек, якія расквартаваныя на авіябазе [[Лажэс (авіябаза)|Лажэс]] на востраве [[Тэрсэйра]] [[Азорскія астравы|Азорскіх астравоў]]. Аб’яднанае камандаваньне аб’яднаных сілаў у Лісабоне ўважаецца адным з трох асноўных падразьдзяленьняў Камандаваньня аб’яднаных сілаў апэрацыяў НАТО.

== Эканоміка ==
[[Файл:Régua Douro 4.JPG|значак|Вінаградныя плянтацыі.]]
Пасьля [[рэвалюцыя гвазьдзікоў|рэвалюцыі гвазьдзікоў]] у 1974 годзе, якая завяршылася заканчэньнем аднаго з самых прыкметных фазаў эканамічнага ўздыму, які пачаўся ў 1960-х гадох&lt;ref&gt;{{спасылка|url=http://www.sedes.pt/conteudo.aspx?args=1,2|загаловак=Fundação da Sedes - As primeiras motivações}}{{ref-pt}}&lt;/ref&gt;, адбыліся істотныя зьмены ў штогадовым эканамічным росьце краіны. Партугалія спрабавала адаптавацца да зьменлівай сучаснай глябальнай эканомікі. З 1990 году мадэль эканамічнага разьвіцьця Партугаліі павольна адышла ад асновы народнага спажываньня й стала накіравана на [[экспарт]], прыватныя [[інвэстыцыі]] й разьвіцьцё сэктара [[высокія тэхналёгіі|высокіх тэхналёгій]]. [[Бізнэс]]-паслугі абагналі больш традыцыйныя галіны, як то [[тэкстыльная вытворчасьць|тэкстыльную вытворчасьць]], вытворчасьць [[адзеньне|адзеньня]], [[абутак|абутку]] й [[корка|коркі]]&lt;ref&gt;Grande Enciclopédia Universal, p. 10543, «Portugal», para. 4&lt;/ref&gt;, а таксама вырабаў з [[дрэва]] й напоі&lt;ref&gt;{{спасылка|url=http://www.ft.com/reports/portugal-2012|загаловак=Doing Business in Portugal 2012|выдавец=Financial Times}}&lt;/ref&gt;.

Таксама ў Партугаліі пашыраны [[чорная мэталюргія|чорная]] й [[каляровая мэталюргія]], [[машынабудаваньне]], разьвіваецца [[хімічная прамысловасьць|хімічная]], [[нафтаперапрацоўчая прамысловасьць|нафтаперапрацоўчая]] й [[нафтахімічная прамысловасьць|нафтахімічная]], цэмэнтная, шкло-керамічная прамысловасьці. У [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадарцы]] пераважае [[земляробства]]. Каля паловы апрацоўваемых зямель занята [[ральля|ральлёй]], [[вінаградарства]]м, [[пладаводзтва]]м, аліўкавымі насаджэньнямі. У жывёлагадоўлі пераважае разьвядзеньне буйной рагатай жывёлы, [[авечкагадоўля]], [[сьвінагадоўля]]. Асноўнымі зьнешнегандлёвыя партнэрамі зьяўляюцца краіны [[Эўрапейскі Зьвяз|Эўрапейскай супольнасьці]].

Большасьць прамысловых прадпрыемстваў, [[бізнэс]] і [[фінансы]] сканцэнтраваны ў [[Лісабон]]е й [[Порту]], найбуйнейшых мэгаполісах Партугаліі. Раёны [[Авэйру]], [[Брага]], [[Каімбра|Каімбры]], [[Лейрыя|Лейрыі]] зьяўляюцца найбуйнейшымі эканамічнымі цэнтрамі па-за межамі гэтых двух галоўных сталічных абласьцей.

Партугалія карыстаецца [[эўра]], як нацыянальнай валютай, эканоміка краіны знаходзіцца ў галіне эўразоны з моманту ейнага запуску. Цэнтральны банк Партугаліі зьяўляецца неад’емнай часткай эўрапейскай сыстэмы цэнтральных банкаў.

=== Турызм ===
[[Файл:Dona Ana beach, Lagos.jpg|значак|зьлева|Тыповыя для [[Алгарвэ]] камяністыя пляжы.]]
Турызм лічыцца важнай часткай эканомікі Партугаліі. У 2024 годзе турыстычны сэктар зрабіў унёсак у 11,9% у ВУП, што склала 34 мільярды эўра, пры гэтым турызм зрабіў унёсак у 0,3% у гадавы рост ВУП на 1,9%&lt;ref&gt;[https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&amp;xpgid=ine_destaques&amp;DESTAQUESdest_boui=707093676&amp;DESTAQUESmodo=2 «VAB gerado pelo Turismo e Consumo do Turismo no Território Económico desaceleram em 2024, mas cresceram ligeiramente acima da economia nacional — 2024»]. Statistics Portugal.&lt;/ref&gt;. Каб апярэдзіць канкурэнтаў, краіне было неабходна засяродзіцца на сваіх нішавых славутасьцях, як то прыродзе й сельскім турызьме&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130531002309/http://www.euromonitor.com/travel-and-tourism-in-portugal/report «Travel and Tourism in Portugal»]. Euromonitor International.&lt;/ref&gt;.

Партугалія ўваходзіць у 20 самых наведвальных краінаў сьвету, прыняўшы амаль 29 мільёнаў замежных турыстаў у 2024 годзе&lt;ref&gt;[https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&amp;xpgid=ine_destaques&amp;DESTAQUESdest_boui=707088803&amp;DESTAQUESmodo=2 «Estatísticas do Turismo 2024: atividade turística manteve trajetória de crescimento»]. INE. &lt;/ref&gt;. У 2014 годзе Партугалія была абраная найлепшай эўрапейскай краінай паводле вэрсіі выданьня [[USA Today]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140606215138/http://www.10best.com/awards/travel/best-european-country/ «Best European Country Winners: 2014 10 Best Readers’ Choice Travel Awards»]. 10Best.&lt;/ref&gt;. У 2017 годзе Партугалія была абраная вядучым турыстычным напрамкам Эўропы&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20171211160926/https://www.worldtravelawards.com/award-europes-leading-destination-2017 «World Travel Awards Elects Portugal as Europe’s Leading Destination 2017»]. World Travel Awards.&lt;/ref&gt;, а ў 2018 і 2019 гадах — вядучым турыстычным напрамкам сьвету. Турыстычнымі цэнтрамі краіны ўважаюцца Лісабон, [[Кашкайш]], [[Алгарвэ]], Мадэйра, [[Назарэ]], [[Фатыма]], [[Абідуш]], Порту, Брага, [[Гімарайнш]] і Каімбра. Лісабон прыцягвае мноства турыстаў, займаючы дзявяты радок паводле наведвальнасьці сярод гарадоў Эўропы&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/en/the-10-most-visited-cities-in-europe/g-66897729 «The 10 most visited cities in Europe»]. DW.&lt;/ref&gt;. У 2024 годзе ў гатэлях места спынілася 6,7 мільёнаў турыстаў, зь якіх 5,5 мільёнаў чалавек былі замежнікамі&lt;ref&gt;[https://www.publico.pt/2025/02/14/economia/noticia/receitas-alojamentos-turisticos-novo-maximo-6669-milhoes-2024-2122544 «Concelho de Lisboa concentrou 28% do total dos hóspedes registados em 2024»]. Lisbon: Público.&lt;/ref&gt;.

=== Навука й тэхналёгіі ===
[[Файл:Exterior of Fundação Champalimaud 89.jpg|значак|Будынак [[Фонд Шампалімо|Фонду Шампалімо]].]]
Навукова-тэхнічная дасьледчая дзейнасьць пераважна робіцца ў рамках сеткі навукова-дасьледчых падразьдзяленьняў, якія належаць дзяржаўным унівэрсытэтам і аўтаномным дасьледчым установам, якія кіруюцца дзяржавай, як то [[Нацыянальны інстытут інжынэрыі, тэхналёгіяў і інавацыяў]] ды [[Нацыянальны інстытут біялягічных рэсурсаў]]. Фінансаваньне й кіраваньне гэтай сыстэмай ажыцьцяўляецца пад кіраўніцтвам Міністэрства навукі, тэхналёгіяў і вышэйшай адукацыі ды Фонду навукі й тэхналёгіяў. Найбуйнейшымі навукова-дасьледчымі падразьдзяленьнямі дзяржаўных унівэрсытэтаў паводле аб’ёму дасьледчых грантаў і рэцэнзаваных публікацыяў ёсьць навукова-дасьледчыя ўстановы ў галіне [[навукі пра жыцьцё|біялягічных навук]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.fct.pt/internacional/programas-tematicos/instituicoes-portuguesas-de-id-na-area-das-ciencias-e-tecnologias-do-mar/|загаловак=Instituições portuguesas de I&amp;D na área das Ciências e Tecnologias do Mar|выдавецтва=FCT}}&lt;/ref&gt;. Сярод найбуйнейшых недзяржаўных навукова-дасьледчых установаў вылучаецца [[Інстытут Гульбэнкяна]] ды [[Фонд Шампалімо]]. Нацыянальныя й транснацыянальныя высокатэхналягічныя й прамысловыя кампаніі адказваюць за навукова-дасьледчыя праекты. Адно з найстарэйшых навуковых таварыстваў Партугаліі ёсьць [[Лісабонская акадэмія навук]], заснаваная ў 1779 годзе&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.acad-ciencias.pt/academia/historia-da-academia/|загаловак=História da Academia|выдавецтва=Academia de Ciências de Lisboa}}&lt;/ref&gt;.

Двухбаковыя дзяржаўныя дасьледчыя намаганьні Пірэнэйскага кантынэнту ўлучаюць [[Міжнародная ібэрыйская лябараторыя нанатэхналёгіяў|Міжнародную ібэрыйскую лябараторыю нанатэхналёгіяў]] і разьмеркаваную вылічальную плятформу [[Ibercivis]]. Партугалія ёсьць сябрам агульнаэўрапейскіх навуковых арганізацыяў. Сярод іх [[Эўрапейская касьмічная агенцыя]], [[Эўрапейская лябараторыя фізыкі часьцінак]], [[ITER]] і [[Эўрапейская паўднёвая абсэрваторыя]]. У Партугаліі маецца найбуйнейшы ў Эўропе акіянарыюм, які месьціцца ў Лісабоне, а таксама іншыя вядомыя арганізацыі, якія спэцыялізуюцца на навуковых экспазыцыях і распаўсюдзе інфармацыі. Партугалія заняла 31-е месца ў [[Глябальны індэкс інавацыяў|Глябальным індэксе інавацыяў]] у 2025 годзе&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/portugal|загаловак=GII Innovation Ecosystems &amp; Data Explorer 2025|выдавецтва=WIPO}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Dutta, Soumitra; Lanvin, Bruno|спасылка=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html|загаловак=Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads|выдавецтва=World Intellectual Property Organization|год=2025|isbn=978-92-805-3797-0}}&lt;/ref&gt;.

=== Энэргетыка ===
[[Файл:Alqueva dam.JPG|значак|зьлева|[[Алвеўская дамба]].]]
У 2023 годзе нафта складала 44% ад агульнага аб’ёму энэргазабесьпячэньня Партугаліі. Аднак у 2021 годзе краіна паступова адмовілася ад вугальнай вытворчасьці энэргіі й разьвівае [[аднаўляльная энэргія|аднаўляльныя крыніцы энэргіі]], як то гідра- й ветраэнэргетыку&lt;ref&gt;[https://www.iea.org/countries/portugal «Portugal — Countries &amp; Regions»]. IEA.&lt;/ref&gt;, а таксама інвэстуе ў грамадзкі транспарт і электрамабілі&lt;ref&gt;[https://commission.europa.eu/business-economy-euro/economic-recovery/recovery-and-resilience-facility/country-pages/portugals-recovery-and-resilience-plan_en#:~:text=Key%20measures%20for%20the%20green,part%20of%20the%20REPowerEU%20chapter. «Portugal’s recovery and resilience plan»]. European Commission.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://climate-laws.org/document/portugal-s-national-energy-and-climate-plan-for-2021-2030_47f6 «Portugal’s National Energy and Climate Plan for 2021—2030»]. Climate Change Laws of the World.&lt;/ref&gt;.

Партугалія валодае значнымі рэсурсамі ветра- й гідраэнэргетыкі. У 2006 годзе пачала працаваць найбуйнейшая ў сьвеце сонечная электрастанцыя, вядомая як фотаэлектрычная электрастанцыя Мора, а першая ў сьвеце камэрцыйная хвалевая электрастанцыя, пад назовам хвалевая фэрма Агусадура, адкрылася ў [[Паўночны рэгіён (Партугалія)|Паўночным рэгіёне]] ў 2008 годзе. Да 2006 году 66% вытворчасьці электраэнэргіі ў краіне прыпадала на вугальныя й паліўныя электрастанцыі, 29% — на гідраэлектрастанцыі, а 6% — на ветравую энэргію&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20221104142037/https://www.iea.org/data-and-statistics/data-tools/energy-statistics-data-browser?country=PORTUGAL&amp;fuel=Energy%20supply&amp;indicator=ElecGenByFuel «IEA Energy Statistics: Portugal»]. IEA.&lt;/ref&gt;. У 2008 годзе з аднаўляльных крыніцаў энэргіі вырабляліся 43% электраэнэргіі ў краіне, нават не зважаючы на тое, што вытворчасьць гідраэлектраэнэргіі скарацілася праз моцныя засушы&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110514163035/http://diariodigital.sapo.pt/news.asp?section_id=114&amp;id_news=381941 «Fontes renováveis originaram 43% da electricidade consumida»]. Diário Digital&lt;/ref&gt;. У 2010 годзе экспарт электраэнэргіі перавышаў імпарт, і 70% энэргіі надыходзіла з аднаўляльных крыніцаў&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100619070535/http://www.agenciafinanceira.iol.pt/empresas/portugal-agencia-financeira-ren-energia-electricidade/1168567-1728.html «Portugal já exportou mais electricidade este ano que em 2009»]. Agência Financeira.&lt;/ref&gt;.

Партугальская нацыянальная кампанія перадачы энэргіі [[Нацыянальныя энэргетычныя сеткі]] выкарыстоўвае мадэляваньне дзеля прагназаваньня надвор’я, асабліва вятроў. Да сонечна-ветравой рэвалюцыі Партугалія дзесяцігодзьдзямі выпрацоўвала электраэнэргію на гідраэлектрастанцыях. Новыя праграмы спалучаюць вецер і ваду, то бок ветраныя турбіны перапампоўваюць ваду ўверх уначы, а затым вада цячэ ўніз удзень, вырабляючы электраэнэргію, калі попыт спажыўцоў найвышэйшы. Сыстэма разьмеркаваньня энэргіі цяпер двухбаковая. Яна спажывае электраэнэргію зь невялікіх генэратараў, як то сонечныя панэлі на даху.

У 2023 годзе Партугалія выкінула каля 339 мільёнаў тонаў парніковых газаў, то бок блізу 5 тонаў у сярэднім на чалавека, што эквівалентнае прыкладна 1% ад агульнасусьветных выкідаў&lt;ref&gt;Jones, Matthew W.; Peters, Glen P.; Gasser, Thomas; Andrew, Robbie M.; Schwingshackl, Clemens; Gütschow, Johannes; Houghton, Richard A.; Friedlingstein, Pierre; Pongratz, Julia (13.11.2024). [https://zenodo.org/records/14054503 «National contributions to climate change due to historical emissions of carbon dioxide, methane and nitrous oxide»]. EU Open Research Repository. — [[doi:10.5281/zenodo.14054503]].&lt;/ref&gt;. Як дзяржава ЭЗ, Партугалія ёсьць часткай сумеснага пляну па скарачэньні выкідаў як мінімум на 55% да 2030 году ў параўнаньні з узроўнем выкідаў у 1990 годзе. Краіна абавязалася дасягнуць вугляроднай нэўтральнасьці й нулявых выкідаў да 2050 году&lt;ref&gt;[https://www.climatewatchdata.org/countries/PRT?end_year=2021&amp;start_year=1990 «Portugal Climate Change Data | Emissions and Policies»]. Climate Watch Data.&lt;/ref&gt;.

== Дэмаграфія ==
[[Файл:Mapa densidade portugal.png|значак|Шчыльнасьць насельніцтва ў кантынэнтальнай частцы Партугаліі.]]
Паводле зьвестак Статыстычнай управы Партугаліі, на 31 сьнежня 2024 году насельніцтва Партугаліі складала {{Лік|10749635}} чалавек, зь якіх 52,2% складалі жанчыны й 47,8% прыпадала на мужчынаў&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20221123114641/https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&amp;xpgid=ine_destaques&amp;DESTAQUESdest_boui=541064323&amp;DESTAQUESmodo=2 «Censos 2021 — Principais tendências ocorridas em Portugal na última década»]. Statistics Portugal&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&amp;xpgid=ine_indicadores&amp;contecto=pi&amp;indOcorrCod=0012903&amp;selTab=tab0 «População residente (Série longa, início 1991 — N.º) por Local de residência (NUTS — 2013), Sexo e Idade; Anual»]. Instituto Nacional de Estatística.&lt;/ref&gt;. У 2025 годзе сярэдняя працягласьць жыцьця дасягнула 82,95 гадоў&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250715204214/https://www.macrotrends.net/global-metrics/countries/prt/portugal/life-expectancy «Portugal Life Expectancy 1950—2025»]. MacroTrends.&lt;/ref&gt;, прычым ААН прагназуе павелічэньне гэтага паказьніку да 90 гадоў і больш да 2100 году&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200613115155/https://zonzeewerk.nl/blog/portugal-in-numbers/ «Demographics of Portugal»]. Zonzeewerk.&lt;/ref&gt;. Насельніцтва гістарычна адносна аднастайнае, то бок большасьць людзей прытрымліваецца каталіцызму й размаўляе па-партугальску.

З 1980-х гадоў узровень нараджальнасьці ў Партугаліі быў значна ніжэйшы за каэфіцыент аднаўленьня насельніцтва ў 2,1. Агульны каэфіцыент нараджальнасьці на 2024 год ацэньваўся ў 1,36 дзіцяці на адную жанчыну, што ёсьць адным з найніжэйшых паказьнікаў у сьвеце&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091028133713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html «Total Fertility Rate»]. The World Factbook.&lt;/ref&gt;, і значна ніжэйшым за максымум у 5,0, які фіксаваўся ў 1911 годзе&lt;ref&gt;Roser, Max (2014). [https://web.archive.org/web/20180807185922/https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&amp;country=PRT «Total Fertility Rate around the world over the last centuries»]. Our World In Data.&lt;/ref&gt;. Такім чынам, насельніцтва Партугаліі стала старэе й у 2024 годзе было 11-м у сьвеце паводле сярэдняга веку. Краіна месьціца на чацьвертым радку паводле колькасьці грамадзянаў старэйшых за 65 гадоў, якія фармуюць 21,8% ад агульнай колькасьці насельніцтва&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230926224925/https://www.prb.org/resources/countries-with-the-oldest-populations-in-the-world/ «Countries with the Oldest Populations in the World»]. PRB.&lt;/ref&gt;. Згодна з прагнозамі нацыянальных статыстычных органаў, да 2080 году насельніцтва скароціцца да 7,7 мільёнаў чалавек, працягваючы пры гэтым старэць&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181202024624/https://punchng.com/portugal-offers-tax-breaks-to-returning-emigrants/ «Portugal offers tax breaks to returning emigrants»]. Punchng.&lt;/ref&gt;.

Партугальскае грамадзтва дэманструе адносна высокі ўзровень сацыяльна-эканамічнай роўнасьці, прычым краіна займае 24-е месца сярод 41 краінаў ЭЗ і АЭСіР паводле індэксу сацыяльнай справядлівасьці 2019 году&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231119022735/https://www.bertelsmann-stiftung.de/fileadmin/files/BSt/Publikationen/GrauePublikationen/SJI_2019.pdf «Social Justice in the EU — Index Report 2019»]. Bertelsmann-Stiftung.&lt;/ref&gt;. У 2018 годзе парлямэнт Партугаліі ўхваліў бюджэтны плян на 2019 год, які ўлучаў падатковыя ільготы для эмігрантаў, якія вяртаюцца, у спробе прыцягнуць назад тых, хто зьехаў падчас фінансавай крызы 2008 году&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190402192937/http://theportugalnews.com/news/government-creates-credit-line-for-emigrants-returning-to-invest/48771 «Government creates credit line for emigrants returning to invest»]. The Portugal News.&lt;/ref&gt;.

=== Рэлігія ===
[[Файл:Igreja Matriz de Fátima - Portugal (21418731630).jpg|значак|зьлева|Каталіцкая царква ў [[Фатыма|Фатыме]].]]
Афіцыйна Партугалія ёсьць сьвецкай дзяржавай без афіцыйнай рэлігіі. [[Каталіцкая Царква|Каталіцкая царква]], якая здаўна распаўсюджаная ў краіне&lt;ref&gt;Bloomer, Kristin C. (2018). «Possessed by the Virgin: Hinduism, Roman Catholicism, and Marian Possession in South India». Oxford University Press. — С. 14. — ISBN 9780190615093.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Russo, David J. (2000). «American History from a Global Perspective: An Interpretation». Greenwood Publishing Group. — С. 314. — ISBN 9780275968960.&lt;/ref&gt;, была фармальна аддзеленая ад ураду падчас Першай Партугальскай Рэспублікі. Гэта было пацьверджана ў канстытуцыі Партугаліі 1976 году. Рэлігійная свабода была таксама зацьверджана Канкардатам 1940 году паміж Партугаліяй і [[Сьвяты Сталец|Сьвятым Стальцом]] і Законам аб рэлігійнай свабодзе 2001 году.

Згодна зь перапісам насельніцтва 2021 году, 80,2% насельніцтва Партугаліі былі [[каталіцтва|каталікамі]]&lt;ref name=&quot;rtp-censos&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20221123182010/https://www.rtp.pt/noticias/pais/censos-2021-catolicos-diminuem-mas-ainda-sao-mais-de-80-dos-portugueses_n1449073 «Censos 2021. Católicos diminuem, mas ainda são mais de 80% dos portugueses»]. RTP.&lt;/ref&gt;. У краіне існуе невялікія [[пратэстанцтва|пратэстанцкія]] суполкі, а таксама [[іслам|мусульманскія]], [[індуізм|індуісцкія]], [[сыкхізм|сыкхскія]] й [[праваслаўная царква|праваслаўныя]] грамады. Сярод іншых у Партугаліі жывуць прадстаўнікі [[сьведкі Яговы|сьведак Яговы]], [[багаі]], [[будызм|будысцкія]], [[юдаізм|юдзейскія]] ды іншыя суполкі. Уплыў традыцыйнай афрыканскай рэлігіі й традыцыйнай кітайскай рэлігіі таксама адчуваецца сярод многіх людзей, асабліва ў галінах, павязаных з традыцыйнай кітайскай мэдыцынай і традыцыйнай афрыканскай травяной мэдыцынай. Паводле перапісаў блізу 14,1% насельніцтва абвесьцілі сябе безрэлігійнымі&lt;ref name=&quot;rtp-censos&quot;/&gt;.

Многія партугальскія сьвяты, фэстывалі й традыцыі маюць хрысьціянскае паходжаньне або кантэкст. Каталіцкім цэнтрам паломніцтва ёсьць мястэчка [[Фатыма]].

=== Мовы ===
[[Файл:Genísio04.jpg|значак|Шыльда [[Мірандзкая мова|мірандзкаю моваю]].]]
[[Партугальская мова]] ўважаецца афіцыйнай мовай Партугаліі. [[Мірандзкая мова]] таксама мае статус суафіцыйнай рэгіянальнай мовай у некаторых грамадах паўночна-ўсходняй Партугаліі. Яна ўваходзіць у астурска-леонскую групу моваў&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200806144357/https://termcoord.eu/2015/05/discovering-mirandese/ «Discovering Mirandese»]. Terminology Coordination Unit.&lt;/ref&gt;. Паводле ацэнак, у Партугаліі налічваецца ад 6000 да 7000 носьбітаў гэтай рэгіянальнай мовы&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150923204856/http://www.clul.ul.pt/pt/investigacao/210-project-border-languages-mirandese «Linguagens Fronteiriças: Mirandês»]. Centro de Linguística da Universidade de Lisboa.&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, з 2021 году ў Партугаліі афіцыйна прызнаны й абаронены пэўны дыялект, вядомы як [[баранкеньню]], на якім размаўляюць у [[Баранкуш]]ы&lt;ref&gt;Sousa, Guilhermina; Teles, Gonçalo (20.12.2021). [https://web.archive.org/web/20220109141226/https://www.tsf.pt/portugal/sociedade/o-barranquenho-ja-tem-protecao-agora-falta-quem-o-ensine-e-quem-o-mantenha-original-14425613.html «O barranquenho já tem proteção. Agora falta quem o ensine e quem o mantenha original»]. TSF.&lt;/ref&gt;. [[міндэрыцкая мова|Па-міндэрыцку]], то бок [[сацыялект]]е партугальскай мовы, размаўляюць блізу 500 чалавек у горадзе [[Міндэ]]&lt;ref&gt;Moutinho, Vera (27.09.2019). [https://web.archive.org/web/20220109142505/https://www.publico.pt/2019/09/27/culturaipsilon/video/quer-falar-mirandes-barranquenho-minderico-20190927-151045 «Quem quer falar mirandês, barranquenho, minderico?»]. Público.&lt;/ref&gt;.

Згодна зь [[Міжнародны індэкс валоданьня ангельскай мовай|Міжнародным індэксам валоданьня ангельскай мовай]], Партугалія мае высокі ўзровень валоданьня [[ангельская мова|гэтай моваю]], вышэйшы, чым у іншых раманскамоўных эўрапейскіх краінах, як то [[Францыя]], [[Італія]] ці [[Гішпанія]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170802000431/http://www.ef.co.uk/epi/ «EF English Proficiency Index – A comprehensive ranking of countries by English skills»]. Ef.co.uk.&lt;/ref&gt;.

== Культура ==
[[Файл:Feira de Barcelos (05Set) 040.jpg|значак|зьлева|[[Барсэлускі певень]] уважаецца культавым партугальскім сувэнірам і сымбалем.]]
Партугалія мае вылучную культуру пад уплывам розных цывілізацыяў праз эўрапейскія й міжземнаморскія вытокі, якія былі аздобленыя актыўнай роляй краіны ў эпоху [[Вялікія геаграфічныя адкрыцьці|Вялікіх геаграфічных адкрыцьцяў]]. У 1990-х і 2000-х гадах Партугалія мадэрнізавала свае грамадзкія культурныя ўстановы, у тым ліку дзякуючы [[фундацыя Галуста Гюльбэнкяна|фундацыі Галуста Гюльбэнкяна]], якая паўстала ў 1956 годзе ў Лісабоне. Партугалія славута сваімі музычнымі кірункамі. Сярод іх найбольш знакаміты — [[фаду]] (ад {{мова-pt|fado|скарочана}} — «лёс»). Клясычнай зоркай партугальскага фаду зьяўляецца [[Амалія Радрыгеш]].

=== Архітэктура ===
[[Файл:Casa da Música - Porto, Portugal, 2012 - 001.jpg|значак|[[Дом музыкі (Порту)|Дом музыкі]] ў Порту.]]
Традыцыйная архітэктура адметная й улучае ў сябе такія напрамкі, як то [[мануэліна]], таксама вядомы як партугальская позьняя готыка, раскошны складаны партугальскі стыль архітэктурнага арнамэнту першых дзесяцігодзьдзяў XVI стагодзьдзя, за якім рушыў усьлед стыль [[памбаліна]] XVIII стагодзьдзя.

Інтэрпрэтацыя традыцыйнай архітэктуры XX стагодзьдзя, мяккі партугальскі стыль, шырока сустракаецца ў буйных гарадах, асабліва ў Лісабоне. Сучасная Партугалія дала сусьветна вядомых архітэктараў, як то [[Эдуарду Соўту дэ Моўра]], [[Алвару Сыза Віейра]] й [[Гансалу Бірн]]. У Партугаліі таксама вядомы [[Тамаш Тавэйра]], асабліва дзякуючы ягоным спартовым праектам&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110429003508/http://www.dn.pt/Inicio/interior.aspx?content_id=615671 «Estádios de Tomás Taveira e Souto Moura premiados»]. Diário de Notícias.&lt;/ref&gt;. [[Азулежу]] лічыцца асноўным, тыповы элемэнтам сярод традыцыйных будаўнічых матэрыялаў і будаўнічых тэхналёгіяў Партугаліі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230516000147/https://comunidadeculturaearte.com/a-historia-do-azulejo-portugues/ «A história do azulejo português»]. Comunidade Cultura e Arte.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230516001643/https://www.portugal-the-simple-life.com/post/azulejos-portuguese-tiles «Azulejos — Get to know the famous Portuguese tiles»]. Portugal Simple Life.&lt;/ref&gt;.

=== Літаратура ===
{{Асноўны артыкул|Партугальская літаратура}}
[[Файл:Camões, por Fernão Gomes.jpg|значак|зьлева|Выбітны партугальскі паэт [[Луіш дэ Камойньш]].]]
У партугальскай літаратуры [[паэзія]] заўсёды мела значна большы ўплыў чым [[проза]]. Партугальская літаратура, адная з самых раньніх заходніх літаратураў, разьвівалася як праз тэксты, гэтак й празь песьні. У эпоху [[Сярэднявечча]], у час калі ўтварылася партугальская [[нацыя]], на паўднёвым усходзе ПІрэнэйскага паўвострава паэзія была вельмі распаўсюджанай, у гэты час узьніклі адметныя эпічныя й лірычныя творы. Да 1350 году партугальскія трубадуры распаўсюдзілі свой літаратурны ўплыў на ўсім паўвостраве&lt;ref&gt;Ferreira, Maria Ema (1998). «Poesia e prosa medievais». Editora Ulisseia. — С. 9. — ISBN 972-568-124-X. OCLC 52071315.&lt;/ref&gt;, напрыклад, кароль [[Дыніш I|Дыніш]] славіўся сваёй паэзіяй. Іншыя каралі пісалі й фінансавалі літаратурныя творы цягам усёй партугальскай гісторыі, напрыклад, кароль [[Фэрнанду I]], які падтрымаў Пэру Мэніну ў напісанні ''«Кнігі Фалькуарыі»''&lt;ref&gt;Segundo D. Duarte, Mário Santiago de (12.09.2014). [https://web.archive.org/web/20240202203324/https://www.uc.pt/fluc/dfci/public_/publicacoes/uma_modernidade_perdida «Uma modernidade perdida: da melancolia à alegria racional na antropologia do homem superior»]. Revista Filosófica de Coimbra. 22 (43). Carvalho: 190. — [[doi:10.14195/0872-0851_43_7]].&lt;/ref&gt;. Самымі вядомымі клясычнымі паэтамі Партугаліі лічацца [[Луіш дэ Камойньш]] і [[Фэрнанду Пэсоа]], таксама існуе цэлы шэраг іншых, менш вядомых літаратурных мастакоў, якія таксама зрабілі значны ўплыў на станаўленьне сучаснай партугальскай літаратуры.

Прыгоднік й паэт Луіш дэ Камойньш напісаў эпічную паэму ''«[[Лузіяды]]»'', на якую галоўным чынам паўплывала ''«[[Энэіда]]»'' [[Вэргіліюс]]а&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20171014103951/https://www.wdl.org/en/item/11198/ «The Lusiads»]. World Digital Library.&lt;/ref&gt;. Сучасная партугальская паэзія мае вытокі з нэаклясычных і сучасных стыляў, прыкладам якіх ёсьць [[Мануэл Марыя Барбоза ду Бакажэ]], [[Антэру дэ Кентал]] і [[Фэрнанду Пэсоа]]. Сучасная партугальская літаратура прадстаўленая такімі аўтарамі, як то [[Алмэйда Гарэт]], [[Камілу Каштэлу Бранку]], [[Эса дэ Кейруш]], Фэрнанду Пэсоа, [[Сафія дэ Мэлу Брэйнэр Андрэсэн]], [[Антонію Лобу Антуніш]], [[Мігел Торга]] й [[Агуштына Бэса-Луіш]]. Асабліва папулярны й выбітны [[Жузэ Сарамагу]], які стаў ляўрэатам [[Нобэлеўская прэмія|Нобэлеўскай прэміі]] ў галіне літаратуры 1998 году.

=== Выяўленчае мастацтва ===
[[Файл:A Adoração dos Magos (1828) - Domingos Sequeira.png|значак|Карціна партугальскага мастака [[Дамінгуш Сэкейра|Дамінгуша Сэкейры]].]]
Партугалія мае багатую гісторыю жывапісу. Першыя вядомыя мастакі, якія датуюцца XV стагодзьдзем, як то [[Нуну Гансалвіш]] і [[Вашку Фэрнандыш]], былі часткай позьнягатычнага пэрыяду жывапісу&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/nuno-goncalves/|загаловак=O mítico Nuno Gonçalves|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/nuno-goncalves/|загаловак=Grão Vasco, o lendário pintor de Viseu|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2012}}&lt;/ref&gt;. У эпоху [[Адраджэньне|Адраджэньня]] партугальскі жывапіс быў пад моцным уплывам паўночнаэўрапейскага жывапісу&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://estudoemcasaapoia.dge.mec.pt/recurso/producao-artistica-em-portugal-manuelino-e-tendencias-do-renascimento|загаловак=Produção Artística em Portugal: Manuelino e tendências do Renascimento|выдавецтва=Ministry of Education}}&lt;/ref&gt;. У эпоху [[барока]] найбольш пладавітымі мастакамі былі [[Хасэфа дэ Обідас|Жузэфа дэ Обідуш]] і [[Віейра Лузытану]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/josefa-de-obidos-1630-ou1634-1684/|загаловак=Josefa de Óbidos, a pintora das naturezas mortas|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2012}}&lt;/ref&gt;. [[Жузэ Мальёа]], вядомы сваімі працамі ў стылі фаду, і [[Калумбану Бардалу Піньейру]], які напісаў партрэты [[Тэофілу Брага|Тэофілу Брагі]] й [[Антэру дэ Кентал]]а, былі арыенцірамі ў натуралістычным жывапісе&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/jose-malhoa-1855-1933/|загаловак=José Malhoa, pintor de costumes e tradições|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/columbano-bordalo-pinheiro-1857-1929/|загаловак=Columbano Bordalo Pinheiro, mestre do retrato|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2012}}&lt;/ref&gt;.

У XX стагодзьдзі паўстаў [[мадэрнізм]], а разам зь ім зьявіліся найбольш вядомыя партугальскія мастакі. Гэтак [[Амадэў дэ Соўза-Кардозу]], які быў пад моцным уплывам францускіх мастакоў, асабліва [[Рабэр Дэлянэ|Рабэра]] й [[Соня Дэлянэ|Соні Дэлянэ]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.nationalgeographic.pt/historia/amadeo-souza-cardoso-biografia-o-genio_4346|загаловак=Amadeo de Souza-Cardoso: O génio que viveu furiosamente|выдавецтва=National Geographic Portugal|дата публікацыі=05.06.2024}}&lt;/ref&gt;. Сярод іншых выдатных мастакоў-мадэрністаў ды літаратараў вылучаюцца [[Карлуш Батэльлю]] й [[Алмада Нэгрэйруш]], сябар паэта [[Фэрнанду Пэсоа]], які напісаў ягоны партрэт. Партугальскія мастакі таксама былі пад уплывам як [[кубізм]]у, гэтак і [[футурызм]]у&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/jose-de-almada-negreiros/|загаловак=José de Almada Negreiros: artista multimédia|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=1999}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://arquivos.rtp.pt/conteudos/botelho-um-olhar-na-cidade/|загаловак=Botelho: um Olhar na Cidade|выдавецтва=RTP|дата публікацыі=05.05.1982}}&lt;/ref&gt;. Да слынных міжнародных дзеячоў у выяўленчым мастацтве сёньня важна вылучыць [[Віейра да Сылву|Віейру да Сылву]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://gulbenkian.pt/cam/artist/maria-helena-vieira-da-silva/|загаловак=Maria Helena Vieira da Silva|выдавецтва=Calouste Gulbenkian Foundation}}&lt;/ref&gt;, [[Жулію Памар]]а&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://gulbenkian.pt/cam/artist/julio-pomar/|загаловак=Júlio Pomar|выдавецтва=Calouste Gulbenkian Foundation}}&lt;/ref&gt;, [[Жуана Вашкунсэлуш|Жуану Вашкунсэлуш]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.rtp.pt/programa/tv/p44926/e5|загаловак=Joana Vasconcelos|выдавецтва=RTP|дата публікацыі=2024}}&lt;/ref&gt;, [[Жуліан Сармэнту|Жуліана Сармэнту]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://gulbenkian.pt/cam/artist/juliao-sarmento/|загаловак=Julião Sarmento|выдавецтва=Calouste Gulbenkian Foundation}}&lt;/ref&gt; й [[Паўла Рэгу|Паўлу Рэгу]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://ensina.rtp.pt/artigo/uma-biografia-de-paula-rego/|загаловак=Uma biografia de Paula Rego|выдавецтва=RTP Ensina|дата публікацыі=2022}}&lt;/ref&gt;.

=== Кухня ===
[[Файл:Lisboa L1190316 (24864204799).jpg|значак|зьлева|Папулярны партугальскі дэсэрт [[паштэйш-дэ-ната]].]]
Партугальская кухня лічыцца разнастайнай і ўважаецца часткай атлянтычнай дыеты. Важным інгрэдыентам партугальскай кухні ёсьць сухая [[траска]]. Згодна зь некаторымі зьвесткамі вядома, што партугальцы засвоілі 365 розных спосабаў прыгатаваньня траскі, гэта значыць, што страву з траску можна мець на кожны дзень году. Сярод вядомых рэцэптаў [[бакаляў-а-браш]], [[бакаляў-а-Гоміш-дэ-Са]], [[бакаляў-кам-наташ]], бакаляў-а-Міньёта, бакаляў-эшпірытуал, бакаляў-а-Лагарэйру, бакаляў-асаду, [[бакаляў-а-Зэ-ду-Піпу]] й [[паштэйш-дэ-бакаляў]]. Акрамя траскі ў Партугаліі маюцца стравы з смажанымі [[сардзіна]]мі, [[скумбрыя]]й&lt;ref&gt;[https://www.jn.pt/4287431595/peixes-dos-mais-pescados-aos-mais-consumidos/ «Peixes dos mais pescados aos mais consumidos»]. Jornal de Notícias.&lt;/ref&gt;, марскім карасём. Гэтак папулярнай ёсьць страва [[калдэйрада]], то бок рагу на аснове памідораў, якое можна прыгатаваць з розных відаў рыбы або малюскаў, з цыбуляй, часныком, ляўровым лісьцем, бульбай, перцам і пятрушкай&lt;ref&gt;Sylvia Fountaine (3.06.2020). [https://web.archive.org/web/20231225163848/https://www.feastingathome.com/portuguese-fish-stew-caldeirada/ «Portuguese Fish Stew (Caldeirada)»]. Feasting At Home.&lt;/ref&gt;.

Тыповыя партугальскія стравы зь [[мяса]], прыгатаваныя звычайна зь ялавічыны, сьвініны, курыцы, казьляціны, бараніны або качкі, улучаюць [[казыду-а-партугеза]], [[фэйжуада]], [[чураска]], лэйтан (смажанае парася), шанфана й [[сьвініна па-алентэжанску]]. Тыповыя стравы хуткага харчаваньня ўлучаюць [[франсэзыньня|франсэзыньню]] з Порту й сэндвічы біфанас (сьвініна на грылі) або прэгу (ялавічына на грылі)&lt;ref&gt;Ryder, Alida (18.05.2019). [https://web.archive.org/web/20231225163848/https://simply-delicious-food.com/easy-portuguese-prego-rolls/ «Easy Portuguese prego rolls»]. Simply Delicious.&lt;/ref&gt;. Яечны пірог з заварным крэмам, вядомы як [[паштэл-дэ-ната]], тыповы й папулярны сярод партугальцаў, але таксама набыў папулярнасьць за мяжой і сярод замежнікаў, якія наведваюць краіну&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230128142950/https://www.bbcgoodfood.com/recipes/pasteis-de-nata «Portuguese custard tarts (Pastéis de nata)»]. BBC Good Food.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Oliveira, Sónia; Fradinho, Patrícia; Mata, Paulina; Moreira-Leite, Bruno; Raymundo, Anabela (1.10.2019). [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1878450X19300320 «Exploring innovation in a traditional sweet pastry: Pastel de Nata»]. International Journal of Gastronomy and Food Science. 17 100160. — [[doi:10.1016/j.ijgfs.2019.100160]].&lt;/ref&gt;.

Партугальскія [[віно|віна]] карыстаюцца прызнаньнем з часоў рымлянаў, якія асацыявалі рэгіён з сваім богам [[Бахус]]ам праз клімат. Аднымі з найлепшых партугальскіх вінаў ёсьць Vinho Verde, Alvarinho, Vinho do Douro, Vinho do Alentejo, Vinho do Dão, Vinho da Bairrada, а таксама салодкі [[партвэйн]], віно Madeira і Moscatel з [[Сэтубал]]у й Favaios.

== Спорт ==
[[Файл:Cristiano Ronaldo Portugal.jpg|значак|зьлева|[[Крыштыяну Раналду]] ўважаецца ня толькі адным з самых выбітных футбалістаў краіны, але й сьвету.]]
[[Футбол]] уважаецца папулярным відам спорту ў Партугаліі. Тут ладзяцца некалькі футбольных спаборніцтваў ад мясцовага аматарскага да прафэсійнага ўзроўню. Найлепшыя гульцы ўсіх часоў [[Эўсэбію]], [[Луіш Фігу]] й [[Крыштыяну Раналду]] ёсьць галоўнымі сымбалямі партугальскай футбольнай гісторыі&lt;ref&gt;[https://www.record.pt/internacional/detalhe/eusebio-figo-e-cr7-na-historia-da-bola-de-ouro-734571 «Eusébio, Figo e CR7 na história da Bola de Ouro»]. Record.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20251002020431/https://sicnoticias.pt/desporto/2020-10-19-Encontrar-a-melhor-equipa-de-todos-os-tempos.Ronaldo-Figo-e-Eusebio-nomeados «Encontrar a melhor equipa de todos os tempos. Ronaldo, Figo e Eusébio nomeados»]. SIC Notícias&lt;/ref&gt;. Варта таксама адзначыць партугальскіх футбольных трэнэраў, сярод якіх вылучаюцца [[Жузэ Маўрыньню]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231207180717/https://internationaldistribution.sic.pt/catalogue/lifestyle/2017-02-23-JOSE-MOURINHO---THE-BEST-COACH-IN-THE-WORLD «José Mourinho — The best coach in the world»]. SIC International Distribution.&lt;/ref&gt; й [[Абэл Фэрэйра]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230410135028/https://www.dn.pt/desporto/abel-vence-campeonato-paulista-e-e-o-treinador-estrangeiro-com-mais-titulos-do-brasil-16149727.html «Abel vence Campeonato Paulista e é o treinador estrangeiro com mais títulos do Brasil»]. DN.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231207180709/https://tribuna.expresso.pt/futebol-internacional/2023-12-07-Abel-para-a-eternidade-Palmeiras-revalida-titulo-do-Brasileirao-e-portugues-consolida-estatuto-lendario-f3afeeed «Abel para a eternidade: Palmeiras revalida título do Brasileirão e português consolida estatuto lendário»]. Tribuna Expresso.&lt;/ref&gt;. Нацыянальная [[зборная Партугаліі па футболе]] была [[чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіёнам Эўропы]], атрымаўшы ў 2016 годзе перамогу зь лікам 1:0 у фінале над [[Зборная Францыі па футболе|зборнай Францыяй]], дзе й гуляўся турнір. Акрамя таго, Партугалія добра выступае ў [[Ліга нацыяў УЭФА|Лізе нацыяў]], а таксама была срэбным прызэрам [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2004 году|чэмпіянату Эўропы 2004 году]], трэцяе месца на [[чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|чэмпіянаце сьвету па футболе 1966 году]] й чацьвертае месца на [[чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|чэмпіянаце сьвету 2006 году]]. Няблага спаборнічае й моладзевая зборная краіны па футболе.

Самымі папулярнымі й тытулаванымі футбольнымі клюбамі краіны лічацца «[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]», «[[Спортынг Лісабон|Спортынг]]» і «[[Порту (футбольны клюб)|Порту]]», якія таксама вядомыя як «вялікая тройка». Разам яны некалькі разоў здабывалі тытулы у эўрапейскіх клюбных спаборніцтвах [[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]]. [[Партугальская фэдэрацыя футболу]] штогод ладзіць Кубак Алгарвэ й жаночы футбольны турнір. Акрамя футболу, многія партугальскія спартовыя клюбы, у тым ліку й «вялікая тройка», спаборнічаюць у іншых віждах спорту з розным узроўнем посьпеху й папулярнасьці, сярод іх [[хакей на роліках]], [[баскетбол]], [[футзал]], [[гандбол]], [[валейбол]] і [[лёгкая атлетыка]].

У шасэйным [[роварны спорт|роварным спорце]] найважнейшай гонкай краіны лічыцца [[Волта Партугаліі]], дзе бяруць удзел ня толькі іншаземныя клюбы й мясцовыя прафэсійныя роварныя каманды, як то «Спортынг», «Баавішта», «Сыклізма Тавіра» й «Сыкліста Мая». У [[аўтаспорт|аўтаспорце]] Партугалія вядомая дзякуючы ралі Партугаліі, а таксама аўтадромамі Эштарыл і Алгарвэ. У водных відах спорту Партугалія мае посьпехі ў плаваньні, водным пола й сэрфінгу. Краіна дасягнула посьпеху ў веславаньні на каноэ зь некалькімі чэмпіёнамі сьвету й Эўропы, гэтак алімпійскім чэмпіёнаў стаў [[Фэрнанду Пімэнта]]. Штогод краіна ладзіць адзін з этапаў чэмпіянату Сусьветнай лігі па сэрфінгу сярод мужчынаў і жанчынаў. Іншымі папулярнымі відамі актыўнага адпачынку, павязанымі з спортам, улучаюць страйкбол, [[гольф]], шпацыры пехатою, паляваньне й арыентаваньне. Партугалія лічыцца адным зь вядучых сусьветных цэнтраў для гульні ў гольф&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170211082330/http://www.globalgolfermag.com/matthewmooreblogspot/why-portugal-is-still-europes-1-golf-destination/ «Why Portugal is still Europe’s #1 golf destination»]. Global Golfer Mag.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170803011446/https://tripwix.com/2016/12/world-golf-awards-2016-portugal-voted-the-best-golf-destination-in-the-world/ «World Golf Awards 2016: Portugal Voted the Best Golf Destination in the World»]. Tripwix.&lt;/ref&gt;.

== Глядзіце таксама ==
* [[Сем цудаў Партугаліі]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* {{спасылка|url=https://www.portugal.gov.pt/pt/gc25|загаловак=XXV Governo Constitucional|выдавец=|камэнтар=Сайт партугальскага ўраду|мова=pt}}
* {{спасылка|url=https://www.portugal.gov.pt/en/gc25|загаловак=Governo de Portugal|мова=en}}
* {{спасылка|url=http://fotolizbona.pl/|загаловак=Lizbona w Fotografii — Polski Przewodnik|камэнтар=Фатаздымкі Партугаліі}}{{ref-pl}}
* {{спасылка|url=https://www.visitportugal.com/en|загаловак=www.visitportugal.com|камэнтар=Афіцыйны турыстычны сайт}}{{ref-en}}

{{Краіны Эўропы}}
{{Краіны Эўразьвязу}}
{{NATO}}
{{АБСЭ}}

[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>pory5or1f5msylxnt9p2dksohsvya7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арктычны акіян</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9797</id>
    <revision>
      <id>2698109</id>
      <parentid>2664320</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T05:55:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2698109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19935" sha1="9p1j41misr1m8bfcmfw9m32e8aa00sm" xml:space="preserve">[[Файл:Arctic Ocean.png|міні|200пкс|Арктычны Акіян]]
'''Арктычны акіян''' ('''Паўночны Ледавіты Акіян''') — самы малы акіян на [[Зямля|Зямлі]], абмывае [[Эўразія|Эўразію]], [[Паўночная Амэрыка|Паўночную Амэрыку]]. На тэрыторыі Арктычнага акіяну знаходзіцца [[Паўночны полюс]] Зямлі. Плошча (з [[Мора|марамі]]) — 14,090 млн км². [[Міжнародная гідраграфічная арганізацыя]] (МГА) распазнае яго як [[акіян]], аднак некаторыя акіянографы называюць яго як Арктычнае мора, клясыфікуючы яго як адно з мораў [[Атлянтычны акіян|Атлянтычнага акіяна]]&lt;ref&gt;Tomczak, Matthias; Godfrey, J. Stuart (2003). [https://web.archive.org/web/20070630202249/http://www.es.flinders.edu.au/~mattom/regoc/ «Regional Oceanography: an Introduction»] (2 ed.). Delhi: Daya Publishing House. — ISBN 81-7035-306-8.&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, Арктычны акіян можна разглядаць як паўночную частку ўсёабдымнага [[Сусьветны акіян|Сусьветнага акіяна]].

Акіян амаль цалкам акружаны Эўразіяй і Паўночнай Амэрыкай, і на працягу амаль усяго году часткова пакрыты [[лёд]]ам, і амаль цалкам узімку. [[Тэмпэратура]] акіяна і ягоная салёнасьць зьмяняюцца сэзонна, бо ледзяное покрыва растае і замярзае ў розныя сэзоны&lt;ref&gt;[http://psc.apl.washington.edu/HLD/Lomo/OM2001AagaardWoodgate.pdf «Some Thoughts on the Freezing and Melting of Sea Ice and Their Effects on the Ocean»] K. Aagaard and R. A. Woodgate, Polar Science Center, Applied Physics Laboratory University of Washington, 2001.&lt;/ref&gt;. Салёнасьць зьяўляецца самай нізкай у сярэднім у параўнаньні зь іншымі пяцьцю акіянамі, з-за нізкага выпарэньня, значных прытокаў прэснай вады з рэк і ручаёў, а таксама з-за абмежаванага адтоку ў навакольныя акіянічныя воды з больш высокай характарыстыкай салёнасьці. Улетку аб’ём лёду скарачаецца прыкладна на 50%&lt;ref&gt;Michael Pidwirny (2006). [http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html «Introduction to the Oceans»]. www.physicalgeography.net.&lt;/ref&gt;. [[Амэрыканскі цэнтар дадзеных па сьнегу і лёду|Амэрыканскі цэнтар зьвестак па сьнегу і лёду]] (NSIDC) выкарыстоўвае спадарожнікавыя дадзеныя, каб забясьпечыць штодзённыя запісы арктычнага марскога ледзянога покрыва і хуткасьць ягонага раставаньня ў параўнаньні зь сярэднім пэрыядам і за мінулыя гады.

Да Арктычнага акіяну прымыкаюць тэрыторыі [[Данія|Даніі]] ([[Грэнляндыя|Грэнляндыі]]), [[Ісьляндыя|Ісьляндыі]], [[Канада|Канады]], [[Нарвэгія|Нарвэгіі]], [[Расея|Расеі]] і [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|Злучаных Штатаў Амэрыкі]]. Прававы статус акіяну на міжнародным узроўні не рэглямэнтаваны, аднак фрагмэнтарна ён вызначаецца нацыянальным заканадаўствам арктычных краінаў і міжнародна-прававымі дамовамі.

== Клімат ==
Пад уплывам чацьвярцічнага аблядненьня, клімат Арктычнага акіяну вызначаецца як [[арктычны клімат|арктычны]], які характарызуецца ўстойлівым холадам і адносна невялікімі дыяпазонамі гадавой тэмпэратуры. Зімы характарызуюцца [[палярная ноч|палярнай ноччу]], зь вельмі нізкімі тэмпэратурамі і стабільнымі ўмовамі надвор’я. [[Цыклён]]ы маюць месца толькі з боку [[Атлянтычны акіян|Атлянтычнага акіяну]]&lt;ref name=&quot;simmonds&quot;&gt;Simmonds, Ian; Burke, Craig; Keay, Kevin (2008). «Arctic climate change as manifest in cyclone behavior». Journal of Climate. — С. 21.&lt;/ref&gt;. Лета характарызуецца бесьперапынным дзённым сьвятлом, а тэмпэратура можа падняцца вышэй кропкі плаўленьня лёду ({{ГЦэ|0}}). Цыклёны часьцей назіраюцца летам, яны могуць выклікаць дождж або сьнег&lt;ref name=&quot;simmonds&quot;/&gt;. Воблачна цэлы год, хмары пакрываюць неба ў сярэднім ад 60% зімой да больш чым 80% у летні пэрыяд&lt;ref&gt; Serreze, Mark C; Barry, Roger G (2014). «The Arctic Climate System» (2nd ed.). New York: Cambridge University Press. — С. 56—59. — ISBN 978-1-107-03717-5.&lt;/ref&gt;.

Тэмпэратура паверхні акіяну зьяўляецца даволі сталай велічынёй і знаходзіцца паблізу пункту замярзаньня марской вады. З прычыну таго, што акіян складаецца з салёнай вады, гэтая тэмпэратура дасягае {{ГЦэ|—1,8|сп}}.

== Экалягічныя праблемы ==
=== Таяньне арктычнага лёду ===
[[Файл:Walruses on ice floes.jpg|значак|зьлева|Маржы на крыгах у Арктычным акіяне.]]
Арктычны ледзяны полаг зьмяншаецца, а таксама часта ўзьнікаюць сэзонныя дзіркі ў [[азонавы слой|азонавым плясьце]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.ec.gc.ca/cleanair-airpur/Linking_Today_into_Tomorrow-WS4D339983-1_En.htm|загаловак=Erreur HTTP 404 - Non trouvé|выдавецтва=ec.gc.ca}}&lt;/ref&gt;. Скарачэньне плошчы арктычнага марскога лёду зьніжае сярэдняе альбэда плянэты, што, мажліва, робіцца чыньнікам глябальнага пацяпленьня ў выніку мэханізму станоўчай зваротнай сувязі&lt;ref name=&quot;R.Black&quot;&gt;{{спасылка|спасылка=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4315968.stm|загаловак=Earth – melting in the heat?|выдавец=October 2005. BBC News. Retrieved|копія=https://web.archive.org/web/20180630003659/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4315968.stm|дата копіі=30.06.2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Buixadé Farré, Albert; Stephenson, Scott R.; Chen, Linling; Czub, Michael; Dai, Ying; Demchev, Denis; Efimov, Yaroslav; Graczyk, Piotr; Grythe, Henrik; Keil, Kathrin; Kivekäs, Niku; Kumar, Naresh; Liu, Nengye; Matelenok, Igor; Myksvoll, Mari; O'Leary, Derek; Olsen, Julia; Pavithran .A.P., Sachin; Petersen, Edward|загаловак=Commercial Arctic shipping through the Northeast Passage: Routes, resources, governance, technology, and infrastructure|выданьне=Polar Geography|том=37|нумар=4|старонкі=298—324|год=16.10.2014|DOI=10.1080/1088937X.2014.965769}}&lt;/ref&gt;. Дасьледаваньні выявілі, што Арктыка можа ўпершыню ў гісторыі чалавецтва стаць вольнай ад лёду ўлетку да 2040 году&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161104022324/http://www.theaustralian.com.au/archive/business-old/russia-the-next-climate-recalcitrant/story-e6frg976-1111118052004 Russia the next climate recalcitrant] Peter Wilson, 17 November 2008, The Australian. Retrieved 3 November 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://nsidc.org/cryosphere/icelights/2011/05/when-will-arctic-lose-its-sea-ice|загаловак=When will the Arctic lose its sea ice?|выдавецтва=National Snow &amp; Ice Data Center|дата публікацыі=05.2011}}&lt;/ref&gt;. Ацэнкі таго, калі Арктыка апошні раз была вольнай ад лёду, розьняцца. Гэтак, 65 мільёнаў гадоў таму, калі выкапні сьведчаць пра тое, што расьліны існавалі там яшчэ 5500 гадоў таму, лёд і акіянічныя керны, якія датуюцца 8000 гадамі да апошняга цёплага пэрыяду, або 125 тысяч гадоў падчас [[Мікулінскае міжледавікоўе|апошняга ўнутрыледавіковага пэрыяду]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://nsidc.org/arcticseaicenews/faq/#summer_ice|загаловак=Has the Arctic Ocean always had ice in summer?|выдавецтва=National Snow &amp; Ice Data Center|дата публікацыі=02.2012}}&lt;/ref&gt;.

Павышэньне тэмпэратуры ў Арктыцы можа прывесьці да прытоку вялікай колькасьці прэснай талай вады ў паўночную Атлянтыку, што, магчыма, парушыць [[тэрмагалінная цыркуляцыя|глябальныя акіянічныя плыні]]. Затым могуць адбыцца патэнцыйна сур’ёзныя зьмены клімату Зямлі&lt;ref name=&quot;R.Black&quot; /&gt;. Зь цягам зьмяншэньня плошчы марскога лёду і павышэньня ўзроўню мора ўзьдзеяньне такіх штормаў, як [[Вялікі арктычны цыклён 2012 году]], на адкрытую ваду павялічваецца, як і магчымая шкода ад салёнай вады для расьліннасьці на беразе ў такіх месцах, як то дэльта Макензі, бо больш верагоднымі робяцца больш моцныя штормавыя прыплывы&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Lauren Morello|спасылка=http://www.climatecentral.org/news/warmer-arctic-with-less-ice-increases-storm-surge-15689|загаловак=Warmer Arctic with Less Ice Increases Storm Surge|выдавец=Climate Central|дата публікацыі=05.03.2013}}&lt;/ref&gt;.

Глябальнае пацяпленьне пачасьціла сустрэчы паміж белымі мядзьведзямі і людзьмі. Зьніжэньне марскога лёду з прычыны раставаньня прымушае [[мядзьведзь белы|белых мядзьведзяў]] шукаць новыя крыніцы ежы&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://weather.com/news/news/2019-02-11-russian-archipelago-invaded-polar-bears-emergency|загаловак=Arctic Russian Town Declares Polar Bear Invasion Emergency After 52 Wander In|выдавецтва=The Weather Company|дата публікацыі=11.02.2019|копія=https://web.archive.org/web/20190306043253/https://weather.com/news/news/2019-02-11-russian-archipelago-invaded-polar-bears-emergency|дата копіі=06.03.2019}}&lt;/ref&gt;. Пачынаючы зь сьнежня 2018 году і дасягнуўшы піку ў лютым 2019 году, масавае ўварваньне белых мядзьведзяў на архіпэляг [[Новая Зямля (архіпэляг)|Новая Зямля]] змусіла мясцовыя ўлады абвесьціць надзвычайнае становішча. Дзясяткі белых мядзьведзяў пранікалі ў дамы, грамадзкія будынкі і жылыя раёны&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Abellan Matamoros, Cristina|спасылка=https://www.euronews.com/2019/02/12/watch-polar-bear-in-russian-archipelago-peaks-inside-a-house|загаловак=Watch: Polar bear in Russian archipelago peeks inside a house|выдавец=euronews.com|дата публікацыі=13.02.2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Stambaugh, Alex|спасылка=https://edition.cnn.com/2019/02/11/asia/polar-bears-russia-intl/index.html|загаловак=Polar bear invasion: Parents scared to send children to school in remote Russian archipelago|выдавец=CNN|дата публікацыі=12.02.2019}}&lt;/ref&gt;.

=== Распад гідратаў газу ===
Марскі лёд і халодныя ўмовы, якія ён падтрымлівае, стабілізуюць адклады [[мэтан]]у на берагавой лініі і паблізу яе&lt;ref name=&quot;independent2008&quot;&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.independent.co.uk/environment/climate-change/exclusive-the-methane-time-bomb-938932.html|загаловак=Exclusive: The methane time bomb|выдавецтва=The Independent|дата публікацыі=23.09.2008|копія=https://web.archive.org/web/20090403201120/http://www.independent.co.uk/environment/climate-change/exclusive-the-methane-time-bomb-938932.html|дата копіі=03.04.2009}}&lt;/ref&gt;, прадухіляючы распад клятратаў і вылучэньне мэтану ў атмасфэру, што прыводзіць да далейшага пацяпленьня. Раставаньне гэтага лёду можа выклікаць выкід вялікай колькасьці мэтану, магутнага [[парніковы газ|парніковага газу]], у атмасфэру, што прывядзе да далейшага пацяпленьня з больш моцным цыклем [[станоўчая зваротная сувязь|станоўчай зваротнай сувязі]] і выміраньня марскіх відаў&lt;ref name=&quot;independent2008&quot;&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.independent.co.uk/environment/climate-change/exclusive-the-methane-time-bomb-938932.html|загаловак=Exclusive: The methane time bomb|выдавецтва=The Independent|дата публікацыі=23.09.2008|копія=https://web.archive.org/web/20090403201120/http://www.independent.co.uk/environment/climate-change/exclusive-the-methane-time-bomb-938932.html|дата копіі=03.04.2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Mrasek, Volker|спасылка=http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,547976,00.html|загаловак=A Storehouse of Greenhouse Gases Is Opening in Siberia|выдавец=Spiegel Online|дата публікацыі=17.04.2008|копія=https://web.archive.org/web/20090501174420/http://www.spiegel.de/international/world/0%2C1518%2C547976%2C00.html|дата копіі=01.05.2009}}&lt;/ref&gt;.

=== Іншыя цяжкасьці ===
Іншыя экалягічныя праблемы павязаныя з [[радыяактыўнасьць|радыяактыўным]] забруджваньнем Арктычнага акіяна, напрыклад, з расейскіх сховішчаў радыяактыўных адкідаў у [[Карскае мора|Карскім моры]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://bellona.org/english_import_area/international/russia/nuke_industry/siberia/mayak/21636|загаловак=400 million cubic meters of radioactive waste threaten the Arctic area|выдавец=August 2001. Retrieved|копія=https://web.archive.org/web/20071016195202/http://bellona.org/english_import_area/international/russia/nuke_industry/siberia/mayak/21636|дата копіі=16.10.2007}}&lt;/ref&gt;, ядзерных выпрабавальных палігонаў часоў [[халодная вайна|халоднай вайны]], якія, напрыклад, месьцяцца на Новай Зямлі&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.gso.uri.edu/maritimes/Text_Only/00Summer/text/arctic.html|загаловак=Plutonium in the Russian Arctic, or How We Learned to Love the Bomb|выдавец=John N. Smith. Retrieved|копія=https://web.archive.org/web/20170202051233/http://www.gso.uri.edu/maritimes/Text_Only/00Summer/text/arctic.html|дата копіі=02.02.2017}}&lt;/ref&gt;, забруджвальных рэчываў з [[Кэмп-Сэнчуры]] ў [[Грэнляндыя|Грэнляндыі]]&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.vice.com/en/article/cold-war-era-nuclear-base-camp-century-melting-climate-change-greenland/|загаловак=A Top-Secret US Military Base Will Melt Out of the Greenland Ice Sheet|выдавец=VICE Magazine|дата публікацыі=09.03.2019}}&lt;/ref&gt;, і радыяактыўнага забруджваньня ў выніку ядзернай катастрофы на [[АЭС Фукусіма-121]]&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.straitstimes.com/world/radioactive-contamination-from-fukushima-found-as-far-north-as-alaskas-bering-strait|загаловак=Radioactive contamination from Fukushima found as far north as Alaska’s Bering Strait|выдавец=The Straits Times|дата публікацыі=28.03.2019}}&lt;/ref&gt;.

16 ліпеня 2015 году пяць краінаў, сярод якіх ЗША, Расея, Канада, Нарвэгія і Данія, уклалі дэклярацыю, у якой абавязаліся не дапускаць свае рыбалоўныя судны ў зону плошчай 1,1 мільёнаў квадратных міль у цэнтральнай частцы Арктычнага акіяна блізу [[Паўночны полюс|Паўночнага полюса]]. Пагадненьне заклікае гэтыя краіны ўстрымлівацца ад рыбалавецтва там, пакуль ня будуць атрыманы лепшыя навуковыя веды аб марскіх рэсурсах і пакуль ня будзе створаная сыстэма рэгуляваньня дзеля абароны гэтых рэсурсаў&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/news/world-europe-33549606|загаловак=Arctic deal bans North Pole fishing|выдавец=BBC News|дата публікацыі=16.07.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Rosen, Yereth|спасылка=https://www.adn.com/article/20150716/5-nations-sign-declaration-protect-arctic-donut-hole-unregulated-fishing|загаловак=5 nations sign declaration to protect Arctic 'donut hole' from unregulated fishing|выдавец=Alaska Dispatch News|дата публікацыі=16.07.2015}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20180512022559/http://www.aari.ru/main.php Арктычны і антарктычны навукова-дасьледчы інстытут]. {{ref-ru}}

{{Акіяны}}
{{Рэгіёны}}

[[Катэгорыя:Арктычны акіян| ]]
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>9p1j41misr1m8bfcmfw9m32e8aa00sm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Узьнясеньне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12883</id>
    <revision>
      <id>2698093</id>
      <parentid>2697373</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T20:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SergeiSEE</username>
        <id>38150</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне літаратура</comment>
      <origin>2698093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6035" sha1="2tekybsuwi11q19ey61o70gkh1gfmbd" xml:space="preserve">{{Сьвята
|Назва сьвята      = Ушэсьце
|Афіцыйная назва   =  
|Іншыя назвы       =  
|Выява             = The_Ascension_Mid_17_th_c.jpg
|Памер выявы       = 260
|Подпіс выявы      = Узьнясеньне Гасподняе, беларуская школа, сярэдзіна XVII ст., выяўлена ў [[Царква Сьвятога Стэфана (Слуцак)|Царкве Сьвятога Стэфана]]. 
|Дзе сьвяткуюць    = 
|Назва традыцыі    = 
|Тып               = 
|Значэньне         = 
|Рэлігія           = 
|Звычаі            = 
|Сымбалі           = 
|Час сьвяткаваньня = 40-ы дзень пасьля Вялікдня, [[чацьвер]]
|Дата пачатку      =
|Дата сканчэньня   = 
|Працягласьць      = 
|Пэрыядычнасьць    = 
|Першае сьвята     = 
|Апошняе сьвята    = 
|Заснавальнік      = 
|Падобныя          = 
}}
'''Узьнясе́ньне Гаспо́дняе, Ушэ́сьце''' — вясеньне-летняе [[Хрысьціянства|хрысьціянскіе]] сьвята, якое адзначаецца у [[Каталіцкі касьцёл|Каталіцкім касьцёле]] і ў [[праваслаўная царква|Праваслаўнай царкве]] на саракавы дзень пасьля [[Вялікдзень|Вялікадня]].
[[Файл:Унебаўшэсце, 1808 г., з с. Барань Аршанскага р-на, НММ РБ..jpg|міні|справа|260пкс|Сілініч. Узьнясеньне, 1808 год, [[Царква Сьвятога Спаса (Барань)|Царква Сьвятога Спаса]] м. [[Барань]] [[Аршанскі раён|Аршанскага раёну]], [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь]]. Дошка, яечная тэмпэра. 147×93×17 см.]]
== Праваслаўная традыцыя ==
Сьвята Ўзьнясеньня Гасподняга адзначаецца ў чацьвер шостай сядміцы пасьля Вялікадня. Вярнуўшыся з [[Галілея|Галілеі]] ў [[Ерусалім]], апосталы і вучні Хрыстовы сабраліся ў гэты дзень у адным доме. Ісус Хрыстос зьявіўся да іх, пасьля некаторых павучаньняў паведаміў ім аб хуткім сашэсьці на іх Сьвятога Духа і нацэліў на сусьветную пропаведзь Эвангельля. Размаўляючы з вучнямі, Збавіцель вывеў іх з гораду на Елеонскую гару, дабраславіў іх і, адрываючыся ад зямлі, узьнёсься на неба.

Ніжэй пададзеныя сьвяточныя сьпевы ў рэдакцыі [[Біблейская Камісія|Біблейскае Камісіі]] [[БПЦ]].
=== Трапар сьвята Узьнясеньня Гасподняга, глас 4 ===
&lt;poem&gt;Узьнёсься Ты ў славе, Хрысьце Божа наш,
радасьць прынёсшы вучням
абяцаньнем Сьвятога Духа,
пасьля ўмацаваньня іх Тваім благаславеньнем,
што Ты — Сын Божы, Збавіцель сьвету.&lt;/poem&gt;

=== Кандак сьвята Узьнясеньня Гасподняга, глас 6 ===
&lt;poem&gt;Выканаўшы справу нашага збаўленьня,
і зямное злучыўшы зь нябесным,
узьнёсься Ты ў славе, Хрысьце Божа наш,
ніколі не адлучаючыся, а застаючыся неадступна,
і абвяшчаючы тым, што любяць Цябе:
Я з вамі, і ніхто - супраць вас!&lt;/poem&gt;

=== Задастойнік сьвята Ўзьнясеньня Гасподняга ===
Велічай, душа мая, Хрыста-Жыцьцядаўца, Які ўзьнёсься зь зямлі на неба. Цябе, Якая непасьціжна для розуму і невыказана ў слове стала Маці Божаю, і невымоўна ў часе нарадзіла Вечнага, мы, верныя, аднадушна велічаем.

== Літаратура ==
* {{Кніга|аўтар =[[Надзея Высоцкая |Н. Ф. Высоцкая ]], [[Таісія Андрэеўна Карповіч |Карповіч Т. А. ]].|частка = |загаловак = Жывапіс Беларусі XII—XVIII стагодзьдзяў. Фрэска. Абраз. Партрэт.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}} |выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год =1980 |том = |старонкі = 42 |старонак =316 |сэрыя = |isbn = |наклад = 5000}}
* {{Кніга|аўтар =[[Надзея Высоцкая |Н. Ф. Высоцкая.]]|частка = |загаловак =Іканапіс Беларусі  XV — XVIII стагодзьдзяў|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год =1992 |том = |старонкі = №№ 33, 139 |старонак =232 |сэрыя = |isbn =5-338-00731-2 |наклад =12000 }}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons}}

[[Катэгорыя:Традыцыйныя сьвяты беларусаў]]
[[Катэгорыя:Каталіцкія сьвяты]]
[[Катэгорыя:Праваслаўныя сьвяты]]</text>
      <sha1>2tekybsuwi11q19ey61o70gkh1gfmbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аб’яднаныя Арабскія Эміраты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19254</id>
    <revision>
      <id>2698099</id>
      <parentid>2658784</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T23:47:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2698099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77623" sha1="g61uwf85lro8dvqim5jdm5500jrl2qs" xml:space="preserve">{{Краіна2
 | СУП ППЗ                               = 890,17 млрд $&lt;ref name=&quot;imf&quot;&gt;[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=466,&amp;s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2023&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 «United Arab Emirates»]. International Monetary Fund.&lt;/ref&gt;
 | Год падліку СУП ППЗ                   = 2023
 | Месца паводле СУП ППЗ                 = 
 | СУП ППЗ на чалавека                   = 88 221 $&lt;ref name=&quot;imf&quot;/&gt;
 | Год падліку СУП ППЗ на чалавека       = 2023
 | Месца паводле СУП ППЗ на чалавека     = 
 | СУП намінал                           = 498,98 млрд $&lt;ref name=&quot;imf&quot;/&gt;
 | Год падліку СУП намінал               = 2023
 | Месца паводле СУП намінал             = 
 | СУП намінал на чалавека               = 49 451 $&lt;ref name=&quot;imf&quot;/&gt;
 | Год падліку СУП намінал на чалавека   = 2023
 | Месца паводле СУП намінал на чалавека = 
}}
'''Аб’яднаныя Ара́бскія Эміра́ты''' ({{мова-ar|الإمارات العربيّة المتّحدة}}) — арабская краіна на [[Блізкі Ўсход|Блізкім Усходзе]], месьціцца на ўзьбярэжжы [[Пэрсыдзкая затока|Пэрсыдзкай]] і [[Аманская затока|Аманскай]] затокаў.

Складаецца зь сямі [[эмірат]]аў, як то [[Абу Дабі (эмірат)|Абу Дабі]], [[Дубай (эмірат)|Дубай]], [[Шарджа (эмірат)|Шарджа]], [[Аджман (эмірат)|Аджман]], [[Ум-эль-Кайвайн (эмірат)|Ум-эль-Кайвайн]], [[Рас-эль-Хайма (эмірат)|Рас-эль-Хайма]] і [[Эль-Фуджайра (эмірат)|Эль-Фуджайра]]. Мяжуе з [[Саудаўская Арабія|Саудаўскай Арабіяй]] і [[Аман]]ам, акрамя таго дзяржава мае марскую мяжу з [[Катар]]ам і [[Іран]]ам. Сталіцай краіны ёсьць горад [[Абу Дабі]], але найбуйнейшым местам ААЭ ёсьць [[Дубай]].

Ёсьць выбарнай [[манархія]]й і фактычнай фэдэрацыяй эміратаў. Кожны эмірат кіруецца сваім манархам, які ўваходзіць у [[Найвышэйшая фэдэральная рада|Найвышэйшую фэдэральную раду]]. Сябры рады абіраюць з свайго складу прэзыдэнта і віцэ-прэзыдэнта. Фактычна шэйх Абу Дабі звычайна займае пасаду прэзыдэнта, у той час як шэйх Дубаю ёсьць віцэ-прэзыдэнтам і прэм’ер-міністрам&lt;ref&gt;[https://www.constituteproject.org/constitution/United_Arab_Emirates_2004.pdf «United Arab Emirates’s Constitution of 1971 with Amendments through 2004»]. Constitute Project.&lt;/ref&gt;. Паводле стану на 2023 год насельніцтва краіны складала 10,2 мільёнаў чалавек&lt;ref&gt;[http://www.worldometers.info/world-population/united-arab-emirates-population/ «United Arab Emirates Population (2022)»]. Worldometers.&lt;/ref&gt;, пры гэтым толькі крыху больш за 10% былі грамадзянамі эміратаў, а іншыя — працоўныя мігранты&lt;ref&gt;[http://www.migrationpolicy.org/article/labor-migration-united-arab-emirates-challenges-and-responses «Labor Migration in the United Arab Emirates: Challenges and Responses»]. Migration Policy.&lt;/ref&gt;. Праваабарончыя арганізацыі лічаць ААЭ неадпавядальнымі стандартам у галіне [[правы чалавека|правоў чалавека]], спасылаючыся на паведамленьні аб зьняволеньні і катаваньнях крытыкаў ураду, перасьледах сем’яў з боку апарату дзяржаўнай бясьпекі і выпадках гвалтоўных зьнікненьняў&lt;ref&gt;[https://www.amnesty.org/en/location/middle-east-and-north-africa/united-arab-emirates/report-united-arab-emirates/ «United Arab Emirates Archives»]. Amnesty International.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2013/nea/220380.htm «2013 Human Rights Reports: United Arab Emirates»]. US Department of State.&lt;/ref&gt;. Індывідуальныя правы, як то свабода сходаў, асацыяцыяў, друку, выказваньня меркаваньняў і рэлігіі, таксама жорстка ўціскаюцца ў краіне&lt;ref&gt;[https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Issues/Journalists/GA72/InternationalCentreJusticeHumanRights.pdf «Report on the situation of journalists in the UAE Input for the Secretary General Report on the safety of journalists and the issue of impunity»]. Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
=== Старажытнасьць ===
[[Файл:Cántaro (26738115330).jpg|значак|зьлева|Старажытны збан II стагодзьдзя, знойдзены ля [[Шарджа (эмірат)|Шарджы]].]]
Знойдзеныя каменныя прылады, якія выкарыстоўваліся дзеля рэзкі жывёлаў, сьведчаць аб тым, што людзі жылі тут яшчэ 130 тысяч гадоў таму&lt;ref&gt;Pennington, Roberta (5.02.2014). [http://www.thenational.ae/uae/uae-archaeologist-discovers-the-swiss-army-knife-from-130-000-years-ago «UAE archaeologist discovers the Swiss Army knife from 130,000 years ago»]. The National.&lt;/ref&gt;. Зь цягам часу ў мясцовых жыхароў узьніклі ажыўленыя гандлёвыя повязі з цывілізацыямі [[Індзкая цывілізацыя|даліны Інду]], [[Мэсапатамія|Мэсапатаміі]] і [[Пэрсія|Пэрсіі]]. Гэтыя повязі буйнелі, верагодна, праз гандаль медзьдзю з гораў [[Гаджар]], які пачаўся каля 3 тысяч гадоў да н. э.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210302223259/http://www.adias-uae.com/ «Abu Dhabi Islands Archaeological Survey (ADIAS)»]. ADIAS UAE.&lt;/ref&gt;. Шумэрскія крыніцы кажуць пра цывілізацыю Маган, якая, як было вызначана, ахоплівала сучасныя ААЭ і [[Аман]]&lt;ref&gt;Woolley, Leonard (1963). «The Early History of Civilisation». UNESCO. — С. 611.&lt;/ref&gt;.

Да распаўсюду [[іслам]]у у рэгіёне налічвалася некалькі археалягічных культураў, якія зьмянялі адна адную. Пэрыяд культуры [[Гафіт]] цягнуўся з 3200 па 2600 гады да н. э., культура [[Ум-аль-Нар]] доўжылася з 2600 па 2000 гады да н. э., у той час як культура [[Вадзі-Сук]] мела распаўсюд у рэгіёне з 2000 па 1300 гады да н. э. Тэрыторыя сучаснай краіны ўваходзіла ў склад [[Дзяржава Ахемэнідаў|дзяржавы Ахемэнідаў]]. Тут будаваліся ўмацаваныя паселішча, пашыралася [[земляробства]] і будавалася сыстэма ірыгацыі.

=== Пашырэньне ісламу ===
Лічыцца, што распаўсюд ісламу на паўночна-ўсходняй частцы [[Арабійскі паўвостраў|Арабійскага паўвострава]] пачаўся беспасярэдне зь лісту прарока [[Мухамад]]а, скіраванага кіраўнікам Аману ў 630 годзе. У выніку частка мясцовых уладароў выправілася ў [[Мэдына|Мэдыну]], дзе навярнулася ў іслам, а пасьля пасьпяхова зладзіла паўстаньне супраць непапулярных [[Дзяржава Сасанідаў|Сасанідаў]], якія ў той час панавалі на ўзьбярэжжы [[Пэрсыдзкая затока|Пэрсыдзкай затокі]]{{Зноска|Bey|1996|Bey|127}}. Па сьмерці Мухамада ісламскія суполкі на поўдні паўвострава пагражалі разьяднацца ў выніку паўстаньня супраць мусульманскіх лідэраў. Халіф [[Абу Бакр]] скіраваў сюды сваё войска з сталіцы Мэдыны. Гэта забясьпечыла суцэльнасьць [[Халіфат]]у і завяршыла злучэньне Арабійскага паўвостраву. У 637 годзе [[Джульфар]], які месьціўся ля сучаснага гораду Рас-аль-Хаймы, быў важным портам, які выкарыстоўваўся ў якасьці пляцдарму да ісламскага ўварваньня ў Сасанідзкую імпэрыю&lt;ref&gt;Ibrahim Abed; Peter Hellyer (2001). [https://books.google.com/books?id=QcMz3zV0qAMC&amp;pg=PA83 «United Arab Emirates, a New Perspective»]. — С. 83—84. — ISBN 978-1-900724-47-0.&lt;/ref&gt;. Рэгіён Аль-Айну і [[Тавам]]у быў важным гандлёвым пунктам, які месьціўся на шляху вярблюджых караванаў паміж узьбярэжжам і нутранай часткай Арабіі{{Зноска|Bey|1996|Bey|22—23}}. Да распаўсюду ісламу ў рэгіёне мела разьвіцьцё [[хрысьціянства]], у прыватнасьці [[нэстарыянства]]. Яно прыйшло ў рэгіён поруч з гандлярамі, а ў Амане нават была сядзіба біскупа, апошнім зь якіх у 676 годзе быў Эт’ен&lt;ref&gt;Hawley, Donald (1971). «The Trucial States». — С. 48—51. — ISBN 978-0-04-953005-8.&lt;/ref&gt;.

=== Эўрапейская прысутнасьць ===
[[Файл:Forte de doba.jpg|значак|зьлева|Выява партугальскае фартэцыі ў [[Дыба аль-Гісн|Дыба аль-Гісьне]] 1620 году.]]
Суровае пустэльнае асяродзьдзе прывяло да зьяўлення групы супляменьнікаў ці групаў качоўнікаў, якія існавалі за кошт разнастайных відаў гаспадарчай дзейнасьці, якая ўлучала жывёлагадоўлю, земляробства і паляваньне. Сэзонныя перамяшчэньні гэтых групаў учынялі ня толькі да частых сутычак паміж групамі, але і да стварэньня сэзонных і паўсэзонных паселішчаў і цэнтраў. У выніку ў рэгіёне ўтварыліся розныя племянныя групоўкі, якія ў некаторым стане існуюць дасюль. Гэтак у Абу Дабі ды акругах жывуць кланы [[Бані-Яс]] і [[Аль-Бу-Фаляг]]. У цэнтральнае частцы маюцца кланы [[Давагір]], [[Авамір]], [[Аль-Алі]] і [[Манасыр]] і гэтак далей&lt;ref&gt;Lorimer, John (1908). «The Gazetteer of the Persian Gulf, Oman and Central Arabia». — С. 1432—1436.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Persian Gulf Pt8.png|значак|Пурпуровым колерам пазначаны зоны дзейнасьці партугальцаў у XVI—XVII стагодзьдзях.]]
З пашырэннем эўрапейскіх каляніяльных імпэрыяў у рэгіёне Пэрсыдзкай затокі зьявіліся партугальскія, ангельскія і галяндзкія войскі. Першым замацавацца тут здолелі [[партугальцы]], якія ў XVI стагодзьдзі заклалі некалькі [[Партугалія|партугальскіх]] калёніяў спачатку дзякуючы намаганьням [[Афонсу дзі Албукеркі]], а потым і іншымі партугалькімі правадырамі. Гэтыя партугалькія паселішчы пераважна месьціліся на ўсходнім узьбярэжжы і ўлучалі [[Маскат]], якім Партугалія валодала больш за стагодзьдзе, [[Сагар]] ды [[Хаўр-Факан]]{{Зноска|Bey|1996|Bey|282}}. Да XVIII стагодзьдзя канфэдэрацыя племені Бані-Яс была дамінантнай на большай частцы тэрыторыі, цяпер вядомай як Абу Дабі{{Зноска|Bey|1996|Bey|43}}. У гэты ж час у морскім гандлі панавала дынастыя [[Аль-Касымі]].

==== Трактатны Аман ====
Паўднёвае ўзьбярэжжа Пэрсыдзкае затокі было вядома брытанцам як «Пірацкі бераг»&lt;ref&gt;Baker, Randall (1979). «King Husain and the Kingdom of Hejaz». The Oleander Press, Great Britain.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Biral, Bilal Emre (2009). «The British Threat to the Ottoman Presence in the Persian Gulf during the Era of Abdülhamid II and the Responses toward it». Ankara: Middle East Technical University.&lt;/ref&gt;, паколькі чоўны, якія належылі дынастыі Аль-Касыма, часта перасьледвалі брытанскія караблі пачынаючы з XVII стагодзьдзі&lt;ref&gt;[http://web.archive.bibalex.org/web/20111208145256/http://www.waynemadsenreport.com/articles/20081102_3 «The UAE is the old Pirate Coast. Not much has changed»]. Wayne Madsen Report.&lt;/ref&gt;.  Рэч у тым, што [[Вялікабрытанія]] фактычна манапалізавала рынкі ў Індыі, чым замінала традыцыйнаму гандлю мясцовых жыхароў з [[Індыйскі паўвостраў|Індыйскім субкантынэнтам]]. Абвінавачваньні ў пірацтве аспрэчваецца сучаснымі эмірацкімі гісторыкамі, у тым ліку кіраўніком Шарджы шэйхам [[Султан III бін Мугамад Аль-Касымі|Султанам III бін Мугамадам Аль-Касымі]]. Манарх гэта зрабіў у сваёй кнізе 1986 году ''«Міт аб арабскім пірацтве ў Пэрсыдзкай затоцы»''&lt;ref&gt;Al Qasimi, Sultan (1986). «The Myth of Arab Piracy in the Gulf». — ISBN 978-0-7099-2106-6.&lt;/ref&gt;. Каб абараніць сваё суднаходзтва брытанцы ладзілі шэраг ваенных кампаніяў, як то [[Пэрсыдзкая кампанія 1809 году]] ды больш пасьпяховая [[Пэрсыдзкая кампанія 1819 году]].

[[Файл:Dhayah Fort showing hilltop location.jpg|значак|зьлева|Фартэцыя [[Дгая]] была апошнім фортам дынастыі Аль-Касымі, які скарыўся за часам брытанскае навалы [[Пэрсыдзкая кампанія 1819 году|кампаніі 1819 году]].]]
У наступным годзе Вялікабрытанія і шэраг мясцовых кіраўнікоў склалі марское перамір’е, што вызначыў статус і лёс прыбярэжных эміратаў. У 1892 годзе брытанцы, занепакоеныя ростам цікавасьці да Пэрсыдзкай затокі з боку іншых эўрапейскіх краінаў, склалі з кожным эміратам пратэкцыянісцкія дамовы, паводле якіх замежная палітыка гэтых краінаў (гэтак зв. ''Трактатным Аманам''), кантралявалася Брытаніяй. Была ўсталяваная Трактатная рада, якая складалася зь сямі ўладароў. Гэтыя дамовы фактычна ўсталявалі брытанскі пратэктарат над рэгіёнам. Тым ня менш, брытанцы ў сваю чаргу абавязаліся абараняць эміраты ад усякай агрэсіі з мора і дапамагаць у выпадку наземнага нападу. Брытанія таксама гарантавала бясьпеку эмірацкім гандлёвым флётам, якія займаліся гандлем [[пэрлы|пэрлаў]]. Аднак, Вялікабрытанія ўсталявала забарону на [[гандаль рабамі]], што прывяло да страты важнай крыніцы прыбытку некаторых шэйхаў&lt;ref&gt;[http://countrystudies.us/persian-gulf-states/84.htm «United Arab Emirates — The Economy»]. Library of Congress Country Studies.&lt;/ref&gt;.

У 1869 годзе племя [[Кубайсат]] пасялілася ў [[Хаўр аль-Удайд]]зе і спрабавала заручыцца падтрымкай асманаў. Кіраўнікі Абу Дабі на той час таксама прэтэндавалі на гэты рэгіён, таму зьвярнуліся да брытанцаў па дапамогу. У 1906 годзе брытанскі палітычны прадстаўнік [[Пэрсі Кокс]] пісьмова пацьвердзіў кіраўніку Абу Дабі, што Хаўр аль-Удайд належыць да эмірскай вотчыны&lt;ref&gt;Morton, Michael Quentin (2016). [https://web.archive.org/web/20170220094206/http://www.reaktionbooks.co.uk/display.asp?ISB=9781780235806 «Keepers of the Golden Shore: A History of the United Arab Emirates»]. London: Reaktion Books. — С. 49—50. — ISBN 978-1-78023-580-6.&lt;/ref&gt;. Цягам XIX стагодзьдзя, а таксама на пачатку XX стагодзьдзя пэрлавы гандаль квітнеў, што забясьпечвала прыбытак кіраўнікам і працу жыхарам узьбярэжжа Пэрсыдзкае затокі&lt;ref&gt;Carter, Robert (2005). [https://www.jstor.org/stable/25165089 «The History and Prehistory of Pearling in the Persian Gulf»]. Journal of the Economic and Social History of the Orient. 48 (2): 139—209. [[doi]]:[[doi:10.1163/1568520054127149|10.1163/1568520054127149]].&lt;/ref&gt;. [[Першая сусьветная вайна]] сур’ёзна паўплывала на прамысловасьць, але эканамічная дэпрэсія канца 1920-х і пачатку 1930-х гадоў у спалучэньні з вынаходзтвам культываваных пэрлаў цалкам зьнішчыла гандаль. У дадатак па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]] новы незалежны ўрад [[Індыя|Індыі]] ўсталяваў вялікае мыта на імпартныя пэрлы, што прывяло да надзвычайных эканамічных цяжкасьцяў у Трактатным Амане&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160206103534/http://www.uaeinteract.com/history/trad/trd08.asp «UAE History &amp; Traditions: Pearls &amp; pearling»]. UAE Interact.&lt;/ref&gt;.

==== Выяўленьне нафтавых радовішчаў ====
[[Файл:Mid-20th century Dubai.JPG|значак|Краявіды Дубаю ў 1950 годзе.]]
У 1922 годзе брытанскі ўрад дамогся ад эміраў абавязнасьцяў не падпісваць канцэсіяў з замежнымі кампаніямі на здабычу [[нафта|нафты]] бязь іхняй згоды. Вялікабрытанія на той час ужо ўсьведамляла патэнцыял распрацоўкі нафты, пасьля таго як ейныя радовішчы былі знойдзеныя ў Пэрсіі ў 1908 годзе і Мэсапатаміі ў 1927 годзе. [[Ангельска-пэрсыдзкая нафтавая кампанія]] (АПНК), якая потым будзе менавацца [[British Petroleum]], праз сваю даччыную [[Ірацкая нафтавая кампанія|Ірацкую нафтавую кампанію]] ў 1935 годзе атрымала канцэсію на выведку радовішчаў нафты на сухаземі&lt;ref&gt;Heard, David (2013). «From Pearls to Oil». — С. 41—42. — ISBN 978-1-86063-311-9.&lt;/ref&gt;. Мясцовыя кіраўнікі склалі пагадненьні, каб мець некаторы прыбытак з нафтаздабычы, але яго амаль ня мелі, працягваючы засяроджвацца на здабычы пэрлаў. Першая сьвідравіна ў эміраце Абу Дабі была зробленая ў 1950 годзе.

У 1953 годзе яшчэ даччыная кампанія АПНК, атрымала афшорную канцэсію ад кіраўніка Абу Дабі. Ангельцы ўзьядналі свае высілкі з Францускай нафтавай кампаніяй, якая пазьней будзе мець назоў [[TotalEnergies]]. Быў праведзены шэраг падводных дасьледаваньняў з мэтай выкрыцьця нафтавых радовішчаў. Некаторыя з дасьледаваньняў былі ачоленыя знакамітым морскім дасьледнікам [[Жак-Іў Кусто|Жакам-Івам Кусто]]&lt;ref&gt;Cousteau, Jacques (8.1955). [https://www.librarything.com/work/18080895 «Calypso explores for underwater oil»]. National Geographic Magazine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Morton, Michael Quentin (7.2015). [https://www.academia.edu/13056568 «Calypso in the Arabian Gulf: Jacques Cousteau’s Undersea Survey of 1954»]. Liwa. 7 (13): 3—28.&lt;/ref&gt;. У 1958 годзе зь нямецкага [[Гамбург]]у была адбуксаваная плывучая плятформа, якую разьмесьцілі над пэрлавым пластам Ум-Шайф у водах Абу Дабі, пасьля чаго ў рэгіёне пачалося сьвідраваньне. Паступова нафтаздабыча павялічвалася, у выніку адкрыцьця новых радовішчаў. У 1962 годзе з Трактатнага Аману ўпершыню была экспартаваная нафта. Такім чынам у 1960-х гадах эміраты атрымаў значныя грашовыя сродкі дзякуючы распрацоўцы радовішчаў [[нафта|нафты]]. Эмір Абу-Дабу [[Зайд ібн Султан ан-Нахаян]] пачаў укладаць атрыманыя грошы ў будаўніцтва школаў, дамоў, шпіталяў і дарог. З узбагачэньнем Дубаю напрыканцы 1960-х гадоў мясцовы шэйх [[Рашыд бін Саед Аль-Мактум]] пачаў будову сучаснага гораду.

=== Незалежнасьць ===
[[Файл:Flag-hoisting at the Union Declaration.jpg|значак|зьлева|Узьняцьцё 2 сьнежня 1971 году сьцягу ААЭ ў Дубаі па здабыцьці незалежнасьці.]]
У той жа час Вялікабрытанія спрабавала адмовіцца ад свайго пратэктарату спосабам скасаваньня дамовы. Па абмеркаваньні ў парлямэнце брытанскі прэм’ер-міністар [[Гаральд Ўілсан]] абвесьціў 24 студзеня 1968 году, што Брытанія пачне вывад сваіх войскаў з гэтага рэгіёну, які доўжыўся на працягу трох гадоў. Празь некалькі час кіраўнік Абу Дабі шэйх Аль-Нахаян, баючыся ўварваньня з боку суседзяў, паспрабаваў пераканаць брытанцаў выконваць дамовы аб абароне, прапанаваўшы аплаціць поўны кошт утрыманьня брытанскіх узброеных сілаў, але [[Лейбарысцкая партыя (Вялікабрытанія)|лейбарысцкі]] ўрад адхіліў прапанову&lt;ref&gt;Gornall, Jonathan (2.12.2011). [http://www.thenational.ae/news/uae-news/sun-sets-on-british-empire-as-uae-raises-its-flag#page5 «Sun sets on British Empire as UAE raises its flag»]. The National. Abu Dhabi.&lt;/ref&gt;. У выніку краіны Трактатнага Амана разам з [[Бахрэйн]]ам і [[Катар]]ам утварылі Фэдэрацыю Арабскіх Эміратаў. У той жа час занепакоенасьць наконт адсутнасьці абароны спраўдзіліся амаль адразу па здабыцьці незалежнасьці. Гэтак пэрсыдзкая група эсьмінцаў падчас вучэньняў у Пэрсыдзкай затоцы падплыла і да астравоў Томб, якія былі захопленыя сілай. Мірным жыхарам і арабскім абаронцам было дазволена зьбегчы зь іх. У то жа час пэрсыдзкія сілы падыйшлі да вострава [[Абу Муса]], але шэйх [[Халід бін Магамэд Аль-Касымі]] здолеў дамовіцца з іранскім шагам, і востраў быў аддадзены Пэрсіі ў арэнду за 3 мільёны даляраў на год. Тым часам на частку тэрыторыі Абу Дабі прэтэндавала [[Саудаўская Арабія]]&lt;ref&gt;Krane, Jim (2009). «City of Gold: Dubai and the Dream of Capitalism». — С. 81—84.&lt;/ref&gt;. У 1971 годзе Бахрэйн, Рас-эль-Хайма і Катар выйшлі з фэдэрацыі і ўтварылі незалежныя краіны. Астатнія эміраты былога Трактатнага Аману ўтварылі Аб’яднаныя Арабскія Эміраты, а Зайд ібн Султан ан-Нахаян, уладар Абу Дабі, быў абраны першым [[прэзыдэнт]]ам. 6 сьнежня 1971 году ААЭ далучыліся да [[Арабская ліга|Арабскай лігі]], а праз тры далучыліся да [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]]&lt;ref&gt;De Butts, Freddie (1995). «Now the Dust Has Settled». Tabb House. — С. 228. — ISBN 978-1-873951-13-2.&lt;/ref&gt;. Эмірат Рас-эль-Хайма далучыўся да фэдэрацыі ў 1972 годзе&lt;ref&gt;Smith, Simon C. (2004). [https://books.google.com/books?id=w_qCeBV9IW0C&amp;pg=PA64 «Britain’s Revival and Fall in the Gulf: Kuwait, Bahrain, Qatar, and the Trucial States, 1950–71»]. Routledge. — С. 64. — ISBN 978-0-415-33192-0.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111119060814/http://www.encyclopedia.com/doc/1O209-TrucialOmanorTrucialStats.html «Trucial Oman or Trucial States — Origin of Trucial Oman or Trucial States»]. Oxford Dictionary of World Place Names. Encyclopedia.com.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Dubai Skyline mit Burj Khalifa (18241030269).jpg|значак|Краявіды сучаснага Дубаю.]]
У 1979 годзе былі прыпынены дыпляматычныя стасункі з [[Эгіпет|Эгіптам]], празь ягоныя кантакты з [[Ізраіль|Ізраілем]]. У 1985 годзе былі ўсталяваны дыпляматычныя стасункі з [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] і [[Кітай|Кітаем]], а ў 1987 годзе адноўлены стасункі з Эгіптам. У 1990 годзе ААЭ падтрымалі інтэрвэнцыю ў [[Ірак]] і пагадзіліся на разьмяшчэньне [[Францыя|францускіх]] і брытанскіх войскаў на сваёй тэрыторыі. У 1994 годзе ААЭ падпісалі абарончую дамову з [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]]. ААЭ падтрымалі ваенныя апэрацыі ЗША і іншых дзяржаваў кааліцыі, якія бралі ўдзел у вайне супраць [[Талібан|талібаў]] у [[Аўганістан]]е ў 2001 годзе, а таксама супраць [[Садам Хусэйн|Садама Хусэйна]] ў [[Ірак]]у ў 2003 году. Краіна таксама далучылася да апэрацыі супраць тэрарызму на [[Афрыканскі Рог|Афрыканскім Рагу]]. У 2004 годзе пасьля сьмерці прэзыдэнта ягонае месца заняў шэйх Абу Дабі [[Халіфа бін Саід Аль-Нахаян]]. У 2011 годзе дзяржава далучылася да міжнароднай кааліцыі ў вайне ў [[Лібія|Лібіі]]. ААЭ ў значнай ступені пазьбеглі пратэстаў [[Арабская вясна|Арабскае вясны]], якую зьведалі іншыя арабскія краіны, аднак 60 эмірацкіх актывістаў зь мясцовай філіі арганізацыі [[Браты-мусульмане|Братоў-мусульманаў]] былі арыштаваныя за меркаваную спробу дзяржаўнага перавароту і спробу ўсталяваньня ісламісцкага ўраду ў краіне&lt;ref&gt;Bakr, Amena (21.07.2013). [https://www.reuters.com/article/us-emirates-courts-norway-idUSBRE96K0AK20130721 «Woman jailed in Dubai after reporting rape hopes to warn others»]. Reuters.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thenational.ae/news/uae-news/brotherhood-sought-islamist-state-in-uae «Brotherhood 'sought Islamist state in UAE'»]. The National.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.amnesty.org/en/documents/mde25/0018/2014/en/ «United Arab Emirates: Silencing dissent in the United Arab Emirates (UAE)»]. Amnesty International.&lt;/ref&gt;. На тле антыўрадавых пратэстаў у суседнім Бахрэйне, у лістападзе 2012 году ўлады АЭ забаранілі крытыку ўраду ў інтэрнэце, а таксама перапынілі спробы зладзіць публічныя акцыі пратэсту праз сацыяльныя сеткі&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14703998 «United Arab Emirates profile»]. BBC News.&lt;/ref&gt;. У 2022 годзе пасьля сьмерці эміра Абу Дабі Халіфы бін Саід Аль-Нахаяна на трон узышоў ягоны брат [[Магамэд бін Зайд Аль-Нахаян]].

== Палітыка ==
ААЭ ёсьць аўтарытарнай фэдэральнай [[манархія]]й&lt;ref&gt;Herb, Michael (2009). [https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/abs/nation-of-bureaucrats-political-participation-and-economic-diversification-in-kuwait-and-the-united-arab-emirates/E3527822940D0E8A2BCD98A320002C3E «A Nation of Bureaucrats: Political Participation and Economic Diversification in Kuwait and the United Arab Emirates»]. International Journal of Middle East Studies. 41 (3): 375—395. [[doi]]:[[doi:10.1017/S0020743809091119|10.1017/S0020743809091119]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ledstrup, Martin (2019). [https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-91653-8 «Nationalism and Nationhood in the United Arab Emirates»]. Palgrave. — С. 10. — ISBN 978-3-319-91652-1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/news/2018/11/14/hypocrisy-dubais-world-tolerance-summit «Hypocrisy of Dubai’s World Tolerance Summit»]. Human Rights Watch.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://apnews.com/article/dubai-united-arab-emirates-abu-dhabi-coronavirus-pandemic-mohammed-bin-rashid-al-maktoum-708c588985bad97230b458b435cbfbc2 «United Arab Emirates says it will offer citizenship to some». Associated Press.&lt;/ref&gt;. Паводле зьвестак ''[[New York Times]]'', ААЭ — самадзяржаўная краіна з бляскам прагрэсіўнасьці сучаснай дзяржавы&lt;ref&gt;Mazzetti, Mark and Hager, Emily B. (14.05.2011). [https://www.nytimes.com/2011/05/15/world/middleeast/15prince.html?pagewanted=all&amp;_r=1&amp; «Secret Desert Force Set Up by Blackwater’s Founder»]. The New York Times.&lt;/ref&gt;. Край кіруецца сямю манархамі, якія нагадваюць племянных уладароў, у [[аўтарытарызм|аўтарытарным]] стылі&lt;ref&gt;Krane, Jim (15.09.2009). [https://books.google.com/books?id=mJWrVWZuUJEC «City of Gold: Dubai and the Dream of Capitalism»]. St. Martin’s Publishing Group. — С. 10. — ISBN 978-1-4299-1899-2.&lt;/ref&gt;. У эміратах бракуе дэмакратычна абраных інстытутаў, а таксама няма афіцыйнай прыхільнасьці да [[свабода слова|свабоды слова]]&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;Stack, Liam (30.04.2017). [https://www.nytimes.com/2017/04/30/world/middleeast/dubai-introduces-its-own-font-lauding-free-expression-it-does-not-permit.html «Dubai Introduces Its Own Font, Lauding Free Expression It Does Not Permit»]. The New York Times.&lt;/ref&gt;. Паводле зьвестак праваабарончых арганізацыяў у ААЭ існуюць сыстэматычныя парушэньні правоў чалавека, у тым ліку катаваньні і зьнікненьне ўрадавых крытыкаў&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt;. ААЭ мае дрэнныя паказьнікі [[індэкс свабоды|індэксу свабоды]], якія вымяраюць грамадзянскія свабоды і палітычныя правы. Паводле справаздачы наконт свабоды ў сьвеце, якую штогод укладае ''[[Freedom House]]'', ААЭ заўсёды клясыфікуецца як несвабодная краіна.

=== Урад ===
[[Файл:His Highness Sheikh Mohammed Bin Zayed Al Nahyan, at Hyderabad House, in New Delhi on February 11, 2016.jpg|значак|зьлева|Дзейны прэзыдэнта краіны і эмір Абу Дабі [[Магамэд бін Зайд Аль-Нахаян]].]]
Шэйх Зайд заняў трон эміра ў 1966 годзе ў выніку палацавага перавароту, зрынуўшы свайго роднага брата — шэйха Шахбута. Пасьля вываду ангельскіх войскаў у 1971 годзе эмір здолеў аб’яднаць варожыя кланы ў адну краіну, і на палітычнай мапе зьявіліся Аб’яднаныя Арабскія Эміраты — дзяржава з адным з самых высокіх у сьвеце прыбыткаў на чалавека. Дынастыя [[Аль-Нахаян]] кіруе эміратам больш за 250 гадоў.

Улічваючы фэдэральны характар краіны, ААЭ кіруецца [[Найвышэйшая фэдэральная рада|Найвышэйшай фэдэральнай радай]], да складу якой уваходзяць спадчынныя манархі [[Абу Дабі (эмірат)|Абу Дабі]], [[Дубай (эмірат)|Дубаю]], [[Шарджа (эмірат)|Шарджы]], [[Аджман (эмірат)|Аджману]], [[Ум-эль-Кайвайн (эмірат)|Ум-эль-Кайвайну]], [[Рас-эль-Хайма (эмірат)|Рас-эль-Хаймы]] і [[Эль-Фуджайра (эмірат)|Эль-Фуджайры]]. Усе абавязкі, якія не забясьпечваюцца нацыянальным урадам, выконваюцца асобна кожным эміратам&lt;ref name=&quot;uaeinteract&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20160213062650/http://www.uaeinteract.com/government/political_system.asp#B «UAE Government: Political system»]. UAE Interact.&lt;/ref&gt;. Вызначаны адсотак прыбытку кожнага эмірату выдаткоўваецца ў цэнтральны бюджэт ААЭ&lt;ref name=&quot;uaeinteract&quot;/&gt;. Прэзыдэнт і віцэ-прэзыдэнт абраюцца Найвышэйшай фэдэральнай радай. Звычайна эмір Абу Дабі займае пасаду прэзыдэнту краіны, у той час як манарх Дубаю звычайна займае пасаду віцэ-прэзыдэнтуа і прэм’ер-міністра. Шэйха Зайда 7 разоў абіралі прэзыдэнтам краіны.

[[Кабінэт міністраў ААЭ]] ёсьць выканаўчай уладай у краіне. Яго фармуе прэм’ер-міністар, прызначаючы міністраў у свой кабінэт. У склад кабінэту, дзе старшынствуе прэм’ер-міністар, уваходзяць 22 міністры, якія займаюцца ўсімі ўнутранымі і замежнымі справамі фэдэрацыі ў адпаведнасьці зь ягоным канстытуцыйным і фэдэральным заканадаўствам&lt;ref&gt;[https://www.uaecabinet.ae/source/PMO%20Moca%20Manual%202010.pdf «دليل أعمال نظام مجلس الوزراء»]. Кабінэт міністраў ААЭ.&lt;/ref&gt;. Акрамя ўзгаданай Найвышэйшай фэдэральнай рады, прадстаўніком заканадаўчай улады ёсьць [[Фэдэральная нацыянальная рада]], якая мае толькі кансультацыйныя функцыі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230922121108/https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/the-federal-national-council- «The Federal National Council»]. U.AE.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20051027123241/http://www.government.ae/gov/en/gov/federal/politics.jsp «UAE Federal e-Government Portal»]. Government.ae.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.thenational.ae/uae/government/sheikh-khalifa-uae-s-federal-national-council-to-be-50-per-cent-women-1.800357 «Sheikh Khalifa: UAE’s Federal National Council to be 50 per cent women»]. The National.&lt;/ref&gt;. У сьнежні 2019 году ААЭ стала адзінай арабскай краінай, якая дасягнула гендэрнага парытэту ў нацыянальным заканадаўчым органе, маючы ня менш за 50% жанчынаў у сваім складзе&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220219025029/https://data.ipu.org/women-ranking?month=1&amp;year=2022 «Monthly ranking of women in national parliaments»]. IPU.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220219210314/https://news.un.org/en/story/2021/03/1086582 «Proportion of women parliamentarians worldwide reaches 'all-time high'»]. UN.&lt;/ref&gt;. Выбары Фэдэральнай нацыянальнай рады ладзяцца кожныя чатыры гады, але толькі палова зь іх абіраецца, у той час як астатнія прызначаецца эмірамі. Рада складаецца з 40 сябраў, пры гэтым кожны эмірат мае сваю квоту прадстаўніцтва.

=== Замежныя дачыненьні ===
[[Файл:President Trump and The First Lady Participate in an Abraham Accords Signing Ceremony (50346677397).jpg|значак|Міністар замежных справаў ААЭ [[Абдула бін Зайд Аль-Нахаян]] (скрайні справа) на падпісаньні [[Абрагамскія пагадненьні|Абрагамскіх пагадненьняў]].]]
ААЭ мае шырокія дыпляматычныя і гандлёвыя сувязі з большасьцю краінаў сьвету і сябраў [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|Арганізацыі Аб’яднаных Нацыяў]]. Краіна гуляе важную ролю ў [[Арганізацыя краін-экспартэраў нафты|АПЭК]] і ёсьць адным з заснавальнікаў [[Рада супрацы арабскіх дзяржаваў Пэрсыдзкай затокі|Рады супрацы арабскіх дзяржаваў Пэрсыдзкай затокі]]. ААЭ ёсьць сябрам ААН і ейных даччыных арганізацыях, а таксама [[Сусьветны банк|Сусьветнага банку]], [[Міжнародны валютны фонд|МВФ]], [[Арабская ліга|Арабскай лігі]], [[Арганізацыя ісламскага супрацоўніцтва|Арганізацыі ісламскага супрацоўніцтва]] і [[Рух недалучэньня|Руху недалучэньня]]. У дадатак, ААЭ мае статус назіральніка у арганізацыі [[Франкафонія|Франкафоніі]]. Большасьць краінаў сьвету маюць свае дыпляматычныя сядзібы ў сталіцы Абу Дабі, але ў дадатак у Дубаі працуюць консульствы. Галоўнымі партнэрамі краю ёсьць краіны арабскага сьвету&lt;ref&gt;[https://www.sciencespo.fr/kuwait-program/wp-content/uploads/2021/02/Shahrour-Karam-The-evolution-of-Emirati-foreign-policy-1971-2020.pdf «The evolution of Emirati foreign policy (1971—2020): The unexpected rise of a small state with boundless ambitions»]. SciencesPo.&lt;/ref&gt;. ААЭ маюць трывалыя стасункі з [[Бахрэйн]]ам&lt;ref&gt;[https://saudigazette.com.sa/article/609429/World/Mena/King-Hamad-hails-strong-Bahrain-UAE-ties-in-meeting-with-Abu-Dhabi-crown-prince «King Hamad hails strong Bahrain-UAE ties in meeting with Abu Dhabi crown prince»]. Saudi Gazette.&lt;/ref&gt;, [[Кітай|Кітаем]]&lt;ref&gt;[https://www.thenational.ae/opinion/comment/strong-bilateral-relations-serve-the-strategic-interests-of-both-china-and-the-uae-1.749584 «Strong bilateral relations serve the strategic interests of both China and the UAE»]. The National.&lt;/ref&gt;, [[Эгіпет|Эгіптам]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090109153827/http://www.sis.gov.eg/En/Politics/Foreign/EArab/U.A.E/040306030000000002.htm «Egypt and U.A.E. Relations»]. Egypt State Information Service&lt;/ref&gt;, [[Францыя]]й&lt;ref&gt;[https://www.thenationalnews.com/uae/france-strengthens-its-bond-with-uae-1.543500 «France strengthens its bond with UAE»]. The National.&lt;/ref&gt;, [[Індыя]]й&lt;ref&gt;[https://www.mei.edu/publications/india-uae-relations-poised-climb-new-heights «India-UAE Relations: Poised to Climb to New Heights»]. Middle East Institute.&lt;/ref&gt;, [[Ярданія]]й&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230528224306/https://www.jordantimes.com/news/local/jordan-uae-ties-%E2%80%98strong-guarantor%E2%80%99-security-peace-%E2%80%94-ambassador «Jordan-UAE ties a 'strong guarantor' for security, peace — ambassador»]. The Jordan Times.&lt;/ref&gt;, [[Пакістан]]ам&lt;ref&gt;[https://tribune.com.pk/story/2276704/uae-fm-terms-ties-with-pakistan-unique-case-in-arab-asian-relations «UAE FM terms ties with Pakistan „unique case in Arab-Asian relations“»]. Tribune.&lt;/ref&gt;, [[Расея]]й&lt;ref&gt;[https://responsiblestatecraft.org/2020/01/24/why-the-relationship-between-russia-and-the-united-arab-emirates-is-strengthening/ «Why the Relationship Between Russia and the United Arab Emirates is Strengthening»]. Responsible Statecraft.&lt;/ref&gt;, [[Саудаўская Арабія|Саудаўскай Арабіяй]]&lt;ref&gt;[https://www.newyorker.com/magazine/2018/04/09/a-saudi-princes-quest-to-remake-the-middle-east «A Saudi Prince’s Quest to Remake the Middle East»]. The New Yorker.&lt;/ref&gt; і [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]]&lt;ref&gt;[https://www.arabianbusiness.com/politics-economics/463351-us-states-playing-critical-role-in-widening-uae-bilateral-ties «US states play 'critical' role in widening bilateral ties with the UAE»]. Arabian Business.&lt;/ref&gt;.

Пасьля выхаду брытанскіх войскаў з ААЭ ў 1971 годзе і стварэньне незалежнае дзяржавы, ААЭ аспрэчваюць з [[Іран]]ам правы на тры астравы ў Пэрсыдзкай затоцы, а менавіта астравы [[Абу Муса]], [[Вялікі Тунб]] і [[Малы Тунб]]. ААЭ спрабавалі вырашыць справу празь [[Міжнародны Суд ААН|Міжнародны суд]], але Іран адхіліў прапанову&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080229133058/http://www.hiik.de/konfliktbarometer/pdf/Konfliktbarometer_2001.pdf «Konfliktbarometer 2001»]. Heidelberger Institut für Internationale Konfliktforschung.&lt;/ref&gt;. [[Пакістан]] быў першай краінай, якая афіцыйна падтрымала ААЭ ў ейнай барацьбе за астравы&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090626001001/http://pakobserver.net/200811/26/Editorial01.asp «Relations with UAE get wider, deeper»]. Pakistan Observer.&lt;/ref&gt;. У чэрвені 2017 году ААЭ поруч зь некаторымі краінамі [[Блізкі Ўсход|Блізкага Ўсходу]] і [[Афрыка|Афрыкі]] прыпынілі дыпляматычныя стасункі з [[Катар]]ам, праз абвінавачаньні ў тым, што Катар ёсьць дзяржавай-спонсарам [[тэрарызм]]у. Повязі паміж краінамі былі ўзноўленыя ў студзені 2021 году&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-55579014 «UAE to restore Qatar trade and travel links 'within a week' after row ends»]. BBC.&lt;/ref&gt;. ААЭ вызналі [[Ізраіль]] у жніўні 2020 году. Краіны склалі гістарычнае мірнае пагадненьне, што пастрыяла нармалізацыі дачыненьняў паміж дзьвюма краінамі&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53770859 «Israel and UAE strike historic deal»]. BBC News.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/us-israel-emirates-trump-idUSKCN25926W «With President Trump’s help, Israel and the United Arab Emirates reach historic deal to normalize relations»]. Reuters.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Staff, Toi (16.09.2020). [https://www.timesofisrael.com/full-text-of-the-abraham-accords-signed-by-israel-the-uae-and-bahrain/ «Full text of the Abraham Accords signed by Israel, the UAE and Bahrain»]. The Times of Israel.&lt;/ref&gt;.

=== Адміністрацыйны падзел ===
[[Файл:ZEA pl-map.png|значак|Адміністрацыйная мапа Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў.]]
Краіна дзеліцца на сем [[эмірат]]аў, якія кіруюцца [[эмір]]амі. Самым вялікім эміратам ёсьць [[Абу Дабі (эмірат)|Абу Дабі]], плошча якога складае 67340 км² ці 86,7% ад агульнай плошчы краіны за выключэньнем астравоў. Берагавая лінія Абу Дабі мае больш за 400 км, што таксама значна перавышае даўжыню такой лініі іншых эміратаў. Сам эмірат, у сваю чаргу, падзяляецца на тры грамады. Другім паводле плошчы ёсьць эмірат [[Дубай (эмірат)|Дубай]], які займае плошчу ў 3885 км² ці 5% ад агульнай плошчы краіны за выключэньнем астравоў. Ягоная берагавая лінія складае блізу 72 км. Эмірат [[Шарджа (эмірат)|Шарджа]] ёсьць трэцім паводле велічыні. Паводле колькасьці насельніцтва лідэрам ёсьць эмірат Дубай, колькасьць жыхароў якога сягае да 35,6% ад агульнай колькасьці насельнікаў. Другім самым населеным ёсьць Абу Дабі, які насяляюць каля 31,2%. Такім чынам, дзьве траціны ўсяго насельніцтва ААЭ ёсьць жыхарамі ўсяго двух эміратаў.

Пад сумесным кантролем маюцца два рэгіёны. Гэтак, адзін зь іх сумесна кантралюецца эміратам [[Аджман (эмірат)|Аджман]] і [[Аман]]ам, а другі — [[Эль-Фуджайра (эмірат)|Эль-Фуджайрай]] і Шарджай. Невялікі аманскі эксклаў, вядомы як [[Вадзі-Магда]], цалкам аточаны тэрыторыяй ААЭ. Ён месьціцца на паўдарозе паміж аманскай мугафазай [[Мусандам]] і астатнім Аманам у межах эмірату Шарджа. Плошча гэтага экскляву ахоплівае блізу 75 км². У сваю чаргу ім месьціцца эмірацкі экскляў [[Нагва]], які належыць Шарджы. У ім маецца 40 дамоў, шпіталь і тэлефонная падстанцыя.

== Эканоміка ==
ААЭ прайшлі шлях з купы плямёнаў-[[бэдуіны|бэдуінаў]] да аднай з самых заможных дзяржаваў у сьвеце ўсяго за 50 гадоў. Гэта шостая паводле заможнасьці краіны на [[Блізкі Ўсход|Блізкім Усходзе]] пасьля [[Іран]]у, [[Саудаўская Арабія|Саудаўскай Арабіі]], [[Ізраіль|Ізраілю]], [[Турэччына|Турэччыны]] і [[Эгіпет|Эгіпту]]. Эканамічны рост быў уражліва ўстойлівым на працягу ўсёй гісторыі маладой фэдэрацыі эміратаў, толькі часам здараліся кароткія прамежкі часу з рэцэсіяй. Гэтак на краіну дрэнна паўплываў сусьветны фінансавы крызіс 2008—2009 гадоў, а таксама пэрыяд з 2015 па 2019 гады. Паміж 2000 і 2018 гадамі сярэдні рост [[Сукупны ўнутраны прадукт|СУП]] краіны сягаў амаль 4%&lt;ref name=&quot;empyrean&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20220703122406/https://www.empyrean-advisors.com/united-arab-emirates-country-analysis/ «United Arab Emirates — Economic, Social, and Institutional Analysis»]. Empyrean Advisors.&lt;/ref&gt;. Пры падтрымцы вялікай колькасьці пакладаў [[нафта|нафты]], а таксама дзякуючы разумным інвэстыцыям у спалучэньні з рашучай прыхільнасьцю да эканамічнага [[лібэралізм]]у і моцнага ўрадавага нагляду, ААЭ павялічыла ўласны СУП больш чым утрая за апошнія чатыры дзесяцігодзьдзі. У цяперашні час ААЭ ўваходзіць да ліку самых заможных краінаў ва ўсім сьвеце, а іхны СУП на душу насельніцтва амаль на 80% вышэй, чымсьці сярэдні паказьнік [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і разьвіцьця|АЭСіР]]&lt;ref name=&quot;empyrean&quot;/&gt;.

Гэтак жа як і эканамічны рост, у ААЭ хутка павялічылася агульная колькасьць насельніцтва, але рост пераважна быў зьвязаны з павелічэньнем колькасьці замежных рабочых у краіне. ААЭ мае унікальную сыстэму рынку працы, у якой пражываньне ў дзяржаве абумоўленае жорсткімі [[віза]]вымі правіламі. Гэтая сыстэма ёсьць галоўнай перавагай з пункту гледжаньня макраэканамічнай стабільнасьці, паколькі колькасьць занятых у эканоміцы хутка прыстасоўваецца да попыту на працоўную сілу. Гэта дазваляе ўраду захоўваць [[беспрацоўе]] ў краіне на вельмі нізкім узроўні менш за 3%&lt;ref name=&quot;empyrean&quot;/&gt;.

=== Бізнэс і фінансы ===
[[Файл:Abu dhabi skylines 2014.jpg|значак|зьлева|Хмарачосы [[Абу Дабі]].]]
[[Файл:Dubai Marina Skyline.jpg|значак|зьлева|Краявіды [[Дубай-Марына|Дубай-Марыны]].]]
ААЭ прапануе міжнародным кампаніям моцнае спрыяльнае асяродзьдзе, якое ўлучае стабільныя палітычныя і макраэканамічныя ўмовы, арыентаваны на будучыню ўрад, добрую інфраструктуру і разьвітую сфэру [[інфармацыйныя тэхналёгіі|інфармацыйных тэхналёгіяў]]. Пагатоў, краіна стала паляпшае нарматыўнае асяродзьдзе&lt;ref name=&quot;empyrean&quot;/&gt;. Паводле рэйтынгу [[Вядзеньне бізнэсу]] на 2017 году ААЭ займалі 26 радок&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110604005151/http://www.forbes.com/feeds/afx/2007/06/12/afx3810988.html «Ranking of Economies»]. World Bank Group.&lt;/ref&gt;. Таксама краіна заўжды займае высокія пазыцыі ў шэрагу іншых глябальных рэйтынгаў, як то рэйтынгу [[Сусьветны эканамічны форум|Сусьветнага эканамічнага форуму]], [[Індэкс глябальнай канкурэнтаздольнасьці|Індэксу глябальнай канкурэнтаздольнасьці]] ды іншых&lt;ref&gt;Dutta, Soumitra; Lanvin, Bruno; Wunsch-Vincent, Sacha; León, Lorena Rivera; World Intellectual Property Organization (2022). [https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2022/index.html «Global Innovation Index 2022, 15th Edition»]. [[doi]]:[[doi:10.34667/tind.46596|10.34667/tind.46596]]. — ISBN 9789280534320.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2021/ «Global Innovation Index 2021»]. World Intellectual Property Organization. &lt;/ref&gt;. Паводле апытаньня арабскай моладзі, зладжанага ў 2018 годзе, высьветлілася, што ААЭ ёсьць вядучай арабскай краінаў паводле такіх паказьнікаў, як то бясьпека, узровень жыцьця, эканамічныя магчымасьці і лёгкасьць прадпрымальніцтва&lt;ref name=&quot;empyrean&quot;/&gt;. Слабейшымі момантамі застаюцца неспадзявана нізкі ўзровень адукацыі, абмежаваньні на рынках працы і фінансаў, бар’еры для гандлю і некаторыя правілы, якія замінаюць дынамічнай трансфармацыі справы. Галоўнай жа праблемай лічыцца неэфэктыўнасьць скіраваньня інвэстыцыяў у веды, інавацыі і творчасьць&lt;ref name=&quot;empyrean&quot;/&gt;.

Паводле закону ў ААЭ забараняецца дзейнасьць [[прафэсійны зьвяз|прафэсійных зьвязаў]]&lt;ref name=&quot;ituc&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20140201231308/http://survey.ituc-csi.org/United-Arab-Emirates.html?edition=336 «United Arab Emirates»]. ITUC.&lt;/ref&gt;. Таксама адхіляецца права на калектыўныя працоўныя скаргі і права на [[стачка|страйк]]. Міністэрства працы мае законную мажлівасьць прымушаць рабочых вяртацца да працы. Работнікам-мігрантам, якія бяруць удзел у страйку, могуць скасаваць дазволы на працу і ў выніку дэпартаваць&lt;ref name=&quot;ituc&quot;/&gt;. Такім чынам, працаўнікі амаль не абароненыя ад дыскрымінацыі. Эміратцы пераважна працуюць у дзяржаўным сэктары, праз што маюць меншую канкурэнцыю і матывацыю. Крыху больш за 80% усіх грамадзянаў займаюць пасады ў дзяржаўных структурах, улічваючы дзяржаўная прадпрыемствы, як то [[Emirates]]&lt;ref&gt;Krane, Jim (2009). [[iarchive:cityofgolddubaid0000kran/page/267|«City of Gold: Dubai and the Dream of Capitalism»]]. New York: St. Martin’s Press. — С. 267—270. — ISBN 978-0-312-53574-2.&lt;/ref&gt;.

Грашова-крэдытная палітыка ААЭ падкрэсьлівае сваю стабільнасьць і прадказальнасьць. [[Цэнтральны банк ААЭ|Цэнтральны банк ААЭ]] арыентуецца на [[Амэрыканскі даляр|даляр ЗША]], зьмяняючы адсоткавую стаўку блізка да [[стаўка па фэдэральных фондах|стаўкі па фэдэральных фондах]] ЗША&lt;ref name=&quot;empyrean&quot;/&gt;.

=== Нафтагазавая галіна ===
[[Файл:ADNOC Refining Ruwais Site-187.jpg|значак|[[Рувайскі нафтаперапрацоўчы завод]] ёсьць найвялікшым на Блізкім Усходзе і чацьвертым у сьвецею]]
Кіраўніцтва ААЭ ініцыявала намаганьні па дывэрсыфікацыі эканомікі яшчэ да таго, як кошты на [[нафта|нафту]] рэзка зьнізіліся ў 1980-я гады. Гэта прывяло да таго, што ААЭ мае самую разнабаковую эканоміку на Блізкім Усходзе дасюль. Не зважаючы на тое, што нафтагазавы сэктар па-ранейшаму складае значную частку эканомікі ААЭ, гэтыя высілкі надалі дзяржаве ўстойлівасьць у пэрыяды ваганьняў цэнаў на нафту і [[прыродны газ]]. Асноўнымі лякаматывамі нафтагазавай галіны ёсьць эміраты Абу Дабі і Дубай.

У 2018 годзе гэты сэктар рабіў унёсак у памеры 26% агульнага СУП краіны. Усталяваньне [[падатак на дададзеную вартасьць|падатку на дададзеную вартасьць]] забясьпечыла ўрад яшчэ адной крыніцай прыбытку. То бо блізу 6% агульнага прыбытку альбо 27 млрд [[дырхам ААЭ|дырхамаў ААЭ]] ў 2018 годзе прыпадалі на долю новага падатку. Такая фінансавая палітыка дала яшчэ большую незалежнасьць ад нафты і газу, і зьвязанага зь імі сэктару. Краіна займае шостае месца ў сьвеце паводле памераў нафтавых пакладаў, а таксама сёмае месца паводле гэтага ж паказьніку, але датычна прыроднага газу&lt;ref&gt;[https://www.eia.gov/beta/international/data/browser/#/?pa=00000000000000000000000000000000002&amp;c=vvvvuvo&amp;ct=0&amp;tl_id=5-A&amp;vs=INTL.57-1-AFG-TBPD.A&amp;vo=0&amp;v=H&amp;start=2014&amp;end=2016 «Production of Crude Oil including Lease Condensate 2016»]. U.S. Energy Information Administration.&lt;/ref&gt;.

=== Турызм ===
[[Файл:Dubai Marina Beach Panorama.jpg|значак|зьлева|Адзін з пляжаў Дубаю.]]
[[Турызм]] на сёньня дзеіць як сэктар росту для ўсёй эканомікі ААЭ. Галоўным турыстычным горадам ня толькі краіны, але і ўсяго рэгіёну Блізкага Ўсходу ёсьць [[Дубай]]&lt;ref&gt;[http://www.thedailybeast.com/witw/articles/2013/07/30/dubai-s-progressive-charade.html «Dubai’s Progressive Charade»]. The Daily Beast.&lt;/ref&gt;. Паводле некаторых дасьледаваньняў сярэдзіны 2010-х гадоў Дубай быў пятым найпапулярнейшым турыстычным месцам у сьвеце&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20151017061651/http://gulfbusiness.com/2014/07/dubai-ranks-fifth-among-top-global-destinations-travellers/ «Dubai Ranks Fifth Among Top Global Destinations For Travellers»]. Gulf Business.&lt;/ref&gt;. У 2013 годзе Дубай наведалі 10 млн турыстаў. На долю гораду прыпадае каля 66% ад усіх прыбыткаў турызму ААЭ. На [[Абу Дабі]] прыпадала каля 16%, а [[Шарджа|Шарджу]] — 10%.

ААЭ мае самую прасунутую і разьвітую інфраструктуру ў рэгіёне&lt;ref&gt;[http://www.theprospectgroup.com/infrastructure-in-the-united-arab-emirates-uae-81876/ «Infrastructure in the United Arab Emirates (UAE)»]. The Prospect Group.&lt;/ref&gt;. Яшчэ з 1980-х гадоў у краіне выдаткоўваліся мільярды даляраў на будаўніцтва. Асабліва гэта відочна ў вялікіх эміратах, як то Абу Дабі і Дубай. Апошнім часам паўночныя эміраты намагаюцца палепшыць сваё становішча ў гэтае галіне, ствараючы стымулы дзеля будаўніцтва жылой і камэрцыйнай нерухомасьці&lt;ref name=&quot;statista&quot;&gt;[https://www.statista.com/topics/4643/tourism-industry-of-the-uae/ «Topic: Tourism industry of the UAE»]. Statista.&lt;/ref&gt;. Прагназуецца, што індустрыя турызму працягне павялічвацца, дасягнуўшы 280,6 млрд дырхамаў ААЭ да 2028 году&lt;ref name=&quot;statista&quot;/&gt;.

== Дэмаграфія ==
[[Файл:Dubai City at night.jpg|значак|300пкс|Краявіды найбуйнейшага гораду краіны [[Дубай|Дубаю]].]]
Паводле ацэнак [[Сусьветны банк|Сусьветнага банка]], насельніцтва ААЭ ў 2020 годзе складала {{Лік|9890400}} чалавек. Пачынаючы зь сярэдзіны 1980-х гадоў, людзі з усёй [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]] імігравалі ў Аб’яднаныя Арабскія Эміраты. Цяпер, каля 85,52% насельніцтва краіны складаецца зь імігрантаў, гэта адзін з самых вялікіх паказальнікаў у сьвеце. Мясцовых арабаў у краіне налічваецца каля 11,48%&lt;ref&gt;[https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?locations=AE «UAE Population Statistics»]. World Bank.&lt;/ref&gt;[312]. Гэты ўнікальны дысбалянс абумоўлены выключна высокім міграцыйным сальда, якое ёсьць найвышэйшым у сьвеце. Але пры гэтым грамадзянства ААЭ набыць вельмі складана, акрамя [[філіяцыя|філіяцыі]] праз бацькоў яго магчыма прыдбаць толькі пры вельмі асаблівых абставінах&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210524135159/https://u.ae/en/information-and-services/passports-and-traveling/uae-nationality «UAE nationality»]. U.AE.&lt;/ref&gt;.

Этнічны склад ААЭ досыць яскравы. Да ліку пяці найвялікшых этнічных групаў эміратаў [[Дубай (эмірат)|Дубаю]], [[Шарджа (эмірат)|Шарджы]] і [[Аджман (эмірат)|Аджману]] адносяцца [[індыйцы]] (25%), [[пакістанцы]] (12%), [[эміратцы]] (9%), [[банглядэшцы]] (7%) і [[філіпінцы]] (5%)&lt;ref&gt;[http://gulfnews.com/news/uae/society/indians-pakistanis-make-up-37-of-dubai-sharjah-ajman-population-1.1562336 «Indians, Pakistanis make up 23% of Dubai, Sharjah, Ajman population»]. Gulf News.&lt;/ref&gt;. Імігранты з [[Эўропа|Эўропы]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Паўночная Амэрыка|Паўночнай]] і [[Лацінская Амэрыка|Лацінскай Амэрыкі]] налічваюцца ў колькасьць 500 тысячаў чалавек&lt;ref&gt;Sambidge, Andy (7.10.2009). [http://www.arabianbusiness.com/uae-population-hits-6m-emiratis-make-up-16-5--12137.html «UAE population hits 6 m, Emiratis make up 16.5%»]. Arabian Business.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mcintosh, Lindsay (16.06.2008). [http://www.scotsman.com/news/terror_red_alert_for_100_000_british_expats_in_dubai_1_1173062 «Terror red alert for 100,000 British expats in Dubai»]. The Scotsman.&lt;/ref&gt;. Уладальнікамі брытанскага грамадзянства ў ААЭ ёсьць больш за 100 тысячаў чалавек&lt;ref&gt;Whittell, Giles (15.03.2010). [https://web.archive.org/web/20100525100904/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article7061449.ece «British pair face jail for kissing in Dubai restaurant»]. The Times.&lt;/ref&gt;. Таксама шмат арабаў зь іншых арабскіх дзяржаваў, улучна з тысячамі [[палестынцы|палестынцаў]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120709123331/http://archive.arabnews.com/?page=7&amp;section=0&amp;article=53888&amp;d=3&amp;m=11&amp;y=2004 «Editorial: The Ideal Prince»]. Arab News.&lt;/ref&gt;. Існуюць нешматлікія групы эмігрантаў зь іншых краінаў [[Афрыка|Афрыкі]] да краінаў былога СССР.

Самы вялікі горад — [[Дубай]], з насельніцтвам 1,85 млн чалавек&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://trivia-about.com/united-arab-emirates-facts/|загаловак=United Arab Emirates amazing facts|мова=en|дата=20 верасьня 2020}}&lt;/ref&gt;. Пасьля яго самымі вялікімі гарадамі былі [[Абу Дабі]], [[Аль-Айн]], [[Шарджа]] і [[Эль-Фуджайра]]. Каля 88% насельніцтва краіны — гарадзкія жыхары. Яны жывуць у невялікіх гарадах па ўсёй краіне і вялікай колькасьці пустэльных гарадкоў, дзе здабываюць нафту. Насельніцтва краіны мае ненатуральную будову паводле плоці, то бок колькасьць [[мужчына|мужчынаў]] болей чым удвая перавышае колькасьць [[жанчына|жанчынаў]]. У веку 15—65 гадоў, суадносіны мужчынаў да жанчынаў складаюць 1/2,743. Такі дысбалянс амаль што самы вялікі сярод усіх краінаў сьвету, саступаючы толькі Катару. Каля 88% насельніцтва краіны жывуць у гарадах&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090325215156/http://devdata.worldbank.org/wdipdfs/table3_10.pdf «Table 3.10 Urbanization»]. World Development Indicators.&lt;/ref&gt;.

=== Рэлігія ===
[[Іслам]] ёсьць афіцыйнай дзяржаўнай рэлігіяй ААЭ. Урад чыніць палітыку талерантнасьці да іншых рэлігіяў і зрэдку перашкаджае рэлігійнай дзейнасьці немусульманаў&lt;ref&gt;[https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm?year=2012&amp;dlid=208416 «International Religious Freedom Report for 2012 — United Arab Emirates»]. Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor.&lt;/ref&gt;.

Колькасьць вернікаў належыць да [[сунізм|суніцкае]] плыні ісламу, такім у краіне 85%. Адпаведна колькасьць [[шыізм|шыітаў]], які сканцэнтраваны пераважна ў эміратах Дубай і Шарджа, ёсьць значна меншай. Не зважаючы на тое, што бракуе афіцыйнай статыстыкі наконт разьдзяленьня на сунітаў і шыітаў сярод неграмадзянаў ААЭ, на меркаваньне СМІ, менш за 20% ад прыбылых мусульманаў належаць да шыізму&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220412003833/https://www.justice.gov/eoir/page/file/1079186/download «United Arab Emirates 2017 International Religious Freedom Report»]. US Department of Justice.&lt;/ref&gt;. Да [[ібадыты|ібадытаў]] належаць пераважна [[аманцы]], якія жывуць у ААЭ, таксама пэўны распаўсюд мае [[суфізм]]&lt;ref&gt;[https://mesbar.org/the-return-of-sufism-to-the-uae/ «The Return of Sufism to the UAE»]. Al-Mesbar Center.&lt;/ref&gt;. [[Мячэт шэйха Зайда]], які месьціцца ў Абу Дабі, ёсьць найвялікшым мячэтам у краіне і галоўнай турыстычнай славутасьцю.

Паводле справаздачы ўраду, [[хрысьціянства|хрысьціяне]] складаюць 19,7% усяго насельніцтва Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў&lt;ref&gt;[https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90223.htm «United Arab Emirates: International Religious Freedom Report 2007»]. U.S. Department of State: Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor.&lt;/ref&gt;. Пераважна яны ёсьць вернікамі [[Каталіцкая Царква|Рыма-Каталіцкай царквы]], а таксама прадстаўнікамі [[пратэстанцтва|пратэстанцкіх]] плыняў. У краіне маюцца ня менш за 45 цэркваў. Многія хрысьціяне ААЭ маюць азіяцкіе, афрыканскае і эўрапейскае паходжаньне, але таксама сярод іх трапляюцца арабы зь [[Лібан]]у, [[Сырыя|Сырыі]] і [[Эгіпет|Эгіпту]]&lt;ref&gt;[http://www.refdag.nl/nieuws/groeiende_en_vitale_kerk_in_arabische_golf_1_494237 «Groeiende en vitale kerk in Arabische Golf»]. Reformatorisch Dagblad.&lt;/ref&gt;. ААЭ ёсьць часткай апостальскага вікарыяту, які ўлучае таксама [[Аман]] і [[Емэн]]. Рымакаталіцкі біскуп мае сядзібу ў Абу Дабі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110607230554/http://www.zenit.org/article-12565?l=english «New Apostolic Vicar for Arabia Appointed»]. Zenit News Agency.&lt;/ref&gt;.

У дзяржаве маецца невялікая [[юдаізм|юдэйская]] супольнасьць. З 2008 году ў толькі ў Дубаі працавала адзіная ў краіне [[сынагога]]&lt;ref&gt;Herschlag, Miriam. [https://www.timesofisrael.com/for-the-first-time-dubais-jewish-community-steps-hesitantly-out-of-the-shadows/ «For the first time, Dubai’s Jewish community steps hesitantly out of the shadows»]. Times of Israel.&lt;/ref&gt;. Яшчэ адная [[сынагога Майсэя Бэна Маймона]] была пабудаваная ў 2023 годзе пры ўладкаваньні комплексу [[Дом абрамічнай сям’і|Дому абрамічнай сям’і]] ў Абу Дабі. Улічваючы вялікую колькасьць найманых працаўнікоў з Паўднёвай Азіі, большасьць зь якіх паходзяць зь [[Індыя|Індыі]], у ААЭ дзеюць некалькі храмаў [[гіндзі]]. Акрамя таго некаторы распаўсюд маюць [[джайнізм]], [[сыкхізм]], [[будызм]], рэлігія [[багаі]] і суполкі [[друзы|друзаў]].

=== Мовы ===
Нацыянальнай мовай ААЭ ёсьць [[арабская мова|арабская]]. Мясцовыя эміратцы размаўляюць на дыялекце Пэрсыдзкай затокі&lt;ref&gt;Christensen, Shane (2010). «Frommer’s Dubai». — С. 174. — ISBN 978-0-470-71178-1.&lt;/ref&gt;. Улічваючы, што эміраты доўгі час знаходзіліся пад брытанскім пратэктаратам да 1971 году, а таксама вялікую колькасьць найманых працаўнікоў з розных куткой сьвету, [[ангельская мова]] ёсьць галоўнай мовай паразуменьня ў дзяржаве. Такім чынам, веданьне ангельскай ёсьць адным з галоўных патрабаваньняў пры ўладкаваньні на працу.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|3}}

== Літаратура ==
* {{Кніга
|аўтар         = Bey, Frauke
|частка        = 
|загаловак     = From Trucial States to United Arab Emirates
|арыгінал      = 
|спасылка      = 
|выданьне      = 
|месца         = 
|выдавецтва    = Longman
|год           = 1996
|том           = 
|старонкі      = 
|старонак      = 
|isbn          = 978-0-582-27728-1
|ref           = Bey
}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* {{Curlie|Regional/Middle_East/United_Arab_Emirates}}.
* {{Спасылка|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-14703998|загаловак=ААЭ|праект=BBC News}}

{{Краіны Азіі}}</text>
      <sha1>g61uwf85lro8dvqim5jdm5500jrl2qs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ірак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19321</id>
    <revision>
      <id>2698104</id>
      <parentid>2659067</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T04:31:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>521</id>
      </contributor>
      <comment>Са старонкі прыбраны файл Amwaj_Towers_Baghdad-2025.png, бо ён быў выдалены з Commons удзельнікам [[c:User:Krd|Krd]]. Прычына: No permission since 23 October 2026.</comment>
      <origin>2698104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49478" sha1="oxzmxa1r5v66wldlnsnqtxdxpprn3pu" xml:space="preserve">{{Краіна2}}
'''Іра́к''' ({{мова-ar|العراق}}, [[трансьлітарацыя|трансьл.]] ''al-‘Irāq''; афіцыйна — '''Рэспу́бліка Іра́к''', {{мова-ar|جمهورية العـراق|скарочана}}, трансьл. ''Jumhūriyyat al-‘Irāq''; {{мова-ku|كۆماری عێراق|скарочана}}, трансьл. ''Komar-i ‘Êraq'') — краіна на [[Блізкі Ўсход|Блізкім Усходзе]], мяжуе з [[Турэччына]]й, [[Іран]]ам, [[Кувэйт]]ам, [[Саудаўская Арабія|Саудаўскай Арабіяй]], [[Ярданія]]й і [[Сырыя]]й. Мае выхад да [[Пэрсыдзкая затока|Пэрсыдзкай затокі]]. [[Сталіца]]й і самым вялікім горадам краіны зьяўляецца [[Багдад]].

Мае вялікія радовішчы [[нафта|нафты]] і [[прыродны газ|прыроднага газу]], зьяўляецца ўдзельнікам [[Арганізацыя краін-экспартэраў нафты|ОПЭК]].

У выніку вайсковай апэрацыі [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|Злучаных Штатаў]] ды іншых хаўрусьнікаў па [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]] ў сакавіку 2003 году былы прэзыдэнт [[Садам Хусэйн]] быў зьвергнуты і пакараны на шыбеніцы. Нестабільная сытуацыя са штодзённымі тэрарыстычнымі актамі застаецца і да нашых дзён.

== Гісторыя ==

=== Старажытнасьць ===
Гістарычны пэрыяд у Іраку сапраўды пачаўся ў пэрыяд росквіту [[культура Ўрук|культуры Ўрук]] з 4000 году да н. э. да 3100 году да н. э., з паўстаньнем цэлага шэрагу [[шумэр]]скіх гарадоў. Менавіта ў гэты час пачалося выкарыстаньне [[піктаграфічнае пісьмо|піктаграмаў]], як першай спробы стварыць [[пісьменства]], вынаходзтва пячаткі і масавая вытворчасьць тавараў. Гэты рэгіён, што ўлучае ў сабе тэрыторыю сучаснага Іраку, вядомы як [[Мэсапатамія]], мае мянушку «калыска цывілізацыі», бо зьяўляўся месцам утварэньня першай вядомай цывілізацыі, шумэрскай цывілізацыі, якая ўзьнікла ва ўрадлівых землях даліны паміж рэкамі [[Тыгр (рака)|Тыгр]] і [[Эўфрат]].

Менавіта тут у канцы 4 тысячагодзьдзя да н. э. была створана [[клінапіс|першая сыстэма пісьма]] і пачалі запісвацца гісторычныя пазнакі. Шумэры былі першымі, хто пачаў выкарыстоўваць [[кола]] і ствараць гарады-дзяржавы. Таксама, вядомы іхныя распрацоўкі ў галіне матэматыкі, астраноміі, астралёгіі, пісанага права, мэдыцыны і арганізаванай рэлігіі. Да асноўных шумэрскіх гарадоў належылі [[Кіш]], [[Лагаш]], [[Ума]], [[Ур]], [[Урук]], [[Эрыду]], [[Бад-Тыбіра]], [[Ларса]], [[Сыпар]], [[Шурупак]] ды іншыя.

З XXIX стагодзьдзя да н. э. акадзкія сэміцкія імёны пачалі зьяўляцца ў сьпісах каралёў і адміністрацыйных дакумэнтаў розных гарадоў-дзяржаваў. Застаецца невядомым паходжаньне акадыйцаў і адкуль яны зьявіліся ў гэтым месцы, аднак, вядома, што размаўлялі яны на сваёй [[акадзкая мова|акадзкай мове]], якая адносіцца да [[сэміцкія мовы|сэміцкіх моваў]]&lt;ref&gt;[http://www.ancient.eu/akkad/ «Akkad»]. Ancient History Encyclopedia.&lt;/ref&gt;. У XXVI стагодзьдзі да н. э. лагаскі кароль [[Эанатум]] стварыў тое, што было, бадай што, першай імпэрыяй у гісторыі, хоць і праіснавала яна нядоўга. Пазьней, [[Лугальзагесі]], сьвятар-кароль Умы, зрынуў дынастыю лагаскіх каралёў і заваяваў Урук, зрабіўшы яго сваёй сталіцай. У выніку была заснаваная новая імпэрыя, якая распасьціралася ад Пэрсыдзкага заліву да Міжземнага мора. Менавіта ў гэты пэрыяд быў напісаны сусьветна вядомы старажытны твор «[[Эпас пра Гільгамэша]]», які ўключае ў сябе аповяд пра [[Вялікі патоп]].

На працягу 3 тысячагодзьдзя да н. э. на тэрыторыі сучаснага Іраку разгарнуўся культурны сымбіёз паміж шумэрамі і акадцамі, які ўключаў шырокае выкарыстаньне дзьвюхмоўя. Уплыву адно на аднаго паміж шумэрамі і акадцамі быў відавочным ва ўсіх галінах, у тым ліку празь лексычныя запазычаньні і сынтаксічныя, марфалягічныя і фаналягічная зьбежнасьці. З гэтага пэрыяду цывілізацыі ў Іраку сталі вядомыя як шумэрска-акадзкія.

Аднак, шумэры ў цэлым заставаліся дамінуючым народам да ўзьнікненьня [[Акадзкая імпэрыя|Акадзкай імпэрыі]] (2335—2124 да н. э.), сталіца якой знаходзілася ў горадзе [[Акад (горад)|Акад]] ў цэнтральнай частцы Іраку. Імпэрыю заснаваў [[Саргон Акадзкі]], які скарыў усе гарады-дзяржавы паўднёвай і цэнтральнай часткі Іраку, і падпарадкаваў каралёў Асырыі, тым самым аб’яднаўшы шумэраў і акадцаў у адзінай дзяржаве. Затым ён прыступіў да пашырэньня сваёй імпэрыі. Пасьля распаду Акадзкае дзяржавы ў канцы XXII стагодзьдзя да н. э. [[гутыі]] акупавалі поўдзень краіны і трымалі яго ў сваіх руках, пакуль Асырыя не аднавіла сваю незалежнасьць на поўначы рэгіёну. За гэтым пачалося шумэрскае адраджэньне ў форме [[Трэцяя дынастыя Ур|Новай Шумэрскай імпэрыі]]. Шумэры пад правадырствам караля [[Шульгі]] захапілі амаль увесь Ірак, за выключэньнем паўночных межаў Асырыі, і атрымалі кантроль над гутыямі, эламцамі і амарэямі.

[[Файл:F0182 Louvre Code Hammourabi Bas-relief Sb8 rwk.jpg|міні|зьлева|Старажытная выява імпэратара Бабілёніі [[Хамурапі]].]]
Адно з маленькіх амарэйскіх каралеўстваў, заснаваным у 1894 годзе да н. э. утрымлівала то невялікае мястэчка [[Бабілён]], якое месьцілася на ягоных межах. Гэтае мястэчка заставалася нязначным на працягу больш за сто гадоў, знаходзячыся ў ценю старых і больш магутных дзяржаваў, такіх як [[Асырыя]], [[Элам]], [[Ісын]], [[Эшнуна]] і Ларса. У 1792 годзе да н. э. амарэйскі кіраўнік [[Хамурапі]] прыйшоў да ўлады ў гэтае дзяржаве, і адразу ж прыступіў да адбудовы Бабілёну зь невялікага мястэчка ў буйны горад, абвесьціўшы сябе ягоным кіраўніком. Хамурапі заваяваў усю паўднёвую і цэнтральную частку Іраку, а таксама Элам на ўсходзе і Мары на захадзе, а затым апынуўся ў працяглай вайне з асырыйскім каралём [[Ішмэ-Даган]]ам за панаваньне ў рэгіёне, стварыўшы нядоўгую [[Бабілёнская імпэрыя|Бабілёнскую імпэрыю]]. У рэшце рэшт ён атрымаў перамогу над пераемнікам Ішмэ-Дагана і скарыў Асырыю і ейныя анаталійскія калёніі. Да сярэдзіны XVIII стагодзьдзя да н. э. шумэры страцілі культурную ідэнтычнасьць і перасталі існаваць як асобны народ&lt;ref&gt;Wolkstein, Diane; Kramer, Samuel Noah (1983). ''«Inanna: Queen of Heaven and Earth: Her Stories and Hymns from Sumer»''. New York City, New York: Harper&amp;Row Publishers. — С. 118—119. — {{ISBN|0-06-090854-8}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kramer, Samuel Noah (1963). ''«The Sumerians: Their History, Culture, and Character»''. Chicago, Illinois: University of Chicago Press. — С. 71-72. — {{ISBN|0-226-45238-7}}.&lt;/ref&gt;. Генэтычны і культурны аналіз паказвае на тое, што [[балотныя арабы]], што мешкаюць на поўдні сучаснага Іраку, верагодна, зьяўляюцца іхнымі самымі прамымі сучаснымі нашчадкамі&lt;ref&gt;Ghareeb, Edmund; Dougherty, Beth (2004). [https://books.google.com/books/about/Historical_Dictionary_of_Iraq.html?id=RIB5qT9sGnwC ''«Historical Dictionary of Iraq»'']. Historical Dictionaries of Asia, Oceania, and the Middle East. 44. Lanham, Maryland: Scarecrow Press. — С. 156. — {{ISBN|9780810865686}}.&lt;/ref&gt;. За часам пэрыяду кіраваньня Хамурапі паўднёвы Ірак стаў вядомы, як [[Бабілёнія]], у той час як поўначная частка сучаснай краіны ўжо сто гадоў як была часткай Асырыі. Тым ня менш, імпэрыя праіснавала нядоўга і хутка распалася пасьля сьмерці Хамурапі. Асырыя зноўку атрымала незалежнасьць, а поўдзень Іраку зноўку патрапіў у акадзкі ўплыў. [[Амарэі]] ўсё яшчэ чапляліся за ўладу ў Бабілёніі, якая ўжо страціла сваю магутнасьць, аднак былі канчаткова разьбіты індаэўрапейскім народам [[гэты]], якія заснавалі сваю імпэрыю ў [[Малая Азія|Анатоліі]] ў 1595 годзе да н. э. Пасьля гэтага, [[касыты]], якія размаўлялі на сваёй мове-ізаляце і паходзілі з рэгіёну гораў [[Загрос]] Старажытнага Ірану, захапілі кантроль над Бабілёніяй і панавалі на працягу амаль 600 гадоў, зьяўляючыся самай доўгай дынастыяй, якая калі-небудзь кіравала Бабілёнам.

У канцы IV стагодзьдзя да н. э. рэгіён быў скараны войскам [[Аляксандар Македонскі|Аляксандра Вялікага]], які заснаваў [[імпэрыя Сэлеўкідаў|імпэрыю Сэлеўкідаў]], што праіснавала на працягу двух стагодзьдзяў&lt;ref&gt;[https://lsa.umich.edu/kelsey/research/past-field-projects/seleucia-tigris-iraq-1927-32-1936-37.html «Seleucia on the Tigris»]. Umich.edu.&lt;/ref&gt;. За часам панаваньня караля [[Мітрыдат I|Мітрыдата I]] рэгіён быў заваяваны партанамі, якія прыйшлі сюды з тэрыторыі Пэрсіі. Аднак на гэты ж рэгіён прэтэндавала хуткарослая [[Рымская імпэрыя]], якая здолела захапіць заходную частку сучаснага Іраку, заснаваўшы правінцыю [[Асырыя (правінцыя)|Асырыя]]. Паміж I і III стагодзьдзямі ў рэгіёне шырылася [[хрысьціянства]] і Асырыя стала цэнтрам [[сырыйскае хрысьціянства|сырыйскага хрысьціянства]], [[Царква Ўсходу|Царквы Ўсходу]] і сырыйскае літаратуры. Шэраг незалежных дзяржаваў паўсталі на поўначы сучаснага Іраку за часам партанскай эпохі, як то [[Адыябэна]], [[Асур]], [[Асраэна]] і [[Гатра]].

[[Файл:Abbasids850.png|міні|[[Халіфат Абасыдаў|Абасыдзкі халіфат]] падчас свайго максымальнага росквіту каля 850 году.]]
[[Файл:Bagdad1258.jpg|міні|зьлева|Аблога Багдаду войскамі [[Тымур]]а.]]
Пад правадырствам пэрсыдзкага шага [[Ардашыр I|Ардашыра I]] [[Партанская дзяржава|Партанская імпэрыя]] была зруйнаваная, а рэгіён аказаўся ў складзе [[дзяржава Сасанідаў|дзяржавы Сасанідаў]] у 224 годзе. Да сярэдзіны III стагодзьдзя сасаніды паступова скарылі ўсе малыя незалежныя дзяржавы рэгіёну. Такім чынам, вобласьць сучаснага Іраку была правінцыяй імпэрыі Сасанідаў на працягу чатырох стагодзьдзяў і мяжой і полем бітвы паміж Сасанідзкай імпэрыяй і [[Бізантыйская імпэрыя|Бізантыяй]], якая была пераемніцай зьніклай Рымскай імпэрыі. Абедзьве імпэрыі праз шматлікія канфлікты саслаблілі адна адну, даючы магчымасьць арабам-мусульманам [[Арабійскі паўвостраў|Арабійскага паўвостраву]] заваяваць Пэрсію ў сярэдзіне VII стагодзьдзя, у выніку чаго тэрыторыя краіны хутка сталася часткай халіфату, на ейнай тэрыторыі распаўсюдзіўся [[іслам]]. Ад гэтага часу пачалося засяленьне тэрыторыі сучаснага Іраку арабамі. За часам панаваньня [[Халіфат Абасыдаў|Халіфату Абасыдаў]] Багдад ў XVIII стагодзьдзі стаў сталіцай вялікай дзяржавы, і заставаўся вядучым мэгаполісам арабскага і мусульманскага сьвету на працягу пяці стагодзьдзяў. Багдад быў найбуйнейшым шматнацыянальным горадам Сярэднявечча, дасягаючы максымуму ў колькасьці насельніцтва ў мільён жыхароў&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160818124242/http://geography.about.com/library/weekly/aa011201a.htm «Largest Cities Through History»]. About.com.&lt;/ref&gt;, і быў цэнтрам навукі падчас ісламскага Залатога веку. У 1401 годзе манголькі вайскавод [[Тымур]] уварваўся ў Ірак. Горад быў зруйнаваны і абрабаваны манголамі, якія спалілі вядомую багдадзкую бібліятэку падчас аблогі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090815080358/http://www.acs.ucalgary.ca/applied_history/tutor/islam/learning/conclusion.html «The Islamic World to 1600: The Arts, Learning, and Knowledge (Conclusion)»]. Acs.ucalgary.ca.&lt;/ref&gt;, а больш за 20 тысячаў жыхароў гораду былі забітыя паводле загаду манголькіх кіраўнікоў&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111005015216/http://asianhistory.about.com/od/profilesofasianleaders/p/TimurProf.htm «Tamerlane — Timur the Lame Biography»]. About.com.&lt;/ref&gt;. Тымур загадаў, што кожны жаўнер павінен прынесьці па меншай ступені дзьве адсечаныя галавы чалавека, каб паказаць яму сваю вернасьць&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190826085811/http://mertsahinoglu.com/research/14th-century-annihilation-of-iraq/ «14th century annihilation of Iraq»]. Mert Sahinoglu.&lt;/ref&gt;. Тымур таксама ачоліў гвалт карэннага асырыйскага хрысьціянскага насельніцтва, якое да гэтага часу складала большасьць насельніцтва ў паўночнай Мэсапатаміі, і менавіта ў гэты час, старажытны асырыйскі горад [[Асур]] быў канчаткова закінуты.

=== Турэцкі Ірак ===
У позьнім Сярэднявеччы Ірак стаў часткай уладаньняў туркаў, якой і заставаўся да пачатку ХХ стагодзьдзя.

Падчас [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] асманы выступілі на баку [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччыны]] і цэнтральных дзяржаваў. Брытанцы ў адказ разгарнулі [[Мэсапатамская кампанія|Мэсапатамскую кампанію]] і ўварваліся ў краіну ў 1915 годзе, аднак адразу атрымалі буйную паразу ад турэцкага войска падчас [[аблога Эль-Кута|аблогі Эль-Кута]]. Не зважаючы на гэта, ангельцы перагрупаваліся і, дзякуючы падтрымцы з боку мясцовых арабаў і асырыйцаў, перасунулі перавагу на свой бок. У 1916 годзе ангельцы і французы склалі агульны плян пасьляваеннага ўладкаваньня Заходняй Азіі ў рамках [[пагадненьне Сайкса-Піко|пагадненьня Сайкса-Піко]]. Брытанскія войскі захапілі [[Багдад]] у 1917 годзе і перамаглі асманаў. Мірнае пагадненьне было падпісанае ў 1918 годзе. Агулам ангельцы страцілі 92 тысячаў жаўнераў у Мэсапатамскае кампаніі, а асманскія страты засталіся невядомымі, не зважаючы на тое, што ангельцы захапілі ў палон у агульнай складанасьці 45 тысячаў жаўнераў непрыяцеля. Пасьля вайны брытанцы атрымалі мандат на кантроль над трыма асманскімі вілаетамі, якія склалі дзяржаву Ірак, на чале якой стаў манарх з дынастыі [[Гашыміты|Гашымітаў]].

=== Незалежнасьць ===
[[Файл:BritsLookingOnBaghdad1941.jpg|міні|Ангельскія войскі ў Багдадзе ў чэрвені 1941 году.]]
У 1932 годзе Ірацкае каралеўства атрымала незалежнасьць паводле патрабаваньняў караля [[Фэйсал I|Фэйсала I]], аднак ангельцы захавалі свае вайсковыя базы, кантроль над мясцовым апалчэньнем і правы на транзыт сваіх сілаў па тэрыторыі незалежнае дзяржавы.

У 1958 годзе ў краіне адбылася рэвалюцыя, вядомая як [[Рэвалюцыя 14 ліпеня]], падчас якой дэмакратычна накіраваныя афіцэры расстралялі каралеўскую сям’ю. Тым ня менш, першы рэспубліканскі кіраўнік Іраку, [[Карым Касым]], празь некалькі год быў зрынуты сваім паплечнікам па рэвалюцыі 1958 году. Нестабільная палітычная сытуацыя, што характарызавалася практычна поўнай адсутнасьцю легітымнае і дэмакратычнае перадачы ўлады, а таксама палітычнымі перасьледамі, захоўвалася да прыходу да ўлады [[Садам Хусэйн|Садама Хусэйна]], які атрымаў уладу таксама шляхам перавароту. У 1980-х гг. Ірак вёў [[Ірана-ірацкая вайна|Ірана-ірацкую вайну]] і ажыцьцяўляў спробы ўварваньня ў [[Кувэйт]], аднак апошнія вайсковыя дзеі апынуліся надзвычай няўдачнымі для рэжыму Хусэйна, які атрымаў вялікі шэраг эканамічных санкцыяў.

У 2003—2011 гадох у краіне вялася [[Ірацкая вайна|вайна]] праз уварваньне міжнародных вайсковых сілаў на чале з [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], што зрынулі ўрад Садама Хусэйна.

Ад 24 ліпеня 2014 да 2 кастрычніка 2018 году [[прэзыдэнт]]ам Іраку быў [[Фуад Масум]]&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://lb.ua/file/person/3008_masum_fuad.html|загаловак=​Масум Фуад - Досьє|праект=LB.ua|мова=uk|дата=12 ліпеня 2024}}&lt;/ref&gt;, ад 8 верасьня 2014&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://www.britannica.com/place/Iraq/U-S-withdrawal-and-the-rise-of-the-Islamic-State-in-Iraq-and-the-Levant-ISIL#ref1257236|аўтар=Khadduri, Majid , Kennedy, Hugh , Woods, John E. , Chambers, Richard L. and Blake, Gerald Henry|загаловак=Iraq|праект=Encyclopedia Britannica|дата публікацыі=11 ліпеня 2024|дата=12 ліпеня 2024|мова=en}}&lt;/ref&gt; да 25 кастрычніка 2018 [[прэм’ер-міністар|прэм’ер-міністрам]] Іраку быў [[Гайдэр аль-Абадзі]]&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://ekurd.net/iraqi-abadi-hands-mahdi-2018-10-25|загаловак=Ex-Iraqi PM Abadi officially hands over gov’t to successor Abdul-Mahdi|мова=en|дата публікацыі=25 кастрычніка 2018|выдавец=Ekurd.net}}&lt;/ref&gt;.

== Геаграфія ==
[[Файл:Wodospad Gali Ali Bek w irackim Kurdystanie - panoramio.jpg|значак|зьлева|Вадаспад Галі Алі Бэк у ірацкім [[Ірацкі Курдыстан|Курдыстане]].]]
Тэрыторыя краіны дзеліцца на чатыры галоўныя геаграфічна-кліматычныя зоны. Цэнтральная і паўднёвая частка краіны знаходзіцца ў [[Мэсапатамская нізіна|Мэсапатамскай нізіне]]. Гэта самая засвоеная і заселеная частка Іраку. На паўднёвым захадзе знаходзіцца паўпустэльня і ўзвышша [[Аль-Джазыра (узвышша)|Аль-Джазыра]]. На захадзе і паўднёвым захадзе таксама пустэльны ўзвышаны абшар, які злучаны з [[Сырыйская пустэльня|Сырыйскай пустэльняй]], а на паўднёвым усходзе з пустэльняй [[Ан-Нафуд (пустэльня)|Ан-Нафуд]]. Паўночная і паўночна-ўсходняя частка Іраку складае горную правінцыю [[Курдыстан]], з самай высокай гарой краіны [[Буз-догг]] (3674 м).

Тэрыторыю краіны перасякаюць дзьве вялікія рэкі [[Эўфрат]] і [[Тыгр (рака)|Тыгр]], якія перад упадзеньнем у [[Пэрсыдзкая затока|Пэрсыдзкую затоку]] злучаюцца ў раку [[Шат аль-Араб]]. На абедзьвюх рэках здараюцца значныя паводкі (звычайна з сакавіка да траўня), калі сток вады павялічваецца ў 40 разоў.

У пустэльнях сустракаюцца невялікія вадаёмы. На поўдні існуюць дробныя азёры, і невялікія балоты. Да 1990-х гадоў у месцы злучэньня Эўфрату і Тыгру існавала 20 тыс. км² азёраў, балот, якія ў выніку асушэньня зьніклі на 95%.

== Палітыка ==

=== Дзяржаўны лад ===
[[Файл:Baghdad Convention Center inside.jpg|значак|Паседжаньне [[Рада прадстаўнікоў Іраку|Рады прадстаўнікоў Іраку]].]]
У сакавіку — красавіку 2003 году ЗША пры падтрымцы Вялікабрытаніі распачалі ваенную акцыю, у выніку якой Ірак быў заняты войскамі кааліцыі. Фармальнае аднаўленьне сувэрэнітэту краіны адбылося 28 чэрвеня 2004, калі адбылася афіцыйная цырымонія перадачы ўладных паўнамоцтваў ад Часовых кааліцыйных уладаў Часоваму ўраду Іраку.

8 чэрвеня 2004 СБ ААН прыняў рэзалюцыю № 1546, у якой зафіксаваны графік палітычнага працэсу на пераходны пэрыяд, які скончыўся ў сьнежні 2005. У студзені 2005 прайшлі выбары ў Пераходную нацыянальную асамблею (ПНА), у красавіку быў сфармаваны Пераходны ўрад Іраку (ПУІ). Праект сталай Канстытуцыі Іраку быў зацьверджаны на рэфэрэндуме ў кастрычніку. У сьнежні 2005 прайшлі новыя агульнаірацкія выбары, паводле вынікаў якіх на аснове канстытуцыі былі сфармаваныя сталыя органы ўлады.

22 красавіка 2006 былі ажыцьцёўленыя прызначэньні на галоўныя дзяржаўныя пасады. Дж. Талабані (курд) перавыбралі на пост прэзыдэнта. Віцэ-прэзыдэнтамі сталі А. Абдэльмагдзі (шыіцкая Аб’яднаная ірацкая кааліцыя) і Т. Гашэмі (суніцкі Фронт ірацкай згоды). Старшынём парлямэнту быў абраны суніт М. Машгадані, яго намесьнікамі зацьверджаныя курд А. Тэйфур і шыіт Г. Атыя. Урад было даручана сфармаваць прэм’ер-міністру Н. Малікі, чальцу кіраўніцтва шыіцкай партыі «Даава».

Зьяўленьне канстытуцыйных органаў улады фармальна азначае завяршэньне палітычнага працэсу ў Іраку. Праблематыка ірацкага ўрэгуляваньня, аднак, застаецца на павестцы дня.

На тэрыторыі краіны знаходзіліся Шматнацыянальныя сілы (ШНС), створаныя для выкананьня задачаў падтрыманьня і забесьпячэньні бясьпекі «ў мэтах пасьпяховага завяршэньня палітычнага працэсу». ШНС дзейнічалі пад адзіным амэрыканскім камандаваньнем, яго касьцяк складаюць падразьдзяленьні войскаў ЗША.

У лістападзе 2007 Джордж Буш (малодшы) і Н. Малікі зацьвердзілі «Дэклярацыю аб прынцыпах», якая прадугледжвае падрыхтоўку двухбаковай дамовы, якая юрыдычна замацоўвае доўгатэрміновае базіраваньне амэрыканскіх войскаў у Іраку. 18 сьнежня 2007 СБ ААН прыняў рэзалюцыю № 1790 аб чарговым падаўжэньні мандату ШНС на адзін год, якое павінна стаць апошнім. Пры прэзыдэнцтве ў ЗША Барака Абамы адбыўся вывад амэрыканскіх падразьдзяленьняў, у краіне застаюцца толькі вайсковыя інструктары.

З пачатку 2014 году на паўночным захадзе краіны дзейнічае тэрарыстычная арганізацыя Ісламская дзяржава Іраку й Леванту (пазьней пераназваная ў Ісламскую дзяржаву), якая праз пэўны час абвясьціла на сваёй тэрыторыі халіфат. Супрацьдзеяньне тэрарыстам вядзецца галоўным чынам падразьдзяленьнямі ірацкай арміяй і атрадамі курдзкай аўтаноміі Пэшмэрга, пры гэтым былыя ўдзельнікі апэрацыі ў Іраку адмаўляюцца аказваць падтрымку шляхам адпраўкі вайсковага кантынгенту, але абмяркоўваюцца праекты тэхнічнай дапамогі.

=== Адміністрацыйны падзел ===
Ірак падзелены на 18 правінцыяў ([[мугафаз]]аў):
* [[Анбар]] ([[Ар-Рамадзі]])
* [[Эрбіль (правінцыя)|Эрбіль]] ([[Эрбіль]])
* [[Басра (правінцыя)|Басра]] ([[Басра]])
* [[Бабілён (правінцыя)|Бабілён]] ([[Аль-Гіла]])
* [[Багдад (правінцыя)|Багдад]] ([[Багдад]])
* [[Васыт]] ([[Аль-Кут]])
* [[Дагук (правінцыя)|Дагук]] ([[Дагук]])
* [[Дыяла]] ([[Бакуба]])
* [[Дгі-Кар]] ([[Ан-Насырыя]])
* [[Кадысія]] ([[Ад-Дыванія]])
* [[Карбаля (правінцыя)|Карбаля]] ([[Карбаля]])
* [[Майсан]] ([[Аль-Амара]])
* [[Мутана]] ([[Ас-Самава]])
* [[Наджаф (правінцыя)|Наджаф]] ([[Наджаф]])
* [[Найнава]] ([[Масул]])
* [[Саляг-ад-Дын]] ([[Тыкрыт]])
* [[Сулейманія]] ([[Ас-Сулейманія]])
* [[Тамім]] ([[Кіркук]])

Зь іх тры паўночна-ўсходнія правінцыі Сулейманія, Дагук і Эрбіль утвараюць [[Ірацкі Курдыстан|Курдзкую аўтаномію]].

== Эканоміка ==
[[Файл:Erbil skyline at night-2025.png|значак|[[Эрбіль]] у начы.]]
Паводле зьвестак [[Міжнародны фонд сельскагаспадарчага разьвіцьця|Міжнароднага фонду сельскагаспадарчага разьвіцьця]], Ірак уважаецца за багатую на [[нафта|нафту]] і [[прыродны газ]] краіну з узроўнем прыбыткаў вышэй за сярэдні&lt;ref name=&quot;IFAD-2025&quot;&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.ifad.org/en/w/countries/iraq|загаловак=Iraq|выдавецтва=IFAD}}&lt;/ref&gt;. У 1980-х паводле ўзроўню здабычы нафты Ірак займаў другое месца сярод блізкаўсходніх краінаў. У выніку ў эканоміцы Іраку дамінуе нафтавы сэктар, які традыцыйна забясьпечвае блізу 95% валютных паступленьняў&lt;ref name=&quot;IFAD-2025&quot; /&gt;. Грошы, якія краіна атрымлівала ад продажу нафты ішлі на разьвіцьцё іншых галінаў эканомікі. Акрамя нафты і газу, Ірак мае вялікія радовішчы [[серка|серкі]], [[фасфаты|фасфатаў]] і каляровых мэталаў. Брак разьвіцьця ў іншых сэктарах стаўся чыньнікам вялікага беспрацоўя, якое сягае ад 18% да 30%&lt;ref name=&quot;IFAD-2025&quot; /&gt;. У 2011 годзе занятасьць у дзяржаўным сэктары складала амаль 60% ад агульнай занятасьці&lt;ref name=&quot;usaid11&quot;&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.inma-iraq.com/sites/default/files/10_unemployment_threatens_democracy_2011jan00.pdf|загаловак=Unemployment Threatens Democracy in Iraq|выдавецтва=USAID Iraq|дата публікацыі=01.2011|копія=https://web.archive.org/web/20130511015353/https://www.inma-iraq.com/sites/default/files/10_unemployment_threatens_democracy_2011jan00.pdf|дата копіі=11.05.2013}}&lt;/ref&gt;. Нафтавы экспарт пры гэтым стварае мала працоўных месцаў&lt;ref name=&quot;usaid11&quot;/&gt;. У цяперашні час толькі невялікі адсотак жанчынаў занятыя працай, гэтак іх налічвалася блізу 22% у 2011 годзе&lt;ref name=&quot;usaid11&quot;/&gt;. Афіцыйнай валютай у Іраку ёсьць [[ірацкі дынар]]. Цэнтральная часовая адміністрацыя выпусьціла ў абарачэньне новыя манэты і банкноты дынараў, якія былі надрукаваныя кампаніяй De La Rue з выкарыстаньнем сучасных мэтадаў абароны ад падробкі&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.cpa-iraq.org/budget/IraqCurrencyExchange.html|загаловак=Iraq Currency Exchange|выдавецтва=Coalition Provisional Authority|копія=https://web.archive.org/web/20070515093736/http://www.cpa-iraq.org/budget/IraqCurrencyExchange.html|дата копіі=15.05.2007}}&lt;/ref&gt;.

Да [[Ірацкая вайна|амэрыканскага ўварваньня]] ў 2003 годзе цэнтралізаваная плянавая эканоміка Іраку забараняла замежную ўласнасьць на прадпрыемствы, урад кіраваў большасьцю буйных прамысловых прадпрыемстваў як дзяржаўнымі прадпрыемствамі і ўсталёўваў вялікія тарыфы, каб не дапусьціць трапленьне ў краіну замежных тавараў&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://reliefweb.int/report/iraq/iraqs-economy-past-present-future|загаловак=Iraq’s economy: Past, present, future|выдавецтва=Reliefweb.int|дата публікацыі=03.06.2003}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tooze-2023&quot;&gt;{{спасылка|аўтар=Tooze, Adam|спасылка=https://adamtooze.substack.com/p/chartbook-204-iraqs-economic-impasse|загаловак=Chartbook 204: Iraq’s economic impasse twenty years after the invasion|выдавецтва=Chartbook|дата публікацыі=24.03.2023}}&lt;/ref&gt;. Нафтавая галіна была нацыяналізаваная ў 1972 годзе, а прыбыткі ад яе накіроўваліся на іншыя дзяржаўныя праекты. Ірак быў адной з самых разьвітых краінаў Блізкага Ўсходу. Але ў выніку санкцыяў ён сутыкнуўся з эканамічным заняпадам. Пасьля 2003 году [[Часовая кааліцыйная адміністрацыя]] хутка пачала выдаваць мноства абавязковых распараджэньняў аб прыватызацыі ірацкай эканомікі і адкрыцьці яе для замежных інвэстыцыяў&lt;ref name=&quot;Tooze-2023&quot; /&gt;. 20 лістапада 2004 году [[Парыскі клюб]] краінаў-крэдытораў пагадзіўся сьпісаць 80% з 42 мільярдаў даляраў запазычанасьці Іраку перад сябрамі клюбу. Агульная замежная запазычанасьць Іраку на момант уварваньня складала каля 120 мільярдаў даляраў і да 2004 году вырасла яшчэ на 5 мільярдаў даляраў. Палягчэньне ціску з боку запазычанасьці мусіла быць рэалізаваная ў тры этапы&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.reuters.com/newsArticle.jhtml?type=worldNews&amp;storyID=6874713|загаловак=G7, Paris Club Agree on Iraq Debt Relief|дата публікацыі=21.11.2004|копія=https://web.archive.org/web/20041121210518/https://www.reuters.com/newsArticle.jhtml?type=worldNews&amp;storyID=6874713|дата копіі=21.11.2004}}&lt;/ref&gt;.

Вайна моцна паўплывала на эканоміку&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.nbcnews.com/id/wbna4491607|загаловак=Iraqi holy cities bow to capitalist impulse|выдавецтва=NBC News|дата публікацыі=10.03.2004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.theaustralian.com.au/subscribe/news/1/?sourceCode=TAWEB_WRE170_a_GGL&amp;dest=https%3A%2F%2Fwww.theaustralian.com.au%2Fnation%2Fworld%2Firaqs-economic-boom-bypasses-man-on-street%2Fnews-story%2F34c1c90faabc5b73eddb8508f084c3b5&amp;memtype=anonymous&amp;mode=premium&amp;v21=HIGH-Segment-2-SCORE&amp;V21spcbehaviour=appendend|загаловак=Economic boom bypasses man on street|выдавец=The Australian}}&lt;/ref&gt;. Паводле паведамленьняў выданьня [[Arab News]], Ірак прадэманстраваў станоўчыя прыкметы аднаўленьня&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.arabnews.com/node/2354596|загаловак=How Iraq can boost its economic recovery|выдавецтва=Arab News|дата публікацыі=13.08.2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://auis.edu.krd/iris/publications/underbelly_iraqs_economic_boom|загаловак=The Underbelly of Iraq’s 'Economic Boom'|выдавецтва=IRIS|дата публікацыі=12.09.2023}}&lt;/ref&gt;. Курдзкія і шыіцкія рэгіёны Іраку перажылі эканамічны бум па заканчэньня вайны&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.arabnews.com/node/292817|загаловак=The Mini Economic Boom in Iraq That Is Hardly Reported|выдавецтва=Arab News|дата публікацыі=30.12.2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/travel/article/20240611-the-pilgrimage-sites-of-iraqs-timeless-and-holy-cities|загаловак=The pilgrimage sites of Iraq’s timeless and holy cities|выдавецтва=www.bbc.com|дата публікацыі=11.06.2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://english.alarabiya.net/life-style/art-and-culture/2013/04/04/Iraq-s-holy-cities-enjoy-boom-in-religious-tourism|загаловак=Iraq’s holy cities enjoy boom in religious tourism|дата публікацыі=04.04.2013}}&lt;/ref&gt;, і да 2023 году&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://theconversation.com/iraqi-kurdistan-faces-a-deepening-economic-crisis-as-unpaid-wages-pile-up-251550|загаловак=Iraqi Kurdistan faces a deepening economic crisis as unpaid wages pile up|выдавецтва=The Conversation|дата публікацыі=11.03.2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://nishtmansi.com/blog/kurdistan-s-youth-exodus--economic-struggles-and-mass-migration|загаловак=Kurdistan’s Youth Exodus: Economic Struggles and Mass Migration|выдавецтва=Nishtman Strategy Institute}}&lt;/ref&gt; [[Ірацкі Курдыстан|Курдыстанскі рэгіён]] лічыўся эканамічна больш стабільным, галоўным чынам дзякуючы ўласнаму незалежнаму экспарту нафты&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://jpt.spe.org/the-kurdistan-region-of-iraq-a-decade-of-challenges-and-increased-oil-and-gas-production|загаловак=The Kurdistan Region of Iraq: A Decade of Challenges and Increased Oil and Gas Production|выдавецтва=Journal of Petroleum Technology|дата публікацыі=08.2024}}&lt;/ref&gt;. У пачатку 2020-х гадоў суніцкія правінцыі Іраку таксама дасягнулі эканамічнага прагрэсу, пра што сьведчаць шматлікія новыя будаўнічыя праекты&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Ebrahim, Hudhaifa|спасылка=https://themedialine.org/top-stories/prosperity-comes-to-sunni-provinces-of-iraq/|загаловак=Prosperity Comes to Sunni Provinces of Iraq - The Media Line|выдавец=The Media Line|дата публікацыі=21.01.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230614191954/https://themedialine.org/top-stories/prosperity-comes-to-sunni-provinces-of-iraq/|дата копіі=14.06.2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.mei.edu/blog/baghdad-revisited-iraq-balances-tightrope|загаловак=Baghdad revisited: Iraq balances on a tightrope|выдавецтва=Middle East Institute}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=internationalbanker|спасылка=https://internationalbanker.com/finance/iraq-continues-to-play-a-delicate-geopolitical-and-economic-balancing-act/|загаловак=Iraq Continues to Play a Delicate Geopolitical and Economic Balancing Act|выдавецтва=International Banker|дата публікацыі=19.11.2024}}&lt;/ref&gt;. У 2025 годзе сьпікер парлямэнта [[Магмуд аль-Машгадані]] падкрэсьліў, што Ірак стабільны з пункту гледжаньня бясьпекі і эканомікі, маючы няблёкавы статус&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://ina.iq/eng/38539-al-mashhadani-iraqs-economy-and-security-are-stable-and-it-has-adopted-a-non-aligned-stance.html|загаловак=Al-Mashhadani: Iraq's economy and security are stable, and it has adopted a non-aligned stance|выдавецтва=Iraqi News Agency}}&lt;/ref&gt;. Згодна з новым дакладам Арабскай карпарацыі па гарантыях інвэстыцыяў і экспартных крэдыта, [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]], [[Саудаўская Арабія]], [[Эгіпет]], Ірак і [[Альжыр]] ёсьць асноўнымі эканамічнымі гігантамі [[Арабская ліга|Арабскай лігі]], фармуючы 72% ВУП рэгіёну&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://shafaq.com/en/Economy/Iraq-Top-5-Arab-economy-in-2024|загаловак=Iraq: Top 5 Arab economy in 2024|выдавецтва=Shafaq News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://shafaq.com/en/Economy/Iraq-four-Arab-nations-dominate-70-of-regional-GDP-in-2024|загаловак=Iraq, four Arab nations dominate 70% of regional GDP in 2024|выдавецтва=Shafaq News}}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, Ірак ёсьць сельскагаспадарчай краінай. У сельскай гаспадарцы працуе каля 13% насельніцтва, прыносячы таксама каля 3,3% валавага ўнутранага прадукту краіны. Але з-за таго, што краіна ня можа забясьпечыць сябе прадуктамі харчаваньня, сельскагаспадарчая прадукцыя — гэта асноўны экспартны тавар для Іраку. Асноўныя сельскагаспарадарчыя культуры Іраку гэта: [[фінікі]], [[бавоўна]], [[рыс]], [[пшаніца]], [[проса]]. У навакольлі вялікіх гарадоў разьвіваецца вырошчваньне гародніны. Ірак, разам з [[Эгіпет|Эгіптам]] належыць на асноўных сусьветным вытворцаў фінікаў. Самыя вялікія плянтацыі фінікавых пальмаў знаходзяцца ў далінах [[Тыгр (рака)|Тыгру]] і [[Эўфрат]]у.

== Дэмаграфія ==
У 2024 годзе агульная колькасьць насельніцтва Іраку дасягнула {{лік|42083436}} чалавек.

Каля 74% [[іракцы|іракцаў]] — [[арабы]]; [[курды]] складаюць 22—24%, [[асырыйцы]], [[ірацкія туркмэны]] і іншыя — 5%. Ад 25 000 да 60 000 [[Марскія арабы|марскіх арабаў]] жывуць у паўднёвым Іраку.

[[Арабская мова|Арабская]] і [[курдзкая мова|курдзкая]] мовы зьяўляюцца дзяржаўнымі. [[Асырыйская мова|Асырыйская]] і [[туркмэнская мова|туркмэнская]] мовы — маюць афіцыйны статус у месцах кампактнага пражываньня асырыйцаў і ірацкіх туркмэнаў. [[Ангельская мова]] самая распаўсюджаная з эўрапейскіх моваў.

=== Рэлігія ===
Рэлігійны склад насельніцтва краіны наступны:
* [[іслам|мусульмане]] — 97%;
* [[хрысьціянства|хрысьціяне]] і іншыя — 3%.
Мусульманская абшчына дзеліцца наступным чынам:
* [[шыіты]] — 60%;
* [[суніты]] — 40%.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14542954 Ірак]. BBC News.

{{Краіны Азіі}}
{{Вайна з тэрарызмам}}

[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>oxzmxa1r5v66wldlnsnqtxdxpprn3pu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36269</id>
    <revision>
      <id>2698094</id>
      <parentid>2663390</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T20:51:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2698094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27888" sha1="g9diddy18ls41u8lzfmotat2etd1joz" xml:space="preserve">{{Артаграфія}}
{{Апэрацыйная сыстэма
|назва             = Ubuntu
|лёга              = [[Файл:{{#property:P154}}|300пкс]]
|здымак            = [[Файл:{{#property:P18}}|300пкс]]
|подпіс            = Ubuntu 22.04 LTS Jammy Jellyfish
|сямейства         = [[Лінукс]]
|стан              = Актуальна
|выпуск            = {{#statements:P577}}
|скасаваная        = 
|тэставая_вэрсія   = 
|тэставая_дата     = 
|ядро              = [[Маналітнае ядро|Маналітнае]] ([[Ядро Лінукс]])
|паўплываў         = 
|мовы              = 55, у тым ліку беларуская
|інтэрфэйс         = Unity, [[Gnome]], [[KDE]]
}}
'''Ubuntu''' (вымаўляецца Убу́нту)&lt;ref name=&quot;ubuntudoc_aboutname&quot;&gt;{{Спасылка|url = http://www.ubuntu.com/project/about-ubuntu|загаловак=About Ubuntu | author = Ubuntu Documentation}}&lt;/ref&gt; — [[апэрацыйная сыстэма]], заснаваная на [[Debian]]. Асноўным распрацоўшчыкам і спонсарам зьяўляецца кампанія [[Canonical Ltd.]]. У цяперашні час праект актыўна разьвіваецца й падтрымліваецца [[Інтэрнэт-супольнасьць|вольнай супольнасьцю]]. Ubuntu карыстаюцца прыкладна 20 мільёнаў карыстачоў&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=http://www.computerworlduk.com/news/operating-systems/3310952/canonical-launches-ubuntu-1110-update/?page=0,0 |загаловак=Canonical launches Ubuntu 11.10 update |publisher = Computerworld UK | date = 14 кастрычніка 2011 | accessdate = 18 кастрычніка 2011 | копія = http://www.webcitation.org/64vYqqre4|дата копіі=24 студзеня 2012}}&lt;/ref&gt; , што робіць яго адным з самых папулярных дыстрыбутываў [[Linux]] для [[настольны кампутар|настольных кампутараў]]&lt;ref&gt;{{Спасылка| url = http://distrowatch.com/stats.php?section=popularity |загаловак = Linux Distributions - Facts and Figures | publisher = distrowatch.com | accessdate = 26 красавіка 2011 | копія = http://www.webcitation.org/64vYs5A7l|дата копіі=24 студзеня 2012}}&lt;/ref&gt;. Ён зьяўляецца 4-м у сьпісе самых папулярных АС для вэб-сэрвэраў&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=http://w3techs.com/blog/entry/highlights_of_web_technology_surveys_february_2011|аўтар = Matthias Gelbmann |загаловак = Highlights of web technology surveys, February 2011: Ubuntu increases its market share on web July 2011 | копія= http://www.webcitation.org/64vYsmHZx|дата копіі=24 студзеня 2012}}&lt;/ref&gt; і яго папулярнасьць хутка расьце &lt;ref&gt;{{Спасылка|url = http://trends .builtwith.com / Server / Ubuntu |загаловак = Ubuntu Usage Statistics | publisher = builtwith.com | accessdate = 19 красавіка 2010 | копія = http://www.webcitation.org/64vYth5tU|дата копіі=24 студзеня 2012}}&lt;/ref&gt;.

Звычайна новыя вэрсіі дыстрыбутываў выходзяць кожныя паўгоду і падтрымліваюцца абнаўленьнямі бясьпекі на працягу паўтара году, а вэрсіі LTS&lt;ref name=&quot;lts&quot;&gt;ад {{мова-en|Long Term Support}} — «доўгатэрміновая падтрымка»&lt;/ref&gt;, якія выходзяць раз у 2 гады, падтрымліваюцца на працягу 5 гадоў, як [[Сэрвэр (праграмнае забесьпячэньне)|сэрвэрныя]], так і варыянты для настольных кампутараў&lt;ref name=&quot;lts_uwiki&quot;&gt;{{Спасылка|url = https://wiki.ubuntu.com/LTS|загаловак = LTS - Ubuntu Wiki|Quote = A new LTS version is released every 2 years. In previous releases, a Long Term Support (LTS) version had 3 years support on Ubuntu (Desktop) and 5 years on Ubuntu Server. Starting with Ubuntu 12/04 LTS,'' 'both''' versions will receive 5 years support. There is no extra fee for the LTS version; we make our very best work available to everyone on the same free terms. Upgrades to new versions of Ubuntu are and always will be free of charge.|Date = 2011/12/01|Publisher = Ubuntu.com|Accessdate = 2012/02/22|Lang = en}}&lt;/ref&gt;. Пачынаючы з вэрсіі 12.04 падтрымка LTS-вэрсіяў працягваецца 5 гадоў незалежна ад вэрсіі, у адрозьненьне ад папярэдніх 3 гадоў для настольных вэрсіяў і 5 гадоў для сэрвэрных&lt;ref name=&quot;canonical-1204-ext-sup-period&quot;&gt;{{Спасылка|url = http://www.canonical.com/content/ubuntu-1204-feature-extended-support-period-desktop-users |загаловак = Ubuntu 12.04 to feature extended support period for desktop users |Quote = London, October 21st, 2011: Canonical today announced it would be extending the support and maintenance period for its upcoming Long Term Support (LTS) release of Ubuntu for desktop users from three years to five years. The move comes in response to increasing demand for Ubuntu desktops in corporate environments where longer maintenance periods are the norm. It brings the desktop product into line with Ubuntu Server which continues with five years of support for LTS releases. |Date = 2011/10/21 |Publisher = Canonical Ltd. |Accessdate = 2012/02/22 |Lang = en |копія = http://www.webcitation.org/65gyiLyQH |дата копіі = 24 лютага 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;opennews-32106&quot;&gt;{{Спасылка|url = http://www.opennet.ru/opennews/art.shtml?num=32106 |загаловак = Час падтрымкі настольнай рэдакцыі Ubuntu 12.04 LTS падоўжаны да 5 год |Quote = Кампанія Canonical абвесьціла аб падаўжэньні часу падтрымкі для LTS-рэлізаў настольнае рэдакцыі Ubuntu з трох да пяці год. Для сэрвэрнай вэрсыі час падтрымкі застаўся бяз зьменаў і таксама складае пяць год. Такім чынам, абнаўленьні з выпраўленьнем праблемаў бясьпекі для Ubuntu 12.04 LTS Desktop, як і для Ubuntu 12.04 LTS Server, будуць выпускацца да красавіка 2017 года. |Date = 2011/10/21 |Publisher = OpenNet.ru |Accessdate = 2012/02/22 |Lang = ru |копія= http://www.webcitation.org/65gyjYcSt |дата копіі = 24 лютага 2012}}&lt;/ref&gt;.

Ubuntu пастаўляецца з падборкай [[апраграмаваньне|апраграмаваньня]]&lt;ref&gt;{{Спасылка|url = http://packages.ubuntu.com/ |загаловак = Ubuntu packages |Lang = en |Accessdate = 27 снежні 2007 года |Description = Пошук пакетаў для Ubuntu |копія= http://www.webcitation.org/61AtfmoAs |дата копіі = 24 жніўня 2011}}&lt;/ref&gt; для [[сэрвэр (апаратнае забесьпячэньне)|сэрвэраў]] і [[працоўная станцыя|працоўных станцыяў]]. Яна ўсталёўваецца на настольныя кампутары з дапамогай [[LiveCD]] &lt;ref name=&quot;lcd&quot;&gt;вэрсія «Desktop».&lt;/ref&gt;, LiveUSB або г.зв. тэкставага ўсталёўшчыка&lt;ref name=&quot;lcdtwo&quot;&gt;вэрсія «Alternate»&lt;/ref&gt;. Існуюць вэрсіі для пашыраных архітэктураў працэсараў, такіх як [[i386]], [[AMD64]], [[ARM (архітэктура)|ARM]].

== Рэлізы ==
Кожны рэліз мае кодавае імя й вэрсію, заснаваную на годзе й месяцы выхаду. Кодавыя імёны вэрсій складаюцца з двух ангельскіх словаў: прыметніка й назвы жывёлаў, якія пачынаюцца на адну й тую ж літару. Пачынаючы з 6/6 Dapper Drake (LTS) першыя літары словаў кодавага імя зьмяняюцца ў адпаведнасьці з лацінскім альфабэтам.&lt;ref name=autogenerated2&gt;[https://wiki.ubuntu.com/DevelopmentCodeNames DevelopmentCodeNames] — Ubuntu Wiki&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;standard&quot;
!Вэрсія !! Дата рэлізу !! Кодавая назва !! Кодавая назва па-беларуску !! Тэрмін падтрымкі !! Вэрсія [[Linux (ядро)|ядра Linux]]
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot; | 4.10 || 20 кастрычніка 2004&lt;ref&gt;[https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2004-October/000003.html Ubuntu 4.10 announcement]&lt;/ref&gt; || Wary Warthog || Пільны [[Афрыканскі бародавачнік|бародавачнік]] || 30 красавіка 2006 || 2.6.9
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot; |5.04 || 8 красавіка 2005&lt;ref&gt;[https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2005-April/000023.html Ubuntu 5.04 announcement]&lt;/ref&gt; || {{nobr|Hoary Hedgehog}}|| Сівы [[Вожык]] || 31 кастрычніка 2006 || 2.6.11
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot; |5.10 || 13 кастрычніка 2005&lt;ref&gt;[https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2005-October/000038.html Ubuntu 5.10 announcement]&lt;/ref&gt; || Breezy Badger || Бадзёры [[Барсук]] || 13 кастрычніка 2007 || 2.6.13
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot;  | {{nobr|6.06 LTS}} || 1 чэрвеня 2006&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110903112235/http://www.ubuntu.com/news/606released Ubuntu 6.06 LTS announcement]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;10 жніўня 2006 (6.06.1)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120127105829/http://ubuntuforums.org/showthread.php?t=233444 Ubuntu 6.06.1 LTS announcement]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;21 студзеня 2008 (6.06.2)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081002040627/http://www.ubuntu.com/news/lts-6.06.2 Ubuntu 6.06.2 LTS announcement]&lt;/ref&gt; || Dapper Drake || Кемлівы [[Качкі|Качар]] || 14 чэрвеня 2009&lt;ref name=&quot;end_of_life_dapper&quot;&gt;[https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2009-July/000123.html Ubuntu 6.06 LTS Desktop Edition reaches end-of-life on July 14, 2009]&lt;/ref&gt; (для працоўных станцыяў)&lt;br /&gt;июнь 2011 (сэрвэрная вэрсія) || 2.6.15
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot; |6.10 || 26 кастрычніка 2006&lt;ref name=&quot;edgy&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20110902000512/http://www.ubuntu.com/getubuntu/releasenotes Ubuntu 6.10 announcement]&lt;/ref&gt; || Edgy Eft || Пасьпешлівы  [[Трытоны|Трытон]] || 25 красавіка 2008 || 2.6.18
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot; |7.04 || 19 красавіка 2007&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081019215648/http://releases.ubuntu.com/7.04/ Інфармацыя пра рэліз Ubuntu 7.04 (Feisty Fawn)]&lt;/ref&gt; || Feisty Fawn || Адважны  [[Алень|Аленяня]] || 19 кастрычніка 2008 || 2.6.19
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot; |7.10 || 18 кастрычніка 2007&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090328063855/http://releases.ubuntu.com/7.10/ Інфармацыя пра рэліз Ubuntu 7.10 (Gutsy Gibbon)]&lt;/ref&gt; || Gutsy Gibbon || Геройскі  [[гібон]] || 18 красавіка 2009 || 2.6.20
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot; | {{nobr|8.04 LTS}} || 24 красавіка 2008&lt;ref name=autogenerated1&gt;[https://wiki.ubuntu.com/HardyReleaseSchedule Інфармацыя аб распрацоўцы Ubuntu 8.04 LTS (Hardy Heron)]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;3 ліпеня 2008 (8.04.1)&lt;ref&gt;[https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2008-July/000112.html Інфармацыя аб распрацоўцы Ubuntu 8.04.1 LTS (Hardy Heron)]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;22 студзеня 2009 (8.04.2)&lt;ref&gt;[https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2009-January/000117.html Інфармацыя аб распрацоўцы Ubuntu 8.04.2 LTS (Hardy Heron)]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;16 ліпеня 2009 (8.04.3)&lt;ref&gt;[https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2009-July/000124.html Інфармацыя аб распрацоўцы Ubuntu 8.04.3 LTS (Hardy Heron)]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;28 студзеня 2010 (8.04.4)&lt;ref name=autogenerated1 /&gt; || Hardy Heron || Чэпкая [[Чапля]] || 12 мая 2011 (для працоўных станцыяў)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120626200117/http://ubuntu.ru/pr/804desktopeol Ubuntu па-беларуску | PR: Завершаньне падтрымкі Ubuntu 8.04 Desktop]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; красавік 2013 (сэрвэрная вэрсія) || 2.6.24
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot; |8.10 || 30 кастрычніка 2008&lt;ref&gt;[https://wiki.ubuntu.com/IntrepidReleaseSchedule Інфармацыя аб распрацоўцы Ubuntu 8.10 (Intrepid Ibex)]&lt;/ref&gt; || Intrepid Ibex || Калёны казярог || 30 красавіка 2010&lt;ref&gt;[https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2010-March/000130.html Ubuntu 8.10 reaches end-of-life on April 30, 2010]&lt;/ref&gt; || 2.6.27
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot; |9.04 || 23 красавіка 2009&lt;ref&gt;[https://wiki.ubuntu.com/JauntyReleaseSchedule Інфармацыя аб распрацоўцы Ubuntu 9.04 (Jaunty Jackalope)]&lt;/ref&gt; || {{nobr|Jaunty Jackalope}} || Забіяцкі зайцалоп ||23 кастрычніка 2010&lt;ref&gt;[https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2010-September/000137.html Ubuntu 9.04 reaches end-of-life on October 23, 2010]&lt;/ref&gt; || 2.6.28
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot; |9.10 || 29 кастрычніка 2009&lt;ref&gt;[https://wiki.ubuntu.com/KarmicReleaseSchedule Інфармацыя аб распрацоўцы Ubuntu 9.10 (Karmic Koala)]&lt;/ref&gt; || Karmic Koala&lt;ref&gt;[https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-devel-announce/2009-February/000536.html Introducing the Karmic Koala, our mascot for Ubuntu 9.10]&lt;/ref&gt; || Кармічная [[Каала]] || 29 красавіка 2011&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120626201704/http://ubuntu.ru/pr/910eol Ubuntu па-беларуску| PR: Завяршэнне падтрымкі Ubuntu 9.10]&lt;/ref&gt; || 2.6.31
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot; | {{nobr|10.04 LTS}} || 29 красавіка 2010&lt;ref&gt;[https://wiki.ubuntu.com/LucidReleaseSchedule Інфармацыя аб распрацоўцы Ubuntu 10.04 (Lucid Lynx)]&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;17 жніўня 2010 (10.04.1)&lt;br /&gt;18 лютага 2011 (10.04.2)&lt;ref name=autogenerated3&gt;[https://wiki.ubuntu.com/MReleaseSchedule Інфармацыя аб распрацоўцы Ubuntu 10.10]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;20 ліпеня 2011 (10.04.3)&lt;br /&gt;16 лютага 2012 (10.04.4)|| Lucid Lynx&lt;ref name=autogenerated2 /&gt; || Сьвітальны [[Рысь]] || красавік 2013 (для працоўных станцыяў)&lt;br /&gt; красавік 2015 (сэрвэрная вэрсія) || 2.6.32
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot; |10.10 || 10 кастрычніка 2010&lt;ref name=autogenerated3 /&gt; || Maverick&amp;nbsp;Meerkat&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190410150834/https://www.markshuttleworth.com/archives/336 Shooting for the Perfect 10.10 with Maverick Meerkat]&lt;/ref&gt; || Вальнадумны сурыкатак / Мігрыруючы Мангуст|| красавік 2012 || 2.6.35
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0&quot; |11.04 || 28 красавіка 2011 || Natty&amp;nbsp;Narwhal&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100822111654/http://www.markshuttleworth.com/archives/478 N-imal?]&lt;/ref&gt; || Прыбраны [[Нарвал]] || кастрычнік 2012 || 2.6.38
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot; |11.10 || 13 кастрычніка 2011&lt;ref&gt;[https://wiki.ubuntu.com/OneiricReleaseSchedule OneiricReleaseSchedule] — Ubuntu Wiki&lt;/ref&gt;|| Oneiric Ocelot&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110714035907/http://www.markshuttleworth.com/archives/646 Next after Natty? (англ.)] Артыкул Марка Шаттлворта пра выбар кодавага імя для Ubuntu 11.10.&lt;/ref&gt; || [[ацэлот]], яківыспаўся || красавік 2013 || 3.0.4
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot; | {{nobr|12.04 LTS}} || 26 красавіка 2012&lt;ref&gt;[https://wiki.ubuntu.com/PrecisePangolin/ReleaseSchedule PrecisePangolin — Ubuntu Wiki]&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;24 жніўня 2012 (12.04.1)&lt;ref&gt;[https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2012-August/000160.html 12.04.1]&lt;/ref&gt; || Precise Pangolin&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120512032544/http://www.markshuttleworth.com/archives/784 P is for…]{{ref-en}} Запіс у блогу Марка Шаттлворта&lt;/ref&gt; || Прэцызійны (дакладны) пангалін || красавік 2017&lt;ref name=&quot;lts_uwiki&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;canonical-1204-ext-sup-period&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;opennews-32106&quot;/&gt; || 3.2
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot; | {{nobr|12.10}} || 18 кастрычніка 2012&lt;ref&gt;[https://wiki.ubuntu.com/QReleaseSchedule Quantal Quetzal] — Ubuntu Wiki&lt;/ref&gt; || Quantal Quetzal&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120503213126/http://www.markshuttleworth.com/archives/1121 Quality has a new name]{{ref-en}} Запіс у блогу Марка Шаттлворта&lt;/ref&gt; ||[[Квант]]авы  кетцаль (везаль) || красавік 2014 || 3.5
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot; | {{nobr|13.04}} || 25 красавіка 2013&lt;ref&gt;[https://wiki.ubuntu.com/RaringRingtail/ReleaseSchedule Raring Ringtail] — Ubuntu Wiki&lt;/ref&gt; || Raring Ringtail&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121018135857/http://www.markshuttleworth.com/archives/1195 Not the Runty Raccoon, the Rufflered Rhino or (even) the Randall Ross (англ.)] Запіс у блогу Марка Шаттлворта&lt;/ref&gt; ||Нецярплівы какаміцлі || кастрычнік 2015 || 3.х
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot; | {{nobr|13.10}} || 17 кастрычніка 2013 || Saucy Salamander || праная саламандра|| 17 ліпеня 2014 || 3.11&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://wiki.ubuntu.com/SaucySalamander/ReleaseNotes|загаловак=SaucySalamander/ReleaseNotes|выдавец=Ubuntu Wiki|мова=en|дата публікацыі=15 лістапада 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;background-color:#2Ea0FF;&quot; | {{nobr|14.04 LTS}} || 17 красавіка 2014 || Trusty Tahr || верны тар || красавік 2022 || 3.13&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://wiki.ubuntu.com/TrustyTahr/ReleaseNotes|загаловак=TrustyTahr/ReleaseNotes|выдавец=Ubuntu Wiki|мова=en|дата публікацыі=6 сакавіка 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot; | {{nobr|14.10}} || 23 кастрычніка 2014 || Utopic Unicorn || утапічны аднарог || 23 ліпеня 2015 || 3.16&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://wiki.ubuntu.com/UtopicUnicorn/ReleaseNotes/|загаловак=UtopicUnicorn/ReleaseNotes|выдавец=Ubuntu Wiki|мова=en|дата публікацыі=23 красавіка 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot; | {{nobr|15.04}} || 23 красавіка 2015 || Vivid Vervet || яркая вэрвэтка ||4 лютага 2016&lt;ref name=&quot;Releases&quot;/&gt;||3.19&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://wiki.ubuntu.com/VividVervet/ReleaseNotes|загаловак=VividVervet/ReleaseNotes|выдавец=Ubuntu Wiki|мова=en|дата публікацыі=13 верасьня 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot; | {{nobr|15.10}} || 22 кастрычніка 2015 || Wily Werewolf || хітры ваўкалак || 28 ліпеня 2016 || 4.2&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://wiki.ubuntu.com/WilyWerewolf/ReleaseNotes|загаловак=WilyWerewolf/ReleaseNotes|выдавец=Ubuntu Wiki|мова=en|дата публікацыі=21 студзеня 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;background-color:#2Ea0FF;&quot; |{{nobr|16.04 LTS}} || 21 красавіка 2016 ||Xenial Xerus&lt;ref name=&quot;Releases&quot;&gt;{{Спасылка|url=https://wiki.ubuntu.com/Releases|загаловак=Releases |мова=en|выдавец=Ubuntu Wiki}}&lt;/ref&gt; ||гасьцінная земляная вавёрка|| красавік 2024||4.4&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://wiki.ubuntu.com/XenialXerus/ReleaseNotes|загаловак=XenialXerus/ReleaseNotes|выдавец=Ubuntu Wiki|мова=en|дата публікацыі=12 жніўня 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot;|16.10||13 кастрычніка 2016||Yakkety Yak||баўбатлівы як||20 ліпеня 2017&lt;ref name=&quot;Releases&quot;/&gt;||4.8&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://wiki.ubuntu.com/YakketyYak/ReleaseNotes|загаловак=YakketyYak/ReleaseNotes|выдавец=Ubuntu Wiki|мова=en|дата публікацыі=29 кастрычніка 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot;|17.04||13 красавіка 2017||Zesty Zapus||пікантны запода||13 студзеня 2018&lt;ref name=&quot;Releases&quot;/&gt;||4.10&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://wiki.ubuntu.com/ZestyZapus/ReleaseNotes|загаловак=ZestyZapus/ReleaseNotes|выдавец=Ubuntu Wiki|мова=en|дата публікацыі=29 кастрычніка 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot;|17.10||19 кастрычніка 2017||Artful Aardvark||спрытны трубказуб||19 ліпеня 2018||4.13&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://wiki.ubuntu.com/ArtfulAardvark/ReleaseNotes|загаловак=ArtfulAardvark/ReleaseNotes|выдавец=Ubuntu Wiki|мова=en|дата публікацыі=29 кастрычніка 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;background-color:#2Ea0FF;&quot;|{{nobr|18.04 LTS}}||26 красавіка 2018||Bionic Beaver||біянічны бабёр||красавік 2028||4.15&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=http://ubuntu-news.org/2018/04/27/ubuntu-18-04-lts-bionic-beaver-released/|загаловак=Ubuntu 18.04 LTS (Bionic Beaver) released|аўтар=guiverc | дата публікацыі=27 красавіка 2018|мова=en|выдавец=Ubuntu Weekly Newsletter}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot;|18.10||18 кастрычніка 2018||Cosmic Cuttlefish||касьмічная каракаціца||18 ліпеня 2019||4.18&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://wiki.ubuntu.com/CosmicCuttlefish/ReleaseNotes|загаловак=CosmicCuttlefish/ReleaseNotes|выдавец=Ubuntu Wiki|мова=en|дата публікацыі=29 кастрычніка 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot;|19.04||18 красавіка 2019||Disco Dingo||сабака дынга, які танчыць дыска||23 студзеня 2020||5.0&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://wiki.ubuntu.com/DiscoDingo/ReleaseNotes|загаловак=DiscoDingo/ReleaseNotes|выдавец=Ubuntu Wiki|мова=en|дата публікацыі=2 ліпеня 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;background-color:#FFa0a0;&quot;|19.10||17 красавіка 2019||Eoan Ermine||усходні гарнастай||17 ліпеня 2020||5.3&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://wiki.ubuntu.com/EoanErmine/ReleaseNotes|загаловак=EoanErmine/ReleaseNotes|выдавец=Ubuntu Wiki|мова=en|дата публікацыі=12 сьнежня 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;background-color:#40CC40;&quot;|{{nobr|20.04 LTS}}||23 красавіка 2020||Focal Fossa||фокусная фоса||красавік 2023||5.4&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://wiki.ubuntu.com/FocalFossa/ReleaseNotes|загаловак=FocalFossa/ReleaseNotes|выдавец=Ubuntu Wiki|мова=en|дата публікацыі=12 жніўня 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;background-color:#FFFF80;&quot;|20.10||22 красавіка 2020||Groovy Gorilla||крутая гарыла||ліпень 2021||5.8
|-
|21.10
|14 кастрычніка 2021
|Impish Indri
|нядобразычлівы індры
|14 ліпеня 2022
|5.13
|-
|22.04 LTS
|21 красавіка 2022
|Jammy Jellyfish
|шчасьлівая мядуза
|красавік 2027
|5.17
|}

{| class=&quot;prettytable&quot;
!colspan=&quot;6&quot;|Умоўныя абазначэньні:
|- style=&quot;white-space:nowrap; text-align:center;&quot;
|style=&quot;background-color:#FFFF80; width:16%;&quot;|заплянаваная / у распрацоўцы
|style=&quot;background-color:#A0DDA0; width:16%;&quot;|тэставая вэрсія
|style=&quot;background-color:#40CC40; width:16%;&quot;|бягучая вэрсія
|style=&quot;background-color:#2Ea0FF; width:16%;&quot;|падтрымліваецца
|style=&quot;background-color:cyan; width:16%;&quot;|падтрымліваецца толькі &lt;br /&gt; сэрвэрная вэрсія
|style=&quot;background-color:#FFa0a0; width:16%;&quot;|не падтрымліваецца
|}

== Дадатковыя зьвесткі ==
* Цягам 2006—2008 гадоў дзеля спрашчэньня кіраваньня сваімі 400 сэрвэрамі [[Вікіпэдыя]] ажыцьцявіла іх перавод з дыстрыбутываў Рэд Хэт і Фэдора на Ubuntu&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110721233815/http://news2.by/mir-unix/3803.html Wikipedia перавяла 400 сервераў з Red Hat на Ubuntu Linux]// Беларускія навіны ІТ. 13 кастрычніка 2008&lt;/ref&gt;.
* У 2006 годзе француская паліцыя пачала перавод 90 тыс. сваіх кампутараў з Wndows XP на Ўбунту Лінукс дзеля ашчаджэньня сродкаў&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110721233743/http://news2.by/bjaspeka/6753.html Вольнае ПА дапамагло францускім жандарам зэканоміць 50 млн эўра]// Беларускія навіны ІТ. 13 сакавіка 2009&lt;/ref&gt;.
* У [[Францыя|Францыі]] ў 2007 годзе ў Парлямэнце адмовіліся ад карыстаньня [[Windows XP]] і перайшлі на карыстаньне Ubuntu. Ubuntu выкарыстоўваецца як сыстэма па змоўчаньні ў школах [[Грузія|Грузіі]], [[Рэспубліка Македонія|Македоніі]]. У [[Гішпанія|Гішпаніі]] разгортваецца праект на больш за 400 тыс. кампутарных сыстэм з Ubuntu для вучэбных установаў.&lt;ref&gt;[http://technoportal.ua/articles/interview/1643.html Владимир Крюков: «Ubuntu — операционная система, не подверженная вирусной угрозе»] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; 
* У 2009 годзе дзеля ашчаджэньня грошай на Ўбунту перайшла Тэхнічная школа Ісьляндыі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160306232439/http://news2.by/mir-unix/9845.html Тэхнічная школа Ісландыі перайшла на Ubuntu Linux]// Беларускія навіны ІТ. 13 жніўня 2009&lt;/ref&gt;.

== Глядзіце таксама ==
* [[Linux Mint]] — дыструбутыў, заснаваны на Ubuntu

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|3}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.ubuntu.com/ Афіцыйная старонка]{{ref-en}}
* [https://edge.launchpad.net/~ubuntu-l10n-by Старонка беларускіх перакладчыкаў Ubuntu]{{Недаступная спасылка|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Unix-like}}

[[Катэгорыя:Ubuntu| ]]
[[Катэгорыя:Свабодныя апэрацыйныя сыстэмы]]
[[Катэгорыя:Linux]]
[[Катэгорыя:Беларусіфікаваныя праграмы]]</text>
      <sha1>g9diddy18ls41u8lzfmotat2etd1joz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мумбаі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43861</id>
    <revision>
      <id>2698096</id>
      <parentid>2698022</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T21:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Mumbai?oldid=1382806491</comment>
      <origin>2698096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80168" sha1="tklwe1di21n2vm5zw0hieu0e71ibgxo" xml:space="preserve">{{Населены пункт
|Назва                                = Мумбаі
|Статус                               = горад
|Назва ў родным склоне                = Мумбаі
|Назва на мове краіны                 = मुंबई
|Код мовы назвы краіны                = hi
|Краіна                               = Індыя
|Герб                                 = 
|Сьцяг                                = 
|Гімн                                 = 
|Дата заснаваньня                     = 
|Першыя згадкі                        = 
|Статус з                             = 
|Былая назва                          = Бамбэй
|Від адміністрацыйнай адзінкі 1       = Штат
|Назва адміністрацыйнай адзінкі 1     = [[Магараштра]]
|Часавы пас                           = +5:30
|Летні час                            = 
|Сьпіс тэлефонных кодаў               = 
|Тэлефонны код                        = +022
|Паштовы індэкс                       = 400 ххх
|Аўтамабільны нумарны знак            = MH 01—03
|Шырата паўшар’е                      = паўночнае
 |Шырата градусаў                     = 19
 |Шырата хвілінаў                     = 2
 |Шырата сэкундаў                     = 5
|Даўгата паўшар’е                     = усходняе
 |Даўгата градусаў                    = 72
 |Даўгата хвілінаў                    = 50
 |Даўгата сэкундаў                    = 52
}}
'''Мумба́і''' (на [[гіндзі]] й [[маратгі (мова)|маратгі]]: मुंबई, {{мова-en|Mumbai}}; раней — ''Бамбэ́й'') — [[сталіца]] [[Індыя|індыйскага]] штату [[Магараштра]]. Горад знаходзіцца на востраве [[Салсэт]] і ўзьбярэжжы [[Арабскае мора|Арабскага мора]], якія злучаныя шматлікімі мастамі.

Паводле апошніх зьвестак насельніцтва гораду налічвае каля 17 млн чалавек, і паводле колькасьці насельніцтва гэта шосты ў сьвеце горад. Разам з гарадамі-сатэлітамі Мумбаі ўтварае [[гарадзкая канглямэрацыя|гарадзкую канглямэрацыю]]. Порт гораду зьяўляецца самым вялікім портам заходняй Індыі. Плошча гораду складае 437,77 км². Мумбаі выцягнуўся ўздоўж мора на 140 км.

Мумбаі адначасова ёсьць буйным [[фінансы|фінансавым]] цэнтрам. Тут знаходзяцца штаб-кватэры шматлікіх [[банк]]аў, [[Бамбэйская фондавая біржа]], а таксама офісы шматлікіх індыйскіх карпарацыяў і фірмаў. Дзякуючы таму, што ўзровень жыцьця тут значна вышэйшы чым у іншых частках Індыі, горад стаў цэнтрам міграцыі ня толькі [[Індыя|Індыі]], а й усёй [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]]. Такі стан рэчаў спрыяе зьмяшэньню самых розных культураў, рэлігіяў і моваў. Акрамя таго, Мумбаі часта называюць ''Балівудам'', з-за таго, што ён зьяўляецца цэнтрам індыйскай [[кінэматаграфія|кінэматаграфіі]]. Тутэйшыя кінастудыі вырабляюць самую вялікую колькасьць фільмаў у сьвеце.

Індыйская назва гораду паходзіць ад імя індыйскай багіні ''Mumba''. У ХVI стагодзьдзі партугальцы назвалі гэтае месца ''Bom Bahia'', што азначае ''Добрая затока''. Пасьля заваяваньня Індыі, брытанцы назвалі горад ''Bombay''. Афіцыйная зьмена назвы адбылася ў 1995 годзе, але старая назва «Бамбэй» усё яшчэ ўжываецца па ўсім сьвеце.

== Гісторыя ==
=== Раньнія часы ===
Мумбаі быў пабудаваны на архіпэлягу зь сямі астравоў, як то [[Бамбэй (востраў)|Бамбэй]], [[Парэль]], [[Мазагаон]], [[Магім]], [[Калаба]], [[Ворлі (Індыя)|Ворлі]] й [[Малая Калаба|астравы Старой Жанчыны]]&lt;ref&gt;Farooqui, Amar (2006). «Opium city: the making of early Victorian Bombay». Three Essays Press. — С. 1. — ISBN 978-81-88789-32-0.&lt;/ref&gt;. На сёньня не зусім вядома, калі гэтыя астравы ўпершыню былі заселеныя. [[Плейстацэн]]авыя адклады сустэліся ўздоўж прыбярэжных раёнаў вакол [[Кандывалі]] на поўначы Мумбаі археолягам Тодам у 1939 годзе, і яны паказалі, што астравы былі заселеныя яшчэ з часоў [[каменны век|каменнага веку]]&lt;ref&gt;Ghosh, Amalananda (1990). «An Encyclopaedia of Indian Archaeology». Brill. — С. 25. — ISBN 81-215-0088-5.&lt;/ref&gt;. Магчыма, у пачатку нашай эры, але, магчыма, і раней, калі сюды прыйшлі рыбакі народнасьці [[колі (народнасьць)|колі]]&lt;ref&gt;Greater Bombay District Gazetteer. Maharashtra State Gazetteers. v. 27, no. 1. Gazetteer Department. — С. 5&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Mumbai 03-2016 94 Kanheri Caves.jpg|значак|зьлева|Храм-пячора [[Кангэры (пячора)|Кангэры]] з помнікам [[Гаўтама Буда|Будзе]].]]
У III стагодзьдзі да н. э. астравы ўвайшлі ў склад [[імпэрыя Маур’яў|імпэрыі Маур’яў]], пры ейным пашырэньні на поўдзень, падчас панаваньня будыйскага імпэратара [[Ашока|Ашокі Магадгі]]&lt;ref&gt;David, M. D. (1995). «Bombay, the city of dreams: a history of the first city in India». Himalaya Publishing House. — С. 5.&lt;/ref&gt;. Будыйскі храм-пячора [[Кангэры (пячора)|Кангэры]], які месьціўся каля [[Барывалі]], быў заснаваны ў сярэдзіне III стагодзьдзя да нашай эры&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090122095004/http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_maha_kanhericaves.asp «Kanheri Caves»]. Archaeological Survey of India (ASI).&lt;/ref&gt;, і зьяўляўся важным цэнтрам [[будызм]]у ў [[Заходняя Індыя|Заходняй Індыі]] ў старажытныя часы&lt;ref&gt;Kumari, Asha (1990). «Hinduism and Buddhism. Vishwavidyalaya Prakashan». — С. 37. — ISBN 81-7124-060-7.&lt;/ref&gt;. Горад тады быў вядомы пад назвай Гэптанэзія, што ў перакладзе са старажытнагрэцкай азначае «горад зь сямі астравоў». Гэтая назва была дадзена гораду грэцкім географам [[Кляўдыюс Пталемэй|Пталемэем]]&lt;ref&gt;David, M. D. (1973). «History of Bombay», 1661–1708. University of Mumbai. — С. 8&lt;/ref&gt;.

У пэрыяд з II стагодзьдзя да нашай эры й да IX стагодзьдзя нашай эры, астравы перайшлі пад кантроль пасьлядоўных карэнных дынастыяў: [[дынастыя Сатавагана|Сатаваганаў]], [[дынастыя Заходнія Кшатрапы|Заходнія Кшатрапаў]], [[дынастыя Абгірас|Абгірасу]], [[дынастыя Вакатакаса|Вакатакасаў]], [[дынастыя Калачуры|Калачурыяў]], [[дынастыя Канкан Мауры|Канкан Маур’яў]], [[дынастыя Чалук’я|Чалук’яў]] й [[дынастыя Раштракута|Раштракутаў]]&lt;ref&gt;Greater Bombay District Gazetteer. Maharashtra State Gazetteers. v. 27, no. 1. Gazetteer Department, pp. 127–150&lt;/ref&gt;, перш чым рэгіён перайшоў пад уладу [[дынастыя Сылгара|дынастыі Сылгара]] з 810 да 1260 году{{Зноска|DwivediMehrotra|2001|Dwivedi &amp; Mehrotra|79}}. Некаторыя з самых старых будынкаў у горадзе, былі пабудаваны ў гэты пэрыяд, як то [[пячоры Ягашвары]] (ад 520 да 525 году)&lt;ref&gt;[http://www.ldeo.columbia.edu/edu/eesj/gradpubs/GeneralMags/Patel_Archaeology_SlumandSacredCave_0607.pdf «The Slum and the Sacred Cave»]. Lamont-Doherty Earth Observatory (Columbia University). p. 5.&lt;/ref&gt; й [[Элефанта]] (ад VI—VII стагодзьдзяў)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081021063323/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_elephanta.asp «World Heritage Sites — Elephanta Caves»]. Archaeological Survey of India.&lt;/ref&gt;, [[храм Валкшвар]] (X стагодзьдзя)&lt;ref&gt;Dwivedi, Sharada (26.09.2007). [http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=101117 «The Legends of Walkeshwar»]. Mumbai Newsline. Express Group.&lt;/ref&gt;, і вадаём [[Банганга]] (XII стагодзьдзе)&lt;ref&gt;Agarwal, Lekha (2.06.2007). [http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=239318 «What about Gateway of India, Banganga Tank?»]. Mumbai Newsline. Express Group.&lt;/ref&gt;.

Кароль [[Бімба]] заснаваў сваё царства ў рэгіёне ў канцы XIII стагодзьдзя й усталяваў сваю сталіцу ў [[Магікаваці]]{{Зноска|DwivediMehrotra|2001|Dwivedi &amp; Mehrotra|51}}. Патарэ Прабгу, адно з самых раньніх вядомых пасяленцяў гораду, быў прыцягнутыя да Магікаваці ад Саўраштры каля 1298 годзе Бімбай&lt;ref&gt;Singh, K. S.; B. V. Bhanu, B. R. Bhatnagar, Anthropological Survey of India, D. K. Bose, V. S. Kulkarni, J. Sreenath (2004). «Maharashtra». XXX. Popular Prakashan. — С. 1703. — ISBN 978-81-7991-102-0.&lt;/ref&gt;. [[Дэлійскі султанат]] анэксаваў астравы ў 1347—1348 гадох і кантраляваў іх да 1407 году. За гэты час астравы былі ў падпарадкаваньні мусульманскіх кіраўнікоў [[Гуджарат]]у, якія былі прызначаныя Дэлійскім султанатам&lt;ref&gt;David, M. D. (1973). «History of Bombay, 1661–1708». University of Mumbai, p. 14&lt;/ref&gt;. У 1407 годзе [[Гуджарат (султанат)|султанат Гуджарат]] атрымаў незалежнасьць і астравы засталіся пад ягоным кіраваньнем. Патранаж з боку султаната прывяло да будаўніцтва шматлікіх мячэтаў, як то выбітная [[мячэт Хаджы Алі]] ў Ворлі, якая былла пабудавана ў гонар мусульманскага сьвятога [[Хаджы Алі]] ў 1431 годзе&lt;ref&gt;Khalidi, Omar (2006). «Muslims in the Deccan: a historical survey». Global Media Publications. — С. 24. — ISBN 978-81-88869-13-8.&lt;/ref&gt;. З 1429 да 1431 гады астравы былі чыньнікам рознагалосьсяў паміж султанатам Гуджарат і [[Багамані (султанат)|султанатам Багамані]]&lt;ref&gt;Misra, Satish Chandra (1982). «The Rise of Muslim Power in Gujarat: A History of Gujarat from 1298 to 1442». Munshiram Manoharlal Publishers. — С. 193&lt;/ref&gt;. У 1493 годзе [[Багадур-хан Гілані]] з султанату Багамані паспрабаваў захапіць астравы, але атрымаў паразу.

=== Эўрапейскае панаваньне ===
[[Файл:AMH-6748-NA Two views of the English fort in Bombay.jpg|значак|зьлева|Ангельскі форт у Бамбэі ў 1665 годзе.]]
[[Імпэрыя Вялікіх Маголаў]], заснаваная ў 1526 годзе, была дамінуючай сілай на індыйскім субкантынэнце ў сярэдзіне XVI стагодзьдзя&lt;ref&gt;[http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Mughals/mughals.html «Mughal Empire»]. Department of Social Sciences. University of California.&lt;/ref&gt;. Аднак асьцярогі імпэратара Маголаў [[Хумаюн]]а ўзрасьлі, калі султан Гуджарату [[Багадур-шаг]] быў абавязаны падпісаць дамову з [[Партугальская імпэрыя|Партугальскай імпэрыяй]] 23 сьнежня 1534 году. Паводле дамовы, сем астравоў і горад былі перададзены ў карыстаньне партугальцам. Партугальцы прымалі актыўны ўдзел у стварэньні й пашырэньні іхных [[каталіцтва|рымска-каталіцкіх]] [[рэлігійны ордэн|рэлігійных ордэнаў]] у Бамбэі&lt;ref&gt;Greater Bombay District Gazetteer. Maharashtra State Gazetteers. v. 27, no. 1. Gazetteer Department. — С. 169.&lt;/ref&gt;.

Некаторыя з найстарэйшых каталіцкіх храмаў у горадзе, як то [[царква Сьвятога Міхаіла (Мумбаі)|царква Сьвятога Міхаіла]] ў [[Магім]]е (1534 год)&lt;ref&gt;David, M. D. (1995). «Bombay, the city of dreams: a history of the first city in India». Himalaya Publishing House. — С. 19.&lt;/ref&gt;, [[царква Сьвятога Яна Хрысьціцеля (Мумбаі)|царква Сьвятога Яна Хрысьціцеля]] ў [[Андгэры]] (1579 год)&lt;ref&gt;Shukla, Ashutosh (12.05.2008). [http://www.dnaindia.com/mumbai/report_relishing-a-sunday-feast-but-only-once-in-a-year_1163869 «Relishing a Sunday feast, but only once in a year»]. Daily News and Analysis (DNA).&lt;/ref&gt;, [[царква Сьвятога Андрэя (Мумбаі)|царква Сьвятога Андрэя]] на [[Бандра|Бандры]] (1580 год)&lt;ref&gt;D'Mello, Ashley (9.06.2008). [http://timesofindia.indiatimes.com/Cities/Mumbai/New_life_for_old_church_records/articleshow/3112498.cms «New life for old church records»]. The Times of India.&lt;/ref&gt; і [[царква Глорыі]] (1632 год)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080205151403/http://www.expressindia.com/latest-news/Glorious-past/233152/ «Glorious past»]. Express India. 28 October 2008.&lt;/ref&gt; ёсьць рэлігійнымі будынкамі партугальскай эпохі. 11 траўня 1661 году згодна са шлюбнай дамовай паміж ангельскім каралём [[Карл II (кароль Ангельшчыны)|Карлам II]] і [[Кацярына дэ Браганса|Кацярынай дэ Брагансай]], дачкой партугальскага караля [[Жуан IV|Жуана IV]], астравы перайшлі ў валоданьне [[Брытанская імпэрыя|Брытанскай імпэрыі]], як частка пасагу&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A2998461 «Catherine of Bragança (1638–1705)»]. BBC.&lt;/ref&gt;. Аднак, некаторыі тэрыторыі ў гэтым рэгіёне ўсё яшчэ палежалі партугальцам. З 1665 па 1666 гады ангельцам атрымалася набыць некаторыя зь іх&lt;ref&gt;The Gazetteer of Bombay City and Island. Gazetteers of the Bombay Presidency. 2. Gazetteer Department. — С. 54.&lt;/ref&gt;.

Гэтыя астравы былі, у сваю чаргу, здадзеныя ў арэнду брытанскай [[Ост-Індзкая кампанія|Ост-Індзкай кампаніі]] ў 1668 годзе на суму ў 10 [[фунт стэрлінгаў|фунтаў стэрлінгаў]] у год згодна з каралеўскай хартыяй ад 27 сакавіка 1668 году{{Зноска|DwivediMehrotra|2001|Dwivedi &amp; Mehrotra|20}}. Насельніцтва хутка павялічылася з 10 тысячаў у 1661 годзе, да 60 тысячаў у 1675 годзе. Пазьней астравы былі атакаваны [[сыдзі]]йскім адміралам імпэрыі Вялікіх Маголаў [[Якут Хан|Якутам Ханам]] у кастрычніку 1672 году&lt;ref name=&quot;Yimene&quot;&gt;Yimene, Ababu Minda (2004). «An African Indian Community in Hyderabad: Siddi Identity, Its Maintenance and Change». Cuvillier Verlag. — С. 94. — ISBN 3-86537-206-6.&lt;/ref&gt;, [[Рыклёф ван Гоэн|Рыклёфам ван Гоэнам]], генэрал-губэрнатарам [[галяндзкая Індыя|галяндзкай Індыі]] 20 лютага 1673 году&lt;ref&gt;Ganley, Colin C. (2007). [https://web.archive.org/web/20080726175635/http://www.isnie.org/assets/files/papers2007/ganley.pdf «Security, the central component of an early modern institutional matrix; 17th century Bombay’s Economic Growth»]. International Society for New Institutional Economics (ISNIE). — С. 13.&lt;/ref&gt;, і сыдзійскім адміралам [[Сыдзі Самбаль|Сыдзі Самбалем]] 10 кастрычніка 1673 году&lt;ref name=&quot;Yimene&quot;/&gt;.

== Геарафія ==
[[Файл:Mumbaicitydistricts.png|значак|справа|Схема разьмяшчэньня гораду.]]
Мумбаі складаецца з двух асобных абласьцёў: гораду Мумбаі й [[Мумбайскі прыгарадны раён|Мумбайскага прыгараднага раёна]], якія ўтвараюць два асобных раёну штату [[Магараштра]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120513120309/http://www.maharashtra.nic.in/htmldocs/Activity/mumbai_sub.pdf «Mumbai Suburban»]. National Informatics Centre (Mahrashtra State Centre).&lt;/ref&gt;. Гарадзкую частку таксама часта называюць Айлэнд-Сіці ці Паўднёвым Мумбаі. Агульная плошча Мумбаі складае 603,4 км²&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090410000104/http://urbanindia.nic.in/moud/theministry/subordinateoff/tcpo/AREA_POP/CHAPTER-4.PDF «Area and Density – Metropolitan Cities»]. Ministry of Urban Development (Government of India). — С. 33.&lt;/ref&gt;. З гэтай плошчы астраўная частка ахоплівае 67,79 км², у той час як прыгарадны раён месьціцца на 370 км², у сукупнасьці іхняя плошча складае 437,71 км². Яна знаходзіцца пад кіраваньнем муніцыпальных уладаў, астатняя плошча належыць міністэрству абароны, порту, камісіі па атамнай энэргіі й [[нацыянальны парк Барывалі|нацыянальнаму парку Барывалі]], якія знаходзяцца па-за юрысдыкцыяў мясцовых уладаў.

[[Файл:Mumbai 432 pan crop 375 (27105063465).jpg|значак|зьлева|Спадарожнікавы фатаздымак места 2016 году.]]
Мумбаі разьмешчаны ў вусьце ракі [[Ульгас]] на заходнім узьбярэжжы Індыі, у прыбярэжнай вобласьці, вядомай як Конкан. Мумбаі абмежаваны [[Арабскае мора|Арабскім морам]] на захадзе. Многія частцы гораду ляжаць над узроўнем мора з вышынямі ад 10 да 15 мэтраў&lt;ref&gt;Krishnamoorthy, Bala (2008). «Environmental Management: Text And Cases». PHI Learning Pvt. Ltd. — С. 218. — ISBN 978-81-203-3329-1.&lt;/ref&gt;, а горад мае сярэднюю вышыню 14 мэтраў над узроўнем мора&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060316121943/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=030034&amp;refer= «Mumbai, India»]. Weatherbase.&lt;/ref&gt;. Паўночная частка Мумбаі ёсьць пагорыстай, а самая высокая кропка ў горадзе складае 450 мэтраў&lt;ref&gt;Srinivasu, T.; Pardeshi, Satish. [https://web.archive.org/web/20090717023146/http://iscmumbai.maharashtra.gov.in/floristic%20survey.html «Floristic Survey of Institute of Science, Mumbai, Maharashta State»]. Government of Maharashtra.&lt;/ref&gt;.

Акрамя плаціны [[Бгатса]] ёсьць шэсьць асноўных азёраў, як то [[Вігар]], [[Ніжняя Вайтарна]], [[Верхняя Вайтарна]], [[Тулсі]], [[Танса]] й [[Паваі]], якія пастаўляюць ваду ў горад&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090410234437/http://darpg.nic.in/arpg-website/Conference/Pune/water%20supply%20initiatives.ppt «Municipal Corporation of Greater Mumbai Water Sector Initiatives»] (PPT). Department of Administrative Reforms and Public Grievances (Government of India). — С. 6.&lt;/ref&gt;. Азёры Тулсі й Вігар разьмешчаны ў межах Нацыянальнага парку Барывілі й у межах гораду. Вада з возера Паваі, якое таксама знаходзіцца ў межах гораду, выкарыстоўваецца толькі для сельскагаспадарчых і прамысловых мэтаў&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110715195652/https://envis.maharashtra.gov.in/envis_data/pps/pawai2.ppt «Salient Features of Powai Lake»] (PPT). Department of Environment (Government of Maharashtra). — С. 1—3.&lt;/ref&gt;. Берагавая лінія гораду парэзаная шматлікімі залівамі й бухтамі&lt;ref&gt;Sen, Somit (13 December 2008). [http://timesofindia.indiatimes.com/Cities/Security_web_for_city_coastline/articleshow/3830390.cms «Security web for city coastline»]. The Times of India.&lt;/ref&gt;.

Глебавае покрыва ў гарадзкім рэгіёне, у асноўным, [[пясок|пясковае]] з-за ягонай блізкасьці да мора. У прыгарадах, глебавае покрыва ў асноўным [[алювіяльныя глебы|алювіяльнае]] й [[суглінкавыя глебы|суглінкавае]]. Мумбаі разьмешчаны ў [[сэйсмалёгія|сэйсьмічна]] актыўнай зоне з-за наяўнасьці разлому пліты ў раёне&lt;ref&gt;Kanth, S. T. G. Raghu; Iyenagar, R. N. (10.12.2006). [http://www.scribd.com/doc/10026629/Earthquake-Hazard-Computation-for-Mumbai-Bombay-City «Seismic Hazard estimation for Mumbai City»]. Current Science (Current Science Association). 91 (11): 1486.&lt;/ref&gt;.

=== Клімат ===
Мумбаі мае [[трапічны клімат]], у прыватнасьці, трапічны вільготны й сухой клімат паводле [[кліматычная клясыфікацыя Кёпэна|кліматычнай клясыфікацыі Кёпэна]], зь сям’ю месяцамі [[сухасьць|сухасьці]] і пікам колькасьцю дажджоў у ліпені&lt;ref&gt;Proceedings of the Indian National Science Academy. 65. Indian National Science Academy. 1999. — С. 210&lt;/ref&gt;. Халодны сэзон прахозіць са [[сьнежань|сьнежня]] па [[люты]], летні сэзон цягнецца з [[сакавік]]а па [[чэрвень]]. Пэрыяд з чэрвеня да канца [[верасень|верасьня]] ёсьць паўднёва-заходні [[мусон]]ны сэзон, а ў [[кастрычнік]]у й [[лістапад]]зе назіраецца пост-сэзон мусонаў.

У пэрыяд з чэрвеня па верасень паўднёва-захаднія мусонныя дажджы льюць на горад. Максымальная гадавая колькасьць ападкаў за ўсю гісторыю склала 3452 мм для 1954 году. Самая высокая колькасьць ападкаў, якая была зафіксавана ў адзін дзень склала 944 мм ад 26 ліпеня 2005 году&lt;ref&gt;Kishwar, Madhu Purnima (3.07.2006). [http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1039257 «Three drown as heavy rain lashes Mumbai for the 3rd day»]. Daily News and Analysis (DNA). Mumbai.&lt;/ref&gt;.

Сярэднегадавая тэмпэратура складае {{ГЦэ|27,2}}, а сярэдняя гадавая колькасьць ападкаў 2167 мм&lt;ref&gt;Rohli, Robert V.; Vega, Anthony J. (2007). «Climatology» (illustrated ed.). Jones &amp; Bartlett Publishers. — С. 267. — ISBN 978-0-7637-3828-0.&lt;/ref&gt;. Для Айлэнд-Сіці сярэдняя максымальная тэмпэратура складае {{ГЦэ|31,2|сп}}, у той час як сярэдняя мінімальная тэмпэратура складае {{ГЦэ|23,7|сп}}.

{{Кліматычная інфармацыя
| Назва_ў_родным_склоне = Мумбаі
| Крыніца = [http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/india/mumbai_e.htm Ганконская абсэрваторыя]

&lt;!-- максымумы і мінімумы тэмпэратур --&gt;

| Студзень_абс_макс =       | Студзень_макс = 29.6      | Студзень_мін = 19.3  	| Студзень_абс_мін = 
| Люты_абс_макс =           | Люты_макс = 29.6         | Люты_мін = 20.0       	| Люты_абс_мін = 
| Сакавік_абс_макс =        | Сакавік_макс = 31.1       | Сакавік_мін = 22.6    	| Сакавік_абс_мін = 
| Красавік_абс_макс =       | Красавік_макс = 32.3      | Красавік_мін = 25.0   	| Красавік_абс_мін = 
| Травень_абс_макс =        | Травень_макс = 33.4       | Травень_мін = 27.0    	| Травень_абс_мін = 
| Чэрвень_абс_макс =        | Чэрвень_макс = 32.0       | Чэрвень_мін = 26.3    	| Чэрвень_абс_мін = 
| Ліпень_абс_макс =         | Ліпень_макс = 30.1        | Ліпень_мін = 25.3     	| Ліпень_абс_мін = 
| Жнівень_абс_макс =        | Жнівень_макс = 29.6       | Жнівень_мін = 24.9    	| Жнівень_абс_мін = 
| Верасень_абс_макс =       | Верасень_макс = 30.5      | Верасень_мін = 24.9   	| Верасень_абс_мін = 
| Кастрычнік_абс_макс =     | Кастрычнік_макс = 32.5    | Кастрычнік_мін = 24.8 | Кастрычнік_абс_мін = 
| Лістапад_абс_макс =       | Лістапад_макс = 32.9      | Лістапад_мін = 23.0   	| Лістапад_абс_мін = 
| Сьнежань_абс_макс =       | Сьнежань_макс = 31.6      | Сьнежань_мін = 20.9   | Сьнежань_абс_мін = 
| Год_абс_макс =            | Год_макс = 31.3           | Год_мін = 23.7        | Год_абс_мін =

&lt;!-- сярэдняя тэмпэратура --&gt;

| Студзень_сяр   = 24.5
| Люты_сяр       = 24.8
| Сакавік_сяр    = 26.9
| Красавік_сяр   = 28.7
| Травень_сяр    = 30.2
| Чэрвень_сяр    = 29.2
| Ліпень_сяр     = 27.7
| Жнівень_сяр    = 27.3
| Верасень_сяр   = 27.7
| Кастрычнік_сяр = 28.7
| Лістапад_сяр   = 28.0
| Сьнежань_сяр   = 26.3
| Год_сяр        = 27.5

&lt;!-- тэмпэратура вады --&gt;

| Студзень_вады = 
| Люты_вады = 
| Сакавік_вады = 
| Красавік_вады = 
| Травень_вады = 
| Чэрвень_вады = 
| Ліпень_вады = 
| Жнівень_вады = 
| Верасень_вады = 
| Кастрычнік_вады = 
| Лістапад_вады = 
| Сьнежань_вады = 
| Год_вада =

&lt;!-- колькасьць ападкаў --&gt;

| Студзень_ападкі = 0
| Люты_ападкі = 0
| Сакавік_ападкі = 0
| Красавік_ападкі = 2
| Травень_ападкі = 12
| Чэрвень_ападкі = 592
| Ліпень_ападкі = 682
| Жнівень_ападкі = 487
| Верасень_ападкі = 307
| Кастрычнік_ападкі = 61
| Лістапад_ападкі = 23
| Сьнежань_ападкі = 2
| Год_ападкі = 2168

&lt;!-- вільготнасьць --&gt;

| Студзень_вільготнасьць = 
| Люты_вільготнасьць = 
| Сакавік_вільготнасьць = 
| Красавік_вільготнасьць = 
| Травень_вільготнасьць = 
| Чэрвень_вільготнасьць = 
| Ліпень_вільготнасьць = 
| Жнівень_вільготнасьць = 
| Верасень_вільготнасьць = 
| Кастрычнік_вільготнасьць = 
| Лістапад_вільготнасьць = 
| Сьнежань_вільготнасьць = 
| Год_вільготнасьць = 
}}

== Дэмаграфія ==
[[Файл:Kokni Lady, Muslim, The Women of Bombay (Bombay) India, 1905.jpg|значак|зьлева|Выява жыхаркі Бамбэю, зробленая ў 1905 годзе.]]
Паводле перапісу насельніцтва 2011 году, у Мумбаі пражывала {{Лік|12442373}} чалавекі, а сярэдняя шчыльнасьць насельніцтва складала блізу {{Лік|20482}} чалавек на км². На аднаго жыхара ў сярэднім прыпадала толькі 4,5 м² жылой плошчы&lt;ref name=&quot;Census&quot; &gt;{{спасылка|спасылка=https://www.census2011.co.in/census/city/365-mumbai.html|загаловак=Mumbai, census|выдавецтва=Census 2011|дата доступу=01.06.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250924202631/https://www.census2011.co.in/census/city/365-mumbai.html|дата копіі=24.09.2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.economist.com/finance-and-economics/2012/06/09/the-minimum-city|загаловак=The minimum city|выдавец=The Economist|дата публікацыі=09.06.2012|копія=https://web.archive.org/web/20120717223955/http://www.economist.com/node/21556584|дата копіі=17.07.2012}}&lt;/ref&gt;. У Мумбайскай аглямэрацыі ў 2011 годзе налічвалася {{Лік|18394912}} жыхароў. Суадносіны паміж жанчынамі й мужчынамі складалі 853 жанчыны на 1000 мужчынаў, што ніжэй за сярэдні паказьнік у краіне ў 914 жанчынаў на 1000 мужчынаў. Сярод дзяцей гэты паказьнік быў вышэйшы й складаў 913 дзяўчынак на 1000 хлопчыкаў&lt;ref name=&quot;Census&quot;/&gt;.

Нізкія суадносіны паміж жанчынамі й мужчынамі часткова тлумачацца вялікай колькасьцю мужчынаў-мігрантаў, якія прыяжджаюць у горад па заробкі&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Parsis-top-literacy-sex-ratio-charts-in-city/articleshow/843036.cms?referral=PM|загаловак=Parsis top literacy, sex-ratio charts in city|выдавец=The Times of India|дата публікацыі=08.09.2004|копія=https://web.archive.org/web/20140804042745/http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Parsis-top-literacy-sex-ratio-charts-in-city/articleshow/843036.cms?referral=PM|дата копіі=04.08.2014}}&lt;/ref&gt;. Узровень пісьменнасьці ў горадзе складаў 89,73 %, што перавышала сярэдні нацыянальны паказьнік у 86,7 %&lt;ref name=&quot;Census&quot;/&gt;. У 2008 годзе ў Мумбаі налічвалася 4,2 мільёнаў хатніх гаспадарак, і прагназавалася, што да 2020 году іхняя колькасьць вырасьце да 6,6 мільёнаў. Пры гэтым чакалася, што каля 10 % хатніх гаспадарак будуць мець гадавы прыбытак больш за 2 мільёны рупіяў, а яшчэ каля 15 % будуць атрымліваць ад 1 да 2 мільёнаў рупіяў на год&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://forbesindia.com/article/big-bet/mumbais-newage-builders-want-a-room-at-the-top/10032/0|загаловак=Mumbai’s New-Age Builders want a Room at the Top|выдавецтва=Forbes|дата публікацыі=10.02.2010|дата доступу=07.07.2012|копія=https://web.archive.org/web/20130117040039/http://forbesindia.com/article/big-bet/mumbais-newage-builders-want-a-room-at-the-top/10032/0|дата копіі=17.01.2013}}&lt;/ref&gt;. Паводле перапісу 2011 году, у трушчобах Мумбаі жыло {{Лік|5633709}} чалавек у {{Лік|1135514}} хатніх гаспадарках&lt;ref name=&quot;Census&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.livemint.com/news/india/mapping-mumbai-s-slum-challenge-in-coronavirus-battle-11586334352966.html|загаловак=41.8% of Mumbai lives in slums|выдавецтва=Live Mint|дата публікацыі=08.04.2020|дата доступу=15.10.2021|копія=https://web.archive.org/web/20211102060134/https://www.livemint.com/news/india/mapping-mumbai-s-slum-challenge-in-coronavirus-battle-11586334352966.html|дата копіі=02.11.2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/with-42-living-in-slums-virus-casts-long-shadow-across-mumbai/articleshow/75798141.cms|загаловак=With 42% living in slums virus casts long shadow across Mumbai|дата публікацыі=18.05.2020|копія=https://web.archive.org/web/20211108104721/https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/with-42-living-in-slums-virus-casts-long-shadow-across-mumbai/articleshow/75798141.cms|дата копіі=08.11.2021}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Dharavi India.jpg|значак|[[Дгараві]] ўважаецца за адзіныя з найбуйнейных трушчобаў у сьвеце.]]
Раён [[Дгараві]], які месьціцца ў цэнтральнай частцы Мумбаі, ёсьць найбуйнейшай трушчобай места. На плошчы ўсяго 2,39 км² там жыло блізу аднаго мільёна чалавек, што робіць Дгараві адным з найбольш шчыльна заселеных месцаў на Зямлі{{Зноска|Davis|2006|Davis|31}}&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://blogs.newschool.edu/epsm/2012/05/24/dharavi-mumbai/|загаловак=Dharavi, Mumbai|выдавецтва=Newschool|дата публікацыі=24.05.2012|дата доступу=12.03.2013|копія=https://web.archive.org/web/20130111004143/http://blogs.newschool.edu/epsm/2012/05/24/dharavi-mumbai/|дата копіі=11.01.2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/27/2722_PART_A_DCHB_MUMBAI%20SUBURBAN.pdf|загаловак=District Census Handbook -Mumbai Suburban|выдавецтва=Directorate of Census Operation Maharashtra|дата доступу=20.05.2020|копія=https://web.archive.org/web/20210506192615/https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/27/2722_PART_A_DCHB_MUMBAI%20SUBURBAN.pdf|дата копіі=06.05.2021}}&lt;/ref&gt;. У час паміж 1991 і 2001 гадамі колькасьць мігрантаў, якія пераехалі ў Мумбаі з па-за межаў штату Магараштра, склала 1,12 мільёна чалавек, што адпавядала 54,8 % ад агульнага прыросту насельніцтва гораду за гэтае дзесяцігодзьдзе&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://maccia.org.in/ecoSmaha06.pdf|загаловак=Highlights of Economic Survey of Maharashtra 2005–06|выдавецтва=Directorate of Economics and Statistics, Planning Department, Government of Maharashtra|дата доступу=13.02.2008|копія=https://web.archive.org/web/20080216012618/http://maccia.org.in/ecoSmaha06.pdf|дата копіі=16.02.2008}}&lt;/ref&gt;.

=== Этнічныя групы й рэлігія ===
[[Файл:Beni-israel-india-2.jpg|значак|зьлева|Прадстаўнікі супольнасьці [[Бэнэ Ізраэль]].]]
Паводле перапісу насельніцтва 2011 году, найбуйнейшай рэлігіяй у Мумбаі ёсьць [[індуізм]], які вызнаюць амаль дзьве траціны насельніцтва. За ім паводле колькасьці вернікаў ідуць [[іслам]], [[будызм]], [[джайнізм]], [[хрысьціянства]] й [[сыкхізм]]&lt;ref name=&quot;Census&quot;/&gt;.

Да найстарэйшых мусульманскіх супольнасьцяў Мумбаі належаць [[Давудзі Богра]], [[ходжа|ісмаіліцкія ходжы]] й мусульмане рэгіёну Канкан{{Зноска|Bates|2003|Bates|266}}. Сярод хрысьціянаў найбольш вядомая група ўсходне-індыйскіх каталікоў, якіх у XVI стагодзьдзі навярнулі ў хрысьціянства [[партугальцы]]{{Зноска|Baptista|1967|Baptista|5}}. Габрэі пасяліліся ў Мумбаі ў XVIII стагодзьдзі. Супольнасьць [[Бэнэ Ізраэль]], якая перасялілася ў горад зь вёсак рэгіёну Канкан на поўдзень ад Мумбаі, лічыцца нашчадкамі габрэяў Ізраілю, якія нібыта пацярпелі крушэньне карабля ля ўзьбярэжжа Канкану каля 175 году да н. э., у часы кіраваньня грэцкага ўладара [[Антыёх IV Эпіфан|Антыёха IV Эпіфана]]&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Weil, Shalva|спасылка=https://www.jpost.com/Jewish-World/Jewish-News/Background-A-rich-history-now-stained-with-blood|загаловак=Background: A rich history now stained with blood|выдавецтва=The Jerusalem Post|дата публікацыі=30.11.2008|дата доступу=01.09.2013|копія=https://web.archive.org/web/20130921060915/http://www.jpost.com/Jewish-World/Jewish-News/Background-A-rich-history-now-stained-with-blood|дата копіі=21.09.2013}}&lt;/ref&gt;. Мумбаі таксама ёсьць домам для найбуйнейшай у сьвеце супольнасьці [[парсы|парсаў]]-[[зараастрызм|зараастрыйцаў]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.smartcitiesdive.com/ex/sustainablecitiescollective/more-half-world-s-zoroastrians-call-mumbai-india-home/1032251/|загаловак=More than Half of the World’s Zoroastrians Call Mumbai, India Home|выдавецтва=Smart Cities Dive|дата доступу=11.08.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220811063924/https://www.smartcitiesdive.com/ex/sustainablecitiescollective/more-half-world-s-zoroastrians-call-mumbai-india-home/1032251/|дата копіі=11.08.2022}}&lt;/ref&gt;. Іхняя колькасьць сягае блізу 60 тысячаў чалавек, хоць яна й хутка скарачаецца&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Karkaria, Bachi|спасылка=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-35219331|загаловак=Why is India’s wealthy Parsi community vanishing?|выдавец=BBC News|дата публікацыі=09.01.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161120095149/http://www.bbc.com/news/world-asia-india-35219331|дата копіі=20.11.2016}}&lt;/ref&gt;. Парсы перасяліліся ў Індыю зь Вялікага Ірану па мусульманскай заваёве [[Пэрсія|Пэрсіі]] ў VII стагодзьдзі&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.managementtoday.co.uk/news/648273/|загаловак=The world's successful diasporas|выдавецтва=Management Today|дата доступу=01.06.2013|копія=https://web.archive.org/web/20130115173048/http://www.managementtoday.co.uk/news/648273/|дата копіі=15.01.2013}}&lt;/ref&gt;.

У этнічным пляне насельніцтва Мумбаі найперш фармуюць [[маратгі (народ)|маратгі]] (32 %), [[гуджаратцы]] (20 %), а астатняя частка насельніцтва паходзіць зь іншых рэгіёнаў Індыі{{Зноска|Mehta|2004|Mehta|99}}.

=== Мовы ===
[[Маратгі (мова)|Маратгі]] ўважаецца за найбольш распаўсюджаную мову места. Другой паводле колькасьці носьбітаў ёсьць [[гіндзі]], а за ёй ідуць [[урду]] й [[гуджараці]]{{Зноска|Pai|2005|Pai|1804}}&lt;ref name=&quot;51st Report CLMI&quot; &gt;{{спасылка|спасылка=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM51stReport.pdf|загаловак=51st Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|выдавецтва=Ministry of Minority Affairs|дата публікацыі=15.07.2015|дата доступу=15.02.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180216025959/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM51stReport.pdf|дата копіі=16.02.2018}}&lt;/ref&gt;. Афіцыйнымі мовамі дзяржаўнага кіраваньня ў Мумбаі ёсьць маратгі й [[ангельская мова]]&lt;ref name=&quot;51st Report CLMI&quot;/&gt;. Ангельская выступае асноўнай мовай гэтак званых «белых каўнерыкаў», то бок службоўцаў, офісных работнікаў і іншых прадстаўнікоў інтэлектуальнай працы. На вуліцах гораду шырока выкарыстоўваецца размоўная форма гіндзі, вядомая як бамбэйскі гіндзі{{Зноска|O’Brien|2003|O’Brien|141}}. Значную частку носьбітаў гіндзі складаюць працоўныя мігранты з штатаў [[Утар-Прадэш]] і [[Бігар]], якія сэзонна прыяжджаюць у Мумбаі дзеля працы ў якасьці найманых працаўнікоў&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/mumbais-growing-hindi-heartland-demographic-changes-5577879/|загаловак=Mumbai’s growing Hindi heartland|выдавецтва=Indian Express|дата публікацыі=11.02.2019|дата доступу=16.03.2020|копія=https://web.archive.org/web/20191226014052/https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/mumbais-growing-hindi-heartland-demographic-changes-5577879/|дата копіі=26.12.2019}}&lt;/ref&gt;.

== Эканоміка ==
[[Файл:Lodha Altamount - An epitome of luxury.jpg|значак|Гмахі на Алтамаўнт-роўд.]]
Мумбаі вядомы як фінансавая й камэрцыйная сталіца Індыі&lt;ref name=&quot;Mumbai global&quot; &gt;{{спасылка|аўтар=Thomas, T.|спасылка=http://www.rediff.com/money/2007/apr/27mumbai.htm|загаловак=Mumbai a global financial centre? Of course!|выдавецтва=Rediff|дата публікацыі=27.04.2007|дата доступу=31.05.2009|копія=https://web.archive.org/web/20081118221806/http://www.rediff.com/money/2007/apr/27mumbai.htm|дата копіі=18.11.2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Lakshmi, Rama|спасылка=https://www.washingtonpost.com/world/new-millionaires-emerge-as-role-models-for-indias-lower-castes/2011/04/03/AFesUMfD_story.html|загаловак=New millionaires hope to serve as role models for India’s lower castes|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=14.04.2011|копія=https://web.archive.org/web/20150623215214/http://www.washingtonpost.com/world/new-millionaires-emerge-as-role-models-for-indias-lower-castes/2011/04/03/AFesUMfD_story.html|дата копіі=23.06.2015}}&lt;/ref&gt;. Горад фармуе блізу 5 % ВУП краіны&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=http://archive.financialexpress.com/news/gdp-growth-surat-fastest-mumbai-largest/266636|загаловак=GDP growth: Surat fastest, Mumbai largest|выдавец=The Financial Express|дата публікацыі=29.01.2008|копія=http://archive.wikiwix.com/cache/20090906034022/http://archive.financialexpress.com/news/gdp-growth-surat-fastest-mumbai-largest/266636|дата копіі=06.09.2009}}&lt;/ref&gt;. У 2023—2024 фінансавым годзе на яго прыпадала 19,8 % ВУП штату [[Магараштра]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.mahades.maharashtra.gov.in/files/report/DDP%20Final%20Pub_2025_New.pdf|загаловак=District Domestic Product of Maharashtra 2011-12 to 2023-24|выдавецтва=Government of Maharashtra|дата доступу=01.06.2025|копія=https://web.archive.org/web/20251018165611/https://www.mahades.maharashtra.gov.in/files/report/DDP%20Final%20Pub_2025_New.pdf|дата копіі=18.10.2025}}&lt;/ref&gt;. На пачатку 2010-х гадоў Мумбаі забясьпечваў каля траціны ўсіх падатковых паступленьняў краіны й амаль чацьвертую частку ейнай прамысловай вытворчасьці&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.cidco.maharashtra.gov.in/pdf/PIM_NMIA.pdf|загаловак=Development of Mumbai International Airport (NMIA)|выдавецтва=CIDCO|дата доступу=08.07.2015|копія=https://web.archive.org/web/20140808061543/http://www.cidco.maharashtra.gov.in/pdf/PIM_NMIA.pdf|дата копіі=08.08.2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Mahajan, Poonam|спасылка=http://www.dnaindia.com/mumbai/column-poonam-mahajan-explains-why-mumbai-is-at-the-very-heart-of-india-story-2005310|загаловак=Poonam Mahajan explains why Mumbai is at the very heart of India story|выдавец=Daily News and Analysis|дата публікацыі=26.07.2014|копія=https://web.archive.org/web/20150621131904/http://www.dnaindia.com/mumbai/column-poonam-mahajan-explains-why-mumbai-is-at-the-very-heart-of-india-story-2005310|дата копіі=21.06.2015}}&lt;/ref&gt;. Паводле ацэнак за 2017—2018 гады, эканоміка Мумбайскай аглямэрацыі складала ад 368 да 400 мільярдаў даляраў ЗША паводле парытэту пакупніцкай здольнасьці, што ставіла рэгіён у лік двух найбольш прадукцыйных аглямэрацыяў Індыі&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Lewis, Clara|спасылка=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/delhi-not-mumbai-indias-economic-capital/articleshow/55655582.cms|загаловак=Delhi, not Mumbai, India's economic capital|выдавец=The Times of India|дата публікацыі=28.11.2016|копія=https://web.archive.org/web/20240419064913/https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Delhi-not-Mumbai-Indias-economic-capital/articleshow/55655582.cms|дата копіі=19.04.2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GQ&quot; &gt;{{спасылка|спасылка=https://www.gqindia.com/get-smart/content/wealthiest-cities-worldwide-in-2019-list-mumbai-is-the-12th-wealthiest-city-in-the-world|загаловак=Mumbai is the 12th wealthiest city in the world, leaving Paris and Toronto behind|выдавецтва=GQ India|дата публікацыі=14.10.2019|дата доступу=16.09.2021|копія=https://web.archive.org/web/20211104125658/https://www.gqindia.com/get-smart/content/wealthiest-cities-worldwide-in-2019-list-mumbai-is-the-12th-wealthiest-city-in-the-world|дата копіі=04.11.2021}}&lt;/ref&gt;. У 2006 годзе ў Мумбаі налічвалася 10 % усіх працаўнікоў фабрычна-завадзкай прамысловасьці Індыі, 25 % прамысловай вытворчасьці краіны, 33 % паступленьняў ад падатакаў на прыбытак, 60 % паступленьняў ад мытаў, 20 % паступленьняў ад цэнтральнага акцызнага падатку, 40 % замежнага гандлю краіны. Акрамя таго, у выглядзе карпаратыўнага падатку горад забясьпечыў 40 мільярдаў рупіяў{{Зноска|SwaminathanGoyal|2006|Swaminathan &amp; Goyal|51}}.

[[Файл:Phiroze Jeejeebhoy Towers Bombay Stock Exchange.jpg|значак|зьлева|Будынак [[Бамбэйская фондавая біржа|Бамбэйскай фондавай біржы]].]]
Да 1970-х гадоў дабрабыт Мумбаі ў значнай ступені грунтаваўся на працы тэкстыльных фабрыкаў і дзейнасьці марскога порту{{Зноска|SwaminathanGoyal|2006|Swaminathan &amp; Goyal|52}}. З таго часу эканоміка гораду стала значна больш разнастайнай і пачала ахопліваць такія галіны, як то [[фінансы]], [[інжынэрная справа]], апрацоўка дыямэнтаў, ахова здароўя й [[інфармацыйныя тэхналёгіі]]{{Зноска|SwaminathanGoyal|2006|Swaminathan &amp; Goyal|52}}. Пасьля эканамічнай лібэралізацыі Індыі ў 1991 годзе Мумбаі перажыў эканамічны ўздым. У сярэдзіне 1990-х гадоў асабліва хутка разьвіваўся фінансавы сэктар, а ў 2000-х гадах імклівы рост мелі сфэры інфармацыйных тэхналёгіяў, экспарт, паслугі й аўтсорсінгу{{Зноска|Kelsey|2008|Kelsey|208}}. У XXI стагодзьдзі асноўнымі галінамі эканомікі гораду сталі фінансы, вытворчасьць і гандаль каштоўнымі камянямі й ювэлірнымі вырабамі, апрацоўка скуры, інфармацыйныя тэхналёгіі й пявязаныя паслугі, тэкстыльная прамысловасьць, нафтахімічная прамысловасьць, вытворчасьць электронікі, аўтамабільная прамысловасьць і забаўляльная індустрыя&lt;ref name=&quot;ecoprofile&quot; &gt;{{спасылка|спасылка=http://www.mcgm.gov.in/irj/go/km/docs/documents/MCGM%20Department%20List/City%20Engineer/Deputy%20City%20Engineer%20(Planning%20and%20Design)/City%20Development%20Plan/Economic%20profile.pdf|загаловак=City Development Plan (Economic Profile)|выдавецтва=Brihanmumbai Municipal Corporation|дата доступу=25.08.2013|копія=https://web.archive.org/web/20131125052153/http://www.mcgm.gov.in/irj/go/km/docs/documents/MCGM%20Department%20List/City%20Engineer/Deputy%20City%20Engineer%20(Planning%20and%20Design)/City%20Development%20Plan/Economic%20profile.pdf|дата копіі=25.11.2013}}&lt;/ref&gt;. У горадзе таксама добра разьвітыя партовая гаспадарка й суднаходзтва&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.ipa.nic.in/oper.htm|загаловак=Indian Ports Association, Operational Details|выдавецтва=Indian Ports Association|дата доступу=16.04.2009|копія=https://web.archive.org/web/20090410022515/http://ipa.nic.in/oper.htm|дата копіі=10.04.2009}}&lt;/ref&gt;. Раён [[Дгараві]], які месьціцца ў цэнтральнай частцы Мумбаі, валодае буйной галіной па перапрацоўцы адкідаў і налічвае блізу 15 тысячаў дробных вытворчых майстэрняў і фабрыкаў&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=McDougall, Dan|спасылка=https://www.theguardian.com/environment/2007/mar/04/india.recycling|загаловак=Waste not, want not in the £700m slum|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=04.03.2007|дата доступу=29.04.2009|копія=https://web.archive.org/web/20130831032146/http://www.theguardian.com/environment/2007/mar/04/india.recycling|дата копіі=31.08.2013}}&lt;/ref&gt;.

У Мумбаі налічваюцца штаб-кватэры многіх найбуйнейшых індыйскіх канглямэратаў, а таксама пяці кампаніяў зь сьпісу [[Fortune Global 500]]&lt;ref name=&quot;Mumbai global&quot; /&gt;. У горадзе працуюць [[Рэзэрвовы банк Індыі]], [[Бамбэйская фондавая біржа]], [[Нацыянальная фондавая біржа Індыі]], а таксама органы рэгуляваньня фінансавага рынку, як то Рада па каштоўных паперах і біржах. Фінансавымі цэнтрамі места ёсьць бізнэсовыя комплексы Нарыман-Пойнт і Бандра-Курла&lt;ref name=&quot;ecoprofile&quot;/&gt;. Заснаваная ў 1875 годзе Бамбэйская фондавая біржа ўважаецца за найстарэйшую біржу ў [[Азія|Азіі]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=History Today: When the Bombay Stock Exchange was established|загаловак=Bombay Stock Exchange|выдавецтва=Firstpost|дата публікацыі=09.07.2025|дата доступу=01.08.2025}}&lt;/ref&gt;. У 2019 годзе Мумбаі трапляў у дзясятку гарадоў сьвету з найбольшай колькасьцю мільярдэраў&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Coudriet, Carter|спасылка=https://www.forbes.com/sites/cartercoudriet/2019/03/07/richest-cities-in-the-world-the-top-10-cities-with-the-most-billionaires/|загаловак=Richest Cities In The World: The Top 10 Cities With The Most Billionaires|выдавецтва=Forbes|дата доступу=14.05.2020|копія=https://web.archive.org/web/20211112163703/https://www.forbes.com/sites/cartercoudriet/2019/03/07/richest-cities-in-the-world-the-top-10-cities-with-the-most-billionaires/|дата копіі=12.11.2021}}&lt;/ref&gt;. З сукупным багацьцем блізкім да 960 мільярдаў даляраў ЗША&lt;ref name=&quot;GQ&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://indianexpress.com/article/india/mumbai-richest-indian-city-with-total-wealth-of-820-billion-delhi-comes-second-report-4544685/|загаловак=Mumbai richest Indian city with total wealth of $820&amp;nbsp;billion, Delhi comes second: Report|выдавецтва=The Indian Express|дата публікацыі=26.02.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170227063903/http://indianexpress.com/article/india/mumbai-richest-indian-city-with-total-wealth-of-820-billion-delhi-comes-second-report-4544685/|дата копіі=27.02.2017}}&lt;/ref&gt; горад уважаецца за найбагацейшы ў Індыі й адным з найбагацейшых гарадоў сьвету&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Dey, Sudipto|спасылка=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/mumbai-12th-richest-city-in-the-world-nyc-on-top-with-65-billionaires-119101001520_1.html|загаловак=Mumbai 12th richest city in the world, NYC on top with 65 billionaires|выдавец=Business Standard|дата публікацыі=10.10.2019|копія=https://web.archive.org/web/20210924031050/https://www.business-standard.com/article/current-affairs/mumbai-12th-richest-city-in-the-world-nyc-on-top-with-65-billionaires-119101001520_1.html|дата копіі=24.09.2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.mastercard.com/us/company/en/insights/pdfs/2008/MCWW_WCoC-Report_2008.pdf|загаловак=Worldwide Centres of Commerce Index 2008|выдавецтва=MasterCard|дата доступу=28.04.2009|копія=https://web.archive.org/web/20120504014257/http://www.mastercard.com/us/company/en/insights/pdfs/2008/MCWW_WCoC-Report_2008.pdf|дата копіі=04.05.2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.forbes.com/sites/giacomotognini/2020/04/07/worlds-richest-cities-the-top-10-cities-where-most-billionaires-call-home-2020/|загаловак=World’s Richest Cities: The Top 10 Cities Billionaires Call Home|выдавецтва=Forbes|дата доступу=19.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200407105020/https://www.forbes.com/sites/giacomotognini/2020/04/07/worlds-richest-cities-the-top-10-cities-where-most-billionaires-call-home-2020/|дата копіі=07.04.2020}}&lt;/ref&gt;. З 2008 году дасьледчая сетка Globalization and World Cities Research Network (GaWC) стасуе Мумбаі да катэгорыі «альфа-гарадоў» і ставіць яго на трэці радок у сваёй адпаведнай клясыфікацыі глябальных гарадоў сьвету&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|загаловак=The World According to GaWC 2008|выдавецтва=Loughborough University|дата доступу=07.05.2009|копія=http://archive.wikiwix.com/cache/20110223235243/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|дата копіі=23.02.2011}}&lt;/ref&gt;. Мумбаі ёсьць трэцім паводле дарагоўлі офісных памяшканьняў горадам сьвету, а таксама ўваходзіць у лік індыйскіх гарадоў, дзе бізнэс можа быць створаны й разгорнуты найбольш шпарка&lt;ref name=&quot;World Bank and International Financial Corporation&quot; &gt;{{спасылка|спасылка=http://www.doingbusiness.org/reports/subnational-reports/india|загаловак=Doing Business in India 2009|выдавецтва=World Bank|дата доступу=08.06.2010|копія=https://web.archive.org/web/20101018092951/http://www.doingbusiness.org/Reports/Subnational-Reports/India|дата копіі=18.10.2010}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Dharavi DSC3254 (5842973175).jpg|значак|Трушчобы [[Дгараві]].]]
Мумбаі ўважаецца за адзін з найбольш нераўнапраўных гарадоў сьвету з пункту гледжаньня разьмеркаваньня багацьця й сацыяльнай улучанасьці&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Chandar, Sanaya|спасылка=https://scroll.in/article/944661/bengaluru-delhi-and-mumbai-are-among-the-least-inclusive-cities-in-the-world|загаловак=Bengaluru, Delhi and Mumbai are among the least inclusive cities in the world|выдавецтва=Scroll.in|дата публікацыі=24.11.2019|дата доступу=11.07.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240711140951/https://scroll.in/article/944661/bengaluru-delhi-and-mumbai-are-among-the-least-inclusive-cities-in-the-world|дата копіі=11.07.2024}}&lt;/ref&gt;. Паводле зьвестак [[Сусьветны банк|Сусьветнага банку]], у 2010 годзе мэдыянны месячны прыбытак у горадзе складаў 20 тысячаў рупіяў, тады як сярэдні прыбытак быў удвая вышэйшы й сягаў 40 тысячаў рупіяў. У горадзе жыве вялікая колькасьць самазанятых некваліфікаваных і паўкваліфікаваных работнікаў, а таксама прадстаўнікоў іншых прафэсіяў гэтак званых «блакітных каўнерыкаў». Многія зь іх прыяжджаюць у Мумбаі зь іншых рэгіёнаў краіны&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.timesnownews.com/business-economy/economy/are-bihar-elections-behind-the-shortage-of-blue-collar-workers-in-delhi-bengaluru-mumbai-and-other-metro-cities-hyderabad-article-153129140|загаловак=Are Bihar Elections Behind The Shortage Of Blue-Collar Workers In Delhi, Bengaluru, Mumbai &amp; Other Metro Cities|выдавецтва=Times Now|дата публікацыі=10.11.2025|дата доступу=01.01.2026|копія=https://web.archive.org/web/20251212131823/https://www.timesnownews.com/business-economy/economy/are-bihar-elections-behind-the-shortage-of-blue-collar-workers-in-delhi-bengaluru-mumbai-and-other-metro-cities-hyderabad-article-153129140|дата копіі=12.12.2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.outlookindia.com/national/mumbai-sees-fewer-migrants-as-city-industrial-patterns-change-work-gets-outsourced-news-252272|загаловак=Mumbai Sees Fewer Migrants As City’s Industrial Patterns Change, Work Gets Outsourced|выдавецтва=Outlook|дата публікацыі=18.01.2024|дата доступу=01.06.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250718182413/https://www.outlookindia.com/national/mumbai-sees-fewer-migrants-as-city-industrial-patterns-change-work-gets-outsourced-news-252272|дата копіі=18.07.2025}}&lt;/ref&gt;. Прыкладна 41,8 % насельніцтва гораду жыве ў трушчобах, хоць гэтыя раёны займаюць толькі каля 7 % агульнай тэрыторыі места&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.livemint.com/news/india/mapping-mumbai-s-slum-challenge-in-coronavirus-battle-11586334352966.html|загаловак=Mapping Mumbai’s slum challenge in coronavirus battle|выдавецтва=Mint|дата публікацыі=09.04.2020|дата доступу=14.10.2021|копія=https://web.archive.org/web/20211102060134/https://www.livemint.com/news/india/mapping-mumbai-s-slum-challenge-in-coronavirus-battle-11586334352966.html|дата копіі=02.11.2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Slum&quot; &gt;{{спасылка|аўтар=Ashar, Sandeep|спасылка=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/average-living-space-in-mumbai-each-resident-has-just-8-sq-m-to-call-own-2792538/|загаловак=Average living space in Mumbai: Each resident has just 8 sq m to call own|выдавецтва=The Indian Express|дата публікацыі=10.05.2016|копія=https://web.archive.org/web/20160510112830/https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/average-living-space-in-mumbai-each-resident-has-just-8-sq-m-to-call-own-2792538/|дата копіі=10.05.2016}}&lt;/ref&gt;. У сярэднім на аднаго жыхара Мумбаі прыпадае каля 8,3 м² жылой плошчы. У трушчобах гэты паказьнік складае ўсяго 2,73 м² на чалавека&lt;ref name=&quot;Slum&quot;/&gt;. Раён Дгараві, дзе пражывае амаль адзін мільён чалавек, уважаецца за адзін з найбуйнейшых раёнаў з трушчобамі ў сьвету&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.habitatforhumanity.org.uk/blog/2017/12/the-worlds-largest-slums-dharavi-kibera-khayelitsha-neza/|загаловак=The World’s Largest Slums|выдавецтва=Habitat for humanity|дата публікацыі=07.12.2017|дата доступу=01.06.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250608070304/https://www.habitatforhumanity.org.uk/blog/2017/12/the-worlds-largest-slums-dharavi-kibera-khayelitsha-neza/|дата копіі=08.06.2025}}&lt;/ref&gt;. У 2019 годзе сярэдні кошт арэнды аднапакаёвай кватэры ў межах уласна Мумбаі складаў каля 30 тысячаў рупіяў штомесяц&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Lewis, Noah|спасылка=https://www.globeslcc.com/2019/08/17/wealth-disparity-and-the-housing-crisis-in-mumbai/|загаловак=Wealth disparity and the housing crisis in Mumbai|выдавецтва=The Globe|дата публікацыі=17.08.2019|дата доступу=11.07.2024|копія=https://web.archive.org/web/20190913203052/https://www.globeslcc.com/2019/08/17/wealth-disparity-and-the-housing-crisis-in-mumbai/|дата копіі=13.09.2019}}&lt;/ref&gt;. Праз надзвычай высокі кошт і дэфіцыт зямлі жыхары Мумбаі часта вымушаныя жыць у вузкім жыльлі ды далёка ад сваіх месцаў працы. Гэта прыводзіць да працяглых штодзённых паездак у перапоўненым грамадзкім транспарце або дарогамі, што на стала церпяць ад затораў. Жыхары прадмесьцяў губляюць значную частку свайго часу на дарогу, дабіраючыся на поўдзень гораду ў цэнтральны бізнэсовы раён Мумбаі.

== Палітыка ==
=== Мясцовы ўрад ===
[[Файл:Municipal Corporation of Greater Mumbai 01.jpg|значак|зьлева|Сядзіба Муніцыпальнай карпарацыі Вялікага Мумбаі.]]
Вялікі Мумбаі займае плошчу ў 603 км²&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://mpcb.gov.in/ereports/pdf/AnnualReport2004-05.pdf|загаловак=Annual Report 2004-05|выдавецтва=Maharashtra Pollution Control Board|дата доступу=11.07.2015|копія=https://web.archive.org/web/20150317135825/http://mpcb.gov.in/ereports/pdf/AnnualReport2004-05.pdf|дата копіі=17.03.2015}}&lt;/ref&gt; і ўлучае таксама акругі [[Мумбаі-Сіці]] й [[акруга прадмесьцяў Мумбаі]], якія цягнуцца ад Калабы на поўдні да [[Мулунд]]у й [[Дагісар]]у на поўначы, а таксама да [[Манкгурд]]у на ўсходзе. Паводле перапісу насельніцтва 2011 году, у межах аглямэрацыі жыло {{Лік|12442373}} чалавекі&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.census2011.co.in/census/city/365-mumbai.html|загаловак=Mumbai (Greater Mumbai) City Census 2011 data|выдавецтва=Census Organization of India|дата доступу=11.07.2015|копія=https://web.archive.org/web/20150629002612/http://www.census2011.co.in/census/city/365-mumbai.html|дата копіі=29.06.2015}}&lt;/ref&gt;.

Горад кіруецца Муніцыпальнай карпарацыяй Вялікага Мумбаі, якая раней была вядомая як Бамбэйская муніцыпальная карпарацыя. Яна адказвае за гарадзкую гаспадарку й разьвіцьцё інфраструктуры аглямэрацыі&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.mcgm.gov.in/|загаловак=Official Website of Municipal Corporation of Greater Mumbai|выдавецтва=Brihanmumbai Municipal Corporation|дата доступу=18.07.2008|копія=https://web.archive.org/web/20080607124049/http://www.mcgm.gov.in/|дата копіі=07.06.2008}}&lt;/ref&gt;. Гэтая адміністрацыя ўважаецца за найбагацейшы орган мясцовага самакіраваньня ў Індыі й адзін з найбагацейшых у Азіі&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.businesstoday.in/india/story/richest-municipal-bodies-in-india-top-10-civic-bodies-ranked-as-bmc-tops-list-with-rs74000-cr-budget-511254-2026-01-16|загаловак=Richest municipal bodies in India: Top 10 civic bodies ranked as BMC tops list with ₹74,000 cr budget - BusinessToday|выдавецтва=Business Today|дата публікацыі=16.01.2026|дата доступу=04.02.2026|копія=https://web.archive.org/web/20260209230849/https://www.businesstoday.in/india/story/richest-municipal-bodies-in-india-top-10-civic-bodies-ranked-as-bmc-tops-list-with-rs74000-cr-budget-511254-2026-01-16|дата копіі=09.02.2026}}&lt;/ref&gt;. Паводле зьвестак Міністэрства жыльлёвага будаўніцтва й гарадзкіх справаў Індыі, у 2022—2023 фінансавым годзе прыбыткі места склалі 378,91 мільярдаў рупіяў, а выдаткі дасягнулі 338,25 мільярдаў рупіяў. Паводле структуры прыбыткі адміністрацыі траплялі з збораў падаткаў (17,1 %), ад дзяржаўных датацыяў і грантаў (31,8 %) ды зь іншых крыніцаў (51,2 %)&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.cityfinance.in/municipal-data/city/mumbai|загаловак=Mumbai city finance|выдавецтва=Ministry of Housing and Urban Affairs, Government of India|дата доступу=05.12.2024|копія=https://web.archive.org/web/20251011080031/https://www.cityfinance.in/municipal-data/city/mumbai|дата копіі=11.10.2025}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Mumbai 03-2016 41 Bombay High Court.jpg|значак|Будынак Вярхоўнага суда Мумбаі.]]
На чале адміністрацыі стаіць мэр, які абіраецца тэрмінам на два з паловай гады шляхам ускосных выбараў, то бок дэпутаты муніцыпальнай рады выбіраюць яго з свайго складу&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-09-09/news/53730851_1_deputy-mayor-sunil-prabhu-public-toilets|загаловак=Shiv Sena’s Snehal Ambekar elected new Mumbai mayor|выдавец=The Economic Times|дата публікацыі=09.09.2014|копія=https://web.archive.org/web/20160303203732/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-09-09/news/53730851_1_deputy-mayor-sunil-prabhu-public-toilets|дата копіі=03.03.2016}}&lt;/ref&gt;. Муніцыпальны камісар ёсьць галоўным выканаўчым службоўцам і кіраўніком выканаўчай галіны муніцыпальнай улады. Камісар, які прызначаецца ўрадам штату й належыць да Індыйскай адміністрацыйнай службы, адказвае за рэалізацыю выканаўчай палітыкі места. Камісар прызначаецца на вызначаны тэрмін. Ягоныя паўнамоцтвы вызначаюцца заканадаўствам, а таксама паўнамоцтвамі, перададзенымі яму муніцыпальнай карпарацыяй або ейным сталым камітэтам&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.citymayors.com/government/india_government.html|загаловак=Commissioner System|копія=https://web.archive.org/web/20100102043915/http://citymayors.com/government/india_government.html|дата копіі=02.01.2010}}&lt;/ref&gt;.

=== Службы ===
Мумбайскую паліцыю ачольвае камісар паліцыі, які мусіць мець афіцэрскі чын [[Індыйская паліцэйская служба|Індыйскай паліцэйскай службы]]. Мясцовая паліцыя ўваходзіць у склад паліцыі штату [[Магараштра]] й падпарадкоўваецца міністэрству ўнутраных справаў ураду штату. Горад падзелены на сем паліцэйскіх зонаў і сямнаццаць зонаў дарожнай паліцыі, кожную зь якіх ачольвае намесьнік камісара паліцыі. Дарожная паліцыя мае статус паўаўтаномнай структуры ў складзе паліцыі Мумбаі й адказвае за арганізацыю дарожнага руху ў горадзе.

Пажарная служба Мумбаі, якая знаходзіцца пад юрысдыкцыяй муніцыпальнай карпарацыі, ачольваецца галоўным пажарным інспэктарам. Яму дапамагаюць чатыры намесьнікі галоўнага пажарнага інспэктара й шэсьць дывізіённых афіцэраў. За плянаваньне разьвіцьця інфраструктуры й кіраваньне праектамі ў межах Мумбайскай аглямэрацыі адказвае адмыславая ўправа разьвіцьця рэгіёну&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.mmrdamumbai.org/index.htm|загаловак=Mumbai Metropolitan Region Development Authority|выдавецтва=Mumbai Metropolitan Region Development Authority|дата публікацыі=26.01.1975|дата доступу=30.08.2010|копія=https://web.archive.org/web/20090307224202/http://www.mmrdamumbai.org/index.htm|дата копіі=07.03.2009}}&lt;/ref&gt;.

=== Беларуская прысутнасьць ===
8 верасьня 2018 году адчынілі Ганаровае [[консульства]] Беларусі ў Мумбаі&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Палітычныя адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Рэспублікай Індыя|спасылка=https://india.mfa.gov.by/be/bilateral_relations/political/|выдавец=[[Амбасада Беларусі ў Індыі]]|дата публікацыі=2022|дата доступу=4 верасьня 2022}}&lt;/ref&gt;. 4 жніўня 2022 году адчынілі ''Генэральнае'' консульства Беларусі ў Мумбаі&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Генэральнае консульства Беларусі адкрылася ў індыйскім горадзе Мумбаі|спасылка=https://blr.belta.by/politics/view/generalnae-konsulstva-belarusi-adkrylasja-u-indyjskim-goradze-mumbai-118274-2022/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=5 жніўня 2022|дата доступу=4 верасьня 2022}}&lt;/ref&gt;.

== Гарады-сябры ==
* [[Лёндан]], [[Вялікабрытанія]]
* [[Лос-Анджэлес]], [[ЗША]]
* [[Бэрлін]], [[Нямеччына]]
* [[Штутгарт]], [[Нямеччына]]
* [[Санкт-Пецярбург]], [[Расея]]
* [[Якагама]], [[Японія]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{кніга|імя=Elsie Wilhelmina|прозьвішча=Baptista|загаловак=The East Indians: Catholic Community of Bombay, Salsette and Bassein|выдавецтва=Bombay East Indian Association|год=1967|ref=Baptista}}
* {{кніга|імя=Crispin|прозьвішча=Bates|загаловак=Community, Empire and Migration: South Asians in Diaspora|выдавецтва=Orient Blackswan|год=2003|isbn=978-81-250-2482-8|ref=Bates}}
* {{кніга|імя=Mike|прозьвішча=Davis|загаловак=Planet of Slums [&quot;Le pire des mondes possibles: de l’explosion urbaine au bidonville global&quot;]|месца=Paris|выдавецтва=La Découverte|год=2006|isbn=978-2-7071-4915-2|ref=Davis}}
* {{кніга|аўтар=Dwivedi, Sharada; Mehrotra, Rahul|загаловак=Bombay: The Cities Within|выдавецтва=Eminence Designs|год=2001|isbn=978-81-85028-80-4|ref=DwivediMehrotra}}
* {{кніга|імя=Jane|прозьвішча=Kelsey|загаловак=Serving Whose Interests?: The Political Economy of Trade in Services Agreements|выдавецтва=Taylor &amp; Francis|год=2008|isbn=978-0-415-44821-5|ref=Kelsey}}
* {{кніга|імя=Suketu|прозьвішча=Mehta|спасылка=https://archive.org/details/maximumcitybomba00meht|загаловак=Maximum City: Bombay Lost and Found|выдавецтва=Alfred A Knopf|год=2004|isbn=978-0-375-40372-9|ref=Mehta}}
* {{кніга|імя=Derek|прозьвішча=O’Brien|загаловак=The Mumbai Factfile|выдавецтва=Penguin Books|год=2003|isbn=978-0-14-302947-2|ref=O’Brien}}
* {{кніга|імя=Pushpa|прозьвішча=Pai|загаловак=Proceedings of the 4th International Symposium on Bilingualism|выдавецтва=Cascadilla Press|год=2005|старонкі=1794–1806|ref=Pai}}
* {{кніга|аўтар=Swaminathan, R.; Goyal, Jaya|загаловак=Mumbai vision 2015: agenda for urban renewal|выдавецтва=Macmillan India in association with Observer Research Foundation|год=2006|ref=SwaminathanGoyal}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20171028225646/http://www.mcgm.gov.in/ Афіцыйны сайт гораду]
* [http://www.indostan.ru/indiya/44_2565_0.html Фатаздымкі Мумбаі]

[[Катэгорыя:Мумбаі| ]]
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>tklwe1di21n2vm5zw0hieu0e71ibgxo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698130</id>
      <parentid>2698096</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T09:01:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Mumbai?oldid=1382806491</comment>
      <origin>2698130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88360" sha1="fg6v2nvjz6uu6erzcnqyf6mic101zic" xml:space="preserve">{{Населены пункт
|Назва                                = Мумбаі
|Статус                               = горад
|Назва ў родным склоне                = Мумбаі
|Назва на мове краіны                 = मुंबई
|Код мовы назвы краіны                = hi
|Краіна                               = Індыя
|Герб                                 = 
|Сьцяг                                = 
|Гімн                                 = 
|Дата заснаваньня                     = 
|Першыя згадкі                        = 
|Статус з                             = 
|Былая назва                          = Бамбэй
|Від адміністрацыйнай адзінкі 1       = Штат
|Назва адміністрацыйнай адзінкі 1     = [[Магараштра]]
|Часавы пас                           = +5:30
|Летні час                            = 
|Сьпіс тэлефонных кодаў               = 
|Тэлефонны код                        = +022
|Паштовы індэкс                       = 400 ххх
|Аўтамабільны нумарны знак            = MH 01—03
|Шырата паўшар’е                      = паўночнае
 |Шырата градусаў                     = 19
 |Шырата хвілінаў                     = 2
 |Шырата сэкундаў                     = 5
|Даўгата паўшар’е                     = усходняе
 |Даўгата градусаў                    = 72
 |Даўгата хвілінаў                    = 50
 |Даўгата сэкундаў                    = 52
}}
'''Мумба́і''' (на [[гіндзі]] й [[маратгі (мова)|маратгі]]: मुंबई, {{мова-en|Mumbai}}; раней — ''Бамбэ́й'') — [[сталіца]] [[Індыя|індыйскага]] штату [[Магараштра]]. Горад знаходзіцца на востраве [[Салсэт]] і ўзьбярэжжы [[Арабскае мора|Арабскага мора]], якія злучаныя шматлікімі мастамі.

Паводле апошніх зьвестак насельніцтва гораду налічвае каля 17 млн чалавек, і паводле колькасьці насельніцтва гэта шосты ў сьвеце горад. Разам з гарадамі-сатэлітамі Мумбаі ўтварае [[гарадзкая канглямэрацыя|гарадзкую канглямэрацыю]]. Порт гораду зьяўляецца самым вялікім портам заходняй Індыі. Плошча гораду складае 437,77 км². Мумбаі выцягнуўся ўздоўж мора на 140 км.

Мумбаі адначасова ёсьць буйным [[фінансы|фінансавым]] цэнтрам. Тут знаходзяцца штаб-кватэры шматлікіх [[банк]]аў, [[Бамбэйская фондавая біржа]], а таксама офісы шматлікіх індыйскіх карпарацыяў і фірмаў. Дзякуючы таму, што ўзровень жыцьця тут значна вышэйшы чым у іншых частках Індыі, горад стаў цэнтрам міграцыі ня толькі [[Індыя|Індыі]], а й усёй [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]]. Такі стан рэчаў спрыяе зьмяшэньню самых розных культураў, рэлігіяў і моваў. Акрамя таго, Мумбаі часта называюць ''Балівудам'', з-за таго, што ён зьяўляецца цэнтрам індыйскай [[кінэматаграфія|кінэматаграфіі]]. Тутэйшыя кінастудыі вырабляюць самую вялікую колькасьць фільмаў у сьвеце.

Індыйская назва гораду паходзіць ад імя індыйскай багіні ''Mumba''. У ХVI стагодзьдзі партугальцы назвалі гэтае месца ''Bom Bahia'', што азначае ''Добрая затока''. Пасьля заваяваньня Індыі, брытанцы назвалі горад ''Bombay''. Афіцыйная зьмена назвы адбылася ў 1995 годзе, але старая назва «Бамбэй» усё яшчэ ўжываецца па ўсім сьвеце.

== Гісторыя ==
=== Раньнія часы ===
Мумбаі быў пабудаваны на архіпэлягу зь сямі астравоў, як то [[Бамбэй (востраў)|Бамбэй]], [[Парэль]], [[Мазагаон]], [[Магім]], [[Калаба]], [[Ворлі (Індыя)|Ворлі]] й [[Малая Калаба|астравы Старой Жанчыны]]&lt;ref&gt;Farooqui, Amar (2006). «Opium city: the making of early Victorian Bombay». Three Essays Press. — С. 1. — ISBN 978-81-88789-32-0.&lt;/ref&gt;. На сёньня не зусім вядома, калі гэтыя астравы ўпершыню былі заселеныя. [[Плейстацэн]]авыя адклады сустэліся ўздоўж прыбярэжных раёнаў вакол [[Кандывалі]] на поўначы Мумбаі археолягам Тодам у 1939 годзе, і яны паказалі, што астравы былі заселеныя яшчэ з часоў [[каменны век|каменнага веку]]&lt;ref&gt;Ghosh, Amalananda (1990). «An Encyclopaedia of Indian Archaeology». Brill. — С. 25. — ISBN 81-215-0088-5.&lt;/ref&gt;. Магчыма, у пачатку нашай эры, але, магчыма, і раней, калі сюды прыйшлі рыбакі народнасьці [[колі (народнасьць)|колі]]&lt;ref&gt;Greater Bombay District Gazetteer. Maharashtra State Gazetteers. v. 27, no. 1. Gazetteer Department. — С. 5&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Mumbai 03-2016 94 Kanheri Caves.jpg|значак|зьлева|Храм-пячора [[Кангэры (пячора)|Кангэры]] з помнікам [[Гаўтама Буда|Будзе]].]]
У III стагодзьдзі да н. э. астравы ўвайшлі ў склад [[імпэрыя Маур’яў|імпэрыі Маур’яў]], пры ейным пашырэньні на поўдзень, падчас панаваньня будыйскага імпэратара [[Ашока|Ашокі Магадгі]]{{Зноска|David1995|1995|David|5}}. Будыйскі храм-пячора [[Кангэры (пячора)|Кангэры]], які месьціўся каля [[Барывалі]], быў заснаваны ў сярэдзіне III стагодзьдзя да нашай эры&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090122095004/http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_maha_kanhericaves.asp «Kanheri Caves»]. Archaeological Survey of India (ASI).&lt;/ref&gt;, і зьяўляўся важным цэнтрам [[будызм]]у ў [[Заходняя Індыя|Заходняй Індыі]] ў старажытныя часы&lt;ref&gt;Kumari, Asha (1990). «Hinduism and Buddhism. Vishwavidyalaya Prakashan». — С. 37. — ISBN 81-7124-060-7.&lt;/ref&gt;. Горад тады быў вядомы пад назвай Гэптанэзія, што ў перакладзе са старажытнагрэцкай азначае «горад зь сямі астравоў». Гэтая назва была дадзена гораду грэцкім географам [[Кляўдыюс Пталемэй|Пталемэем]]{{Зноска|David1973|1973|David|8}}.

У пэрыяд з II стагодзьдзя да нашай эры й да IX стагодзьдзя нашай эры, астравы перайшлі пад кантроль пасьлядоўных карэнных дынастыяў: [[дынастыя Сатавагана|Сатаваганаў]], [[дынастыя Заходнія Кшатрапы|Заходнія Кшатрапаў]], [[дынастыя Абгірас|Абгірасу]], [[дынастыя Вакатакаса|Вакатакасаў]], [[дынастыя Калачуры|Калачурыяў]], [[дынастыя Канкан Мауры|Канкан Маур’яў]], [[дынастыя Чалук’я|Чалук’яў]] й [[дынастыя Раштракута|Раштракутаў]]&lt;ref&gt;Greater Bombay District Gazetteer. Maharashtra State Gazetteers. v. 27, no. 1. Gazetteer Department, pp. 127–150&lt;/ref&gt;, перш чым рэгіён перайшоў пад уладу [[дынастыя Сылгара|дынастыі Сылгара]] з 810 да 1260 году{{Зноска|DwivediMehrotra|2001|Dwivedi &amp; Mehrotra|79}}. Некаторыя з самых старых будынкаў у горадзе, былі пабудаваны ў гэты пэрыяд, як то [[пячоры Ягашвары]] (ад 520 да 525 году)&lt;ref&gt;[http://www.ldeo.columbia.edu/edu/eesj/gradpubs/GeneralMags/Patel_Archaeology_SlumandSacredCave_0607.pdf «The Slum and the Sacred Cave»]. Lamont-Doherty Earth Observatory (Columbia University). p. 5.&lt;/ref&gt; й [[Элефанта]] (ад VI—VII стагодзьдзяў)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081021063323/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_elephanta.asp «World Heritage Sites — Elephanta Caves»]. Archaeological Survey of India.&lt;/ref&gt;, [[храм Валкшвар]] (X стагодзьдзя)&lt;ref&gt;Dwivedi, Sharada (26.09.2007). [http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=101117 «The Legends of Walkeshwar»]. Mumbai Newsline. Express Group.&lt;/ref&gt;, і вадаём [[Банганга]] (XII стагодзьдзе)&lt;ref&gt;Agarwal, Lekha (2.06.2007). [http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=239318 «What about Gateway of India, Banganga Tank?»]. Mumbai Newsline. Express Group.&lt;/ref&gt;.

Кароль [[Бімба]] заснаваў сваё царства ў рэгіёне ў канцы XIII стагодзьдзя й усталяваў сваю сталіцу ў [[Магікаваці]]{{Зноска|DwivediMehrotra|2001|Dwivedi &amp; Mehrotra|51}}. Патарэ Прабгу, адно з самых раньніх вядомых пасяленцяў гораду, быў прыцягнутыя да Магікаваці ад Саўраштры каля 1298 годзе Бімбай&lt;ref&gt;Singh, K. S.; B. V. Bhanu, B. R. Bhatnagar, Anthropological Survey of India, D. K. Bose, V. S. Kulkarni, J. Sreenath (2004). «Maharashtra». XXX. Popular Prakashan. — С. 1703. — ISBN 978-81-7991-102-0.&lt;/ref&gt;. [[Дэлійскі султанат]] анэксаваў астравы ў 1347—1348 гадох і кантраляваў іх да 1407 году. За гэты час астравы былі ў падпарадкаваньні мусульманскіх кіраўнікоў [[Гуджарат]]у, якія былі прызначаныя Дэлійскім султанатам{{Зноска|David1973|1973|David|14}}. У 1407 годзе [[Гуджарат (султанат)|султанат Гуджарат]] атрымаў незалежнасьць і астравы засталіся пад ягоным кіраваньнем. Патранаж з боку султаната прывяло да будаўніцтва шматлікіх мячэтаў, як то выбітная [[мячэт Хаджы Алі]] ў Ворлі, якая былла пабудавана ў гонар мусульманскага сьвятога [[Хаджы Алі]] ў 1431 годзе&lt;ref&gt;Khalidi, Omar (2006). «Muslims in the Deccan: a historical survey». Global Media Publications. — С. 24. — ISBN 978-81-88869-13-8.&lt;/ref&gt;. З 1429 да 1431 гады астравы былі чыньнікам рознагалосьсяў паміж султанатам Гуджарат і [[Багамані (султанат)|султанатам Багамані]]&lt;ref&gt;Misra, Satish Chandra (1982). «The Rise of Muslim Power in Gujarat: A History of Gujarat from 1298 to 1442». Munshiram Manoharlal Publishers. — С. 193&lt;/ref&gt;. У 1493 годзе [[Багадур-хан Гілані]] з султанату Багамані паспрабаваў захапіць астравы, але атрымаў паразу.

=== Эўрапейскае панаваньне ===
[[Файл:Madh-fort3.jpg|значак|зьлева|Частка форту, пабудаваная яшчэ партугальцамі.]]
[[Імпэрыя Вялікіх Маголаў]], заснаваная ў 1526 годзе, была дамінуючай сілай на індыйскім субкантынэнце ў сярэдзіне XVI стагодзьдзя&lt;ref&gt;[http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Mughals/mughals.html «Mughal Empire»]. Department of Social Sciences. University of California.&lt;/ref&gt;. Аднак асьцярогі імпэратара Маголаў [[Хумаюн]]а ўзрасьлі, калі султан Гуджарату [[Багадур-шаг]] быў абавязаны падпісаць дамову з [[Партугальская імпэрыя|Партугальскай імпэрыяй]] 23 сьнежня 1534 году. Паводле дамовы, сем астравоў і горад былі перададзены ў карыстаньне партугальцам. Партугальцы прымалі актыўны ўдзел у стварэньні й пашырэньні іхных [[каталіцтва|рымска-каталіцкіх]] [[рэлігійны ордэн|рэлігійных ордэнаў]] у Бамбэі&lt;ref&gt;Greater Bombay District Gazetteer. Maharashtra State Gazetteers. v. 27, no. 1. Gazetteer Department. — С. 169.&lt;/ref&gt;.

Некаторыя з найстарэйшых каталіцкіх храмаў у горадзе, як то [[царква Сьвятога Міхаіла (Мумбаі)|царква Сьвятога Міхаіла]] ў [[Магім]]е (1534 год){{Зноска|David1995|1995|David|19}}, [[царква Сьвятога Яна Хрысьціцеля (Мумбаі)|царква Сьвятога Яна Хрысьціцеля]] ў [[Андгэры]] (1579 год)&lt;ref&gt;Shukla, Ashutosh (12.05.2008). [http://www.dnaindia.com/mumbai/report_relishing-a-sunday-feast-but-only-once-in-a-year_1163869 «Relishing a Sunday feast, but only once in a year»]. Daily News and Analysis (DNA).&lt;/ref&gt;, [[царква Сьвятога Андрэя (Мумбаі)|царква Сьвятога Андрэя]] на [[Бандра|Бандры]] (1580 год)&lt;ref&gt;D'Mello, Ashley (9.06.2008). [http://timesofindia.indiatimes.com/Cities/Mumbai/New_life_for_old_church_records/articleshow/3112498.cms «New life for old church records»]. The Times of India.&lt;/ref&gt; і [[царква Глорыі]] (1632 год)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080205151403/http://www.expressindia.com/latest-news/Glorious-past/233152/ «Glorious past»]. Express India. 28 October 2008.&lt;/ref&gt; ёсьць рэлігійнымі будынкамі партугальскай эпохі. 11 траўня 1661 году згодна са шлюбнай дамовай паміж ангельскім каралём [[Карл II (кароль Ангельшчыны)|Карлам II]] і [[Кацярына дэ Браганса|Кацярынай дэ Брагансай]], дачкой партугальскага караля [[Жуан IV|Жуана IV]], астравы перайшлі ў валоданьне [[Брытанская імпэрыя|Брытанскай імпэрыі]], як частка пасагу&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A2998461 «Catherine of Bragança (1638–1705)»]. BBC.&lt;/ref&gt;. Аднак, некаторыі тэрыторыі ў гэтым рэгіёне ўсё яшчэ палежалі партугальцам. З 1665 па 1666 гады ангельцам атрымалася набыць некаторыя зь іх&lt;ref&gt;The Gazetteer of Bombay City and Island. Gazetteers of the Bombay Presidency. 2. Gazetteer Department. — С. 54.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:AMH-6748-NA Two views of the English fort in Bombay.jpg|значак|Ангельскі форт у Бамбэі ў 1665 годзе.]]
Гэтыя астравы былі, у сваю чаргу, здадзеныя ў арэнду брытанскай [[Ост-Індзкая кампанія|Ост-Індзкай кампаніі]] ў 1668 годзе на суму ў 10 [[фунт стэрлінгаў|фунтаў стэрлінгаў]] у год згодна з каралеўскай хартыяй ад 27 сакавіка 1668 году{{Зноска|DwivediMehrotra|2001|Dwivedi &amp; Mehrotra|20}}. Насельніцтва хутка павялічылася з 10 тысячаў у 1661 годзе, да 60 тысячаў у 1675 годзе. Пазьней астравы былі атакаваны [[сыдзі]]йскім адміралам імпэрыі Вялікіх Маголаў [[Якут Хан|Якутам Ханам]] у кастрычніку 1672 году&lt;ref name=&quot;Yimene&quot;&gt;Yimene, Ababu Minda (2004). «An African Indian Community in Hyderabad: Siddi Identity, Its Maintenance and Change». Cuvillier Verlag. — С. 94. — ISBN 3-86537-206-6.&lt;/ref&gt;, [[Рыклёф ван Гоэн|Рыклёфам ван Гоэнам]], генэрал-губэрнатарам [[галяндзкая Індыя|галяндзкай Індыі]] 20 лютага 1673 году&lt;ref&gt;Ganley, Colin C. (2007). [https://web.archive.org/web/20080726175635/http://www.isnie.org/assets/files/papers2007/ganley.pdf «Security, the central component of an early modern institutional matrix; 17th century Bombay’s Economic Growth»]. International Society for New Institutional Economics (ISNIE). — С. 13.&lt;/ref&gt;, і сыдзійскім адміралам [[Сыдзі Самбаль|Сыдзі Самбалем]] 10 кастрычніка 1673 году&lt;ref name=&quot;Yimene&quot;/&gt;. У 1687 годзе Ост-Індзкая кампанія перанесла сваю штаб-кватэру з [[Сурат]]у ў Бамбэй. Пазьней горад стаў цэнтрам [[Бамбэйскае прэзыдэнцтва|Бамбэйскага прэзыдэнцтва]]{{Зноска|Carsten|1961|Carsten|427}}{{Зноска|David1973|1973|David|179}}. Аднак ён працягваў падвяргацца нападам, у тым ліку яшчэ аднаму нападу Якута Хана ў 1689—1690 гадах&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Nandgaonkar, Satish|спасылка=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=47106|загаловак=Mazgaon fort was blown to pieces&amp;nbsp;– 313 years ago|выдавецтва=The Indian Express|дата публікацыі=22.03.2003|дата доступу=20.09.2008|копія=https://web.archive.org/web/20030412025617/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=47106|дата копіі=12.04.2003}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Ships in Bombay Harbour, 1731.jpg|значак|зьлева|Караблі ў Бамбэйскай гавані.]]
Партугальскае панаваньне ў рэгіёне скончылася, калі [[маратгі (народ)|маратгі]] пад кіраўніцтвам пэшвы [[Баджы Рао I]] захапілі востраў Салсэт у 1737 годзе, а [[Васаі]] ў 1739 годзе. Да сярэдзіны XVIII стагодзьдзя Бамбэй ператварыўся ў буйны гандлёвы цэнтар, які прыцягваў перасяленцаў з розных частак [[Індыйскі субкантынэнт|Індыйскага субкантынэнту]]{{Зноска|DwivediMehrotra|2001|Dwivedi &amp; Mehrotra|32}}. 28 сьнежня 1774 году брытанцы занялі Салсэт і праз [[Сурацкі дагавор|Сурацкую дамову]] 1775 году імкнуліся замацаваць свой кантроль над Салсэтам і Васаі, што стала адной з прычынаў [[Першая ангельска-маратгаўская вайна|Першай ангельска-маратгаўскай вайны]]{{Зноска|Fortescue|1911|Fortescue|145}}. Кантроль Вялікабрытаніі над Салсэтам быў афіцыйна пацьверджаны [[Пурандарскі дагавор|Пурандарскай дамовай]] (1776 год) і [[Салбайскі дагавор|Салбайскай дамовай]] (1782 год), якія канчаткова ўрэгулявалі канфлікт{{Зноска|Naravane|2007|Naravane|56}}{{Зноска|Naravane|2007|Naravane|63}}.

Пачынаючы з 1782 году, брытанцы распачалі маштабныя інжынэрныя працы па аб’яднаньні сямі астравоў Бамбэю з дапамогай дамбы-перамычкі [[Горнбі Вэлард]], будаўніцтва якой было завершанае ў 1784 годзе{{Зноска|DwivediMehrotra|2001|Dwivedi &amp; Mehrotra|28}}&lt;ref&gt;{{артыкул|спасылка=https://foreignpolicy.com/slideshow/once-upon-a-time-in-bombay/|загаловак=Once Upon a Time in Bombay|выданьне=Foreign Policy|год=24.06.2011|копія=https://web.archive.org/web/20150109020758/http://foreignpolicy.com/slideshow/once-upon-a-time-in-bombay/|дата копіі=09.01.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Perur, Srinath|спасылка=https://www.theguardian.com/cities/2016/mar/30/story-cities-11-reclamation-mumbai-bombay-megacity-population-density-flood-risk|загаловак=The reclamation of Mumbai – from the sea, and its people?|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=30.03.2016|дата доступу=28.03.2023|копія=https://web.archive.org/web/20161124223307/https://www.theguardian.com/cities/2016/mar/30/story-cities-11-reclamation-mumbai-bombay-megacity-population-density-flood-risk|дата копіі=24.11.2016}}&lt;/ref&gt;. У 1817 годзе Ост-Індзкая кампанія пад кіраўніцтвам [[Маўнтст’юарт Элфінстан|Маўнтст’юарта Элфінстана]] разьбіла [[Баджы Рао II]], апошняга пэшву маратгаў, у [[бітва пры Хадкі|бітве пры Хадкі]]{{Зноска|Naravane|2007|Naravane|80—82}}. Гэта паклала канец супраціву мясцовых дзяржаваў і замацавала брытанскае панаваньне над Дэканам і Бамбэйскім прэзыдэнцтвам. З часам хуткага росту эканамічнага значэньня Бамбэю паляпшалася і транспартнае злучэньне. 16 красавіка 1853 году паміж Бамбэем і Тганэ была адкрытая першая ў Індыі пасажырская чыгунка{{Зноска|DwivediMehrotra|2001|Dwivedi &amp; Mehrotra|127}}. Падчас [[Грамадзянская вайна ў ЗША|Грамадзянскай вайны ў ЗША]] перабоі з пастаўкамі бавоўны з Амэрыкі ператварылі Бамбэй у адзін з галоўных сусьветных цэнтраў гандлю бавоўнай, што прывяло да значнага эканамічнага ўздыму гораду{{Зноска|DwivediMehrotra|2001|Dwivedi &amp; Mehrotra|343}}. Адкрыцьцё [[Суэцкі канал|Суэцкага каналу]] ў 1869 годзе ператварыла Бамбэй у адзін з найбуйнейшых марскіх партоў [[Арабскае мора|Арабскага мора]] і значна павялічыла ягонае стратэгічнае значэньне{{Зноска|DwivediMehrotra|2001|Dwivedi &amp; Mehrotra|88}}. Аднак пазьней места моцна пацярпела ад эпідэміі [[бубонная чума|бубоннай чумы]], якая забрала жыцьці больш чым 20 тысячаў чалавек і прымусіла многіх жыхароў уцякаць з гораду{{Зноска|DwivediMehrotra|2001|Dwivedi &amp; Mehrotra|74}}. Гэта нанесла сур’ёзны ўдар па тэкстыльнай прамысловасьці і эканоміцы Бамбэю агулам. У XX стагодзьдзі Бамбэй стаў таксама важным цэнтрам руху за незалежнасьць Індыі. У горадзе ладзілася сэсія [[Індыйскі нацыянальны кангрэс|Індыйскага нацыянальнага кангрэсу]] ў 1942 годзе, на якой быў абвешчаны рух «[[Прэч зь Індыі]]», а ў 1946 годзе тут узьняўся мяцеж Каралеўскага індыйскага флёту{{Зноска|DwivediMehrotra|2001|Dwivedi &amp; Mehrotra|293}}{{Зноска|DwivediMehrotra|2001|Dwivedi &amp; Mehrotra|345}}.

== Геарафія ==
[[Файл:Mumbaicitydistricts.png|значак|справа|Схема разьмяшчэньня гораду.]]
Мумбаі складаецца з двух асобных абласьцёў: гораду Мумбаі й [[Мумбайскі прыгарадны раён|Мумбайскага прыгараднага раёна]], якія ўтвараюць два асобных раёну штату [[Магараштра]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120513120309/http://www.maharashtra.nic.in/htmldocs/Activity/mumbai_sub.pdf «Mumbai Suburban»]. National Informatics Centre (Mahrashtra State Centre).&lt;/ref&gt;. Гарадзкую частку таксама часта называюць Айлэнд-Сіці ці Паўднёвым Мумбаі. Агульная плошча Мумбаі складае 603,4 км²&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090410000104/http://urbanindia.nic.in/moud/theministry/subordinateoff/tcpo/AREA_POP/CHAPTER-4.PDF «Area and Density – Metropolitan Cities»]. Ministry of Urban Development (Government of India). — С. 33.&lt;/ref&gt;. З гэтай плошчы астраўная частка ахоплівае 67,79 км², у той час як прыгарадны раён месьціцца на 370 км², у сукупнасьці іхняя плошча складае 437,71 км². Яна знаходзіцца пад кіраваньнем муніцыпальных уладаў, астатняя плошча належыць міністэрству абароны, порту, камісіі па атамнай энэргіі й [[нацыянальны парк Барывалі|нацыянальнаму парку Барывалі]], якія знаходзяцца па-за юрысдыкцыяў мясцовых уладаў.

[[Файл:Mumbai 432 pan crop 375 (27105063465).jpg|значак|зьлева|Спадарожнікавы фатаздымак места 2016 году.]]
Мумбаі разьмешчаны ў вусьце ракі [[Ульгас]] на заходнім узьбярэжжы Індыі, у прыбярэжнай вобласьці, вядомай як Конкан. Мумбаі абмежаваны [[Арабскае мора|Арабскім морам]] на захадзе. Многія частцы гораду ляжаць над узроўнем мора з вышынямі ад 10 да 15 мэтраў&lt;ref&gt;Krishnamoorthy, Bala (2008). «Environmental Management: Text And Cases». PHI Learning Pvt. Ltd. — С. 218. — ISBN 978-81-203-3329-1.&lt;/ref&gt;, а горад мае сярэднюю вышыню 14 мэтраў над узроўнем мора&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060316121943/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=030034&amp;refer= «Mumbai, India»]. Weatherbase.&lt;/ref&gt;. Паўночная частка Мумбаі ёсьць пагорыстай, а самая высокая кропка ў горадзе складае 450 мэтраў&lt;ref&gt;Srinivasu, T.; Pardeshi, Satish. [https://web.archive.org/web/20090717023146/http://iscmumbai.maharashtra.gov.in/floristic%20survey.html «Floristic Survey of Institute of Science, Mumbai, Maharashta State»]. Government of Maharashtra.&lt;/ref&gt;.

Акрамя плаціны [[Бгатса]] ёсьць шэсьць асноўных азёраў, як то [[Вігар]], [[Ніжняя Вайтарна]], [[Верхняя Вайтарна]], [[Тулсі]], [[Танса]] й [[Паваі]], якія пастаўляюць ваду ў горад&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090410234437/http://darpg.nic.in/arpg-website/Conference/Pune/water%20supply%20initiatives.ppt «Municipal Corporation of Greater Mumbai Water Sector Initiatives»] (PPT). Department of Administrative Reforms and Public Grievances (Government of India). — С. 6.&lt;/ref&gt;. Азёры Тулсі й Вігар разьмешчаны ў межах Нацыянальнага парку Барывілі й у межах гораду. Вада з возера Паваі, якое таксама знаходзіцца ў межах гораду, выкарыстоўваецца толькі для сельскагаспадарчых і прамысловых мэтаў&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110715195652/https://envis.maharashtra.gov.in/envis_data/pps/pawai2.ppt «Salient Features of Powai Lake»] (PPT). Department of Environment (Government of Maharashtra). — С. 1—3.&lt;/ref&gt;. Берагавая лінія гораду парэзаная шматлікімі залівамі й бухтамі&lt;ref&gt;Sen, Somit (13 December 2008). [http://timesofindia.indiatimes.com/Cities/Security_web_for_city_coastline/articleshow/3830390.cms «Security web for city coastline»]. The Times of India.&lt;/ref&gt;.

Глебавае покрыва ў гарадзкім рэгіёне, у асноўным, [[пясок|пясковае]] з-за ягонай блізкасьці да мора. У прыгарадах, глебавае покрыва ў асноўным [[алювіяльныя глебы|алювіяльнае]] й [[суглінкавыя глебы|суглінкавае]]. Мумбаі разьмешчаны ў [[сэйсмалёгія|сэйсьмічна]] актыўнай зоне з-за наяўнасьці разлому пліты ў раёне&lt;ref&gt;Kanth, S. T. G. Raghu; Iyenagar, R. N. (10.12.2006). [http://www.scribd.com/doc/10026629/Earthquake-Hazard-Computation-for-Mumbai-Bombay-City «Seismic Hazard estimation for Mumbai City»]. Current Science (Current Science Association). 91 (11): 1486.&lt;/ref&gt;.

=== Клімат ===
Мумбаі мае [[трапічны клімат]], у прыватнасьці, трапічны вільготны й сухой клімат паводле [[кліматычная клясыфікацыя Кёпэна|кліматычнай клясыфікацыі Кёпэна]], зь сям’ю месяцамі [[сухасьць|сухасьці]] і пікам колькасьцю дажджоў у ліпені&lt;ref&gt;Proceedings of the Indian National Science Academy. 65. Indian National Science Academy. 1999. — С. 210&lt;/ref&gt;. Халодны сэзон прахозіць са [[сьнежань|сьнежня]] па [[люты]], летні сэзон цягнецца з [[сакавік]]а па [[чэрвень]]. Пэрыяд з чэрвеня да канца [[верасень|верасьня]] ёсьць паўднёва-заходні [[мусон]]ны сэзон, а ў [[кастрычнік]]у й [[лістапад]]зе назіраецца пост-сэзон мусонаў.

У пэрыяд з чэрвеня па верасень паўднёва-захаднія мусонныя дажджы льюць на горад. Максымальная гадавая колькасьць ападкаў за ўсю гісторыю склала 3452 мм для 1954 году. Самая высокая колькасьць ападкаў, якая была зафіксавана ў адзін дзень склала 944 мм ад 26 ліпеня 2005 году&lt;ref&gt;Kishwar, Madhu Purnima (3.07.2006). [http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1039257 «Three drown as heavy rain lashes Mumbai for the 3rd day»]. Daily News and Analysis (DNA). Mumbai.&lt;/ref&gt;.

Сярэднегадавая тэмпэратура складае {{ГЦэ|27,2}}, а сярэдняя гадавая колькасьць ападкаў 2167 мм&lt;ref&gt;Rohli, Robert V.; Vega, Anthony J. (2007). «Climatology» (illustrated ed.). Jones &amp; Bartlett Publishers. — С. 267. — ISBN 978-0-7637-3828-0.&lt;/ref&gt;. Для Айлэнд-Сіці сярэдняя максымальная тэмпэратура складае {{ГЦэ|31,2|сп}}, у той час як сярэдняя мінімальная тэмпэратура складае {{ГЦэ|23,7|сп}}.

{{Кліматычная інфармацыя
| Назва_ў_родным_склоне = Мумбаі
| Крыніца = [http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/india/mumbai_e.htm Ганконская абсэрваторыя]

&lt;!-- максымумы і мінімумы тэмпэратур --&gt;

| Студзень_абс_макс =       | Студзень_макс = 29.6      | Студзень_мін = 19.3  	| Студзень_абс_мін = 
| Люты_абс_макс =           | Люты_макс = 29.6         | Люты_мін = 20.0       	| Люты_абс_мін = 
| Сакавік_абс_макс =        | Сакавік_макс = 31.1       | Сакавік_мін = 22.6    	| Сакавік_абс_мін = 
| Красавік_абс_макс =       | Красавік_макс = 32.3      | Красавік_мін = 25.0   	| Красавік_абс_мін = 
| Травень_абс_макс =        | Травень_макс = 33.4       | Травень_мін = 27.0    	| Травень_абс_мін = 
| Чэрвень_абс_макс =        | Чэрвень_макс = 32.0       | Чэрвень_мін = 26.3    	| Чэрвень_абс_мін = 
| Ліпень_абс_макс =         | Ліпень_макс = 30.1        | Ліпень_мін = 25.3     	| Ліпень_абс_мін = 
| Жнівень_абс_макс =        | Жнівень_макс = 29.6       | Жнівень_мін = 24.9    	| Жнівень_абс_мін = 
| Верасень_абс_макс =       | Верасень_макс = 30.5      | Верасень_мін = 24.9   	| Верасень_абс_мін = 
| Кастрычнік_абс_макс =     | Кастрычнік_макс = 32.5    | Кастрычнік_мін = 24.8 | Кастрычнік_абс_мін = 
| Лістапад_абс_макс =       | Лістапад_макс = 32.9      | Лістапад_мін = 23.0   	| Лістапад_абс_мін = 
| Сьнежань_абс_макс =       | Сьнежань_макс = 31.6      | Сьнежань_мін = 20.9   | Сьнежань_абс_мін = 
| Год_абс_макс =            | Год_макс = 31.3           | Год_мін = 23.7        | Год_абс_мін =

&lt;!-- сярэдняя тэмпэратура --&gt;

| Студзень_сяр   = 24.5
| Люты_сяр       = 24.8
| Сакавік_сяр    = 26.9
| Красавік_сяр   = 28.7
| Травень_сяр    = 30.2
| Чэрвень_сяр    = 29.2
| Ліпень_сяр     = 27.7
| Жнівень_сяр    = 27.3
| Верасень_сяр   = 27.7
| Кастрычнік_сяр = 28.7
| Лістапад_сяр   = 28.0
| Сьнежань_сяр   = 26.3
| Год_сяр        = 27.5

&lt;!-- тэмпэратура вады --&gt;

| Студзень_вады = 
| Люты_вады = 
| Сакавік_вады = 
| Красавік_вады = 
| Травень_вады = 
| Чэрвень_вады = 
| Ліпень_вады = 
| Жнівень_вады = 
| Верасень_вады = 
| Кастрычнік_вады = 
| Лістапад_вады = 
| Сьнежань_вады = 
| Год_вада =

&lt;!-- колькасьць ападкаў --&gt;

| Студзень_ападкі = 0
| Люты_ападкі = 0
| Сакавік_ападкі = 0
| Красавік_ападкі = 2
| Травень_ападкі = 12
| Чэрвень_ападкі = 592
| Ліпень_ападкі = 682
| Жнівень_ападкі = 487
| Верасень_ападкі = 307
| Кастрычнік_ападкі = 61
| Лістапад_ападкі = 23
| Сьнежань_ападкі = 2
| Год_ападкі = 2168

&lt;!-- вільготнасьць --&gt;

| Студзень_вільготнасьць = 
| Люты_вільготнасьць = 
| Сакавік_вільготнасьць = 
| Красавік_вільготнасьць = 
| Травень_вільготнасьць = 
| Чэрвень_вільготнасьць = 
| Ліпень_вільготнасьць = 
| Жнівень_вільготнасьць = 
| Верасень_вільготнасьць = 
| Кастрычнік_вільготнасьць = 
| Лістапад_вільготнасьць = 
| Сьнежань_вільготнасьць = 
| Год_вільготнасьць = 
}}

== Дэмаграфія ==
[[Файл:Kokni Lady, Muslim, The Women of Bombay (Bombay) India, 1905.jpg|значак|зьлева|Выява жыхаркі Бамбэю, зробленая ў 1905 годзе.]]
Паводле перапісу насельніцтва 2011 году, у Мумбаі пражывала {{Лік|12442373}} чалавекі, а сярэдняя шчыльнасьць насельніцтва складала блізу {{Лік|20482}} чалавек на км². На аднаго жыхара ў сярэднім прыпадала толькі 4,5 м² жылой плошчы&lt;ref name=&quot;Census&quot; &gt;{{спасылка|спасылка=https://www.census2011.co.in/census/city/365-mumbai.html|загаловак=Mumbai, census|выдавецтва=Census 2011|дата доступу=01.06.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250924202631/https://www.census2011.co.in/census/city/365-mumbai.html|дата копіі=24.09.2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.economist.com/finance-and-economics/2012/06/09/the-minimum-city|загаловак=The minimum city|выдавец=The Economist|дата публікацыі=09.06.2012|копія=https://web.archive.org/web/20120717223955/http://www.economist.com/node/21556584|дата копіі=17.07.2012}}&lt;/ref&gt;. У Мумбайскай аглямэрацыі ў 2011 годзе налічвалася {{Лік|18394912}} жыхароў. Суадносіны паміж жанчынамі й мужчынамі складалі 853 жанчыны на 1000 мужчынаў, што ніжэй за сярэдні паказьнік у краіне ў 914 жанчынаў на 1000 мужчынаў. Сярод дзяцей гэты паказьнік быў вышэйшы й складаў 913 дзяўчынак на 1000 хлопчыкаў&lt;ref name=&quot;Census&quot;/&gt;.

Нізкія суадносіны паміж жанчынамі й мужчынамі часткова тлумачацца вялікай колькасьцю мужчынаў-мігрантаў, якія прыяжджаюць у горад па заробкі&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Parsis-top-literacy-sex-ratio-charts-in-city/articleshow/843036.cms?referral=PM|загаловак=Parsis top literacy, sex-ratio charts in city|выдавец=The Times of India|дата публікацыі=08.09.2004|копія=https://web.archive.org/web/20140804042745/http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Parsis-top-literacy-sex-ratio-charts-in-city/articleshow/843036.cms?referral=PM|дата копіі=04.08.2014}}&lt;/ref&gt;. Узровень пісьменнасьці ў горадзе складаў 89,73 %, што перавышала сярэдні нацыянальны паказьнік у 86,7 %&lt;ref name=&quot;Census&quot;/&gt;. У 2008 годзе ў Мумбаі налічвалася 4,2 мільёнаў хатніх гаспадарак, і прагназавалася, што да 2020 году іхняя колькасьць вырасьце да 6,6 мільёнаў. Пры гэтым чакалася, што каля 10 % хатніх гаспадарак будуць мець гадавы прыбытак больш за 2 мільёны рупіяў, а яшчэ каля 15 % будуць атрымліваць ад 1 да 2 мільёнаў рупіяў на год&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://forbesindia.com/article/big-bet/mumbais-newage-builders-want-a-room-at-the-top/10032/0|загаловак=Mumbai’s New-Age Builders want a Room at the Top|выдавецтва=Forbes|дата публікацыі=10.02.2010|дата доступу=07.07.2012|копія=https://web.archive.org/web/20130117040039/http://forbesindia.com/article/big-bet/mumbais-newage-builders-want-a-room-at-the-top/10032/0|дата копіі=17.01.2013}}&lt;/ref&gt;. Паводле перапісу 2011 году, у трушчобах Мумбаі жыло {{Лік|5633709}} чалавек у {{Лік|1135514}} хатніх гаспадарках&lt;ref name=&quot;Census&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.livemint.com/news/india/mapping-mumbai-s-slum-challenge-in-coronavirus-battle-11586334352966.html|загаловак=41.8% of Mumbai lives in slums|выдавецтва=Live Mint|дата публікацыі=08.04.2020|дата доступу=15.10.2021|копія=https://web.archive.org/web/20211102060134/https://www.livemint.com/news/india/mapping-mumbai-s-slum-challenge-in-coronavirus-battle-11586334352966.html|дата копіі=02.11.2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/with-42-living-in-slums-virus-casts-long-shadow-across-mumbai/articleshow/75798141.cms|загаловак=With 42% living in slums virus casts long shadow across Mumbai|дата публікацыі=18.05.2020|копія=https://web.archive.org/web/20211108104721/https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/with-42-living-in-slums-virus-casts-long-shadow-across-mumbai/articleshow/75798141.cms|дата копіі=08.11.2021}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Dharavi India.jpg|значак|[[Дгараві]] ўважаецца за адзіныя з найбуйнейных трушчобаў у сьвеце.]]
Раён [[Дгараві]], які месьціцца ў цэнтральнай частцы Мумбаі, ёсьць найбуйнейшай трушчобай места. На плошчы ўсяго 2,39 км² там жыло блізу аднаго мільёна чалавек, што робіць Дгараві адным з найбольш шчыльна заселеных месцаў на Зямлі{{Зноска|Davis|2006|Davis|31}}&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://blogs.newschool.edu/epsm/2012/05/24/dharavi-mumbai/|загаловак=Dharavi, Mumbai|выдавецтва=Newschool|дата публікацыі=24.05.2012|дата доступу=12.03.2013|копія=https://web.archive.org/web/20130111004143/http://blogs.newschool.edu/epsm/2012/05/24/dharavi-mumbai/|дата копіі=11.01.2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/27/2722_PART_A_DCHB_MUMBAI%20SUBURBAN.pdf|загаловак=District Census Handbook -Mumbai Suburban|выдавецтва=Directorate of Census Operation Maharashtra|дата доступу=20.05.2020|копія=https://web.archive.org/web/20210506192615/https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/27/2722_PART_A_DCHB_MUMBAI%20SUBURBAN.pdf|дата копіі=06.05.2021}}&lt;/ref&gt;. У час паміж 1991 і 2001 гадамі колькасьць мігрантаў, якія пераехалі ў Мумбаі з па-за межаў штату Магараштра, склала 1,12 мільёна чалавек, што адпавядала 54,8 % ад агульнага прыросту насельніцтва гораду за гэтае дзесяцігодзьдзе&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://maccia.org.in/ecoSmaha06.pdf|загаловак=Highlights of Economic Survey of Maharashtra 2005–06|выдавецтва=Directorate of Economics and Statistics, Planning Department, Government of Maharashtra|дата доступу=13.02.2008|копія=https://web.archive.org/web/20080216012618/http://maccia.org.in/ecoSmaha06.pdf|дата копіі=16.02.2008}}&lt;/ref&gt;.

=== Этнічныя групы й рэлігія ===
[[Файл:Beni-israel-india-2.jpg|значак|зьлева|Прадстаўнікі супольнасьці [[Бэнэ Ізраэль]].]]
Паводле перапісу насельніцтва 2011 году, найбуйнейшай рэлігіяй у Мумбаі ёсьць [[індуізм]], які вызнаюць амаль дзьве траціны насельніцтва. За ім паводле колькасьці вернікаў ідуць [[іслам]], [[будызм]], [[джайнізм]], [[хрысьціянства]] й [[сыкхізм]]&lt;ref name=&quot;Census&quot;/&gt;.

Да найстарэйшых мусульманскіх супольнасьцяў Мумбаі належаць [[Давудзі Богра]], [[ходжа|ісмаіліцкія ходжы]] й мусульмане рэгіёну Канкан{{Зноска|Bates|2003|Bates|266}}. Сярод хрысьціянаў найбольш вядомая група ўсходне-індыйскіх каталікоў, якіх у XVI стагодзьдзі навярнулі ў хрысьціянства [[партугальцы]]{{Зноска|Baptista|1967|Baptista|5}}. Габрэі пасяліліся ў Мумбаі ў XVIII стагодзьдзі. Супольнасьць [[Бэнэ Ізраэль]], якая перасялілася ў горад зь вёсак рэгіёну Канкан на поўдзень ад Мумбаі, лічыцца нашчадкамі габрэяў Ізраілю, якія нібыта пацярпелі крушэньне карабля ля ўзьбярэжжа Канкану каля 175 году да н. э., у часы кіраваньня грэцкага ўладара [[Антыёх IV Эпіфан|Антыёха IV Эпіфана]]&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Weil, Shalva|спасылка=https://www.jpost.com/Jewish-World/Jewish-News/Background-A-rich-history-now-stained-with-blood|загаловак=Background: A rich history now stained with blood|выдавецтва=The Jerusalem Post|дата публікацыі=30.11.2008|дата доступу=01.09.2013|копія=https://web.archive.org/web/20130921060915/http://www.jpost.com/Jewish-World/Jewish-News/Background-A-rich-history-now-stained-with-blood|дата копіі=21.09.2013}}&lt;/ref&gt;. Мумбаі таксама ёсьць домам для найбуйнейшай у сьвеце супольнасьці [[парсы|парсаў]]-[[зараастрызм|зараастрыйцаў]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.smartcitiesdive.com/ex/sustainablecitiescollective/more-half-world-s-zoroastrians-call-mumbai-india-home/1032251/|загаловак=More than Half of the World’s Zoroastrians Call Mumbai, India Home|выдавецтва=Smart Cities Dive|дата доступу=11.08.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220811063924/https://www.smartcitiesdive.com/ex/sustainablecitiescollective/more-half-world-s-zoroastrians-call-mumbai-india-home/1032251/|дата копіі=11.08.2022}}&lt;/ref&gt;. Іхняя колькасьць сягае блізу 60 тысячаў чалавек, хоць яна й хутка скарачаецца&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Karkaria, Bachi|спасылка=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-35219331|загаловак=Why is India’s wealthy Parsi community vanishing?|выдавец=BBC News|дата публікацыі=09.01.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161120095149/http://www.bbc.com/news/world-asia-india-35219331|дата копіі=20.11.2016}}&lt;/ref&gt;. Парсы перасяліліся ў Індыю зь Вялікага Ірану па мусульманскай заваёве [[Пэрсія|Пэрсіі]] ў VII стагодзьдзі&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.managementtoday.co.uk/news/648273/|загаловак=The world's successful diasporas|выдавецтва=Management Today|дата доступу=01.06.2013|копія=https://web.archive.org/web/20130115173048/http://www.managementtoday.co.uk/news/648273/|дата копіі=15.01.2013}}&lt;/ref&gt;.

У этнічным пляне насельніцтва Мумбаі найперш фармуюць [[маратгі (народ)|маратгі]] (32 %), [[гуджаратцы]] (20 %), а астатняя частка насельніцтва паходзіць зь іншых рэгіёнаў Індыі{{Зноска|Mehta|2004|Mehta|99}}.

=== Мовы ===
[[Маратгі (мова)|Маратгі]] ўважаецца за найбольш распаўсюджаную мову места. Другой паводле колькасьці носьбітаў ёсьць [[гіндзі]], а за ёй ідуць [[урду]] й [[гуджараці]]{{Зноска|Pai|2005|Pai|1804}}&lt;ref name=&quot;51st Report CLMI&quot; &gt;{{спасылка|спасылка=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM51stReport.pdf|загаловак=51st Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|выдавецтва=Ministry of Minority Affairs|дата публікацыі=15.07.2015|дата доступу=15.02.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180216025959/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM51stReport.pdf|дата копіі=16.02.2018}}&lt;/ref&gt;. Афіцыйнымі мовамі дзяржаўнага кіраваньня ў Мумбаі ёсьць маратгі й [[ангельская мова]]&lt;ref name=&quot;51st Report CLMI&quot;/&gt;. Ангельская выступае асноўнай мовай гэтак званых «белых каўнерыкаў», то бок службоўцаў, офісных работнікаў і іншых прадстаўнікоў інтэлектуальнай працы. На вуліцах гораду шырока выкарыстоўваецца размоўная форма гіндзі, вядомая як бамбэйскі гіндзі{{Зноска|O’Brien|2003|O’Brien|141}}. Значную частку носьбітаў гіндзі складаюць працоўныя мігранты з штатаў [[Утар-Прадэш]] і [[Бігар]], якія сэзонна прыяжджаюць у Мумбаі дзеля працы ў якасьці найманых працаўнікоў&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/mumbais-growing-hindi-heartland-demographic-changes-5577879/|загаловак=Mumbai’s growing Hindi heartland|выдавецтва=Indian Express|дата публікацыі=11.02.2019|дата доступу=16.03.2020|копія=https://web.archive.org/web/20191226014052/https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/mumbais-growing-hindi-heartland-demographic-changes-5577879/|дата копіі=26.12.2019}}&lt;/ref&gt;.

== Эканоміка ==
[[Файл:Lodha Altamount - An epitome of luxury.jpg|значак|Гмахі на Алтамаўнт-роўд.]]
Мумбаі вядомы як фінансавая й камэрцыйная сталіца Індыі&lt;ref name=&quot;Mumbai global&quot; &gt;{{спасылка|аўтар=Thomas, T.|спасылка=http://www.rediff.com/money/2007/apr/27mumbai.htm|загаловак=Mumbai a global financial centre? Of course!|выдавецтва=Rediff|дата публікацыі=27.04.2007|дата доступу=31.05.2009|копія=https://web.archive.org/web/20081118221806/http://www.rediff.com/money/2007/apr/27mumbai.htm|дата копіі=18.11.2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Lakshmi, Rama|спасылка=https://www.washingtonpost.com/world/new-millionaires-emerge-as-role-models-for-indias-lower-castes/2011/04/03/AFesUMfD_story.html|загаловак=New millionaires hope to serve as role models for India’s lower castes|выдавец=The Washington Post|дата публікацыі=14.04.2011|копія=https://web.archive.org/web/20150623215214/http://www.washingtonpost.com/world/new-millionaires-emerge-as-role-models-for-indias-lower-castes/2011/04/03/AFesUMfD_story.html|дата копіі=23.06.2015}}&lt;/ref&gt;. Горад фармуе блізу 5 % ВУП краіны&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=http://archive.financialexpress.com/news/gdp-growth-surat-fastest-mumbai-largest/266636|загаловак=GDP growth: Surat fastest, Mumbai largest|выдавец=The Financial Express|дата публікацыі=29.01.2008|копія=http://archive.wikiwix.com/cache/20090906034022/http://archive.financialexpress.com/news/gdp-growth-surat-fastest-mumbai-largest/266636|дата копіі=06.09.2009}}&lt;/ref&gt;. У 2023—2024 фінансавым годзе на яго прыпадала 19,8 % ВУП штату [[Магараштра]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.mahades.maharashtra.gov.in/files/report/DDP%20Final%20Pub_2025_New.pdf|загаловак=District Domestic Product of Maharashtra 2011-12 to 2023-24|выдавецтва=Government of Maharashtra|дата доступу=01.06.2025|копія=https://web.archive.org/web/20251018165611/https://www.mahades.maharashtra.gov.in/files/report/DDP%20Final%20Pub_2025_New.pdf|дата копіі=18.10.2025}}&lt;/ref&gt;. На пачатку 2010-х гадоў Мумбаі забясьпечваў каля траціны ўсіх падатковых паступленьняў краіны й амаль чацьвертую частку ейнай прамысловай вытворчасьці&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.cidco.maharashtra.gov.in/pdf/PIM_NMIA.pdf|загаловак=Development of Mumbai International Airport (NMIA)|выдавецтва=CIDCO|дата доступу=08.07.2015|копія=https://web.archive.org/web/20140808061543/http://www.cidco.maharashtra.gov.in/pdf/PIM_NMIA.pdf|дата копіі=08.08.2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Mahajan, Poonam|спасылка=http://www.dnaindia.com/mumbai/column-poonam-mahajan-explains-why-mumbai-is-at-the-very-heart-of-india-story-2005310|загаловак=Poonam Mahajan explains why Mumbai is at the very heart of India story|выдавец=Daily News and Analysis|дата публікацыі=26.07.2014|копія=https://web.archive.org/web/20150621131904/http://www.dnaindia.com/mumbai/column-poonam-mahajan-explains-why-mumbai-is-at-the-very-heart-of-india-story-2005310|дата копіі=21.06.2015}}&lt;/ref&gt;. Паводле ацэнак за 2017—2018 гады, эканоміка Мумбайскай аглямэрацыі складала ад 368 да 400 мільярдаў даляраў ЗША паводле парытэту пакупніцкай здольнасьці, што ставіла рэгіён у лік двух найбольш прадукцыйных аглямэрацыяў Індыі&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Lewis, Clara|спасылка=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/delhi-not-mumbai-indias-economic-capital/articleshow/55655582.cms|загаловак=Delhi, not Mumbai, India's economic capital|выдавец=The Times of India|дата публікацыі=28.11.2016|копія=https://web.archive.org/web/20240419064913/https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Delhi-not-Mumbai-Indias-economic-capital/articleshow/55655582.cms|дата копіі=19.04.2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GQ&quot; &gt;{{спасылка|спасылка=https://www.gqindia.com/get-smart/content/wealthiest-cities-worldwide-in-2019-list-mumbai-is-the-12th-wealthiest-city-in-the-world|загаловак=Mumbai is the 12th wealthiest city in the world, leaving Paris and Toronto behind|выдавецтва=GQ India|дата публікацыі=14.10.2019|дата доступу=16.09.2021|копія=https://web.archive.org/web/20211104125658/https://www.gqindia.com/get-smart/content/wealthiest-cities-worldwide-in-2019-list-mumbai-is-the-12th-wealthiest-city-in-the-world|дата копіі=04.11.2021}}&lt;/ref&gt;. У 2006 годзе ў Мумбаі налічвалася 10 % усіх працаўнікоў фабрычна-завадзкай прамысловасьці Індыі, 25 % прамысловай вытворчасьці краіны, 33 % паступленьняў ад падатакаў на прыбытак, 60 % паступленьняў ад мытаў, 20 % паступленьняў ад цэнтральнага акцызнага падатку, 40 % замежнага гандлю краіны. Акрамя таго, у выглядзе карпаратыўнага падатку горад забясьпечыў 40 мільярдаў рупіяў{{Зноска|SwaminathanGoyal|2006|Swaminathan &amp; Goyal|51}}.

[[Файл:Phiroze Jeejeebhoy Towers Bombay Stock Exchange.jpg|значак|зьлева|Будынак [[Бамбэйская фондавая біржа|Бамбэйскай фондавай біржы]].]]
Да 1970-х гадоў дабрабыт Мумбаі ў значнай ступені грунтаваўся на працы тэкстыльных фабрыкаў і дзейнасьці марскога порту{{Зноска|SwaminathanGoyal|2006|Swaminathan &amp; Goyal|52}}. З таго часу эканоміка гораду стала значна больш разнастайнай і пачала ахопліваць такія галіны, як то [[фінансы]], [[інжынэрная справа]], апрацоўка дыямэнтаў, ахова здароўя й [[інфармацыйныя тэхналёгіі]]{{Зноска|SwaminathanGoyal|2006|Swaminathan &amp; Goyal|52}}. Пасьля эканамічнай лібэралізацыі Індыі ў 1991 годзе Мумбаі перажыў эканамічны ўздым. У сярэдзіне 1990-х гадоў асабліва хутка разьвіваўся фінансавы сэктар, а ў 2000-х гадах імклівы рост мелі сфэры інфармацыйных тэхналёгіяў, экспарт, паслугі й аўтсорсінгу{{Зноска|Kelsey|2008|Kelsey|208}}. У XXI стагодзьдзі асноўнымі галінамі эканомікі гораду сталі фінансы, вытворчасьць і гандаль каштоўнымі камянямі й ювэлірнымі вырабамі, апрацоўка скуры, інфармацыйныя тэхналёгіі й пявязаныя паслугі, тэкстыльная прамысловасьць, нафтахімічная прамысловасьць, вытворчасьць электронікі, аўтамабільная прамысловасьць і забаўляльная індустрыя&lt;ref name=&quot;ecoprofile&quot; &gt;{{спасылка|спасылка=http://www.mcgm.gov.in/irj/go/km/docs/documents/MCGM%20Department%20List/City%20Engineer/Deputy%20City%20Engineer%20(Planning%20and%20Design)/City%20Development%20Plan/Economic%20profile.pdf|загаловак=City Development Plan (Economic Profile)|выдавецтва=Brihanmumbai Municipal Corporation|дата доступу=25.08.2013|копія=https://web.archive.org/web/20131125052153/http://www.mcgm.gov.in/irj/go/km/docs/documents/MCGM%20Department%20List/City%20Engineer/Deputy%20City%20Engineer%20(Planning%20and%20Design)/City%20Development%20Plan/Economic%20profile.pdf|дата копіі=25.11.2013}}&lt;/ref&gt;. У горадзе таксама добра разьвітыя партовая гаспадарка й суднаходзтва&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.ipa.nic.in/oper.htm|загаловак=Indian Ports Association, Operational Details|выдавецтва=Indian Ports Association|дата доступу=16.04.2009|копія=https://web.archive.org/web/20090410022515/http://ipa.nic.in/oper.htm|дата копіі=10.04.2009}}&lt;/ref&gt;. Раён [[Дгараві]], які месьціцца ў цэнтральнай частцы Мумбаі, валодае буйной галіной па перапрацоўцы адкідаў і налічвае блізу 15 тысячаў дробных вытворчых майстэрняў і фабрыкаў&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=McDougall, Dan|спасылка=https://www.theguardian.com/environment/2007/mar/04/india.recycling|загаловак=Waste not, want not in the £700m slum|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=04.03.2007|дата доступу=29.04.2009|копія=https://web.archive.org/web/20130831032146/http://www.theguardian.com/environment/2007/mar/04/india.recycling|дата копіі=31.08.2013}}&lt;/ref&gt;.

У Мумбаі налічваюцца штаб-кватэры многіх найбуйнейшых індыйскіх канглямэратаў, а таксама пяці кампаніяў зь сьпісу [[Fortune Global 500]]&lt;ref name=&quot;Mumbai global&quot; /&gt;. У горадзе працуюць [[Рэзэрвовы банк Індыі]], [[Бамбэйская фондавая біржа]], [[Нацыянальная фондавая біржа Індыі]], а таксама органы рэгуляваньня фінансавага рынку, як то Рада па каштоўных паперах і біржах. Фінансавымі цэнтрамі места ёсьць бізнэсовыя комплексы Нарыман-Пойнт і Бандра-Курла&lt;ref name=&quot;ecoprofile&quot;/&gt;. Заснаваная ў 1875 годзе Бамбэйская фондавая біржа ўважаецца за найстарэйшую біржу ў [[Азія|Азіі]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=History Today: When the Bombay Stock Exchange was established|загаловак=Bombay Stock Exchange|выдавецтва=Firstpost|дата публікацыі=09.07.2025|дата доступу=01.08.2025}}&lt;/ref&gt;. У 2019 годзе Мумбаі трапляў у дзясятку гарадоў сьвету з найбольшай колькасьцю мільярдэраў&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Coudriet, Carter|спасылка=https://www.forbes.com/sites/cartercoudriet/2019/03/07/richest-cities-in-the-world-the-top-10-cities-with-the-most-billionaires/|загаловак=Richest Cities In The World: The Top 10 Cities With The Most Billionaires|выдавецтва=Forbes|дата доступу=14.05.2020|копія=https://web.archive.org/web/20211112163703/https://www.forbes.com/sites/cartercoudriet/2019/03/07/richest-cities-in-the-world-the-top-10-cities-with-the-most-billionaires/|дата копіі=12.11.2021}}&lt;/ref&gt;. З сукупным багацьцем блізкім да 960 мільярдаў даляраў ЗША&lt;ref name=&quot;GQ&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://indianexpress.com/article/india/mumbai-richest-indian-city-with-total-wealth-of-820-billion-delhi-comes-second-report-4544685/|загаловак=Mumbai richest Indian city with total wealth of $820&amp;nbsp;billion, Delhi comes second: Report|выдавецтва=The Indian Express|дата публікацыі=26.02.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170227063903/http://indianexpress.com/article/india/mumbai-richest-indian-city-with-total-wealth-of-820-billion-delhi-comes-second-report-4544685/|дата копіі=27.02.2017}}&lt;/ref&gt; горад уважаецца за найбагацейшы ў Індыі й адным з найбагацейшых гарадоў сьвету&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Dey, Sudipto|спасылка=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/mumbai-12th-richest-city-in-the-world-nyc-on-top-with-65-billionaires-119101001520_1.html|загаловак=Mumbai 12th richest city in the world, NYC on top with 65 billionaires|выдавец=Business Standard|дата публікацыі=10.10.2019|копія=https://web.archive.org/web/20210924031050/https://www.business-standard.com/article/current-affairs/mumbai-12th-richest-city-in-the-world-nyc-on-top-with-65-billionaires-119101001520_1.html|дата копіі=24.09.2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.mastercard.com/us/company/en/insights/pdfs/2008/MCWW_WCoC-Report_2008.pdf|загаловак=Worldwide Centres of Commerce Index 2008|выдавецтва=MasterCard|дата доступу=28.04.2009|копія=https://web.archive.org/web/20120504014257/http://www.mastercard.com/us/company/en/insights/pdfs/2008/MCWW_WCoC-Report_2008.pdf|дата копіі=04.05.2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.forbes.com/sites/giacomotognini/2020/04/07/worlds-richest-cities-the-top-10-cities-where-most-billionaires-call-home-2020/|загаловак=World’s Richest Cities: The Top 10 Cities Billionaires Call Home|выдавецтва=Forbes|дата доступу=19.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200407105020/https://www.forbes.com/sites/giacomotognini/2020/04/07/worlds-richest-cities-the-top-10-cities-where-most-billionaires-call-home-2020/|дата копіі=07.04.2020}}&lt;/ref&gt;. З 2008 году дасьледчая сетка Globalization and World Cities Research Network (GaWC) стасуе Мумбаі да катэгорыі «альфа-гарадоў» і ставіць яго на трэці радок у сваёй адпаведнай клясыфікацыі глябальных гарадоў сьвету&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|загаловак=The World According to GaWC 2008|выдавецтва=Loughborough University|дата доступу=07.05.2009|копія=http://archive.wikiwix.com/cache/20110223235243/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|дата копіі=23.02.2011}}&lt;/ref&gt;. Мумбаі ёсьць трэцім паводле дарагоўлі офісных памяшканьняў горадам сьвету, а таксама ўваходзіць у лік індыйскіх гарадоў, дзе бізнэс можа быць створаны й разгорнуты найбольш шпарка&lt;ref name=&quot;World Bank and International Financial Corporation&quot; &gt;{{спасылка|спасылка=http://www.doingbusiness.org/reports/subnational-reports/india|загаловак=Doing Business in India 2009|выдавецтва=World Bank|дата доступу=08.06.2010|копія=https://web.archive.org/web/20101018092951/http://www.doingbusiness.org/Reports/Subnational-Reports/India|дата копіі=18.10.2010}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Dharavi DSC3254 (5842973175).jpg|значак|Трушчобы [[Дгараві]].]]
Мумбаі ўважаецца за адзін з найбольш нераўнапраўных гарадоў сьвету з пункту гледжаньня разьмеркаваньня багацьця й сацыяльнай улучанасьці&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Chandar, Sanaya|спасылка=https://scroll.in/article/944661/bengaluru-delhi-and-mumbai-are-among-the-least-inclusive-cities-in-the-world|загаловак=Bengaluru, Delhi and Mumbai are among the least inclusive cities in the world|выдавецтва=Scroll.in|дата публікацыі=24.11.2019|дата доступу=11.07.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240711140951/https://scroll.in/article/944661/bengaluru-delhi-and-mumbai-are-among-the-least-inclusive-cities-in-the-world|дата копіі=11.07.2024}}&lt;/ref&gt;. Паводле зьвестак [[Сусьветны банк|Сусьветнага банку]], у 2010 годзе мэдыянны месячны прыбытак у горадзе складаў 20 тысячаў рупіяў, тады як сярэдні прыбытак быў удвая вышэйшы й сягаў 40 тысячаў рупіяў. У горадзе жыве вялікая колькасьць самазанятых некваліфікаваных і паўкваліфікаваных работнікаў, а таксама прадстаўнікоў іншых прафэсіяў гэтак званых «блакітных каўнерыкаў». Многія зь іх прыяжджаюць у Мумбаі зь іншых рэгіёнаў краіны&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.timesnownews.com/business-economy/economy/are-bihar-elections-behind-the-shortage-of-blue-collar-workers-in-delhi-bengaluru-mumbai-and-other-metro-cities-hyderabad-article-153129140|загаловак=Are Bihar Elections Behind The Shortage Of Blue-Collar Workers In Delhi, Bengaluru, Mumbai &amp; Other Metro Cities|выдавецтва=Times Now|дата публікацыі=10.11.2025|дата доступу=01.01.2026|копія=https://web.archive.org/web/20251212131823/https://www.timesnownews.com/business-economy/economy/are-bihar-elections-behind-the-shortage-of-blue-collar-workers-in-delhi-bengaluru-mumbai-and-other-metro-cities-hyderabad-article-153129140|дата копіі=12.12.2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.outlookindia.com/national/mumbai-sees-fewer-migrants-as-city-industrial-patterns-change-work-gets-outsourced-news-252272|загаловак=Mumbai Sees Fewer Migrants As City’s Industrial Patterns Change, Work Gets Outsourced|выдавецтва=Outlook|дата публікацыі=18.01.2024|дата доступу=01.06.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250718182413/https://www.outlookindia.com/national/mumbai-sees-fewer-migrants-as-city-industrial-patterns-change-work-gets-outsourced-news-252272|дата копіі=18.07.2025}}&lt;/ref&gt;. Прыкладна 41,8 % насельніцтва гораду жыве ў трушчобах, хоць гэтыя раёны займаюць толькі каля 7 % агульнай тэрыторыі места&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.livemint.com/news/india/mapping-mumbai-s-slum-challenge-in-coronavirus-battle-11586334352966.html|загаловак=Mapping Mumbai’s slum challenge in coronavirus battle|выдавецтва=Mint|дата публікацыі=09.04.2020|дата доступу=14.10.2021|копія=https://web.archive.org/web/20211102060134/https://www.livemint.com/news/india/mapping-mumbai-s-slum-challenge-in-coronavirus-battle-11586334352966.html|дата копіі=02.11.2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Slum&quot; &gt;{{спасылка|аўтар=Ashar, Sandeep|спасылка=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/average-living-space-in-mumbai-each-resident-has-just-8-sq-m-to-call-own-2792538/|загаловак=Average living space in Mumbai: Each resident has just 8 sq m to call own|выдавецтва=The Indian Express|дата публікацыі=10.05.2016|копія=https://web.archive.org/web/20160510112830/https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/average-living-space-in-mumbai-each-resident-has-just-8-sq-m-to-call-own-2792538/|дата копіі=10.05.2016}}&lt;/ref&gt;. У сярэднім на аднаго жыхара Мумбаі прыпадае каля 8,3 м² жылой плошчы. У трушчобах гэты паказьнік складае ўсяго 2,73 м² на чалавека&lt;ref name=&quot;Slum&quot;/&gt;. Раён Дгараві, дзе пражывае амаль адзін мільён чалавек, уважаецца за адзін з найбуйнейшых раёнаў з трушчобамі ў сьвету&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.habitatforhumanity.org.uk/blog/2017/12/the-worlds-largest-slums-dharavi-kibera-khayelitsha-neza/|загаловак=The World’s Largest Slums|выдавецтва=Habitat for humanity|дата публікацыі=07.12.2017|дата доступу=01.06.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250608070304/https://www.habitatforhumanity.org.uk/blog/2017/12/the-worlds-largest-slums-dharavi-kibera-khayelitsha-neza/|дата копіі=08.06.2025}}&lt;/ref&gt;. У 2019 годзе сярэдні кошт арэнды аднапакаёвай кватэры ў межах уласна Мумбаі складаў каля 30 тысячаў рупіяў штомесяц&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Lewis, Noah|спасылка=https://www.globeslcc.com/2019/08/17/wealth-disparity-and-the-housing-crisis-in-mumbai/|загаловак=Wealth disparity and the housing crisis in Mumbai|выдавецтва=The Globe|дата публікацыі=17.08.2019|дата доступу=11.07.2024|копія=https://web.archive.org/web/20190913203052/https://www.globeslcc.com/2019/08/17/wealth-disparity-and-the-housing-crisis-in-mumbai/|дата копіі=13.09.2019}}&lt;/ref&gt;. Праз надзвычай высокі кошт і дэфіцыт зямлі жыхары Мумбаі часта вымушаныя жыць у вузкім жыльлі ды далёка ад сваіх месцаў працы. Гэта прыводзіць да працяглых штодзённых паездак у перапоўненым грамадзкім транспарце або дарогамі, што на стала церпяць ад затораў. Жыхары прадмесьцяў губляюць значную частку свайго часу на дарогу, дабіраючыся на поўдзень гораду ў цэнтральны бізнэсовы раён Мумбаі.

== Палітыка ==
=== Мясцовы ўрад ===
[[Файл:Municipal Corporation of Greater Mumbai 01.jpg|значак|зьлева|Сядзіба Муніцыпальнай карпарацыі Вялікага Мумбаі.]]
Вялікі Мумбаі займае плошчу ў 603 км²&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://mpcb.gov.in/ereports/pdf/AnnualReport2004-05.pdf|загаловак=Annual Report 2004-05|выдавецтва=Maharashtra Pollution Control Board|дата доступу=11.07.2015|копія=https://web.archive.org/web/20150317135825/http://mpcb.gov.in/ereports/pdf/AnnualReport2004-05.pdf|дата копіі=17.03.2015}}&lt;/ref&gt; і ўлучае таксама акругі [[Мумбаі-Сіці]] й [[акруга прадмесьцяў Мумбаі]], якія цягнуцца ад Калабы на поўдні да [[Мулунд]]у й [[Дагісар]]у на поўначы, а таксама да [[Манкгурд]]у на ўсходзе. Паводле перапісу насельніцтва 2011 году, у межах аглямэрацыі жыло {{Лік|12442373}} чалавекі&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.census2011.co.in/census/city/365-mumbai.html|загаловак=Mumbai (Greater Mumbai) City Census 2011 data|выдавецтва=Census Organization of India|дата доступу=11.07.2015|копія=https://web.archive.org/web/20150629002612/http://www.census2011.co.in/census/city/365-mumbai.html|дата копіі=29.06.2015}}&lt;/ref&gt;.

Горад кіруецца Муніцыпальнай карпарацыяй Вялікага Мумбаі, якая раней была вядомая як Бамбэйская муніцыпальная карпарацыя. Яна адказвае за гарадзкую гаспадарку й разьвіцьцё інфраструктуры аглямэрацыі&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.mcgm.gov.in/|загаловак=Official Website of Municipal Corporation of Greater Mumbai|выдавецтва=Brihanmumbai Municipal Corporation|дата доступу=18.07.2008|копія=https://web.archive.org/web/20080607124049/http://www.mcgm.gov.in/|дата копіі=07.06.2008}}&lt;/ref&gt;. Гэтая адміністрацыя ўважаецца за найбагацейшы орган мясцовага самакіраваньня ў Індыі й адзін з найбагацейшых у Азіі&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.businesstoday.in/india/story/richest-municipal-bodies-in-india-top-10-civic-bodies-ranked-as-bmc-tops-list-with-rs74000-cr-budget-511254-2026-01-16|загаловак=Richest municipal bodies in India: Top 10 civic bodies ranked as BMC tops list with ₹74,000 cr budget - BusinessToday|выдавецтва=Business Today|дата публікацыі=16.01.2026|дата доступу=04.02.2026|копія=https://web.archive.org/web/20260209230849/https://www.businesstoday.in/india/story/richest-municipal-bodies-in-india-top-10-civic-bodies-ranked-as-bmc-tops-list-with-rs74000-cr-budget-511254-2026-01-16|дата копіі=09.02.2026}}&lt;/ref&gt;. Паводле зьвестак Міністэрства жыльлёвага будаўніцтва й гарадзкіх справаў Індыі, у 2022—2023 фінансавым годзе прыбыткі места склалі 378,91 мільярдаў рупіяў, а выдаткі дасягнулі 338,25 мільярдаў рупіяў. Паводле структуры прыбыткі адміністрацыі траплялі з збораў падаткаў (17,1 %), ад дзяржаўных датацыяў і грантаў (31,8 %) ды зь іншых крыніцаў (51,2 %)&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.cityfinance.in/municipal-data/city/mumbai|загаловак=Mumbai city finance|выдавецтва=Ministry of Housing and Urban Affairs, Government of India|дата доступу=05.12.2024|копія=https://web.archive.org/web/20251011080031/https://www.cityfinance.in/municipal-data/city/mumbai|дата копіі=11.10.2025}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Mumbai 03-2016 41 Bombay High Court.jpg|значак|Будынак Вярхоўнага суда Мумбаі.]]
На чале адміністрацыі стаіць мэр, які абіраецца тэрмінам на два з паловай гады шляхам ускосных выбараў, то бок дэпутаты муніцыпальнай рады выбіраюць яго з свайго складу&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-09-09/news/53730851_1_deputy-mayor-sunil-prabhu-public-toilets|загаловак=Shiv Sena’s Snehal Ambekar elected new Mumbai mayor|выдавец=The Economic Times|дата публікацыі=09.09.2014|копія=https://web.archive.org/web/20160303203732/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-09-09/news/53730851_1_deputy-mayor-sunil-prabhu-public-toilets|дата копіі=03.03.2016}}&lt;/ref&gt;. Муніцыпальны камісар ёсьць галоўным выканаўчым службоўцам і кіраўніком выканаўчай галіны муніцыпальнай улады. Камісар, які прызначаецца ўрадам штату й належыць да Індыйскай адміністрацыйнай службы, адказвае за рэалізацыю выканаўчай палітыкі места. Камісар прызначаецца на вызначаны тэрмін. Ягоныя паўнамоцтвы вызначаюцца заканадаўствам, а таксама паўнамоцтвамі, перададзенымі яму муніцыпальнай карпарацыяй або ейным сталым камітэтам&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.citymayors.com/government/india_government.html|загаловак=Commissioner System|копія=https://web.archive.org/web/20100102043915/http://citymayors.com/government/india_government.html|дата копіі=02.01.2010}}&lt;/ref&gt;.

=== Службы ===
Мумбайскую паліцыю ачольвае камісар паліцыі, які мусіць мець афіцэрскі чын [[Індыйская паліцэйская служба|Індыйскай паліцэйскай службы]]. Мясцовая паліцыя ўваходзіць у склад паліцыі штату [[Магараштра]] й падпарадкоўваецца міністэрству ўнутраных справаў ураду штату. Горад падзелены на сем паліцэйскіх зонаў і сямнаццаць зонаў дарожнай паліцыі, кожную зь якіх ачольвае намесьнік камісара паліцыі. Дарожная паліцыя мае статус паўаўтаномнай структуры ў складзе паліцыі Мумбаі й адказвае за арганізацыю дарожнага руху ў горадзе.

Пажарная служба Мумбаі, якая знаходзіцца пад юрысдыкцыяй муніцыпальнай карпарацыі, ачольваецца галоўным пажарным інспэктарам. Яму дапамагаюць чатыры намесьнікі галоўнага пажарнага інспэктара й шэсьць дывізіённых афіцэраў. За плянаваньне разьвіцьця інфраструктуры й кіраваньне праектамі ў межах Мумбайскай аглямэрацыі адказвае адмыславая ўправа разьвіцьця рэгіёну&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.mmrdamumbai.org/index.htm|загаловак=Mumbai Metropolitan Region Development Authority|выдавецтва=Mumbai Metropolitan Region Development Authority|дата публікацыі=26.01.1975|дата доступу=30.08.2010|копія=https://web.archive.org/web/20090307224202/http://www.mmrdamumbai.org/index.htm|дата копіі=07.03.2009}}&lt;/ref&gt;.

=== Беларуская прысутнасьць ===
8 верасьня 2018 году адчынілі Ганаровае [[консульства]] Беларусі ў Мумбаі&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Палітычныя адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Рэспублікай Індыя|спасылка=https://india.mfa.gov.by/be/bilateral_relations/political/|выдавец=[[Амбасада Беларусі ў Індыі]]|дата публікацыі=2022|дата доступу=4 верасьня 2022}}&lt;/ref&gt;. 4 жніўня 2022 году адчынілі ''Генэральнае'' консульства Беларусі ў Мумбаі&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Генэральнае консульства Беларусі адкрылася ў індыйскім горадзе Мумбаі|спасылка=https://blr.belta.by/politics/view/generalnae-konsulstva-belarusi-adkrylasja-u-indyjskim-goradze-mumbai-118274-2022/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=5 жніўня 2022|дата доступу=4 верасьня 2022}}&lt;/ref&gt;.

== Гарады-сябры ==
* [[Лёндан]], [[Вялікабрытанія]]
* [[Лос-Анджэлес]], [[ЗША]]
* [[Бэрлін]], [[Нямеччына]]
* [[Штутгарт]], [[Нямеччына]]
* [[Санкт-Пецярбург]], [[Расея]]
* [[Якагама]], [[Японія]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{кніга|імя=Elsie Wilhelmina|прозьвішча=Baptista|загаловак=The East Indians: Catholic Community of Bombay, Salsette and Bassein|выдавецтва=Bombay East Indian Association|год=1967|ref=Baptista}}
* {{кніга|імя=Crispin|прозьвішча=Bates|загаловак=Community, Empire and Migration: South Asians in Diaspora|выдавецтва=Orient Blackswan|год=2003|isbn=978-81-250-2482-8|ref=Bates}}
* {{кніга|аўтар=Carsten, F.L.|загаловак=The New Cambridge Modern History (The ascendancy of France 1648–88)|выдавецтва=Cambridge University Press Archive|год=1961|том=V|isbn=978-0-521-04544-5|ref=Carsten}}
* {{кніга|імя=M. D.|прозьвішча=David|загаловак=History of Bombay, 1661–1708|выдавецтва=University of Mumbai|год=1973|ref=David1973}}
* {{кніга|імя=M. D.|прозьвішча=David|загаловак=Bombay, the city of dreams: a history of the first city in India|выдавецтва=Himalaya Publishing House|год=1995|ref=David1995}}
* {{кніга|імя=Mike|прозьвішча=Davis|загаловак=Planet of Slums [&quot;Le pire des mondes possibles: de l’explosion urbaine au bidonville global&quot;]|месца=Paris|выдавецтва=La Découverte|год=2006|isbn=978-2-7071-4915-2|ref=Davis}}
* {{кніга|аўтар=Dwivedi, Sharada; Mehrotra, Rahul|загаловак=Bombay: The Cities Within|выдавецтва=Eminence Designs|год=2001|isbn=978-81-85028-80-4|ref=DwivediMehrotra}}
* {{кніга|імя=John W.|прозьвішча=Fortescue|спасылка=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.210083|загаловак=A History of the British Army|выдавецтва=Macmillan|год=1911|том=III|ref=Fortescue}}
* {{кніга|імя=Jane|прозьвішча=Kelsey|загаловак=Serving Whose Interests?: The Political Economy of Trade in Services Agreements|выдавецтва=Taylor &amp; Francis|год=2008|isbn=978-0-415-44821-5|ref=Kelsey}}
* {{кніга|імя=Suketu|прозьвішча=Mehta|спасылка=https://archive.org/details/maximumcitybomba00meht|загаловак=Maximum City: Bombay Lost and Found|выдавецтва=Alfred A Knopf|год=2004|isbn=978-0-375-40372-9|ref=Mehta}}
* {{кніга|імя=M. S.|прозьвішча=Naravane|загаловак=Battles of the honourable East India Company: making of the Raj|выдавецтва=APH Publishing|год=2007|isbn=978-81-313-0034-3|ref=Naravane}}
* {{кніга|імя=Derek|прозьвішча=O’Brien|загаловак=The Mumbai Factfile|выдавецтва=Penguin Books|год=2003|isbn=978-0-14-302947-2|ref=O’Brien}}
* {{кніга|імя=Pushpa|прозьвішча=Pai|загаловак=Proceedings of the 4th International Symposium on Bilingualism|выдавецтва=Cascadilla Press|год=2005|старонкі=1794–1806|ref=Pai}}
* {{кніга|аўтар=Swaminathan, R.; Goyal, Jaya|загаловак=Mumbai vision 2015: agenda for urban renewal|выдавецтва=Macmillan India in association with Observer Research Foundation|год=2006|ref=SwaminathanGoyal}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20171028225646/http://www.mcgm.gov.in/ Афіцыйны сайт гораду]
* [http://www.indostan.ru/indiya/44_2565_0.html Фатаздымкі Мумбаі]

[[Катэгорыя:Мумбаі| ]]
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>fg6v2nvjz6uu6erzcnqyf6mic101zic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вуліца Янкі Купалы (Менск)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68736</id>
    <revision>
      <id>2698089</id>
      <parentid>2691677</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T20:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>XHCKidx</username>
        <id>11053</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2698089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36115" sha1="izigie9t0n3rj97a7sr0djfd98dcu7r" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{Каардынаты|53.9043|N|27.566328|E|выяўленьне=загаловак}}
{{Вуліца Менску
|назва                  = Янкі Купалы
|былыя назвы            = Набярэжная, Плаўская, Траецкая, Ягораўская, Паліцэйская,&lt;br/&gt;Траецка-Паліцэйская, Садовая,&lt;br/&gt;Садова-Набярэжная, Пралетарская, Артылерыйская
|год заснаваньня вуліцы = 
|статус                 = 
|фота                   = Менск Купалы - пачатак.JPG
|подпіс                 = Від на пачатак вуліцы&lt;br/&gt;ад перакрыжаваньня зь [[Вуліца Першамайская (Менск)|Першамайскай]]
|раён1                  = Цэнтральны
|раён2                  = Ленінскі
|раён3                  = Партызанскі
|мікрараён1             = 
|мікрараён2             = 
|гістарычны раён        = 
|даўжыня                = 1580 м
|мэтро                  = 
|аўтобус                = 24, 57, 177э
|тралейбус              = 12, 29, 40
|трамвай                = 
|індэкс                 = 220029, 220030
|на мапе                = 
|на мапе Яндекс         = http://maps.yandex.ru/?text=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C%2C%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%2C%20%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0%20%D0%AF%D0%BD%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D1%83%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B&amp;sll=27.567131%2C53.903684&amp;ol=geo&amp;oll=27.567131%2C53.903684&amp;ll=27.566268%2C53.901684&amp;spn=0.028625%2C0.023646&amp;z=15&amp;l=map
|на мапе Google         = https://maps.google.com/maps?q=53.904237,27.566364&amp;hl=en&amp;ll=53.904692,27.566285&amp;spn=0.024373,0.026865&amp;num=1&amp;t=m&amp;z=15
|Commons                = Yanka Kupala street, Minsk
}}
'''Вуліца Янкі Купалы''' (''гістарычна'' - '''Набярэжная''', '''Плаўская''', '''Паліцэйская''') — вуліца ў цэнтры [[Менск]]у. Названая ў 1945 годзе&lt;ref&gt;Па іншых зьвестках — у 1948 г. ([https://web.archive.org/web/20090529015938/http://minsk-old-new.com/minsk-2911-ru.htm Вячаслаў Бандарэнка // Пасьля вайны // «менск стары і новы»])&lt;/ref&gt; ў гонар [[Янка Купала|Янкі Купалы]] — клясыка [[Беларуская літаратура|беларускае літаратуры]], паэта, драматурга, публіцыста, выбітнага дзеяча беларускага Адраджэньня пачатку XX стагодзьдзя.&lt;ref name=&quot;davmen&quot;&gt;{{Кніга
|аўтар          = И.П. Шамякин (гл. ред.)и др. 
|частка         = Артыкул «Вуліца Янкі Купалы»
|загаловак      = Менск: энцыкляпэдычны даведнік
|арыгінал       = Минск: Энцикл. справочник
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданьне       = 2-е выданьне
|месца          = Менск
|выдавецтва     = Бел. Сов. Энциклопедия
|год            = 1983
|том            = 
|старонкі       = 211
|старонак       = 467
|сэрыя          = 
|isbn           = 
|наклад         =  
}}&lt;/ref&gt; 
[[Файл:Менск - від на Сьвіслач і парк імя Горкага з вуліцы Купалы.JPG|міні|зьлева|150пкс|Від на Сьвіслач і парк імя Горкага з вуліцы Купалы]]
Пачынаецца ад [[Вуліца Першамайская (Менск)|вуліцы Першамайскай]] і ідзе ўздоўж правага берагу ракі [[Сьвіслач (басэйн Дняпра)|Сьвіслач]] па мяжы [[Ленінскі раён (Менск)|Ленінскага]] і [[Партызанскі раён (Менск)|Партызанскага]] раёнаў, перасякае [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|праспэкт Незалежнасьці]] і адтуль праходзіць да перакрыжаваньня з [[Вуліца Максіма Багдановіча (Менск)|вуліцай Багдановіча]] па тэрыторыі [[Цэнтральны раён (Менск)|Цэнтральнага раёну]]. Таксама перасякаецца з вуліцамі [[Вуліца Карла Маркса (Менск)|Маркса]], [[Вуліца Кірава (Менск)|Кірава]], [[Вуліца Інтэрнацыянальная (Менск)|Інтэрнацыянальнай]] і [[Вуліца Куйбышава (Менск)|Куйбышава]]. Цяперашняя даўжыня — 1580 м. На вуліцы знаходзяцца [[Дзяржаўны літаратурны музэй Янкі Купалы]], [[Беларускі дзяржаўны цырк]], гарадзкі шпіталь №2, Нацыянальны выставачны цэнтар «Белэкспа», Дом вэтэранаў, рэстараны «Журавінка» і «Пікавая дама», прадуктовыя і гаспадарчыя крамы.

== Гісторыя ==
[[Файл:Miensk, Nabiarežnaja. Менск, Набярэжная (1912).jpg|міні|зьлева|150пкс|Вуліца Набярэжная (1915 г.)]]
Першыя збудаваньні на месцы вуліцы зьявіліся ў XII—XIII стагодзьдзях&lt;ref name=&quot;davmen&quot;/&gt;. З 1866 па 1919 год частка цяперашняй вуліцы мела назву Паліцэйская. Гэтую назву вуліца атрымала ад драўлянага доміка, у якім жылі першыя менскія паліцмайстары. Да сярэдзіны XIX стагодзьдзя дом струхнеў і яго аддалі пад багадзельню, а назва вуліцы засталася. Частка вуліцы ў [[Траецкае прадмесьце|Траецкім прадмесьці]] да 1866 году называлася Ягораўскай, пасьля — Паліцэйскай, ці Траецка-Паліцэйскай. Вуліца Садовая (існавала на месцы [[Парк імя Янкі Купалы|парку Я.Купалы]]) разьмяшчалася насупраць [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Менск)|Гарадскога саду]], а Садова-Набярэжная — на беразе [[Сьвіслач (басэйн Дняпра)|Сьвіслачы]].&lt;ref name=&quot;sac&quot;&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = Сацукевіч | імя = Іван | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://bk.baj.by/lekcyji/historyja/sacukievicz_01.htm| загаловак = Тапанімія вуліц і плошчаў Менска ў ХІХ — пачатку ХХ стагоддзя| фармат = | назва праекту = Беларускі калегіюм| выдавец = | дата = 16 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;

Пасьля рэвалюцыі вуліца мела назву Пралетарскай. На гарадзкой мапе 1934 году вуліца Пралетарская цягнулася ад [[Сьвіслач (басэйн Дняпра)|Сьвіслачы]] праз [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|Савецкую]] і да вуліцы [[Вуліца Карла Маркса (Менск)|Маркса]]. Ад [[Вуліца Карла Маркса (Менск)|Маркса]] ж і да [[Вуліца Першамайская (Менск)|Першамайскай]] вуліца мела назву Пралетарская—Набярэжная.&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://www.karty.by/wp-content/uploads/2011/06/minsk1934.jpg| загаловак = Плян Менску 1934 г.| фармат = | назва праекту = karty.by| выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;

Падчас нацысцкае акупацыі вуліца называлася Артылерыйская.&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://minchanin.esmasoft.com/maps/1941/minsk1941.jpg| загаловак = Плян Менску 1941 г.| фармат = | назва праекту = Библиотека минчанина| выдавец = | дата = 30 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;

== Забудова ==
Як і ў іншых вуліцаў, што ідуць уздоўж ракі (напрыклад, [[Вуліца Пуліхава (Менск)|вуліца Пуліхава]]), забудова вуліцы адметная тым, што прывязаныя да яе будынкі разьмяшчаюцца амаль выключна па левым баку: цотны нумар з адрасам па вуліцы Купалы мае толькі [[Дзяржаўны літаратурны музэй Янкі Купалы|музэй]] вялікага [[Янка Купала|Песьняра]], чыім імём названая вуліца.&lt;ref&gt;Два, акрамя музэю, будынкі пра правым баку вуліцы — [[Беларускі дзяржаўны цырк]] і [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатар опэры і балету|Тэатар опэры і балету]] — прывязаныя, адпаведна, да [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|праспэкту Незалежнасьці]] й плошчы Парыскае Камуны.&lt;/ref&gt;

{| border=0 cellspacing=3 cellpadding=0
| colspan=3 |
|- bgcolor=#dddddd
|| || &amp;nbsp;&amp;nbsp; || width=90% | '''Па цотным баку''' || &amp;nbsp;&amp;nbsp; || width=5% | ''' 
|- valign=top
|'''№ 4'''|| &amp;nbsp; ||[[Дзяржаўны літаратурны музэй Янкі Купалы]]. Адзіны будынак на правым, усходнім баку вуліцы, адрас якога прывязаны да вуліцы Янкі Купалы.&lt;ref&gt;Па цотным баку вуліцы таксама знаходзяцца Менскі&lt;/ref&gt; Пабудаваны ў 1959 годзе прыблізна на месцы, дзе стаяў дом, у якім у 1927—1941 гадох жыў [[Янка Купала]] і які быў спалены ў першыя дні бамбардзіровак гораду ў чэрвені 1941 году. Аўтары праекту будынку — архітэктары І. Валадзько і В. Воўчак.&lt;ref name=&quot;pk&quot;&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://mgke.minsk.edu.by/main.aspx?guid=2921| загаловак = Менскі парк імя Янкі Купалы| фармат = | назва праекту = Менскі дзяржаўны каледж электронікі| выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;|| &amp;nbsp; || [[Файл:Музэй Янкі Купалы (Менск) 2013 г..JPG|міні|зьлева|60пкс]]||
|- valign=top
|-
| colspan=3 |
|}
{| border=0 cellspacing=3 cellpadding=0
| colspan=3 |
|- bgcolor=#dddddd
|| || &amp;nbsp;&amp;nbsp; || width=90% | '''Па няцотным баку''' || &amp;nbsp;&amp;nbsp; || width=5% | ''' 
|- valign=top
|'''№ 5'''|| &amp;nbsp; ||Першы будынак на левым, заходнім баку вуліцы. Двухпавярховы дом. Т.зв. «асабняк Амінэты Афлі».&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://minsk-old-new.com/minsk-2997-ru.htm| загаловак = Особняк Ахмеда Офли| фармат = | назва праекту = Менск стары і новы| выдавец = | дата = 7 кастрычніка 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;|| &amp;nbsp; ||[[Файл:Менск Купалы 5.jpg|міні|зьлева|60пкс]]||
|- valign=top
|'''№ 7'''|| &amp;nbsp; ||Дзевяціпавярховы, пяціпад’ездны, 113-кватэрны дом з жылымі і офіснымі памяшканьнямі. Агульная плошча кватэраў — 9334 кв.м.  Пабудаваны ў 1969 годзе. У будынку разьмяшчаюцца офіс сумеснага беларуска-нямецкага прадпрыемства «Бэкер і К»&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://www.becker-system.com/old/contact.shtml| загаловак = «Беккер и Ко»| фармат = сайт кампаніі| назва праекту = | выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt; і мэдыцынскі цэнтар «Віта-Арт».&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://www.diva.by/health/catalog/15_3089.html| загаловак = ТАА «Віта-Арт»| фармат = зьвесткі аб кампаніі| назва праекту = | выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;|| &amp;nbsp; ||[[Файл:Менск Купалы 7 (2).JPG|міні|зьлева|60пкс]]||
|- valign=top
|'''№ 9'''|| &amp;nbsp; ||Пяціпавярховы, Г-падобны, чатырохпад’ездны, 52-кватэрны жылы дом. Агульная плошча кватэраў — 4952 кв.м. Дом мае падвойную нумэрацыю — [[Вуліца Кірава (Менск)|вул. Кірава]], 51. Пабудаваны ў 1956 годзе.&lt;ref&gt;На шыльдзе аб прыналежнасьці дому да сьпісу гісторыка-культурных каштоўнасьцяў пазначаны 1950 год.&lt;/ref&gt; Дом занесены ў дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь.&lt;ref name=&quot;hkk&quot;&gt;Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь/склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мінск : БЕЛТА, 2009. — 684 с.: іл.&lt;/ref&gt; У будынку разьмяшчаецца Менскі гарадзкі цэнтар здароўя.&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://minsksanepid.by/node/80| загаловак =Менскі гарадзкі цэнтар здароўя | фармат = сайт установы| назва праекту = | выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt; Усе дрэвы ў двары дому вырасьціў камсамолец 1920-х гадоў, удзельнік [[Сталінградзкая бітва|Сталінградзкае бітвы]] А. Аліпаў (аб гэтым кажа памятная шыльда ў двары дому).|| &amp;nbsp;||[[Файл:Менск  Купалы 9 (1).JPG|міні|зьлева|60пкс]]||
|- valign=top
|'''№ 11'''|| &amp;nbsp; ||Сяміпавярховы, чатырохпад’ездны, 102-кватэрны жылы дом. Агульная плошча кватэраў — 5482 кв.м. Пабудаваны ў 1959 годзе. У гэтым доме жыла сястра Янкі Купалы [[Леакадзія Раманоўская]].|| &amp;nbsp;||[[Файл:Менск  Купалы 11 (1).JPG|міні|зьлева|40пкс]]||
|- valign=top
|'''№ 13'''|| &amp;nbsp; ||Шасьціпавярховы, Г-падобны, трохпад’ездны, 56-кватэрны жылы дом. Агульная плошча кватэраў — 4946 кв.м. Мае падвойную нумэрацыю — [[Вуліца Карла Маркса (Менск)|вул. Маркса]], 50. Пабудаваны ў 1957 годзе.|| &amp;nbsp;||[[Файл:Менск  Купалы 13.JPG|міні|зьлева|60пкс]]||
|- valign=top
|'''№ 15'''|| &amp;nbsp; ||Пяціпавярховы, чатырохпад’ездны, Г-падобны, 51-кватэрны жылы дом. Агульная плошча кватэраў — 5079 кв.м. Мае падвойную нумэрацыю — [[Вуліца Карла Маркса (Менск)|вул. Маркса]], 45. Пабудаваны ў 1958 годзе. Занесены ў дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь. Аўтар праекту — М. Баршч.&lt;ref name=&quot;hkk&quot;/&gt; || &amp;nbsp;||[[Файл:Менск  Купалы 15.JPG|міні|зьлева|60пкс]]||
|- valign=top
|'''№ 17'''|| &amp;nbsp; ||Дзевяціпавярховы жылы дом. Мае падвойную нумэрацыю — [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|пр. Незалежнасьці]], 30. Пабудаваны ў 1958 годзе. У будынку разьмяшчаюцца Беларускі саюз музычных  дзеячоў,&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://www.ngo.by/database/ngo/view/466/| загаловак =Беларускі саюз музычных  дзеячоў| фармат = зьвесткі аб грамадзкім аб'яднаньні| назва праекту = ngo.by| выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt; праектна-вышукальнае камунальнае прадпрыемства «Земпраект»,&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://www.bizby.ru/minsk-zemproekt.html| загаловак =УП «Земпраект»| фармат = зьвесткі аб прадпрыемстве| назва праекту = | выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt; рэстаран «Пікавая дама»,&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://pikovayadama.relax.by/| загаловак =Рэстаран «Пікавая дама»| фармат = старонка рэстарану| назва праекту = relax.by| выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt; кавярня-бар «Плёткі»,&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://mag.relax.by/food/place/10338277-v-minske-otkrylsya-cafe-bar-spletni//| загаловак =Кавярня-бар «Плёткі»| фармат = старонка кавярні| назва праекту = relax.by| выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt; агенцтва нерухомасьці «Сыльван».&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://www.silvan.by//| загаловак =Агенцтва нерухомасьці «Сыльван»| фармат = сайт агенцтва| назва праекту = | выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;|| &amp;nbsp;||[[Файл:Менск  Купалы 17 (1).JPG|міні|зьлева|60пкс]]||
|- valign=top
|'''№ 19'''|| &amp;nbsp; ||Васьміпавярховы, чатырохпад’ездны, Г-падобны, 133-кватэрны жылы дом. Агульная плошча кватэраў — 2204 кв.м. Мае падвойную нумэрацыю — [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|пр. Незалежнасьці]], 29. Пабудаваны ў 1957—1958 гг. Занесены ў дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь. Аўтар праекту — М. Баршч.&lt;ref name=&quot;hkk&quot;/&gt;  У будынку разьмяшчаюцца абутковая крама «Тандэм»,&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://tandem.vitrini.by/| загаловак =Крама «Тандэм»| фармат = зьвесткі аб краме| назва праекту = vitrini.by| выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt; крама адзеньня «Сэзоны»,&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://mixtura.org/navigator/pages/boutique/seasons.html| загаловак =Крама «Сэзоны»| фармат = зьвесткі аб краме| назва праекту = mixtura.org| выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt; прадуктовая крама «Купалінка».|| &amp;nbsp;||[[Файл:Менск  Купалы 19.JPG|міні|зьлева|60пкс]]||
|- valign=top
|'''№ 21'''|| &amp;nbsp; ||Трохпавярховы офісны будынак, які належыць [[Фэдэрацыя прафсаюзаў Беларусі|Фэдэрацыі прафсаюзаў Беларусі]]. Афіцыйная назва — Рэспубліканскі палац культуры вэтэранаў. У будынку разьмяшчаюцца рэспубліканская і гарадзкая арганізацыі вэтэранаў, Беларускі саюз вэтэранаў вайны ў Аўганістане,&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://afgan.narod.ru/| загаловак =Беларускі саюз вэтэранаў вайны ў Аўганістане| фармат = сайт арганізацыі| назва праекту = narod.ru| выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt; рэдакцыя газэты «Товарищ»,&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://www.camarade.biz/| загаловак =Газэта «Товарищ»| фармат = сайт газэты| назва праекту = | выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt; турыстычныя агенцтвы «Бонус Трэвэл»&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://www.bonus-travel.by/| загаловак =«Бонус Трэвэл»| фармат = сайт агенцтва| назва праекту = narod.ru| выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt; і «Чайна Камфорт Трэвэл».&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://chinacomfort.by/| загаловак =«Чайна Камфорт Трэвэл»| фармат = сайт агенцтва| назва праекту = narod.ru| выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;|| &amp;nbsp;||[[Файл:Менск  Купалы 21.JPG|міні|зьлева|60пкс]]||
|- valign=top
|'''№ 23'''|| &amp;nbsp; ||Пяціпавярховы, чатырохпад’ездны, Г-падобны, 67-кватэрны жылы дом. Агульная плошча кватэраў — 1329 кв.м. Мае падвойную нумэрацыю — [[Вуліца Інтэрнацыянальная (Менск)|вул. Інтэрнацыянальная]], 42. Пабудаваны ў 1959 годзе. На першым паверсе будынку разьмяшчаюцца служба псыхалягічнае дыягностыкі цэнтральнае вайскова-мэдычнае камісіі [[Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]],&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://www.healthcare.by/deptinfo.php?deptnum=19718| загаловак =Служба псыхалягічнае дыягностыкі| фармат = зьвесткі аб установе| назва праекту = healthcare.by| выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt; прадстаўніцтва авіякампаніі [[Сыбір (авіякампанія)|«S7 (Сыбір)»]],&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://www.s7.ru/home/about/offices/belarus%27-minsk#.Uh624D_IZU8| загаловак =Прадстаўніцтва авіякампаніі «Сыбір»| фармат = зьвесткі аб прадстаўніцтве| назва праекту = сайт авіякампаніі S7| выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt; кампанія «АэраБелСэрвіс»,&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://abstour.by/| загаловак =Кампанія «АэраБелСэрвіс»| фармат = сайт кампаніі| назва праекту = | выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt; кавярня-бар «Радзівіл»&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://afisha.tut.by/place_uniq.php?up=2803| загаловак =Кавярня-бар «Радзівіл»| фармат = зьвесткі аб кавярні| назва праекту = afisha.tut.by| выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;, вясельны салён «Be Happy»&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://behappy.relax.by/| загаловак =Вясельны салён «Be Happy»| фармат = зьвесткі аб салёне| назва праекту = relax.by| выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;.|| &amp;nbsp;||[[Файл:Менск  Купалы 23.JPG|міні|зьлева|60пкс]]||
|- valign=top
|'''№ 25'''|| &amp;nbsp; ||Двухпавярховы будынак, у якім разьмяшчаецца рэстаран «Журавінка»&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://juravinka.relax.by/| загаловак =Рэстаран «Журавінка»| фармат = старонка рэстарану| назва праекту = relax.by| выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt; і казіно «Juravinka Princess Casino».&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://www.worldofprincess.com/Casino?c=juravinka-princess-casino| загаловак =Казино «Juravinka Princess Casino»| фармат = старонка казіно| назва праекту = worldofprincess.com| выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;|| &amp;nbsp;||[[Файл:Менск  Купалы 25 (1).JPG|міні|зьлева|60пкс]]||
|- valign=top
|'''№ 27'''|| &amp;nbsp; ||Двухпавярховы будынак, у якім разьмяшчаецца нацыянальны выставачны цэнтар «Белэкспа».&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://www.belexpo.by/496/| загаловак =«Белэкспа»| фармат = сайт кампаніі| назва праекту = | выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;|| &amp;nbsp;||[[Файл:Менск  Купалы 27.JPG|міні|зьлева|60пкс]]||
|- valign=top
| || &amp;nbsp; ||Побач з будынкам у двух часовых тэнтавых пабудовах па тым жа адрасе разьмяшчаецца кірмаш «Сьвет кнігаў».&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://www.makbel.by/html/ied_eiea.html| загаловак =Кірмаш «Сьвет кнігаў»| фармат = зьвесткі аб кірмашы| назва праекту = makbel.by | выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;|| &amp;nbsp;||[[Файл:Менск Купалы 27 (2).JPG|міні|зьлева|60пкс]] ||
|- valign=top
|'''№ 29'''|| &amp;nbsp; ||Пяціпавярховы будынак у форме перагарнутай лічбы «7». У будынку да 2012 году разьмяшчаўся другі гарадзкі клінічны шпіталь. Плянуецца знос будынку для пабудовы ў межах вуліцаў Купалы, [[Вуліца Максіма Багдановіча (Менск)|Багдановіча]] і ракі [[Сьвіслач (басэйн Дняпра)|Сьвіслач]] шматфункцыянальнага цэнтру, які аб’яднае ў сабе гатэль, канфэрэнц-залі, рэстараны і інш. Замест інвэстара з [[Аман]]у, які адмовіўся ад рэалізацыі праекту, фінансаваць будаўніцтва будзе інвэстар з [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты|ААЭ]].&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = |url=http://realt.by/news/article/12042/| загаловак =Фонд Султаната Оман ушел. Кто придет на его место?| фармат = сайт http://realt.by| назва праекту = | выдавец = | дата = 28 жніўня 2013 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;|| &amp;nbsp;||[[Файл:Менск  Купалы 29.JPG|міні|зьлева|60пкс]]||
|}

==Паркі==
Вуліца ідзе ўздоўж шэрагу найвялікшых і найпрыгажэйшых паркаў і сквэраў цэнтру [[Менск|беларускае сталіцы]]:
* '''[[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Менск)|дзіцячы парк імя Горкага]]''' (ад [[Вуліца Першамайская (Менск)|вуліцы Першамайскай]] да [[Вуліца Карла Маркса (Менск)|вуліцы Маркса]])
* '''[[парк імя Янкі Купалы]]''' (ад [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|праспэкту Незалежнасьці]] да [[Вуліца Інтэрнацыянальная (Менск)|Інтэрнацыянальнае вуліцы]] і ракі [[Сьвіслач (басэйн Дняпра)|Сьвіслач]])
*'''[[Піянэрскі сквэр (Менск)|Піянэрскі сквэр]]''' (ад ракі й да перакрыжаваньня з [[Вуліца Куйбышава (Менск)|вуліцай Куйбышава]])
*'''Алея сяброўства народаў''' (разьмяшчаецца насупраць Піянэрскага сквэру па заходнім баку вуліцы; дрэвы на алеі былі пасаджаныя ў 1960—1970-я гады вядомымі савецкімі ваеначальнікамі, дзяржаўнымі дзеячамі, дэлегацыямі працоўных рэспублікаў былога СССР)
*'''[[Сквэр Траецкая горка (Менск)|сквэр Траецкая горка]]''' (ад [[Вуліца Куйбышава (Менск)|вуліцы Куйбышава]] і да [[Вуліца Максіма Багдановіча (Менск)|вуліцы Багдановіча]])

==Масты==
&lt;gallery&gt;
Менск - Першамайская - мост цераз Сьвіслач.JPG|Мост па [[Вуліца Першамайская (Менск)|Першамайскай вуліцы]] — пачатак вуліцы Купалы
Менск - мост цераз Сьвіслач ля перакрыжаваньня Купалы і Маркса.JPG|Мост ад перакрыжаваньня вуліцаў [[Вуліца Карла Маркса (Менск)|Маркса]] і Купалы ў [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Менск)|дзіцячы парк імя Горкага]] 
Менск - мост цераз Сьвіслач па вул. Купалы (1).JPG| Мост па вуліцы Купалы паміж [[Парк імя Янкі Купалы|паркам імя Купалы]] і [[Піянэрскі сквэр (Менск)|Піянэрскім сквэрам]]
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://wikimapia.org/street/492978/ru/%D1%83%D0%BB-%D0%AF%D0%BD%D0%BA%D0%B8-%D0%9A%D1%83%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B Вуліца Янки Купалы// wikimapia.org]

{{Менск}}
{{Вуліцы Менску}}
{{Вуліцы Менску (Цэнтральны раён)}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Купалы, вуліца}}
[[Катэгорыя:Вуліцы Менску]]</text>
      <sha1>izigie9t0n3rj97a7sr0djfd98dcu7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларуская вайсковая камісія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85757</id>
    <revision>
      <id>2698084</id>
      <parentid>2343518</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T18:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Франак Радзівіл</username>
        <id>96369</id>
      </contributor>
      <origin>2698084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17647" sha1="hkkalb66vl5t408w0a8vhusxuo1uoia" xml:space="preserve">{{Арганізацыя
|назва           = Беларуская вайсковая камісія
|арыгінальная назва = 
|выява           =Пячатка Беларускай вайсковай камісіі (графіка).png 
|рамка выявы     = 
|памер выявы     = 
|альтэрнатыўны тэкст выявы = 
|подпіс выявы    =Пячатка Беларускай вайсковай камісіі 
|мапа            = 
|памер мапы      = 
|альтэрнатыўны тэкст мапы = 
|подпіс мапы     = 
|мапа 2          = 
|абрэвіятура     = БВК
|дэвіз           = 
|папярэднік      = 
|наступнік       = 
|дата ўтварэньня = {{Дата пачатку|2|8|1919}}
|дата спыненьня існаваньня = {{Дата пачатку|21|4|1921}}
|тып             = 
|юрыдычны статус = дзяржаўная ўстанова
|мэта            = Утварэньне беларускіх [[батальён]]аў у [[Слонім]]е
|штаб-кватэра    = [[Менск]] (да 3 кастрычніка 1920 году), [[Лодзь]]
|месцазнаходжаньне = 
|каардынаты      = 
|дзейнічае ў рэгіёнах = [[Заходняя Беларусь]]
|сяброўства      = 
|афіцыйныя мовы  = 
|генэральны сакратар = 
|пасада кіраўніка = Старшыня
|імя кіраўніка   = [[Павал Аляксюк]] (да 3 кастрычніка 1920 г.), [[Андрэй Якубецкі]]
|пасада кіраўніка 2 = Камандзір
|імя кіраўніка 2 = [[Гасан Канапацкі]]
|асноўныя асобы  = 
|кіроўны орган   = 
|матчыная кампанія = [[Цэнтральная беларуская рада Віленшчыны і Гарадзеншчыны]]
|зьвязаныя кампаніі = 
|бюджэт          = 
|колькасьць супрацоўнікаў = 9
|колькасьць валянтэраў = 
|сайт            = 
|заўвагі         = 
|колішняя назва  = 
}}
'''Белару́ская вайско́вая камі́сія''' — орган па фармаваньні беларускіх частак у польскім войску ў 1919—1921 гадах, якая складалася з грамадзянскіх і вайсковых сябраў. Утварылася 2 жніўня 1919 году паводле рашэньня Беларускага зьезду Віленшчыны і Гарадзеншчыны (1-я палова чэрвеня 1919 г., [[Вільня]]), і падпарадкоўвалася [[Цэнтральная беларуская рада Віленшчыны і Гарадзеншчыны|Цэнтральнай Радзе Віленшчыны і Гарадзеншчыны]] паводле дамоўленасьці з начальнікам Польскай дзяржавы [[Юзэф Пілсудзкі|Ю. Пілсудзкім]].

== Мэты ==
[[Файл:Odezwa Białoruskiej Komisji Wojskowej.png|міні|240пкс|Агітацыйны плякат БВК]]
Задачай камісіі было распрацаваць праект арганізацыі беларускага збройных частак ў складзе польскага войска і тэкст звароту да польскіх уладаў па дазвол на такую арганізацыю.

У далейшым камісія павінна была дзейнічаць пры польскім галоўным камандаваньні, а таксама мець прадстаўнікоў ва ўсіх галінах вайсковай гаспадаркі, якія б тычыліся беларускіх частак. Камісія павінна была б прапаноўваць кандыдатуры афіцэраў для беларускага войска, зацьвярджаць пастановы польскага галоўнакамандаваньня аб іх прызначэньні і выдаленьні.

== Заснаваньне ==
Адпаведны мемарандум быў перададзены [[Юзэф Пілсудзкі|Ю. Пілсудзкаму]] 28 ліпеня 1919 году, тады ж была атрыманая яго згода. З тэхнічным удзелам прызначанага прадстаўніка польскага камандаваньня капітана Баброўскага, камісія распрацавала праект арганізацыі беларускага войска ў складзе адной пяхотнай [[дывізія|дывізіі]] — трох пяхотных палкоў, артылерыйскага палка, кавалерыйскага эскадрона, роты сапёраў, усяго 20 тыс. ч.

Гэты праект быў пераданы польскаму галоўнаму камандаваньню, але рэальных крокаў да яго ажыцьцяўленьня не рабілася да кастрычніка 1919 году. Тымчасам, набор і фармаваньне ў жніўні — верасьні 1919 на беларускіх тэрыторыях, акупаваных польскім войскам, [[Беларуска-Літоўская дывізія|Беларуска-Літоўскай дывізіі]], нягледзячы на яе назву, праводзіўся не дзеля ажыцьцяўленьня гэтага праекту, а дзеля ўзмацненьня ўласна польскага войска.

== Дзейнасьць ==
[[Файл:Adozwa BVK.jpg|міні|250пкс|Адозва БВК з заклікам ўступаць у беларускае войска, 1919 год]]
[[Файл:Vasil Rusak, paśviedčańnie BVK.png|міні|250пкс|Пасьведчаньне БВК на імя [[Васіль Русак|Васіля Русака]], 11 сакавіка 1921 году]]
Дэкрэт Пілсудзкага (22 кастрычніка 1919 году) пацьвердзіў склад і паўнамоцтвы Камісіі: [[Павал Аляксюк|П. П. Аляксюк]] (старшыня), [[Антон Аўсянік|А. Аўсянік]], палкоўнікі [[Гасан Канапацкі|Г. Канапацкі]] (камандуючы беларускім войскам) і [[Давід Якубоўскі|Д. Якубоўскі]], штабс-капітаны [[Францішак Кушаль|Ф. В. Кушаль]] і [[Андрэй Якубецкі|А. Якубецкі]], [[Юстын Мурашка|Ю. Мурашка]], А. Прушынскі ([[Алесь Гарун|А. Гарун]]), [[Сымон Рак-Міхайлоўскі|С. А. Рак-Міхайлоўскі]], яе сталае месца знаходжаньня (Менск) і фармаваньне беларускага войска пад назвай «''беларускіх нацыянальных аддзелаў''» у [[Слонім]]е пад камандаваньнем сябра Камісіі палкоўніка Канапацкага. Польскім афіцэрам і салдатам беларускай нацыянальнасьці было дазволена пераходзіць у беларускія часткі. Апроч гэтага, дазвалялася арганізацыя пры Варшаўскай школе падхаружых беларускага ўзводу з дабраахвотнікаў якія маюць сярэднюю адукацыяю, дзеля падрыхтоўкі беларускіх афіцэрскіх кадраў. Аднак колькасны склад беларускага войска быў скарочаны да двух [[батальён]]аў.&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар = | частка = |загаловак =Вільня, 1 лістапада 1919 г.|арыгінал = |спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2305/219215-1919-19.pdf?sequence=11&amp;isAllowed=y|адказны =[[Францішак Аляхновіч]]|выданьне=[[Беларускае жыцьцё (1919)|Беларускае жыцьцё]]|тып=часопіс|месца=[[Вільня]]|выдавецтва= |год=1 лістапада 1919|выпуск=|том=|нумар=19| старонкі=1,2,5|isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар = | частка = |загаловак =Беларускае войска|арыгінал = |спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2305/219215-1919-20.pdf?sequence=13&amp;isAllowed=y|адказны =[[Францішак Аляхновіч]]|выданьне=[[Беларускае жыцьцё (1919)|Беларускае жыцьцё]]|тып=часопіс|месца=[[Вільня]]|выдавецтва= |год=7 лістапада 1919|выпуск=|том=|нумар=20| старонкі=1—4|isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар = | частка = |загаловак =Адозва. Беларуская Вайсковая Камісія пыпусьціла гэтакую адозву да Беларускага Народа.|арыгінал = |спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2305/219215-1919-21.pdf|адказны =[[Францішак Аляхновіч]]|выданьне=[[Беларускае жыцьцё (1919)|Беларускае жыцьцё]]|тып=часопіс|месца=[[Вільня]]|выдавецтва= |год=25 лістапада 1919|выпуск=|том=|нумар=21| старонкі=2—3|isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул| аўтар =Палкоўнік К. | загаловак =З беларускага вайсковага руху. | спасылка  =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2456/232220-1921-4.pdf?sequence=6&amp;isAllowed=y | мова  = | выданьне  =[[Наша думка]] | тып = грамадзка-палітычная і літаратурная тыднёвая газэта | год  =29 студня 1921 | том   = | нумар  =4 | старонкі  =1 }}&lt;/ref&gt;

У лістападзе 1919 году БВК пераехала ў [[Менск]]. Падтрымлівала сувязь з [[Найвышэйшая рада БНР|Найвышэйшай радай БНР]]. Падзялялася на падкамісіі:

* вярбовачна-агітацыйную (узначальваў Аляксюк),
* кваліфікацыйную (Якубецкі),
* статную (Прушынскі),
* культурна-асьветную (Рак-Міхайлоўскі)

У паветах БВК стварала беларускае вярбовачнае бюро, сярод насельніцтва распаўсюджвала адозвы з заклікам уступаць у нацыянальнае войска. Перакладала на беларускую мову польскія вайсковыя статуты, выдала зборнік «''Падарунак беларускаму жаўнеру''» (1920). Праводзіла рэгістраваньне дабраахвотнікаў (афіцэраў, салдатаў, ваенных чыноўнікаў, дактароў).

У сьнежні 1919 году ў Менску Камісія пачала працу дзеля ажыцьцяўленьня гэтага дэкрэта, і адразу сутыкнулася з сыстэматычным палітычным і адміністрацыйным процідзеяньнем акупацыйнай адміністрацыі, якая была пад моцным уплывам польскай «эндэцыі» (нацыянал-дэмакратычнай партыі).

У сакавіку 1920 году загадам ваеннага міністэрства вярбоўка і адбор добраахвотнікаў выключаны з кампітэнцыі БВК і перададзены польскім мясцовым органам адміністрацыі, якія байкатавалі гэту справу.

Рэальна Камісія здоляла сфармаваць адзін пяхотны батальён, стварыць узвод ахвотнікаў (30 чалавек) пры Варшаўскай школе падхаружых і арганізаваць курсы перападрыхтоўкі афіцэраў у Менску.

У ліпені 1920 году ў сувязі з наступленьнем [[Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] БВК фактычна распалося. Ня ведаючы пра цяжкую паразу палякаў на [[Бярэзіна|Бярэзіне]], чальцы БВК зьехалі зь Менску ў [[Ваўкавыск]], лічачы, што адыход часовы. Тамака захварэў Алесь Гарун і быў скіраваны ў Кракаў санітарным цягніком&lt;ref&gt;[[Францішак Кушаль]]. Сорак два гады таму (1960) // [[Конадні]] №7 1963&lt;/ref&gt;.

Праца камісіі была адноўлена 3 кастрычніка 1920 году ў [[Лодзь|Лодзі]] ў складзе: [[Андрэй Якубецкі]] (старшыня), Ф. Кушаль, [[Францішак Умястоўскі]], Э. Якабіні, Д. Якубоўскі. Напрыканцы лістапада БВК накіравала групу афіцэраў начале з [[Кузьма Цярэшчанка|Кузьмом Цярэшчанкам]] на дапамогу ўдзельнікам [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага паўстаньня]]. З 12 пасланых да Семежава трапілі трое — капітаны [[Антон Борык]], [[Антон Сокал-Кутылоўскі]] і паручнік [[Андрэй Якубецкі]]).

Таксама праводзілася культурна-асьветніцкая праца сярод інтэрнаваных у [[Польшча|Польшчу]] вайскоўцаў-беларусаў. Прапановы аб рээвакуацыі камісіі ў адзін з гарадоў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] былі адхілены польскімі ўладамі.

== Ліквідацыя БВК ==
У весну 1921 году палякі, выконваючы пастанову [[Рыская мірная дамова|Рыскай мірнай дамовы]], пачалі расфармаваньне замежных антыбальшавіцкіх арганізацыяў. На загад міністра вайсковых справаў ген. К. Сасноўскага ад 21 красавіка БВК і беларускія вайсковыя адзінкі павінны былі быць расфармаваныя з 15 траўня 1921 году. Ліквідацыю праводзіў маёр Ю. Тунгуз-Завісьляк. Беларускія афіцэры павінны былі звольненыя паводле правілаў Войска Польскага; маглі таксама зьвяртацца пра прыем ў шэрагі Войска Польскага. Падхарунжыя, якія яшчэ навучаліся, маглі тамака застацца да заканчэньня навукі.

== Глядзіце таксама ==
* [[Знак Беларускай вайсковай камісіі]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* [[Франц Кушаль]]. Спробы стварэньня беларускага войска. — Мн.: Беларускі Гістарычны Агляд, 1999. — 166 с. {{ISBN|985-6374-16-2}}. — С. 21—28.
* Кароткі нарыс беларускага пытаньня: — Менск: І. П. Логвінаў, 2009. — 396 с. — (Кнігарня «Наша Ніва»). {{ISBN|978-985-6901-22-8}}.
* [[Алег Латышонак]]. Жаўнеры БНР. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2009. {{ISBN|978-83-60456-05-7}}.
* [[Андрэй Чарнякевіч]], [[Аляксандар Пашкевіч]]. Кароткі нарыс гісторыі ўзаемаадносін беларускага нацыянальнага руху і ІІ аддзелу Галоўнага камандваньня (Генэральнага штабу) Войска Польскага ў 1918—1922 гг. // Кароткі нарыс беларускага пытаньня. — Менск: І. П. Логвінаў, 2009. — 396 с. — (Кнігарня «Наша Ніва»). {{ISBN|978-985-6901-22-8}}.

[[Катэгорыя:Беларуская вайсковая камісія| ]]
[[Катэгорыя:Войска Польскай Рэспублікі (1918—1939)]]
[[Катэгорыя:Жнівень 1919 году]]
[[Катэгорыя:1919 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1919 годзе]]
[[Катэгорыя:Зьніклі ў 1921 годзе]]</text>
      <sha1>hkkalb66vl5t408w0a8vhusxuo1uoia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юрцава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88484</id>
    <revision>
      <id>2698095</id>
      <parentid>2679791</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T20:58:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SergeiSEE</username>
        <id>38150</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне спасылкі</comment>
      <origin>2698095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19704" sha1="aylg3linjnyow1qifym4hdg6xj03y5z" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Юрцава
|Статус                            = вёска
|Назва ў родным склоне             = Юрцава
|Трансьлітараваная назва           = Jurcava
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]]
|Раён                              = [[Аршанскі раён|Аршанскі]]
|Сельсавет                         = [[Межаўскі сельсавет|Межаўскі]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 616
|Год падліку колькасьці            = 2010
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Этнічны склад насельніцтва        = 
|Год падліку этнічнага складу      = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 211018&lt;ref&gt;[http://zip.belpost.by/raion/%D0%9E%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 Белпошта]&lt;/ref&gt;
|СААТА                             = 
|Выява                             = 
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 54
 |Шырата хвілінаў                  = 36
 |Шырата сэкундаў                  = 29
 |Даўгата градусаў                 = 30
 |Даўгата хвілінаў                 = 22
 |Даўгата сэкундаў                 = 7
|Пазыцыя подпісу на мапе           = зьлева
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Ю́рцава'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласьць}} С. 76&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. Знаходзіцца за 8 кілямэтраў на поўнач ад [[Ворша|Воршы]] і за 1 кілямэтар на паўднёвы захад ад чыгуначнай лініі [[Віцебск]] — [[Ворша]]. Празь вёску праходзіць міжнародная аўтамагістраль [[Корк]] — [[Омск]] (у межах [[Беларусь|Беларусі]] — магістраль {{Код дарогі|Аўтамагістраль М1 (Беларусь)|М1|red|white|-}}). Месьціцца на абодвух берагах ракі [[Скунья|Скуньі]]. Юрцава ўваходзіць у склад [[Межаўскі сельсавет|Межаўскага сельсавету]].

== Гісторыя ==
Першае ўпамінаньне ў 1561 годзе — уласнасьць князя [[Сангушкі|А. Сангушка]].&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Вялікі гістарычны атлас Беларусі. У 3 тамах.|арыгінал = |спасылка = |адказны =[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.Л.]] (гал. рэд.) |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва =[[Белкартаграфія]] |год =2009 |том =1 |старонкі =110 (Д-3), 243 |старонак =244 |сэрыя = |isbn =978-985-508-060-3 |наклад =3600 }}&lt;/ref&gt; У 1670 годзе згадваецца як фальварак у [[Аршанскі павет|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]&lt;ref&gt;LVIA, f. 11, ap. 1, b. 747&lt;/ref&gt;. У XVIII стагодзьдзі маёмасьць сярэдняй [[шляхта|шляхты]].&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Вялікі гістарычны атлас Беларусі. У 4-х тамах.|арыгінал = |спасылка = |адказны =[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.Л.]] (гал. рэд.) |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва =[[Белкартаграфія]] |год =2013 |том =2 |старонкі =84 (Д-3), 343 |старонак =352 |сэрыя = |isbn =978-985-508-245-4 |наклад =1000 }}&lt;/ref&gt; 

З 1787 году Юрцава ў валоданьні князя [[Ксавэры Любамірскі|Францішка Ксавэры Любамірскага]] (1747—1819) і яго нашчадкаў. У 1820 годзе князь [[Канстанцін Любамірскі]] атрымаў у спадчыну 14 фальваркаў плошчай 40 000 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] і ў 1830 годзе, не жадаючы прымаць удзел у падаўленьні паўстаньня ў Польшчы, пакінуў вайсковую службу й стала пасяліўся ў Юрцаве, дзе да канца жыцьця будаваў [[Палац (пабудова)|палац]] і [[парк]].

Ва ўласнасьці сялян Юрцава ў 1910 годзе было 358 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі.

У 1925—1931 і 1939—1960 гадах цэнтар сельсавету.

== Насельніцтва ==
* XIX стагодзьдзе: 1885 год — 180 чалавек, 22 двары.
* XX стагодзьдзе: 1910 год — 315 чалавек, 40 двароў; 1998 год — 795 чалавекі, 284 двары; 1999 год — 703 чалавекі
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 616 чалавек

== Інфраструктура ==
Сярэдняя школа, дзіцячыя [[Дашкольная ўстанова|ясьлі-сад]], [[бібліятэка]], [[аптэка]], [[пошта]], [[рэстаран]].

== Славутасьці ==
* Палацава-паркавы ансамбль. 
* [[Замчышча (археалёгія)|Замчышча]]. На ўсходняй ускраіне вёскі, на правым беразе ракі [[Скунья|Скуньі]]. Захаваўся роў глыбінёй 15—20 мэтраў. 
* Вайсковыя могілкі часоў [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]]. Каля шашы Менск — Смаленск пахаваныя 29 вайскоўцаў. У 1955 гдзе пастаўлены помнік — скульптура воіна.
* Памятная шыльда падпольшчыкам.  Устаноўлена ў 1976 годзе на будынку сярэдняй школы.

== Страчаная спадчына ==
* Каталіцкі касьцёл.
* [[Царква Прачыстай Багародзіцы(Юрцава)|Царква Прачыстай Багародзіцы]] (1767 год).{{Заўвага|[[Куцеінскі Прачысьценскі манастыр|Назва помніка архітэктуры]] прыводзіцца паводле [[Старабеларуская мова|беларускай гістарычнай традыцыі]]. Афіцыйны тытул [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]: «Царква Ўсьпеньня Прасьвятой Багародзіцы» або «Сьвята-Ўсьпенская царква» ({{мова-ru|Церковь Успения Пресвятой Богородицы, Свято-Успенская церковь|скарочана}}); таксама '''Прачысьценская царква'''}} Да 1839 году [[парафія]] [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ). Сьвятар: Усьцін Малянтовіч.&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар =[[Аляксандр Семянтоўскі-Курыла|А. М. Сементовскій]], [[Васіль Лужынскі |Архіепіскопъ Полотскій и Витебскій Василій ]]. | частка = |загаловак =Списокъ церквей, монастырей и духовенства, бывшей греко-унитской Бѣлорусской епархіи, за 1839 годъ.|арыгінал = |спасылка =|адказны =[[Аляксандр Семянтоўскі-Курыла|А. М. Сементовскій]]|выданьне=Памятная книжка Витебской губернии на 1867 год.|тып=даведнік|месца=[[Санкт-Пецярбург |Санктъ-Петербург]] |выдавецтва=Издана Витебскимъ губернскимъ статистическимъ комитетомъ |год=1867 |выпуск=|том=|нумар= | старонкі=131 |isbn=}}&lt;/ref&gt;
Нямецкі   дасьледчык  беларускага народнага мастацтва [[Альбэрт Іпэль]] ({{мова-de|Albert Ippel}}) у 1918 годзе вывез з царквы два абразы XVII стагодзьдзя: Апосталы Павел і Іаан, Апосталы Пётар і Варфаламей. Абразы экспанаваліся на Менскай і Віленскай выставах у 1918 годзе й захоўваліся ў [[Беларускі музэй у Вільні|Беларускім музэі ў Вільні]]. З 1954 году ў [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музэі]].&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар =[[Альбэрт Іпэль]].|частка = |загаловак =Каталог Минской областной выставки древностей и изящных изделий|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва =«Газэта 10-й арміі» |год =1918 |том = |старонкі =13, №103 |старонак =38 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар =[[Надзея Высоцкая |Н. Ф. Высоцкая ]].|частка = |загаловак = Тэмперны жывапіс Беларусі канца XIV — XVIII стагодзьдзяў у зборы Дзяржаўнага мастацкага музея БССР. Каталог.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год =1986 |том = |старонкі =8, 85 — 89; № 28, 29 |старонак =208 |сэрыя = |isbn = |наклад =3000 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар =[[Элеанора Вецер |Вецер Э. І. ]]. | частка = |загаловак =Атрыбуцыя групы твораў жывапісу канца XVI  — першай палавіны XVII ст.|арыгінал = |спасылка =|адказны =Рэдкал.: [[Станіслаў Марцэлеў|С. В. Марцэлеў]] (гал. рэд.) і інш.|выданьне=Помнікі мастацкай культуры Беларусі : новыя даследванні.|тып=Зборнік артыкулаў|месца= {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва=[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхнiка]] |год=1989 |выпуск=|том=|нумар= | старонкі=24 — 26 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар =[[Надзея Высоцкая |Н. Ф. Высоцкая ]], [[Таісія Андрэеўна Карповіч |Карповіч Т. А. ]].|частка = |загаловак =Жывапіс Беларусі XII—XVIII стагодзьдзяў. Фрэска. Абраз. Партрэт.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год =1980 |том = |старонкі =8, 65 |старонак =316 |сэрыя = |isbn = |наклад = 5000}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар =[[Надзея Высоцкая |Н. Ф. Высоцкая ]].|частка = |загаловак =Іканапіс Беларусі  XV — XVIII стагодзьдзяў|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год =1992 |том = |старонкі =12, 60, 61 |старонак =232 |сэрыя = |isbn =5-338-00731-2 |наклад =12000 }}&lt;/ref&gt;

== Асобы ==
* [[Канстанцін Любамірскі]] (7.11.1786 — ?.04.1870) — [[князь]], [[генэрал-маёр]] расейскай арміі.&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар =МП | частка = |загаловак =Любомирскій, князь Констанцин Ксаверьевич|арыгінал = |спасылка =|адказны =Н. Д. Чечулинъ, М. Г. Курдюмовъ.|выданьне=Русскій біографическій словарь. Изданъ подъ наблюденіемъ предсѣдателя Императорского Русскаго Историческаго Общества А. А. Половцева.|тып=даведнік|месца=С. Петербургъ |выдавецтва=Издаваемый Императорскимъ Русскимъ Историческимъ Обществомъ |год=1914  |выпуск=|том=10|нумар= | старонкі=810 — 811 |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Русскіе портреты XVIII — XIX столѣтій|арыгінал = |спасылка = |адказны =Вел. Кн. Николай Михайлович |выданьне = |месца =С. Петербургъ |выдавецтва =Экспедиція заготовленія государственныхъ бумагъ|год =1909 |том =5 |старонкі =166 |старонак =254|сэрыя = |isbn = |наклад = }}&lt;/ref&gt;

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{артыкул|аўтар =[[Ганна Дулеба|Г. І. Дулеба]].| частка = |загаловак =Юрцава (№№ 335, 336, 337)|арыгінал = |спасылка =http://orda.of.by/.lib/spik/vit/117|адказны =Рэдкал.: [[Станіслаў Марцэлеў|С. В. Марцэлеў]] (гал. рэд.) і інш.|выданьне=[[Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі]]|тып=энцыкляпэдыя|месца={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя |год=1985|выпуск=|том=Віцебская вобласьць|нумар= | старонкі=117 |isbn=}}
* {{Літаратура/Памяць/Ворша і Аршанскі раён|1}} С. 520.
* {{Кніга|аўтар =[[Аляксандар Шынкевіч|А. М. Шынкевіч ]].|частка = |загаловак =Аршанская даўніна|арыгінал = |спасылка = |адказны =|выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Полымя]] |год =1992 |том = |старонкі =75 — 77 |старонак =142 |сэрыя = |isbn =5-345-00504-4 |наклад =3500 }} 
* Юрцава. // {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|10-1}} — С. 199, 200.
* {{артыкул|аўтар = | частка = |загаловак =Borystenów|арыгінал = |спасылка =http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/338|адказны =Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego|выданьне=[[Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich]]|тып=энцыкляпэдыя|месца=Warszawa |выдавецтва=Druk «Wieku» Nowy-Świat Nr. 59 |год=1880  |выпуск=|том=1|нумар= | старонкі=338 |isbn=}}
*{{артыкул|аўтар =| частка = |загаловак =Jurcava|арыгінал = |спасылка =http://orda.of.by/.lib/aftanazy/rezyd/t1/297|адказны =Raman Aftanazy |выданьне=Dzeieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Województwa minskie, mścisławskie, połockie, witebskie|тып=энцыкляпэдыя|месца=Wrocław, Warszawa, Kraków |выдавецтва=Zakład Narodowy imienia Ossolińskich|год= 1991 |выпуск=2|том=1|нумар= | старонкі=297 — 299 |isbn=83-04-0371-7}}
* {{Кніга|аўтар =[[Анатоль Федарук|А. Т. Федорук. ]]|частка = |загаловак =Садово-парковое искусство Белоруссии.|арыгінал = |спасылка =http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=40222 |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Ураджай (выдавецтва)|Ураджай]] |год =1989 |том = |старонкі =32 |старонак =247 |сэрыя = |isbn =5-7860-0086-9 |наклад = }}
* {{Кніга|аўтар =[[Аляксандар Шынкевіч |А. Н. Шинкевич ]].|частка = |загаловак =Очерки о земле Оршанской.  Природа, история, народные предания, старина.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Барань]] |выдавецтва =  |год =2013 |том = |старонкі =245 — 246(№ 33),331-332(№ 33) |старонак =844 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} 


== Вонкавыя спасылкі ==
* {{Радзіма майго духу|yurcava}}
* {{Глёбус Беларусі|yurcevo}}
 
{{Межаўскі сельсавет}}
{{Аршанскі раён}}

[[Катэгорыя:Межаўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну]]</text>
      <sha1>aylg3linjnyow1qifym4hdg6xj03y5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Басфорскі мост</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94397</id>
    <revision>
      <id>2698082</id>
      <parentid>2156594</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T17:26:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lesnas ättling</username>
        <id>11208</id>
      </contributor>
      <comment>артаграфія</comment>
      <origin>2698082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1812" sha1="ghxw8w1lsivjs7dn4kknxa1gqg4ugxa" xml:space="preserve">[[Файл:Istanbul asv2020-02 img58 15July Martyrs Bridge.jpg|thumb|Басфорскі мост]]
'''Басфорскі мост''' (турэцк. Boğaz Köprüsü, англ. Bosphorus bridge або First Bosphorus Bridge) — першы вісячы [[мост]] праз [[Басфорскі праліў]]. Ён злучае эўрапейскую і азіяцкую часткі [[Стамбул]]а.

Мост быў спраектаваны пад кіраўніцтвам Алега Аляксандравіча Керанскага (1905—1984), сына [[Аляксандар Керанскі|Аляксандра Фёдаравіча Керанскага]].

Даўжыня моста — 1560 мэтраў, даўжыня асноўнага пралёту 1074 мэтраў, шырыня моста — 33 мэтры, вышыня апораў — 165 мэтраў над вадой. Ад праезжай часткі да паверхні вады — 64 мэтры.

Закладка моста, заплянаваная яшчэ ў [[1950]] г., была ажыцьцёўлена [[20 лютага]] [[1970]] году. Адкрыцьцё моста адбылася [[29 кастрычніка]] [[1973]] году, да 50-годзьдзя абвяшчэньня [[Турэччына|Турэцкай Рэспублікі]]. Мост быў збудаваны нямецкай фірмай Hochtief і ангельскай фірмай Cleveland Engineering, на будаўніцтва моста сышло 200 мільёнаў даляраў ЗША.

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Bosphorus Bridge}}
[[Катэгорыя:Вісячыя масты]]
[[Катэгорыя:Стамбул]]
[[Катэгорыя:Масты паводле альфабэту]]</text>
      <sha1>ghxw8w1lsivjs7dn4kknxa1gqg4ugxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>А. Г. Вісэр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107228</id>
    <revision>
      <id>2698098</id>
      <parentid>2350700</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T23:32:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2698098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3475" sha1="iyt5qx5302xxmifsz224y41do23rjcz" xml:space="preserve">{{Пісьменьнік
|Імя                 = А. Г. Вісэр
|Арыгінал імя        = A.G. Visser
|Жанчына             = 
|Партрэт             = Borsbeeld van Dr. A.G. Visser.JPG
|Памер               = 
|Апісаньне           = Помнік Вісэру
|Імя пры нараджэньні = Андрыс Герардус Вісэр
|Псэўданімы          = 
|Дата нараджэньня    = {{Нарадзіўся|1|3|1879}}
|Месца нараджэньня   = [[Фрасэрбург]], [[ПАР]]
|Дата сьмерці        = {{Памёр|10|6|1929|гадоў=50}}
|Месца сьмерці       = 
|Грамадзянства       = 
|Род дзейнасьці      = [[лекар]], [[паэт]]
|Гады актыўнасьці    = 
|Напрамак            = 
|Жанр                = 
|Дэбют               = 
|Значныя творы       = 
|Прэміі              = 
|Подпіс              = 
|Апісаньне подпісу   = 
|Палічка             = 
|Сайт                = 
}}
'''А. Г. Вісэр''' ({{мова-af|A.G. Visser}}; [[1 сакавіка]] [[1879]] — [[10 чэрвеня]] [[1929]]) — паэт-[[афрыкаанс|афрыканэр]].

== Біяграфія ==
Андрыс Герардус Вісэр ({{мова-af|Andries Gerhardus Visser|скарочана}}) нарадзіўся ў [[Фрэсбург]]у, [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]]. Моцная засуха вымусіла яго сям’ю пакінуць сваю фэрму ў Карнарвоне. Месцам нараджэньня паэта стаў намёт пад грушавым дрэвам на двары фэрмы. Першую адукацыю атрымаў у школе ў мястэчке Дальясафат.

Скончыў настаўніцкія курсы ў коледжы Нормааль у [[Кейптаўн]]е і ў [[1901]]—[[1906]] гг. вучыў мэдыцыну ў [[Эдынбург]]у, [[Шатляндыя]]. Працаваў доктарам у Карнарвоне (1907—1909), Стэйтлервіле ([[1909]]—[[1916]]) і [[Гайдэльбэрг (ПАР)|Гайдэльбэргу]] ([[1916]]—[[1929]]). Стаў блізкім сябрам паэта Юджына Марэя.

Жаніўся двойчы; у [[1913]] на Леці Конрадзі (''Lettie Conradie''), якая памерла ў 1920 і ў 1927 на Мары дэ Віер (''Marie de Villiers''). Памёр [[10 чэрвеня]] [[1929]] году.

== Бібліяграфія ==
* ''Gedigte'' (J.L. Van Schaik, 1925)
* ''Rose van herinnering en ander gedigte'' (J.L. van Schaik, 1927)
* ''Die purper iris, en ander nagelate gedigte'' (Nasionale Pers, 1930)
* ''Uit ons prille jeug'' (Nasionale Pers, 1948)
* ''Bloemlesing uit die gedigte'' (Van Schaik, 1955)
* ''Kinderkeur'' (Van Schaik, 1967)
* ''Roos en lanset: ’n keuse uit A.G. Visser'' (Van Schaik, 1978)
* ''Versamelde gedigte'' (Tafelberg, 1981)

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20110529075033/http://prajdzisvet.org/kit/78-krochyts-chas.html Андрыс Герардус Вісэр] на [[ПрайдзіСвет|ПрайдзіСвеце]]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Вісэр, А. Г.}}
[[Катэгорыя:Паэты ПАР]]</text>
      <sha1>iyt5qx5302xxmifsz224y41do23rjcz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carpe diem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129810</id>
    <revision>
      <id>2698087</id>
      <parentid>2576325</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T19:16:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2698087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2660" sha1="58j1xepnv0tjxlpy4g3c3vcx3kotfc8" xml:space="preserve">'''Carpe diem''' ({{мова-la|}} літаральна — «''хапай (лаві) дзень''») — лацінскі выраз, што паходзіць з паэзіі [[Гарацыюс]]а. Азначае «карыстайся кожным днём»&lt;ref&gt;[http://graecolatini.narod.ru/r_stud_posl_bel.htm Лацінскія прыказкі і крылатыя выразы]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Сайт катэдры клясычнай філялёгіі БДУ&lt;/ref&gt;.

Упершыню выраз згадваецца ў «Одзе» І.11 «Да Леўканоі»:

{| cellpadding=5
|-
|| Tu ne quaesieris, scire nefas, quem mihi, quem tibi || Ты выпытваць пакінь, грэх тое знаць, колькі табе ці мне,
|-
|| finem di dederint, Leuconoe, nec Babylonios || Леўканоя, багі судзяць жыцьця; і бабілёнскія
|-
|| temptaris numeros. Ut melius, quidquid erit, pati. || Лічбы ты не трывож: лепей нашмат зносіць усё як ёсьць.
|-
|| Seu pluris hiemes, seu tribuit Iuppiter ultimam, || І ці многа шчэ нам наканаваў зімаў Юпітэр, ці
|-
|| quae nunc oppositis debilitat pumicibus mare || Толькі тую, што б’е шумна цяпер хваляй тырэнскаю
|-
|| Tyrrhenum: sapias, vina liques, et spatio brevi || Ска́лы, — мудраю будзь, віны цадзі, хвіляй кароткаю
|-
|| spem longam reseces. Dum loquimur, fugerit invida || Рэж надзей даўжыню; прэч між размоў квапны ўцякае час.
|-
|| aetas: '''carpe diem''', quam minimum credula postero. || То '''хапай гэты дзень''' — веры няма дням, што ідуць за ім.
|}
Пераклаў Антон Францішак Брыль&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120920082454/http://prajdzisvet.org/kit/108-liehkadumny-zausiody-ja.html Пераклады Гарацыя] Прайдзісьвет&lt;/ref&gt;

У іншым беларускім перакладзе [[Алесь Жлутка|Алеся Жлуткі]] выраз пададзены як «'''лаві хвілю'''»&lt;ref&gt;«Тутэйшыя» (зборнік), Менск Мастацкая літаратура, 1989 год&lt;/ref&gt;.

== Глядзіце таксама ==
* [[Memento mori]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

[[Катэгорыя:Лацінскія словы і выразы]]
[[Катэгорыя:Філязофія антычнасьці]]</text>
      <sha1>58j1xepnv0tjxlpy4g3c3vcx3kotfc8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алая</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132300</id>
    <revision>
      <id>2698101</id>
      <parentid>2060228</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T01:07:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2698101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4326" sha1="c4mqnili3oj6x6wbc33pn2bytwiwa6a" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Латвія
|Назва                               = Алая
|Статус                              = горад
|Назва ў родным склоне               = Алаі
|Назва латыскай мовай                = Aloja
|Герб                                = Coat of Arms of Aloja.svg
|Сьцяг                               = Flag of Aloja.svg{{!}}border
|Гімн                                = 
|Дата заснаваньня                    = 
|Першыя згадкі                       = 
|Статус з                            = 1992
|Магдэбурскае права                  = 
|Былая назва                         = Алендорф
|Мясцовая назва                      = 
|Рэгіён                              = [[Відзэмэ]]
|Край                                = [[Алайскі край|Алайскі]]
|Воласьць                            = 
|Мэр                                 = 
|Плошча                              = 2.63
|Крыніца плошчы                      = 
|Вышыня                              = 
|Унутраны падзел                     = 
|Колькасьць насельніцтва             = 1234
|Год падліку колькасьці              = 2016
|Крыніца колькасьці насельніцтва     = &lt;ref&gt;[http://www.pmlp.gov.lv/lv/assets/documents/statistika/IRD2016/ISPV_Pasvaldibas_iedzivotaju_skaits_pagasti.pdf Колькасьць насельніцтва ў самакіраваньнях на 01.01.2016]{{ref-lv}}&lt;/ref&gt;
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва   = 
|Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = 
|Год падліку колькасьці аглямэрацыі  = 
|Крыніца колькасьці аглямэрацыі      = 
|Нацыянальны склад насельніцтва      = 
|Год падліку нацыянальнага складу    = 
|Колькасьць двароў                   = 
|Год падліку колькасьці двароў       = 
|Паштовы індэкс                      = LV-4064&lt;ref&gt;[http://www.pasts.lv/lv/uzzinas/Indeksu_gramata/novadi/Novadi_aprilis_2011.xls Кніга паштовых індэксаў Латвіі]{{ref-lv}}&lt;/ref&gt;
|ATVK                                = 
|Выява                               = 
|Апісаньне выявы                     = 
 |Шырата градусаў                    = 57
 |Шырата хвілінаў                    = 46
 |Шырата сэкундаў                    = 0
 |Даўгата градусаў                   = 24
 |Даўгата хвілінаў                   = 53
 |Даўгата сэкундаў                   = 14
|Пазыцыя подпісу на мапе             = 
|Водступ подпісу на мапе             = 
|Сайт                                = http://www.aloja.lv
}}
'''А́лая''' ({{мова-lv|Aloja}}) — горад у паўночнай [[Латвія|Латвіі]] недалёка ад мяжы з [[Эстонія]]й. Горад знаходзіцца ў гістарычным рэгіёне [[Відзэмэ]]. Назва гораду паходзіць ад [[Ліўская мова|ліўскага]] слова «''ala''» якое азначае — «''нізіна''», «''старажытная даліна''». Насельніцтва гораду налічвае каля 1350 чалавек. Статус гораду Алая атрымала ў 1992 годзе.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://web.archive.org/web/20170804141924/http://www.aloja.lv/ Афицыйны сайт гораду]{{ref-lv}}
* [http://www.mesta.lv/index.php?p=11&amp;id=8042 Інфармацыя пра Алаю на турыстычным партале mesta.lv]{{ref-ru}}
* [http://vietvardi.lgia.gov.lv/vv/to_www_obj.objekts?p_id=36509 Інфармацыя пра Алаю ў тапанімічнай базе зьвестак]{{ref-lv}}

{{Гарады Латвіі}}

[[Катэгорыя:Гарады Латвіі]]</text>
      <sha1>c4mqnili3oj6x6wbc33pn2bytwiwa6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алайская воласьць</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153806</id>
    <revision>
      <id>2698100</id>
      <parentid>2239462</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T01:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2698100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1971" sha1="f9qcs74c2soepnkpkbg6p3pj4s584g8" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Назва                           = Алайская воласьць
|Назва ў родным склоне           = Алайскай воласьці
|Арыгінальная назва              = Alojas pagasts
|Герб                            = 
|Сьцяг                           = 
|Краіна                          = [[Латвія]]
|Уваходзіць у                    = 
|Від адміністрацыйнай адзінкі1   = [[Краі Латвіі|Край]]
|Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = [[Алайскі край|Алайскі]]
|Цэнтар                          = 
|ДатаЎтварэньня                  = 
|ДатаСкасаваньня                 = 
|Насельніцтва                    = 1010&lt;ref&gt;[http://www.pmlp.gov.lv/lv/statistika/dokuments/2010/ISPV_Pasvaldibas_iedzivotaju_skaits_pagasti.pdf  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.07.2010]&lt;/ref&gt;
|Год перапісу                    = 2010
|Плошча                          = 179,2
|Мапа                            = 
|Сайт                            = http://www.aloja.lv
|Колер фону парамэтраў           = {{Колер|Латвія}}
|Колер фону герб-сьцяг           = 
}}
'''Алайская воласьць''' ({{мова-lv|Alojas pagasts}}) — воласьць, якая знаходзіцца ў [[Латвія|Латвіі]], у [[Алайскі край|Алайскім краі]]. Паводле зьвестак на 2010 год насельніцтва складае 1010 чалавек.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20170804141924/http://www.aloja.lv/ Сайт воласьці]

[[Катэгорыя:Воласьці Латвіі]]
[[Катэгорыя:Алайскі край]]</text>
      <sha1>f9qcs74c2soepnkpkbg6p3pj4s584g8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аргун (горад)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155875</id>
    <revision>
      <id>2698108</id>
      <parentid>2275785</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T05:52:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2698108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5408" sha1="92ofwcswljoxf75wpqam9utapdombwb" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Расея
|Назва                            = Аргун
|Статус                           = горад
|Назва ў родным склоне            = Аргуну
|Арыгінальная назва               = 
|Герб                             = Coat of Arms of Argun (Chechnya).svg
|Сьцяг                            = Flag of Argun (Chechnya).svg
|Гімн                             = 
|Дата заснаваньня                 = 
|Першыя згадкі                    = 
|Статус з                         = 1967
|Магдэбурскае права               = 
|Былая назва                      = 
|Мясцовая назва                   = 
|Суб’ект фэдэрацыі                = [[Чачэнія]]
|Від раёну                        = 
|Раён                             = 
|Від паселішча                    = 
|Мэр                              = 
|Плошча                           = 52
|Крыніца плошчы                   = 
|Вышыня                           = 
|Унутраны падзел                  = 
|Колькасьць насельніцтва          = 32058
|Год падліку колькасьці           = 2013
|Крыніца колькасьці насельніцтва  = 
|Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = 
|Год падліку колькасьці аглямэрацыі = 
|Крыніца колькасьці аглямэрацыі   = 
|Этнічны склад насельніцтва       = 
|Год падліку этнічнага складу     = 
|Нацыянальны склад насельніцтва   = 
|Год падліку нацыянальнага складу = 
|Колькасьць двароў                = 
|Год падліку колькасьці двароў    = 
|Паштовыя індэксы                 = 366281—366287, 366310
|Выява                            = Мечеть в Аргуне.jpg
|Апісаньне выявы                  = Мячэт у Аргуне
 |Шырата градусаў                 = 43
 |Шырата хвілінаў                 = 18
 |Шырата сэкундаў                 = 
 |Даўгата градусаў                = 45
 |Даўгата хвілінаў                = 52
 |Даўгата сэкундаў                = 
|Пазыцыя подпісу на мапе          = 
|Водступ подпісу на мапе          = 
|Сайт                             = 
}}
{{Іншыя значэньні}}
'''Аргу́н''' ({{мова-ce|Орга-ГІала, Устрада-ГІала}}) — [[места]] ў [[Чачэнія|Чачэніі]].

Насельніцтва — 32 058 чалавек. Празь места цячэ рака [[Аргун (рака)|Аргун]], якая ўпадае ў раку [[Сунжа|Сунжу]], што ў сваю чаргу ўпадае ў раку [[Церак]]. Места знаходзіцца за 15 кілямэтраў ад места [[Грозны]] — сталіцы Чачэніі. Аргун дзеліцца на старое места — вёска й новае места. Мяжою для гэтага падзелу зьяляецца галоўная вуліца імя Кадырава. З Аргуну паходзіць чацьверты прэзыдэнт [[Ічкерыя|Ічкерыі]] [[Абдул-Халім Садулаеў|Абдул-Халім Абусаламавіч Садулаеў]].

== Паходжаньне места Аргун ==
Паводле паданьня на месцы места Аргун была вёска Ўстаргардай. Ад гэтай назвы ідзе сучасная чачэнская назва места ''Устрадо-ГІала''. Аргун вельмі пацярпеў у часы [[Першая расейска-чачэнская вайна|першай]] і [[Другая расейска-чачэнская вайна|другой]] расейска-чачэнскіх войнаў.

[[Файл:Мечеть в городе Аргун.jpg|міні|Мячэт у Аргуне]]

== Насельніцтва ==
{|class=&quot;standard sortable&quot;
|-
!Народ
!Колькасьць, &lt;br /&gt;чал.
!Памер&lt;br /&gt;ад усяго насельніцтва, %
|-
|[[чачэнцы]]
| align=&quot;right&quot; | 29 323
| align=&quot;right&quot; | 99,32%
|-
|[[расейцы]]
| align=&quot;right&quot; | 66
| align=&quot;right&quot; | 0,22%
|-
|[[кумыкі]]
| align=&quot;right&quot; | 22
| align=&quot;right&quot; | 0,07%
|-
|іншыя
| align=&quot;right&quot; | 73
| align=&quot;right&quot; | 0,25%
|-
|не прызналіся
| align=&quot;right&quot; | 41
| align=&quot;right&quot; | 0,14%
|-
|агулам
| align=&quot;right&quot; | 29 525
| align=&quot;right&quot; | 100,00%
|}

== Прамысловасьць ==
Сёньня Аргун мае цукровы завод, цеплаэлектрастанцыю, завод жалезабэтонных матар’ялаў, млын, зборачны завод аўтамабіляў.

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20081006213600/http://newargun.ru/ Дзяржаўны прарасейскі сайт места Аргун]

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Чачэніі]]</text>
      <sha1>92ofwcswljoxf75wpqam9utapdombwb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ягайлавічы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165506</id>
    <revision>
      <id>2698065</id>
      <parentid>2698036</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T12:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57763-41</username>
        <id>100938</id>
      </contributor>
      <origin>2698065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19795" sha1="9i1f2c2u5ohf3h5z1avzhoc1dyhquqn" xml:space="preserve">{{Род
| Назва                  = Ягайлавічы
| Лацінка                = Jahajłavičy / Jagajłavičy
| Назва ў родным склоне  = Ягайлавічаў
| Назва роду на мове арыгіналу =
| Герб                   = POL COA Jagiellonowie.svg
| Шырыня выявы           =
| Подпіс выявы           =
| Дэвіз                  =
| Дэвіз па-беларуску     =
| Краіна паходжаньня     = [[Вялікае Княства Літоўскае]]
| Тытул                  = 
| Тытулы                 = Вялікі [[князь]], [[кароль]]
| Прызнаныя ў            = Вялікае Княства Літоўскае, [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польскае Каралеўства]], [[Рэч Паспалітая]], [[Каралеўства Вугоршчына]], [[Чэскае Каралеўства]]
| Першы з роду           = [[Ягайла]] (1352—1434)
| Апошні з роду          = [[Жыгімонт Аўгуст]] (1520—1572)
| Адгалінаваньне роду    = [[Гедзімінавічы]], [[Альгердавічы]]
| Адгалінаваньні ад роду = 
}}
'''Ягайлавічы''' (Ягелоны) — валадарская [[дынастыя]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (ВКЛ; 1377—1381, 1382—1387, 1440—1572), [[Польшча|Польшчы]] (1386—1572), [[Вугоршчына|Вугоршчыны]] (1440—1444, 1490—1526) і [[Чэхія|Чэхіі]] (1471—1526). Галіна роду [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічаў]].

== Назва ==
{{Асноўны артыкул|Ягайла (імя)}}

Агала, Агела, Егела, Агел, Егел або Егіла, пазьней Эгела, Эгель, Ягель, Агайл або Агайла (Aggalo&lt;ref name=&quot;Francovich-Onesti-1999-251&quot;&gt;Francovich-Onesti N. Vestigia longobarde in Italia (568—774). Lessico e antroponimia. — Roma, 1999. P. 251.&lt;/ref&gt;, Agella, Agela, Agello&lt;ref name=&quot;Morlicchio-1990-115&quot;&gt;Morlicchio E. Onomastica germanica in Italia meridionale // Dictionnaire historique des noms de famille romans. — Tübingen, 1990. P. 115.&lt;/ref&gt;, Agelo&lt;ref&gt;Reichert H. Lexikon der altgermanischen Namen. I. — Wien, 1987. S. 13.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khallieva Boiché O. Imja et Name, Aux sources de l’anthropnymie germanique, anglo-saxonne et slave. — Presses de l’université Paris-Sorbonne, 2015. P. 341.&lt;/ref&gt;, Egelo&lt;ref&gt;Piel J. M. Sobre a formação dos nomes de mulher medievais hispano-visigodos // Confluência. N. 3, 1992. P. 99.&lt;/ref&gt;, Agel, Aegel&lt;ref&gt;Gantier V. La langue, les noms et le droit des anciens Germains. — Berlin 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=qmRHAAAAYAAJ&amp;q=Aegel#v=snippet&amp;q=Aegel&amp;f=false P. 130, 279].&lt;/ref&gt;, Egel&lt;ref&gt;Nielsen O. Olddanske personnavne. — Kjøbenhavn, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=4eA8AQAAIAAJ&amp;q=Egel#v=snippet&amp;q=Egel&amp;f=false S. 19].&lt;/ref&gt;, Egila, Ecgela&lt;ref&gt;Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham, 2023. P. 118.&lt;/ref&gt;, Eagele&lt;ref&gt;Winkler J. Friesche naamlijst (Onomasticon Frisicum). — Leeuwarden, 1898. [https://books.google.by/books?redir_esc=y&amp;hl=ru&amp;id=L-7gyAEACAAJ&amp;q=Eagele#v=snippet&amp;q=Eagele&amp;f=false S. 76].&lt;/ref&gt;, Egel&lt;ref&gt;Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=YOBwrIPG8IQC&amp;q=%40Agelo+Egel#v=snippet&amp;q=%40Agelo%20Egel&amp;f=false S. 28].&lt;/ref&gt;, Eggel&lt;ref&gt;Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=i13cviZ0xYoC&amp;q=Eggel#v=snippet&amp;q=Eggel&amp;f=false S. 17].&lt;/ref&gt;, Eggeli&lt;ref&gt;Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=DgdXAAAAcAAJ&amp;q=Eggeli#v=snippet&amp;q=Eggeli&amp;f=false S. 14, 163, 714].&lt;/ref&gt;, Jagel&lt;ref&gt;Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=rjU1_4IcvqcC&amp;q=%40Jagel#v=snippet&amp;q=%40Jagel&amp;f=false S. 190].&lt;/ref&gt;, Ageil&lt;ref&gt;[https://lastnames.myheritage.de/last-name/ageil Ursprung und Bedeutung des Nachnamens Ageil], MyHeritage&lt;/ref&gt;, Ageila&lt;ref name=&quot;MyHeritage&quot;&gt;[https://lastnames.myheritage.de/last-name/ageila Ursprung und Bedeutung des Nachnamens Ageila], MyHeritage&lt;/ref&gt;) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня&lt;ref&gt;Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 43.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Morlicchio-1990-115&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Francovich-Onesti-1999-251&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MyHeritage&quot;/&gt;. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Агі|ег- (аг-, ек-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Ягвін]], [[Ягінт]], [[Ягоўд]]; германскія імёны Egwinus, Egind, Egold) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] agis 'страх' або agja 'вастрыё, меч'&lt;ref&gt;Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 39.&lt;/ref&gt;, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.&lt;/ref&gt;. Апроч таго, у старажытных германскіх імёнах шырока бытаваў антрапанімічны суфікс-пашыральнік з элемэнтам -л- (-l-)&lt;ref&gt;Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=YOBwrIPG8IQC&amp;q=personennamen+ulus+olus#v=snippet&amp;q=personennamen%20ulus%20olus&amp;f=false S. 987—992]&lt;/ref&gt;. Адпаведнасьць імя Ягайла германскаму імю Agilo сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў&lt;ref name=&quot;Schmittlein-1948-101&quot;&gt;Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 101.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 1, 1964. P. 86.&lt;/ref&gt;.

== Гаспадары з дынастыі ==
* [[Ягайла]] (у [[Праваслаўе|праваслаўі]] Якаў; 1352—1434), заснавальнік дынастыі, быў старэйшым [[сын]]ам вялікага князя літоўскага [[Альгерд]]а (1295—1377) ''ад 2-ой'' жонкі [[Юльяна Цьвярская|Юльяны Цьвярской]] (1325—1399) і адпаведна ўнукам вялікага князя [[Гедзімін]]а. У траўні 1377 г. заняў вялікакняскі сталец, зь якога ў 1381 г. яго скінуў [[дзядзька]] [[Кейстут]]. У чэрвені 1382 г. вярнуў сабе сталец. У лютым 1386 г., ахрысьціўшыся ў [[каталіцтва]], ажаніўся з польскай каралевай [[Ядвіга Анжуйская|Ядвігай Анжуйскай]] (1370—1399; на стальцы з 1382 г.), дачкой вугорскага і польскага караля [[Людвік I Вялікі|Людвіка І Вялікага]], і заняў польскі сталец пад імем ''Уладзіслава II Ягайлы'' (валадарыў да 1434 г.). У 1387 г. перадаў уладу ў [[ВКЛ]] роднаму малодшаму [[брат]]у [[Скіргайла Альгердавіч|Скіргайлу]] (у праваслаўі Іван; 1354—1394). Да 1440 г. яе трымалі прадстаўнікі іншых галін роду Гедзімінавічаў. У першых 2 [[шлюб]]ах меў па дачцэ, кожная зь якіх памерла пры яго жыцьці: першая — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Лізавета-Баніфацыя||pl|Elżbieta Bonifacja}} (22 чэрвеня—13 ліпеня 1399) памерла на 21 дзень пасьля нараджэньня, другая — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ядвіга Ягайлаўна||en|Hedwig Jagiellon (1408–1431)}} (1408—1431) памерла ў 13-гадовым узросьце. У 4-ым шлюбе з [[Соф’я Гальшанская|Соф’яй Гальшанскай]] (Друцкай; 1405—1461) меў 3-ох сыноў, 2-і зь якіх памёр пры яго жыцьці ў 7-месячным узросьце: Казімер (1426—1427). Дынастыю працягнулі старэйшы і малодшы браты: Уладзіслаў ІІІ (1427—1444) і Казімер-Андрэй (Казімер IV; 1427—1492).
* [[Уладыслаў III Варнэньчык|Уладзіслаў III]] (31 кастрычніка 1424, [[Кракаў]] — 10 лістапада 1444, [[Варна]]), старэйшы сын Ягайлы ад 4-ай жонкі [[Соф’я Гальшанская|Соф’і Гальшанскай]] (Друцкай; 1405—1461), заняў польскі сталец у 1434 г. пасьля сьмерці бацькі. У 1440 г. яго абралі і вугорскім каралём пад імем Уласла V (валадарыў да 1444 г.). Загінуў у {{Артыкул у іншым разьдзеле|Бітва пад Варнай|бітве пад Варнай|en|Battle of Varna}} (цяпер [[Баўгарыя]]) супраць [[Асманская імпэрыя|асманскага]] войска на чале з [[султан]]ам [[Мурад II|Мурадам ІІ]], ад чаго пасьмяротна атрымаў мянушку ''Варнэньчык''. Пасьля яго сьмерці Ягайлавічы страцілі вугорскі сталец.
* [[Казімер Ягайлавіч]] (Казімер-Андрэй; 30 лістапада 1427—7 чэрвеня 1492), малодшы сын Ягайлы і малодшы брат Уладзіслава III, вярнуў Ягайлавічам сталец ВКЛ у 1440 г. пасьля [[забойства]] вялікага князя літоўскага [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] (валадарыў да 1492 г.). У 1447 г. праз 3 гады пасьля сьмерці брата Ўладзіслава ІІІ заняў і польскі сталец пад імем Казімер IV (валадарыў да 1492 г.). У 1454 г. ажаніўся з [[Эльжбэта Аўстрыйская|Эльжбэтай Аўстрыйскай]] (1436—1505), дачкой нямецкага караля [[Альбрэхт II|Альбрэхта ІІ]] [[Габсбургі|Габсбурга]], ад якой меў 6 сыноў і 7 дачок. Сыны: [[Уладзіслаў Ягелончык|Уладзіслаў]] (1456—1516), [[Княжыч Казімер|сьв. Казімер]] (1458—1484), [[Ян I Ольбрахт]] (1459—1501), [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] (1461—1506), [[Жыгімонт Стары]] (1467—1548), [[Фрыдэрык Ягелончык|Фрыдэрык]] (1468—1503).

[[Файл:Giedziminavičy, Jagajłavičy. Гедзімінавічы, Ягайлавічы (L. Decius, 1521).jpg|значак|Фамільнае дрэва дынастыі Гедзімінавічаў і Ягайлавічаў, 1521 г.]]

* {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзіслаў II Ягелончык|Уладзіслаў Ягелончык|en|Vladislaus II of Hungary}} (1 сакавіка 1456, Кракаў — 13 сакавіка 1516, [[Будапэшт|Буда]]), старэйшы сын Казімера Ягайлавіча, стаўся каралём Чэхіі пад імем Уладзіслава ІІ ў 1471 г. і валадарыў да 1516 году. У 1490 г. яго абралі і каралём Вугоршчыны пад імем Уласла VI (валадарыў да 1516 г.). У 3-ім шлюбе ад [[Ганна з Фуа|Ганны з Фуа]] (1484—1506) меў сына [[Людвік II Ягелончык|Людвіка II]] (1506—1526) і дачку [[Ганна Ягелонка (каралева Чэхіі)|Ганну]] (1503, Буда —1547, [[Прага]]), якая выйшла за муж за аўстрыйскага эрцгерцага [[Фэрдынанд I Габсбург|Фэрдынанда I Габсбурга]].
** [[Людвік II Ягелончык|Людвік II]] (1 ліпеня 1506, Буда — 29 жніўня 1526, [[Мохач]]), адзіны сын і спадкаемца Ўладзіслава ІІ, заняў вугорскі і чэскі стальцы ў 1516 г. (Лаяш II) і валадарыў да 1526 году. Загінуў у {{Артыкул у іншым разьдзеле|Бітве пад Мохачам|бітве пад Мохачам|en|Battle of Mohács}} (цяпер поўдзень Вугоршчыны) супраць асманскага войска на чале з султанам [[Сулейман I|Сулейманам I]]. У выніку праз шлюб старэйшай сястры Ганны з аўстрыйскім эрцгерцагам Фэрдынандам I вугорскі і чэскі стальцы перайшлі да Габсбургаў, чые нашчадкі валадарылі ў Вугоршчыне і Чэхіі да 1918 году.
* [[Ян I Ольбрахт]] (27 сьнежня 1459, Кракаў — 17 чэрвеня 1501), 3-і сын Казімера Ягайлавіча, пераняў уладу ў толькі Польшчы ў 1492 г. пасьля сьмерці бацькі. У выніку ўнія з ВКЛ спыніла існаваньне.
* [[Аляксандар Казімеравіч]] (5 жніўня 1461, Кракаў — 19 жніўня 1506), 4-ы сын Казімера Ягайлавіча, стаўся вялікім князем літоўскім у 1492 г. і валадарыў да 1506 году. У 1501 г. заняў і польскі сталец пасьля сьмерці брата Яна І Ольбрахта (валадарыў да 1506 г.).
* [[Жыгімонт Стары]] (1 студзеня 1467, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Казаніца||en|Kozienice}} — 1 красавіка 1548, Кракаў), 5-ы сын Казімера Ягайлавіча, заняў літоўскі і польскі стальцы ў 1506 г. пасьля сьмерці брата Аляксандра Казімеравіча. У 1-ым шлюбе меў 2 дачок: {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ядвіга Баварская||en|Hedwig Jagiellon, Electress of Brandenburg}} (1513—1573), Ганна (1515—1520). У 1517 г. ажаніўся з [[Бона Сфорца|Бонай Сфорцай]] (1494—1557), дачкой мілянскага князя [[Джан Галеаца Сфорца|Джана Галеаца Сфорцы]], ад якой меў сына [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] (1520—1572) і 4 дачок. Другі сын Войцех Ольбрахт памёр у дзень народзінаў 20 верасьня 1527 году. Тры з 4 дачок сталі каралевамі: [[Ізабэла Ягелонка|Ізабэла]] (1519—1559) — каралевай Вугоршчыны (з 1539 г.), [[Ганна Ягелонка|Ганна]] (1523—1596) — вялікай княгіняй літоўскай і каралевай Польшчы (з 1576 г.), [[Кацярына Ягелонка|Кацярына]] (1526—1583) — каралевай Швэцыі (з 1569 г.).
* [[Жыгімонт Аўгуст]] (1 жніўня 1520, Кракаў — 7 ліпеня 1572), сын Жыгімонта Старога і апошні мужчынскі прадстаўнік дынастыі, яшчэ пры жыцьці бацькі ў 1529 г. заняў літоўскі сталец (валадарыў да 1572 г.). У 1548 г. заняў і польскі сталец (валадарыў да 1572 г.). У 1569 г. ВКЛ і Польшча заключылі [[Люблінская унія|Люблінскую ўнію]] аб утварэньні [[Фэдэрацыя|фэдэратыўнай]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], што прадугледжвала адзінага [[манарх]]а&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=[[Анатоль Грыцкевіч]].|частка=Ягайлавічы|загаловак=[[Вялікае Княства Літоўскае (энцыкляпэдыя)|Вялікае Княства Літоўскае]]|арыгінал=|спасылка=http://files.knihi.com/Slounik/01/enc/VKL_2.pdf|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|выданьне=2-ое выд|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]]|год=2007|том=2|старонкі=776|старонак=792|сэрыя=|isbn=978-985-11-0394-8|наклад=3000}}&lt;/ref&gt;.

== Галерэя ==
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; caption=&quot;Ягайлавічы&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Jagajła. Ягайла (J. Tricius, 1677).jpg|[[Ягайла]]
Alaksandar. Аляксандар (XVIII).jpg|[[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]]
Monogrammist PF Sigismund the Old.jpg|[[Жыгімонт Стары]]
Žygimont Aŭgust. Жыгімонт Аўгуст (1750-63).jpg|[[Жыгімонт Аўгуст]]
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}}
* {{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Ягелоны: дынастыя, эпоха, спадчына|арыгінал=|спасылка=|адказны=адказн.рэд. [[Аляксандар Аляксандравіч Каваленя|Аляксандар Каваленя]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларуская навука]]|год=2007|том=|старонкі=|старонак=402|сэрыя=|isbn=978-985-08-0869-1|наклад=250}}

[[Катэгорыя:Ягайлавічы]]
[[Катэгорыя:Гедзімінавічы]]
[[Катэгорыя:Каралеўскія дынастыі]]
[[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1377 годзе]]</text>
      <sha1>9i1f2c2u5ohf3h5z1avzhoc1dyhquqn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698072</id>
      <parentid>2698065</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T12:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57763-41</username>
        <id>100938</id>
      </contributor>
      <origin>2698072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19795" sha1="bepmeqfvbtzmqtijm0nn1y4f10pac71" xml:space="preserve">{{Род
| Назва                  = Яґайлавічы
| Лацінка                = Jagajłavičy / Jahajłavičy
| Назва ў родным склоне  = Ягайлавічаў
| Назва роду на мове арыгіналу =
| Герб                   = POL COA Jagiellonowie.svg
| Шырыня выявы           =
| Подпіс выявы           =
| Дэвіз                  =
| Дэвіз па-беларуску     =
| Краіна паходжаньня     = [[Вялікае Княства Літоўскае]]
| Тытул                  = 
| Тытулы                 = Вялікі [[князь]], [[кароль]]
| Прызнаныя ў            = Вялікае Княства Літоўскае, [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польскае Каралеўства]], [[Рэч Паспалітая]], [[Каралеўства Вугоршчына]], [[Чэскае Каралеўства]]
| Першы з роду           = [[Ягайла]] (1352—1434)
| Апошні з роду          = [[Жыгімонт Аўгуст]] (1520—1572)
| Адгалінаваньне роду    = [[Гедзімінавічы]], [[Альгердавічы]]
| Адгалінаваньні ад роду = 
}}
'''Ягайлавічы''' (Ягелоны) — валадарская [[дынастыя]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (ВКЛ; 1377—1381, 1382—1387, 1440—1572), [[Польшча|Польшчы]] (1386—1572), [[Вугоршчына|Вугоршчыны]] (1440—1444, 1490—1526) і [[Чэхія|Чэхіі]] (1471—1526). Галіна роду [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічаў]].

== Назва ==
{{Асноўны артыкул|Ягайла (імя)}}

Агала, Агела, Егела, Агел, Егел або Егіла, пазьней Эгела, Эгель, Ягель, Агайл або Агайла (Aggalo&lt;ref name=&quot;Francovich-Onesti-1999-251&quot;&gt;Francovich-Onesti N. Vestigia longobarde in Italia (568—774). Lessico e antroponimia. — Roma, 1999. P. 251.&lt;/ref&gt;, Agella, Agela, Agello&lt;ref name=&quot;Morlicchio-1990-115&quot;&gt;Morlicchio E. Onomastica germanica in Italia meridionale // Dictionnaire historique des noms de famille romans. — Tübingen, 1990. P. 115.&lt;/ref&gt;, Agelo&lt;ref&gt;Reichert H. Lexikon der altgermanischen Namen. I. — Wien, 1987. S. 13.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khallieva Boiché O. Imja et Name, Aux sources de l’anthropnymie germanique, anglo-saxonne et slave. — Presses de l’université Paris-Sorbonne, 2015. P. 341.&lt;/ref&gt;, Egelo&lt;ref&gt;Piel J. M. Sobre a formação dos nomes de mulher medievais hispano-visigodos // Confluência. N. 3, 1992. P. 99.&lt;/ref&gt;, Agel, Aegel&lt;ref&gt;Gantier V. La langue, les noms et le droit des anciens Germains. — Berlin 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=qmRHAAAAYAAJ&amp;q=Aegel#v=snippet&amp;q=Aegel&amp;f=false P. 130, 279].&lt;/ref&gt;, Egel&lt;ref&gt;Nielsen O. Olddanske personnavne. — Kjøbenhavn, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=4eA8AQAAIAAJ&amp;q=Egel#v=snippet&amp;q=Egel&amp;f=false S. 19].&lt;/ref&gt;, Egila, Ecgela&lt;ref&gt;Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham, 2023. P. 118.&lt;/ref&gt;, Eagele&lt;ref&gt;Winkler J. Friesche naamlijst (Onomasticon Frisicum). — Leeuwarden, 1898. [https://books.google.by/books?redir_esc=y&amp;hl=ru&amp;id=L-7gyAEACAAJ&amp;q=Eagele#v=snippet&amp;q=Eagele&amp;f=false S. 76].&lt;/ref&gt;, Egel&lt;ref&gt;Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=YOBwrIPG8IQC&amp;q=%40Agelo+Egel#v=snippet&amp;q=%40Agelo%20Egel&amp;f=false S. 28].&lt;/ref&gt;, Eggel&lt;ref&gt;Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=i13cviZ0xYoC&amp;q=Eggel#v=snippet&amp;q=Eggel&amp;f=false S. 17].&lt;/ref&gt;, Eggeli&lt;ref&gt;Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=DgdXAAAAcAAJ&amp;q=Eggeli#v=snippet&amp;q=Eggeli&amp;f=false S. 14, 163, 714].&lt;/ref&gt;, Jagel&lt;ref&gt;Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=rjU1_4IcvqcC&amp;q=%40Jagel#v=snippet&amp;q=%40Jagel&amp;f=false S. 190].&lt;/ref&gt;, Ageil&lt;ref&gt;[https://lastnames.myheritage.de/last-name/ageil Ursprung und Bedeutung des Nachnamens Ageil], MyHeritage&lt;/ref&gt;, Ageila&lt;ref name=&quot;MyHeritage&quot;&gt;[https://lastnames.myheritage.de/last-name/ageila Ursprung und Bedeutung des Nachnamens Ageila], MyHeritage&lt;/ref&gt;) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня&lt;ref&gt;Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 43.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Morlicchio-1990-115&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Francovich-Onesti-1999-251&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MyHeritage&quot;/&gt;. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Агі|ег- (аг-, ек-)]] ([[Імёны ліцьвінаў|імёны]] [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Ягвін]], [[Ягінт]], [[Ягоўд]]; германскія імёны Egwinus, Egind, Egold) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] agis 'страх' або agja 'вастрыё, меч'&lt;ref&gt;Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 39.&lt;/ref&gt;, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'&lt;ref&gt;{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.&lt;/ref&gt;. Апроч таго, у старажытных германскіх імёнах шырока бытаваў антрапанімічны суфікс-пашыральнік з элемэнтам -л- (-l-)&lt;ref&gt;Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=YOBwrIPG8IQC&amp;q=personennamen+ulus+olus#v=snippet&amp;q=personennamen%20ulus%20olus&amp;f=false S. 987—992]&lt;/ref&gt;. Адпаведнасьць імя Ягайла германскаму імю Agilo сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў&lt;ref name=&quot;Schmittlein-1948-101&quot;&gt;Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 101.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 1, 1964. P. 86.&lt;/ref&gt;.

== Гаспадары з дынастыі ==
* [[Ягайла]] (у [[Праваслаўе|праваслаўі]] Якаў; 1352—1434), заснавальнік дынастыі, быў старэйшым [[сын]]ам вялікага князя літоўскага [[Альгерд]]а (1295—1377) ''ад 2-ой'' жонкі [[Юльяна Цьвярская|Юльяны Цьвярской]] (1325—1399) і адпаведна ўнукам вялікага князя [[Гедзімін]]а. У траўні 1377 г. заняў вялікакняскі сталец, зь якога ў 1381 г. яго скінуў [[дзядзька]] [[Кейстут]]. У чэрвені 1382 г. вярнуў сабе сталец. У лютым 1386 г., ахрысьціўшыся ў [[каталіцтва]], ажаніўся з польскай каралевай [[Ядвіга Анжуйская|Ядвігай Анжуйскай]] (1370—1399; на стальцы з 1382 г.), дачкой вугорскага і польскага караля [[Людвік I Вялікі|Людвіка І Вялікага]], і заняў польскі сталец пад імем ''Уладзіслава II Ягайлы'' (валадарыў да 1434 г.). У 1387 г. перадаў уладу ў [[ВКЛ]] роднаму малодшаму [[брат]]у [[Скіргайла Альгердавіч|Скіргайлу]] (у праваслаўі Іван; 1354—1394). Да 1440 г. яе трымалі прадстаўнікі іншых галін роду Гедзімінавічаў. У першых 2 [[шлюб]]ах меў па дачцэ, кожная зь якіх памерла пры яго жыцьці: першая — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Лізавета-Баніфацыя||pl|Elżbieta Bonifacja}} (22 чэрвеня—13 ліпеня 1399) памерла на 21 дзень пасьля нараджэньня, другая — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ядвіга Ягайлаўна||en|Hedwig Jagiellon (1408–1431)}} (1408—1431) памерла ў 13-гадовым узросьце. У 4-ым шлюбе з [[Соф’я Гальшанская|Соф’яй Гальшанскай]] (Друцкай; 1405—1461) меў 3-ох сыноў, 2-і зь якіх памёр пры яго жыцьці ў 7-месячным узросьце: Казімер (1426—1427). Дынастыю працягнулі старэйшы і малодшы браты: Уладзіслаў ІІІ (1427—1444) і Казімер-Андрэй (Казімер IV; 1427—1492).
* [[Уладыслаў III Варнэньчык|Уладзіслаў III]] (31 кастрычніка 1424, [[Кракаў]] — 10 лістапада 1444, [[Варна]]), старэйшы сын Ягайлы ад 4-ай жонкі [[Соф’я Гальшанская|Соф’і Гальшанскай]] (Друцкай; 1405—1461), заняў польскі сталец у 1434 г. пасьля сьмерці бацькі. У 1440 г. яго абралі і вугорскім каралём пад імем Уласла V (валадарыў да 1444 г.). Загінуў у {{Артыкул у іншым разьдзеле|Бітва пад Варнай|бітве пад Варнай|en|Battle of Varna}} (цяпер [[Баўгарыя]]) супраць [[Асманская імпэрыя|асманскага]] войска на чале з [[султан]]ам [[Мурад II|Мурадам ІІ]], ад чаго пасьмяротна атрымаў мянушку ''Варнэньчык''. Пасьля яго сьмерці Ягайлавічы страцілі вугорскі сталец.
* [[Казімер Ягайлавіч]] (Казімер-Андрэй; 30 лістапада 1427—7 чэрвеня 1492), малодшы сын Ягайлы і малодшы брат Уладзіслава III, вярнуў Ягайлавічам сталец ВКЛ у 1440 г. пасьля [[забойства]] вялікага князя літоўскага [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] (валадарыў да 1492 г.). У 1447 г. праз 3 гады пасьля сьмерці брата Ўладзіслава ІІІ заняў і польскі сталец пад імем Казімер IV (валадарыў да 1492 г.). У 1454 г. ажаніўся з [[Эльжбэта Аўстрыйская|Эльжбэтай Аўстрыйскай]] (1436—1505), дачкой нямецкага караля [[Альбрэхт II|Альбрэхта ІІ]] [[Габсбургі|Габсбурга]], ад якой меў 6 сыноў і 7 дачок. Сыны: [[Уладзіслаў Ягелончык|Уладзіслаў]] (1456—1516), [[Княжыч Казімер|сьв. Казімер]] (1458—1484), [[Ян I Ольбрахт]] (1459—1501), [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] (1461—1506), [[Жыгімонт Стары]] (1467—1548), [[Фрыдэрык Ягелончык|Фрыдэрык]] (1468—1503).

[[Файл:Giedziminavičy, Jagajłavičy. Гедзімінавічы, Ягайлавічы (L. Decius, 1521).jpg|значак|Фамільнае дрэва дынастыі Гедзімінавічаў і Ягайлавічаў, 1521 г.]]

* {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзіслаў II Ягелончык|Уладзіслаў Ягелончык|en|Vladislaus II of Hungary}} (1 сакавіка 1456, Кракаў — 13 сакавіка 1516, [[Будапэшт|Буда]]), старэйшы сын Казімера Ягайлавіча, стаўся каралём Чэхіі пад імем Уладзіслава ІІ ў 1471 г. і валадарыў да 1516 году. У 1490 г. яго абралі і каралём Вугоршчыны пад імем Уласла VI (валадарыў да 1516 г.). У 3-ім шлюбе ад [[Ганна з Фуа|Ганны з Фуа]] (1484—1506) меў сына [[Людвік II Ягелончык|Людвіка II]] (1506—1526) і дачку [[Ганна Ягелонка (каралева Чэхіі)|Ганну]] (1503, Буда —1547, [[Прага]]), якая выйшла за муж за аўстрыйскага эрцгерцага [[Фэрдынанд I Габсбург|Фэрдынанда I Габсбурга]].
** [[Людвік II Ягелончык|Людвік II]] (1 ліпеня 1506, Буда — 29 жніўня 1526, [[Мохач]]), адзіны сын і спадкаемца Ўладзіслава ІІ, заняў вугорскі і чэскі стальцы ў 1516 г. (Лаяш II) і валадарыў да 1526 году. Загінуў у {{Артыкул у іншым разьдзеле|Бітве пад Мохачам|бітве пад Мохачам|en|Battle of Mohács}} (цяпер поўдзень Вугоршчыны) супраць асманскага войска на чале з султанам [[Сулейман I|Сулейманам I]]. У выніку праз шлюб старэйшай сястры Ганны з аўстрыйскім эрцгерцагам Фэрдынандам I вугорскі і чэскі стальцы перайшлі да Габсбургаў, чые нашчадкі валадарылі ў Вугоршчыне і Чэхіі да 1918 году.
* [[Ян I Ольбрахт]] (27 сьнежня 1459, Кракаў — 17 чэрвеня 1501), 3-і сын Казімера Ягайлавіча, пераняў уладу ў толькі Польшчы ў 1492 г. пасьля сьмерці бацькі. У выніку ўнія з ВКЛ спыніла існаваньне.
* [[Аляксандар Казімеравіч]] (5 жніўня 1461, Кракаў — 19 жніўня 1506), 4-ы сын Казімера Ягайлавіча, стаўся вялікім князем літоўскім у 1492 г. і валадарыў да 1506 году. У 1501 г. заняў і польскі сталец пасьля сьмерці брата Яна І Ольбрахта (валадарыў да 1506 г.).
* [[Жыгімонт Стары]] (1 студзеня 1467, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Казаніца||en|Kozienice}} — 1 красавіка 1548, Кракаў), 5-ы сын Казімера Ягайлавіча, заняў літоўскі і польскі стальцы ў 1506 г. пасьля сьмерці брата Аляксандра Казімеравіча. У 1-ым шлюбе меў 2 дачок: {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ядвіга Баварская||en|Hedwig Jagiellon, Electress of Brandenburg}} (1513—1573), Ганна (1515—1520). У 1517 г. ажаніўся з [[Бона Сфорца|Бонай Сфорцай]] (1494—1557), дачкой мілянскага князя [[Джан Галеаца Сфорца|Джана Галеаца Сфорцы]], ад якой меў сына [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] (1520—1572) і 4 дачок. Другі сын Войцех Ольбрахт памёр у дзень народзінаў 20 верасьня 1527 году. Тры з 4 дачок сталі каралевамі: [[Ізабэла Ягелонка|Ізабэла]] (1519—1559) — каралевай Вугоршчыны (з 1539 г.), [[Ганна Ягелонка|Ганна]] (1523—1596) — вялікай княгіняй літоўскай і каралевай Польшчы (з 1576 г.), [[Кацярына Ягелонка|Кацярына]] (1526—1583) — каралевай Швэцыі (з 1569 г.).
* [[Жыгімонт Аўгуст]] (1 жніўня 1520, Кракаў — 7 ліпеня 1572), сын Жыгімонта Старога і апошні мужчынскі прадстаўнік дынастыі, яшчэ пры жыцьці бацькі ў 1529 г. заняў літоўскі сталец (валадарыў да 1572 г.). У 1548 г. заняў і польскі сталец (валадарыў да 1572 г.). У 1569 г. ВКЛ і Польшча заключылі [[Люблінская унія|Люблінскую ўнію]] аб утварэньні [[Фэдэрацыя|фэдэратыўнай]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], што прадугледжвала адзінага [[манарх]]а&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=[[Анатоль Грыцкевіч]].|частка=Ягайлавічы|загаловак=[[Вялікае Княства Літоўскае (энцыкляпэдыя)|Вялікае Княства Літоўскае]]|арыгінал=|спасылка=http://files.knihi.com/Slounik/01/enc/VKL_2.pdf|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|выданьне=2-ое выд|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]]|год=2007|том=2|старонкі=776|старонак=792|сэрыя=|isbn=978-985-11-0394-8|наклад=3000}}&lt;/ref&gt;.

== Галерэя ==
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; caption=&quot;Ягайлавічы&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Jagajła. Ягайла (J. Tricius, 1677).jpg|[[Ягайла]]
Alaksandar. Аляксандар (XVIII).jpg|[[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]]
Monogrammist PF Sigismund the Old.jpg|[[Жыгімонт Стары]]
Žygimont Aŭgust. Жыгімонт Аўгуст (1750-63).jpg|[[Жыгімонт Аўгуст]]
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}}
* {{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Ягелоны: дынастыя, эпоха, спадчына|арыгінал=|спасылка=|адказны=адказн.рэд. [[Аляксандар Аляксандравіч Каваленя|Аляксандар Каваленя]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларуская навука]]|год=2007|том=|старонкі=|старонак=402|сэрыя=|isbn=978-985-08-0869-1|наклад=250}}

[[Катэгорыя:Ягайлавічы]]
[[Катэгорыя:Гедзімінавічы]]
[[Катэгорыя:Каралеўскія дынастыі]]
[[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1377 годзе]]</text>
      <sha1>bepmeqfvbtzmqtijm0nn1y4f10pac71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асьці</title>
    <ns>0</ns>
    <id>218147</id>
    <revision>
      <id>2698110</id>
      <parentid>2659384</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:47:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2698110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6344" sha1="i0tjwfa7zdmpwsgh9ce1zgooa7e7z0r" xml:space="preserve">{{населены пункт
|Шырата паўшар’е = паўночнае
 |Шырата градусаў = 44
 |Шырата хвілінаў = 54
 |Шырата сэкундаў = 00
|Даўгата паўшар’е = усходняе
 |Даўгата градусаў = 8
 |Даўгата хвілінаў = 12
 |Даўгата сэкундаў = 25
}}
'''Асьці''' ({{мова-it|Asti}}; [[п’емонцкая мова|па-п’емонцку]]: ''Ast'') — італьянскі горад, сталіца аднайменнай правінцыі [[П’емонт]]у. Сталіца старажытнага рэгіёну Астэсана. Гэта чацьвертая паводле колькасьці насельніцтва грамада рэгіёну і шостая паводле плошчы.

== Гісторыя ==
Людзі пасяліліся ў рэгіёне яшчэ ў часы [[нэаліт]]у. У 124 годзе да н. э. на месьце сучаснага гораду рымляне пабудавалі тут [[каструм]], які атрымаў назву Аста. У 89 годзе да н. э. паселішча атрымала статус калёніі, а пазьней [[муцыпіюм]]у.

[[Файл:Asti Cathedral.jpg|значак|зьлева|Катэдра Асьці.]]
Горад меў вырашальнае значэньне на раньніх этапах барбарскіх нашэсьцяў, якія штурмавалі Італію ў часы падзеньня [[Заходняя Рымская імпэрыя|Заходняй Рымскай імпэрыі]]. У пачатку 402 году вэстготы ўварваліся ў паўночную Італію і наступалі на [[Мілян]], які на той час быў сталіцай імпэрыі. Малады імпэратар [[Ганорыюс]] вымушаны быў бегчы з сталіцы. Ён накіроўваўся ў [[Арль]], але ягоны шлях быў адрэзаны гоцкай кавалерыяй. У выніку валадар быў змушаны хавацца ў Асьце. Готы трымалі Асту ў аблозе да сакавіка. Войны спустошылі землі і зьменшылі эканамічны патэнцыял места.

Пазьней горад быў рэзыдэнцыяй герцагства Асьці. У нейкі час горад кіраваўся мясцовым біскупам. Асьці стаў адной зь першых свабодных камунаў у Італіі з правам біць уласныя манэты. Горад стаў адным з найважнейшых гандлёвых цэнтраў паміж XII і XIII стагодзьдзямі, калі ягоныя купцы разьвівалі гандаль ва ўсёй Эўропе. У прыватнасьці, камуна імкнулася атрымаць кантроль над прыбытковымі гандлёвымі шляхамі, якія вядуць на поўнач ад лігурыйскіх партоў. Горад браў удзел у войнах [[гвэльфы і гібэліны|гвэльфаў і гібэлінаў]]. У 1314 годзе Асьці трапіў пад уладу караля Нэапаля [[Робэрт Анжу|Робэрта Анжу]], пасьля чаго свабодная рэспубліка Асьці спыніла сваё існаваньне.

За выключэньнем некалькіх кароткіх пэрыядаў пад кіраваньнем [[Вісконці]], [[Манфэрата]] і [[Сфорцы|Сфорца]], Асьці заставаўся пад кантролем [[Валюа (дынастыя)|Валюа]]. У рэшце рэшт ён беспасярэдна падпарадкоўваўся францускай кароне. Асьці быў адным з галоўных савойскіх апорных пунктаў у наступных войнах. У 1616 годзе, абложаны гішпанскім губэрнатарам Міляну, яго абараняў сам герцаг [[Карл Эмануіл I]]. У XVII стагодзьдзе места пацярпела ад пошасьці [[чума|чумы]]. У лістападзе 1703 годзе, падчас [[Вайна за гішпанскую спадчыну|Вайны за гішпанскую спадчыну]], Асьці зноў трапіў да Францыі, але ён быў адваяваны ў 1705 годзе [[Віктар Амадэй II|Віктарам Амадэем II]]. За часам [[Напалеонаўскія войны|Напалеонаўскіх войнаў]] Асьці зноў быў захоплены французамі. Сам [[Напалеон I Банапарт|Напалеон]] наведаў места 29 красавіка 1805 году, але быў сустрэты мяшчанамі даволі прахалодна. У 1814 годзе Асьці вярнуўся пад кіраваньне П’емонту.

== Культура ==
Асьці шырока вядома сваімі вінамі, у асаблівасьці Asti Spumante. Штогод у верасьні ладзіцца адно з найважнейшых вінных конкурсаў у Італіі, пад назвай Douja d’Or. Таксама вядомы гістарычны фэстываль [[Паліё Асьці|Паліё]], адно з найстарэйшых падзеяў Італіі, якое ладзіцца ў верасьні і завяршаецца коннай гонкай безь сядла. У апошні час значнасьць набыў мясцовы фэстываль ежы і віна, дзе больш за 40 прафэсіяналаў з правінцыі Асьці прапануюць пакаштаваць свае гастранамічныя стравы.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20220305144432/https://www.comune.asti.it/ Афіцыйны сайт].

[[Катэгорыя:Асьці]]</text>
      <sha1>i0tjwfa7zdmpwsgh9ce1zgooa7e7z0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Венанцы Бутрым</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238667</id>
    <revision>
      <id>2698133</id>
      <parentid>2687438</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T09:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shapoklya78</username>
        <id>23778</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Мастакоўская творчасьць */ ў</comment>
      <origin>2698133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7806" sha1="5cki1m4buir66dzqunezcjxbn4ppy5e" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Бутрым (прозьвішча)}}
{{Пісьменьнік
|Лацінка = Vienancy Butrym
|Партрэт = Венанцы Бутрым.jpg
}}
'''Венанцы Вікенцьевіч Бутрым''' ({{Нарадзіўся|9|9|1936}}, [[Баранавічы]] — {{Памёр|16|8|2003}}, Баранавічы) — беларускі пісьменьнік і мастак.

== Жыцьцяпіс ==
У 1965 годзе скончыў Менскую мастацкую вучэльню. Спэцыяльнасьць — рысаваньне і маляваньне. У часе навучаньня, у 1963—1965 гадох, працаваў настаўнікам рысаваньня і маляваньня ў сярэдняй школе № 9 Менску. Па заканчэньні навучаньня вярнуўся ў Баранавічы і 2 гады працаваў настаўнікам паводле сваёй спэцыяльнасьці ў сярэдняй школе № 1.

У 1967—1996 гадох, да выхаду на пэнсію, працаваў мастаком у Баранавічах у Берасьцейскіх мастацка-вытворчых майстэрнях, перайменаваных пазьней у камбінат «Мастацтва» Мастацкага фонду БССР.

== Творчасьць ==
Займаўся творчасьцю ў галіне малярства і графікі, а таксама літаратурнай творчасьцю: пісаў вершы і прозу на беларускай і расейскай мовах.

=== Мастакоўская творчасьць ===
Паводле сваёй працы афармляў частку экспазыцый Баранавіцкага краязнаўчага музэю, экспазыцыі Музэю гісторыі чыгуначнага транспарту, школьныя музэі. Выканаў вітражы для ЗАГСу, якія цяпер аздабляюць Палац дзіцячай творчасьці ў Баранавічах.

У час, вольны ад працы мастака-афарміцеля, займаўся мастацкай творчасьцю ў галіне малярства і графікі. Стварыў агулам каля 30 карцін. Засталіся таксама эцюды і малюнкі. Аздобіў малюнкамі і свае кнігі «У барвах зямлі» і «Паралелі». Аформіў ён і кнігу паэзіі [[Іван Лагвіновіч|Івана Лагвіновіча]] «Разлукі выраёвыя».

=== Літаратурная творчасьць ===
Дэбютаваў у друку ў кастрычніку 1974 году ў часопісе [[Маладосць]] чатырма вершамі&lt;ref&gt;Алесь Бакач, [https://web.archive.org/web/20210202204143/http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/bak2302ec.html «О, тонкі майстра…». Памяці паэта, празаіка, мастака Венанцыя Бутрыма] // Дзеяслоў, 2012.&lt;/ref&gt;. У студзеньскім нумары «Маладосці» за 1976 год пабачыла сьвет яго апавяданьне «Ліпеньскім днём». У чэрвені таго ж году часопіс «Нёман» надрукаваў яго аповесьць «Юнгі».

На літаратурную творчасьць Бутрыма зьвярнуў увагу [[Барыс Іванавіч Сачанка|Барыс Сачанка]] ў аглядным артыкуле газэты «[[Літаратура і мастацтва]]» за 24 сьнежня 1976 году. Берасьцейская абласная газэта «Заря» ад 30 красавіка 1977 году надрукавала артыкул «Санэты Бутрыма», напісаны пісьменьнікам [[Уладзімер Калесьнік|Уладзімерам Калесьнікам]], і ніжэй тры санэты.

У 1998 годзе ў зборніку выбранай беларускай паэзіі «Агледзіны» быў надрукаваны яго верш «Варта». У зборніку «Дзень паэзіі» за 1989 год быў надрукаваны яго верш «Каляровая літаграфія». Сем вершаў Бутрыма выйшлі ў альманаху «Дзядзінец. Паэзія Берасцейшчыны» у 1999 годзе. У 1997, 2000 і 2006 гадох падборкі вершаў Бутрыма былі надрукаваны ў літаратурным альманаху Баранавічаў «Сьвятліца». Друкаваўся і ў мясцовай прэсе, а таксама ў газэце [[Наша слова]].

У 2001 годзе выйшла кніга паэзіі «У барвах зямлі». У сьнежні 2002 году два вершы Бутрыма надрукаваў часопіс «Полымя». У гэтым жа 2002 годзе ў калектыўным зборніку «Верш на свабоду» надрукаваны і яго верш «Змые пыл, жыватворным напоіць…» У 2003 годзе два вершы Бутрыма трапілі ў анталёгію выбранай беларускай паэзіі ХХ стагодзьдзя «Краса і сіла».

У кастрычніку 2003 году, праз два месяцы па сьмерці, пабачыла сьвет яго другая кніга паэзіі «Паралелі». Наклад кнігі 250 асобнікаў. У 2006 годзе выйшаў зборнік расейскамоўнай паэзіі Бутрыма «В пространстве и времени».

== Кнігі ==
* 2001 — «У барвах зямлі», паэзія
* 2003 — «Паралелі», паэзія
* 2007 — «В пространстве и времени», паэзія
* 2011 — «Маўклівыя сумныя птушкі», проза
* 2014 — «Дзён маіх лепшыя дні», проза

== Памяць ==
У Баранавічах ёсьць памятная шыльда ў гонар Бутрыма&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210416233453/https://www.intex-press.by/2014/03/30/baranavichy-paetychnyya/ Баранавічы паэтычныя], [[intex-press]], 30.03.2014&lt;/ref&gt;.

== Глядзіце таксама ==
* [[Бутрым]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://kamunikat.org/Butrym_Viency.html Венанцы Бутрым]{{Недаступная спасылка|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на kamunikat.org
* [https://web.archive.org/web/20210202204143/http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/bak2302ec.html «О, тонкі майстра…». Памяці паэта, празаіка, мастака Венанцыя Бутрыма], Алесь Бакач. Дзеяслоў 2012

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Бутрым, Венанцы}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баранавічах]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Баранавічах]]
[[Катэгорыя:Беларускія літаратары]]
[[Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі]]
[[Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі]]
[[Катэгорыя:Асобы Баранавічаў]]</text>
      <sha1>5cki1m4buir66dzqunezcjxbn4ppy5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларускі асобны батальён у складзе войска Летувы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240653</id>
    <revision>
      <id>2698085</id>
      <parentid>2586113</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T18:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Франак Радзівіл</username>
        <id>96369</id>
      </contributor>
      <origin>2698085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7414" sha1="lcej8qgw8i4fgvc77pdyvkyznva740e" xml:space="preserve">{{Вайсковае падразьдзяленьне
|назва               = Беларускі асобны батальён у складзе войска Летувы
|арыгінальная назва  = 
|выява               = [[File:Flag of the Belarusian Separate Battalion of the Lithuanian Army.svg|250px|border]]
|подпіс выявы        = 
|гады                = 1919—1923
|краіна              = [[Летува]]
|краіны              = 
|падпарадкаваньне    = 
|у складзе           = 
|тып                 = 
|уключае ў сябе      = 
|роля                = 
|ролі                = 
|памер               = 
|камандная структура = 
|разьмяшчэньне       = 
|мянушка             = 
|мянушкі             = 
|заступнік           = 
|заступнікі          = 
|дэвіз               = 
|колеры              = 
|марш                = 
|талісман            = 
|узбраеньне          = 
|войны               = [[Вайна за незалежнасьць Летувы]]
|бітвы               = 
|знакі ўзнагароды    = 
|дзейны камандзір    = 
|вядомыя камандзіры  = 
}}

'''Беларускі асобны батальён у складзе войска Летувы''' ({{мова-lt|Baltgudžių atskiras batalionas|скарочана}}) — [[Беларусы|беларуская]] вайсковая адзінка ў складзе войска [[Летува|Летувы]], якая ваявала за незалежнасьць краіны ў 1919—1920 гадох. Жаўнеры батальёну ўдзельнічалі ў баях супраць бальшавікоў і палякаў. Пры штабе батальёну на беларускай мове выдаваўся часопіс «[[Варта Бацькаўшчыны]]»&lt;ref&gt;Гурневіч Д. [https://www.svaboda.org/a/29773808.html Сем беларускіх сьлядоў літоўскай незалежнасьці], [[Радыё Свабода]], 16 лютага 2019 г.&lt;/ref&gt;. 

== Гісторыя ==
[[Файл:Афіцэры Беларускага асобнага батальёна Літоўскай арміі. Віньетка. 1921?.jpg|значак|зьлева|Афіцэры Беларускага асобнага батальёна пад [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальнымі]] [[Бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белым сьцягам]] і гербам [[Пагоня]]й, 1921 г.]]
[[Файл:Жаўнеры Беларускага асобнага батальёна са сцягам.jpg|значак|Жаўнеры Беларускага асобнага батальёну зь сьцягам, да 1923 г.]]
[[Файл:Biełaruski asobny bataljon. Беларускі асобны батальён (1921).jpg|значак|Жаўнеры Батальёну на фронце [[Сярэя]] — [[Мерач]], 1921 г.]]

Загадам Міністэрства абароны Летувы ад 11 сакавіка 1919 году № 47 § 17 дазвалялася пачаць з 27 лютага фармаваньне роты ахвотнікаў у [[Коўна|Коўне]] колькасьцю да 200 жаўнераў. 12 красавіка роту ахвотнікаў перайменавалі ў 5-ую роту 1-га беларускага Гарадзенскага палку, камандзірам якой прызначылі афіцэра Яніцкага. Пазьней 5-ю роту перайменавалі ў 1-ую асобную беларускую роту. 27 чэрвеня рота прысутнічала на аглядзе войскаў у мястэчку [[Абэле]]. З 29 чэрвеня да 7 ліпеня 1-ая асобная беларуская рота займала пазыцыі Дарожка — Юнкуны — Буракішкі (на ўсход ад станцыі Абэле). За гэты час адбыліся дзьве перастрэлкі з бальшавікамі каля млыну Цукрынішкаў, што стала пачаткам баявога шляху роты. У ліпені — сьнежні 1919 году 1-ая асобная беларуская рота пераважна брала ўдзел у баях з бальшавікамі, 28 ліпеня адбыўся бой з польскім войскам каля мястэчак [[Друскенікі|Друскенікаў]] і [[Лейпуны|Лейпуноў]]. 15 кастрычніка прыбыла на фронт 2-ая беларуская асобная рота з часткай беларускага эскадрону. 

17 лістапада 1919 году загадам Міністэрства абароны Летувы № 190 § 9 1-ую і 2-ую беларускія роты аб’ядналі ў Беларускі асобны батальён, сьцягам якога стаў [[Бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белы сьцяг]] з [[Пагоня]]й. 15 студзеня 1920 году Беларускі асобны батальён стаў запасным батальёнам 2-ой брыгады, у кастрычніку — лістападзе браў удзел у баях з палякамі.

У 1922 годзе футбольны клюб Беларускага асобнага батальёну «BAB Kaunas» удзельнічаў у першым чэмпіянаце Летувы па футболе і заняў шостае месца.

У 1923 годзе ўлады Летувы расфармавалі Беларускі асобны батальён&lt;ref&gt;Ружанцоў А. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10209/%D0%A0%D1%83%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%BE%D1%9E_%D0%90._%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%9E_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B5_1918-1920.html Беларускія войскі ў Літве 1918—1920. Кароткі вайскова-гістарычны абгляд] // Спадчына. № 4, 1993. С. 23—36.&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Ружанцоў А. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10209/%D0%A0%D1%83%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%BE%D1%9E_%D0%90._%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%9E_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B5_1918-1920.html Беларускія войскі ў Літве 1918—1920. Кароткі вайскова-гістарычны абгляд] // Спадчына. № 4, 1993. С. 23—36
{{Беларусы ў Прыбалтыцы}}
[[Катэгорыя:Беларусы ў Летуве]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Летувы]]
[[Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні, створаныя ў 1919 годзе]]
[[Катэгорыя:Колішнія беларускія вайсковыя арганізацыі]]
[[Катэгорыя:1919 год у Летуве]]
[[Катэгорыя:Зьніклі ў 1923 годзе]]</text>
      <sha1>lcej8qgw8i4fgvc77pdyvkyznva740e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Царква Сьвятога Спаса (Барань)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245704</id>
    <revision>
      <id>2698088</id>
      <parentid>2698046</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T19:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SergeiSEE</username>
        <id>38150</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне  літаратура</comment>
      <origin>2698088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18476" sha1="77eqfktdjd1jrof57uyana7esbu23aj" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні}}
{{Славутасьць 
|Тып                      = Помнік сакральнай архітэктуры
|Назва                    = Царква Сьвятога Спаса
|Арыгінальная назва       =
|Выява                    = Stročycy - 09.jpg
|Подпіс выявы             = Спаская царква
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Назва месцазнаходжаньня  = 
|Месцазнаходжаньне        = [[Барань]] (ад пачатку) &lt;br&gt; [[Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту]]
|Канфэсія                 = 
|Эпархія                  = 
|Ордэнская прыналежнасьць = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекту            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадваньне        = 
|Заснаваньне              = 1704
|Асноўныя даты            = {{Славутасьць/Даты||||||}}
|Скасаваны                =
|Пачатак будаўніцтва      =
|Канчатак будаўніцтва     =
|Будынкі                  = {{Славутасьць/Будынкі||||||}}
|Прыбудоўкі               =
|Вядомыя насельнікі       =
|Рэліквіі                 =
|Плябан                   =
|Стан                     =
|Шырата паўшар’е          = паўночнае
 |Шырата градусаў         = 53
 |Шырата хвілінаў         = 49
 |Шырата сэкундаў         = 35.97
|Даўгата паўшар’е         = усходняе
 |Даўгата градусаў        = 27
 |Даўгата хвілінаў        = 22
 |Даўгата сэкундаў        = 41.42
|Назва мапы               =
|Пазыцыя подпісу на мапе  =
|Водступ подпісу на мапе  =
|Сайт                     =
|Commons                  = 
}}
'''Царква Сьвятога Спаса'''{{Заўвага|[[Царква Сьвятога Спаса|Назва помніка архітэктуры]] прыводзіцца паводле [[Старабеларуская мова|беларускай гістарычнай традыцыі]]. Афіцыйны тытул [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскага патрыярхату]]: «Царква Праабражэньня Гасподняга» або «Спаса-Праабражэнская царква» ({{мова-ru|Церковь Преображения Господнего, Спасо-Преображенская церковь|скарочана}}); таксама '''Спаская царква'''}} — помнік архітэктуры XVIII ст. у [[Беларускі музэй народнай архітэктуры і побыту|Беларускім музэі народнай архітэктуры і побыту]], перавезены зь места [[Барань|Барані]]. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. Аб’ект [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі]].

== Гісторыя ==
[[Файл:2026.03.15 Exterior of Church of the Transfiguration in Barań, Museum of Belarusian Folk Architecture and Life 02.jpg |міні|зьлева|280пкс|Экстэр'ер старажытнай драўлянай Царквы Сьвятога Спаса. [[Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту]], [[Азярцо (Менская вобласьць)|Азярцо]], [[Менскі раён]]]]

Спаскую царкву ў Барані збудавалі ў 1704 годзе для [[парафія|парафіі]] [[Беларуская грэка-каталіцкая царква|Беларускай грэка-каталіцкай царквы]] (БГКЦ)&lt;ref name=&quot;атлас2&quot;&gt;{{Літаратура/ВГАБ|2}} С. 93 (А-3), 181&lt;/ref&gt;. У другой палове XІX ст. яе перабудавалі.

Згодна вопісу 1857 году к царкве былі прыпісаны: сяло [[Барань]] і вёскі — [[Баўбасаў]], [[Горная Веравойша|Веравойша]], [[Вусьце (Аршанскі раён)|Вусьце]], Галачэва, [[Зайцава (Забалацкі сельсавет)|Зайцава]], [[Забалацьце (Аршанскі раён)|Забалацьце]] , [[Клюшнікава]], [[Целянцеева]], [[Чэрвіна]], [[Яромкавічы]] (усяго 1788 парафіянаў)&lt;ref name=&quot;Списки&quot;&gt;{{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Списки населенных мест Могилевской губ. по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]|арыгінал =РГИА. Ф. 1290. Оп.4. Д. 80 |спасылка = https://www.prlib.ru/item/466837 |адказны = |выданьне = |месца =[[Санкт-Пецярбург |Ленинград]]|выдавецтва =Фонд Центрального статистического комитета МВД.|год =1857|том = |старонкі =203 |старонак =613 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}&lt;/ref&gt;.

На канец 19 стагодзьдзя ў парафіі 12 школ царкоўных, у якіх вучыліся 415 хлопчыкаў і дзяўчынак, парафіян 3035 чалавек. Хор у царкве, пад кіраўніцтвам настаўніка царкоўнай школы. Зямлі царкоўнай 41 дзесяціна; памяшканьні для кліра царкоўнапрыходзкія. Папячыцельства на свае сродкі неаднаразова рамантавала і ўпрыгожвала храм&lt;ref&gt;{{Артыкул| аўтар = Мисаилъ Епископъ Могилевскій и Мстиславскій.| загаловак = Путевыя замѣтки при обозрѣніи церквей Могилевской епархіи Преосвященнѣйшимъ Мисаиломъ, Епископомъ Могилевскимъ и Мстиславскимъ, въ 1899 году. | спасылка  = | мова  = | выданьне  = [[Могилевскія епархіальныя вѣдомости]] | тып = газэта | год  = 1—11 января 1900| том   = | нумар  = 1—2 | старонкі  = 8 (1—10) | issn  = | архіўная спасылка = | недасяжны}}&lt;/ref&gt;.

У 1910 годзе к царкве былі прыпісаны  [[Куцеінскі Прачысьценскі манастыр]], [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр]], сяло й маёнтак [[Барань]], маёнтак Вусьце, маёнтак Забалацьце, маёнтак Клюшнікава, маёнтак Шчэцінка й вёскі: [[Баўбасаў]], [[Горная Веравойша|Веравойша]], [[Вусьце (Аршанскі раён)|Вусьце]], Галачэва, [[Зайцава (Забалацкі сельсавет)|Зайцава]], [[Забалацьце (Аршанскі раён)|Забалацьце]], [[Клюшнікава]], [[Татарск (Аршанскі раён)|Татарск]], [[Целянцеева]], [[Чэрвіна]],  [[Яромкавічы]]; фермы: Барздоўшчына, Белая, Вязавая, Курчаўка, Паплаўка (усяго 4572 парафіяніна)&lt;ref name=&quot;Список&quot;&gt;{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Списокъ населенныхъ местъ Могилевской губерніи|арыгінал = |спасылка = |адказны =Под ред. Георгія Павловича Пожарова.|выданьне = |месца =Могилев губ.|выдавецтва =Могилев. губ. стат. ком. |год =1910 |том = |старонкі = |старонак =250 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}&lt;/ref&gt;

У 1930 годзе савецкія ўлады зачынілі царкву, якую перарабілі пад клюб. У 1961 годзе ў будынку разьмясьцілі фуражны склад калгаса «Авангард». У 1989 годзе царкву перавезьлі ў [[Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту]].
[[Файл:Унебаўшэсце, 1808 г., з с. Барань Аршанскага р-на, НММ РБ..jpg|міні|справа|270пкс|Сілініч. Узьнясеньне. 1808. Беларуская школа. [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь]]. Дошка, яечная тэмпэра. 147×93×17 см.]]

== Архітэктура ==
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. Аснову архітэктурнай кампазыцыі складае цэнтральны квадратны ў пляне высокі зруб з 4-схільным дахам, на якім стаіць высокі і вузкі [[Барабан (архітэктура)|барабан]] зь невялікім [[купал-баня|купалам-баняй]]. Даўжыня сьцяны цэнтральнага зрубу 9 м. Ніжэйшую 5-гранную [[апсыда|апсыду]] накрывае шматсхільны дах. З трох бакоў вакол цэнтральнага зрубу ўзвышаецца галерэя, якая стварае ніжні ярус будынка. Галоўны ўваход вылучаецца ганкам у выглядзе чатырохкалённага [[портык]]а. Сьцены маюць вэртыкальную шалёўку з нашчыльнікамі. Вокны прастакутныя, на бакавых фасадах асноўнага аб’ёму патройныя, аркавыя.

Усярэдзіне асноўны аб’ём перакрываецца самкнутым скляпеньнем, астатнія памяшканьні маюць роўныя столі&lt;ref&gt;{{Літаратура/Архітэктура Беларусі: Энцыкляпэдычны даведнік|к}} С. 68.&lt;/ref&gt;. 

Абраз «[[Узьнясеньне]]» выяўлены 27-й экспэдыцыяй [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь|мастацкага музэя]] ў 1974 годзе ў царкве Сьвятога Спаса. Адбылася рэстаўрацыя ў аб'яднаньні «Белрэстаўрацыя» [[Пётар Журбей|Пятром Журбеем]] у 1989 годзе.

{{Цытата|На зялёнай Елеонскай гары стаяць два анёлы ў сьветлых хітонах, гімаціях, з ружова-блакітнымі крыламі й паказваюць уверх на Хрыста ў ружова-чырвоным хітоне, сінім гімаціі, які ўзносіцца ў славе. Німб, прамяністая мандорла – рэльефныя, пазалочаныя. Унізе, у рознакаляровым адзеньні – апосталы. Німбам выдзелена ўкленчаная Маці Боская ў ружова-чырвоным хітоне, сінім плашчы, зь белым платам на галаве. Рама – «карытцам», зь фігурнай выемкай уверсе, скразной арнамэнтаванай разьбой. У разьбе фону, рамы выкарыстаны матыў аканту.|[[Надзея Высоцкая |Н. Ф. Высоцкая ]]|&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар =[[Надзея Высоцкая |Н. Ф. Высоцкая]]|частка = |загаловак =Іканапіс Беларусі  XV — XVIII стагодзьдзяў|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва =[[Беларусь]] |год =1992 |том = |старонкі = № 139 |старонак =232 |сэрыя = |isbn =5-338-00731-2 |наклад =12000 }}&lt;/ref&gt;}} 

На абразе маецца надпіс: «Писалъ Силиничъ1808 году». Вядома таксама, што ў Магілёве ў 1765 г. працавалі мастакі Лявон і Пётра Сілінічы й плацілі падаткі ў Магілёўскі магістрат у другой палове 18 стагодзьдзя&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі =  | url = https://web.archive.org/web/20191106174108/http://fk.archives.gov.by/fond/98650/ | копія = | дата копіі = | загаловак =«Кнігі рэгістрацыі гаспадарак у месьце Магілёве, якія плацяць у магістрацкую касу падаткі за 1765 г.». Ф. 1817 «Магілёўскі магістрат, места Магілёў», воп. 1 адз. 65. арк. 50. | фармат = | назва праекту =  | выдавец = «[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі]]» | дата доступу = | accessyear =  | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар =[[Надзея Высоцкая |Н. Ф. Высоцкая ]]|частка = |загаловак = Тэмперны жывапіс Беларусі канца XIV — XVIII стагодзьдзяў у зборы Дзяржаўнага мастацкага музея БССР. Каталог.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва =[[Беларусь]] |год = 1986 |том = |старонкі = 194 |старонак =208 |сэрыя = |isbn = |наклад =3000 }}&lt;/ref&gt;.

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Архітэктура Беларусі: нарысы эвалюцыі ва ўсходнеславянскім і еўрапейскім кантэксце. У 4 т. |арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/none/Architektura_Bielarusi_pdf.zip.html#Architektura_Bielarusi.41.pdf_282 |адказны =  навуковы рэдактар [[Аляксандар Лакотка|А. І. Лакотка]] |выданьне =  |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 2008|том = 4. Кн. 1, Беларускае народнае дойлідства|старонкі = 279—280 |старонак = 493+2 |сэрыя = |isbn = 978-985-08-0966-7|наклад = 1000}}
* {{Літаратура/Архітэктура Беларусі: Энцыкляпэдычны даведнік}}
* {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак = Гісторыя беларускага мастацтва: у 6 т.|арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/none/Historyja_bielaruskaha_mastactva_u_6_t_pdf.zip.html#HBM2.pdf_238 |адказны = Рэдактары тома: [[Леанід Дробаў|Л. М. Дробаў]], [[Віктар Шматаў|В. Ф. Шматаў]] |выданьне = |месца = [[Менск|Мінск]] |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1988 |том =2. Другая палова XVI — канец XVIII стагоддзя|старонкі=  239, 240 |старонак = 384|сэрыя = |isbn = 5-343-00342-7|наклад =2740 }}
* Збор помнікаў {{артыкул|аўтар =[[Юры Якімовіч|Ю. А Якімовіч]].| частка = |загаловак = Спаса-Праабражэнская царква (№ 216)|арыгінал = |спасылка =http://orda.of.by/.lib/spik/vit/102|адказны =Рэдкал.: [[Станіслаў Марцэлеў|С. В. Марцэлеў]](гал. рэд.) і інш.|выданьне=[[Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі]]|тып=энцыкляпэдыя|месца={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя |год=1985|выпуск=|том=Віцебская вобласьць|нумар= | старонкі= 102 |isbn=}}
* {{Кніга|аўтар =[[Аляксандар Шынкевіч|Шынкевіч, Аляксандар]].|частка = |загаловак = Аршанская даўніна |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва =Полымя |год =1992 |том = |старонкі = 109, 110 |старонак =144 |сэрыя = |isbn = |наклад =3500 }}


== Вонкавыя спасылкі ==
{{Гісторыка-культурная каштоўнасьць Рэспублікі Беларусь|612Г000400}}
* [https://www.radzima.org/be/object/4482.html Царква Сьвятога Спаса ў Барані], [[Radzima.org]]

[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Беларусі|Барань]]
[[Катэгорыя:Барань]]</text>
      <sha1>77eqfktdjd1jrof57uyana7esbu23aj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ікранаеўскі раён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250379</id>
    <revision>
      <id>2698097</id>
      <parentid>2357664</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T22:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2698097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2618" sha1="gqfeqshib2zmrlan9o66cijqdo12cci" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка}}
'''Ікра́наеўскі раён''' ({{мова-ru|Икрянинский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні [[Астраханская вобласьць|Астраханскай вобласьці]] ў [[Расея|Расеі]]. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца вёска [[Ікранае]].

== Геаграфія ==
Ікранаеўскі раён паводле гадзіньнікавай стрэлцы пачынаючы з поўначы мяжуе з [[Нарыманаўскі раён (Астраханская вобласьць)|Нарыманаўскім]], [[Прыволскі раён (Астраханская вобласьць)|Прыволскім]], [[Камызяцкі раён|Камызяцкім]] і [[Ліманскі раён (Астраханская вобласьць)|Ліманскім]] раёнамі. Акрамя таго, з поўначы раён мяжуе з [[Астрахань]]ню, а на поўдні абмываецца Касьпійскім морам. Плошча раёну складае 1990,67 км², што робіць гэтае адміністрацыйнае ўтварэньне перадапошнім паводле велічыні сярод усіх раёнаў вобласьці.

== Гісторыя ==
Ікранаеўскі раён быў утвораны ў 1925 годзе ў адпаведнасьці з пастановай [[Усерасейскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] у складзе Ніжняволскага краю. Пазьней раён належыў [[Валгаградзкая вобласьць|Сталінградзкай вобласьці]], а ў 1943 годзе ўвайшоў у склад навастворанай Астраханскай вобласьці.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва раёну па стане на 2021 год складала 45917 чалавек. Асноўную долю насельніцтва фармуюць [[расейцы]], але маецца значна колькасьць [[казахі|казахаў]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20211123193246/http://ikradm.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}}

{{Астраханская вобласьць}}

[[Катэгорыя:Ікранаеўскі раён| ]]</text>
      <sha1>gqfeqshib2zmrlan9o66cijqdo12cci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Царква Сьвятога Стэфана (Слуцак)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254223</id>
    <revision>
      <id>2698090</id>
      <parentid>2309135</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T20:25:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SergeiSEE</username>
        <id>38150</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне Крыніца</comment>
      <origin>2698090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7990" sha1="ow7cg491o6xciijzwlfpc6z3rrh7y9x" xml:space="preserve">{{Славутасьць
|Тып                      = Помнік сакральнай архітэктуры
|Назва                    = Царква Сьвятога Стэфана
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    =
|Подпіс выявы             =
|Шырыня выявы             = 
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Назва месцазнаходжаньня  = [[Горад|Места]]
|Месцазнаходжаньне        = [[Слуцак]]
|Канфэсія                 = 
|Эпархія                  = 
|Ордэнская прыналежнасьць = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекту            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадваньне        = 
|Заснаваньне              = 
|Асноўныя даты            = {{Славутасьць/Даты||||||}}
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Канчатак будаўніцтва     = 
|Будынкі                  = {{Славутасьць/Будынкі||||||}}
|Прыбудоўкі               = 
|Вядомыя насельнікі       = 
|Рэліквіі                 = 
|Плябан                   = 
|Стан                     = 
|Шырата паўшар’е          = паўночнае
 |Шырата градусаў         = 53
 |Шырата хвілінаў         = 00
 |Шырата сэкундаў         = 21
|Даўгата паўшар’е         = усходняе
 |Даўгата градусаў        = 27
 |Даўгата хвілінаў        = 32
 |Даўгата сэкундаў        = 01
|Назва мапы               = 
|Пазыцыя подпісу на мапе  = 
|Водступ подпісу на мапе  = 
|Сайт                     = 
}}
'''Царква Сьвятога Стэфана''' — помнік архітэктуры XVII стагодзьдзя ў [[Слуцак|Слуцку]]. Знаходзілася ў прадмесьці [[Трайчаны|Трайчанах]], сьпярша на правым баку Трайчанскай вуліцы перад Трайчанскім ручаём, з XIX ст. — на Трайчанскіх могілках. Твор [[Традыцыйная беларуская драўляная архітэктура|традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры]].

== Гісторыя ==
[[Файл:Абраз Узнясенне са Стэфанаўскай царквы са Слуцка.jpg|170px|значак|зьлева|Абраз Ушэсьце. [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь]]. Дошка, яечная тэмпэра. 140×106×2 см.]]
[[Файл:Słucak, Trajčanskaja, Stefanaŭskaja. Слуцак, Трайчанская, Стэфанаўская (1800-50).jpg|значак|Царква, 1-я палова XIX ст.]]

=== Вялікае Княства Літоўскае ===
Першы ўпамін пра царкву Сьвятога Стэфана ў Слуцку датуецца 1657 годам. У 1661 годзе яна ўпамінаецца як перададзеная пад апеку Спаскага брацтва. Пры царкве існаваў шпіталь дзеля ўтрыманьня хворых і ўбогіх.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===
[[Файл:Słucak, Trajčanskaja, Stefanaŭskaja. Слуцак, Трайчанская, Стэфанаўская (1901-17).jpg|значак|Іканастас, да 1918 г.]]

Па [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другім падзеле Рэчы Паспалітай]] (1793 год), калі Слуцак апынуўся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], царква канчаткова перайшла ў валоданьне [[Урадавы сынод Расейскай імпэрыі|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]). У XIX ст. яе прыпісалі да Слуцкай духоўнай сэмінарыі.

Па тым, як духоўную сэмінарыю перавялі ў Менск, царкву перанесьлі Трайчанскія могілкі, пазьней часткова зьмянілі яе архітэктурную кампазыцыю. Могілкавую царкву прыпісалі да [[Царква Ўваскрасеньня Хрыстова (Слуцак)|Ўваскрасенскай царквы]].

=== Найноўшы час ===
У час навукова-этнаграфічнай экспэдыцыі 1921 году з царквы ўзялі абраз ХVІІ ст. «Ушэсьце», які цяпер знаходзіцца ў экспазыцыі [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музэю]]&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар =[[Надзея Высоцкая |Н. Ф. Высоцкая ]], [[Таісія Андрэеўна Карповіч |Карповіч Т. А. ]].|частка = |загаловак =Жывапіс Беларусі XII—XVIII стагодзьдзяў. Фрэска. Абраз. Партрэт.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва =[[Беларусь]] |год =1980 |том = |старонкі =8, 65 |старонак =316 |сэрыя = |isbn = |наклад = 5000}}&lt;/ref&gt;.

У 1932 годзе савецкія ўлады зачынілі царкву і пачалі яе руйнаваць. У паўзруйнаваным стане заставалася да пачатку 1950-х гадоў, потым яе разабралі.

== Архітэктура ==
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. Па рэканструкцыі ў другой палове XIX ст. атрымала 3-зрубную кампазыцыю: да амаль квадратнага ў пляне асноўнага аб’ёма, накрытага 4-схільным гонтавым дахам і завершанага сьветлавым [[Барабан (архітэктура)|барабанам]] з [[купал]]ам, з захаду далучаўся прытвор. Над прытворам другім ярусам узвышалася шатровая, зь невялікім [[Баня (купал)|купалам-баняй]], званіца. З усходу далучалася прастакутная ў пляне [[апсыда]] з прыбудаванымі да яе сымэтрычна з бакоў, на шырыню асноўнага аб’ёма, [[рызьніца]]й і панамарняй&lt;ref&gt;Ціткоўскі І. Храмы горада Слуцка. Мінуўшчына і сучаснасць // Інфа-Кур’ер. № 6, 31 студзеня 2003. С. 11.&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Памяць/Слуцкі раён|1}}
* Ціткоўскі І. Храмы горада Слуцка. Мінуўшчына і сучаснасць // Інфа-Кур’ер. № 6, 31 студзеня 2003. С. 11.

[[Катэгорыя:Слуцак]]
[[Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідзтва]]
[[Катэгорыя:Усходнепалеская школа дойлідзтва]]</text>
      <sha1>ow7cg491o6xciijzwlfpc6z3rrh7y9x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698092</id>
      <parentid>2698090</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T20:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SergeiSEE</username>
        <id>38150</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2698092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7988" sha1="pbe3xmlay10xb8r02ni6fmphjx4s327" xml:space="preserve">{{Славутасьць
|Тып                      = Помнік сакральнай архітэктуры
|Назва                    = Царква Сьвятога Стэфана
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    =
|Подпіс выявы             =
|Шырыня выявы             = 
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Назва месцазнаходжаньня  = [[Горад|Места]]
|Месцазнаходжаньне        = [[Слуцак]]
|Канфэсія                 = 
|Эпархія                  = 
|Ордэнская прыналежнасьць = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекту            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадваньне        = 
|Заснаваньне              = 
|Асноўныя даты            = {{Славутасьць/Даты||||||}}
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 
|Канчатак будаўніцтва     = 
|Будынкі                  = {{Славутасьць/Будынкі||||||}}
|Прыбудоўкі               = 
|Вядомыя насельнікі       = 
|Рэліквіі                 = 
|Плябан                   = 
|Стан                     = 
|Шырата паўшар’е          = паўночнае
 |Шырата градусаў         = 53
 |Шырата хвілінаў         = 00
 |Шырата сэкундаў         = 21
|Даўгата паўшар’е         = усходняе
 |Даўгата градусаў        = 27
 |Даўгата хвілінаў        = 32
 |Даўгата сэкундаў        = 01
|Назва мапы               = 
|Пазыцыя подпісу на мапе  = 
|Водступ подпісу на мапе  = 
|Сайт                     = 
}}
'''Царква Сьвятога Стэфана''' — помнік архітэктуры XVII стагодзьдзя ў [[Слуцак|Слуцку]]. Знаходзілася ў прадмесьці [[Трайчаны|Трайчанах]], сьпярша на правым баку Трайчанскай вуліцы перад Трайчанскім ручаём, з XIX ст. — на Трайчанскіх могілках. Твор [[Традыцыйная беларуская драўляная архітэктура|традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры]].

== Гісторыя ==
[[Файл:Абраз Узнясенне са Стэфанаўскай царквы са Слуцка.jpg|170px|значак|зьлева|Абраз Ушэсьце. [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь]]. Дошка, яечная тэмпэра. 140×106×2 см.]]
[[Файл:Słucak, Trajčanskaja, Stefanaŭskaja. Слуцак, Трайчанская, Стэфанаўская (1800-50).jpg|значак|Царква, 1-я палова XIX ст.]]

=== Вялікае Княства Літоўскае ===
Першы ўпамін пра царкву Сьвятога Стэфана ў Слуцку датуецца 1657 годам. У 1661 годзе яна ўпамінаецца як перададзеная пад апеку Спаскага брацтва. Пры царкве існаваў шпіталь дзеля ўтрыманьня хворых і ўбогіх.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===
[[Файл:Słucak, Trajčanskaja, Stefanaŭskaja. Слуцак, Трайчанская, Стэфанаўская (1901-17).jpg|значак|Іканастас, да 1918 г.]]

Па [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другім падзеле Рэчы Паспалітай]] (1793 год), калі Слуцак апынуўся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], царква канчаткова перайшла ў валоданьне [[Урадавы сынод Расейскай імпэрыі|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]). У XIX ст. яе прыпісалі да Слуцкай духоўнай сэмінарыі.

Па тым, як духоўную сэмінарыю перавялі ў Менск, царкву перанесьлі Трайчанскія могілкі, пазьней часткова зьмянілі яе архітэктурную кампазыцыю. Могілкавую царкву прыпісалі да [[Царква Ўваскрасеньня Хрыстова (Слуцак)|Ўваскрасенскай царквы]].

=== Найноўшы час ===
У час навукова-этнаграфічнай экспэдыцыі 1921 году з царквы ўзялі абраз ХVІІ ст. «Ушэсьце», які цяпер знаходзіцца ў экспазыцыі [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музэю]]&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар =[[Надзея Высоцкая |Н. Ф. Высоцкая ]], [[Таісія Андрэеўна Карповіч |Карповіч Т. А. ]].|частка = |загаловак =Жывапіс Беларусі XII—XVIII стагодзьдзяў. Фрэска. Абраз. Партрэт.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва =[[Беларусь]] |год =1980 |том = |старонкі = 42 |старонак =316 |сэрыя = |isbn = |наклад = 5000}}&lt;/ref&gt;.

У 1932 годзе савецкія ўлады зачынілі царкву і пачалі яе руйнаваць. У паўзруйнаваным стане заставалася да пачатку 1950-х гадоў, потым яе разабралі.

== Архітэктура ==
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. Па рэканструкцыі ў другой палове XIX ст. атрымала 3-зрубную кампазыцыю: да амаль квадратнага ў пляне асноўнага аб’ёма, накрытага 4-схільным гонтавым дахам і завершанага сьветлавым [[Барабан (архітэктура)|барабанам]] з [[купал]]ам, з захаду далучаўся прытвор. Над прытворам другім ярусам узвышалася шатровая, зь невялікім [[Баня (купал)|купалам-баняй]], званіца. З усходу далучалася прастакутная ў пляне [[апсыда]] з прыбудаванымі да яе сымэтрычна з бакоў, на шырыню асноўнага аб’ёма, [[рызьніца]]й і панамарняй&lt;ref&gt;Ціткоўскі І. Храмы горада Слуцка. Мінуўшчына і сучаснасць // Інфа-Кур’ер. № 6, 31 студзеня 2003. С. 11.&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Памяць/Слуцкі раён|1}}
* Ціткоўскі І. Храмы горада Слуцка. Мінуўшчына і сучаснасць // Інфа-Кур’ер. № 6, 31 студзеня 2003. С. 11.

[[Катэгорыя:Слуцак]]
[[Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідзтва]]
[[Катэгорыя:Усходнепалеская школа дойлідзтва]]</text>
      <sha1>pbe3xmlay10xb8r02ni6fmphjx4s327</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баўру</title>
    <ns>0</ns>
    <id>260130</id>
    <revision>
      <id>2698129</id>
      <parentid>2343374</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2698129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3504" sha1="dgnlzn2chgtlc5cyn8hu2agd7qeha6j" xml:space="preserve">{{Населены пункт
|Назва                            = Баўру
|Статус                           = горад
|Код мовы назвы краіны            = pt
|Краіна                           = Бразылія
|Назва ў родным склоне            = Баўру
|Від адміністрацыйнай адзінкі 1   = Штат
|Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Сан-Паўлу (штат)|Сан-Паўлу]]
|Шырата паўшар’е                  = паўднёвае
 |Шырата градусаў                 = 22
 |Шырата хвілінаў                 = 18
 |Шырата сэкундаў                 = 54
|Даўгата паўшар’е                 = заходняе
 |Даўгата градусаў                = 49
 |Даўгата хвілінаў                = 03
 |Даўгата сэкундаў                = 39
}}
'''Баўру́''' ({{мова-pt|Bauru}}) — горад у [[Бразылія|Бразыліі]], які месьціцца ў штаце [[Сан-Паўлу (штат)|Сан-Паўлу]]. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 379 тысяч чалавек&lt;ref&gt;[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/sp/bauru/panorama «Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística»].&lt;/ref&gt;. У горадзе маецца кампус [[унівэрсытэт Сан-Паўлу|унівэрсытэту Сан-Паўлу]].

== Гісторыя ==
Гістарычна склалася, што рэгіён, дзе сёньня месьціцца горад, быў спрэчнай тэрыторыяй паміж тубыльцамі з плямёнаў [[кайнганг]] і [[гуарані]]. Упершныю эўрапейцы зьявіліся тут у XVIII стагодзьдзі, але замацавацца ня здолелі праз супраціў [[індзейцы|індзейцаў]]. Першае паселішча эўрапейцаў было закладзенае толькі ў XIX стагодзьдзі засяленцамі з прыбярэжнага рэгіёну штату Сан-Паўлу, а таксама [[Мату-Гросу]] і [[Рыю-дэ-Жанэйру (штат)|Рыю-дэ-Жанэйру]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120112102313/http://www.camarabauru.sp.gov.br/Municipio/Page.aspx?tipo=historico «Câmara Municipal de Bauru»].&lt;/ref&gt;. Піянэрам у справе калянізацыі стаў у 1856 годзе Фэлісысыму Антонію Пэрэйра, які набыў тут надзел і займаўся гаспадаркай у месцы сучаснага цэнтру Баўру. Асноўнай культурай стала [[кава]]. У 1905 годзе ў месцы зьявілася чыгунка, якая цягнулася ажно да [[Балівія|Балівіі]]&lt;ref&gt;Setti, João Bosco (2008). [https://books.google.com/books?id=naDdBL0NZSUC «Ferrovias no Brasil- um século e meio de evolução Brazilian railroads 150 years of evolution»]. Sociedade de Pesquisa para Memória do Trem. — С. 111. — ISBN 9788586094095.&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20040924202521/http://www.bauru.sp.gov.br/ Афіцыйны сайт]

[[Катэгорыя:Баўру| ]]</text>
      <sha1>dgnlzn2chgtlc5cyn8hu2agd7qeha6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:НХЛ/Табліца</title>
    <ns>10</ns>
    <id>264120</id>
    <revision>
      <id>2698069</id>
      <parentid>2697949</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T12:14:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12819" sha1="7icr3m97dbwmkv6hfwe129u6ce9r2x7" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| style=&quot;background:#ccffcc;&quot;| &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|Каманда выходзіць у плэй-оф праз дывізіён
|-
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|Каманда выходзіць у плэй-оф праз канфэрэнцыю
|}
=== Заходняя канфэрэнцыя ===
==== Ціхаакіянскі дывізіён ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ
|крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com]
|winpoints=2

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|каманда1=EDM
|каманда2=VGK
|каманда3=SEA
|каманда4=SJS
|каманда5=ANA
|каманда6=CGY
|каманда7=LAK
|каманда8=VAN

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4=S |вынік5= |вынік6= |вынік7= |вынік8= 

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|абнаўленьне=29 кастрычніка 2026
|перамогі_EDM=7 |АТперамогі_EDM=2 |АТпаразы_EDM=2 |паразы_EDM=2 |мз_EDM=56 |мп_EDM=43 
|перамогі_VGK=7 |АТперамогі_VGK=2 |АТпаразы_VGK=1 |паразы_VGK=4 |мз_VGK=51 |мп_VGK=39 
|перамогі_SEA=6 |АТперамогі_SEA=2 |АТпаразы_SEA=1 |паразы_SEA=4 |мз_SEA=50 |мп_SEA=46 
|перамогі_SJS=2 |АТперамогі_SJS=5 |АТпаразы_SJS=1 |паразы_SJS=6 |мз_SJS=40 |мп_SJS=47 
|перамогі_ANA=4 |АТперамогі_ANA=1 |АТпаразы_ANA=1 |паразы_ANA=7 |мз_ANA=43 |мп_ANA=50 
|перамогі_CGY=5 |АТперамогі_CGY=0 |АТпаразы_CGY=0 |паразы_CGY=7 |мз_CGY=28 |мп_CGY=45 
|перамогі_LAK=2 |АТперамогі_LAK=2 |АТпаразы_LAK=2 |паразы_LAK=6 |мз_LAK=34 |мп_LAK=42 
|перамогі_VAN=1 |АТперамогі_VAN=2 |АТпаразы_VAN=1 |паразы_VAN=11 |мз_VAN=45 |мп_VAN=68 

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_EDM=[[Эдмантан Ойлерз]]
|назва_VGK=[[Вэгас Голдэн Найтс]]
|назва_SEA=[[Сіетл Кракен]]
|назва_SJS=[[Сан-Хасэ Шаркс]]
|назва_ANA=[[Анагайм Дакс]]
|назва_CGY=[[Калгары Флэймз]]
|назва_LAK=[[Лос-Анджэлес Кінгс]]
|назва_VAN=[[Ванкувэр Кэнакс]]

&lt;!--Налады і правілы табліцы--&gt;
|for_against_style=pucks
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR

|колер_Q=green1|тэкст_Q=
|колер_S=yellow1|тэкст_S=
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== Цэнтральны дывізіён ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ
|крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com]
|winpoints=2

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|каманда1=MIN
|каманда2=UTA
|каманда3=COL
|каманда4=DAL
|каманда5=STL
|каманда6=NSH
|каманда7=WPG
|каманда8=CHI

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4=S |вынік5= |вынік6= |вынік7= |вынік8= 

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|абнаўленьне=29 кастрычніка 2026
|перамогі_MIN=9 |АТперамогі_MIN=0 |АТпаразы_MIN=3 |паразы_MIN=3 |мз_MIN=47 |мп_MIN=35 
|перамогі_UTA=7 |АТперамогі_UTA=2 |АТпаразы_UTA=0 |паразы_UTA=5 |мз_UTA=51 |мп_UTA=46 
|перамогі_COL=7 |АТперамогі_COL=0 |АТпаразы_COL=1 |паразы_COL=5 |мз_COL=54 |мп_COL=42 
|перамогі_DAL=4 |АТперамогі_DAL=3 |АТпаразы_DAL=1 |паразы_DAL=5 |мз_DAL=35 |мп_DAL=30 
|перамогі_STL=6 |АТперамогі_STL=0 |АТпаразы_STL=1 |паразы_STL=6 |мз_STL=39 |мп_STL=38 
|перамогі_NSH=4 |АТперамогі_NSH=0 |АТпаразы_NSH=5 |паразы_NSH=4 |мз_NSH=37 |мп_NSH=43 
|перамогі_WPG=4 |АТперамогі_WPG=0 |АТпаразы_WPG=3 |паразы_WPG=6 |мз_WPG=32 |мп_WPG=42 
|перамогі_CHI=3 |АТперамогі_CHI=1 |АТпаразы_CHI=0 |паразы_CHI=9 |мз_CHI=27 |мп_CHI=48 

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_MIN=[[Мінэсота Ўайлд]]
|назва_UTA=[[Юта Мамат]]
|назва_COL=[[Каларада Эвэланш]]
|назва_DAL=[[Далас Старз]]
|назва_STL=[[Сэнт-Луіс Блюз]]
|назва_NSH=[[Нэшвіл Прэдатарз]]
|назва_WPG=[[Вініпэг Джэтс]]
|назва_CHI=[[Чыкага Блэкгокс]]

&lt;!--Налады і правілы табліцы--&gt;
|for_against_style=pucks
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR

|колер_Q=green1|тэкст_Q=
|колер_S=yellow1|тэкст_S=
}}&lt;/onlyinclude&gt;

=== Усходняя канфэрэнцыя ===
==== Атлянтычны дывізіён ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ
|крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com]
|winpoints=2

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|каманда1=BOS
|каманда2=MTL
|каманда3=TBL
|каманда4=OTT
|каманда5=FLA
|каманда6=TOR
|каманда7=BUF
|каманда8=DET

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4=S |вынік5=S |вынік6= |вынік7= |вынік8= 

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|абнаўленьне=29 кастрычніка 2026
|перамогі_BOS=8 |АТперамогі_BOS=1 |АТпаразы_BOS=1 |паразы_BOS=4 |мз_BOS=50 |мп_BOS=32 
|перамогі_MTL=5 |АТперамогі_MTL=3 |АТпаразы_MTL=2 |паразы_MTL=3 |мз_MTL=43 |мп_MTL=38 
|перамогі_TBL=7 |АТперамогі_TBL=1 |АТпаразы_TBL=1 |паразы_TBL=3 |мз_TBL=44 |мп_TBL=38 
|перамогі_OTT=6 |АТперамогі_OTT=2 |АТпаразы_OTT=1 |паразы_OTT=5 |мз_OTT=44 |мп_OTT=44 
|перамогі_FLA=5 |АТперамогі_FLA=2 |АТпаразы_FLA=2 |паразы_FLA=4 |мз_FLA=39 |мп_FLA=37 
|перамогі_TOR=6 |АТперамогі_TOR=1 |АТпаразы_TOR=2 |паразы_TOR=6 |мз_TOR=56 |мп_TOR=51 
|перамогі_BUF=4 |АТперамогі_BUF=2 |АТпаразы_BUF=3 |паразы_BUF=4 |мз_BUF=40 |мп_BUF=47 
|перамогі_DET=4 |АТперамогі_DET=2 |АТпаразы_DET=3 |паразы_DET=4 |мз_DET=37 |мп_DET=38 

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_BOS=[[Бостан Бруінз]]
|назва_MTL=[[Манрэаль Канадыенз]]
|назва_TBL=[[Тампа Бэй Лайтнінг]]
|назва_OTT=[[Атава Сэнатарз]]
|назва_FLA=[[Флорыда Пантэрз]]
|назва_TOR=[[Таронта Мэйпл Ліфс]]
|назва_BUF=[[Бафала Сэйбрз]]
|назва_DET=[[Дэтройт Рэд Ўінгс]]

&lt;!--Налады і правілы табліцы--&gt;
|for_against_style=pucks
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR

|колер_Q=green1|тэкст_Q=
|колер_S=yellow1|тэкст_S=
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== Сталічны дывізіён ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ
|крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com]
|winpoints=2

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|каманда1=CAR
|каманда2=WSH
|каманда3=NJD
|каманда4=NYI
|каманда5=NYR
|каманда6=PIT
|каманда7=CBJ
|каманда8=PHI

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4= |вынік5= |вынік6= |вынік7= |вынік8= 

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|абнаўленьне=29 кастрычніка 2026
|перамогі_CAR=10 |АТперамогі_CAR=1 |АТпаразы_CAR=2 |паразы_CAR=2 |мз_CAR=56 |мп_CAR=36 
|перамогі_WSH=7 |АТперамогі_WSH=1 |АТпаразы_WSH=0 |паразы_WSH=4 |мз_WSH=43 |мп_WSH=37 
|перамогі_NJD=6 |АТперамогі_NJD=2 |АТпаразы_NJD=0 |паразы_NJD=5 |мз_NJD=43 |мп_NJD=38 
|перамогі_NYI=5 |АТперамогі_NYI=2 |АТпаразы_NYI=2 |паразы_NYI=4 |мз_NYI=40 |мп_NYI=35 
|перамогі_NYR=7 |АТперамогі_NYR=0 |АТпаразы_NYR=1 |паразы_NYR=6 |мз_NYR=44 |мп_NYR=42 
|перамогі_PIT=2 |АТперамогі_PIT=3 |АТпаразы_PIT=2 |паразы_PIT=6 |мз_PIT=43 |мп_PIT=44 
|перамогі_CBJ=1 |АТперамогі_CBJ=4 |АТпаразы_CBJ=0 |паразы_CBJ=6 |мз_CBJ=28 |мп_CBJ=36 
|перамогі_PHI=3 |АТперамогі_PHI=0 |АТпаразы_PHI=4 |паразы_PHI=8 |мз_PHI=29 |мп_PHI=51 

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_CAR=[[Караліна Гарыкейнз]]
|назва_WSH=[[Вашынгтон Кэпіталз]]
|назва_NJD=[[Нью-Джэрзі Дэвілз]]
|назва_NYI=[[Нью-Ёрк Айлэндэрз]]
|назва_NYR=[[Нью-Ёрк Рэйнджарз]]
|назва_PIT=[[Пітсбург Пінгвінз]]
|назва_CBJ=[[Каламбус Блю Джэкетс]]
|назва_PHI=[[Філадэлфія Флаерз]]

&lt;!--Налады і правілы табліцы--&gt;
|for_against_style=pucks
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR

|колер_Q=green1|тэкст_Q=
|колер_S=yellow1|тэкст_S=
}}&lt;/onlyinclude&gt;</text>
      <sha1>7icr3m97dbwmkv6hfwe129u6ce9r2x7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698113</id>
      <parentid>2698069</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12819" sha1="bekl9tkmu18h5ta9y07oj5q5jurvff0" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| style=&quot;background:#ccffcc;&quot;| &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|Каманда выходзіць у плэй-оф праз дывізіён
|-
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|Каманда выходзіць у плэй-оф праз канфэрэнцыю
|}
=== Заходняя канфэрэнцыя ===
==== Ціхаакіянскі дывізіён ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ
|крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com]
|winpoints=2

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|каманда1=EDM
|каманда2=VGK
|каманда3=SEA
|каманда4=SJS
|каманда5=CGY
|каманда6=ANA
|каманда7=LAK
|каманда8=VAN

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4=S |вынік5= |вынік6= |вынік7= |вынік8= 

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|абнаўленьне=30 кастрычніка 2026
|перамогі_EDM=7 |АТперамогі_EDM=2 |АТпаразы_EDM=2 |паразы_EDM=2 |мз_EDM=56 |мп_EDM=43 
|перамогі_VGK=7 |АТперамогі_VGK=2 |АТпаразы_VGK=1 |паразы_VGK=5 |мз_VGK=53 |мп_VGK=44 
|перамогі_SEA=6 |АТперамогі_SEA=2 |АТпаразы_SEA=1 |паразы_SEA=5 |мз_SEA=52 |мп_SEA=52 
|перамогі_SJS=2 |АТперамогі_SJS=5 |АТпаразы_SJS=1 |паразы_SJS=6 |мз_SJS=40 |мп_SJS=47 
|перамогі_CGY=6 |АТперамогі_CGY=0 |АТпаразы_CGY=0 |паразы_CGY=7 |мз_CGY=34 |мп_CGY=47 
|перамогі_ANA=4 |АТперамогі_ANA=1 |АТпаразы_ANA=1 |паразы_ANA=7 |мз_ANA=43 |мп_ANA=50 
|перамогі_LAK=2 |АТперамогі_LAK=2 |АТпаразы_LAK=2 |паразы_LAK=6 |мз_LAK=34 |мп_LAK=42 
|перамогі_VAN=1 |АТперамогі_VAN=2 |АТпаразы_VAN=1 |паразы_VAN=11 |мз_VAN=45 |мп_VAN=68 

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_EDM=[[Эдмантан Ойлерз]]
|назва_VGK=[[Вэгас Голдэн Найтс]]
|назва_SEA=[[Сіетл Кракен]]
|назва_SJS=[[Сан-Хасэ Шаркс]]
|назва_CGY=[[Калгары Флэймз]]
|назва_ANA=[[Анагайм Дакс]]
|назва_LAK=[[Лос-Анджэлес Кінгс]]
|назва_VAN=[[Ванкувэр Кэнакс]]

&lt;!--Налады і правілы табліцы--&gt;
|for_against_style=pucks
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR

|колер_Q=green1|тэкст_Q=
|колер_S=yellow1|тэкст_S=
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== Цэнтральны дывізіён ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ
|крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com]
|winpoints=2

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|каманда1=MIN
|каманда2=UTA
|каманда3=COL
|каманда4=DAL
|каманда5=STL
|каманда6=NSH
|каманда7=WPG
|каманда8=CHI

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4=S |вынік5= |вынік6= |вынік7= |вынік8= 

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|абнаўленьне=30 кастрычніка 2026
|перамогі_MIN=9 |АТперамогі_MIN=0 |АТпаразы_MIN=3 |паразы_MIN=3 |мз_MIN=47 |мп_MIN=35 
|перамогі_UTA=7 |АТперамогі_UTA=2 |АТпаразы_UTA=0 |паразы_UTA=5 |мз_UTA=51 |мп_UTA=46 
|перамогі_COL=7 |АТперамогі_COL=0 |АТпаразы_COL=1 |паразы_COL=5 |мз_COL=54 |мп_COL=42 
|перамогі_DAL=4 |АТперамогі_DAL=3 |АТпаразы_DAL=1 |паразы_DAL=5 |мз_DAL=35 |мп_DAL=30 
|перамогі_STL=6 |АТперамогі_STL=0 |АТпаразы_STL=1 |паразы_STL=6 |мз_STL=39 |мп_STL=38 
|перамогі_NSH=4 |АТперамогі_NSH=0 |АТпаразы_NSH=5 |паразы_NSH=4 |мз_NSH=37 |мп_NSH=43 
|перамогі_WPG=4 |АТперамогі_WPG=0 |АТпаразы_WPG=3 |паразы_WPG=7 |мз_WPG=34 |мп_WPG=47 
|перамогі_CHI=3 |АТперамогі_CHI=1 |АТпаразы_CHI=0 |паразы_CHI=9 |мз_CHI=27 |мп_CHI=48 

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_MIN=[[Мінэсота Ўайлд]]
|назва_UTA=[[Юта Мамат]]
|назва_COL=[[Каларада Эвэланш]]
|назва_DAL=[[Далас Старз]]
|назва_STL=[[Сэнт-Луіс Блюз]]
|назва_NSH=[[Нэшвіл Прэдатарз]]
|назва_WPG=[[Вініпэг Джэтс]]
|назва_CHI=[[Чыкага Блэкгокс]]

&lt;!--Налады і правілы табліцы--&gt;
|for_against_style=pucks
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR

|колер_Q=green1|тэкст_Q=
|колер_S=yellow1|тэкст_S=
}}&lt;/onlyinclude&gt;

=== Усходняя канфэрэнцыя ===
==== Атлянтычны дывізіён ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ
|крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com]
|winpoints=2

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|каманда1=BOS
|каманда2=MTL
|каманда3=FLA
|каманда4=TBL
|каманда5=OTT
|каманда6=TOR
|каманда7=BUF
|каманда8=DET

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4=S |вынік5=S |вынік6= |вынік7= |вынік8= 

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|абнаўленьне=30 кастрычніка 2026
|перамогі_BOS=8 |АТперамогі_BOS=1 |АТпаразы_BOS=1 |паразы_BOS=4 |мз_BOS=50 |мп_BOS=32 
|перамогі_MTL=5 |АТперамогі_MTL=3 |АТпаразы_MTL=2 |паразы_MTL=3 |мз_MTL=43 |мп_MTL=38 
|перамогі_FLA=6 |АТперамогі_FLA=2 |АТпаразы_FLA=2 |паразы_FLA=4 |мз_FLA=44 |мп_FLA=39 
|перамогі_TBL=7 |АТперамогі_TBL=1 |АТпаразы_TBL=1 |паразы_TBL=3 |мз_TBL=44 |мп_TBL=38 
|перамогі_OTT=6 |АТперамогі_OTT=2 |АТпаразы_OTT=1 |паразы_OTT=5 |мз_OTT=44 |мп_OTT=44 
|перамогі_TOR=6 |АТперамогі_TOR=1 |АТпаразы_TOR=2 |паразы_TOR=6 |мз_TOR=56 |мп_TOR=51 
|перамогі_BUF=4 |АТперамогі_BUF=2 |АТпаразы_BUF=3 |паразы_BUF=4 |мз_BUF=40 |мп_BUF=47 
|перамогі_DET=4 |АТперамогі_DET=2 |АТпаразы_DET=3 |паразы_DET=4 |мз_DET=37 |мп_DET=38 

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_BOS=[[Бостан Бруінз]]
|назва_MTL=[[Манрэаль Канадыенз]]
|назва_FLA=[[Флорыда Пантэрз]]
|назва_TBL=[[Тампа Бэй Лайтнінг]]
|назва_OTT=[[Атава Сэнатарз]]
|назва_TOR=[[Таронта Мэйпл Ліфс]]
|назва_BUF=[[Бафала Сэйбрз]]
|назва_DET=[[Дэтройт Рэд Ўінгс]]

&lt;!--Налады і правілы табліцы--&gt;
|for_against_style=pucks
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR

|колер_Q=green1|тэкст_Q=
|колер_S=yellow1|тэкст_S=
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== Сталічны дывізіён ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ
|крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com]
|winpoints=2

&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|каманда1=CAR
|каманда2=NJD
|каманда3=WSH
|каманда4=NYI
|каманда5=NYR
|каманда6=PIT
|каманда7=CBJ
|каманда8=PHI

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4= |вынік5= |вынік6= |вынік7= |вынік8= 

&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|абнаўленьне=30 кастрычніка 2026
|перамогі_CAR=10 |АТперамогі_CAR=1 |АТпаразы_CAR=2 |паразы_CAR=2 |мз_CAR=56 |мп_CAR=36 
|перамогі_NJD=7 |АТперамогі_NJD=2 |АТпаразы_NJD=0 |паразы_NJD=5 |мз_NJD=48 |мп_NJD=40 
|перамогі_WSH=7 |АТперамогі_WSH=1 |АТпаразы_WSH=0 |паразы_WSH=4 |мз_WSH=43 |мп_WSH=37 
|перамогі_NYI=5 |АТперамогі_NYI=2 |АТпаразы_NYI=2 |паразы_NYI=4 |мз_NYI=40 |мп_NYI=35 
|перамогі_NYR=7 |АТперамогі_NYR=0 |АТпаразы_NYR=1 |паразы_NYR=6 |мз_NYR=44 |мп_NYR=42 
|перамогі_PIT=2 |АТперамогі_PIT=3 |АТпаразы_PIT=2 |паразы_PIT=6 |мз_PIT=43 |мп_PIT=44 
|перамогі_CBJ=1 |АТперамогі_CBJ=4 |АТпаразы_CBJ=0 |паразы_CBJ=6 |мз_CBJ=28 |мп_CBJ=36 
|перамогі_PHI=3 |АТперамогі_PHI=0 |АТпаразы_PHI=4 |паразы_PHI=8 |мз_PHI=29 |мп_PHI=51 

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_CAR=[[Караліна Гарыкейнз]]
|назва_NJD=[[Нью-Джэрзі Дэвілз]]
|назва_WSH=[[Вашынгтон Кэпіталз]]
|назва_NYI=[[Нью-Ёрк Айлэндэрз]]
|назва_NYR=[[Нью-Ёрк Рэйнджарз]]
|назва_PIT=[[Пітсбург Пінгвінз]]
|назва_CBJ=[[Каламбус Блю Джэкетс]]
|назва_PHI=[[Філадэлфія Флаерз]]

&lt;!--Налады і правілы табліцы--&gt;
|for_against_style=pucks
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR

|колер_Q=green1|тэкст_Q=
|колер_S=yellow1|тэкст_S=
}}&lt;/onlyinclude&gt;</text>
      <sha1>bekl9tkmu18h5ta9y07oj5q5jurvff0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе/Табліца</title>
    <ns>10</ns>
    <id>264575</id>
    <revision>
      <id>2698117</id>
      <parentid>2697954</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:30:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4701" sha1="9yc99v0159wq2adieon7yjqmv4vaasf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''&lt;/noinclude&gt;
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца     = [https://www.soccerway.com/belarus/vysshaya-liga/#/S2JsqqzJ/standings/overall/ Soccerway]

&lt;!--Пачатак аўтаматызацыі.--&gt;
|абнаўленьне = 30 кастрычніка 2026 году&lt;/small&gt;&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|парадак_камандаў=DMI, MAX, ISL, DBR, NIO, VIC, HOM, FCM, TAZ, SLA, BAR, ARS, BSH, BAT, DNE, NAF
&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|перамогі_DMI=18 | нічыі_DMI=4 |паразы_DMI=4 |мз_DMI=50 |мп_DMI=22
|перамогі_MAX=16 | нічыі_MAX=8 |паразы_MAX=2 |мз_MAX=52 |мп_MAX=19
|перамогі_ISL=16 | нічыі_ISL=7 |паразы_ISL=3 |мз_ISL=48 |мп_ISL=20
|перамогі_DBR=14 | нічыі_DBR=5 |паразы_DBR=7 |мз_DBR=45 |мп_DBR=26
|перамогі_NIO=13 | нічыі_NIO=4 |паразы_NIO=9 |мз_NIO=32 |мп_NIO=25
|перамогі_VIC=11 | нічыі_VIC=7 |паразы_VIC=8 |мз_VIC=29 |мп_VIC=23
|перамогі_HOM=11 | нічыі_HOM=7 |паразы_HOM=8 |мз_HOM=37 |мп_HOM=27
|перамогі_FCM=10 | нічыі_FCM=4 |паразы_FCM=12 |мз_FCM=33 |мп_FCM=36
|перамогі_TAZ=9 | нічыі_TAZ=6 |паразы_TAZ=11 |мз_TAZ=32 |мп_TAZ=35
|перамогі_SLA=8 | нічыі_SLA=7 |паразы_SLA=11 |мз_SLA=33 |мп_SLA=35
|перамогі_BAR=7 | нічыі_BAR=7 |паразы_BAR=12 |мз_BAR=27 |мп_BAR=43
|перамогі_ARS=6 | нічыі_ARS=9 |паразы_ARS=12 |мз_ARS=25 |мп_ARS=44
|перамогі_BSH=6 | нічыі_BSH=6 |паразы_BSH=14 |мз_BSH=28 |мп_BSH=47
|перамогі_BAT=4 | нічыі_BAT=9 |паразы_BAT=14 |мз_BAT=19 |мп_BAT=34
|перамогі_DNE=3 | нічыі_DNE=11 |паразы_DNE=12 |мз_DNE=24 |мп_DNE=40
|перамогі_NAF=4 | нічыі_NAF=5 |паразы_NAF=17 |мз_NAF=24 |мп_NAF=62

&lt;!--Канец аўтаматызацыі.--&gt;

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_ARS=[[Арсэнал Койданаў|Арсэнал]]
|назва_BAR=[[Баранавічы (футбольны клюб)|Баранавічы]]
|назва_BAT=[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]
|назва_BSH=[[Белшына Бабруйск|Белшына]]
|назва_VIC=[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебск]]
|назва_HOM=[[Гомель (футбольны клюб)|Гомель]]
|назва_DNE=[[Дняпро Магілёў|Дняпро]]
|назва_DBR=[[Дынама Берасьце]]
|назва_DMI=[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]]
|назва_ISL=[[Іслач Менскі раён|Іслач]]
|назва_FCM=[[Менск (футбольны клюб)|Менск]]
|назва_MAX=[[МЛ Віцебск]]
|назва_NAF=[[Нафтан Наваполацак|Нафтан]]
|назва_NIO=[[Нёман Горадня|Нёман]]
|назва_SLA=[[Славія Мазыр|Славія]]
|назва_TAZ=[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]]

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=CL1Q |вынік2=ECL1Q
|вынік14=RPO |вынік15=REL |вынік16=REL

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Лік перамог; 6) Забітыя мячы; 7) Дадатковыя матчы.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR

|колер_CL1Q=green2|тэкст_CL1Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Першы кваліфікацыйны раўнд|Першы кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]]
|колер_ECL1Q=yellow1 |тэкст_ECL1Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Першы кваліфікацыйны раўнд|Першы кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]]
|колер_RPO=red2   |тэкст_RPO=Пераходныя матчы
|колер_REL=red1   |тэкст_REL=Паніжэньне ў Першую лігу

}}&lt;/onlyinclude&gt;</text>
      <sha1>9yc99v0159wq2adieon7yjqmv4vaasf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе/ВынікіГульняў</title>
    <ns>10</ns>
    <id>265448</id>
    <revision>
      <id>2698126</id>
      <parentid>2697955</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8128" sha1="a41s7m1w3kae9dgb29ctzidduhtand8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''&lt;/noinclude&gt;
{{#invoke:Спартовыя вынікі|main
|крыніца      = [https://www.soccerway.com/belarus/vysshaya-liga/#/S2JsqqzJ/standings/overall/ Soccerway]
|стыль_матчаў = футбол

|парадак_камандаў= ARS, BAR, BAT, BSH, VIC, HOM, DNE, DBR, DMI, ISL, FCM, MAX, NAF, NIO, SLA, TAZ

|скарачэньне_ARS=[[Арсэнал Койданаў|Арс]]
|скарачэньне_BAR=[[Баранавічы (футбольны клюб)|Бар]]
|скарачэньне_BAT=[[БАТЭ Барысаў|БАТ]]
|скарачэньне_BSH=[[Белшына Бабруйск|Бел]]
|скарачэньне_VIC=[[Віцебск (футбольны клюб)|Віц]]
|скарачэньне_HOM=[[Гомель (футбольны клюб)|Гом]]
|скарачэньне_DNE=[[Дняпро Магілёў|Дня]]
|скарачэньне_DBR=[[Дынама Берасьце|ДБр]]
|скарачэньне_DMI=[[Дынама Менск (футбольны клюб)|ДМн]]
|скарачэньне_ISL=[[Іслач Менскі раён|Ісл]]
|скарачэньне_FCM=[[Менск (футбольны клюб)|Мен]]
|скарачэньне_MAX=[[МЛ Віцебск|МЛ]]
|скарачэньне_NAF=[[Нафтан Наваполацак|Наф]]
|скарачэньне_NIO=[[Нёман Горадня|Нём]]
|скарачэньне_SLA=[[Славія Мазыр|Сла]]
|скарачэньне_TAZ=[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тар]]

|назва_ARS=[[Арсэнал Койданаў|Арсэнал]]
|назва_BAR=[[Баранавічы (футбольны клюб)|Баранавічы]]
|назва_BAT=[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]
|назва_BSH=[[Белшына Бабруйск|Белшына]]
|назва_VIC=[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебск]]
|назва_HOM=[[Гомель (футбольны клюб)|Гомель]]
|назва_DNE=[[Дняпро Магілёў]]
|назва_DBR=[[Дынама Берасьце]]
|назва_DMI=[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]]
|назва_ISL=[[Іслач Менскі раён|Іслач]]
|назва_FCM=[[Менск (футбольны клюб)|Менск]]
|назва_MAX=[[МЛ Віцебск]]
|назва_NAF=[[Нафтан Наваполацак|Нафтан]]
|назва_NIO=[[Нёман Горадня|Нёман]]
|назва_SLA=[[Славія Мазыр|Славія]]
|назва_TAZ=[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]]

&lt;!--Пачатак аўтаматызацыі.--&gt;
|абнаўленьне = 30 кастрычніка 2026
|матч_ARS_BAR=0:0
|матч_ARS_BAT=1:0
|матч_ARS_BSH=2:0
|матч_ARS_DBR=0:1
|матч_ARS_DMI=0:1
|матч_ARS_DNE=0:0
|матч_ARS_FCM=1:2
|матч_ARS_HOM=1:1
|матч_ARS_ISL=2:2
|матч_ARS_MAX=0:3
|матч_ARS_NAF=2:0
|матч_ARS_NIO=
|матч_ARS_SLA=1:3
|матч_ARS_TAZ=2:4
|матч_ARS_VIC=0:3

|матч_BAR_ARS=1:1
|матч_BAR_BAT=2:2
|матч_BAR_BSH=
|матч_BAR_DBR=1:1
|матч_BAR_DMI=2:3
|матч_BAR_DNE=2:1
|матч_BAR_FCM=2:1
|матч_BAR_HOM=0:2
|матч_BAR_ISL=3:4
|матч_BAR_MAX=0:4
|матч_BAR_NAF=
|матч_BAR_NIO=1:2
|матч_BAR_SLA=1:1
|матч_BAR_TAZ=1:0
|матч_BAR_VIC=0:1

|матч_BAT_ARS=2:3
|матч_BAT_BAR=3:0
|матч_BAT_BSH=0:1
|матч_BAT_DBR=0:3
|матч_BAT_DMI=0:0
|матч_BAT_DNE=1:1
|матч_BAT_FCM=2:1
|матч_BAT_HOM=0:1
|матч_BAT_ISL=
|матч_BAT_MAX=1:2
|матч_BAT_NAF=2:2
|матч_BAT_NIO=0:2
|матч_BAT_SLA=2:1
|матч_BAT_TAZ=
|матч_BAT_VIC=1:0

|матч_BSH_ARS=2:0
|матч_BSH_BAR=1:1
|матч_BSH_BAT=1:1
|матч_BSH_DBR=1:0
|матч_BSH_DMI=2:3
|матч_BSH_DNE=1:2
|матч_BSH_FCM=2:0
|матч_BSH_HOM=0:2
|матч_BSH_ISL=
|матч_BSH_MAX=
|матч_BSH_NAF=5:1
|матч_BSH_NIO=2:2
|матч_BSH_SLA=2:4
|матч_BSH_TAZ=0:2
|матч_BSH_VIC=1:0

|матч_DBR_ARS=3:0
|матч_DBR_BAR=3:0
|матч_DBR_BAT=1:0
|матч_DBR_BSH=4:0
|матч_DBR_DMI=1:2
|матч_DBR_DNE=4:2
|матч_DBR_FCM=0:0
|матч_DBR_HOM=2:2
|матч_DBR_ISL=1:2
|матч_DBR_MAX=1:3
|матч_DBR_NAF=
|матч_DBR_NIO=1:3
|матч_DBR_SLA=4:1
|матч_DBR_TAZ=0:2
|матч_DBR_VIC=

|матч_DMI_ARS=2:0
|матч_DMI_BAR=0:1
|матч_DMI_BAT=2:0
|матч_DMI_BSH=2:0
|матч_DMI_DBR=0:1
|матч_DMI_DNE=3:1
|матч_DMI_FCM=
|матч_DMI_HOM=2:1
|матч_DMI_ISL=1:1
|матч_DMI_MAX=2:3
|матч_DMI_NAF=5:1
|матч_DMI_NIO=
|матч_DMI_SLA=3:1
|матч_DMI_TAZ=4:0
|матч_DMI_VIC=1:1

|матч_DNE_ARS=0:1
|матч_DNE_BAR=0:0
|матч_DNE_BAT=2:1
|матч_DNE_BSH=1:1
|матч_DNE_DBR=1:1
|матч_DNE_DMI=2:3
|матч_DNE_FCM=1:2
|матч_DNE_HOM=
|матч_DNE_ISL=0:0
|матч_DNE_MAX=1:1
|матч_DNE_NAF=3:3
|матч_DNE_NIO=2:0
|матч_DNE_SLA=0:1
|матч_DNE_TAZ=2:2
|матч_DNE_VIC=

|матч_FCM_ARS=1:1
|матч_FCM_BAR=1:3
|матч_FCM_BAT=1:0
|матч_FCM_BSH=5:1
|матч_FCM_DBR=
|матч_FCM_DMI=0:3
|матч_FCM_DNE=
|матч_FCM_HOM=2:0
|матч_FCM_ISL=1:1
|матч_FCM_MAX=2:2
|матч_FCM_NAF=4:2
|матч_FCM_NIO=0:1
|матч_FCM_SLA=1:0
|матч_FCM_TAZ=0:1
|матч_FCM_VIC=0:1

|матч_HOM_ARS=
|матч_HOM_BAR=2:3
|матч_HOM_BAT=
|матч_HOM_BSH=1:0
|матч_HOM_DBR=2:1
|матч_HOM_DMI=1:2
|матч_HOM_DNE=2:0
|матч_HOM_FCM=0:1
|матч_HOM_ISL=2:0
|матч_HOM_MAX=1:5
|матч_HOM_NAF=6:0
|матч_HOM_NIO=1:1
|матч_HOM_SLA=3:1
|матч_HOM_TAZ=1:1
|матч_HOM_VIC=0:1

|матч_ISL_ARS=1:1
|матч_ISL_BAR=2:0
|матч_ISL_BAT=2:0
|матч_ISL_BSH=4:0
|матч_ISL_DBR=0:1
|матч_ISL_DMI=1:0
|матч_ISL_DNE=2:1
|матч_ISL_FCM=4:2
|матч_ISL_HOM=2:1
|матч_ISL_MAX=1:0
|матч_ISL_NAF=3:1
|матч_ISL_NIO=1:2
|матч_ISL_SLA=
|матч_ISL_TAZ=
|матч_ISL_VIC=3:0

|матч_MAX_ARS=5:1
|матч_MAX_BAR=2:0
|матч_MAX_BAT=0:0
|матч_MAX_BSH=1:1
|матч_MAX_DBR=0:0
|матч_MAX_DMI=0:0
|матч_MAX_DNE=5:1
|матч_MAX_FCM=
|матч_MAX_HOM=0:0
|матч_MAX_ISL=1:1
|матч_MAX_NAF=2:1
|матч_MAX_NIO=1:0
|матч_MAX_SLA=
|матч_MAX_TAZ=2:0
|матч_MAX_VIC=1:2

|матч_NAF_ARS=3:0
|матч_NAF_BAR=1:0
|матч_NAF_BAT=0:0
|матч_NAF_BSH=4:1
|матч_NAF_DBR=2:4
|матч_NAF_DMI=
|матч_NAF_DNE=0:0
|матч_NAF_FCM=0:3
|матч_NAF_HOM=0:2
|матч_NAF_ISL=0:6
|матч_NAF_MAX=
|матч_NAF_NIO=0:2
|матч_NAF_SLA=0:1
|матч_NAF_TAZ=0:4
|матч_NAF_VIC=1:1

|матч_NIO_ARS=0:1
|матч_NIO_BAR=3:0
|матч_NIO_BAT=0:0
|матч_NIO_BSH=2:1
|матч_NIO_DBR=1:4
|матч_NIO_DMI=1:3
|матч_NIO_DNE=
|матч_NIO_FCM=2:1
|матч_NIO_HOM=
|матч_NIO_ISL=0:1
|матч_NIO_MAX=1:2
|матч_NIO_NAF=3:1
|матч_NIO_SLA=1:0
|матч_NIO_TAZ=1:0
|матч_NIO_VIC=2:0

|матч_SLA_ARS=1:1
|матч_SLA_BAR=
|матч_SLA_BAT=1:1
|матч_SLA_BSH=2:1
|матч_SLA_DBR=
|матч_SLA_DMI=1:2
|матч_SLA_DNE=3:0
|матч_SLA_FCM=1:2
|матч_SLA_HOM=0:0
|матч_SLA_ISL=0:2
|матч_SLA_MAX=2:4
|матч_SLA_NAF=0:1
|матч_SLA_NIO=0:0
|матч_SLA_TAZ=4:2
|матч_SLA_VIC=3:0

|матч_TAZ_ARS=3:3
|матч_TAZ_BAR=
|матч_TAZ_BAT=3:0
|матч_TAZ_BSH=
|матч_TAZ_DBR=0:1
|матч_TAZ_DMI=0:1
|матч_TAZ_DNE=0:0
|матч_TAZ_FCM=3:0
|матч_TAZ_HOM=1:2
|матч_TAZ_ISL=0:2
|матч_TAZ_MAX=0:1
|матч_TAZ_NAF=1:0
|матч_TAZ_NIO=1:0
|матч_TAZ_SLA=1:1
|матч_TAZ_VIC=1:1

|матч_VIC_ARS=
|матч_VIC_BAR=2:3
|матч_VIC_BAT=1:0
|матч_VIC_BSH=1:1
|матч_VIC_DBR=1:2
|матч_VIC_DMI=
|матч_VIC_DNE=1:0
|матч_VIC_FCM=2:0
|матч_VIC_HOM=1:1
|матч_VIC_ISL=0:0
|матч_VIC_MAX=0:2
|матч_VIC_NAF=2:0
|матч_VIC_NIO=1:0
|матч_VIC_SLA=0:0
|матч_VIC_TAZ=6:0


&lt;!--Канец аўтаматызацыі.--&gt;
}}</text>
      <sha1>a41s7m1w3kae9dgb29ctzidduhtand8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Ліга 1 чэмпіянату Францыі па футболе/Табліца</title>
    <ns>10</ns>
    <id>272280</id>
    <revision>
      <id>2698112</id>
      <parentid>2697808</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5606" sha1="fkvsoepinpciiso5q9oq46jygqf7opy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''&lt;/noinclude&gt;
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца     = [https://ligue1.com/en/competitions/ligue1mcdonalds?tab=standings Ліга 1]

&lt;!--Пачатак аўтаматызацыі.--&gt;
|абнаўленьне = 31 кастрычніка 2026 году&lt;/small&gt;&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|парадак_камандаў=PSG, LIL, REN, ASM, OL, PFC, NIC, LEN, OM, LOR, TFC, AUX, BRE, ANG, LMA, STR, TRO, LEH
&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|перамогі_PSG=6 | нічыі_PSG=2 |паразы_PSG=1 |мз_PSG=21 |мп_PSG=10
|перамогі_LIL=5 | нічыі_LIL=3 |паразы_LIL=1 |мз_LIL=12 |мп_LIL=6
|перамогі_REN=5 | нічыі_REN=1 |паразы_REN=3 |мз_REN=20 |мп_REN=19
|перамогі_ASM=4 | нічыі_ASM=3 |паразы_ASM=1 |мз_ASM=11 |мп_ASM=7
|перамогі_OL=4 | нічыі_OL=2 |паразы_OL=2 |мз_OL=13 |мп_OL=7
|перамогі_PFC=4 | нічыі_PFC=2 |паразы_PFC=2 |мз_PFC=13 |мп_PFC=9
|перамогі_NIC=4 | нічыі_NIC=2 |паразы_NIC=3 |мз_NIC=13 |мп_NIC=12
|перамогі_LEN=4 | нічыі_LEN=1 |паразы_LEN=4 |мз_LEN=16 |мп_LEN=13
|перамогі_OM=4 | нічыі_OM=0 |паразы_OM=4 |мз_OM=18 |мп_OM=13
|перамогі_LOR=3 | нічыі_LOR=3 |паразы_LOR=2 |мз_LOR=7 |мп_LOR=6
|перамогі_TFC=2 | нічыі_TFC=4 |паразы_TFC=2 |мз_TFC=12 |мп_TFC=11
|перамогі_AUX=3 | нічыі_AUX=1 |паразы_AUX=4 |мз_AUX=12 |мп_AUX=18
|перамогі_BRE=2 | нічыі_BRE=3 |паразы_BRE=3 |мз_BRE=14 |мп_BRE=12
|перамогі_ANG=2 | нічыі_ANG=2 |паразы_ANG=4 |мз_ANG=9 |мп_ANG=15
|перамогі_LMA=1 | нічыі_LMA=4 |паразы_LMA=3 |мз_LMA=11 |мп_LMA=16
|перамогі_STR=2 | нічыі_STR=1 |паразы_STR=5 |мз_STR=12 |мп_STR=18
|перамогі_TRO=1 | нічыі_TRO=2 |паразы_TRO=5 |мз_TRO=5 |мп_TRO=16
|перамогі_LEH=0 | нічыі_LEH=2 |паразы_LEH=7 |мз_LEH=9 |мп_LEH=20

&lt;!--Канец аўтаматызацыі.--&gt;

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_ANG = [[Анжэ (футбольны клюб)|Анжэ]]
|назва_AUX = [[Асэр (футбольны клюб)|Асэр]]
|назва_BRE = [[Брэст (футбольны клюб)|Брэст]]
|назва_LEH = [[Гаўр (футбольны клюб)|Гаўр]]
|назва_LMA = [[Лё-Ман (футбольны клюб)|Лё-Ман]]
|назва_LEN = [[Лянс (футбольны клюб)|Лянс]]
|назва_LIL = [[Ліль (футбольны клюб)|Ліль]]
|назва_LOR = [[Ляр’ен (футбольны клюб)|Ляр’ен]]
|назва_OL  = [[Алімпік Ліён]]
|назва_OM  = [[Алімпік Марсэль]]
|назва_ASM = [[Манака (футбольны клюб)|Манака]]
|назва_NIC = [[Ніцца (футбольны клюб)|Ніцца]]
|назва_PFC = [[Парыж (футбольны клюб)|Парыж]]
|назва_PSG = [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|Пары Сэн-Жэрмэн]]
|назва_REN = [[Рэн (футбольны клюб)|Рэн]]
|назва_STR = [[Страсбург (футбольны клюб)|Страсбург]]
|назва_TFC = [[Тулюза (футбольны клюб)|Тулюза]]
|назва_TRO = [[Труа (футбольны клюб)|Труа]]

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=CLLS|вынік2=CLLS|вынік3=CLLS|вынік4=CL3Q
|вынік5=ELLS|вынік6=ECLPO
|вынік16=RPO |вынік17=REL |вынік18=REL

&lt;!--Налады і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Пункты ў гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 5) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 6) Гасьцявыя забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 7) Забітыя мячы; 8) Гасьцявыя забітыя мячы; 9) Пункты сумленнай гульні.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR

|колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]]
|колер_CL3Q=green2|тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]]
|колер_ELLS=blue1 |тэкст_ELLS=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі Эўропы]]
|колер_ECLPO=yellow1 |тэкст_ECLPO=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі канфэрэнцыяў]]
|колер_RPO=red2   |тэкст_RPO=Пераходныя матчы
|колер_REL=red1   |тэкст_REL=Паніжэньне ў Лігу 2

}}&lt;/onlyinclude&gt;</text>
      <sha1>fkvsoepinpciiso5q9oq46jygqf7opy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Ля Ліга чэмпіянату Гішпаніі па футболе/Табліца</title>
    <ns>10</ns>
    <id>272281</id>
    <revision>
      <id>2698114</id>
      <parentid>2697809</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5415" sha1="if6zabd7zbqzmc2lfoiv944mefhpkl7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''&lt;/noinclude&gt;
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца     = [https://www.laliga.com/en-GB/laliga-easports/standing Ля Ліга]

&lt;!--Пачатак аўтаматызацыі.--&gt;
|абнаўленьне = 30 кастрычніка 2026 году&lt;/small&gt;&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|парадак_камандаў=BAR, ATM, RMA, BET, RSO, SEV, ALA, ATH, CEL, VIL, DEP, ESP, OSA, RAC, LEV, ELC, RAY, GET, VAL, MAL
&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|перамогі_BAR=9 | нічыі_BAR=0 |паразы_BAR=1 |мз_BAR=40 |мп_BAR=11
|перамогі_ATM=8 | нічыі_ATM=1 |паразы_ATM=1 |мз_ATM=20 |мп_ATM=8
|перамогі_RMA=8 | нічыі_RMA=0 |паразы_RMA=2 |мз_RMA=25 |мп_RMA=10
|перамогі_BET=6 | нічыі_BET=2 |паразы_BET=2 |мз_BET=16 |мп_BET=14
|перамогі_RSO=6 | нічыі_RSO=1 |паразы_RSO=3 |мз_RSO=19 |мп_RSO=18
|перамогі_SEV=5 | нічыі_SEV=2 |паразы_SEV=3 |мз_SEV=16 |мп_SEV=16
|перамогі_ALA=3 | нічыі_ALA=3 |паразы_ALA=4 |мз_ALA=14 |мп_ALA=11
|перамогі_ATH=3 | нічыі_ATH=3 |паразы_ATH=3 |мз_ATH=12 |мп_ATH=9
|перамогі_CEL=2 | нічыі_CEL=6 |паразы_CEL=2 |мз_CEL=10 |мп_CEL=7
|перамогі_VIL=3 | нічыі_VIL=3 |паразы_VIL=5 |мз_VIL=15 |мп_VIL=15
|перамогі_DEP=2 | нічыі_DEP=5 |паразы_DEP=3 |мз_DEP=13 |мп_DEP=13
|перамогі_ESP=3 | нічыі_ESP=2 |паразы_ESP=6 |мз_ESP=13 |мп_ESP=14
|перамогі_OSA=3 | нічыі_OSA=2 |паразы_OSA=5 |мз_OSA=10 |мп_OSA=20
|перамогі_RAC=3 | нічыі_RAC=2 |паразы_RAC=5 |мз_RAC=15 |мп_RAC=26
|перамогі_LEV=2 | нічыі_LEV=4 |паразы_LEV=4 |мз_LEV=16 |мп_LEV=19
|перамогі_ELC=2 | нічыі_ELC=4 |паразы_ELC=4 |мз_ELC=14 |мп_ELC=17
|перамогі_RAY=2 | нічыі_RAY=3 |паразы_RAY=4 |мз_RAY=12 |мп_RAY=20
|перамогі_GET=2 | нічыі_GET=3 |паразы_GET=5 |мз_GET=5 |мп_GET=15
|перамогі_VAL=1 | нічыі_VAL=3 |паразы_VAL=6 |мз_VAL=7 |мп_VAL=17
|перамогі_MAL=0 | нічыі_MAL=5 |паразы_MAL=5 |мз_MAL=7 |мп_MAL=19

&lt;!--Канец аўтаматызацыі.--&gt;

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_ALA=[[Дэпартыва Алявэс Віторыя|Алявэс]]
|назва_ATH=[[Атлетык Більбао]]
|назва_ATM=[[Атлетыка Мадрыд]]
|назва_BAR=[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёна]]
|назва_BET=[[Рэал Бэтыс Сэвільля|Бэтыс]]
|назва_CEL=[[Сэльта Віга|Сэльта]]
|назва_DEP=[[Дэпартыва Ля-Каруньня]]
|назва_ELC=[[Эльчэ (футбольны клюб)|Эльчэ]]
|назва_ESP=[[Эспанёл Барсэлёна|Эспанёл]]
|назва_GET=[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]]
|назва_LEV=[[Левантэ Валенсія|Левантэ]]
|назва_MAL=[[Маляга (футбольны клюб)|Маляга]]
|назва_OSA=[[Асасуна Памплёна|Асасуна]]
|назва_RAC=[[Расінг Сантандэр]]
|назва_RAY=[[Раё Вальекана Мадрыд|Раё Вальекана]]
|назва_RMA=[[Рэал Мадрыд]]
|назва_RSO=[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]]
|назва_SEV=[[Сэвільля (футбольны клюб)|Сэвільля]]
|назва_VAL=[[Валенсія (футбольны клюб)|Валенсія]]
|назва_VIL=[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]]

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=CLLS |вынік2=CLLS |вынік3=CLLS |вынік4=CLLS
|вынік5=ELLS |вынік6=ECLPO
|вынік18=REL |вынік19=REL |вынік20=REL

&lt;!--Налады і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Забітыя мячы; 6) Пункты сумленнай гульні.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR

|колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]]
|колер_ELLS=blue1 |тэкст_ELLS=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі Эўропы]]
|колер_ECLPO=yellow1 |тэкст_ECLPO=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі канфэрэнцыяў]]
|колер_REL=red1   |тэкст_REL=Паніжэньне ў Сэгунду

}}&lt;/onlyinclude&gt;</text>
      <sha1>if6zabd7zbqzmc2lfoiv944mefhpkl7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе/Табліца</title>
    <ns>10</ns>
    <id>272282</id>
    <revision>
      <id>2698115</id>
      <parentid>2697680</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:30:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5228" sha1="nqkjt4yz98fjffpmt3s2vnd6qqx2mi1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''&lt;/noinclude&gt;
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца     = [https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/table/2026-2027 Бундэсьліга]

&lt;!--Пачатак аўтаматызацыі.--&gt;
|абнаўленьне = 31 кастрычніка 2026 году&lt;/small&gt;&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|парадак_камандаў=MUN, DOR, FRE, LEV, ELV, LEI, BRE, MAI, AUG, HOF, HAM, KÖL, PAD, FRA, STU, SCH, UNB, MÖN
&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|перамогі_MUN=5 | нічыі_MUN=2 |паразы_MUN=0 |мз_MUN=25 |мп_MUN=6
|перамогі_DOR=5 | нічыі_DOR=2 |паразы_DOR=0 |мз_DOR=12 |мп_DOR=4
|перамогі_FRE=4 | нічыі_FRE=1 |паразы_FRE=2 |мз_FRE=16 |мп_FRE=9
|перамогі_LEV=4 | нічыі_LEV=1 |паразы_LEV=2 |мз_LEV=16 |мп_LEV=12
|перамогі_ELV=4 | нічыі_ELV=1 |паразы_ELV=3 |мз_ELV=16 |мп_ELV=16
|перамогі_LEI=4 | нічыі_LEI=0 |паразы_LEI=3 |мз_LEI=20 |мп_LEI=11
|перамогі_BRE=3 | нічыі_BRE=3 |паразы_BRE=1 |мз_BRE=15 |мп_BRE=14
|перамогі_MAI=3 | нічыі_MAI=1 |паразы_MAI=4 |мз_MAI=17 |мп_MAI=17
|перамогі_AUG=2 | нічыі_AUG=3 |паразы_AUG=2 |мз_AUG=17 |мп_AUG=13
|перамогі_HOF=3 | нічыі_HOF=0 |паразы_HOF=4 |мз_HOF=14 |мп_HOF=14
|перамогі_HAM=3 | нічыі_HAM=0 |паразы_HAM=4 |мз_HAM=6 |мп_HAM=16
|перамогі_KÖL=2 | нічыі_KÖL=2 |паразы_KÖL=3 |мз_KÖL=8 |мп_KÖL=11
|перамогі_PAD=2 | нічыі_PAD=2 |паразы_PAD=3 |мз_PAD=6 |мп_PAD=9
|перамогі_FRA=2 | нічыі_FRA=2 |паразы_FRA=3 |мз_FRA=10 |мп_FRA=17
|перамогі_STU=2 | нічыі_STU=0 |паразы_STU=5 |мз_STU=10 |мп_STU=13
|перамогі_SCH=1 | нічыі_SCH=3 |паразы_SCH=3 |мз_SCH=4 |мп_SCH=7
|перамогі_UNB=1 | нічыі_UNB=3 |паразы_UNB=3 |мз_UNB=6 |мп_UNB=18
|перамогі_MÖN=1 | нічыі_MÖN=0 |паразы_MÖN=6 |мз_MÖN=11 |мп_MÖN=22

&lt;!--Канец аўтаматызацыі.--&gt;

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_AUG=[[Аўгсбург (футбольны клюб)|Аўгсбург]]
|назва_UNB=[[Уніён Бэрлін]]
|назва_BRE=[[Вэрдэр Брэмэн]]
|назва_DOR=[[Барусія Дортмунд]]
|назва_ELV=[[Эльфэрсбэрг (футбольны клюб)|Эльфэрсбэрг]]
|назва_FRA=[[Айнтрахт Франкфурт]]
|назва_FRE=[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]]
|назва_HAM=[[Гамбург (футбольны клюб)|Гамбург]]
|назва_HOF=[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайм]]
|назва_KÖL=[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльн]]
|назва_LEI=[[РБ Ляйпцыг (футбольны клюб)|РБ Ляйпцыг]]
|назва_LEV=[[Баер Левэркузэн]]
|назва_MAI=[[Майнц (футбольны клюб)|Майнц]]
|назва_MÖN=[[Барусія Мёнхэнглядбах]]
|назва_MUN=[[Баварыя Мюнхэн]]
|назва_PAD=[[Падэрборн-07 (футбольны клюб)|Падэрборн-07]]
|назва_SCH=[[Шальке-04 Гельзэнкірхэн]]
|назва_STU=[[Штутгарт (футбольны клюб)|Штутгарт]]

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=CLLS|вынік2=CLLS|вынік3=CLLS|вынік4=CLLS
|вынік5=ELLS|вынік6=ECLPO
|вынік16=RPO |вынік17=REL |вынік18=REL

&lt;!--Налады і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Забітыя мячы; 4) Вынікі ў гульнях паміж сабою; 5) Гасьцявыя забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 6) Гасьцявыя забітыя мячы; 7) Дадатковыя матчы.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR

|колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]]
|колер_ELLS=blue1 |тэкст_ELLS=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі Эўропы]]
|колер_ECLPO=yellow1 |тэкст_ECLPO=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі канфэрэнцыяў]]
|колер_RPO=red2   |тэкст_RPO=Пераходныя матчы
|колер_REL=red1   |тэкст_REL=Паніжэньне ў Бундэсьлігу 2

}}&lt;/onlyinclude&gt;</text>
      <sha1>nqkjt4yz98fjffpmt3s2vnd6qqx2mi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Сэрыя А чэмпіянату Італіі па футболе/Табліца</title>
    <ns>10</ns>
    <id>272283</id>
    <revision>
      <id>2698067</id>
      <parentid>2697950</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T12:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5460" sha1="pemqrq8jxhegbkgouupxbegflh2quoz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''&lt;/noinclude&gt;
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца     = [https://www.legaseriea.it/en/serie-a/classifica Сэрыя А]

&lt;!--Пачатак аўтаматызацыі.--&gt;
|абнаўленьне = 30 кастрычніка 2026 году&lt;/small&gt;&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|парадак_камандаў=INT, LAZ, ROM, COM, MIL, FRO, NAP, JUV, TOR, CAG, BOL, ATA, GEN, LEC, SAS, MON, UDI, FIO, PAR, VEN
&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|перамогі_INT=8 | нічыі_INT=1 |паразы_INT=0 |мз_INT=25 |мп_INT=10
|перамогі_LAZ=8 | нічыі_LAZ=1 |паразы_LAZ=0 |мз_LAZ=22 |мп_LAZ=7
|перамогі_ROM=6 | нічыі_ROM=3 |паразы_ROM=0 |мз_ROM=23 |мп_ROM=8
|перамогі_COM=6 | нічыі_COM=2 |паразы_COM=1 |мз_COM=17 |мп_COM=8
|перамогі_MIL=5 | нічыі_MIL=3 |паразы_MIL=1 |мз_MIL=18 |мп_MIL=11
|перамогі_FRO=5 | нічыі_FRO=2 |паразы_FRO=2 |мз_FRO=22 |мп_FRO=14
|перамогі_NAP=4 | нічыі_NAP=2 |паразы_NAP=3 |мз_NAP=17 |мп_NAP=11
|перамогі_JUV=4 | нічыі_JUV=2 |паразы_JUV=3 |мз_JUV=11 |мп_JUV=10
|перамогі_TOR=4 | нічыі_TOR=1 |паразы_TOR=4 |мз_TOR=14 |мп_TOR=14
|перамогі_CAG=4 | нічыі_CAG=1 |паразы_CAG=4 |мз_CAG=8 |мп_CAG=13
|перамогі_BOL=3 | нічыі_BOL=2 |паразы_BOL=4 |мз_BOL=12 |мп_BOL=12
|перамогі_ATA=3 | нічыі_ATA=2 |паразы_ATA=4 |мз_ATA=16 |мп_ATA=17
|перамогі_GEN=3 | нічыі_GEN=1 |паразы_GEN=5 |мз_GEN=8 |мп_GEN=13
|перамогі_LEC=3 | нічыі_LEC=0 |паразы_LEC=6 |мз_LEC=10 |мп_LEC=19
|перамогі_SAS=2 | нічыі_SAS=2 |паразы_SAS=5 |мз_SAS=14 |мп_SAS=22
|перамогі_MON=2 | нічыі_MON=1 |паразы_MON=6 |мз_MON=16 |мп_MON=22
|перамогі_UDI=1 | нічыі_UDI=2 |паразы_UDI=6 |мз_UDI=9 |мп_UDI=18
|перамогі_FIO=1 | нічыі_FIO=2 |паразы_FIO=6 |мз_FIO=11 |мп_FIO=21
|перамогі_PAR=1 | нічыі_PAR=2 |паразы_PAR=6 |мз_PAR=5 |мп_PAR=15
|перамогі_VEN=1 | нічыі_VEN=0 |паразы_VEN=8 |мз_VEN=6 |мп_VEN=19

&lt;!--Канец аўтаматызацыі.--&gt;

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_ATA=[[Аталянта Бэргама|Аталянта]]
|назва_BOL=[[Балёньня (футбольны клюб)|Балёньня]]
|назва_CAG=[[Кальяры (футбольны клюб)|Кальяры]]
|назва_COM=[[Кома (футбольны клюб)|Кома]]
|назва_FIO=[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]]
|назва_FRO=[[Фразынонэ (футбольны клюб)|Фразынонэ]]
|назва_GEN=[[Джэноа Генуя|Джэноа]]
|назва_INT=[[Інтэрнацыянале Мілян|Інтэрнацыянале]]
|назва_JUV=[[Ювэнтус Турын|Ювэнтус]]
|назва_LAZ=[[Ляцыё Рым|Ляцыё]]
|назва_LEC=[[Леччэ (футбольны клюб)|Леччэ]]
|назва_MIL=[[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]]
|назва_MON=[[Монца (футбольны клюб)|Монца]]
|назва_NAP=[[Напалі Нэапаль|Напалі]]
|назва_PAR=[[Парма (футбольны клюб)|Парма]]
|назва_ROM=[[Рома Рым|Рома]]
|назва_SAS=[[Сасуолё (футбольны клюб)|Сасуолё]]
|назва_TOR=[[Тарына Турын|Тарына]]
|назва_UDI=[[Удынэзэ Удынэ|Удынэзэ]]
|назва_VEN=[[Вэнэцыя (футбольны клюб)|Вэнэцыя]]

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=CLLS|вынік2=CLLS|вынік3=CLLS|вынік4=CLLS
|вынік5=ELLS|вынік6=ECLPO
|вынік18=REL |вынік19=REL |вынік20=REL

&lt;!--Налады і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Дадатковы матч для вызначэньня чэмпіёна і камандаў на паніжэньне; 3) Пункты ў гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 5) Розьніца мячоў; 6) Забітыя мячы; 7) Лёсаваньне.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR

|колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]]
|колер_ELLS=blue1 |тэкст_ELLS=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі Эўропы]]
|колер_ECLPO=yellow1 |тэкст_ECLPO=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі канфэрэнцыяў]]
|колер_REL=red1   |тэкст_REL=Паніжэньне ў Сэрыю Б

}}&lt;/onlyinclude&gt;</text>
      <sha1>pemqrq8jxhegbkgouupxbegflh2quoz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Ліга 1 чэмпіянату Францыі па футболе/ВынікіГульняў</title>
    <ns>10</ns>
    <id>272285</id>
    <revision>
      <id>2698120</id>
      <parentid>2697812</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9381" sha1="o5uqcrcuz38dzsdr8ikcnzd6ikhlebz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''&lt;/noinclude&gt;
{{#invoke:Спартовыя вынікі|main
|крыніца      = [https://ligue1.com/en/competitions/ligue1mcdonalds?tab=results Ліга 1]
|стыль_матчаў = футбол

|парадак_камандаў= OL,OM,ANG,AUX,BRE,HAC,LMA,LIL,LEN,LOR,ASM,NIC,PSG,PFC,REN,STR,TRO,TFC

|скарачэньне_ANG = [[Анжэ (футбольны клюб)|Анж]]
|скарачэньне_AUX = [[Асэр (футбольны клюб)|Асэ]]
|скарачэньне_BRE = [[Брэст (футбольны клюб)|Брэ]]
|скарачэньне_HAC = [[Гаўр (футбольны клюб)|Гаў]]
|скарачэньне_LMA = [[Лё-Ман (футбольны клюб)|ЛёМ]]
|скарачэньне_LEN = [[Лянс (футбольны клюб)|Лян]]
|скарачэньне_LIL = [[Ліль (футбольны клюб)|Ліл]]
|скарачэньне_LOR = [[Ляр’ен (футбольны клюб)|Ляр]]
|скарачэньне_OL  = [[Алімпік Ліён|АЛі]]
|скарачэньне_OM  = [[Алімпік Марсэль|АМа]]
|скарачэньне_ASM = [[Манака (футбольны клюб)|Мнк]]
|скарачэньне_NIC = [[Ніцца (футбольны клюб)|Ніц]]
|скарачэньне_PFC = [[Парыж (футбольны клюб)|Прж]]
|скарачэньне_PSG = [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|ПCЖ]]
|скарачэньне_REN = [[Рэн (футбольны клюб)|Рэн]]
|скарачэньне_STR = [[Страсбург (футбольны клюб)|Стр]]
|скарачэньне_TFC = [[Тулюза (футбольны клюб)|Тул]]
|скарачэньне_TRO = [[Труа (футбольны клюб)|Тру]]

|назва_ANG = [[Анжэ (футбольны клюб)|Анжэ]]
|назва_AUX = [[Асэр (футбольны клюб)|Асэр]]
|назва_BRE = [[Брэст (футбольны клюб)|Брэст]]
|назва_HAC = [[Гаўр (футбольны клюб)|Гаўр]]
|назва_LMA = [[Лё-Ман (футбольны клюб)|Лё-Ман]]
|назва_LEN = [[Лянс (футбольны клюб)|Лянс]]
|назва_LIL = [[Ліль (футбольны клюб)|Ліль]]
|назва_LOR = [[Ляр’ен (футбольны клюб)|Ляр’ен]]
|назва_OL  = [[Алімпік Ліён]]
|назва_OM  = [[Алімпік Марсэль]]
|назва_ASM = [[Манака (футбольны клюб)|Манака]]
|назва_NIC = [[Ніцца (футбольны клюб)|Ніцца]]
|назва_PFC = [[Парыж (футбольны клюб)|Парыж]]
|назва_PSG = [[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|Пары Сэн-Жэрмэн]]
|назва_REN = [[Рэн (футбольны клюб)|Рэн]]
|назва_STR = [[Страсбург (футбольны клюб)|Страсбург]]
|назва_TFC = [[Тулюза (футбольны клюб)|Тулюза]]
|назва_TRO = [[Труа (футбольны клюб)|Труа]]

&lt;!--Пачатак аўтаматызацыі.--&gt;
|абнаўленьне = 30 кастрычніка 2026
|матч_ANG_ASM=
|матч_ANG_AUX=
|матч_ANG_BRE=
|матч_ANG_LEH=
|матч_ANG_LEN=
|матч_ANG_LIL=0:2
|матч_ANG_LMA=
|матч_ANG_LOR=0:0
|матч_ANG_NIC=
|матч_ANG_OL=
|матч_ANG_OM=2:5
|матч_ANG_PFC=
|матч_ANG_PSG=
|матч_ANG_REN=1:2
|матч_ANG_STR=
|матч_ANG_TFC=
|матч_ANG_TRO=2:0

|матч_ASM_ANG=
|матч_ASM_AUX=
|матч_ASM_BRE=
|матч_ASM_LEH=
|матч_ASM_LEN=2:1
|матч_ASM_LIL=1:1
|матч_ASM_LMA=
|матч_ASM_LOR=
|матч_ASM_NIC=
|матч_ASM_OL=
|матч_ASM_OM=2:0
|матч_ASM_PFC=
|матч_ASM_PSG=
|матч_ASM_REN=
|матч_ASM_STR=
|матч_ASM_TFC=2:2
|матч_ASM_TRO=

|матч_AUX_ANG=1:3
|матч_AUX_ASM=
|матч_AUX_BRE=2:1
|матч_AUX_LEH=
|матч_AUX_LEN=
|матч_AUX_LIL=
|матч_AUX_LMA=1:1
|матч_AUX_LOR=
|матч_AUX_NIC=1:0
|матч_AUX_OL=
|матч_AUX_OM=
|матч_AUX_PFC=
|матч_AUX_PSG=
|матч_AUX_REN=
|матч_AUX_STR=
|матч_AUX_TFC=
|матч_AUX_TRO=

|матч_BRE_ANG=5:1
|матч_BRE_ASM=
|матч_BRE_AUX=
|матч_BRE_LEH=
|матч_BRE_LEN=
|матч_BRE_LIL=
|матч_BRE_LMA=
|матч_BRE_LOR=
|матч_BRE_NIC=1:2
|матч_BRE_OL=
|матч_BRE_OM=
|матч_BRE_PFC=
|матч_BRE_PSG=0:1
|матч_BRE_REN=
|матч_BRE_STR=
|матч_BRE_TFC=2:2
|матч_BRE_TRO=

|матч_LEH_ANG=0:0
|матч_LEH_ASM=0:1
|матч_LEH_AUX=1:3
|матч_LEH_BRE=1:2
|матч_LEH_LEN=
|матч_LEH_LIL=
|матч_LEH_LMA=
|матч_LEH_LOR=
|матч_LEH_NIC=
|матч_LEH_OL=
|матч_LEH_OM=
|матч_LEH_PFC=
|матч_LEH_PSG=1:5
|матч_LEH_REN=
|матч_LEH_STR=
|матч_LEH_TFC=
|матч_LEH_TRO=

|матч_LEN_ANG=
|матч_LEN_ASM=
|матч_LEN_AUX=5:2
|матч_LEN_BRE=
|матч_LEN_LEH=
|матч_LEN_LIL=
|матч_LEN_LMA=
|матч_LEN_LOR=0:1
|матч_LEN_NIC=
|матч_LEN_OL=2:1
|матч_LEN_OM=
|матч_LEN_PFC=2:1
|матч_LEN_PSG=
|матч_LEN_REN=
|матч_LEN_STR=
|матч_LEN_TFC=
|матч_LEN_TRO=

|матч_LIL_ANG=
|матч_LIL_ASM=
|матч_LIL_AUX=
|матч_LIL_BRE=1:1
|матч_LIL_LEH=1:0
|матч_LIL_LEN=1:0
|матч_LIL_LMA=
|матч_LIL_LOR=
|матч_LIL_NIC=
|матч_LIL_OL=
|матч_LIL_OM=
|матч_LIL_PFC=
|матч_LIL_PSG=2:2
|матч_LIL_REN=
|матч_LIL_STR=
|матч_LIL_TFC=
|матч_LIL_TRO=2:0

|матч_LMA_ANG=
|матч_LMA_ASM=
|матч_LMA_AUX=
|матч_LMA_BRE=2:2
|матч_LMA_LEH=
|матч_LMA_LEN=2:2
|матч_LMA_LIL=
|матч_LMA_LOR=2:1
|матч_LMA_NIC=
|матч_LMA_OL=
|матч_LMA_OM=
|матч_LMA_PFC=
|матч_LMA_PSG=
|матч_LMA_REN=
|матч_LMA_STR=
|матч_LMA_TFC=0:3
|матч_LMA_TRO=

|матч_LOR_ANG=
|матч_LOR_ASM=1:0
|матч_LOR_AUX=
|матч_LOR_BRE=
|матч_LOR_LEH=
|матч_LOR_LEN=
|матч_LOR_LIL=
|матч_LOR_LMA=
|матч_LOR_NIC=
|матч_LOR_OL=
|матч_LOR_OM=
|матч_LOR_PFC=1:0
|матч_LOR_PSG=
|матч_LOR_REN=
|матч_LOR_STR=
|матч_LOR_TFC=2:2
|матч_LOR_TRO=1:2

|матч_NIC_ANG=
|матч_NIC_ASM=
|матч_NIC_AUX=
|матч_NIC_BRE=
|матч_NIC_LEH=
|матч_NIC_LEN=
|матч_NIC_LIL=2:1
|матч_NIC_LMA=1:1
|матч_NIC_LOR=0:0
|матч_NIC_OL=
|матч_NIC_OM=
|матч_NIC_PFC=
|матч_NIC_PSG=
|матч_NIC_REN=5:2
|матч_NIC_STR=2:1
|матч_NIC_TFC=
|матч_NIC_TRO=

|матч_OL_ANG=
|матч_OL_ASM=
|матч_OL_AUX=3:1
|матч_OL_BRE=
|матч_OL_LEH=1:1
|матч_OL_LEN=
|матч_OL_LIL=
|матч_OL_LMA=
|матч_OL_LOR=
|матч_OL_NIC=2:1
|матч_OL_OM=
|матч_OL_PFC=
|матч_OL_PSG=
|матч_OL_REN=4:0
|матч_OL_STR=
|матч_OL_TFC=
|матч_OL_TRO=

|матч_OM_ANG=
|матч_OM_ASM=
|матч_OM_AUX=
|матч_OM_BRE=
|матч_OM_LEH=4:3
|матч_OM_LEN=
|матч_OM_LIL=
|матч_OM_LMA=
|матч_OM_LOR=
|матч_OM_NIC=
|матч_OM_OL=
|матч_OM_PFC=2:3
|матч_OM_PSG=1:2
|матч_OM_REN=
|матч_OM_STR=4:0
|матч_OM_TFC=
|матч_OM_TRO=

|матч_PFC_ANG=
|матч_PFC_ASM=
|матч_PFC_AUX=
|матч_PFC_BRE=
|матч_PFC_LEH=
|матч_PFC_LEN=
|матч_PFC_LIL=
|матч_PFC_LMA=
|матч_PFC_LOR=
|матч_PFC_NIC=3:0
|матч_PFC_OL=0:0
|матч_PFC_OM=
|матч_PFC_PSG=
|матч_PFC_REN=4:3
|матч_PFC_STR=2:1
|матч_PFC_TFC=
|матч_PFC_TRO=

|матч_PSG_ANG=
|матч_PSG_ASM=1:2
|матч_PSG_AUX=
|матч_PSG_BRE=
|матч_PSG_LEH=
|матч_PSG_LEN=
|матч_PSG_LIL=
|матч_PSG_LMA=3:1
|матч_PSG_LOR=
|матч_PSG_NIC=
|матч_PSG_OL=2:0
|матч_PSG_OM=
|матч_PSG_PFC=
|матч_PSG_REN=
|матч_PSG_STR=
|матч_PSG_TFC=
|матч_PSG_TRO=

|матч_REN_ANG=
|матч_REN_ASM=
|матч_REN_AUX=4:1
|матч_REN_BRE=
|матч_REN_LEH=
|матч_REN_LEN=
|матч_REN_LIL=
|матч_REN_LMA=3:2
|матч_REN_LOR=
|матч_REN_NIC=
|матч_REN_OL=
|матч_REN_OM=1:0
|матч_REN_PFC=
|матч_REN_PSG=2:2
|матч_REN_STR=3:0
|матч_REN_TFC=
|матч_REN_TRO=

|матч_STR_ANG=
|матч_STR_ASM=1:1
|матч_STR_AUX=
|матч_STR_BRE=
|матч_STR_LEH=
|матч_STR_LEN=2:1
|матч_STR_LIL=
|матч_STR_LMA=
|матч_STR_LOR=
|матч_STR_NIC=
|матч_STR_OL=
|матч_STR_OM=
|матч_STR_PFC=
|матч_STR_PSG=1:3
|матч_STR_REN=
|матч_STR_TFC=
|матч_STR_TRO=

|матч_TFC_ANG=
|матч_TFC_ASM=
|матч_TFC_AUX=
|матч_TFC_BRE=
|матч_TFC_LEH=3:2
|матч_TFC_LEN=
|матч_TFC_LIL=0:1
|матч_TFC_LMA=
|матч_TFC_LOR=
|матч_TFC_NIC=
|матч_TFC_OL=0:2
|матч_TFC_OM=
|матч_TFC_PFC=
|матч_TFC_PSG=
|матч_TFC_REN=
|матч_TFC_STR=
|матч_TFC_TRO=0:0

|матч_TRO_ANG=
|матч_TRO_ASM=
|матч_TRO_AUX=
|матч_TRO_BRE=
|матч_TRO_LEH=
|матч_TRO_LEN=1:3
|матч_TRO_LIL=
|матч_TRO_LMA=
|матч_TRO_LOR=
|матч_TRO_NIC=
|матч_TRO_OL=
|матч_TRO_OM=0:2
|матч_TRO_PFC=0:0
|матч_TRO_PSG=
|матч_TRO_REN=
|матч_TRO_STR=2:6
|матч_TRO_TFC=


&lt;!--Канец аўтаматызацыі.--&gt;
}}</text>
      <sha1>o5uqcrcuz38dzsdr8ikcnzd6ikhlebz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Ля Ліга чэмпіянату Гішпаніі па футболе/ВынікіГульняў</title>
    <ns>10</ns>
    <id>272286</id>
    <revision>
      <id>2698121</id>
      <parentid>2697813</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:30:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11171" sha1="802ev3kr8vi22hfulzh3n4bjz37z23u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''&lt;/noinclude&gt;
{{#invoke:Спартовыя вынікі|main
|крыніца      = [https://www.laliga.com/en-ES/laliga-easports/results Ля Ліга]
|стыль_матчаў = футбол

|парадак_камандаў= ALA,OSA,ATH,ATM,BAR,BET,VAL,VIL,DEP,LEV,MAL,RAY,RAC,RMA,RSO,SEV,CEL,GET,ELC,ESP

|скарачэньне_ALA=[[Дэпартыва Алявэс Віторыя|Аля]]
|скарачэньне_ATH=[[Атлетык Більбао|АтБ]]
|скарачэньне_ATM=[[Атлетыка Мадрыд|АтМ]]
|скарачэньне_BAR=[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Бар]]
|скарачэньне_BET=[[Рэал Бэтыс Сэвільля|Бэт]]
|скарачэньне_CEL=[[Сэльта Віга|Сэл]]
|скарачэньне_DEP=[[Дэпартыва Ля-Каруньня|Дэп]]
|скарачэньне_ELC=[[Эльчэ (футбольны клюб)|Эль]]
|скарачэньне_ESP=[[Эспанёл Барсэлёна|Эсп]]
|скарачэньне_GET=[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэт]]
|скарачэньне_LEV=[[Левантэ Валенсія|Лев]]
|скарачэньне_MAL=[[Маляга (футбольны клюб)|Мал]]
|скарачэньне_OSA=[[Асасуна Памплёна|Аса]]
|скарачэньне_RAC=[[Расінг Сантандэр|Рас]]
|скарачэньне_RAY=[[Раё Вальекана Мадрыд|Раё]]
|скарачэньне_RMA=[[Рэал Мадрыд|РМд]]
|скарачэньне_RSO=[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|РС]]
|скарачэньне_SEV=[[Сэвільля (футбольны клюб)|Сэв]]
|скарачэньне_VAL=[[Валенсія (футбольны клюб)|Вал]]
|скарачэньне_VIL=[[Вільярэал (футбольны клюб)|Віл]]

|назва_ALA=[[Дэпартыва Алявэс Віторыя|Алявэс]]
|назва_ATH=[[Атлетык Більбао]]
|назва_ATM=[[Атлетыка Мадрыд]]
|назва_BAR=[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёна]]
|назва_BET=[[Рэал Бэтыс Сэвільля|Бэтыс]]
|назва_CEL=[[Сэльта Віга|Сэльта]]
|назва_DEP=[[Дэпартыва Ля-Каруньня|Дэпартыва]]
|назва_ELC=[[Эльчэ (футбольны клюб)|Эльчэ]]
|назва_ESP=[[Эспанёл Барсэлёна|Эспанёл]]
|назва_GET=[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]]
|назва_LEV=[[Левантэ Валенсія|Левантэ]]
|назва_MAL=[[Маляга (футбольны клюб)|Маляга]]
|назва_OSA=[[Асасуна Памплёна|Асасуна]]
|назва_RAC=[[Расінг Сантандэр]]
|назва_RAY=[[Раё Вальекана Мадрыд|Раё Вальекана]]
|назва_RMA=[[Рэал Мадрыд]]
|назва_RSO=[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]]
|назва_SEV=[[Сэвільля (футбольны клюб)|Сэвільля]]
|назва_VAL=[[Валенсія (футбольны клюб)|Валенсія]]
|назва_VIL=[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]]

&lt;!--Пачатак аўтаматызацыі.--&gt;
|абнаўленьне = 30 кастрычніка 2026
|матч_ALA_ATH=
|матч_ALA_ATM=1:2
|матч_ALA_BAR=
|матч_ALA_BET=
|матч_ALA_CEL=
|матч_ALA_DEP=
|матч_ALA_ELC=
|матч_ALA_ESP=
|матч_ALA_GET=3:0
|матч_ALA_LEV=
|матч_ALA_MAL=1:1
|матч_ALA_OSA=5:2
|матч_ALA_RAC=
|матч_ALA_RAY=
|матч_ALA_RMA=
|матч_ALA_RSO=
|матч_ALA_SEV=
|матч_ALA_VAL=0:1
|матч_ALA_VIL=1:0

|матч_ATH_ALA=0:0
|матч_ATH_ATM=3:0
|матч_ATH_BAR=
|матч_ATH_BET=
|матч_ATH_CEL=
|матч_ATH_DEP=
|матч_ATH_ELC=1:1
|матч_ATH_ESP=
|матч_ATH_GET=4:0
|матч_ATH_LEV=
|матч_ATH_MAL=
|матч_ATH_OSA=
|матч_ATH_RAC=
|матч_ATH_RAY=
|матч_ATH_RMA=
|матч_ATH_RSO=
|матч_ATH_SEV=1:3
|матч_ATH_VAL=
|матч_ATH_VIL=

|матч_ATM_ALA=
|матч_ATM_ATH=
|матч_ATM_BAR=
|матч_ATM_BET=
|матч_ATM_CEL=
|матч_ATM_DEP=1:0
|матч_ATM_ELC=
|матч_ATM_ESP=
|матч_ATM_GET=
|матч_ATM_LEV=
|матч_ATM_MAL=2:0
|матч_ATM_OSA=4:0
|матч_ATM_RAC=
|матч_ATM_RAY=
|матч_ATM_RMA=2:1
|матч_ATM_RSO=
|матч_ATM_SEV=
|матч_ATM_VAL=
|матч_ATM_VIL=2:2

|матч_BAR_ALA=
|матч_BAR_ATH=2:0
|матч_BAR_ATM=
|матч_BAR_BET=
|матч_BAR_CEL=
|матч_BAR_DEP=
|матч_BAR_ELC=
|матч_BAR_ESP=
|матч_BAR_GET=3:0
|матч_BAR_LEV=
|матч_BAR_MAL=
|матч_BAR_OSA=
|матч_BAR_RAC=7:2
|матч_BAR_RAY=5:2
|матч_BAR_RMA=1:2
|матч_BAR_RSO=
|матч_BAR_SEV=
|матч_BAR_VAL=
|матч_BAR_VIL=

|матч_BET_ALA=
|матч_BET_ATH=
|матч_BET_ATM=
|матч_BET_BAR=2:5
|матч_BET_CEL=
|матч_BET_DEP=
|матч_BET_ELC=
|матч_BET_ESP=
|матч_BET_GET=1:0
|матч_BET_LEV=
|матч_BET_MAL=
|матч_BET_OSA=5:2
|матч_BET_RAC=
|матч_BET_RAY=
|матч_BET_RMA=1:0
|матч_BET_RSO=1:0
|матч_BET_SEV=
|матч_BET_VAL=
|матч_BET_VIL=

|матч_CEL_ALA=2:1
|матч_CEL_ATH=0:2
|матч_CEL_ATM=
|матч_CEL_BAR=
|матч_CEL_BET=0:0
|матч_CEL_DEP=
|матч_CEL_ELC=
|матч_CEL_ESP=
|матч_CEL_GET=
|матч_CEL_LEV=
|матч_CEL_MAL=1:1
|матч_CEL_OSA=1:2
|матч_CEL_RAC=5:0
|матч_CEL_RAY=
|матч_CEL_RMA=
|матч_CEL_RSO=
|матч_CEL_SEV=
|матч_CEL_VAL=
|матч_CEL_VIL=

|матч_DEP_ALA=
|матч_DEP_ATH=
|матч_DEP_ATM=
|матч_DEP_BAR=
|матч_DEP_BET=1:1
|матч_DEP_CEL=
|матч_DEP_ELC=1:1
|матч_DEP_ESP=
|матч_DEP_GET=
|матч_DEP_LEV=1:1
|матч_DEP_MAL=
|матч_DEP_OSA=
|матч_DEP_RAC=
|матч_DEP_RAY=
|матч_DEP_RMA=
|матч_DEP_RSO=
|матч_DEP_SEV=0:1
|матч_DEP_VAL=3:1
|матч_DEP_VIL=

|матч_ELC_ALA=
|матч_ELC_ATH=
|матч_ELC_ATM=
|матч_ELC_BAR=0:5
|матч_ELC_BET=
|матч_ELC_CEL=0:0
|матч_ELC_DEP=
|матч_ELC_ESP=
|матч_ELC_GET=
|матч_ELC_LEV=
|матч_ELC_MAL=
|матч_ELC_OSA=
|матч_ELC_RAC=
|матч_ELC_RAY=
|матч_ELC_RMA=2:3
|матч_ELC_RSO=2:3
|матч_ELC_SEV=
|матч_ELC_VAL=
|матч_ELC_VIL=

|матч_ESP_ALA=
|матч_ESP_ATH=
|матч_ESP_ATM=0:1
|матч_ESP_BAR=
|матч_ESP_BET=
|матч_ESP_CEL=
|матч_ESP_DEP=
|матч_ESP_ELC=1:3
|матч_ESP_GET=
|матч_ESP_LEV=3:0
|матч_ESP_MAL=
|матч_ESP_OSA=
|матч_ESP_RAC=
|матч_ESP_RAY=
|матч_ESP_RMA=1:2
|матч_ESP_RSO=
|матч_ESP_SEV=1:1
|матч_ESP_VAL=
|матч_ESP_VIL=

|матч_GET_ALA=
|матч_GET_ATH=
|матч_GET_ATM=
|матч_GET_BAR=
|матч_GET_BET=
|матч_GET_CEL=1:1
|матч_GET_DEP=1:1
|матч_GET_ELC=
|матч_GET_ESP=
|матч_GET_LEV=
|матч_GET_MAL=1:0
|матч_GET_OSA=
|матч_GET_RAC=1:0
|матч_GET_RAY=1:1
|матч_GET_RMA=
|матч_GET_RSO=
|матч_GET_SEV=
|матч_GET_VAL=
|матч_GET_VIL=

|матч_LEV_ALA=
|матч_LEV_ATH=3:1
|матч_LEV_ATM=
|матч_LEV_BAR=2:4
|матч_LEV_BET=5:2
|матч_LEV_CEL=
|матч_LEV_DEP=
|матч_LEV_ELC=
|матч_LEV_ESP=
|матч_LEV_GET=
|матч_LEV_MAL=
|матч_LEV_OSA=
|матч_LEV_RAC=
|матч_LEV_RAY=
|матч_LEV_RMA=
|матч_LEV_RSO=
|матч_LEV_SEV=3:3
|матч_LEV_VAL=
|матч_LEV_VIL=

|матч_MAL_ALA=
|матч_MAL_ATH=
|матч_MAL_ATM=
|матч_MAL_BAR=
|матч_MAL_BET=
|матч_MAL_CEL=
|матч_MAL_DEP=1:1
|матч_MAL_ELC=
|матч_MAL_ESP=1:1
|матч_MAL_GET=
|матч_MAL_LEV=0:0
|матч_MAL_OSA=
|матч_MAL_RAC=
|матч_MAL_RAY=
|матч_MAL_RMA=
|матч_MAL_RSO=2:5
|матч_MAL_SEV=
|матч_MAL_VAL=
|матч_MAL_VIL=1:3

|матч_OSA_ALA=
|матч_OSA_ATH=
|матч_OSA_ATM=
|матч_OSA_BAR=
|матч_OSA_BET=
|матч_OSA_CEL=
|матч_OSA_DEP=
|матч_OSA_ELC=
|матч_OSA_ESP=0:2
|матч_OSA_GET=1:0
|матч_OSA_LEV=0:0
|матч_OSA_MAL=
|матч_OSA_RAC=2:0
|матч_OSA_RAY=1:1
|матч_OSA_RMA=
|матч_OSA_RSO=
|матч_OSA_SEV=
|матч_OSA_VAL=
|матч_OSA_VIL=

|матч_RAC_ALA=2:1
|матч_RAC_ATH=
|матч_RAC_ATM=
|матч_RAC_BAR=
|матч_RAC_BET=
|матч_RAC_CEL=
|матч_RAC_DEP=
|матч_RAC_ELC=3:2
|матч_RAC_ESP=2:1
|матч_RAC_GET=
|матч_RAC_LEV=
|матч_RAC_MAL=
|матч_RAC_OSA=
|матч_RAC_RAY=
|матч_RAC_RMA=
|матч_RAC_RSO=
|матч_RAC_SEV=
|матч_RAC_VAL=2:2
|матч_RAC_VIL=2:2

|матч_RAY_ALA=1:1
|матч_RAY_ATH=0:0
|матч_RAY_ATM=
|матч_RAY_BAR=
|матч_RAY_BET=
|матч_RAY_CEL=
|матч_RAY_DEP=
|матч_RAY_ELC=0:3
|матч_RAY_ESP=2:1
|матч_RAY_GET=
|матч_RAY_LEV=
|матч_RAY_MAL=
|матч_RAY_OSA=
|матч_RAY_RAC=3:2
|матч_RAY_RMA=
|матч_RAY_RSO=
|матч_RAY_SEV=
|матч_RAY_VAL=
|матч_RAY_VIL=

|матч_RMA_ALA=
|матч_RMA_ATH=
|матч_RMA_ATM=
|матч_RMA_BAR=
|матч_RMA_BET=
|матч_RMA_CEL=
|матч_RMA_DEP=
|матч_RMA_ELC=
|матч_RMA_ESP=
|матч_RMA_GET=
|матч_RMA_LEV=
|матч_RMA_MAL=4:0
|матч_RMA_OSA=
|матч_RMA_RAC=
|матч_RMA_RAY=4:1
|матч_RMA_RSO=4:1
|матч_RMA_SEV=4:1
|матч_RMA_VAL=
|матч_RMA_VIL=1:0

|матч_RSO_ALA=
|матч_RSO_ATH=
|матч_RSO_ATM=0:3
|матч_RSO_BAR=
|матч_RSO_BET=
|матч_RSO_CEL=0:0
|матч_RSO_DEP=3:2
|матч_RSO_ELC=
|матч_RSO_ESP=2:1
|матч_RSO_GET=
|матч_RSO_LEV=2:1
|матч_RSO_MAL=
|матч_RSO_OSA=
|матч_RSO_RAC=
|матч_RSO_RAY=
|матч_RSO_RMA=
|матч_RSO_SEV=
|матч_RSO_VAL=
|матч_RSO_VIL=

|матч_SEV_ALA=
|матч_SEV_ATH=
|матч_SEV_ATM=1:3
|матч_SEV_BAR=1:3
|матч_SEV_BET=
|матч_SEV_CEL=
|матч_SEV_DEP=
|матч_SEV_ELC=
|матч_SEV_ESP=
|матч_SEV_GET=
|матч_SEV_LEV=
|матч_SEV_MAL=
|матч_SEV_OSA=2:0
|матч_SEV_RAC=
|матч_SEV_RAY=2:1
|матч_SEV_RMA=
|матч_SEV_RSO=
|матч_SEV_VAL=1:0
|матч_SEV_VIL=

|матч_VAL_ALA=
|матч_VAL_ATH=0:0
|матч_VAL_ATM=
|матч_VAL_BAR=0:5
|матч_VAL_BET=0:1
|матч_VAL_CEL=0:0
|матч_VAL_DEP=
|матч_VAL_ELC=
|матч_VAL_ESP=
|матч_VAL_GET=
|матч_VAL_LEV=
|матч_VAL_MAL=
|матч_VAL_OSA=
|матч_VAL_RAC=
|матч_VAL_RAY=
|матч_VAL_RMA=
|матч_VAL_RSO=2:3
|матч_VAL_SEV=
|матч_VAL_VIL=1:2

|матч_VIL_ALA=
|матч_VIL_ATH=
|матч_VIL_ATM=
|матч_VIL_BAR=
|матч_VIL_BET=1:2
|матч_VIL_CEL=
|матч_VIL_DEP=2:3
|матч_VIL_ELC=0:0
|матч_VIL_ESP=0:1
|матч_VIL_GET=
|матч_VIL_LEV=3:1
|матч_VIL_MAL=
|матч_VIL_OSA=
|матч_VIL_RAC=
|матч_VIL_RAY=
|матч_VIL_RMA=
|матч_VIL_RSO=
|матч_VIL_SEV=
|матч_VIL_VAL=


&lt;!--Канец аўтаматызацыі.--&gt;
}}</text>
      <sha1>802ev3kr8vi22hfulzh3n4bjz37z23u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе/ВынікіГульняў</title>
    <ns>10</ns>
    <id>272287</id>
    <revision>
      <id>2698122</id>
      <parentid>2697693</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:30:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9467" sha1="0aj4hoi4e5uy10s4c0g35cwv0lvnm55" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''&lt;/noinclude&gt;
{{#invoke:Спартовыя вынікі|main
|крыніца      = [https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/matchday/2026-2027 Бундэсьліга]
|стыль_матчаў = футбол

|парадак_камандаў= FRA, AUG, MUN, LEV, DOR, MÖN, BRE, HAM, HOF, KÖL, MAI, PAD, LEI, UNB, FRE, SCH, STU, ELV

|скарачэньне_AUG=[[Аўгсбург (футбольны клюб)|Аўг]]
|скарачэньне_UNB=[[Уніён Бэрлін|Уні]]
|скарачэньне_BRE=[[Вэрдэр Брэмэн|Вэр]]
|скарачэньне_DOR=[[Барусія Дортмунд|БД]]
|скарачэньне_ELV=[[Эльфэрсбэрг (футбольны клюб)|Эль]]
|скарачэньне_FRA=[[Айнтрахт Франкфурт|Айн]]
|скарачэньне_FRE=[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фра]]
|скарачэньне_HAM=[[Гамбург (футбольны клюб)|Гам]]
|скарачэньне_HOF=[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гоф]]
|скарачэньне_KÖL=[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёл]]
|скарачэньне_LEI=[[РБ Ляйпцыг (футбольны клюб)|РБ]]
|скарачэньне_LEV=[[Баер Левэркузэн|Бае]]
|скарачэньне_MAI=[[Майнц (футбольны клюб)|Май]]
|скарачэньне_MÖN=[[Барусія Мёнхэнглядбах|БМ]]
|скарачэньне_MUN=[[Баварыя Мюнхэн|Бав]]
|скарачэньне_PAD=[[Падэрборн-07 (футбольны клюб)|Пад]]
|скарачэньне_SCH=[[Шальке-04 Гельзэнкірхэн|Шал]]
|скарачэньне_STU=[[Штутгарт (футбольны клюб)|Шту]]

|назва_AUG=[[Аўгсбург (футбольны клюб)|Аўгсбург]]
|назва_UNB=[[Уніён Бэрлін]]
|назва_BRE=[[Вэрдэр Брэмэн]]
|назва_DOR=[[Барусія Дортмунд]]
|назва_ELV=[[Эльфэрсбэрг (футбольны клюб)|Эльфэрсбэрг]]
|назва_FRA=[[Айнтрахт Франкфурт]]
|назва_FRE=[[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]]
|назва_HAM=[[Гамбург (футбольны клюб)|Гамбург]]
|назва_HOF=[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайм]]
|назва_KÖL=[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльн]]
|назва_LEI=[[РБ Ляйпцыг (футбольны клюб)|РБ Ляйпцыг]]
|назва_LEV=[[Баер Левэркузэн]]
|назва_MAI=[[Майнц (футбольны клюб)|Майнц]]
|назва_MÖN=[[Барусія Мёнхэнглядбах]]
|назва_MUN=[[Баварыя Мюнхэн]]
|назва_PAD=[[Падэрборн-07 (футбольны клюб)|Падэрборн-07]]
|назва_SCH=[[Шальке-04 Гельзэнкірхэн]]
|назва_STU=[[Штутгарт (футбольны клюб)|Штутгарт]]

&lt;!--Пачатак аўтаматызацыі.--&gt;
|абнаўленьне = 30 кастрычніка 2026
|матч_AUG_BRE=
|матч_AUG_DOR=
|матч_AUG_ELV=
|матч_AUG_FRA=
|матч_AUG_FRE=
|матч_AUG_HAM=
|матч_AUG_HOF=
|матч_AUG_KÖL=
|матч_AUG_LEI=
|матч_AUG_LEV=2:2
|матч_AUG_MAI=
|матч_AUG_MÖN=
|матч_AUG_MUN=2:2
|матч_AUG_PAD=
|матч_AUG_SCH=3:0
|матч_AUG_STU=
|матч_AUG_UNB=1:1

|матч_BRE_AUG=3:2
|матч_BRE_DOR=
|матч_BRE_ELV=
|матч_BRE_FRA=
|матч_BRE_FRE=
|матч_BRE_HAM=
|матч_BRE_HOF=
|матч_BRE_KÖL=
|матч_BRE_LEI=3:1
|матч_BRE_LEV=
|матч_BRE_MAI=
|матч_BRE_MÖN=
|матч_BRE_MUN=
|матч_BRE_PAD=2:2
|матч_BRE_SCH=
|матч_BRE_STU=
|матч_BRE_UNB=

|матч_DOR_AUG=
|матч_DOR_BRE=2:2
|матч_DOR_ELV=
|матч_DOR_FRA=1:0
|матч_DOR_FRE=
|матч_DOR_HAM=2:0
|матч_DOR_HOF=
|матч_DOR_KÖL=
|матч_DOR_LEI=
|матч_DOR_LEV=
|матч_DOR_MAI=
|матч_DOR_MÖN=
|матч_DOR_MUN=
|матч_DOR_PAD=3:0
|матч_DOR_SCH=
|матч_DOR_STU=
|матч_DOR_UNB=

|матч_ELV_AUG=4:3
|матч_ELV_BRE=
|матч_ELV_DOR=
|матч_ELV_FRA=
|матч_ELV_FRE=
|матч_ELV_HAM=
|матч_ELV_HOF=
|матч_ELV_KÖL=
|матч_ELV_LEI=
|матч_ELV_LEV=3:2
|матч_ELV_MAI=4:1
|матч_ELV_MÖN=
|матч_ELV_MUN=1:2
|матч_ELV_PAD=
|матч_ELV_SCH=
|матч_ELV_STU=
|матч_ELV_UNB=

|матч_FRA_AUG=1:4
|матч_FRA_BRE=
|матч_FRA_DOR=
|матч_FRA_ELV=
|матч_FRA_FRE=2:2
|матч_FRA_HAM=
|матч_FRA_HOF=
|матч_FRA_KÖL=1:0
|матч_FRA_LEI=
|матч_FRA_LEV=
|матч_FRA_MAI=
|матч_FRA_MÖN=
|матч_FRA_MUN=
|матч_FRA_PAD=
|матч_FRA_SCH=
|матч_FRA_STU=
|матч_FRA_UNB=

|матч_FRE_AUG=
|матч_FRE_BRE=4:1
|матч_FRE_DOR=
|матч_FRE_ELV=
|матч_FRE_FRA=
|матч_FRE_HAM=
|матч_FRE_HOF=
|матч_FRE_KÖL=
|матч_FRE_LEI=
|матч_FRE_LEV=
|матч_FRE_MAI=
|матч_FRE_MÖN=5:0
|матч_FRE_MUN=1:3
|матч_FRE_PAD=
|матч_FRE_SCH=2:1
|матч_FRE_STU=
|матч_FRE_UNB=

|матч_HAM_AUG=
|матч_HAM_BRE=
|матч_HAM_DOR=
|матч_HAM_ELV=
|матч_HAM_FRA=
|матч_HAM_FRE=
|матч_HAM_HOF=
|матч_HAM_KÖL=2:1
|матч_HAM_LEI=
|матч_HAM_LEV=
|матч_HAM_MAI=0:5
|матч_HAM_MÖN=
|матч_HAM_MUN=
|матч_HAM_PAD=
|матч_HAM_SCH=
|матч_HAM_STU=1:0
|матч_HAM_UNB=

|матч_HOF_AUG=
|матч_HOF_BRE=
|матч_HOF_DOR=2:3
|матч_HOF_ELV=
|матч_HOF_FRA=
|матч_HOF_FRE=
|матч_HOF_HAM=2:3
|матч_HOF_KÖL=
|матч_HOF_LEI=
|матч_HOF_LEV=3:0
|матч_HOF_MAI=
|матч_HOF_MÖN=
|матч_HOF_MUN=
|матч_HOF_PAD=
|матч_HOF_SCH=
|матч_HOF_STU=2:1
|матч_HOF_UNB=

|матч_KÖL_AUG=
|матч_KÖL_BRE=1:1
|матч_KÖL_DOR=
|матч_KÖL_ELV=
|матч_KÖL_FRA=
|матч_KÖL_FRE=
|матч_KÖL_HAM=
|матч_KÖL_HOF=3:2
|матч_KÖL_LEI=
|матч_KÖL_LEV=
|матч_KÖL_MAI=
|матч_KÖL_MÖN=2:1
|матч_KÖL_MUN=
|матч_KÖL_PAD=
|матч_KÖL_SCH=0:0
|матч_KÖL_STU=
|матч_KÖL_UNB=

|матч_LEI_AUG=
|матч_LEI_BRE=
|матч_LEI_DOR=
|матч_LEI_ELV=4:0
|матч_LEI_FRA=6:0
|матч_LEI_FRE=
|матч_LEI_HAM=5:0
|матч_LEI_HOF=
|матч_LEI_KÖL=
|матч_LEI_LEV=
|матч_LEI_MAI=
|матч_LEI_MÖN=3:0
|матч_LEI_MUN=
|матч_LEI_PAD=
|матч_LEI_SCH=
|матч_LEI_STU=
|матч_LEI_UNB=

|матч_LEV_AUG=
|матч_LEV_BRE=
|матч_LEV_DOR=
|матч_LEV_ELV=
|матч_LEV_FRA=
|матч_LEV_FRE=2:1
|матч_LEV_HAM=
|матч_LEV_HOF=
|матч_LEV_KÖL=
|матч_LEV_LEI=2:0
|матч_LEV_MAI=
|матч_LEV_MÖN=
|матч_LEV_MUN=
|матч_LEV_PAD=
|матч_LEV_SCH=
|матч_LEV_STU=
|матч_LEV_UNB=4:0

|матч_MAI_AUG=
|матч_MAI_BRE=2:3
|матч_MAI_DOR=
|матч_MAI_ELV=
|матч_MAI_FRA=1:3
|матч_MAI_FRE=
|матч_MAI_HAM=
|матч_MAI_HOF=
|матч_MAI_KÖL=
|матч_MAI_LEI=
|матч_MAI_LEV=3:4
|матч_MAI_MÖN=
|матч_MAI_MUN=
|матч_MAI_PAD=0:0
|матч_MAI_SCH=
|матч_MAI_STU=
|матч_MAI_UNB=

|матч_MÖN_AUG=
|матч_MÖN_BRE=
|матч_MÖN_DOR=
|матч_MÖN_ELV=3:4
|матч_MÖN_FRA=
|матч_MÖN_FRE=
|матч_MÖN_HAM=
|матч_MÖN_HOF=1:2
|матч_MÖN_KÖL=
|матч_MÖN_LEI=
|матч_MÖN_LEV=
|матч_MÖN_MAI=3:4
|матч_MÖN_MUN=
|матч_MÖN_PAD=
|матч_MÖN_SCH=
|матч_MÖN_STU=
|матч_MÖN_UNB=

|матч_MUN_AUG=
|матч_MUN_BRE=
|матч_MUN_DOR=
|матч_MUN_ELV=
|матч_MUN_FRA=
|матч_MUN_FRE=
|матч_MUN_HAM=
|матч_MUN_HOF=
|матч_MUN_KÖL=
|матч_MUN_LEI=6:1
|матч_MUN_LEV=
|матч_MUN_MAI=
|матч_MUN_MÖN=
|матч_MUN_PAD=
|матч_MUN_SCH=
|матч_MUN_STU=5:1
|матч_MUN_UNB=7:0

|матч_PAD_AUG=
|матч_PAD_BRE=
|матч_PAD_DOR=
|матч_PAD_ELV=
|матч_PAD_FRA=
|матч_PAD_FRE=0:1
|матч_PAD_HAM=1:0
|матч_PAD_HOF=3:1
|матч_PAD_KÖL=
|матч_PAD_LEI=
|матч_PAD_LEV=
|матч_PAD_MAI=
|матч_PAD_MÖN=
|матч_PAD_MUN=
|матч_PAD_SCH=
|матч_PAD_STU=0:2
|матч_PAD_UNB=

|матч_SCH_AUG=
|матч_SCH_BRE=
|матч_SCH_DOR=
|матч_SCH_ELV=0:0
|матч_SCH_FRA=
|матч_SCH_FRE=
|матч_SCH_HAM=
|матч_SCH_HOF=
|матч_SCH_KÖL=
|матч_SCH_LEI=
|матч_SCH_LEV=
|матч_SCH_MAI=0:1
|матч_SCH_MÖN=
|матч_SCH_MUN=0:0
|матч_SCH_PAD=
|матч_SCH_STU=
|матч_SCH_UNB=

|матч_STU_AUG=
|матч_STU_BRE=
|матч_STU_DOR=0:1
|матч_STU_ELV=
|матч_STU_FRA=
|матч_STU_FRE=
|матч_STU_HAM=
|матч_STU_HOF=
|матч_STU_KÖL=4:1
|матч_STU_LEI=
|матч_STU_LEV=
|матч_STU_MAI=
|матч_STU_MÖN=2:3
|матч_STU_MUN=
|матч_STU_PAD=
|матч_STU_SCH=
|матч_STU_UNB=

|матч_UNB_AUG=
|матч_UNB_BRE=
|матч_UNB_DOR=0:0
|матч_UNB_ELV=1:0
|матч_UNB_FRA=3:3
|матч_UNB_FRE=
|матч_UNB_HAM=
|матч_UNB_HOF=
|матч_UNB_KÖL=
|матч_UNB_LEI=
|матч_UNB_LEV=
|матч_UNB_MAI=
|матч_UNB_MÖN=
|матч_UNB_MUN=
|матч_UNB_PAD=
|матч_UNB_SCH=1:3
|матч_UNB_STU=


&lt;!--Канец аўтаматызацыі.--&gt;
}}</text>
      <sha1>0aj4hoi4e5uy10s4c0g35cwv0lvnm55</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Сэрыя А чэмпіянату Італіі па футболе/ВынікіГульняў</title>
    <ns>10</ns>
    <id>272288</id>
    <revision>
      <id>2698068</id>
      <parentid>2697951</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T12:14:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11031" sha1="fm8vclx2p3veegt7mdy5wn9yyfn9azs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''&lt;/noinclude&gt;
{{#invoke:Спартовыя вынікі|main
|крыніца      = [https://www.legaseriea.it/en/serie-a Сэрыя А]
|стыль_матчаў = футбол

|парадак_камандаў= ATA,BOL,VEN,GEN,INT,CAG,COM,LEC,LAZ,MIL,MON,NAP,PAR,ROM,SAS,TOR,UDI,FIO,FRO,JUV

|скарачэньне_ATA=[[Аталянта Бэргама|Ата]]
|скарачэньне_BOL=[[Балёньня (футбольны клюб)|Бал]]
|скарачэньне_CAG=[[Кальяры (футбольны клюб)|Кал]]
|скарачэньне_COM=[[Кома (футбольны клюб)|Ком]]
|скарачэньне_FIO=[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фія]]
|скарачэньне_FRO=[[Фразынонэ (футбольны клюб)|Фра]]
|скарачэньне_GEN=[[Джэноа Генуя|Джэ]]
|скарачэньне_INT=[[Інтэрнацыянале Мілян|Інт]]
|скарачэньне_JUV=[[Ювэнтус Турын|Ювэ]]
|скарачэньне_LAZ=[[Ляцыё Рым|Ляц]]
|скарачэньне_LEC=[[Леччэ (футбольны клюб)|Леч]]
|скарачэньне_MIL=[[Мілян (футбольны клюб)|Міл]]
|скарачэньне_MON=[[Монца (футбольны клюб)|Мон]]
|скарачэньне_NAP=[[Напалі Нэапаль|Нап]]
|скарачэньне_PAR=[[Парма (футбольны клюб)|Пар]]
|скарачэньне_ROM=[[Рома Рым|Ром]]
|скарачэньне_SAS=[[Сасуолё (футбольны клюб)|Сас]]
|скарачэньне_TOR=[[Тарына Турын|Тар]]
|скарачэньне_UDI=[[Удынэзэ Удынэ|Уды]]
|скарачэньне_VEN=[[Вэнэцыя (футбольны клюб)|Вэн]]

|назва_ATA=[[Аталянта Бэргама|Аталянта]]
|назва_BOL=[[Балёньня (футбольны клюб)|Балёньня]]
|назва_CAG=[[Кальяры (футбольны клюб)|Кальяры]]
|назва_COM=[[Кома (футбольны клюб)|Кома]]
|назва_FIO=[[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]]
|назва_FRO=[[Фразынонэ (футбольны клюб)|Фразынонэ]]
|назва_GEN=[[Джэноа Генуя|Джэноа]]
|назва_INT=[[Інтэрнацыянале Мілян|Інтэрнацыянале]]
|назва_JUV=[[Ювэнтус Турын|Ювэнтус]]
|назва_LAZ=[[Ляцыё Рым|Ляцыё]]
|назва_LEC=[[Леччэ (футбольны клюб)|Леччэ]]
|назва_MIL=[[Мілян (футбольны клюб)|Мілян]]
|назва_MON=[[Монца (футбольны клюб)|Монца]]
|назва_NAP=[[Напалі Нэапаль|Напалі]]
|назва_PAR=[[Парма (футбольны клюб)|Парма]]
|назва_ROM=[[Рома Рым|Рома]]
|назва_SAS=[[Сасуолё (футбольны клюб)|Сасуолё]]
|назва_TOR=[[Тарына Турын|Тарына]]
|назва_UDI=[[Удынэзэ Удынэ|Удынэзэ]]
|назва_VEN=[[Вэнэцыя (футбольны клюб)|Вэнэцыя]]

&lt;!--Пачатак аўтаматызацыі.--&gt;
|абнаўленьне = 29 кастрычніка 2026
|матч_ATA_BOL=1:0
|матч_ATA_CAG=1:2
|матч_ATA_COM=
|матч_ATA_FIO=
|матч_ATA_FRO=4:4
|матч_ATA_GEN=
|матч_ATA_INT=
|матч_ATA_JUV=
|матч_ATA_LAZ=
|матч_ATA_LEC=
|матч_ATA_MIL=
|матч_ATA_MON=
|матч_ATA_NAP=
|матч_ATA_PAR=
|матч_ATA_ROM=
|матч_ATA_SAS=2:1
|матч_ATA_TOR=
|матч_ATA_UDI=
|матч_ATA_VEN=3:1

|матч_BOL_ATA=
|матч_BOL_CAG=
|матч_BOL_COM=
|матч_BOL_FIO=
|матч_BOL_FRO=
|матч_BOL_GEN=
|матч_BOL_INT=1:3
|матч_BOL_JUV=
|матч_BOL_LAZ=0:1
|матч_BOL_LEC=
|матч_BOL_MIL=
|матч_BOL_MON=
|матч_BOL_NAP=
|матч_BOL_PAR=
|матч_BOL_ROM=
|матч_BOL_SAS=2:2
|матч_BOL_TOR=1:1
|матч_BOL_UDI=
|матч_BOL_VEN=

|матч_CAG_ATA=
|матч_CAG_BOL=0:2
|матч_CAG_COM=
|матч_CAG_FIO=
|матч_CAG_FRO=
|матч_CAG_GEN=
|матч_CAG_INT=0:1
|матч_CAG_JUV=1:1
|матч_CAG_LAZ=
|матч_CAG_LEC=1:0
|матч_CAG_MIL=
|матч_CAG_MON=
|матч_CAG_NAP=
|матч_CAG_PAR=
|матч_CAG_ROM=
|матч_CAG_SAS=
|матч_CAG_TOR=
|матч_CAG_UDI=
|матч_CAG_VEN=

|матч_COM_ATA=
|матч_COM_BOL=
|матч_COM_CAG=
|матч_COM_FIO=
|матч_COM_FRO=
|матч_COM_GEN=
|матч_COM_INT=
|матч_COM_JUV=
|матч_COM_LAZ=
|матч_COM_LEC=
|матч_COM_MIL=
|матч_COM_MON=
|матч_COM_NAP=
|матч_COM_PAR=2:1
|матч_COM_ROM=0:0
|матч_COM_SAS=2:0
|матч_COM_TOR=
|матч_COM_UDI=
|матч_COM_VEN=

|матч_FIO_ATA=2:2
|матч_FIO_BOL=
|матч_FIO_CAG=
|матч_FIO_COM=1:3
|матч_FIO_FRO=0:3
|матч_FIO_GEN=
|матч_FIO_INT=
|матч_FIO_JUV=
|матч_FIO_LAZ=
|матч_FIO_LEC=
|матч_FIO_MIL=
|матч_FIO_MON=
|матч_FIO_NAP=1:1
|матч_FIO_PAR=
|матч_FIO_ROM=
|матч_FIO_SAS=
|матч_FIO_TOR=1:2
|матч_FIO_UDI=
|матч_FIO_VEN=

|матч_FRO_ATA=
|матч_FRO_BOL=
|матч_FRO_CAG=
|матч_FRO_COM=2:0
|матч_FRO_FIO=
|матч_FRO_GEN=
|матч_FRO_INT=
|матч_FRO_JUV=0:1
|матч_FRO_LAZ=
|матч_FRO_LEC=5:1
|матч_FRO_MIL=
|матч_FRO_MON=
|матч_FRO_NAP=
|матч_FRO_PAR=
|матч_FRO_ROM=
|матч_FRO_SAS=4:2
|матч_FRO_TOR=
|матч_FRO_UDI=
|матч_FRO_VEN=3:2

|матч_GEN_ATA=
|матч_GEN_BOL=
|матч_GEN_CAG=
|матч_GEN_COM=1:4
|матч_GEN_FIO=2:1
|матч_GEN_FRO=1:1
|матч_GEN_INT=
|матч_GEN_JUV=2:0
|матч_GEN_LAZ=
|матч_GEN_LEC=
|матч_GEN_MIL=
|матч_GEN_MON=
|матч_GEN_NAP=0:2
|матч_GEN_PAR=
|матч_GEN_ROM=
|матч_GEN_SAS=
|матч_GEN_TOR=
|матч_GEN_UDI=
|матч_GEN_VEN=1:0

|матч_INT_ATA=
|матч_INT_BOL=
|матч_INT_CAG=
|матч_INT_COM=
|матч_INT_FIO=2:1
|матч_INT_FRO=
|матч_INT_GEN=
|матч_INT_JUV=
|матч_INT_LAZ=
|матч_INT_LEC=
|матч_INT_MIL=
|матч_INT_MON=4:1
|матч_INT_NAP=3:2
|матч_INT_PAR=3:0
|матч_INT_ROM=
|матч_INT_SAS=
|матч_INT_TOR=
|матч_INT_UDI=5:3
|матч_INT_VEN=

|матч_JUV_ATA=2:0
|матч_JUV_BOL=
|матч_JUV_CAG=
|матч_JUV_COM=
|матч_JUV_FIO=
|матч_JUV_FRO=
|матч_JUV_GEN=
|матч_JUV_INT=
|матч_JUV_LAZ=0:3
|матч_JUV_LEC=
|матч_JUV_MIL=1:1
|матч_JUV_MON=
|матч_JUV_NAP=
|матч_JUV_PAR=2:0
|матч_JUV_ROM=
|матч_JUV_SAS=
|матч_JUV_TOR=
|матч_JUV_UDI=
|матч_JUV_VEN=

|матч_LAZ_ATA=
|матч_LAZ_BOL=
|матч_LAZ_CAG=
|матч_LAZ_COM=
|матч_LAZ_FIO=
|матч_LAZ_FRO=
|матч_LAZ_GEN=1:0
|матч_LAZ_INT=
|матч_LAZ_JUV=
|матч_LAZ_LEC=
|матч_LAZ_MIL=2:2
|матч_LAZ_MON=3:1
|матч_LAZ_NAP=
|матч_LAZ_PAR=2:1
|матч_LAZ_ROM=
|матч_LAZ_SAS=
|матч_LAZ_TOR=
|матч_LAZ_UDI=
|матч_LAZ_VEN=

|матч_LEC_ATA=
|матч_LEC_BOL=1:2
|матч_LEC_CAG=
|матч_LEC_COM=
|матч_LEC_FIO=
|матч_LEC_FRO=
|матч_LEC_GEN=
|матч_LEC_INT=
|матч_LEC_JUV=0:2
|матч_LEC_LAZ=
|матч_LEC_MIL=
|матч_LEC_MON=3:2
|матч_LEC_NAP=
|матч_LEC_PAR=
|матч_LEC_ROM=0:4
|матч_LEC_SAS=
|матч_LEC_TOR=
|матч_LEC_UDI=
|матч_LEC_VEN=

|матч_MIL_ATA=3:2
|матч_MIL_BOL=2:4
|матч_MIL_CAG=
|матч_MIL_COM=
|матч_MIL_FIO=
|матч_MIL_FRO=
|матч_MIL_GEN=
|матч_MIL_INT=
|матч_MIL_JUV=
|матч_MIL_LAZ=
|матч_MIL_LEC=3:0
|матч_MIL_MON=
|матч_MIL_NAP=
|матч_MIL_PAR=
|матч_MIL_ROM=
|матч_MIL_SAS=
|матч_MIL_TOR=
|матч_MIL_UDI=
|матч_MIL_VEN=2:0

|матч_MON_ATA=
|матч_MON_BOL=
|матч_MON_CAG=4:0
|матч_MON_COM=
|матч_MON_FIO=
|матч_MON_FRO=
|матч_MON_GEN=
|матч_MON_INT=
|матч_MON_JUV=
|матч_MON_LAZ=
|матч_MON_LEC=
|матч_MON_MIL=
|матч_MON_NAP=1:4
|матч_MON_PAR=
|матч_MON_ROM=
|матч_MON_SAS=2:1
|матч_MON_TOR=
|матч_MON_UDI=2:3
|матч_MON_VEN=

|матч_NAP_ATA=
|матч_NAP_BOL=1:0
|матч_NAP_CAG=
|матч_NAP_COM=1:2
|матч_NAP_FIO=
|матч_NAP_FRO=3:0
|матч_NAP_GEN=
|матч_NAP_INT=
|матч_NAP_JUV=
|матч_NAP_LAZ=
|матч_NAP_LEC=
|матч_NAP_MIL=
|матч_NAP_MON=
|матч_NAP_PAR=
|матч_NAP_ROM=3:3
|матч_NAP_SAS=
|матч_NAP_TOR=
|матч_NAP_UDI=
|матч_NAP_VEN=

|матч_PAR_ATA=
|матч_PAR_BOL=
|матч_PAR_CAG=0:1
|матч_PAR_COM=
|матч_PAR_FIO=
|матч_PAR_FRO=
|матч_PAR_GEN=2:1
|матч_PAR_INT=
|матч_PAR_JUV=
|матч_PAR_LAZ=
|матч_PAR_LEC=
|матч_PAR_MIL=
|матч_PAR_MON=1:1
|матч_PAR_NAP=
|матч_PAR_ROM=
|матч_PAR_SAS=
|матч_PAR_TOR=0:3
|матч_PAR_UDI=0:0
|матч_PAR_VEN=

|матч_ROM_ATA=2:1
|матч_ROM_BOL=
|матч_ROM_CAG=4:2
|матч_ROM_COM=
|матч_ROM_FIO=4:0
|матч_ROM_FRO=
|матч_ROM_GEN=2:0
|матч_ROM_INT=2:2
|матч_ROM_JUV=
|матч_ROM_LAZ=
|матч_ROM_LEC=
|матч_ROM_MIL=
|матч_ROM_MON=
|матч_ROM_NAP=
|матч_ROM_PAR=
|матч_ROM_SAS=
|матч_ROM_TOR=
|матч_ROM_UDI=
|матч_ROM_VEN=

|матч_SAS_ATA=
|матч_SAS_BOL=
|матч_SAS_CAG=
|матч_SAS_COM=
|матч_SAS_FIO=
|матч_SAS_FRO=
|матч_SAS_GEN=
|матч_SAS_INT=
|матч_SAS_JUV=3:2
|матч_SAS_LAZ=2:6
|матч_SAS_LEC=
|матч_SAS_MIL=1:1
|матч_SAS_MON=
|матч_SAS_NAP=
|матч_SAS_PAR=
|матч_SAS_ROM=
|матч_SAS_TOR=2:1
|матч_SAS_UDI=
|матч_SAS_VEN=

|матч_TOR_ATA=
|матч_TOR_BOL=
|матч_TOR_CAG=
|матч_TOR_COM=1:3
|матч_TOR_FIO=
|матч_TOR_FRO=
|матч_TOR_GEN=
|матч_TOR_INT=
|матч_TOR_JUV=
|матч_TOR_LAZ=
|матч_TOR_LEC=
|матч_TOR_MIL=1:2
|матч_TOR_MON=3:2
|матч_TOR_NAP=
|матч_TOR_PAR=
|матч_TOR_ROM=0:2
|матч_TOR_SAS=
|матч_TOR_UDI=2:1
|матч_TOR_VEN=

|матч_UDI_ATA=
|матч_UDI_BOL=
|матч_UDI_CAG=0:1
|матч_UDI_COM=1:1
|матч_UDI_FIO=
|матч_UDI_FRO=
|матч_UDI_GEN=
|матч_UDI_INT=
|матч_UDI_JUV=
|матч_UDI_LAZ=1:2
|матч_UDI_LEC=0:3
|матч_UDI_MIL=0:2
|матч_UDI_MON=
|матч_UDI_NAP=
|матч_UDI_PAR=
|матч_UDI_ROM=
|матч_UDI_SAS=
|матч_UDI_TOR=
|матч_UDI_VEN=

|матч_VEN_ATA=
|матч_VEN_BOL=
|матч_VEN_CAG=
|матч_VEN_COM=
|матч_VEN_FIO=2:4
|матч_VEN_FRO=
|матч_VEN_GEN=
|матч_VEN_INT=0:2
|матч_VEN_JUV=
|матч_VEN_LAZ=0:2
|матч_VEN_LEC=0:2
|матч_VEN_MIL=
|матч_VEN_MON=
|матч_VEN_NAP=1:0
|матч_VEN_PAR=
|матч_VEN_ROM=
|матч_VEN_SAS=
|матч_VEN_TOR=
|матч_VEN_UDI=


&lt;!--Канец аўтаматызацыі.--&gt;

}}</text>
      <sha1>fm8vclx2p3veegt7mdy5wn9yyfn9azs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:НХЛ/СтатыстыкаБамбардзіры</title>
    <ns>10</ns>
    <id>275286</id>
    <revision>
      <id>2698070</id>
      <parentid>2697952</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T12:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2064" sha1="5ihxzc8q4o842u96j1mbhscs6yd5jfc" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;width:150пкс;&quot;| Гулец
! style=&quot;width:150пкс;&quot;| Клюб
! style=&quot;width:25пкс;&quot;| М
! style=&quot;width:25пкс;&quot;| Г
! style=&quot;width:25пкс;&quot;| А
! style=&quot;width:25пкс;&quot;| Пункты
! style=&quot;width:25пкс;&quot;| +/−
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Конар Макдэйвід]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Эдмантан Ойлерз]] || 13 || 8 || 28 || '''36''' || +17
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Кірыл Капрызаў]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Мінэсота Ўайлд]] || 15 || 14 || 10 || '''24''' || +10
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Леан Драйзайтль]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Эдмантан Ойлерз]] || 13 || 12 || 12 || '''24''' || +12
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Остан Мэт’юз]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Таронта Мэйпл Ліфс]] || 15 || 10 || 13 || '''23''' || +6
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Натан Макінан]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Каларада Эвэланш]] || 13 || 8 || 14 || '''22''' || +4
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Эван Бушар]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Эдмантан Ойлерз]] || 13 || 7 || 15 || '''22''' || +19
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Джэк Айкел]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Вэгас Голдэн Найтс]] || 14 || 7 || 13 || '''20''' || +9
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Мэт’ю Ткачак]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Флорыда Пантэрз]] || 13 || 4 || 16 || '''20''' || +1
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Кўін Г’юз]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Мінэсота Ўайлд]] || 15 || 4 || 16 || '''20''' || +8
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Вільям Нюляндэр]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Таронта Мэйпл Ліфс]] || 15 || 9 || 10 || '''19''' || -2
|}
&lt;small&gt;''М = Матчы; Г = Галы; A = Асыстэнцкія перадачы; П = Пункты; +/− = [[плюс-мінус (хакей)|Плюс/мінус]]''&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>5ihxzc8q4o842u96j1mbhscs6yd5jfc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698123</id>
      <parentid>2698070</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2064" sha1="ngkreumnjjc0ryn6428e88zwajimzo8" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;width:150пкс;&quot;| Гулец
! style=&quot;width:150пкс;&quot;| Клюб
! style=&quot;width:25пкс;&quot;| М
! style=&quot;width:25пкс;&quot;| Г
! style=&quot;width:25пкс;&quot;| А
! style=&quot;width:25пкс;&quot;| Пункты
! style=&quot;width:25пкс;&quot;| +/−
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Конар Макдэйвід]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Эдмантан Ойлерз]] || 13 || 8 || 28 || '''36''' || +17
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Кірыл Капрызаў]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Мінэсота Ўайлд]] || 15 || 14 || 10 || '''24''' || +10
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Леан Драйзайтль]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Эдмантан Ойлерз]] || 13 || 12 || 12 || '''24''' || +12
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Остан Мэт’юз]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Таронта Мэйпл Ліфс]] || 15 || 10 || 13 || '''23''' || +6
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Натан Макінан]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Каларада Эвэланш]] || 13 || 8 || 14 || '''22''' || +4
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Эван Бушар]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Эдмантан Ойлерз]] || 13 || 7 || 15 || '''22''' || +19
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Джэк Айкел]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Вэгас Голдэн Найтс]] || 15 || 7 || 13 || '''20''' || +8
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Мэт’ю Ткачак]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Флорыда Пантэрз]] || 14 || 4 || 16 || '''20''' || +1
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Кўін Г’юз]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Мінэсота Ўайлд]] || 15 || 4 || 16 || '''20''' || +8
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Вільям Нюляндэр]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Таронта Мэйпл Ліфс]] || 15 || 9 || 10 || '''19''' || -2
|}
&lt;small&gt;''М = Матчы; Г = Галы; A = Асыстэнцкія перадачы; П = Пункты; +/− = [[плюс-мінус (хакей)|Плюс/мінус]]''&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>ngkreumnjjc0ryn6428e88zwajimzo8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:НХЛ/СтатыстыкаБрамнікі</title>
    <ns>10</ns>
    <id>275287</id>
    <revision>
      <id>2698071</id>
      <parentid>2697953</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T12:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2175" sha1="1zxpqpj8mewlida8chnpir107qdkmow" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;width:150пкс;&quot;| Гулец
! style=&quot;width:150пкс;&quot;| Клюб
! style=&quot;width:25пкс;&quot;| М
! style=&quot;width:25пкс;&quot;| ЧнЛ
! style=&quot;width:25пкс;&quot;| ПШ
! style=&quot;width:25пкс;&quot;| АК
! style=&quot;width:25пкс;&quot;| Н%
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Лінус Ульмарк]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Атава Сэнатарз]] || 8 || 450:04 || 10 || 172 || '''94,51'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Джэйкаб Фаўлер]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Манрэаль Канадыенз]] || 7 || 429:06 || 11 || 180 || '''94,24'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Джоэл Гофэр]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Сэнт-Луіс Блюз]] || 9 || 535:22 || 20 || 240 || '''92,31'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Пётар Качаткоў]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Караліна Гарыкейнз]] || 9 || 542:41 || 15 || 170 || '''91,89'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Джэйк Отынджэр]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Далас Старз]] || 10 || 604:16 || 17 || 187 || '''91,67'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Еспэр Вальстэт]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Мінэсота Ўайлд]] || 13 || 784:28 || 28 || 307 || '''91,64'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Ільля Сарокін]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Нью-Ёрк Айлэндэрз]] || 9 || 538:14 || 21 || 225 || '''91,46'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Дэвін Кулі]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Калгары Флэймз]] || 7 || 379:11 || 17 || 180 || '''91,37'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Джэрэмі Сўэйман]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Бостан Бруінз]] || 11 || 663:34 || 26 || 271 || '''91,25'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Логан Томпсан]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Вашынгтон Кэпіталз]] || 8 || 474:19 || 22 || 205 || '''90,31'''
|}
&lt;small&gt;''М = Матчы; ЧнЛ = Час на лёдзе (хвіліны:сэкунды); ПШ = Прапушчаныя шайбы; АК = Адбітыя кідкі; Н% = Адсотак надзейнасьці''&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>1zxpqpj8mewlida8chnpir107qdkmow</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698124</id>
      <parentid>2698071</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:30:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2175" sha1="4ulvvak76u0jtgf005b34mckzp7cuw6" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;width:150пкс;&quot;| Гулец
! style=&quot;width:150пкс;&quot;| Клюб
! style=&quot;width:25пкс;&quot;| М
! style=&quot;width:25пкс;&quot;| ЧнЛ
! style=&quot;width:25пкс;&quot;| ПШ
! style=&quot;width:25пкс;&quot;| АК
! style=&quot;width:25пкс;&quot;| Н%
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Лінус Ульмарк]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Атава Сэнатарз]] || 8 || 450:04 || 10 || 172 || '''94,51'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Джэйкаб Фаўлер]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Манрэаль Канадыенз]] || 7 || 429:06 || 11 || 180 || '''94,24'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Джоэл Гофэр]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Сэнт-Луіс Блюз]] || 9 || 535:22 || 20 || 239 || '''92,28'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Пётар Качаткоў]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Караліна Гарыкейнз]] || 9 || 542:41 || 15 || 170 || '''91,89'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Джэйк Отынджэр]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Далас Старз]] || 10 || 604:16 || 17 || 187 || '''91,67'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Еспэр Вальстэт]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Мінэсота Ўайлд]] || 13 || 784:28 || 28 || 307 || '''91,64'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Ільля Сарокін]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Нью-Ёрк Айлэндэрз]] || 9 || 538:14 || 21 || 226 || '''91,50'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Дэвін Кулі]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Калгары Флэймз]] || 7 || 379:11 || 17 || 180 || '''91,37'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Джэрэмі Сўэйман]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Бостан Бруінз]] || 11 || 663:34 || 26 || 271 || '''91,25'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Логан Томпсан]] ||style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Вашынгтон Кэпіталз]] || 8 || 474:19 || 22 || 205 || '''90,31'''
|}
&lt;small&gt;''М = Матчы; ЧнЛ = Час на лёдзе (хвіліны:сэкунды); ПШ = Прапушчаныя шайбы; АК = Адбітыя кідкі; Н% = Адсотак надзейнасьці''&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>4ulvvak76u0jtgf005b34mckzp7cuw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Супэрліга чэмпіянату Партугаліі па футболе/Табліца</title>
    <ns>10</ns>
    <id>286831</id>
    <revision>
      <id>2698116</id>
      <parentid>2697810</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:30:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5481" sha1="49j1uqh15jutvxz9qnxgg56vyf4n3tn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''&lt;/noinclude&gt;
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца     = [https://www.soccerway.com/portugal/liga-portugal/ Soccerway]

&lt;!--Пачатак аўтаматызацыі.--&gt;
|абнаўленьне = 30 кастрычніка 2026 году&lt;/small&gt;&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|парадак_камандаў=POR, BEN, SCP, STC, FCA, AVF, GIL, ALV, BRA, MFC, FAM, AMA, VSC, MAR, CDN, RAV, CAS, EST
&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|перамогі_POR=9 | нічыі_POR=0 |паразы_POR=0 |мз_POR=21 |мп_POR=4
|перамогі_BEN=7 | нічыі_BEN=1 |паразы_BEN=1 |мз_BEN=26 |мп_BEN=8
|перамогі_SCP=6 | нічыі_SCP=3 |паразы_SCP=1 |мз_SCP=23 |мп_SCP=11
|перамогі_STC=5 | нічыі_STC=3 |паразы_STC=1 |мз_STC=13 |мп_STC=6
|перамогі_FCA=5 | нічыі_FCA=2 |паразы_FCA=2 |мз_FCA=12 |мп_FCA=7
|перамогі_AVF=5 | нічыі_AVF=2 |паразы_AVF=2 |мз_AVF=13 |мп_AVF=11
|перамогі_GIL=4 | нічыі_GIL=2 |паразы_GIL=3 |мз_GIL=8 |мп_GIL=7
|перамогі_ALV=3 | нічыі_ALV=2 |паразы_ALV=4 |мз_ALV=13 |мп_ALV=13
|перамогі_BRA=3 | нічыі_BRA=2 |паразы_BRA=4 |мз_BRA=9 |мп_BRA=11
|перамогі_MFC=3 | нічыі_MFC=2 |паразы_MFC=4 |мз_MFC=11 |мп_MFC=16
|перамогі_FAM=2 | нічыі_FAM=4 |паразы_FAM=3 |мз_FAM=14 |мп_FAM=11
|перамогі_AMA=2 | нічыі_AMA=4 |паразы_AMA=3 |мз_AMA=14 |мп_AMA=17
|перамогі_VSC=2 | нічыі_VSC=2 |паразы_VSC=5 |мз_VSC=10 |мп_VSC=10
|перамогі_MAR=2 | нічыі_MAR=2 |паразы_MAR=5 |мз_MAR=9 |мп_MAR=19
|перамогі_CDN=2 | нічыі_CDN=1 |паразы_CDN=6 |мз_CDN=10 |мп_CDN=18
|перамогі_RAV=2 | нічыі_RAV=1 |паразы_RAV=6 |мз_RAV=8 |мп_RAV=21
|перамогі_CAS=2 | нічыі_CAS=1 |паразы_CAS=7 |мз_CAS=5 |мп_CAS=19
|перамогі_EST=0 | нічыі_EST=2 |паразы_EST=7 |мз_EST=5 |мп_EST=15

&lt;!--Канец аўтаматызацыі.--&gt;

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_AVF=[[Акадэміку дэ Візэў]]
|назва_ALV=[[Алвэрка (футбольны клюб)|Алвэрка]]
|назва_FCA=[[Арока (футбольны клюб)|Арока]]
|назва_BEN=[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]
|назва_BRA=[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]
|назва_CAS=[[Каза Пія Лісабон|Каза Пія]]
|назва_EST=[[Эштарыл Прая|Эштарыл]]
|назва_AMA=[[Эштрэла Амадора]]
|назва_FAM=[[Фамалікан Віла-Нова-дзі-Фамалікан|Фамалікан]]
|назва_GIL=[[Жыл Вісэнці Барсэлуш|Жыл Вісэнці]]
|назва_MAR=[[Марытыму Фуншал|Марытыму]]
|назва_MFC=[[Марэйрэнсі Марэйра-дзі-Канэгуш|Марэйрэнсі]]
|назва_CDN=[[Насьёнал Фуншал|Насьёнал]]
|назва_POR=[[Порту (футбольны клюб)|Порту]]
|назва_RAV=[[Рыю Аві Віла-ду-Кондзі|Рыю Аві]]
|назва_STC=[[Санта-Клара Понта-Дэлгада|Санта-Клара]]
|назва_SCP=[[Спортынг Лісабон|Спортынг]]
|назва_VSC=[[Віторыя Гімарайнш]]

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=CLLS |вынік2=CLLS |вынік3=CL3Q |вынік4=EL2Q |вынік5=ECL2Q
|вынік16=RPO |вынік17=REL |вынік18=REL

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Лік перамог; 6) Забітыя мячы; 7) Дадатковыя матчы.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR

|колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]]
|колер_CL3Q=green2|тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]]
|колер_EL2Q=blue2 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]]
|колер_ECL2Q=yellow1 |тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]]
|колер_RPO=red2   |тэкст_RPO=Пераходныя матчы
|колер_REL=red1   |тэкст_REL=Паніжэньне ў Лігу 2

}}&lt;/onlyinclude&gt;</text>
      <sha1>49j1uqh15jutvxz9qnxgg56vyf4n3tn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Супэрліга чэмпіянату Партугаліі па футболе/ВынікіГульняў</title>
    <ns>10</ns>
    <id>286832</id>
    <revision>
      <id>2698125</id>
      <parentid>2697814</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:31:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9505" sha1="e60y34bwgoi2zi4dib4eea7ts5fl0an" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''&lt;/noinclude&gt;
{{#invoke:Спартовыя вынікі|main
|крыніца      = [https://www.soccerway.com/portugal/liga-portugal/ Soccerway]
|стыль_матчаў = футбол

|парадак_камандаў= AVF, ALV, FCA, BRA, BEN, VSC, GIL, CAS, MAR, MFC, CDN, POR, RAV, STC, SCP, FAM, EST, AMA

|скарачэньне_AVF=[[Акадэміку дэ Візэў|Ака]]
|скарачэньне_ALV=[[Алвэрка (футбольны клюб)|Алв]]
|скарачэньне_FCA=[[Арока (футбольны клюб)|Аро]]
|скарачэньне_BEN=[[Бэнфіка Лісабон|Бэн]]
|скарачэньне_BRA=[[Брага (футбольны клюб)|Бра]]
|скарачэньне_CAS=[[Каза Пія Лісабон|Каз]]
|скарачэньне_EST=[[Эштарыл Прая|Эшр]]
|скарачэньне_AMA=[[Эштрэла Амадора|Эла]]
|скарачэньне_FAM=[[Фамалікан Віла-Нова-дзі-Фамалікан|Фам]]
|скарачэньне_GIL=[[Жыл Вісэнці Барсэлуш|Жыл]]
|скарачэньне_MAR=[[Марытыму Фуншал|Мрт]]
|скарачэньне_MFC=[[Марэйрэнсі Марэйра-дзі-Канэгуш|Мрр]]
|скарачэньне_CDN=[[Насьёнал Фуншал|Нас]]
|скарачэньне_POR=[[Порту (футбольны клюб)|Пор]]
|скарачэньне_RAV=[[Рыю Аві Віла-ду-Кондзі|Рыю]]
|скарачэньне_STC=[[Санта-Клара Понта-Дэлгада|Сан]]
|скарачэньне_SCP=[[Спортынг Лісабон|Спо]]
|скарачэньне_CDT=[[Тандэла (футбольны клюб)|Тан]]
|скарачэньне_VSC=[[Віторыя Гімарайнш|ВіГ]]

|назва_AVF=[[Акадэміку дэ Візэў]]
|назва_ALV=[[Алвэрка (футбольны клюб)|Алвэрка]]
|назва_FCA=[[Арока (футбольны клюб)|Арока]]
|назва_BEN=[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]
|назва_BRA=[[Брага (футбольны клюб)|Брага]]
|назва_CAS=[[Каза Пія Лісабон|Каза Пія]]
|назва_EST=[[Эштарыл Прая|Эштарыл]]
|назва_AMA=[[Эштрэла Амадора]]
|назва_FAM=[[Фамалікан Віла-Нова-дзі-Фамалікан|Фамалікан]]
|назва_GIL=[[Жыл Вісэнці Барсэлуш|Жыл Вісэнці]]
|назва_MAR=[[Марытыму Фуншал|Марытыму]]
|назва_MFC=[[Марэйрэнсі Марэйра-дзі-Канэгуш|Марэйрэнсі]]
|назва_CDN=[[Насьёнал Фуншал|Насьёнал]]
|назва_POR=[[Порту (футбольны клюб)|Порту]]
|назва_RAV=[[Рыю Аві Віла-ду-Кондзі|Рыю Аві]]
|назва_STC=[[Санта-Клара Понта-Дэлгада|Санта-Клара]]
|назва_SCP=[[Спортынг Лісабон|Спортынг]]
|назва_VSC=[[Віторыя Гімарайнш]]

&lt;!--Пачатак аўтаматызацыі.--&gt;
|абнаўленьне = 30 кастрычніка 2026
|матч_ALV_AMA=2:2
|матч_ALV_AVF=
|матч_ALV_BEN=
|матч_ALV_BRA=1:2
|матч_ALV_CAS=
|матч_ALV_CDN=
|матч_ALV_EST=
|матч_ALV_FAM=
|матч_ALV_FCA=0:1
|матч_ALV_GIL=
|матч_ALV_MAR=
|матч_ALV_MFC=
|матч_ALV_POR=
|матч_ALV_RAV=1:0
|матч_ALV_SCP=
|матч_ALV_STC=1:1
|матч_ALV_VSC=

|матч_AMA_ALV=
|матч_AMA_AVF=0:2
|матч_AMA_BEN=
|матч_AMA_BRA=2:1
|матч_AMA_CAS=0:2
|матч_AMA_CDN=
|матч_AMA_EST=
|матч_AMA_FAM=2:2
|матч_AMA_FCA=
|матч_AMA_GIL=
|матч_AMA_MAR=
|матч_AMA_MFC=
|матч_AMA_POR=
|матч_AMA_RAV=
|матч_AMA_SCP=2:2
|матч_AMA_STC=
|матч_AMA_VSC=

|матч_AVF_ALV=
|матч_AVF_AMA=
|матч_AVF_BEN=
|матч_AVF_BRA=
|матч_AVF_CAS=
|матч_AVF_CDN=
|матч_AVF_EST=2:1
|матч_AVF_FAM=
|матч_AVF_FCA=
|матч_AVF_GIL=
|матч_AVF_MAR=
|матч_AVF_MFC=
|матч_AVF_POR=0:3
|матч_AVF_RAV=
|матч_AVF_SCP=
|матч_AVF_STC=0:1
|матч_AVF_VSC=2:1

|матч_BEN_ALV=
|матч_BEN_AMA=
|матч_BEN_AVF=2:2
|матч_BEN_BRA=
|матч_BEN_CAS=
|матч_BEN_CDN=
|матч_BEN_EST=2:1
|матч_BEN_FAM=
|матч_BEN_FCA=
|матч_BEN_GIL=3:1
|матч_BEN_MAR=
|матч_BEN_MFC=
|матч_BEN_POR=
|матч_BEN_RAV=
|матч_BEN_SCP=
|матч_BEN_STC=
|матч_BEN_VSC=2:0

|матч_BRA_ALV=
|матч_BRA_AMA=
|матч_BRA_AVF=
|матч_BRA_BEN=
|матч_BRA_CAS=
|матч_BRA_CDN=
|матч_BRA_EST=1:0
|матч_BRA_FAM=
|матч_BRA_FCA=
|матч_BRA_GIL=1:2
|матч_BRA_MAR=
|матч_BRA_MFC=
|матч_BRA_POR=
|матч_BRA_RAV=
|матч_BRA_SCP=1:3
|матч_BRA_STC=
|матч_BRA_VSC=1:0

|матч_CAS_ALV=
|матч_CAS_AMA=
|матч_CAS_AVF=
|матч_CAS_BEN=0:7
|матч_CAS_BRA=
|матч_CAS_CDN=
|матч_CAS_EST=
|матч_CAS_FAM=
|матч_CAS_FCA=
|матч_CAS_GIL=
|матч_CAS_MAR=
|матч_CAS_MFC=0:1
|матч_CAS_POR=1:4
|матч_CAS_RAV=
|матч_CAS_SCP=0:2
|матч_CAS_STC=0:1
|матч_CAS_VSC=

|матч_CDN_ALV=1:3
|матч_CDN_AMA=2:3
|матч_CDN_AVF=
|матч_CDN_BEN=
|матч_CDN_BRA=1:0
|матч_CDN_CAS=
|матч_CDN_EST=2:0
|матч_CDN_FAM=0:4
|матч_CDN_FCA=
|матч_CDN_GIL=
|матч_CDN_MAR=
|матч_CDN_MFC=
|матч_CDN_POR=
|матч_CDN_RAV=
|матч_CDN_SCP=
|матч_CDN_STC=
|матч_CDN_VSC=

|матч_EST_ALV=
|матч_EST_AMA=
|матч_EST_AVF=
|матч_EST_BEN=
|матч_EST_BRA=
|матч_EST_CAS=1:2
|матч_EST_CDN=
|матч_EST_FAM=1:1
|матч_EST_FCA=0:0
|матч_EST_GIL=
|матч_EST_MAR=
|матч_EST_MFC=1:3
|матч_EST_POR=
|матч_EST_RAV=0:2
|матч_EST_SCP=
|матч_EST_STC=
|матч_EST_VSC=

|матч_FAM_ALV=1:4
|матч_FAM_AMA=
|матч_FAM_AVF=
|матч_FAM_BEN=
|матч_FAM_BRA=
|матч_FAM_CAS=
|матч_FAM_CDN=
|матч_FAM_EST=
|матч_FAM_FCA=
|матч_FAM_GIL=0:0
|матч_FAM_MAR=1:2
|матч_FAM_MFC=
|матч_FAM_POR=
|матч_FAM_RAV=
|матч_FAM_SCP=1:1
|матч_FAM_STC=
|матч_FAM_VSC=

|матч_FCA_ALV=
|матч_FCA_AMA=1:0
|матч_FCA_AVF=
|матч_FCA_BEN=
|матч_FCA_BRA=
|матч_FCA_CAS=
|матч_FCA_CDN=
|матч_FCA_EST=
|матч_FCA_FAM=
|матч_FCA_GIL=
|матч_FCA_MAR=2:1
|матч_FCA_MFC=4:0
|матч_FCA_POR=
|матч_FCA_RAV=
|матч_FCA_SCP=
|матч_FCA_STC=1:2
|матч_FCA_VSC=

|матч_GIL_ALV=
|матч_GIL_AMA=
|матч_GIL_AVF=0:1
|матч_GIL_BEN=
|матч_GIL_BRA=
|матч_GIL_CAS=2:0
|матч_GIL_CDN=
|матч_GIL_EST=
|матч_GIL_FAM=
|матч_GIL_FCA=
|матч_GIL_MAR=1:1
|матч_GIL_MFC=
|матч_GIL_POR=0:1
|матч_GIL_RAV=1:0
|матч_GIL_SCP=
|матч_GIL_STC=
|матч_GIL_VSC=

|матч_MAR_ALV=
|матч_MAR_AMA=
|матч_MAR_AVF=2:2
|матч_MAR_BEN=0:3
|матч_MAR_BRA=
|матч_MAR_CAS=1:0
|матч_MAR_CDN=
|матч_MAR_EST=
|матч_MAR_FAM=
|матч_MAR_FCA=
|матч_MAR_GIL=
|матч_MAR_MFC=
|матч_MAR_POR=1:2
|матч_MAR_RAV=
|матч_MAR_SCP=
|матч_MAR_STC=
|матч_MAR_VSC=

|матч_MFC_ALV=
|матч_MFC_AMA=
|матч_MFC_AVF=
|матч_MFC_BEN=0:4
|матч_MFC_BRA=2:2
|матч_MFC_CAS=
|матч_MFC_CDN=
|матч_MFC_EST=
|матч_MFC_FAM=
|матч_MFC_FCA=
|матч_MFC_GIL=0:1
|матч_MFC_MAR=3:1
|матч_MFC_POR=
|матч_MFC_RAV=
|матч_MFC_SCP=
|матч_MFC_STC=
|матч_MFC_VSC=

|матч_POR_ALV=2:0
|матч_POR_AMA=
|матч_POR_AVF=
|матч_POR_BEN=3:1
|матч_POR_BRA=
|матч_POR_CAS=
|матч_POR_CDN=
|матч_POR_EST=
|матч_POR_FAM=
|матч_POR_FCA=2:0
|матч_POR_GIL=
|матч_POR_MAR=
|матч_POR_MFC=2:1
|матч_POR_RAV=
|матч_POR_SCP=
|матч_POR_STC=
|матч_POR_VSC=

|матч_RAV_ALV=
|матч_RAV_AMA=3:3
|матч_RAV_AVF=
|матч_RAV_BEN=
|матч_RAV_BRA=
|матч_RAV_CAS=
|матч_RAV_CDN=3:2
|матч_RAV_EST=
|матч_RAV_FAM=0:4
|матч_RAV_FCA=
|матч_RAV_GIL=
|матч_RAV_MAR=
|матч_RAV_MFC=
|матч_RAV_POR=0:2
|матч_RAV_SCP=0:4
|матч_RAV_STC=
|матч_RAV_VSC=

|матч_SCP_ALV=3:1
|матч_SCP_AMA=
|матч_SCP_AVF=1:2
|матч_SCP_BEN=
|матч_SCP_BRA=
|матч_SCP_CAS=
|матч_SCP_CDN=2:0
|матч_SCP_EST=
|матч_SCP_FAM=
|матч_SCP_FCA=2:2
|матч_SCP_GIL=
|матч_SCP_MAR=
|матч_SCP_MFC=
|матч_SCP_POR=
|матч_SCP_RAV=
|матч_SCP_STC=
|матч_SCP_VSC=3:2

|матч_STC_ALV=
|матч_STC_AMA=
|матч_STC_AVF=
|матч_STC_BEN=1:2
|матч_STC_BRA=0:0
|матч_STC_CAS=
|матч_STC_CDN=2:2
|матч_STC_EST=
|матч_STC_FAM=1:0
|матч_STC_FCA=
|матч_STC_GIL=
|матч_STC_MAR=
|матч_STC_MFC=
|матч_STC_POR=
|матч_STC_RAV=4:0
|матч_STC_SCP=
|матч_STC_VSC=

|матч_VSC_ALV=
|матч_VSC_AMA=
|матч_VSC_AVF=
|матч_VSC_BEN=
|матч_VSC_BRA=
|матч_VSC_CAS=0:0
|матч_VSC_CDN=1:0
|матч_VSC_EST=
|матч_VSC_FAM=
|матч_VSC_FCA=0:1
|матч_VSC_GIL=
|матч_VSC_MAR=5:0
|матч_VSC_MFC=1:1
|матч_VSC_POR=
|матч_VSC_RAV=
|матч_VSC_SCP=
|матч_VSC_STC=


&lt;!--Канец аўтаматызацыі.--&gt;
}}</text>
      <sha1>e60y34bwgoi2zi4dib4eea7ts5fl0an</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе/Табліца</title>
    <ns>10</ns>
    <id>299268</id>
    <revision>
      <id>2698118</id>
      <parentid>2697684</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:30:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5647" sha1="n4wwgv4rwf5qxofbolf6iqrsl27csc5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''&lt;/noinclude&gt;
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца     = [https://www.soccerway.com/belgium/jupiler-pro-league/ Soccerway]

&lt;!--Пачатак аўтаматызацыі.--&gt;
|абнаўленьне = 30 кастрычніка 2026 году&lt;/small&gt;&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|парадак_камандаў=CLU, GNT, USG, CHA, AND, GNK, WES, LOM, STA, ZWA, ANT, BEV, STR, LAL, MEC, OHL, KOR, CER
&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|перамогі_CLU=9 | нічыі_CLU=0 |паразы_CLU=1 |мз_CLU=26 |мп_CLU=8
|перамогі_GNT=8 | нічыі_GNT=1 |паразы_GNT=0 |мз_GNT=19 |мп_GNT=4
|перамогі_USG=7 | нічыі_USG=2 |паразы_USG=0 |мз_USG=27 |мп_USG=6
|перамогі_CHA=7 | нічыі_CHA=0 |паразы_CHA=2 |мз_CHA=16 |мп_CHA=10
|перамогі_AND=5 | нічыі_AND=1 |паразы_AND=3 |мз_AND=9 |мп_AND=10
|перамогі_GNK=4 | нічыі_GNK=3 |паразы_GNK=2 |мз_GNK=18 |мп_GNK=13
|перамогі_WES=4 | нічыі_WES=2 |паразы_WES=3 |мз_WES=24 |мп_WES=21
|перамогі_LOM=3 | нічыі_LOM=3 |паразы_LOM=3 |мз_LOM=11 |мп_LOM=11
|перамогі_STA=3 | нічыі_STA=2 |паразы_STA=4 |мз_STA=14 |мп_STA=15
|перамогі_ZWA=3 | нічыі_ZWA=2 |паразы_ZWA=5 |мз_ZWA=12 |мп_ZWA=16
|перамогі_ANT=3 | нічыі_ANT=1 |паразы_ANT=5 |мз_ANT=15 |мп_ANT=20
|перамогі_BEV=3 | нічыі_BEV=1 |паразы_BEV=5 |мз_BEV=12 |мп_BEV=18
|перамогі_STR=2 | нічыі_STR=2 |паразы_STR=5 |мз_STR=17 |мп_STR=19
|перамогі_LAL=2 | нічыі_LAL=1 |паразы_LAL=6 |мз_LAL=11 |мп_LAL=18
|перамогі_MEC=1 | нічыі_MEC=3 |паразы_MEC=4 |мз_MEC=9 |мп_MEC=17
|перамогі_OHL=1 | нічыі_OHL=3 |паразы_OHL=5 |мз_OHL=8 |мп_OHL=16
|перамогі_KOR=1 | нічыі_KOR=0 |паразы_KOR=7 |мз_KOR=2 |мп_KOR=18
|перамогі_CER=0 | нічыі_CER=3 |паразы_CER=6 |мз_CER=11 |мп_CER=21

&lt;!--Канец аўтаматызацыі.--&gt;

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_AND=[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]
|назва_ANT=[[Антвэрпэн (футбольны клюб)|Антвэрпэн]]
|назва_BEV=[[Ваасьлянд Бэвэрэн|Бэвэрэн]]
|назва_CER=[[Сэркль Бруге]]
|назва_CHA=[[Шарлеруа (футбольны клюб)|Шарлеруа]]
|назва_CLU=[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]]
|назва_GNK=[[Генк (футбольны клюб)|Генк]]
|назва_GNT=[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]
|назва_KOR=[[Кортрэйк (футбольны клюб)|Кортрэйк]]
|назва_LAL=[[Ля-Лювіер (футбольны клюб)|Ля-Лювіер]]
|назва_LOM=[[Лёмэль (футбольны клюб)|Лёмэль]]
|назва_MEC=[[Мэхэлен (футбольны клюб)|Мэхэлен]]
|назва_OHL=[[Аўд-Гэвэрлі Лёвэн]]
|назва_USG=[[Юніён Сэн-Жыль]]
|назва_STR=[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]]
|назва_STA=[[Стандард Льеж]]
|назва_WES=[[Вэстэрлё (футбольны клюб)|Вэстэрлё]]
|назва_ZWA=[[Зюльтэ-Варэгем (футбольны клюб)|Зюльтэ-Варэгем]]

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=CLLS |вынік2=CL3Q |вынік3=EL2Q |вынік4=ECL2Q
|вынік17=REL |вынік18=REL

&lt;!--Настройкі і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Лік перамог; 3) Розьніца мячоў; 4) Забітыя мячы; 5) Лік гасьцявых перамог; 6) Розьніца мячоў у гасьцях; 7) Забітыя гасьцявыя мячы; 8) Дадатковыя матчы.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR
|колер_CLLS=green1 |тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]]
|колер_CL3Q=green2 |тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]]
|колер_ELPO=blue1 |тэкст_ELPO=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі Эўропы]]
|колер_EL2Q=blue2 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]]
|колер_ECL2Q=yellow1 |тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]]
|колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Чэленджэр Про Лігу

}}&lt;/onlyinclude&gt;</text>
      <sha1>n4wwgv4rwf5qxofbolf6iqrsl27csc5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе/ВынікіГульняў</title>
    <ns>10</ns>
    <id>299269</id>
    <revision>
      <id>2698127</id>
      <parentid>2697697</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:31:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9496" sha1="42n9u5o0n4q8lj06kpj9d03o03hs3jt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''&lt;/noinclude&gt;
{{#invoke:Спартовыя вынікі|main
| крыніца      = [https://www.soccerway.com/belgium/jupiler-pro-league/ Soccerway]
| стыль_матчаў = футбол

|парадак_камандаў= AND, ANT, OHL, CLU, BEV, WES, GNK, GNT, ZWA, KOR, LOM, LAL, MEC, STA, STR, CER, CHA, USG

|скарачэньне_AND=[[Андэрлехт Брусэль|Анд]]
|скарачэньне_ANT=[[Антвэрпэн (футбольны клюб)|Ант]]
|скарачэньне_BEV=[[Ваасьлянд Бэвэрэн|Бэв]]
|скарачэньне_CER=[[Сэркль Бруге|Сэр]]
|скарачэньне_CHA=[[Шарлеруа (футбольны клюб)|Шар]]
|скарачэньне_CLU=[[Бруге (футбольны клюб)|Бру]]
|скарачэньне_GNK=[[Генк (футбольны клюб)|Гнк]]
|скарачэньне_GNT=[[Гент (футбольны клюб)|Гнт]]
|скарачэньне_KOR=[[Кортрэйк (футбольны клюб)|Кор]]
|скарачэньне_LAL=[[Ля-Лювіер (футбольны клюб)|ЛяЛ]]
|скарачэньне_LOM=[[Лёмэль (футбольны клюб)|Лём]]
|скарачэньне_MEC=[[Мэхэлен (футбольны клюб)|Мэх]]
|скарачэньне_OHL=[[Аўд-Гэвэрлі Лёвэн|Аўд]]
|скарачэньне_USG=[[Юніён Сэн-Жыль|Юні]]
|скарачэньне_STR=[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сын]]
|скарачэньне_STA=[[Стандард Льеж|Ста]]
|скарачэньне_WES=[[Вэстэрлё (футбольны клюб)|Вэс]]
|скарачэньне_ZWA=[[Зюльтэ-Варэгем (футбольны клюб)|Зюл]]

|назва_AND=[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]
|назва_ANT=[[Антвэрпэн (футбольны клюб)|Антвэрпэн]]
|назва_BEV=[[Ваасьлянд Бэвэрэн|Бэвэрэн]]
|назва_CER=[[Сэркль Бруге]]
|назва_CHA=[[Шарлеруа (футбольны клюб)|Шарлеруа]]
|назва_CLU=[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]]
|назва_GNK=[[Генк (футбольны клюб)|Генк]]
|назва_GNT=[[Гент (футбольны клюб)|Гент]]
|назва_KOR=[[Кортрэйк (футбольны клюб)|Кортрэйк]]
|назва_LAL=[[Ля-Лювіер (футбольны клюб)|Ля-Лювіер]]
|назва_LOM=[[Лёмэль (футбольны клюб)|Лёмэль]]
|назва_MEC=[[Мэхэлен (футбольны клюб)|Мэхэлен]]
|назва_OHL=[[Аўд-Гэвэрлі Лёвэн]]
|назва_USG=[[Юніён Сэн-Жыль]]
|назва_STR=[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]]
|назва_STA=[[Стандард Льеж]]
|назва_WES=[[Вэстэрлё (футбольны клюб)|Вэстэрлё]]
|назва_ZWA=[[Зюльтэ-Варэгем (футбольны клюб)|Зюльтэ-Варэгем]]

&lt;!--Пачатак аўтаматызацыі.--&gt;
|абнаўленьне = 30 кастрычніка 2026
|матч_AND_ANT=
|матч_AND_BEV=
|матч_AND_CER=
|матч_AND_CHA=
|матч_AND_CLU=
|матч_AND_GNK=0:0
|матч_AND_GNT=
|матч_AND_KOR=1:0
|матч_AND_LAL=2:1
|матч_AND_LOM=
|матч_AND_MEC=
|матч_AND_OHL=
|матч_AND_STA=
|матч_AND_STR=
|матч_AND_USG=
|матч_AND_WES=
|матч_AND_ZWA=3:0

|матч_ANT_AND=
|матч_ANT_BEV=2:1
|матч_ANT_CER=
|матч_ANT_CHA=3:0
|матч_ANT_CLU=
|матч_ANT_GNK=4:4
|матч_ANT_GNT=
|матч_ANT_KOR=
|матч_ANT_LAL=
|матч_ANT_LOM=
|матч_ANT_MEC=
|матч_ANT_OHL=
|матч_ANT_STA=
|матч_ANT_STR=1:4
|матч_ANT_USG=0:2
|матч_ANT_WES=
|матч_ANT_ZWA=

|матч_BEV_AND=1:0
|матч_BEV_ANT=
|матч_BEV_CER=
|матч_BEV_CHA=
|матч_BEV_CLU=
|матч_BEV_GNK=
|матч_BEV_GNT=
|матч_BEV_KOR=
|матч_BEV_LAL=
|матч_BEV_LOM=1:3
|матч_BEV_MEC=
|матч_BEV_OHL=3:0
|матч_BEV_STA=
|матч_BEV_STR=2:0
|матч_BEV_USG=
|матч_BEV_WES=
|матч_BEV_ZWA=

|матч_CER_AND=1:2
|матч_CER_ANT=
|матч_CER_BEV=
|матч_CER_CHA=
|матч_CER_CLU=
|матч_CER_GNK=
|матч_CER_GNT=0:3
|матч_CER_KOR=
|матч_CER_LAL=
|матч_CER_LOM=0:1
|матч_CER_MEC=
|матч_CER_OHL=
|матч_CER_STA=
|матч_CER_STR=3:3
|матч_CER_USG=
|матч_CER_WES=
|матч_CER_ZWA=

|матч_CHA_AND=
|матч_CHA_ANT=
|матч_CHA_BEV=
|матч_CHA_CER=3:2
|матч_CHA_CLU=
|матч_CHA_GNK=
|матч_CHA_GNT=
|матч_CHA_KOR=
|матч_CHA_LAL=
|матч_CHA_LOM=
|матч_CHA_MEC=2:0
|матч_CHA_OHL=3:1
|матч_CHA_STA=
|матч_CHA_STR=
|матч_CHA_USG=2:3
|матч_CHA_WES=
|матч_CHA_ZWA=

|матч_CLU_AND=
|матч_CLU_ANT=3:1
|матч_CLU_BEV=
|матч_CLU_CER=1:0
|матч_CLU_CHA=
|матч_CLU_GNK=3:0
|матч_CLU_GNT=
|матч_CLU_KOR=3:0
|матч_CLU_LAL=
|матч_CLU_LOM=
|матч_CLU_MEC=
|матч_CLU_OHL=
|матч_CLU_STA=
|матч_CLU_STR=3:2
|матч_CLU_USG=
|матч_CLU_WES=
|матч_CLU_ZWA=

|матч_GNK_AND=
|матч_GNK_ANT=
|матч_GNK_BEV=4:0
|матч_GNK_CER=
|матч_GNK_CHA=
|матч_GNK_CLU=
|матч_GNK_GNT=1:1
|матч_GNK_KOR=3:0
|матч_GNK_LAL=
|матч_GNK_LOM=
|матч_GNK_MEC=
|матч_GNK_OHL=
|матч_GNK_STA=2:1
|матч_GNK_STR=
|матч_GNK_USG=
|матч_GNK_WES=3:2
|матч_GNK_ZWA=

|матч_GNT_AND=4:0
|матч_GNT_ANT=
|матч_GNT_BEV=
|матч_GNT_CER=
|матч_GNT_CHA=
|матч_GNT_CLU=2:1
|матч_GNT_GNK=
|матч_GNT_KOR=
|матч_GNT_LAL=
|матч_GNT_LOM=
|матч_GNT_MEC=2:0
|матч_GNT_OHL=1:0
|матч_GNT_STA=2:1
|матч_GNT_STR=
|матч_GNT_USG=
|матч_GNT_WES=
|матч_GNT_ZWA=

|матч_KOR_AND=
|матч_KOR_ANT=0:3
|матч_KOR_BEV=1:0
|матч_KOR_CER=
|матч_KOR_CHA=1:3
|матч_KOR_CLU=
|матч_KOR_GNK=
|матч_KOR_GNT=
|матч_KOR_LAL=
|матч_KOR_LOM=
|матч_KOR_MEC=
|матч_KOR_OHL=
|матч_KOR_STA=
|матч_KOR_STR=
|матч_KOR_USG=
|матч_KOR_WES=
|матч_KOR_ZWA=0:2

|матч_LAL_AND=
|матч_LAL_ANT=
|матч_LAL_BEV=
|матч_LAL_CER=
|матч_LAL_CHA=
|матч_LAL_CLU=1:4
|матч_LAL_GNK=
|матч_LAL_GNT=1:2
|матч_LAL_KOR=3:0
|матч_LAL_LOM=
|матч_LAL_MEC=2:2
|матч_LAL_OHL=
|матч_LAL_STA=
|матч_LAL_STR=
|матч_LAL_USG=
|матч_LAL_WES=
|матч_LAL_ZWA=3:0

|матч_LOM_AND=
|матч_LOM_ANT=
|матч_LOM_BEV=
|матч_LOM_CER=
|матч_LOM_CHA=0:1
|матч_LOM_CLU=0:1
|матч_LOM_GNK=
|матч_LOM_GNT=
|матч_LOM_KOR=
|матч_LOM_LAL=
|матч_LOM_MEC=0:0
|матч_LOM_OHL=
|матч_LOM_STA=
|матч_LOM_STR=
|матч_LOM_USG=
|матч_LOM_WES=4:0
|матч_LOM_ZWA=

|матч_MEC_AND=0:1
|матч_MEC_ANT=
|матч_MEC_BEV=
|матч_MEC_CER=
|матч_MEC_CHA=
|матч_MEC_CLU=
|матч_MEC_GNK=
|матч_MEC_GNT=
|матч_MEC_KOR=
|матч_MEC_LAL=
|матч_MEC_LOM=
|матч_MEC_OHL=
|матч_MEC_STA=3:3
|матч_MEC_STR=4:3
|матч_MEC_USG=
|матч_MEC_WES=0:4
|матч_MEC_ZWA=

|матч_OHL_AND=
|матч_OHL_ANT=
|матч_OHL_BEV=
|матч_OHL_CER=1:1
|матч_OHL_CHA=
|матч_OHL_CLU=0:3
|матч_OHL_GNK=
|матч_OHL_GNT=
|матч_OHL_KOR=
|матч_OHL_LAL=2:0
|матч_OHL_LOM=2:2
|матч_OHL_MEC=
|матч_OHL_STA=1:2
|матч_OHL_STR=
|матч_OHL_USG=
|матч_OHL_WES=
|матч_OHL_ZWA=

|матч_STA_AND=
|матч_STA_ANT=1:0
|матч_STA_BEV=
|матч_STA_CER=2:2
|матч_STA_CHA=0:1
|матч_STA_CLU=
|матч_STA_GNK=
|матч_STA_GNT=
|матч_STA_KOR=
|матч_STA_LAL=2:0
|матч_STA_LOM=
|матч_STA_MEC=
|матч_STA_OHL=
|матч_STA_STR=
|матч_STA_USG=
|матч_STA_WES=
|матч_STA_ZWA=

|матч_STR_AND=
|матч_STR_ANT=
|матч_STR_BEV=
|матч_STR_CER=
|матч_STR_CHA=
|матч_STR_CLU=
|матч_STR_GNK=
|матч_STR_GNT=
|матч_STR_KOR=
|матч_STR_LAL=4:0
|матч_STR_LOM=1:1
|матч_STR_MEC=
|матч_STR_OHL=
|матч_STR_STA=
|матч_STR_USG=0:3
|матч_STR_WES=0:2
|матч_STR_ZWA=

|матч_USG_AND=3:0
|матч_USG_ANT=
|матч_USG_BEV=
|матч_USG_CER=5:2
|матч_USG_CHA=
|матч_USG_CLU=
|матч_USG_GNK=
|матч_USG_GNT=
|матч_USG_KOR=
|матч_USG_LAL=
|матч_USG_LOM=5:0
|матч_USG_MEC=
|матч_USG_OHL=1:1
|матч_USG_STA=
|матч_USG_STR=
|матч_USG_WES=
|матч_USG_ZWA=0:0

|матч_WES_AND=
|матч_WES_ANT=5:1
|матч_WES_BEV=4:4
|матч_WES_CER=
|матч_WES_CHA=
|матч_WES_CLU=
|матч_WES_GNK=
|матч_WES_GNT=
|матч_WES_KOR=
|матч_WES_LAL=
|матч_WES_LOM=
|матч_WES_MEC=
|матч_WES_OHL=
|матч_WES_STA=4:2
|матч_WES_STR=
|матч_WES_USG=1:5
|матч_WES_ZWA=2:2

|матч_ZWA_AND=
|матч_ZWA_ANT=
|матч_ZWA_BEV=4:0
|матч_ZWA_CER=
|матч_ZWA_CHA=0:1
|матч_ZWA_CLU=2:4
|матч_ZWA_GNK=2:1
|матч_ZWA_GNT=0:2
|матч_ZWA_KOR=
|матч_ZWA_LAL=
|матч_ZWA_LOM=
|матч_ZWA_MEC=
|матч_ZWA_OHL=
|матч_ZWA_STA=
|матч_ZWA_STR=
|матч_ZWA_USG=
|матч_ZWA_WES=


&lt;!--Канец аўтаматызацыі.--&gt;
}}</text>
      <sha1>42n9u5o0n4q8lj06kpj9d03o03hs3jt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе/Табліца</title>
    <ns>10</ns>
    <id>299270</id>
    <revision>
      <id>2698119</id>
      <parentid>2697811</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:30:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5746" sha1="d4j5f90d8qhmte67iej8ahj1e68323z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''&lt;/noinclude&gt;
&lt;onlyinclude&gt;{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП
|крыніца     = [https://www.tff.org/default.aspx?pageID=198 Турэцкая футбольная фэдэрацыя]

&lt;!--Пачатак аўтаматызацыі.--&gt;
|абнаўленьне = 30 кастрычніка 2026 году&lt;/small&gt;&lt;!--Месцы камандаў.--&gt;
|парадак_камандаў=GAL, AME, TRA, BEŞ, FEN, KAS, KOC, ERZ, ÇOR, GÖZ, ALA, BAŞ, RİZ, GAZ, KON, GEN, SAM, EYÜ
&lt;!--Вынікі камандаў.--&gt;
|перамогі_GAL=8 | нічыі_GAL=1 |паразы_GAL=1 |мз_GAL=23 |мп_GAL=12
|перамогі_AME=6 | нічыі_AME=2 |паразы_AME=1 |мз_AME=20 |мп_AME=10
|перамогі_TRA=6 | нічыі_TRA=1 |паразы_TRA=2 |мз_TRA=22 |мп_TRA=8
|перамогі_BEŞ=6 | нічыі_BEŞ=0 |паразы_BEŞ=3 |мз_BEŞ=18 |мп_BEŞ=10
|перамогі_FEN=5 | нічыі_FEN=1 |паразы_FEN=3 |мз_FEN=23 |мп_FEN=8
|перамогі_KAS=4 | нічыі_KAS=4 |паразы_KAS=1 |мз_KAS=13 |мп_KAS=9
|перамогі_KOC=5 | нічыі_KOC=0 |паразы_KOC=4 |мз_KOC=11 |мп_KOC=9
|перамогі_ERZ=4 | нічыі_ERZ=2 |паразы_ERZ=3 |мз_ERZ=8 |мп_ERZ=12
|перамогі_ÇOR=4 | нічыі_ÇOR=1 |паразы_ÇOR=4 |мз_ÇOR=18 |мп_ÇOR=15
|перамогі_GÖZ=3 | нічыі_GÖZ=3 |паразы_GÖZ=3 |мз_GÖZ=19 |мп_GÖZ=16
|перамогі_ALA=3 | нічыі_ALA=3 |паразы_ALA=3 |мз_ALA=9 |мп_ALA=11
|перамогі_BAŞ=3 | нічыі_BAŞ=2 |паразы_BAŞ=4 |мз_BAŞ=12 |мп_BAŞ=14
|перамогі_RİZ=3 | нічыі_RİZ=1 |паразы_RİZ=5 |мз_RİZ=11 |мп_RİZ=15
|перамогі_GAZ=2 | нічыі_GAZ=2 |паразы_GAZ=5 |мз_GAZ=9 |мп_GAZ=15
|перамогі_KON=2 | нічыі_KON=2 |паразы_KON=6 |мз_KON=6 |мп_KON=13
|перамогі_GEN=2 | нічыі_GEN=2 |паразы_GEN=5 |мз_GEN=7 |мп_GEN=18
|перамогі_SAM=1 | нічыі_SAM=1 |паразы_SAM=7 |мз_SAM=8 |мп_SAM=21
|перамогі_EYÜ=1 | нічыі_EYÜ=0 |паразы_EYÜ=8 |мз_EYÜ=2 |мп_EYÜ=23

&lt;!--Канец аўтаматызацыі.--&gt;

&lt;!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--&gt;
|назва_ALA=[[Аланьяспор Аланья|Аланьяспор]]
|назва_AME=[[Амэд Дыярбакыр|Амэд]]
|назва_BAŞ=[[Істанбул Башакшэхір]]
|назва_BEŞ=[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]
|назва_ÇOR=[[Чорум (футбольны клюб)|Чорум]]
|назва_ERZ=[[Эрзурумспор Эрзурум|Эрзурумспор]]
|назва_EYÜ=[[Эюпспор Стамбул|Эюпспор]]
|назва_FEN=[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]]
|назва_GAL=[[Галатасарай Стамбул|Галатасарай]]
|назва_GAZ=[[Газыянтэп (футбольны клюб)|Газыянтэп]]
|назва_GÖZ=[[Гёзтэпэ Ізьмір|Гёзтэпэ]]
|назва_GEN=[[Генчлербірлігі Анкара|Генчлербірлігі]]
|назва_KAS=[[Касымпаша Стамбул|Касымпаша]]
|назва_KOC=[[Каджаэліспор Ізьміт|Каджаэліспор]]
|назва_KON=[[Коньяспор Конья|Коньяспор]]
|назва_RİZ=[[Рызэспор Рызэ|Рызэспор]]
|назва_SAM=[[Самсунспор Самсун|Самсунспор]]
|назва_TRA=[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]

&lt;!--Кваліфікацыі камандаў.--&gt;
|вынік1=CLLS |вынік2=CL3Q
|вынік3=EL2Q |вынік4=ECL2Q
|вынік16=REL |вынік17=REL |вынік18=REL

&lt;!--Налады і правілы табліцы--&gt;
|ліміт_паказу=5
|правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 5) Розьніца мячоў; 6) Забітыя мячы; 7) Дадатковыя матчы.

&lt;!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--&gt;
|загаловак_слупка_вынікаў=QR

|колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]]
|колер_CL3Q=green2|тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]]
|колер_ELPO=blue1 |тэкст_ELPO=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі Эўропы]]
|колер_EL2Q=blue2 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]]
|колер_ECL2Q=yellow1 |тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]]
|колер_REL=red1   |тэкст_REL=Паніжэньне ў Першую лігу

}}&lt;/onlyinclude&gt;</text>
      <sha1>d4j5f90d8qhmte67iej8ahj1e68323z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе/ВынікіГульняў</title>
    <ns>10</ns>
    <id>299271</id>
    <revision>
      <id>2698128</id>
      <parentid>2697815</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DymitrBot</username>
        <id>56484</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>абнаўленьне зьвестак</comment>
      <origin>2698128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9652" sha1="03llx6eij2wqawltgrdmtwy1uj4s0ac" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''&lt;/noinclude&gt;
{{#invoke:Спартовыя вынікі|main
| крыніца      = [https://www.tff.org/default.aspx?pageID=198 Турэцкая футбольная фэдэрацыя]
| стыль_матчаў = футбол

|парадак_камандаў= ALA, AME, BEŞ, GAZ, GAL, GEN, GÖZ, BAŞ, KOC, KAS, KON, RİZ, SAM, TRA, FEN, ÇOR, ERZ, EYÜ

|скарачэньне_ALA=[[Аланьяспор Аланья|Ала]]
|скарачэньне_AME=[[Амэд Дыярбакыр|Амэ]]
|скарачэньне_BAŞ=[[Істанбул Башакшэхір|ІсБ]]
|скарачэньне_BEŞ=[[Бэшыкташ Стамбул|Бэш]]
|скарачэньне_ÇOR=[[Чорум (футбольны клюб)|Чор]]
|скарачэньне_ERZ=[[Эрзурумспор Эрзурум|Эрз]]
|скарачэньне_EYÜ=[[Эюпспор Стамбул|Эюп]]
|скарачэньне_FEN=[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэн]]
|скарачэньне_GAL=[[Галатасарай Стамбул|Гал]]
|скарачэньне_GAZ=[[Газыянтэп (футбольны клюб)|Газ]]
|скарачэньне_GÖZ=[[Гёзтэпэ Ізьмір|Гёз]]
|скарачэньне_GEN=[[Генчлербірлігі Анкара|Ген]]
|скарачэньне_KAS=[[Касымпаша Стамбул|Кас]]
|скарачэньне_KOC=[[Каджаэліспор Ізьміт|Кад]]
|скарачэньне_KON=[[Коньяспор Конья|Кон]]
|скарачэньне_RİZ=[[Рызэспор Рызэ|Рыз]]
|скарачэньне_SAM=[[Самсунспор Самсун|Сам]]
|скарачэньне_TRA=[[Трабзанспор Трабзон|Тра]]

|назва_ALA=[[Аланьяспор Аланья|Аланьяспор]]
|назва_AME=[[Амэд Дыярбакыр|Амэд]]
|назва_BAŞ=[[Істанбул Башакшэхір]]
|назва_BEŞ=[[Бэшыкташ Стамбул|Бэшыкташ]]
|назва_ÇOR=[[Чорум (футбольны клюб)|Чорум]]
|назва_ERZ=[[Эрзурумспор Эрзурум|Эрзурумспор]]
|назва_EYÜ=[[Эюпспор Стамбул|Эюпспор]]
|назва_FEN=[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]]
|назва_GAL=[[Галатасарай Стамбул|Галатасарай]]
|назва_GAZ=[[Газыянтэп (футбольны клюб)|Газыянтэп]]
|назва_GÖZ=[[Гёзтэпэ Ізьмір|Гёзтэпэ]]
|назва_GEN=[[Генчлербірлігі Анкара|Генчлербірлігі]]
|назва_KAS=[[Касымпаша Стамбул|Касымпаша]]
|назва_KOC=[[Каджаэліспор Ізьміт|Каджаэліспор]]
|назва_KON=[[Коньяспор Конья|Коньяспор]]
|назва_RİZ=[[Рызэспор Рызэ|Рызэспор]]
|назва_SAM=[[Самсунспор Самсун|Самсунспор]]
|назва_TRA=[[Трабзанспор Трабзон|Трабзанспор]]

&lt;!--Пачатак аўтаматызацыі.--&gt;
|абнаўленьне = 30 кастрычніка 2026
|матч_ALA_AME=
|матч_ALA_BAŞ=
|матч_ALA_BEŞ=1:0
|матч_ALA_ÇOR=
|матч_ALA_ERZ=0:0
|матч_ALA_EYÜ=
|матч_ALA_FEN=
|матч_ALA_GAL=
|матч_ALA_GAZ=
|матч_ALA_GEN=
|матч_ALA_GÖZ=2:2
|матч_ALA_KAS=
|матч_ALA_KOC=1:2
|матч_ALA_KON=
|матч_ALA_RİZ=
|матч_ALA_SAM=
|матч_ALA_TRA=

|матч_AME_ALA=
|матч_AME_BAŞ=5:0
|матч_AME_BEŞ=3:2
|матч_AME_ÇOR=
|матч_AME_ERZ=3:0
|матч_AME_EYÜ=
|матч_AME_FEN=
|матч_AME_GAL=
|матч_AME_GAZ=
|матч_AME_GEN=
|матч_AME_GÖZ=
|матч_AME_KAS=
|матч_AME_KOC=
|матч_AME_KON=1:0
|матч_AME_RİZ=
|матч_AME_SAM=
|матч_AME_TRA=2:1

|матч_BAŞ_ALA=
|матч_BAŞ_AME=
|матч_BAŞ_BEŞ=
|матч_BAŞ_ÇOR=
|матч_BAŞ_ERZ=
|матч_BAŞ_EYÜ=
|матч_BAŞ_FEN=
|матч_BAŞ_GAL=2:3
|матч_BAŞ_GAZ=2:1
|матч_BAŞ_GEN=4:0
|матч_BAŞ_GÖZ=
|матч_BAŞ_KAS=1:1
|матч_BAŞ_KOC=2:0
|матч_BAŞ_KON=
|матч_BAŞ_RİZ=
|матч_BAŞ_SAM=
|матч_BAŞ_TRA=

|матч_BEŞ_ALA=
|матч_BEŞ_AME=
|матч_BEŞ_BAŞ=2:0
|матч_BEŞ_ÇOR=6:2
|матч_BEŞ_ERZ=3:0
|матч_BEŞ_EYÜ=1:0
|матч_BEŞ_FEN=
|матч_BEŞ_GAL=
|матч_BEŞ_GAZ=
|матч_BEŞ_GEN=
|матч_BEŞ_GÖZ=
|матч_BEŞ_KAS=
|матч_BEŞ_KOC=2:1
|матч_BEŞ_KON=
|матч_BEŞ_RİZ=
|матч_BEŞ_SAM=
|матч_BEŞ_TRA=

|матч_ÇOR_ALA=1:2
|матч_ÇOR_AME=
|матч_ÇOR_BAŞ=
|матч_ÇOR_BEŞ=
|матч_ÇOR_ERZ=
|матч_ÇOR_EYÜ=3:0
|матч_ÇOR_FEN=
|матч_ÇOR_GAL=
|матч_ÇOR_GAZ=
|матч_ÇOR_GEN=
|матч_ÇOR_GÖZ=
|матч_ÇOR_KAS=0:1
|матч_ÇOR_KOC=
|матч_ÇOR_KON=
|матч_ÇOR_RİZ=2:1
|матч_ÇOR_SAM=
|матч_ÇOR_TRA=

|матч_ERZ_ALA=
|матч_ERZ_AME=
|матч_ERZ_BAŞ=
|матч_ERZ_BEŞ=
|матч_ERZ_ÇOR=
|матч_ERZ_EYÜ=2:0
|матч_ERZ_FEN=
|матч_ERZ_GAL=0:4
|матч_ERZ_GAZ=
|матч_ERZ_GEN=
|матч_ERZ_GÖZ=
|матч_ERZ_KAS=
|матч_ERZ_KOC=
|матч_ERZ_KON=1:0
|матч_ERZ_RİZ=
|матч_ERZ_SAM=1:0
|матч_ERZ_TRA=

|матч_EYÜ_ALA=2:1
|матч_EYÜ_AME=
|матч_EYÜ_BAŞ=
|матч_EYÜ_BEŞ=
|матч_EYÜ_ÇOR=
|матч_EYÜ_ERZ=
|матч_EYÜ_FEN=
|матч_EYÜ_GAL=
|матч_EYÜ_GAZ=0:1
|матч_EYÜ_GEN=
|матч_EYÜ_GÖZ=0:4
|матч_EYÜ_KAS=0:1
|матч_EYÜ_KOC=
|матч_EYÜ_KON=
|матч_EYÜ_RİZ=0:2
|матч_EYÜ_SAM=
|матч_EYÜ_TRA=

|матч_FEN_ALA=3:0
|матч_FEN_AME=
|матч_FEN_BAŞ=
|матч_FEN_BEŞ=1:2
|матч_FEN_ÇOR=
|матч_FEN_ERZ=
|матч_FEN_EYÜ=8:0
|матч_FEN_GAL=
|матч_FEN_GAZ=
|матч_FEN_GEN=
|матч_FEN_GÖZ=
|матч_FEN_KAS=
|матч_FEN_KOC=
|матч_FEN_KON=4:2
|матч_FEN_RİZ=
|матч_FEN_SAM=
|матч_FEN_TRA=

|матч_GAL_ALA=
|матч_GAL_AME=
|матч_GAL_BAŞ=
|матч_GAL_BEŞ=
|матч_GAL_ÇOR=2:2
|матч_GAL_ERZ=
|матч_GAL_EYÜ=
|матч_GAL_FEN=2:1
|матч_GAL_GAZ=
|матч_GAL_GEN=
|матч_GAL_GÖZ=3:2
|матч_GAL_KAS=3:1
|матч_GAL_KOC=1:0
|матч_GAL_KON=
|матч_GAL_RİZ=
|матч_GAL_SAM=
|матч_GAL_TRA=

|матч_GAZ_ALA=1:1
|матч_GAZ_AME=
|матч_GAZ_BAŞ=
|матч_GAZ_BEŞ=
|матч_GAZ_ÇOR=0:3
|матч_GAZ_ERZ=1:3
|матч_GAZ_EYÜ=
|матч_GAZ_FEN=0:0
|матч_GAZ_GAL=
|матч_GAZ_GEN=
|матч_GAZ_GÖZ=
|матч_GAZ_KAS=
|матч_GAZ_KOC=
|матч_GAZ_KON=
|матч_GAZ_RİZ=1:2
|матч_GAZ_SAM=
|матч_GAZ_TRA=

|матч_GEN_ALA=
|матч_GEN_AME=2:2
|матч_GEN_BAŞ=
|матч_GEN_BEŞ=
|матч_GEN_ÇOR=
|матч_GEN_ERZ=1:1
|матч_GEN_EYÜ=
|матч_GEN_FEN=2:1
|матч_GEN_GAL=0:1
|матч_GEN_GAZ=
|матч_GEN_GÖZ=
|матч_GEN_KAS=1:2
|матч_GEN_KOC=
|матч_GEN_KON=
|матч_GEN_RİZ=
|матч_GEN_SAM=
|матч_GEN_TRA=

|матч_GÖZ_ALA=
|матч_GÖZ_AME=
|матч_GÖZ_BAŞ=
|матч_GÖZ_BEŞ=
|матч_GÖZ_ÇOR=2:0
|матч_GÖZ_ERZ=
|матч_GÖZ_EYÜ=
|матч_GÖZ_FEN=
|матч_GÖZ_GAL=
|матч_GÖZ_GAZ=2:4
|матч_GÖZ_GEN=0:1
|матч_GÖZ_KAS=
|матч_GÖZ_KOC=
|матч_GÖZ_KON=
|матч_GÖZ_RİZ=2:2
|матч_GÖZ_SAM=
|матч_GÖZ_TRA=

|матч_KAS_ALA=
|матч_KAS_AME=2:2
|матч_KAS_BAŞ=
|матч_KAS_BEŞ=
|матч_KAS_ÇOR=
|матч_KAS_ERZ=
|матч_KAS_EYÜ=
|матч_KAS_FEN=
|матч_KAS_GAL=
|матч_KAS_GAZ=
|матч_KAS_GEN=
|матч_KAS_GÖZ=
|матч_KAS_KOC=
|матч_KAS_KON=0:0
|матч_KAS_RİZ=
|матч_KAS_SAM=4:1
|матч_KAS_TRA=1:1

|матч_KOC_ALA=
|матч_KOC_AME=2:0
|матч_KOC_BAŞ=
|матч_KOC_BEŞ=
|матч_KOC_ÇOR=
|матч_KOC_ERZ=
|матч_KOC_EYÜ=
|матч_KOC_FEN=
|матч_KOC_GAL=
|матч_KOC_GAZ=2:0
|матч_KOC_GEN=
|матч_KOC_GÖZ=1:2
|матч_KOC_KAS=
|матч_KOC_KON=
|матч_KOC_RİZ=
|матч_KOC_SAM=1:0
|матч_KOC_TRA=

|матч_KON_ALA=
|матч_KON_AME=
|матч_KON_BAŞ=0:0
|матч_KON_BEŞ=
|матч_KON_ÇOR=
|матч_KON_ERZ=
|матч_KON_EYÜ=
|матч_KON_FEN=
|матч_KON_GAL=0:4
|матч_KON_GAZ=
|матч_KON_GEN=2:0
|матч_KON_GÖZ=
|матч_KON_KAS=
|матч_KON_KOC=1:2
|матч_KON_RİZ=0:1
|матч_KON_SAM=
|матч_KON_TRA=1:0

|матч_RİZ_ALA=0:1
|матч_RİZ_AME=
|матч_RİZ_BAŞ=
|матч_RİZ_BEŞ=
|матч_RİZ_ÇOR=
|матч_RİZ_ERZ=
|матч_RİZ_EYÜ=
|матч_RİZ_FEN=0:3
|матч_RİZ_GAL=
|матч_RİZ_GAZ=
|матч_RİZ_GEN=
|матч_RİZ_GÖZ=
|матч_RİZ_KAS=
|матч_RİZ_KOC=
|матч_RİZ_KON=
|матч_RİZ_SAM=0:2
|матч_RİZ_TRA=3:4

|матч_SAM_ALA=
|матч_SAM_AME=1:2
|матч_SAM_BAŞ=
|матч_SAM_BEŞ=
|матч_SAM_ÇOR=1:5
|матч_SAM_ERZ=
|матч_SAM_EYÜ=
|матч_SAM_FEN=0:2
|матч_SAM_GAL=
|матч_SAM_GAZ=
|матч_SAM_GEN=
|матч_SAM_GÖZ=3:3
|матч_SAM_KAS=
|матч_SAM_KOC=
|матч_SAM_KON=
|матч_SAM_RİZ=
|матч_SAM_TRA=0:3

|матч_TRA_ALA=
|матч_TRA_AME=
|матч_TRA_BAŞ=2:1
|матч_TRA_BEŞ=2:0
|матч_TRA_ÇOR=
|матч_TRA_ERZ=
|матч_TRA_EYÜ=
|матч_TRA_FEN=
|матч_TRA_GAL=4:0
|матч_TRA_GAZ=
|матч_TRA_GEN=5:0
|матч_TRA_GÖZ=
|матч_TRA_KAS=
|матч_TRA_KOC=
|матч_TRA_KON=
|матч_TRA_RİZ=
|матч_TRA_SAM=


&lt;!--Канец аўтаматызацыі.--&gt;
}}</text>
      <sha1>03llx6eij2wqawltgrdmtwy1uj4s0ac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Разьежджа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304071</id>
    <revision>
      <id>2698102</id>
      <parentid>2695548</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T04:19:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */</comment>
      <origin>2698102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13003" sha1="00dvaxd9a94cevq5l20kzz5vzjwbpkg" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Украіна
|Назва                            = Разьежджа
|Статус                           = былое сяло
|Назва ў родным склоне            = Разьежджы
|Арыгінальная назва               = Роз'їждже
|Лацінка                          = Raźježdža
|Герб                             = 
|Сьцяг                            = 
|Гімн                             = 
|Дата заснаваньня                 = перад 1613 годам
|Першыя згадкі                    = [[1613]]
|Статус з                         = 
|Магдэбурскае права               = 
|Былая назва                      = 
|Мясцовая назва                   = 
|Вобласьць                        = Кіеўская
|Раён                             = Чарнобыльскі, Іванкаўскі
|Сельсавет                        = 
|Гарадзкі савет                   = 
|Старшыня гарвыканкаму            = 
|Пасада кіраўніка                 = 
|Кіраўнік                         = 
|Плошча                           = 
|Крыніца плошчы                   = 
|Вышыня                           = 
|Унутраны падзел                  = 
|Колькасьць насельніцтва          = 0
|Год падліку колькасьці           = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва  = 
|Этнічны склад насельніцтва       = 
|Год падліку этнічнага складу     = 
|Нацыянальны склад насельніцтва   = 
|Год падліку нацыянальнага складу = 
|Колькасьць двароў                = 
|Год падліку колькасьці двароў    = 
|Крыніца колькасьці двароў        = 
|Паштовы індэкс                   = 
|СААТА                            = 
|Выява                            = 
|Апісаньне выявы                  = 
 |Шырата градусаў                 = 51
 |Шырата хвілінаў                 = 16
 |Шырата сэкундаў                 = 55
 |Даўгата градусаў                = 29
 |Даўгата хвілінаў                = 54
 |Даўгата сэкундаў                = 26
|Пазыцыя подпісу на мапе          = 
|Водступ подпісу на мапе          = 
|Commons                          = 
|Сайт                             = 
}}

[[Файл:POL COA Lis.svg|90пкс|значак|зьлева|Герб Ліс роду Сапегаў]]
[[Файл:Карагод у тарыфе 1640 г.jpg|значак|зьлева|125px|Разьежджа ў тарыфе 1640 г.]]
[[Файл:Цяглыя дымы сяла Разьежджа ў інвэнтары 1640 г.jpg|значак|зьлева|125px|Цяглыя дымы сяла Разьежджа ў інвэнтары 1640 г.]]
[[Файл:Цяглыя і падсуседкі ў Разьежджы. 1640 г.jpg|значак|125px|Цяглыя і падсуседкі ў Разьежджы. 1640 г.]]
[[Файл:Нэндзныя (убогія) Сяміходы Чарнобыльскага маёнтку пана Сапегі ў люстрацыі 1683 г.jpg|значак|зьлева|125px|Разьежджа ў люстрацыі 1683 г.]]
[[Файл:Рэшта Чарнобыльскага кагалу. 1784 г.jpg|значак|125px|Габрэі Разьежджы ў Чарнобыльскім кагале. 1784 г.]]

'''Разье́жджа''' ({{lang-uk|''Роз'їждже''}}) — былое сяло ў [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскім]], пасьля ў [[Іванкаўскі раён|Іванкаўскім раёне]] [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] [[Украіна|Украіны]].

== Гісторыя ==

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

Найранейшая зьвестка пра паселішча сустрэтая ў судовым дэкрэце [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскага ваяводзтва]], датаваным 10-м жніўня 1613 году. Тады пан Яраш Лянкевіч заявіў пра зьбеглых ягоных{{заўвага|У апублікаваным варыянце «ze wsi Atlotewicz», якая аніяк не лякалізуецца.}} падданых да сяла Разьежджы, нібыта прылеглага да [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонава]]{{заўвага| Усё ж — далекавата.}} сужэнцаў Лукаша і Зофіі Кміцянкі Сапегаў.
17 жніўня 1613 году пан Мікалай Харлінскі, уладальнік [[Астрагляды|Астраглядавіцкіх]] добраў, дамагаўся вяртаньня падданых зь вёскі [[Вербавічы|Вербкавічы]], зьбеглых да сёлаў [[Карагод]], [[Чэрэвач]], Разьезд, [[Сяміходы (зьніклае паселішча)|Сяміходы]], прыналежных сужэнцам Лукашу і Зофіі з Кмітаў Сапегам, уласьнікам [[Чарнобыль]]скага маёнтку. 4 траўня 1618 году пан Хведар Трыпольскі заявіў у судзе пра зьбеглых да слабады Разьежджа названых Сапегаў сялянаў зь ягонай Багданаўшчыны. 23 ліпеня 1624 году сужэнцы Анастазыя Сынгураўна і Стэфан Песьляк патрабавалі ад панства Сапегаў выдаць падданых, зьбеглых з [[Наздрышча]] да Разьежджы&lt;ref&gt;Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 173, 191, 219, 338&lt;/ref&gt;.

У матэрыялах тарыфу [[падымнае|падымнага]] «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, паводле сьведчаньняў пад прысягай падданых пана [[Казімер Леў Сапега|Казімера Леона Сапегі]], маршалка надворнага літоўскага, запісана, што ў 1630 годзе з 60 дымоў сяла Разьежджы{{заўвага|Назва тут пададзеная досыць вычварна, але распазнаецца з інвэнтару 1640 г., у якім вядзецца пра Разьежджа з адпаведнай колькасьцю дымоў.}} Чарнобыльскага маёнтку выбіралася 60 злотых&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 871; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów (APK. AMCh). Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 180&lt;/ref&gt;. Згодна зь інвэнтаром Чарнобыльскіх жа добраў, складзеным у лістападзе 1640 году, жыхары сяла Разьежджы мелі ў карыстаньні 40 [[Валока|валокаў]] зямлі, зь якіх і выконвалі павіннасьці. Зазначана, што ўгодзьдзі тыя прыходзіліся на 60 гаспадарак і на 3 падсуседкаў{{заўвага|Падсуседкі – безьзямельныя сяляне.}}, што 6,3 валокі заставаліся «w puscie», а з 33,6 цяглых валокаў, акрамя ўдзелу ў гвалтах і іншых падобных працах, уся грамада мусіла выплачваць 306 злотых, 22,4 грошаў&lt;ref&gt;APK. AMCh. S. 59-62&lt;/ref&gt;.

Зь люстрацыі падымнага [[Оўруч|Оўруцкага]] і [[Жытомір]]скага паветаў Кіеўскага ваяводзтва 1683 году вынікае, што пан Сапега зь 17 дымоў сяла Разьежджа Чарнобыльскага маёнтку мусіў выплачваць 3 злотых&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 735зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 490&lt;/ref&gt;.

Паводле тарыфу падымнага падатку Оўруцкага павету 1754 года, з 31 двароў{{Заўвага|Усяго налічвалася «szesnastka (dymu), puł szesnastki i chałupa jedna», а 1 дым у той час — 320 двароў.}} (~186 жыхароў) сяла Разьежджы «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выбіраліся 4 злотых, 25 з паловай грошаў, «na milicję»{{заўвага|Галоўным чынам, дзеля барацьбы супраць гайдамакаў.}} – 19 зл., 12 гр.&lt;ref&gt;Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 167; гл. таксама: С. 13—15, 20—22&lt;/ref&gt;.

Габрэйскія перапісы 1765, 1778, 1784 гадоў засьведчылі пражываньне ў Разьежджы адпаведна 6, 3 і 6 людзей (głow), зь якіх зьбіралася пагалоўшчына. Належалі яны да Чарнобыльскага кагалу&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 87. А. 1110зв.; Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 303, 392, 712&lt;/ref&gt;. Пэўна, на колькасць габрэяў у сяле не магла не паўплываць [[Каліеўшчына|Калііўшчына]] 1768 г., што была астатнім і наймацнейшым уздымам гайдамацкага руху ў краі.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===

Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Разьежджа апынулася ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. З 1797 году сяло — у межах Радамышальскага павету Кіеўскай губэрні. 

У парэформавы пэрыяд Разьежджа адміністрацыйна належала да Шапеліцкай воласьці.

=== Найноўшы час ===

[[Файл:Адміністративна мапа Київської округи УСРР, 1925.jpg|значак|зьлева|125px|Мапа Кіеўскай акругі УССР. 1925 г.]]

У 1925 годзе сяло Разьежджа — у складзе Новашапеліцкага раёну Кіеўскай акругі [[УССР]].

У савецкі час сяло падпарадкоўвалася Стэчанскай сельскай радзе Чарнобыльскага раёну. Напярэдадні аварыі на [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]] у сяле лічылася 110 двароў з 237 жыжарамі.

== Заўвагі ==
{{заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.)

[[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС]]
[[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны]]</text>
      <sha1>00dvaxd9a94cevq5l20kzz5vzjwbpkg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Базар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304175</id>
    <revision>
      <id>2698073</id>
      <parentid>2698063</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:49:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */</comment>
      <origin>2698073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5147" sha1="94kavdpkf3r7vukut956poeluscycrt" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Украіна
|Назва                             = Базар
|Статус                            = сяло
|Назва ў родным склоне             = Базара
|Арыгінальная назва                = Базар
|Лацінка                           = Bazar
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = перад 1613 годам
|Першыя згадкі                     = [[1613]] 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]]
|Аўтаномная рэспубліка             = 
|Раён                              = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]]
|Сельсавет                         = 
|Мэр                               = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 
|Год падліку колькасьці            = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|КОАТУУ                            = 
|Аўтамабільны нумарны знак         = 
|Выява                             = 
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 51
 |Шырата хвілінаў                  = 02
 |Шырата сэкундаў                  = 38
 |Даўгата градусаў                 = 29
 |Даўгата хвілінаў                 = 17
 |Даўгата сэкундаў                 = 37
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              =
}}

'''База́р''' ({{мова-uk|База́р}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. 
 
== Гісторыя ==  

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

Ці не ўпершыню паселішча названае ў судовым дэкрэце, датаваным 10-м жніўня 1613 году. Тады пані Марыяна Ласкаўна, удава па Марку Варанецкім, вяла справу з нашчадкамі князя Яўхіма Карэцкага што да яе падданых, зьбеглых зь сяла Ласкі да новаасаджанага мястэчка Базару. 13 жніўня заяўлена пра жыхароў часткі сяла Дарагіня пана Мацея Трыпольскага і аднаго чалавека з Монтвіна пана Андрэя Трыпольскага, зьбеглых да Базару княгіні Ганны з Хадкевічаў Карэцкай&lt;ref&gt;Źródła dziejowe (ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. S. 177, 184, 187&lt;/ref&gt;.

З падатковага рэестру 1628 году вынікае, што за 6 пабораў княгіня Лавінія з роду Карэцкіх, удава па Яну Альбрэхту Радзівілу, зь мястэчка Базару выплаціла з 7 асядлых дымоў па 3 злотых, з 14 вулічных па 1,5 зл., з 10 падсуседкаў па 15 грошаў&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 616–616зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1: Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 409–410&lt;/ref&gt;

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===

Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Базар апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]].

=== Найноўшы час ===

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>94kavdpkf3r7vukut956poeluscycrt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698074</id>
      <parentid>2698073</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <origin>2698074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5177" sha1="kijr2sp513eqqousq2870kjori80rzp" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Украіна
|Назва                             = Базар
|Статус                            = сяло
|Назва ў родным склоне             = Базара
|Арыгінальная назва                = Базар
|Лацінка                           = Bazar
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = перад 1613 годам
|Першыя згадкі                     = [[1613]] 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]]
|Аўтаномная рэспубліка             = 
|Раён                              = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]]
|Сельсавет                         = 
|Мэр                               = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 
|Год падліку колькасьці            = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|КОАТУУ                            = 
|Аўтамабільны нумарны знак         = 
|Выява                             = 
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 51
 |Шырата хвілінаў                  = 02
 |Шырата сэкундаў                  = 38
 |Даўгата градусаў                 = 29
 |Даўгата хвілінаў                 = 17
 |Даўгата сэкундаў                 = 37
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              =
}}

'''База́р''' ({{мова-uk|База́р}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. 
 
== Гісторыя ==  

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

Ці не ўпершыню паселішча названае ў судовым дэкрэце, датаваным 10-м жніўня 1613 году. Тады пані Марыяна Ласкаўна, удава па Марку Варанецкім, вяла справу з нашчадкамі князя Яўхіма Карэцкага што да яе падданых, зьбеглых зь сяла Ласкі да новаасаджанага мястэчка Базару. 13 жніўня заяўлена пра жыхароў часткі сяла Дарагіня пана Мацея Трыпольскага і аднаго чалавека з Монтвіна пана Андрэя Трыпольскага, зьбеглых да Базару княгіні Ганны з Хадкевічаў Карэцкай&lt;ref&gt;Źródła dziejowe (ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. S. 177, 184, 187&lt;/ref&gt;.

З падатковага рэестру 1628 году вынікае, што за 6 пабораў княгіня Лавінія з роду Карэцкіх, удава па Яну Альбрэхту Радзівілу, зь мястэчка Базару выплаціла з 7 асядлых дымоў па 3 злотых, з 14 вулічных па 1,5 зл., з 10 падсуседкаў па 15 грошаў&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 616–616зв.; Архив Юго-Западной России. Ч. 7. Т. 1: Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 409–410&lt;/ref&gt;

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===

Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Базар апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]].

=== Найноўшы час ===

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>kijr2sp513eqqousq2870kjori80rzp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698075</id>
      <parentid>2698074</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T15:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */</comment>
      <origin>2698075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5715" sha1="5e8txh0v4xgsw25vq56kssu6jjci7s1" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Украіна
|Назва                             = Базар
|Статус                            = сяло
|Назва ў родным склоне             = Базара
|Арыгінальная назва                = Базар
|Лацінка                           = Bazar
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = перад 1613 годам
|Першыя згадкі                     = [[1613]] 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]]
|Аўтаномная рэспубліка             = 
|Раён                              = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]]
|Сельсавет                         = 
|Мэр                               = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 
|Год падліку колькасьці            = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|КОАТУУ                            = 
|Аўтамабільны нумарны знак         = 
|Выява                             = 
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 51
 |Шырата хвілінаў                  = 02
 |Шырата сэкундаў                  = 38
 |Даўгата градусаў                 = 29
 |Даўгата хвілінаў                 = 17
 |Даўгата сэкундаў                 = 37
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              =
}}

'''База́р''' ({{мова-uk|База́р}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. 
 
== Гісторыя ==  

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

Ці не ўпершыню паселішча названае ў судовым дэкрэце, датаваным 10-м жніўня 1613 году. Тады пані Марыяна Ласкаўна, удава па Марку Варанецкім, вяла справу з нашчадкамі князя Яўхіма Карэцкага што да яе падданых, зьбеглых зь сяла Ласкі да новаасаджанага мястэчка Базару. 13 жніўня заяўлена пра жыхароў часткі сяла Дарагіня пана Мацея Трыпольскага і аднаго чалавека з Монтвіна пана Андрэя Трыпольскага, зьбеглых да Базару княгіні Ганны з Хадкевічаў Карэцкай&lt;ref&gt;Źródła dziejowe (ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. S. 177, 184, 187&lt;/ref&gt;.

З падатковага рэестру Кіеўскага ваяводзтва 1628 году вынікае, што за 6 пабораў княгіня Лавінія з роду Карэцкіх, удава па Яну Альбрэхту Радзівілу, зь мястэчка Базару выплаціла з 7 асядлых дымоў па 3 злотых, з 14 вулічных па 1,5 зл., з 10 падсуседкаў па 15 грошаў&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 616–616зв.; Архив Юго-Западной России. Ч. 7. Т. 1: Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 409–410&lt;/ref&gt;.

У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што княгіня Радзівілавая з 146 (sic!) дымоў (×6 — ~876 жыхароў) мястэчка Базар мусіла заплаціць 73 злотых{{заўвага|Разьлік такі, што з кожнага дыму выбіралася па 15 грошаў.}}&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 927&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===

Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Базар апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]].

=== Найноўшы час ===

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>5e8txh0v4xgsw25vq56kssu6jjci7s1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698078</id>
      <parentid>2698075</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:45:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */</comment>
      <origin>2698078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5717" sha1="04yuyuu924pnps8kp4j3m28ijo7k7jk" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Украіна
|Назва                             = Базар
|Статус                            = сяло
|Назва ў родным склоне             = Базара
|Арыгінальная назва                = Базар
|Лацінка                           = Bazar
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = перад 1613 годам
|Першыя згадкі                     = [[1613]] 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]]
|Аўтаномная рэспубліка             = 
|Раён                              = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]]
|Сельсавет                         = 
|Мэр                               = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 
|Год падліку колькасьці            = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|КОАТУУ                            = 
|Аўтамабільны нумарны знак         = 
|Выява                             = 
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 51
 |Шырата хвілінаў                  = 02
 |Шырата сэкундаў                  = 38
 |Даўгата градусаў                 = 29
 |Даўгата хвілінаў                 = 17
 |Даўгата сэкундаў                 = 37
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              =
}}

'''База́р''' ({{мова-uk|База́р}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. 
 
== Гісторыя ==  

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

Ці не ўпершыню паселішча названае ў судовым дэкрэце, датаваным 10-м жніўня 1613 году. Тады пані Марыяна Ласкаўна, удава па Марку Варанецкаму, вяла справу з нашчадкамі князя Яўхіма Карэцкага што да яе падданых, зьбеглых зь сяла Ласкі да новаасаджанага мястэчка Базару. 13 жніўня заяўлена пра жыхароў часткі сяла Дарагіня пана Мацея Трыпольскага і аднаго чалавека з Монтвіна пана Андрэя Трыпольскага, зьбеглых да Базару княгіні Ганны з Хадкевічаў Карэцкай&lt;ref&gt;Źródła dziejowe (ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. S. 177, 184, 187&lt;/ref&gt;.

З падатковага рэестру Кіеўскага ваяводзтва 1628 году вынікае, што за 6 пабораў княгіня Лавінія з роду Карэцкіх, удава па Яну Альбрэхту Радзівілу, зь мястэчка Базару выплаціла з 7 асядлых дымоў па 3 злотых, з 14 вулічных па 1,5 зл., з 10 падсуседкаў па 15 грошаў&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 616–616зв.; Архив Юго-Западной России. Ч. 7. Т. 1: Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 409–410&lt;/ref&gt;.

У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што княгіня Радзівілавая з 146 (sic!) дымоў (×6 — ~876 жыхароў) мястэчка Базар мусіла заплаціць 73 злотых{{заўвага|Разьлік такі, што з кожнага дыму выбіралася па 15 грошаў.}}&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 927&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===

Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Базар апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]].

=== Найноўшы час ===

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>04yuyuu924pnps8kp4j3m28ijo7k7jk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698103</id>
      <parentid>2698078</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T04:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */</comment>
      <origin>2698103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5801" sha1="subrn7x59runz1fq5dn4klkgbk88l4f" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Украіна
|Назва                             = Базар
|Статус                            = сяло
|Назва ў родным склоне             = Базара
|Арыгінальная назва                = Базар
|Лацінка                           = Bazar
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = перад 1613 годам
|Першыя згадкі                     = [[1613]] 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]]
|Аўтаномная рэспубліка             = 
|Раён                              = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]]
|Сельсавет                         = 
|Мэр                               = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 
|Год падліку колькасьці            = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|КОАТУУ                            = 
|Аўтамабільны нумарны знак         = 
|Выява                             = 
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 51
 |Шырата хвілінаў                  = 02
 |Шырата сэкундаў                  = 38
 |Даўгата градусаў                 = 29
 |Даўгата хвілінаў                 = 17
 |Даўгата сэкундаў                 = 37
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              =
}}

'''База́р''' ({{мова-uk|База́р}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. 
 
== Гісторыя ==  

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

Ці не ўпершыню паселішча названае ў судовым дэкрэце, датаваным 10-м жніўня 1613 году. Тады пані Марыяна Ласкаўна, удава па Марку Варанецкаму, вяла справу з нашчадкамі князя Яўхіма Карэцкага што да яе падданых, зьбеглых зь сяла Ласкі да новаасаджанага мястэчка Базару. 13 жніўня заяўлена пра жыхароў часткі сяла Дарагіня пана Мацея Трыпольскага і аднаго чалавека з Монтвіна пана Андрэя Трыпольскага, зьбеглых да Базару княгіні Ганны з Хадкевічаў Карэцкай&lt;ref&gt;Źródła dziejowe (ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. S. 177, 184, 187&lt;/ref&gt;.

З падатковага рэестру Кіеўскага ваяводзтва 1628 году вынікае, што за 6 пабораў княгіня Лавінія з роду Карэцкіх, удава па Яну Альбрэхту Радзівілу, зь мястэчка Базару выплаціла з 7 асядлых дымоў па 3 злотых, з 14 вулічных па 1,5 зл., з 10 падсуседкаў{{заўвага|Падсуседкі – безьзямельныя сяляне.}} па 15 грошаў&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 616–616зв.; Архив Юго-Западной России. Ч. 7. Т. 1: Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 409–410&lt;/ref&gt;.

У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што княгіня Радзівілавая з 146 (sic!) дымоў (×6 — ~876 жыхароў) мястэчка Базар мусіла заплаціць 73 злотых{{заўвага|Разьлік такі, што з кожнага дыму выбіралася па 15 грошаў.}}&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 927&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===

Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Базар апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]].

=== Найноўшы час ===

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>subrn7x59runz1fq5dn4klkgbk88l4f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698105</id>
      <parentid>2698103</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T04:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <origin>2698105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5847" sha1="kdpmz2jj8w593pl58qmj9f4w4hoibrr" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Украіна
|Назва                             = Базар
|Статус                            = сяло
|Назва ў родным склоне             = Базара
|Арыгінальная назва                = Базар
|Лацінка                           = Bazar
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = перад 1613 годам
|Першыя згадкі                     = [[1613]] 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]]
|Аўтаномная рэспубліка             = 
|Раён                              = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]]
|Сельсавет                         = 
|Мэр                               = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 
|Год падліку колькасьці            = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|КОАТУУ                            = 
|Аўтамабільны нумарны знак         = 
|Выява                             = Вид на меморіал с.Базар.jpg
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 51
 |Шырата хвілінаў                  = 02
 |Шырата сэкундаў                  = 38
 |Даўгата градусаў                 = 29
 |Даўгата хвілінаў                 = 17
 |Даўгата сэкундаў                 = 37
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              =
}}

'''База́р''' ({{мова-uk|База́р}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. 
 
== Гісторыя ==  

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

Ці не ўпершыню паселішча названае ў судовым дэкрэце, датаваным 10-м жніўня 1613 году. Тады пані Марыяна Ласкаўна, удава па Марку Варанецкаму, вяла справу з нашчадкамі князя Яўхіма Карэцкага што да яе падданых, зьбеглых зь сяла Ласкі да новаасаджанага мястэчка Базару. 13 жніўня заяўлена пра жыхароў часткі сяла Дарагіня пана Мацея Трыпольскага і аднаго чалавека з Монтвіна пана Андрэя Трыпольскага, зьбеглых да Базару княгіні Ганны з Хадкевічаў Карэцкай&lt;ref&gt;Źródła dziejowe (ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. S. 177, 184, 187&lt;/ref&gt;.

З падатковага рэестру Кіеўскага ваяводзтва 1628 году вынікае, што за 6 пабораў княгіня Лавінія з роду Карэцкіх, удава па Яну Альбрэхту Радзівілу, зь мястэчка Базару выплаціла з 7 асядлых дымоў па 3 злотых, з 14 вулічных па 1,5 зл., з 10 падсуседкаў{{заўвага|Падсуседкі – безьзямельныя сяляне.}} па 15 грошаў&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 616–616зв.; Архив Юго-Западной России. Ч. 7. Т. 1: Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 409–410&lt;/ref&gt;.

У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што княгіня Радзівілавая з 146 (sic!) дымоў (×6 — ~876 жыхароў) мястэчка Базар мусіла заплаціць 73 злотых{{заўвага|Разьлік такі, што з кожнага дыму выбіралася па 15 грошаў.}}&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 927&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===

Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Базар апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]].

=== Найноўшы час ===

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>kdpmz2jj8w593pl58qmj9f4w4hoibrr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698106</id>
      <parentid>2698105</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T04:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */</comment>
      <origin>2698106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5847" sha1="oxdh1s4k324djd50swo6tl7msz659bo" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Украіна
|Назва                             = Базар
|Статус                            = сяло
|Назва ў родным склоне             = Базара
|Арыгінальная назва                = Базар
|Лацінка                           = Bazar
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = перад 1613 годам
|Першыя згадкі                     = [[1613]] 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]]
|Аўтаномная рэспубліка             = 
|Раён                              = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]]
|Сельсавет                         = 
|Мэр                               = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 
|Год падліку колькасьці            = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|КОАТУУ                            = 
|Аўтамабільны нумарны знак         = 
|Выява                             = Вид на меморіал с.Базар.jpg
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 51
 |Шырата хвілінаў                  = 02
 |Шырата сэкундаў                  = 38
 |Даўгата градусаў                 = 29
 |Даўгата хвілінаў                 = 17
 |Даўгата сэкундаў                 = 37
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              =
}}

'''База́р''' ({{мова-uk|База́р}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. 
 
== Гісторыя ==  

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

Ці не ўпершыню паселішча названае ў судовым дэкрэце, датаваным 10-м жніўня 1613 году. Тады пані Марыяна Ласкаўна, удава па Марку Варанецкаму, вяла справу з нашчадкамі князя Яўхіма Карэцкага што да яе падданых, зьбеглых зь сяла Ласкі да новаасаджанага мястэчка Базару. 13 жніўня заяўлена пра жыхароў часткі сяла Дарагіня пана Мацея Трыпольскага і аднаго чалавека з Монтвіна пана Андрэя Трыпольскага, зьбеглых да Базару княгіні Ганны з Хадкевічаў Карэцкай&lt;ref&gt;Źródła dziejowe (ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. S. 177, 184, 187&lt;/ref&gt;.

З падатковага рэестру Кіеўскага ваяводзтва 1628 году вынікае, што за 6 пабораў княгіня Лавінія з роду Карэцкіх, удава па Яну Альбрэхту Радзівілу, зь мястэчка Базару выплаціла з 7 асядлых дымоў па 3 злотых, з 14 вулічных па 1,5 зл., з 10 падсуседкаў{{заўвага|Падсуседкі – безьзямельныя сяляне.}} па 15 грошаў&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 616–616зв.; Архив Юго-Западной России. Ч. 7. Т. 1: Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 409–410&lt;/ref&gt;.

У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што княгіня Радзівілавая з 146 (sic!) дымоў (×6 — ~876 жыхароў) мястэчка Базар мусіла заплаціць 73 злотых{{заўвага|Разьлік такі, што з кожнага дыму выбіралася па 15 грошаў.}}&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 926&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===

Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Базар апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]].

=== Найноўшы час ===

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>oxdh1s4k324djd50swo6tl7msz659bo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698107</id>
      <parentid>2698106</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T04:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <comment>/* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */</comment>
      <origin>2698107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6008" sha1="7kcfsk3rwx0u6146fv72b3g7wupp5o4" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Украіна
|Назва                             = Базар
|Статус                            = сяло
|Назва ў родным склоне             = Базара
|Арыгінальная назва                = Базар
|Лацінка                           = Bazar
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = перад 1613 годам
|Першыя згадкі                     = [[1613]] 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]]
|Аўтаномная рэспубліка             = 
|Раён                              = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]]
|Сельсавет                         = 
|Мэр                               = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 
|Год падліку колькасьці            = 
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|КОАТУУ                            = 
|Аўтамабільны нумарны знак         = 
|Выява                             = Вид на меморіал с.Базар.jpg
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 51
 |Шырата хвілінаў                  = 02
 |Шырата сэкундаў                  = 38
 |Даўгата градусаў                 = 29
 |Даўгата хвілінаў                 = 17
 |Даўгата сэкундаў                 = 37
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              =
}}

'''База́р''' ({{мова-uk|База́р}}) — сяло ў [[Корасьценскі раён|Корасьценскім раёне]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. 
 
== Гісторыя ==  

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

Ці не ўпершыню паселішча названае ў судовым дэкрэце, датаваным 10-м жніўня 1613 году. Тады пані Марыяна Ласкаўна, удава па Марку Варанецкаму, вяла справу з нашчадкамі князя Яўхіма Карэцкага што да яе падданых, зьбеглых зь сяла Ласкі да новаасаджанага мястэчка Базару. 13 жніўня заяўлена пра жыхароў часткі сяла Дарагіня пана Мацея Трыпольскага і аднаго чалавека з Монтвіна пана Андрэя Трыпольскага, зьбеглых да Базару княгіні Ганны з Хадкевічаў Карэцкай&lt;ref&gt;Źródła dziejowe (ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. S. 177, 184, 187&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Пабор зь мястэчка Базар у 1634 г.jpg|значак|зьлева|150px|Пабор зь мястэчка Базар у 1634 г.]]

З падатковага рэестру Кіеўскага ваяводзтва 1628 году вынікае, што за 6 пабораў княгіня Лавінія з роду Карэцкіх, удава па Яну Альбрэхту Радзівілу, зь мястэчка Базару выплаціла з 7 асядлых дымоў па 3 злотых, з 14 вулічных па 1,5 зл., з 10 падсуседкаў{{заўвага|Падсуседкі – безьзямельныя сяляне.}} па 15 грошаў&lt;ref&gt;Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 616–616зв.; Архив Юго-Западной России. Ч. 7. Т. 1: Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 409–410&lt;/ref&gt;.

У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што княгіня Радзівілавая з 146 (sic!) дымоў (×6 — ~876 жыхароў) мястэчка Базар мусіла заплаціць 73 злотых{{заўвага|Разьлік такі, што з кожнага дыму выбіралася па 15 грошаў.}}&lt;ref&gt;ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 926&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===

Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Базар апынуўся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]].

=== Найноўшы час ===

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>7kcfsk3rwx0u6146fv72b3g7wupp5o4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pradmova (фэстываль)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304363</id>
    <revision>
      <id>2698091</id>
      <parentid>2697274</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T20:28:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2698091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13017" sha1="1xqqumi08lzgvhqdop207k8tkhags4b" xml:space="preserve">{{Фэст
|Назва             = PRADMOVA
|Лягатып           = 
|Выява             = 
|Подпіс да выявы   = 
|Гады              = ад 2018 году
|Краіна            = Беларусь, Эўразьвяз
|Горад             = [[Менск]] (адкрыцьцё), [[Горадня]], [[Варшава]], [[Вільня]], [[Познань]] і інш.
|Мова              = [[Беларуская мова|беларуская]]
|Жанр              = фэстываль інтэлектуальнай кнігі
|Псэўданім         =
|Лэйбл             = 
|Заснавальнік      = 
|Арганізатар       = 
|Тэматыка          = беларуская літаратура
|Склад             = 
|Ганаровыя госьці  = 
|Злучаныя праекты  = 
|Сайт              = [https://pradmova.eu pradmova.eu]
}}
'''PRADMOVA''' (таксама '''«Прадмова»''') — фэстываль інтэлектуальнай кнігі, прысьвечаны беларускай літаратуры, кнігавыданьню, культуры і грамадзкай думцы. Заснаваны ў Беларусі ў 2018 годзе, фэстываль спачатку ладзіўся ў беларускіх гарадах, а з 2022 году праводзіцца за межамі Беларусі. У праграму ўваходзяць прэзэнтацыі кніг, літаратурныя сустрэчы, лекцыі, дыскусіі, выставы, тэатральныя пастаноўкі, кінапаказы і іншыя культурніцкія імпрэзы.&lt;ref name=&quot;pen2018&quot;&gt;[https://penbelarus.org/pradmova.html Фэстываль інтэлектуальнай кнігі «Прадмова»]. Беларускі ПЭН.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;[https://pradmova.eu/about-us/ Пра нас]. Афіцыйны сайт PRADMOVA.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bellit2024&quot;&gt;[https://bellit.info/news/pradmova-abvjashchaje-pryjom-zajavajak-i-daty-pravjadzennja-fjestyvalju.html Pradmova: прыём заявак і даты правядзеньня фэстывалю] {{Недаступная спасылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Bellit.info, 19 жніўня 2024.&lt;/ref&gt;

== Мэты і канцэпцыя ==

Фэстываль задуманы як пляцоўка для камунікацыі паміж аўтарамі, выдаўцамі, рэдактарамі, крытыкамі, ілюстратарамі, дызайнэрамі, перакладчыкамі і чытачамі. Яго канцэпцыя прадугледжвае папулярызацыю беларускай інтэлектуальнай кнігі, абмеркаваньне стану кніжнага рынку і пошук шляхоў разьвіцьця беларускай літаратуры.&lt;ref name=&quot;pen2018&quot; /&gt;

Арганізатары разглядаюць кнігу як комплексную культурную зьяву, зьвязаную ня толькі зь літаратурай, але і з ілюстрацыяй, дызайнам, тэатрам, кіно і грамадзкімі дыскусіямі. Сярод дэкляраваных каштоўнасьцяў фэстывалю — свабода слова і творчага самавыяўленьня, павага да культурнай разнастайнасьці, салідарнасьць і недапушчальнасьць дыскрымінацыі.&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;

== Гісторыя ==

=== 2018 год ===

Першы фэстываль «Прадмова» прайшоў з 27 па 31 траўня 2018 году ў культурніцкім інкубатары ОК16 у Менску. Арганізатарам выступіла ўстанова культуры «Кніжны офіс». Сярод партнэраў былі Беларускі ПЭН-цэнтар, культурніцкі інкубатар ОК16, «[[Арт Сядзіба|Арт-Сядзіба]]», «[[Будзьма беларусамі!]]», [[Лятучы ўнівэрсытэт]] і іншыя культурніцкія арганізацыі.&lt;ref name=&quot;pen2018&quot; /&gt;

Праграма ўключала лекцыі, дыскусіі і музычныя выступы. Фэстываль быў скіраваны на крытычнае асэнсаваньне беларускага кніжнага рынку і абмеркаваньне будучыні беларускай інтэлектуальнай кнігі.&lt;ref name=&quot;pen2018&quot; /&gt;

=== 2019 год ===

Другі фэстываль адбыўся ў 2019 годзе. Асноўная праграма ў Менску праходзіла з 4 па 7 красавіка. Асобныя мерапрыемствы ладзіліся ў іншых беларускіх гарадах: Полацку, Горадні, Гомлі і Берасьці; у сакавіку фэстываль наведаў Полацак 3 сакавіка, Горадню 16 сакавіка, Гомель 23 сакавіка і Берасьце 30 сакавіка. Паводле афіцыйнага сайту фэстывалю, мерапрыемствы таксама праходзілі ў Бабруйску.&lt;ref name=&quot;pen2019&quot;&gt;[https://penbelarus.org/2019/02/25/festyval-pradmova-polacku-3-sakavka.html Фэстываль «Прадмова» ў Полацку 3 сакавіка]. Беларускі ПЭН, 25 лютага 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;

=== 2020 год ===

У 2020 годзе фэстываль праходзіў у Менску, Берасьці, Віцебску, Горадні і Бабруйску. Асноўная менская праграма адбылася 15-18 кастрычніка ў Палацы мастацтваў. Частка мерапрыемстваў была арганізаваная ў анлайн-фармаце.&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;pen2020&quot;&gt;[https://penbelarus.org/2020/10/08/yanush-vishneuski-shmat-paezii-i-zayacz-pcz-festyval-knigi-pradmova-abvescziu-pragramu.html Януш Вішнеўскі, шмат паэзіі і Заяц ПЦ: фэстываль кнігі Pradmova абвясьціў праграму]. Беларускі ПЭН, 8 кастрычніка 2020.&lt;/ref&gt;

=== 2022 год ===

У 2022 годзе фэстываль прайшоў за межамі Беларусі. Ягоныя пляцоўкі знаходзіліся ў Варшаве, Вільні, Кракаве і Тбілісі; таксама была арганізаваная анлайн-праграма.&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bellit2023&quot;&gt;[https://bellit.info/roznaje/u-batumi-prajshla-pjershaja-chastka-knizhnaha-fjestyvalju-pradmova.html У Батумі прайшла першая частка кніжнага фэстывалю Pradmova]. Bellit.info, 2 кастрычніка 2023.&lt;/ref&gt;

=== 2023 год ===

У 2023 годзе фэстываль праходзіў у Батумі, Варшаве, Вільні і Беластоку, а таксама ў анлайн-фармаце. Праграма ў Батумі адбылася 30 верасьня — 1 кастрычніка, у Варшаве — 6-9 кастрычніка, у Вільні — 14-15 кастрычніка, у Беластоку — 28-29 кастрычніка. Анлайн-мерапрыемствы праходзілі 21, 22 і 30 кастрычніка.&lt;ref name=&quot;bellit2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bellit2023program&quot;&gt;[https://bellit.info/page/163 Фэстываль «Прадмова»-2023: зьявілася падрабязная праграма]. Bellit.info, 28 верасьня 2023.&lt;/ref&gt;

У межах фэстывалю 2023 году адбылося ўзнагароджаньне [[Прэмія імя Алеся Адамовіча (ПЭН-цэнтар)|прэміяй імя Алеся Адамовіча]]. Ляўрэатамі сталі [[Ганна Кандрацюк]] за кнігу «У прысьценку старога лесу» і [[Максім Знак]] за кнігу «Зэкамэрон».&lt;ref name=&quot;adamovich2023&quot;&gt;[https://penbelarus.org/2023/10/29/u-mezhah-festyvalya-pradmova-adbylosya-%D1%9Eznagarodzhanne-peramozhcza%D1%9E-premii-imya-alesya-adamovicha.html У межах фэстываля PRADMOVA адбылося ўзнагароджаньне пераможцаў Прэміі імя Алеся Адамовіча]. Беларускі ПЭН, 29 кастрычніка 2023.&lt;/ref&gt;

=== 2024 год ===
У 2024 годзе фэстываль праходзіў у Вільні 5-6 кастрычніка, у Бэрліне 19-20 кастрычніка, у анлайн-фармаце 2-3 лістапада, у Варшаве 16-17 лістапада і ў Познані 30 лістапада — 1 сьнежня. Тэмай фэстывалю было «Між берагамі».&lt;ref name=&quot;bellit2024&quot; /&gt;

У межах праграмы адбыліся кніжныя прэзэнтацыі, дыскусіі, літаратурныя сустрэчы, канцэрты, спэктаклі і майстар-клясы. У Бэрліне таксама была прадстаўленая выстава пераможцаў конкурсу маладых ілюстратараў і дызайнэраў кнігі ART PRADMOVA.&lt;ref name=&quot;bellitberlin2024&quot;&gt;[https://bellit.info/roznaje/prahrama-fjestyvalju-inteljektualnaj-knihi-pradmova-u-bjerlinje.html Праграма фэстывалю Pradmova ў Бэрліне]. Bellit.info, 11 кастрычніка 2024.&lt;/ref&gt;

=== 2025 год ===
У 2025 годзе прайшоў VII Міжнародны фэстываль інтэлектуальнай кнігі PRADMOVA. Ён аб’яднаў Вільню, Прагу, Познань і Варшаву, а таксама анлайн-мерапрыемствы. Лёзунгам фэстывалю сталі словы «Птушкі без гнёздаў».&lt;ref name=&quot;bellit2025&quot;&gt;[https://bellit.info/roznaje/sjoljetnjaja-pradmova-projdzje-u-chatyrokh-haradakh.html Сёлетняя PRADMOVA пройдзе ў чатырох гарадах]. Bellit.info, 16 ліпеня 2025.&lt;/ref&gt;

Праграма праходзіла ў Вільні 10-12 кастрычніка, у Празе 24-26 кастрычніка, у Познані 7-9 лістапада і ў Варшаве 21-24 лістапада. На працягу фэстывалю ладзіліся прэзэнтацыі кніг, дыскусіі, літаратурныя сустрэчы, канцэрты, пэрформансы і іншыя культурныя імпрэзы.&lt;ref name=&quot;bellit2025&quot; /&gt;

=== 2026 год ===

У 2026 годзе фэстываль заплянаваны ў чатырох гарадах: Уроцлаве 2-4 кастрычніка, Вільні 16-18 кастрычніка, Празе 30 кастрычніка — 1 лістапада і Варшаве 13-15 лістапада. Тэма сэзону — «Чужая Бацькаўшчына».&lt;ref name=&quot;pradmova2026&quot;&gt;[https://pradmova.github.io/apply/ PRADMOVA_26 — фэстываль інтэлектуальнай кнігі].&lt;/ref&gt;

== Арганізацыя ==

Паводле матэрыялаў першага фэстывалю, яго арганізатарам у 2018 годзе была ўстанова культуры «Кніжны офіс». У наступныя гады PRADMOVA разьвівалася як міжнародная культурная ініцыятыва, якая аб’ядноўвае аўтараў, выдаўцоў, перакладчыкаў, мастакоў, дасьледчыкаў і чытачоў беларускай кнігі.&lt;ref name=&quot;pen2018&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;

== Узнагароды і конкурсы ==

PRADMOVA ня мае адной уласнай узнагароды, аналягічнай галоўнай прэміі фэстывалю. Аднак у межах яе праграмы праходзяць цырымоніі ўручэньня літаратурных прэміяў, а таксама выставы і конкурсы, зьвязаныя з кніжнай ілюстрацыяй і дызайнам. У 2023 годзе ў межах фэстывалю былі ўзнагароджаныя ляўрэаты прэміі імя Алеся Адамовіча, а ў 2024 годзе ў Бэрліне паказалі працы пераможцаў конкурсу ART PRADMOVA.&lt;ref name=&quot;adamovich2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bellitberlin2024&quot; /&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

[[Катэгорыя:Беларускі ПЭН-цэнтар]]
[[Катэгорыя:Беларуская літаратура]]</text>
      <sha1>1xqqumi08lzgvhqdop207k8tkhags4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арэшнікі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304447</id>
    <revision>
      <id>2698076</id>
      <parentid>2698055</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:29:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ліцьвін</username>
        <id>847</id>
      </contributor>
      <comment>артаграфія, стыль, выпраўленьне спасылак</comment>
      <origin>2698076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6268" sha1="qq735lb3r3i02bdavnx7dqidd49oh63" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Арэшнікі
|Лацінка                           = Arešniki
|Статус                            = Вёска
|Назва ў родным склоне             = Арэшнікаў
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Менская вобласьць|Менская]]
|Раён                              = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]]
|Сельсавет                         = [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкі]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 394
|Год падліку колькасьці            = 2009
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Тэлефонны код                     = +375 1776
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 222209&lt;ref&gt;[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8 Белпошта] {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
|СААТА                             = 6248820046
|Выява                             = Arešniki (1).jpg
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 53
 |Шырата хвілінаў                  = 58
 |Шырата сэкундаў                  = 47
 |Даўгата градусаў                 = 27
 |Даўгата хвілінаў                 = 58
 |Даўгата сэкундаў                 = 00
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Арэ́шнікі'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 436&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Уваходзіць у склад [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкага сельсавету]].

== Гісторыя ==

У пачатку [[XX стагодзьдзе|XX стагодзьдзя]] Арэшнікі вядомыя я к [[Хутар|хутар]], у якім у 1921 годзе жыло 56 жыхароў у 4 гаспадарках. Паселішча адносілася на ''Смалявіцкай воласьці'' [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. З 20 жніўня 1924 году Арэшнікі ўвайшлі ў склад Забалоцкага сельсавету Смалявіцкага раёну. Па стану на 1940 год тут жыло 163 жыхары ў 37 дварах. Пад час [[Другая сусьветная вайна|Другой Сусьветнай вайны]] з [[Чэрвень|чэрвеня]] 1941 году да [[Ліпень|ліпеня]] 1944 году Арэшнікі былі акупіраваныя войскамі [[Нацысцкая Нямеччына|Нацысцкай Нямеччыны]], якія ў [[Студзень|студзені]] 1942 году спалілі вёску і забілі 60 жыхароў.

У 1959 годзе тут жыве 217 жыхароў. З 25 сьнежня 1962 году была ў складзе Менскага раёну а з 6 студзеня 1965 году зноў у складзе Смалявіцкана раёну.

У 1969 годзе ў Арэшніках жыве 234 жыхары. У 1977 годзе далучана суседняя вёска ''Вадзіца''. У 1988 годзе колькасьць насельніцтва склала 360 чалавек.&lt;ref&gt;Гарады і вёскі Беларусі/Менская вобласьць, энцыкляпэдыя, Том 8 (выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя імя Пятруся Броўкі», 2013 год) (ISBN 978-985-11-0735-9), падрыхтаваны пад навуковай рэдакцыяй члена карэспандэнта Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі [[Аляксандар Лакотка|А. Лакоткі]]. С. 439-440&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Arešniki}}
* [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёну] 
* [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёну] 

{{Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)}}
{{Смалявіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Забалоцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]]</text>
      <sha1>qq735lb3r3i02bdavnx7dqidd49oh63</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698077</id>
      <parentid>2698076</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ліцьвін</username>
        <id>847</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>пунктуацыя</comment>
      <origin>2698077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6267" sha1="6untl7jm3tcuc8nnh01ijagw4d75l0t" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Арэшнікі
|Лацінка                           = Arešniki
|Статус                            = Вёска
|Назва ў родным склоне             = Арэшнікаў
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Менская вобласьць|Менская]]
|Раён                              = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]]
|Сельсавет                         = [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкі]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 394
|Год падліку колькасьці            = 2009
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Тэлефонны код                     = +375 1776
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 222209&lt;ref&gt;[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8 Белпошта] {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
|СААТА                             = 6248820046
|Выява                             = Arešniki (1).jpg
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 53
 |Шырата хвілінаў                  = 58
 |Шырата сэкундаў                  = 47
 |Даўгата градусаў                 = 27
 |Даўгата хвілінаў                 = 58
 |Даўгата сэкундаў                 = 00
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Арэ́шнікі'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 436&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Уваходзіць у склад [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкага сельсавету]].

== Гісторыя ==

У пачатку [[XX стагодзьдзе|XX стагодзьдзя]] Арэшнікі вядомыя як [[Хутар|хутар]], у якім у 1921 годзе жыло 56 жыхароў у 4 гаспадарках. Паселішча адносілася на ''Смалявіцкай воласьці'' [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. З 20 жніўня 1924 году Арэшнікі ўвайшлі ў склад Забалоцкага сельсавету Смалявіцкага раёну. Па стану на 1940 год тут жыло 163 жыхары ў 37 дварах. Пад час [[Другая сусьветная вайна|Другой Сусьветнай вайны]] з [[Чэрвень|чэрвеня]] 1941 году да [[Ліпень|ліпеня]] 1944 году Арэшнікі былі акупіраваныя войскамі [[Нацысцкая Нямеччына|Нацысцкай Нямеччыны]], якія ў [[Студзень|студзені]] 1942 году спалілі вёску і забілі 60 жыхароў.

У 1959 годзе тут жыве 217 жыхароў. З 25 сьнежня 1962 году была ў складзе Менскага раёну а з 6 студзеня 1965 году зноў у складзе Смалявіцкана раёну.

У 1969 годзе ў Арэшніках жыве 234 жыхары. У 1977 годзе далучана суседняя вёска ''Вадзіца''. У 1988 годзе колькасьць насельніцтва склала 360 чалавек.&lt;ref&gt;Гарады і вёскі Беларусі/Менская вобласьць, энцыкляпэдыя, Том 8 (выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя імя Пятруся Броўкі», 2013 год) (ISBN 978-985-11-0735-9), падрыхтаваны пад навуковай рэдакцыяй члена карэспандэнта Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі [[Аляксандар Лакотка|А. Лакоткі]]. С. 439-440&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Arešniki}}
* [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёну] 
* [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёну] 

{{Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)}}
{{Смалявіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Забалоцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]]</text>
      <sha1>6untl7jm3tcuc8nnh01ijagw4d75l0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Даччыная кампанія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304448</id>
    <revision>
      <id>2698064</id>
      <parentid>2698062</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T12:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>+[[Катэгорыя:Юрыдычныя асобы]]; +[[Катэгорыя:Карпаратыўнае кіраваньне]] з дапамогай [[Вікіпэдыя:Прылады/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>2698064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1331" sha1="6lleqbkylhvvcltjuhkg6xaifgwh0ze" xml:space="preserve">'''Даччыная кампанія''', або '''філіяльная кампанія''' — гэта кампанія, якая цалкам або часткова належыць або кантралюецца іншай кампаніяй, якая называецца матчынай кампаніяй або холдынгавай кампаніяй і мае юрыдычны і фінансавы кантроль над даччынай кампаніяй. У адрозненне ад рэгіянальных філіялаў або падраздзяленняў, даччыныя кампаніі лічацца асобнымі арганізацыямі, якія адрозніваюцца ад сваіх матчыных кампаній; яны абавязаны выконваць законы месца іх рэгістрацыі і захоўваць уласнае выканаўчае кіраўніцтва. Дзве або больш даччыных кампаній, якія ў асноўным кантралююцца адной і той жа арганізацыяй/групай, лічацца сястрынскімі кампаніямі адна адной.

[[Катэгорыя:Юрыдычныя асобы]]
[[Катэгорыя:Карпаратыўнае кіраваньне]]</text>
      <sha1>6lleqbkylhvvcltjuhkg6xaifgwh0ze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698066</id>
      <parentid>2698064</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T12:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>артаграфія</comment>
      <origin>2698066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1351" sha1="jik3cppy557li60xc1rpyu7neem2871" xml:space="preserve">'''Даччыная кампанія''', або '''філіяльная кампанія''' — кампанія, якая цалкам або часткова належыць або кантралюецца іншай кампаніяй, якая называецца матчынай кампаніяй або [[холдынг]]авай кампаніяй і мае юрыдычны і фінансавы кантроль над даччынай кампаніяй. У адрозьненьне ад рэгіянальных філіялаў або падразьдзяленьняў, даччыныя кампаніі лічацца асобнымі арганізацыямі, якія адрозьніваюцца ад сваіх матчыных кампаніяў. Яны абавязаныя выконваць законы месца сваёй рэгістрацыі і захоўваць уласнае выканаўчае кіраўніцтва. Дзьве або больш даччыных кампаніяў, якія перадусім кантралююцца адной і той жа арганізацыяй/групай, лічацца паміж сабою сястрынскімі кампаніямі.

[[Катэгорыя:Юрыдычныя асобы]]
[[Катэгорыя:Карпаратыўнае кіраваньне]]</text>
      <sha1>jik3cppy557li60xc1rpyu7neem2871</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698080</id>
      <parentid>2698066</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T17:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lesnas ättling</username>
        <id>11208</id>
      </contributor>
      <comment>шаблён</comment>
      <origin>2698080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1411" sha1="deih2yqh14i2jtpxeva6xp4ypz660h7" xml:space="preserve">{{Парады артыкулу|няма крыніцаў}}
'''Даччыная кампанія''', або '''філіяльная кампанія''' — кампанія, якая цалкам або часткова належыць або кантралюецца іншай кампаніяй, якая называецца матчынай кампаніяй або [[холдынг]]авай кампаніяй і мае юрыдычны і фінансавы кантроль над даччынай кампаніяй. У адрозьненьне ад рэгіянальных філіялаў або падразьдзяленьняў, даччыныя кампаніі лічацца асобнымі арганізацыямі, якія адрозьніваюцца ад сваіх матчыных кампаніяў. Яны абавязаныя выконваць законы месца сваёй рэгістрацыі і захоўваць уласнае выканаўчае кіраўніцтва. Дзьве або больш даччыных кампаніяў, якія перадусім кантралююцца адной і той жа арганізацыяй/групай, лічацца паміж сабою сястрынскімі кампаніямі.

[[Катэгорыя:Юрыдычныя асобы]]
[[Катэгорыя:Карпаратыўнае кіраваньне]]</text>
      <sha1>deih2yqh14i2jtpxeva6xp4ypz660h7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бамперныя машыны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304449</id>
    <revision>
      <id>2698079</id>
      <timestamp>2026-10-30T17:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57901-54</username>
        <id>100945</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „'''Бампер-кары''' '''або доджэмы''' — гэта агульная назва тыпу плоскага атракцыёна, які складаецца з некалькіх невялікіх электрычных машынак, якія сілкуюцца ад падлогі або столі і ўключаюцца і выключаюцца дыстанцыйна аператарам.“</comment>
      <origin>2698079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="413" sha1="rcvc9yobxrn6lt1u8guryjcdx1rhysh" xml:space="preserve">'''Бампер-кары''' '''або доджэмы''' — гэта агульная назва тыпу плоскага атракцыёна, які складаецца з некалькіх невялікіх электрычных машынак, якія сілкуюцца ад падлогі або столі і ўключаюцца і выключаюцца дыстанцыйна аператарам.</text>
      <sha1>rcvc9yobxrn6lt1u8guryjcdx1rhysh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698083</id>
      <parentid>2698079</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T17:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57901-54</username>
        <id>100945</id>
      </contributor>
      <origin>2698083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="413" sha1="lioghv1tphunfzu2de7ppmlvkoo2eqn" xml:space="preserve">'''Бампер-кары''' або '''доджэмы''' — гэта агульная назва тыпу плоскага атракцыёна, які складаецца з некалькіх невялікіх электрычных машынак, якія сілкуюцца ад падлогі або столі і ўключаюцца і выключаюцца дыстанцыйна аператарам.</text>
      <sha1>lioghv1tphunfzu2de7ppmlvkoo2eqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Транспартны сродак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304450</id>
    <revision>
      <id>2698081</id>
      <timestamp>2026-10-30T17:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57901-54</username>
        <id>100945</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „[[Файл:Transperth Volgren CR228L bodied Volvo B7RLE.jpg|значак|[[Аўтобус]], распаўсюджаны від транспартнага сродку, які выкарыстоўваецца для грамадскага транспарту]] '''Транспартны сродак''' — гэта машына для перамяшчэння людзей і рэчаў. Транспартны сродак не...“</comment>
      <origin>2698081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="674" sha1="30g9bzkghgw1f03srs80ou4zts0n23i" xml:space="preserve">[[Файл:Transperth Volgren CR228L bodied Volvo B7RLE.jpg|значак|[[Аўтобус]], распаўсюджаны від транспартнага сродку, які выкарыстоўваецца для грамадскага транспарту]]
'''Транспартны сродак''' — гэта машына для перамяшчэння людзей і рэчаў. Транспартны сродак не жывы. [[Конь]] можа перамяшчаць людзей і рэчы, але гэта [[жывёла]], а не машына і не транспартны сродак.

[[Катэгорыя:Транспартныя сродкі| ]]</text>
      <sha1>30g9bzkghgw1f03srs80ou4zts0n23i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гутаркі ўдзельніка:GiluEr.iwleus</title>
    <ns>3</ns>
    <id>304451</id>
    <revision>
      <id>2698086</id>
      <timestamp>2026-10-30T18:14:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ліцьвін</username>
        <id>847</id>
      </contributor>
      <comment>Вітаем</comment>
      <origin>2698086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16" sha1="fbn7wwakni74vxuz1x9rcjfgbiynfll" xml:space="preserve">{{Вітаем}}</text>
      <sha1>fbn7wwakni74vxuz1x9rcjfgbiynfll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Удзельнік:Nurken</title>
    <ns>2</ns>
    <id>304452</id>
    <revision>
      <id>2698131</id>
      <timestamp>2026-10-31T09:30:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>72788</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „{{Babel|kk|en-5|ru-4|de-2|uk-2|be-1|be-tarask-0}} Прывітаньне! Мяне клічуть '''Нуркен'''. Я казаскі вікіпэдыст. Далучыўшыся да гэтага праекту 7 ліпеня 2021 году, я актыўна ўдзельнічаў у розных праектах [[Вікімэдыя|Вікімэдыі]], быў абраны адміністратарам Казаская...“</comment>
      <origin>2698131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="733" sha1="ktqxg802e7b8b51j0ykz4ojzbmfz3hb" xml:space="preserve">{{Babel|kk|en-5|ru-4|de-2|uk-2|be-1|be-tarask-0}}
Прывітаньне! Мяне клічуть '''Нуркен'''. Я казаскі вікіпэдыст. Далучыўшыся да гэтага праекту 7 ліпеня 2021 году, я актыўна ўдзельнічаў у розных праектах [[Вікімэдыя|Вікімэдыі]], быў абраны адміністратарам [[Казаская Вікіпэдыя|Казаскай Вікіпэдыі]] і наведваў розныя мерапрыемствы. Я родам з [[Астана|Астаны]], мне 20 гадоў.

[[kk:User:Nurken]]
[[en:User:Nurken]]
[[uk:User:Nurken]]
[[de:User:Nurken]]
[[be:User:Nurken]]
[[ru:User:Nurken]]</text>
      <sha1>ktqxg802e7b8b51j0ykz4ojzbmfz3hb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Вікіпэдыйцы, якія ведаюць мову kk</title>
    <ns>14</ns>
    <id>304453</id>
    <revision>
      <id>2698132</id>
      <timestamp>2026-10-31T09:31:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>72788</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „Удзельнікі, якія валодаюць [[казаская мова|казаскай мовай]].  * {{Ш|user kk-1}} азначае базавае веданьне мовы, * {{Ш|user kk-2}} азначае ўпэўненае валоданьне мовай, * {{Ш|user kk-3}} азначае, што ўдзельнік добра валодае пісьмовай і вусновай мовай, хоць, магчы...“</comment>
      <origin>2698132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1097" sha1="jkvpjxkrfwoepllh1g30y42x3q8uxun" xml:space="preserve">Удзельнікі, якія валодаюць [[казаская мова|казаскай мовай]].

* {{Ш|user kk-1}} азначае базавае веданьне мовы,
* {{Ш|user kk-2}} азначае ўпэўненае валоданьне мовай,
* {{Ш|user kk-3}} азначае, што ўдзельнік добра валодае пісьмовай і вусновай мовай, хоць, магчыма, ангельская мова для яго ня родная,
* {{Ш|user kk-4}} азначае, што ўдзельнік валодае ангельскай на ўзроўні роднай мовы,
* {{Ш|user kk-5}} азначае, што ўдзельнік валодае мовай на прафэсійным узроўні,
* {{Ш|user kk}} азначае, што для ўдзельніка ангельская мова зьяўляецца роднай

Іншыя шаблёны можна ўбачыць тутака: [[Вікіпэдыя:Бабілёнская вежа]]

[[Катэгорыя:Вікіпэдыйцы паводле мовы|kk]]</text>
      <sha1>jkvpjxkrfwoepllh1g30y42x3q8uxun</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>