Мабільныя ТэлеСыстэмы

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be-tarask">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікіпэдыя</sitename>
    <dbname>be_x_oldwiki</dbname>
    <base>https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мэдыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Спэцыяльныя</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Абмеркаваньне</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Гутаркі ўдзельніка</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікіпэдыя</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Абмеркаваньне Вікіпэдыі</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Абмеркаваньне файла</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Абмеркаваньне MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблён</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Абмеркаваньне шаблёну</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Дапамога</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Абмеркаваньне дапамогі</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Абмеркаваньне катэгорыі</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Партал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Абмеркаваньне парталу</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Абмеркаваньне модулю</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Мабільныя ТэлеСыстэмы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1182</id>
    <revision>
      <id>2699975</id>
      <parentid>2675824</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14163" sha1="hkel9qff8ri8tbvqqfvu8ezo7o1ztky" xml:space="preserve">{{Кампанія
|назва                = ААТ «Мабільныя ТэлеСыстэмы»
|лягатып              = 
|тып                  = [[ААТ]]
|дэвіз                =
|заснаваная           = 1993
|разьмяшчэньне        = [[Расейская Фэдэрацыя]]
|ключавыя фігуры = [[Леанід Меламед]] (прэзыдэнт)
|галіна = паслугі мабільнай сувязі
|прадукцыя =
|абарачэньне         = {{Рост}} $6,38 млрд (2006, [[US GAAP]])
|апэрацыйны прыбытак =
|чысты прыбытак = {{Рост}} $825 млн (2006, US GAAP)
|лік супрацоўнікаў =
|сайт = [http://www.mts.ru www.mts.ru]
}}
'''Мабільныя ТэлеСыстэмы''' ({{micex|MTSI}}, {{rts|MTSS}}, {{nyse|MBT}}) — найбуйнейшы [[апэратар мабільнай сувязі]] [[GSM]] у [[Расея|Расеі]] й краінах [[Садружнасьць Незалежных Дзяржаваў|СНД]], які абслуговае больш за 74,16 мільёну абанэнтаў. Таксама МТС на цяперашні момант зьяўляецца найбуйнейшым апэратарам мабільнай сувязі ў Цэнтральнай і Ўсходняй [[Эўропа|Эўропе]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070929125349/http://www.expert.ru/printissues/d/2006/05/emitent_mts/&lt;/ref&gt;. Штаб-кватэра — у [[Масква|Маскве]].

=== Уласнікі й кіраўніцтва ===
* [[АФК «Сыстэма»]], [[Расея]], 52,8 % акцыяў;
* 46,7 % акцыяў — у вольным звароце.
Рынкавая капіталізацыя кампаніі на пачатак 2007 — каля $20,07 млрд.

Прэзыдэнт кампаніі — Вячаслаў Нікалаеў.&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/4720325 Президентом МТС назначен Вячеслав Николаев – Бизнес – Коммерсантъ (kommersant.ru)]&lt;/ref&gt;

Старшыня савета дырэктараў (з чэрвеня 2019 года) — намеснік старшыні савета дырэктараў АФК «Сістэма» Фелікс Еўтушэнкаў.&lt;ref&gt;[https://secretmag.ru/technologies/strategicheskie-startapy-afk-sistema-i-ee-top-menedzher-feliks-evtushenkov-formiruyut-ekosistemu-mts.htm Евтушенков Феликс Владимирович наращивает объемы инвестиций в перспективные технологические стартапы — Секрет фирмы (secretmag.ru)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://rus.team/people/evtushenkov-feliks-vladimirovich Евтушенков Феликс Владимирович - бизнесмен, меценат (rus.team)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://globalmsk.ru/person/id/2367 ЕВТУШЕНКОВ Феликс Владимирович - биография, новости, фото, дата рождения, пресс-досье. Персоналии ГлобалМСК.ру. (globalmsk.ru)]&lt;/ref&gt;

=== Дзейнасьць ===
[[Файл:MTS-shop.jpg|міні|220пкс|Пункт продажаў паслуг МТС]]
Сетка МТС выкарыстоўвае стандарт [[GSM]]. Кампанія працуе ў [[Расея|Расеі]] (маюцца ліцэнзіі на аказаньне паслуг сувязі ў стандарце GSM у 84 рэгіёнах краіны&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20061024000556/http://www1.company.mts.ru/press-centre/briefly/&lt;/ref&gt;), [[Беларусь|Беларусі]], [[Украіна|Украіне]], [[Узбэкістан]]е й [[Туркмэністан]]е &lt;ref name=&quot;belarus&quot;&gt;Заснавальнікамі [[Мабільныя ТэлеСыстэмы (Беларусь)|СААТ «Мабільныя ТэлеСыстэмы»]] ([[Беларусь]]) зьяўляюцца [[Белтэлекам|РУП «Белтэлекам»]] ([[Беларусь]]) (51 % [[акцыя|акцый]]) і ААТ «Мабільныя ТэлеСыстэмы» ([[Расея]]) (49 % [[акцыя|акцый]]). Такім чынам,  [[Мабільныя ТэлеСыстэмы (Беларусь)|СААТ «Мабільныя ТэлеСыстэмы»]] не зьяўляецца даччынай структурай ААТ «Мабільныя ТэлеСыстэмы». Аднак, і ў фінансавых дакумэнтах і пры падліку ліку абанэнтаў ААТ «Мабільныя ТэлеСыстэмы» часта прыводзіць даведкавыя лічбы па  [[Мабільныя ТэлеСыстэмы (Беларусь)|СААТ «Мабільныя ТэлеСыстэмы»]], што часта ўводзіць у памылку адносна рэальнага ўладальніка  [[Мабільныя ТэлеСыстэмы (Беларусь)|СААТ «Мабільныя ТэлеСыстэмы»]].&lt;/ref&gt;.

=== Статыстыка ===
* Больш за 74,52 (па стане на 3.04.2007)&lt;ref&gt;http://www1.company.mts.ru/press-centre/press_release/2007-05-18-99583/{{Недаступная спасылка|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; мільёнаў актыўных абанэнтаў, у тым ліку:
** [[Расея]] — 51,84 млн.
*** [[Масква]] й [[Маскоўская вобласьць]] — 11,62 млн.
*** [[Санкт-Пецярбург]] і [[Ленінградзкая вобласьць]] — 2,608 млн.
** [[Украіна]] — 20,68 млн.
** [[Беларусь]] — 3,38 млн&lt;ref name=&quot;belarus&quot; /&gt;.
** [[Узбэкістан]] — 1,80 млн.
** [[Туркмэністан]] — 0,21 млн.
* Больш 300 комплексных цэнтраў продажаў і абслугоўваньня;
* Больш 27 000 дылерскіх кропак, дзе можна падлучыцца да сеткі;
* [[Роўмінг]] у 150 краінах сьвету.

=== Фінансавыя паказчыкі дзейнасьці ===
Выручка кампаніі за 2006 год па [[US GAAP]] вырасла на 35,5 % да $6,38 млрд, [[OIBDA]] — на 52,9 % да $3,23 млрд, чысты прыбытак — на 15,5 % да $1,25 млрд&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20160315124425/https://news.mail.ru/economics/1285710/&lt;/ref&gt;.

=== Дадатковыя факты ===
* 10 траўня 2006 году было абвешчана аб пачатку правядзеньня [[рэбрэндынг]]а кампаніі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081005202147/http://www.company.mts.ru/press-centre/press_release/2006-05-10-23606 Новы знак якасьці МТС]&lt;/ref&gt;, які быў ініцыяваны для ўводзін скразнога [[брэнд]]а для кампаніі «[[Сыстэма Тэлеком]]»&lt;ref&gt;[http://www.sistel.ru/index.php?s=31&amp;n=674 Брэнд новага пакаленьня для кампаній групы «Сыстэма Тэлеком»]&lt;/ref&gt; (падпадзяленьні [[Сыстэма (група)|АФК «Сыстэма»]]), якая, у тым ліку, уключае ў сябе апэратара мабільнай сувязі «МТС». Новы лягатып МТС уяўляе сабой два чырвоныя квадраты, разьмешчаныя побач. На правым квадраце белымі літарамі напісана назва брэнда, а на левым — скразны малюнак белага яйка, якое павінна сымбалізаваць прастату й геніяльнасьць.
** Паводле зьвестак незалежных дасьледаваньняў, за год, які прайшоў пасьля правядзеньня рэбрэндынгу, пазнавальнасьць гандлёвай маркі кампаніі вырасла з 84 % да 91 %&lt;ref name=&quot;wer&quot;&gt;МТС дапамаглі яйкі. Новы брэнд апэратара спадабаўся абанэнтам. Ведомости, № 108 (1882), 15 чэрвеня 2007&lt;/ref&gt;. Лік рэспандэнтаў, якія лічаць МТС жаданым апэратарам, вырасла за гэты час на 19 %&lt;ref name=&quot;wer&quot;/&gt;.
** 15 чэрвеня 2006 году быў праведзены рэбрэндынг [[Уздунробіта|кампаніі «Уздунробіта»]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080208080437/http://www.mts.uz/company/press/press3.htm Рэбрэндынг групы кампаній «Сістэма Тэлеком». «Уздунробіта» уваходзіць у фазу абнаўленьня.]&lt;/ref&gt;, даччынага прадпрыемства МТС ва [[Ўзбэкістан]]е. 
** C 28 верасьня 2006 году кампанія пачала ўкараненьне новага [[брэнд]]а ў [[Туркмэністан]]е ў сваёй даччынай кампаніі [[BCTI]], якая зьяўляецца першым [[апэратар мабільнай сувязі|апэратарам мабільнай сувязі]] [[Туркмэністан|краіны]]. Пераход на новы брэнд суправаджаўся актыўнай рэклямнай акцыяй і рознымі кліенцкімі праграмамі.
** 25 ліпеня 2007 году было абвешчана аб пачатку рэбрэндынгу ва [[Украіна|Ўкраіне]] ў [[МТС-Украіна|кампаніі «Украінская мабільная сувязь»]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121115102652/http://company.mts.com.ua/rus/press_releases.php?news_id=1559 Брэнд МТС стартуе ва Ўкраіне]&lt;/ref&gt;.

{{Афк сыстэма}}

== МТС у Беларусі ==
{{Асноўны артыкул|Мабільныя ТэлеСыстэмы (Беларусь)}}
{{Кампанія
|назва                = СААТ «Мабільныя ТэлеСыстэмы»
|лягатып              = [[Файл:MTS logo 2006 - 2010.svg|200пкс]]
|тып                  = [[ААТ]]
|дэвіз                =
|заснаваная           = 4 красавіка 2002
|разьмяшчэньне        = [[Беларусь]]
|ключавыя фігуры = Уладзімер Карповіч (генэральны дырэктар)
|галіна = паслугі мабільнай сувязі
|прадукцыя =
|абарачэньне =
|апэрацыйны прыбытак =
|чысты прыбытак      =
|лік супрацоўнікаў =
|сайт = [http://www.bel.mts.by www.bel.mts.by]
}}
Беларуска-расейскае сумеснае ААТ «'''Мабільныя ТэлеСыстэмы'''» ('''МТС'''; {{мова-ru|Мобильные ТелеСистемы}}) — беларускі [[апэратар мабільнай сувязі]]. Падае паслугі сувязі стандарту [[GSM|GSM 900/1800]]. Заснавальнікамі кампаніі зьяўляюцца РУП «[[Белтэлеком]]» (Беларусь) (51 % статутнага капіталу) і ААТ «Мабільныя ТэлеСыстэмы» (Расея) (49 %). Кампанія пачала камэрцыйную дзейнасьць 27 чэрвеня 2002 году, стаўшы другім мабільным апэратарам стандарту GSM у Беларусі.

=== Статыстыка ===
11 ліпеня 2007 году кампанія абвясьціла ад тым, што колькасьць актыўных [[абанэнт]]аў дасягнула 3,5 млн чалавек&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070928082100/http://www.mts.by/news/d0c36e6e3b25fd01.html&lt;/ref&gt;. Гэта складае 54 % ад агульнай колькасьці карыстальнікаў мабільнай сувязі ў краіне. На пачатак ліпеня 2007 году пакрыцьцё МТС ахапляе звыш 80 % тэрыторыі краіны, на якой пражывае 93 % насельніцтвы Беларусі. У сеткі гэтага апэратара працуюць 2763 базавыя станцыі. Паслуга міжнароднага роўмінгу падаецца ў 129 краінах сьвету ў сетках 221 GSM-апэратара&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070930160133/http://naviny.by/rubrics/mobile/2007/07/05/ic_articles_127_151747/&lt;/ref&gt;.

== Глядзіце таксама ==
* [[Мабільныя ТэлеСыстэмы (Беларусь)]]
* [[Белтэлекам]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.mts.ru/ Афіцыйны сайт кампаніі]
* [https://web.archive.org/web/20070916175736/http://www.bel.mts.by/ МТС у Беларусі]
* [https://web.archive.org/web/20070202184426/http://www.mts.uz/ МТС ва Ўзбэкістане]
* [https://web.archive.org/web/20130123175556/http://www.mts.tm/ МТС у Туркмэністане]
* [https://web.archive.org/web/20191130110816/https://www.mts.com.ua/ МТС ва Ўкраіне]
* [http://www.sandp.ru/page.php?path=issuer&amp;id=27 Крэдытныя рэйтынгі кампаніі на сайце Standart&amp;Poors] {{Недаступная спасылка|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://web.archive.org/web/20100221192459/http://hh.ru/employer.do?employerId=3776 Вакансіі кампаніі на сайце HeadHunter]
* [http://finance.google.com/finance?q=Mobile+TeleSystems&amp;btnG=Search&amp;hl=en Mobile TeleSystems OJSC — Google Finance]

{{МТС}}
{{РТС}}
{{ММВБ}}
{{Мабільная сувязь у Расеі}}

[[Катэгорыя:Апэратары мабільнай сувязі Расеі]]</text>
      <sha1>hkel9qff8ri8tbvqqfvu8ezo7o1ztky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пагоня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2929</id>
    <revision>
      <id>2700016</id>
      <parentid>2698166</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T08:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2700016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137557" sha1="p5kdj68vmwa78qap7rm20ah8s4zm0x0" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Пагоня (неадназначнасьць)}}
{{Іншыя значэньні|Герб БНР}}
{{Іншыя значэньні|Герб Беларусі}}
{{Герб
 |назва              = Пагоня
 |лацінка            = Pahonia
 |арыгінал           = 
 |варыянты_назвы     = 
 |выява              = Coat of Arms of Belarus (1991).svg
 |памер_выявы        = 
 |подпіс_выявы       = Герб Пагоня ўзору 1991 году
 |выява2             = 
 |памер_выявы2       = 
 |подпіс_выявы2      = 
 |вэрсіі             = 
 |першыя_згадкі      = XIII ст.
 |дата_прыняцьця     = XIV ст.&lt;br&gt;1918 г.&lt;br&gt;19 верасьня 1991 г.
 |носьбіт            = 
 |роды               = 
 |кляйнод            = 
 |начэльле           = 
 |прылбіца           = 
 |карона             = 
 |тарча              = 
 |пахолак            = 
 |ордэн              = 
 |пастамэнт          = 
 |дэвіз              = 
 |іншыя              = 
 |выкарыстаньне      = [[Вялікае Княства Літоўскае]] &lt;br&gt; [[Беларуская Народная Рэспубліка]] &lt;br&gt; [[Рэспубліка Беларусь]]
 |аўтар              = 
}}

'''Паго́ня''' — герб [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]&lt;ref name=&quot;Salanda-2005&quot;&gt;[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Пагоня // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 382.&lt;/ref&gt;, які атрымаў статус дзяржаўнага ў час княжаньня [[Вітаўт Вялікі|Вітаўта Вялікага]]{{Зноска|Nasievič|28 сакавіка 1995|Насевіч|старонкі = }}. Традыцыйны [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальны герб]] [[беларусы|беларусаў]], што ўвасабляе ідэю абароны Бацькаўшчыны&lt;ref name=&quot;ehb-391&quot;&gt;[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 31.&lt;/ref&gt;. Дзяржаўны герб [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] і [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. Гэта выява ўзброенага вершніка на белым кані на чырвонай [[Тарча (геральдыка)|тарчы]]. Вершнік трымае ў паднятай правай руцэ меч, у левай — белую, чырвоную альбо сінюю [[Тарча (дасьпехі)|тарчу]] з залатым [[Крыж#Патрыяршы|шасьціканцовым крыжам]]. Зь левага боку ў вершніка ножны мяча, з-пад сядла зьвісае трохканцовая вупраж. З асноўных колераў Пагоні — нацыянальных колераў беларусаў — утвараецца [[Бел-чырвона-белы сьцяг|беларускі нацыянальны бел-чырвона-белы сьцяг]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 342, 346.&lt;/ref&gt;.

14 траўня 2007 году [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|афіцыйны ўрад Беларусі]] надаў гербу Пагоні [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|статус нематэрыяльнай гістарычна-культурнай каштоўнасьці]]&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 14 траўня 2007| url = https://pravo.by/document/?guid=3961&amp;p0=C20700578| копія = https://web.archive.org/web/20210208214246/https://pravo.by/document/?guid=3961&amp;p0=C20700578| дата копіі = 8 лютага 2021| загаловак = Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь 14 траўня 2007 г. № 578 «Аб статусе гісторыка-культурных каштоўнасцей»| фармат = | назва праекту = | выдавец = Нацыянальны прававы Інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусі| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;. З 10 красавіка 1990 году варыянт Пагоні («[[Герб Летувы|Віціс]]») — дзяржаўны герб [[Летува|Летувы]].

== Паходжаньне ==
{{Галерэя
|Назва            = Вытокі Пагоні
|Памер            = 165
|Пазыцыя          = right
|Файл:Bogislaw-I-Duke-of-Pomerania.png|Пячаць [[Багуслаў I|Багуслава I]], князя [[Люцічы|люцічаў]], 1170 г.
|Файл:Nicholas_I_Lord_of_Mecklenburg.png|Пячаць {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікалай I (князь Мэкленбурга)|Мікалая I|ru|Николай I (князь Мекленбурга)}}, валадара [[бодрычы|бодрычаў]], 1189 г.
|Файл:Seal Kazimierz opolski 1226.svg|Пячаць {{Артыкул у іншым разьдзеле|Казімер I Апольскі|Казімера I Апольскага|uk|Казимир I Опольський}}, 1226 г.
|Файл:Seal of Alexander Nevsky 1236 Avers2.svg|Пячаць [[Аляксандар Неўскі|Аляксандра Неўскага]]. Асабовы бок, па 1236 г. 
|Файл:Печать Дмитрия-Донского 2 Reverse.svg|Пячаць [[Дзьмітры Данскі|Дзьмітрыя Данскога]], XIV ст.
|Файл:Печать Наримунта (Глеба) Полоцкого, 1330.svg|Пячаць [[Нарымонт Гедзімінавіч|Нарымонта]], [[Полацкае княства|князя полацкага]], 1338 г.
|Файл:Lob Печать Лугвена Ольгердовича.svg|Пячаць [[Лугвен]]а, 1395 г.
|Файл:Lob Погоня Сигизмунда Кейстутовича.svg|Коньнік зь пячаці вялікага князя [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]], 1432 г.
}}

На ўзьнікненьне гербу Пагоні і замацаваньне яго на землях [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўплывала некалькі чыньнікаў, кожны зь якіх паасобку ня быў вызначальным&lt;ref&gt;{{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)|к}} С. 98.&lt;/ref&gt;:

[[Файл:Jagajła, Pahonia. Ягайла, Пагоня (K. Kielisiński, 1841).jpg|міні|180пкс|Пагоня XV ст. з надмагільля [[Ягайла|Ягайлы]]{{Заўвага|адна з найстаражытнейшых выяваў, найбольш выразны і каштоўны выяўленчы аўтэнтык эпохі&lt;ref name=&quot;Tryhubovic&quot;&gt;{{артыкул|аўтар = Трыгубовіч В.|загаловак = Сьцяг і герб|арыгінал = |спасылка = http://pahonia-plakat.narod.ru/stvarennie_suczasnaj_pahoni.htm|архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20210128054605/http://pahonia-plakat.narod.ru/stvarennie_suczasnaj_pahoni.htm|аўтар выданьня = |выданьне = Мастацтва|тып = |месца = |выдавецтва = |год = 1992|выпуск = |том = |нумар = 8|старонкі = |isbn = }}&lt;/ref&gt;}}]]

* Пэўныя ўплывы агульнаэўрапейскай геральдычнай традыцыі адлюстраваньня князя-водцы на пячацях фэўдальных герархаў ([[Польшча]], [[Чэхія]]&lt;ref&gt;Хорошкевич А. Л. «Конные печати» Александра Невского и традиции средневековой сфрагистики // Князь Александр Невский и его эпоха. — С-Пб., 1995.&lt;/ref&gt;, рыцарскі ордэн [[тампліеры|тампліераў]], конныя пячаці [[Ноўгарад|наўгародзкага]] князя [[Аляксандар Неўскі|Аляксандра Неўскага]] ды іншае)
* Атаясамленьне гербу Пагоні з постацьцю абаронцы Айчыны і адлюстраваньне жыцьця тагачасных насельнікаў краю, што знаходзіліся пад заўсёднай ваеннай пагрозай.
* Уплыў грэцка-хрысьціянскіх культаў — сьвятых Дзімітрыя Салунскага і [[Сьвяты Юры|Юрыя Пераможцы]], адаптацыя апошніх да мясцовай традыцыі і фармаваньне культу ўласных заступнікаў.
* Спалучэньне і пэрсанафікацыя ў гербе постацяў сьвятых Барыса і Глеба з блізкага мінулага і паганскага [[Ярыла|Ярылы]] з больш глыбокіх пластоў.

Паводле [[Міхась Ткачоў|Міхася Ткачова]], паходжаньне гербу Пагоні сягае ўглыб стагодзьдзяў і мае [[Сэмантыка|сэмантычную]] повязь з старажытнай ваеннай традыцыяй народнай пагоні — найважнейшай функцыяй арганізацыі жыцьця і побыту [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнеславянскіх плямёнаў]], калі кожны чалавек быў у адказе за жыцьцё супляменьніка. У выпадку раптоўнага нападу супраціўніка і захопу ў палон суродзічаў кожны мужчына, які меў права насіць зброю, мусіў пехатою або конна кідацца ў пагоню за ворагам, каб адбіць палон. Ва ўмовах ваеннай дэмакратыі традыцыя народнай пагоні выконвалася безумоўна і захоўвалася стагодзьдзямі і ў эпоху [[Русь|Русі]], і ў часы Вялікага Княства Літоўскага. [[Іпацьеўскі летапіс]] паведамляе пра пагоню жыхароў [[Берасьце|Берасьця]] ў 1280 годзе за польскім вайсковым аддзелам, які паваяваў ваколіцы места&lt;ref name=&quot;ehb-391&quot;/&gt;. 

[[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|Вялікі князь літоўскі]] [[Ягайла]] ў сваёй ([[Лацінская мова|лацінскай]]) грамаце ад 20 лютага 1387 году засьведчыў тагачасную назву [[Паспалітае рушэньне|паспалітага рушэньня]] ў мове народу [[Літва|Літвы]] — [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]]&lt;ref&gt;Гісторыя Беларусі ў дакументах і матэрыялах (IX—XVIII ст.) / Склад.: В. Шчарбакоў, К. Кернажыцкі, Д. Даўгяла. Т. 1. — Менск: Выдавецтва АН БССР, 1936.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 78—78.&lt;/ref&gt;:
{{Цытата|…паводле старажытнага звычаю, перасьлед ворага ёсьць абавязкам кожнага мужчыны ў нашым краі; гэткае паспалітае рушэньне дзеля выгнаньня ворага з нашае Літоўскае зямлі па-народнаму завецца „пагоня“''.
{{арыгінал|la|...Quotiescunque etiam hostes et adversarios nostros et ipsius terrae nostrae Lithuanicae fugitivos insequi opportuerit, ad insequutionem huiusmodi, quod роgоniа vulgo dicitur, nоn solum armigeri, verum etiam omnis masculus, cuiuscunque status aut conditionis extiterit, dummodo аrmа bellicosa gestare poterit, proficisci teneatur.}}||З прывілею вялікага князя літоўскага [[Ягайла|Ягайлы]], 20 лютага 1387 г.}}

Галоўнай прычынай трывалага існаваньня і замацаваньня на землях сучаснай Беларусі старажытнай традыцыі народнай пагоні сталі шматлікія войны, распачатыя пераважна суседнімі народамі і княствамі і абумоўленыя геастратэгічным разьмяшчэньнем [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх земляў]] на скрыжаваньні найважнейшых гандлёвых шляхоў. Ідэя абароны Бацькаўшчыны стала дзяржаваўтваральнай для жыхароў Вялікага Княства Літоўскага і пад уплывам эўрапейскай геральдыкі і рыцарскіх традыцыяў увасобілася ў дзяржаўны сымбаль — герб Пагоню&lt;ref name=&quot;ehb-392&quot;&gt;[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 392.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery caption=&quot;Пагоня на княскіх пячацях&quot; class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Alaksandar Karyjatavič, Pahonia. Аляксандар Карыятавіч, Пагоня (K. Kielisiński, 1375, 1841).jpg|[[Аляксандар Карыятавіч]], 1375 г.
Vitaŭt-Pahonia. Вітаўт-Пагоня (1385).jpg|[[Вітаўт|Вітаўт Вялікі]], 1385 г.
Karybut, Pahonia. Карыбут, Пагоня.jpg|[[Карыбут|Карыбут Альгердавіч]], да 1404 г.
Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (K. Kielisiński, 1426, 1841).jpg|Вітаўт Вялікі, 1426 г.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Žygimont Kiejstutavič, Pahonia. Жыгімонт Кейстутавіч, Пагоня (K. Kielisiński, 1432, 1841).jpg|[[Жыгімонт Кейстутавіч]], да 1440 г.
Alaksandar, Pahonia. Аляксандар, Пагоня (K. Kielisiński, 1501, 1841).jpg|[[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар Ягайлавіч]], {{nowrap|1501 г.}}
Žygimont Stary, Pahonia. Жыгімонт Стары, Пагоня (K. Kielisiński, 1841).jpg|[[Жыгімонт Стары]]
Žygimont Aŭgust, Pahonia. Жыгімонт Аўгуст, Пагоня (K. Kielisiński, 1539, 1841).jpg|[[Жыгімонт Аўгуст]], 1539 г.
&lt;/gallery&gt;

== Назва ==
[[Файл:Pahonia. Пагоня (1614).jpg|міні|180пкс|Пагоня зь [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскага Статуту]] выданьня 1614 г.&lt;ref&gt;{{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)|к}} С. 106.&lt;/ref&gt;]]

Беларуская назва ''Пагоня'' замацавалася за гербам у канцы XV — пачатку XVI стагодзьдзя, што стала вынікам асэнсаваньня гербавай выявы як сымбалю абаронцы Айчыны{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|4—5}}&lt;ref name=&quot;Salanda-2005&quot;/&gt;.

[[Файл:Pahonia. Пагоня (1832).jpg|значак|180пкс|Пагоня як сымбаль [[Белая Русь|Белай Русі]] (у адрозьненьне ад іншых краінаў) на эмблеме [[Таварыства Літоўскае і зямель Рускіх|Таварыства Літоўскага і зямель Рускіх]], 1832 г.]]

Пад гэтай назвай герб апісвалі і тлумачылі ў [[старабеларуская мова|літоўскіх (беларускіх)]] летапісах першае паловы XVI стагодзьдзя: «''…у гербе муж збройны, на каню белам, у полю чырвонам, меч голы, яка бы каго гонячы дзяржаў над галавою, і ёсьць адтоля названы „пагоня“…''». Назвай ''Пагоня'' карыстаўся і апошні з [[Ягайлавічы|Ягайлавічаў]] — кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]]. У 1562 годзе ён загадаў біць на [[Віленская мынца|Віленскай мынцы]] манэты-траякі: «''А на сем з аднае стараны два першыя словы, каторымі ся пачынаець пісаці імя наша гаспадарскае, а з другое стараны … герб Пагоня''»&lt;ref name=&quot;Salanda-2005&quot;/&gt;. Урэшце, дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага пад назвай Пагоня ({{мова-be-old|Погоня|скарочана}}) сьцьвярджаецца ў [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|статутах Вялікага Княства Літоўскага]] [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 году|1566]]{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|5}} і [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|1588]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/ГСБМ|25к}} С. 131.&lt;/ref&gt; гадоў{{Заўвага|Назва дзяржаўнага гербу шырока бытавала і ў іншых афіцыйных дакумэнтах Вялікага Княства Літоўскага, напрыклад, у інструкцыі [[Пасол соймавы|паслам]] на [[Павятовы соймік|соймік]] [[Мельнік|Мельніцкага]] павету 1566 году: «''і [[Харугва (вайсковая адзінка)|харугаў]] кождага [[павет|павету]] пад гербам звыклым Вялікага Княства Літоўскага Пагонею надаваці рачыў''»&lt;ref&gt;Литовская метрика. Отд. 1—2, ч. 3, т. 1. — Юрьев, 1914. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=F7sKAAAAIAAJ&amp;q=%D0%9F%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%8E#v=snippet&amp;q=%D0%9F%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%8E&amp;f=false С. 879].&lt;/ref&gt;}}. А ў [[Лацінская мова|лацінскім]] перакладзе Статуту 1566 году адмыслова падкрэсьліваецца, што дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага завецца Пагоняй у народнай мове — [[Ліцьвін#Славянская літоўская мова|мове ліцьвінаў]] ({{мова-la|vulgo Pogonia vocatur|скарочана}})&lt;ref&gt;Archiwum komisji prawniczej. T. 7. — Kraków, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&amp;id=mNMMAAAAYAAJ&amp;q=%22vulgo+Pogonia+vocatur%22#v=snippet&amp;q=%22vulgo%20Pogonia%20vocatur%22&amp;f=false S. 80].&lt;/ref&gt;. 

Як адзначае [[Аляксей Шаланда]], афіцыйная беларуская гербавая назва ''Пагоня'' не пакідае ніякіх сумневаў у [[беларусы|беларускай этнічнай прыналежнасьці]] грамадзтва, дзе зьявіўся і выкарыстоўваўся герб Вялікага Княства Літоўскага{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|5}}.

== Выгляд ==
[[Файл:Grunwald Pogoń czerwona.svg|значак|180пкс|Рэканструкцыя выгляду харугвы часоў [[Бітва пад Грунвальдам|бітвы пад Грунвальдам]]]]

Клясычны выгляд гербу Пагоні — гэта выява ўзброенага вершніка на белым кані на чырвонай [[Тарча (геральдыка)|тарчы]]. Вершнік трымае ў паднятай правай руцэ меч, у левай — белую, чырвоную альбо сінюю [[Тарча (дасьпехі)|тарчу]] з залатым [[Крыж#Патрыяршы|шасьціканцовым крыжам]]. Зь левага боку ў вершніка ножны мяча, з-пад сядла зьвісае трохканцовая вупраж (у розныя часы яна мяняла свой колер зь сіняга да залаціста-жоўтага&lt;ref name=&quot;Razauskas&quot;&gt;{{Кніга
|аўтар          = Разаўскас Д.
|частка         = Белы Вершнік з узнятым мячом на чырвоным фоне. Сімволіка герба Вялікага княства Літоўскага
|загаловак      = DRUVIS. Almanach Centru etnakasmalohiji «Kryuja». № 2
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = Пад. рэд. Тодара Кашкурэвіча
|выданьне       = 
|месца          = Менск
|выдавецтва     = 
|год            = 2008
|том            = 
|старонкі       = 137
|старонак       = 242
|сэрыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 299
}}&lt;/ref&gt;).

Асноўныя колеры Пагоні — [[Белы колер|белы]] і [[чырвоны колер|чырвоны]] — нацыянальныя колеры [[беларусы|беларусаў]], здабытак беларускай матэрыяльнай і духоўнай культуры&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = Снежана Инанец.| прозьвішча = Инанец| імя = Снежана| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 11 лістапада 2020| url = https://news.tut.by/society/707492.html| копія = https://web.archive.org/web/20210116203513/https://news.tut.by/society/707492.html| дата копіі = 16 студзеня 2021| загаловак = Ученые из НАН Беларуси объяснили, почему «Жыве Беларусь» и БЧБ — не «циничные и оскорбительные»| фармат = | назва праекту = Общество| выдавец = [[TUT.BY]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = ru| камэнтар = }}&lt;/ref&gt;. З гэтых колераў нацыянальнага гербу, паводле правілаў [[геральдыка|геральдыкі]] і [[вэксілялёгія|вэксілялёгіі]], утварыўся беларускі нацыянальны [[бел-чырвона-белы сьцяг]]&lt;ref name=&quot;ehb393&quot;/&gt;.

Кампазыцыя гербу не была аднолькавай: сьпярша вершнік глядзеў у левы (геральдычны) бок, але ад першае паловы XV стагодзьдзя, паводле правілаў эўрапейскай геральдыкі, ён павярнуўся ў правы бок. За часамі Вітаўта пашыралася выява на тарчы вершніка гербу [[Калюмны|Калюмнаў]]{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|4}}. Першая выява Пагоні з шасьціканцовым [[крыж]]ам, ідэнтычным [[Крыж Эўфрасіньні Полацкай|крыжу Эўфрасіньні Полацкай]] — сьвятыні [[Полацкае княства|Полацкай зямлі]] — зьявілася на гербавай тарчы надмагільля вялікага князя літоўскага і караля польскага [[Ягайла|Ягайлы]]&lt;ref name=&quot;ehb-392&quot;/&gt;. Хоць пра вытокі гэтага крыжа (так званага «патрыяршага») і выказваліся вельмі супярэчлівыя думкі{{Заўвага|Напрыклад, беларускі геральдыст [[Аляксей Шаланда]] лічыць яго асабістым гербам Ягайлы пад назвай «[[Бойча]]»}}{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|4}}, ён адназначна мае хрысьціянскае (бізантыйскае) паходжаньне. Тым часам тлумачэньне крыжа з Пагоні як сымбалю паганскага бога [[Ярыла|Ярылы]] трэба прызнаць ня толькі бяздовадным, але і ў існасьці немагчымым{{Зноска|Nasievič|28 сакавіка 1995|Насевіч|старонкі = }}.

Увогуле, існавалі пяць варыянтаў&lt;ref name=&quot;citou&quot;&gt;{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}} С. 144.&lt;/ref&gt; сярэднявечнай Пагоні:
# Клясычная — у чырвоным полі збройны рыцар на белым кані, дзясьніцаю ўздымае голы меч над галавой, на левым плячы тарчу з падвойным залатым крыжам. Конь накрыты трохканцовай гунькаю. На найбольш старажытных каляровых малюнках конская зброя і тарча рыцара — блакітныя.
# Такі ж яздок, але ва ўзьдзетай руцэ дзіда, якую ён рыхтуецца кінуць у ворага.
# Голы (без засьцерагальнага ўзбраеньня) яздок на кані безь сядла, уздымае над галавою меч. Іканаграфія такога варыянту не сустракаецца, але вядомая падобная вэрсія XVII ст. Маскоўскага гербу.
# Малая Пагоня: на тарчы толькі асноўная дэталь гербу — збройная рука з голым мячом. Колер поля чырвоны або залаты. Існуе дзьве адметныя вэрсіі Малой Пагоні.
# Татарская Пагоня: у зялёным полі яздок, які адстрэльваецца з лука ў сваіх сьцігачоў.

Сучасная эталённая выява Пагоні, распрацаваная ў 1991 годзе адмысловай Камісіяй [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня|парлямэнту Беларусі]], мае пэўныя адметнасьці. Найперш гэта белая тарча з залатым рознаканцовым «патрыяршым» крыжам. Такі няроўнаканцовы крыж паходзіць зь некалькіх гістарычных выяваў гербу (у тым ліку часоў [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітвы]] — пэрыяду росквіту Вялікага Княства Літоўскага) і асацыюецца з вобразам [[Эўфрасіньня Полацкая|Сьвятой Эўфрасіньні Полацкай]], нябёснай заступніцы Беларусі. Прытым зьмяшчэньне залатога на белым (мэталу на мэтале, а ня як звычайна, мэталу на эмалі), згодна з правіламі геральдыкі, ёсьць вынятковым і мусіць падкрэсьліваць асаблівую важнасьць гэтага сымбалю&lt;ref name=&quot;Tryhubovic&quot;/&gt;. Як зазначае кіраўнік камісіі з распрацоўваньня эталёну дзяржаўнага гербу Беларусі гісторык [[Алег Трусаў]], у старажытных апісаньнях Пагоні ўжываліся толькі два колеры: белы конь і вершнік на чырвоным фоне. Тым часам пра колер тарчы ў старажытных хроніках нічога не гаворыцца. Такім парадкам, камісія пастанавіла зьмясьціць выяву залатога шасціканцовага крыжа на срэбнай (белай) тарчы — як дзеля захаваньня каляровай еднасьці гербу, так і дзеля адпаведнасьці гістарычным крыніцам&lt;ref&gt;[[Алег Трусаў|Трусаў А.]] Лунай, наш сцяг, ляці, Пагоня! // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 21—22.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery caption=&quot;Варыянты Пагоні часоў Вялікага Княства Літоўскага&quot; class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Seal of duke Skirgaila -1386.svg|Зь дзідай і рознаканцовым крыжам на тарчы. [[Скіргайла Альгердавіч|Скіргайла]]&lt;ref&gt;[[Юры Бохан|Бохан Ю. Н.]], [[Сьцяпан Цемушаў|Темушев С. Н.]] История Беларуси» 6-й класс. Ч. 2. — Минск: Изд. центр [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт|БГУ]], 2016. [https://www.sb.by/upload/iblock/baa/baa1c03ad6fdf4aeee7854a338c0551e.jpg С. 38].&lt;/ref&gt;, 1386 г.
Codex Bergshammar - GDL 2.png|З [[Калюмны|Калюмнамі]] на [[Тарча (дасьпехі)|тарчы]]. Codex Bergshammar, 1440 г.
Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (XV).jpg|Зь дзідай і рознаканцовым крыжам на тарчы. Armorial Lyncenich, XV ст.
Pahonia. Пагоня (1544-72).jpg|Бяз тарчы. Касмаграфія {{nowrap|С. Мюнстэра}}, 1544 г.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha, Pahonia. Статут Вялікага Княства Літоўскага, Пагоня (1588).jpg|[[Трэці статут ВКЛ|Трэці Літоўскі Статут]], 1588 г.
Pahonia. Пагоня (1780-89).jpg|Дзяржаўны герб ВКЛ, {{nowrap|1780-я гг.}} 
Pahonia. Пагоня (1764-92).jpg|Вайсковая харугва ВКЛ, 1764—1792 гг.
Pahonia. Пагоня (1794).jpg|Вайсковая харугва ВКЛ з рознаканцовым крыжам на тарчы, 1794 г.
&lt;/gallery&gt;

== Гісторыя ==
[[Файл:Pahonia. Пагоня (1575).jpg|міні|180пкс|Пагоня з гербоўніка Эразма Комніна 1575 г.]]

=== Вялікае Княства Літоўскае ===
Герб Пагоня склаўся ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] — у дзяржаве, дзе сфармавалася [[беларусы|беларуская народнасьць]] і дзе старажытная беларуская культура перажывала ўздым і росквіт{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|4}}. Першы пісьмовы ўпамін пра герб Пагоню сустракаецца ў [[старабеларуская мова|літоўскіх (беларускіх)]] летапісах пад 1278 годам у зьвязку з князем [[Нарымонт]]ам (якога можна атаясаміць з братам або сынам вялікага князя літоўскага [[Трайдзень|Трайдзеня]]):
{{Цытата|Той Нарымунт меў герб, або кляйнот, рыцарства сваяго таковы, і тым пячатаваўся, Вялікаму княству Літоўскаму заставіў яго, а то такі: у гербе муж збройны, на каню белам, у полю чырвонам, меч голы, яка бы каго гонячы дзяржаў над галавою, і ёсьць адтоля названы «'''пагоня'''».|[[Хроніка літоўская і жамойцкая|Хроніка Літоўская і Жамойцкая]]{{Заўвага|Хроника Литовская и Жемайтская // [[ПСРЛ]]. Т. 32 — М.: Наука, 1973.}}{{Заўвага|Хроника Быховца // [[ПСРЛ]]. Т. 32 — М.: Наука, 1973.}}}}

[[Файл:Pahonia. Пагоня (1672) (2).jpg|180пкс|значак|Герб ВКЛ з Маскоўскага тытулярніка 1672 г.]]
[[Густынскі летапіс]] кажа пра ўзьнікненьне гербу Пагоні за часамі вялікага князя літоўскага [[Віцень|Віценя]] (1294—1316)&lt;ref&gt;[[Анатоль Цітоў|Цітоў А.]] Пагоня // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 366.&lt;/ref&gt;:
{{Цытата|Віцень нача княжыці над Літвою, ізмысьлі сабе герб і ўсяму княству Літоўскаму пячаць: рыцар збройны на кане зь мечам, ежа ныне нарычуць '''Пагоня'''.|[[Густынскі летапіс]]{{Заўвага|Густынская летопись // [[ПСРЛ]]. Т. 40. — СПб., 2003.}}}}

Пагоня ўпершыню зьяўляецца{{Зноска|Юргенсон|2003|Юргенсон|старонкі = }} на пячаці «караля Літвы і Русі» [[Гедзімін]]а (1316—1341){{Зноска|Šałanda|2001|Шаланда|старонкі = }}. Выява гербу крыху адрозьнівалася ад звычайнай: коньнік трымае ў руцэ дзіду, а ня меч. Гэтая пячаць захоўваецца цяпер у гістарычным музэі [[Вільня|Вільні]]. Таксама выява Пагоні ёсьць на пячаці полацкага князя [[Нарымонт|Глеба (Нарымонта)]], датаванай 1330 годам&lt;ref name=&quot;ehb-392&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;citou-2010-99&quot;&gt;{{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)|к}} С. 99.&lt;/ref&gt;. Была Пагоня і на пячаці вялікага князя літоўскага [[Альгерд]]а, якой ён змацаваў дамову з польскім каралём Казімерам 1366 году (вакол Пагоні — [[старабеларуская мова|рускі]] надпіс)&lt;ref&gt;Gumowski M. Pieczecie Ksiazat Litewskich // Ateneum Wilenskie. R. VII, Z. 3—4, 1930. S. 709—710.&lt;/ref&gt;. На гэтым этапе гербавая пячаць вершніка ўвасабляла сабой сувэрэннага валадара — князя і магла мець пэўныя адрозныя элемэнты: апроч зазначанай вышэй дзіды замест мяча, [[цмок]]а пад капытамі каня і брак [[Тарча (геральдыка)|тарчы]]{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|4}}.

[[Файл:Pahonia. Пагоня (1720).jpg|міні|180пкс|Дзяржаўны герб ВКЛ. [[Картуш]], 1720-я гг.]]
У XIV стагодзьдзі выява вершніка разьмясьцілася на тарчы і пачала выкарыстоўвацца як герб на пячацях [[Ягайла|Ягайлы]] (1386 і 1387) і [[Вітаўт]]а (1401). Адылі Пагоня стала дзяржаўным гербам Вялікага Княства Літоўскага. У канцы XIV ст. Пагоня таксама ўжывалася як сымбаль [[пінск]]іх і [[Друцак (горад)|друцкіх]] князёў. Апроч таго, як дынастычны герб яна выкарыстоўвалася княскімі родамі, якія выводзілі сябе ад Гедзіміна ([[Гедзімінавічы|Гедзімінавічамі]]): [[Алелькавічы|Алелькавічамі]], [[Бельскія (род)|Бельскімі]], [[Карэцкія|Карэцкімі]], [[Сангушкі|Сангушкамі]], [[Чартарыйскія|Чартарыйскімі]] ды іншымі&lt;ref name=&quot;Salanda-2005&quot;/&gt;. Увогуле, пераход дынастычнага гербу Пагоні ў новую якасьць зямельнага і дзяржаўнага гербу абумовіла повязь сымбалю з умовамі жыцьця і традыцыямі мясцовых жыхароў. Гэта выявілася адрозьненьнем ад захоўнеэўрапейскага гербу «Рыцар на кані», які пашырыўся ў XI—XIII стагодзьдзях і застаўся толькі сымбалем прыналежнасьці ўладальніка пэўнай пячаці да вяршыняў фэўдальнай герархіі&lt;ref&gt;{{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)|к}} С. 93.&lt;/ref&gt;.

Згодна з Статутамі Вялікага Княства Літоўскага, усе [[места|месты]] і [[мястэчка|мястэчкі]] Літвы мусілі мець пячаць з Пагоняй, якой змацоўваліся гаспадарскія (вялікакняжацкія) позвы да абывацеляў (на [[Жамойць]] гэта правіла не пашыралася). Ніякія іншыя дакумэнты, апрача вялікакняскіх позваў, не маглі змацоўвацца пячацьцю з Пагоняй:
{{Цытата|Тэж мы, гаспадар, даем пад гербам таго паньства нашага, вялікага княства літоўскага, «'''Пагонею'''» пячаць да кождага павету, на каторай ёсьць напісані окала гербу імя таго павету. А тую пячаць пісар земскі прысяжны ў сябе сам, а ня хто іншы, хаваці маець, катораю пячацьцю і пад тытулам нашым позвы маюць быці пячатаваны і выдаваны. А іныя нікаторыя лісты, выпісы і сазнаньня, кромя толька самых позваў, тою пячацьцю ня маець быць пячатаваны.|РАЗЬДЗЕЛ 4, АРТЫКУЛ 12 // [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году]]}}

У XV—XVIII стагодзьдзях Пагоню зьмяшчалі на брамах беларускіх местаў і замкаў&lt;ref name=&quot;ehb-392&quot;/&gt;. Гэта знайшло адлюстраваньне ў мескай геральдыцы — сярод іншага, на [[Герб Магілёва|гербе Магілёва]].

Розныя вэрсіі Пагоні сталіся гербамі ваяводзтваў Вялікага Княства Літоўскага — [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага]], [[Менскае ваяводзтва|Менскага]], [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскага]], [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага]], [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскага]], [[Полацкае ваяводзтва|Полацкага]] ды іншых (апроч [[Жамойць|Жамойці]]). Прытым выявы Пагоні прыпадаюць толькі на [[этнічная тэрыторыя|этнічную тэрыторыю]] [[беларусы|беларусаў]], усе суседнія землі маюць іншыя гербы&lt;ref&gt;{{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня|к}} С. 25—26.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 100.&lt;/ref&gt;.

Пра ўспрыманьне гербу Пагоні сваім сымбалем ня толькі [[шляхта|шляхтай]] і [[Мяшчане|мяшчанамі]], але і [[Ліцьвіны|літоўскімі (беларускімі)]] сялянамі сьведчыць [[Бел-чырвона-белы сьцяг|выкананы ў чырвона-белых колерах]] народны партызанскі сьцяг (харугва) [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|змагароў з маскоўскімі акупантамі]] («шышоў») з-пад [[Барысаў|Барысава]], які зьмяшчае элемэнты гербу Пагоні — «руку з палашом»&lt;ref&gt;Бел-чырвона-белы. Сцяг. Нацыя. Ідэнтычнасць. — Warszawa, 2024. С. 58—59.&lt;/ref&gt;.

Зь мінімальнымі стылістычнымі зьменамі Пагоня была дзяржаўным гербам Вялікага Княства Літоўскага і часткай гербу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітае]] да 1795 году, калі ў выніку падзелаў Рэчы Паспалітай тэрыторыю Беларусі [[Анэксія|анэксавала]] [[Расейская імпэрыя|Расейская імпэрыя]]. Такім парадкам, больш за 500 гадоў усе этнічна беларускія землі жылі «пад знакам Пагоні», а продкі сучасных беларусаў проста ня ведалі іншай дзяржаўнай эмблемы{{Зноска|Lalkoŭ|2002|Лялькоў|98—112}}.

&lt;gallery caption=&quot;Гербы [[Вялікае Княства Літоўскае#Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел|ваяводзтваў Вялікага Княства Літоўскага]], 1720-я гады&quot; class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Amścisłaŭ, Pahonia. Амсьціслаў, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскае]]
Bieraście, Pahonia. Берасьце, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскае]]
Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Віленскае ваяводзтва|Віленскае]]
Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскае]]
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Miensk, Pahonia. Менск, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Менскае ваяводзтва|Менскае]]
Padlašša, Pahonia. Падляшша, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляскае]]
Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Полацкае ваяводзтва|Полацкае]]
Troki, Pahonia. Трокі, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Троцкае ваяводзтва|Троцкае]]
&lt;/gallery&gt;

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===
[[Файл:Pahonia. Пагоня (1776-83).jpg|180пкс|міні|Ротны сьцяг Беларускай гусарскай харугвы]]
Яшчэ па [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|захопе ўсходняй часткі Вялікага Княства Літоўскага]] (1772 год) улады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] пастанавілі стварыць Палявы гусарскі беларускі полк. У 1775 годзе яго ўкамлектавалі выхадцамі зь [[Беларуская губэрня|Беларускай губэрні]]. Гэты полк атрымаў у наступным годзе ўласны штандар з гербам, дзе тарча падзялялася на два полі: у горным, залатым, выява чорнага двухгаловага арла, а ў ''«дольнай чырвонай частцы выява Літоўскага ўзброенага ездака на белым кані з узьдзетай шабляй»''. Прыкладна ў той жа час (1870-я гады) утварыўся і Полацкі Мушкетэрскі полк. Ён атрымаў у якасьці гербу на баявы сьцяг расьсечаную тарчу: у правым залатым полі выява паловы чорнага расейскага арла, у левай, чырвонай, — Пагоня. Згодна з указам ад 19 верасьня 1827 году Пагоняй упрыгожваліся сьцягі лейб-гвардыі Гарадзенскага гусарскага палку&lt;ref&gt;[[Анатоль Цітоў|Цітоў А.]] Пагоня // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 368.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Połacak-Viciebsk, Pahonia. Полацак-Віцебск, Пагоня (1857).png|міні|180пкс|«Беларуская» частка ([[Полацак]], [[Віцебск]], [[Амсьціслаў]]) вялікага гербу [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], 1857 г.]]
Герб «Пагоня» знайшоў сваё адлюстраваньне ня толькі на штандарах вайсковых частак, што фармаваліся з ураджэнцаў Беларусі, але і на гербах «беларускіх» ([[Полацкае намесьніцтва]], [[Магілёўскае намесьніцтва]], [[Віцебская губэрня]]) і «літоўскіх» ([[Гарадзенская губэрня]] і [[Віленская губэрня]]) адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Расейскай імпэрыі. Апроч таго, колішні агульнадзяржаўны сымбаль увайшоў у склад гербаў усходніх [[беларусы|беларускіх]] местаў ([[Віцебск]], [[Вяліж]], [[Гарадок]], [[Дзьвінск]], [[Дрыса]], [[Лепель]], [[Магілёў]], [[Невель]], [[Полацак]], [[Себеж]], [[Сураж]], [[Чэрыкаў]]). У кожным з нададзеных расейскімі ўладамі гербаў тарча падзялялася на дзьве часткі: у горнай, паводле геральдычных паняцьцях «панаванай», разьмяшчаўся [[Герб Расеі|двухгаловы арол]], а ў дольнай, «падпарадкаванай» — Пагоня. У канцы 1850-х гадоў Пагоню зьмясьцілі на Вялікім дзяржаўным гербе Расейскай імпэрыі як сымбаль колішніх зямель Вялікага Княства Літоўскага. Увогуле, адлюстраваньне старажытнай Пагоні на беларускіх губэрнскіх, павятовых, мескіх і вайсковых гербах Расейскай імпэрыі канстатавала асэнсаваньне суседнімі народамі тоеснасьці паняцьцяў: геаграфічна-этнічнага — Беларусь, і геральдычнага — Пагоня&lt;ref&gt;{{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня|к}} С. 38.&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Беларускі мужык з касой (на пражцы рэменя — выява “Пагоні”.png|зьлева|значак|234x234пкс|Беларускі мужык з касой (на пражцы рэменя — выява “Пагоні”) Часоў [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]]]]
Яшчэ ў 1812 годзе ў адноўленым францускім імпэратарам [[Напалеон I Банапарт|Напалеонам]] Вялікім Княстве Літоўскім гербам Пагоняй карысталася мясцовая адміністрацыя. У час [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] ён выкарыстоўваўся паўстанцамі з колішняга ВКЛ у якасьці сымбалю змаганьня за аднаўленьне страчанай дзяржаўнасьці{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|6}}. У час [[паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863—1864 гадоў]] герб Пагоня ў спалучэньні з польскім «Арлом Белым» стаў сымбалем нацыянальна-вызвольнага змаганьня за дэмакратычную перабудову грамадзтва. Кіраўнік здушэньнем паўстаньня [[Мураўёў-вешальнік]] аддаў распараджэньне аб забароне нашэньня жалобных і рэвалюцыйных знакаў — чорных шапак зь белымі султанамі, спражак з аб’яднаным гербам Польшчы і Літвы.

Такім парадкам, герб Пагоня ў XIX стагодзьдзі з аднаго боку быў афіцыйным сымбалем, а зь іншага — неафіцыйным, рэвалюцыйна-дэмакратычным&lt;ref&gt;[[Анатоль Цітоў|Цітоў А.]] Пагоня // {{Літаратура/БелЭн|11к}} С. 479.&lt;/ref&gt;. Але ўва ўсіх выпадках ён атаясамліваўся з канкрэтнай тэрыторыяй — тэрыторыяй сучаснай Беларусі&lt;ref&gt;{{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня|к}} С. 36.&lt;/ref&gt;.


&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; caption=&quot;Гербы [[:Шаблён:Губэрні Расейскай імпэрыі на беларускіх землях|«беларускіх» і «літоўскіх» губэрняў і намесьніцтваў Расейскай імпэрыі]]&quot;&gt;
Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1807).jpg|[[Віленская губэрня]], 1807 г.
Coat of arms of Vilna Governorate 1878.svg|[[Віленская губэрня]], 1878 г.
Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1800).jpg|[[Віцебская губэрня]], 1800 г.
Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1840).jpg|[[Віцебская губэрня]], 1840 г.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Coat of arms of Vitebsk Governorate 1856.svg|[[Віцебская губэрня]], 1856 г.
Horadnia, Pahonia. Горадня, Пагоня (1802).jpg|[[Гарадзенская губэрня]], да 1845 г.
Mogilev COA (Mogilev Governorate) (1781).png|[[Магілёўская губэрня]], 1781—1796 і 1802—1878 гг.
Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1781).png|[[Полацкае намесьніцтва]], 1781—1796 гг.
&lt;/gallery&gt;

=== Найноўшы час ===
[[Файл:Pahonia, Žyvie Biełaruś. Пагоня, Жыве Беларусь (1918).jpg|міні|Дзяржаўны [[герб БНР]] і гербы беларускіх ваяводзтваў, 1918 г.]]
[[Файл:Афіша_Першай_рэгіянальнай_выставы_хатняга_вырабу_і_народнага_штукарства_ў_Вільні.jpg|зьлева|значак|310x310пкс|Пагоня на афішы Першай рэгіянальнай выставы хатняга вырабу і народнага штукарства ў Вільні, 1913]]
У пачатку XX стагодзьдзя герб Пагоня актыўна выкарыстоўваўся [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускім нацыянальным рухам]]. Ідэю вяртаньня да гістарычна дзяржаўнага сымбалю ў паэтычнай форме выказаў [[Максім Багдановіч]], які ўвосень 1916 году напісаў верш «[[Пагоня (гімн)|Пагоня]]»:
{{Цытата|&lt;poem&gt;Толькі ў сэрцы трывожным пачую
За краіну радзімую жах,
Успомню [[Вострая брама|Вострую Браму]] сьвятую
І ваякаў на грозных канях.

У белай пене праносяцца коні,
Рвуцца, мкнуцца і цяжка хрыпяць,
Старадаўняй Літоўскай Пагоні
Не разьбіць, не спыніць, не стрымаць!&lt;/poem&gt;}}

[[Файл:Udzielniki Biełaruskaj kanferencyi 1918 hodu.jpg|значак|Удзельнікі [[Беларуская канфэрэнцыя (1918)|Беларускай канфэрэнцыі 1918 году]]]]
У гэты ж час зьявіўся эскіз беларускага нацыянальнага [[Бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белага сьцяга]], створаны [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі|Клаўдзіем Дуж-Душэўскім]]{{Зноска|Łatyšonak|2009|Латышонак|303—306}}, які прытрымліваўся геральдычнага прынцыпу пераносу колераў гербу на сьцяг і засьведчыў повязь бел-чырвона-белага сьцяга з Пагоняй: «''Беларусы ''[даўней]'' лічылі сваім дзяржаўным сьцягам белую Пагоню на чырвоным полі''»&lt;ref&gt;Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах / Укл. А. Гесь, У. Ляхоўскі, У. Міхнюк. — Менск: Энцыклапедыкс, 2001. С. 272.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Słucak, Pahonia. Слуцак, Пагоня (1921).jpg|значак|Сьцяг [[Слуцкі збройны чын|Першага Слуцкага палку стральцоў БНР]], 1920 г.]]
[[Файл:Я. Драздовіч Пагоня.jpg|зьлева|значак|253x253пкс|«Пагоня» [[Язэп Драздовіч|Язэпа Дроздовіча]] (1927)]]
7 сьнежня 1917 году ў [[Менск]]у пад бел-чырвона-белымі сьцягамі&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = Ляшко М.| прозьвішча = Ляшко| імя = М.| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 11 сьнежня 2017| url = https://nn.by/?c=ar&amp;i=201664| копія = https://web.archive.org/web/20200505012642/https://nn.by/?c=ar&amp;i=201664| дата копіі = 5 траўня 2020| загаловак = На АНТ расказалі пра Першы Усебеларускі з’езд, але абрэзалі бела-чырвона-белы сцяг| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Наша Ніва]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt; і гербам Пагоняй распачаў сваю працу [[Першы Ўсебеларускі зьезд]] — найважнейшы дзяржаватворчы форум ў найноўшай гісторыі Беларусі, у час якога 1872 дэлегаты ад усіх беларускіх земляў выказаліся за пільную патрэбу вольнага дзяржаўнага самавызначэньня краіны{{Зноска|Lalkoŭ|2002|Лялькоў|98—112}}. Паводле ўспамінаў [[Кастусь Езавітаў|Кастуся Езавітава]], ''«Адкрыцьцё Першага Ўсебеларускага кангрэсу было дужа ўрачыстае. Пры дзьвярах будынка стаяла варта Першага Менскага беларускага палку, сцэна была ўпрыгожана нацыянальнымі сьцягамі і гербам Пагоняй»''&lt;ref name=&quot;50 faktau&quot;&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.svaboda.org/content/article/25155772.html| загаловак = 50 фактаў за бел-чырвона-белы сьцяг| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата = 16 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Diplomatic mission of BNR.jpg|значак|Шыльда [[Вайскова-дыпляматычная місія БНР у Латвіі і Эстоніі|Вайскова-дыпляматычнай місіі БНР]], 1921 г.]]
У 1918 годзе Пагоня стала [[Герб БНР|дзяржаўным гербам]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]&lt;ref&gt;[[Анатоль Цітоў|Цітоў А.]] Пагоня // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 369.&lt;/ref&gt;, яе выява разьмяшчалася на пячатках беларускіх дзяржаўных установаў. Заснавальнікі БНР лічылі Вялікае Княства Літоўскае адной з гістарычных формаў Беларускай дзяржаўнасьці і такім спосабам працягвалі яго геральдычныя традыцыі ў XX стагодзьдзі{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|6}}. У 1920 годзе герб Пагоня як беларускі і дзяржаўны выкарыстоўвала кіраўніцтва [[Слуцкае паўстаньне|Слуцкага паўстаньня]]. Таго ж году яго зьмясьцілі на бел-чырвона-белым сьцягу [[Беларускі асобны батальён у складзе войска Летувы|Беларускага асобнага батальёну]] ў складзе войска [[Летува|Летувы]] (па далучэньні Летувы да СССР сьцяг канфіскаваў [[НКВД]]&lt;ref name=&quot;VexilBNR&quot;&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.vexillographia.ru/belarus/bnr.htm| загаловак = Сьцягі БНР| фармат = | назва праекту = Vexillographia.ru | выдавец = | дата = 11 верасьня 2010 | мова = ru | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;). Разам з тым выкарыстаньне беларусамі гербу Пагоні ў Летуве не заўсёды віталася: напрыклад, у сьнежні 1919 году дарогаю з [[Бэрлін]]у ў [[Рыга|Рыгу]] на летувіскай граніцы арыштавалі дыпляматычную дэлегацыю БНР з прычыны, паводле пратаколу затрыманьня, знаходжаньня пры мытным аглядзе «блянкаў пашпартоў невядомай нам Беларускай Рэспублікі зь летувіскім гербам на вокладцы»{{Зноска|Lalkoŭ|2002|Лялькоў|98—112}}.

Таксама герб Сярэдняй Літвы ад 12 кастрычніка 1920 году і адлюстроўваў сабой [[Герб Польшчы|шчыт зь Белым Арлом]] (традыцыйны геральдычны знак [[Польшча|Польшчы]]) на правай палове і Пагоняй (традыцыйны геральдычны знак [[Вялікае княства Літоўскае|гістарычнае Літвы]]) на левай палове. &lt;ref&gt;Официальный вестник Временной правящей комиссии Срединной Литвы. № 1 {{Wayback|url=http://pbc.biaman.pl/Content/8868/Syg.%20Dziennik%20Urz%C4%99dowy%20Tym.%20Komisji%20Rz.%20%20nr%201%201920.pdf|date=20210709190447}}.&lt;/ref&gt;&lt;gallery&gt;
Файл:Coat of arms of Central Lithuania 1920.svg|спасылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Coat_of_arms_of_Central_Lithuania_1920.svg|Герб {{Недаступная спасылка|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]
Файл:Godło-Litwy-Środkowej.jpg|спасылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:God%C5%82o-Litwy-%C5%9Arodkowej.jpg|Малюнак {{Недаступная спасылка|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} герба 1920 году
Файл:Stamp of Central Lithuania CoA.jpg|спасылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Stamp_of_Central_Lithuania_CoA.jpg|Герб {{Недаступная спасылка|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на марцы 1920 году
&lt;/gallery&gt;
[[Файл:БВК погоны.jpg|зьлева|значак|222x222пкс|[[Пагон|пагоны]] [[Беларуская вайсковая камісія|Беларускай вайсковай камісіі]]]]
[[Файл:Flag of Biełaruski Asoby Bataljon u skladzie vojska Letuvy.svg|значак|Сьцяг [[Беларускі асобны батальён у складзе войска Летувы|Беларускага асобнага батальёну]], 1920 г.]]
[[Файл:Жаўнеры Беларускага асобнага батальёна са сцягам.jpg|значак|Жаўнеры Беларускага асобнага батальёну зь сьцягам, да 1923 г.]]
У 1920 годзе [[летувісы]] ўзялі за герб уласнай незалежнай дзяржавы варыянт гербу Вялікага Княства Літоўскага замест свайго гістарычнага гербу «[[Мядзьведзь (герб)|Мядзьведзя]]». Каб не выкарыстоўваць беларускай гістарычнай назвы Пагоня, яшчэ ў 1845 годзе летувіская эліта (а менавіта [[Сыманас Даўкантас]]) прыдумала новае слова — «[[Герб Летувы|Віціс]]», якім з 1884 году пачала называць герб Вялікага Княства Літоўскага&lt;ref&gt;[[Аляксандар Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] Як здарылася, што Жамойць пачала называцца Літвою? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 54.&lt;/ref&gt;. Такім парадкам, прысваеньне літоўскага гербу мусіла падмацаваць прэтэнзіі маладой Летувіскай Рэспублікі на гістарычную пераемнасьць зь Вялікім Княствам Літоўскім. Аднак у 1920—1930-я гады шмат якія дзяржаўныя дзеячы Летувы паказвалі на неадпаведнасьць гэтага гербу менавіта летувіскай гістарычнай традыцыі. У 1935 годзе прэм’ер-міністар Летувіскай Рэспублікі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Тубаліс||lt|Juozas Tūbelis}} афіцыйна прызнаў не-летувіскае паходжаньне Пагоні і паведаміў пра тое, што ідзе праца над стварэньнем новага дзяржаўнага гербу. З усяго відаць, гэтую працу спынілі падзеі 1939—1940 гадоў&lt;ref name=&quot;citou155&quot;&gt;{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}} С. 155.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = Міхась Скобла.| прозьвішча = Скобла| імя = М.| аўтарlink = Міхась Скобла| суаўтары = | дата публікацыі = 31 студзеня 2008| url = https://www.svaboda.org/a/872644.html| копія = https://web.archive.org/web/20200430215732/https://www.svaboda.org/a/872644.html| дата копіі = 30 красавіка 2020| загаловак = Анатоль Цітоў: «Гербу „Пагоня“ — 730 гадоў»| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 373.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Horadnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Горадня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1927).jpg|значак|Сябры гуртка [[Таварыства беларускай школы]] ў Горадні, 1927 г.]]
[[Файл:Mir, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Мір, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1930).jpg|значак|Сябры гуртка ТБШ у [[Мір (Гарадзенская вобласьць)|Міры]], 1930 г.]]
[[Файл:Vilnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Вільня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1931).jpg|значак|Хор [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюзу]] пры [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]] на чале з [[Рыгор Шырма|Рыгорам Шырмам]] і з удзелам [[Міхась Забэйда-Суміцкі|Міхася Забэйды-Суміцкага]], 1931 г.]]
У міжваенны час Пагоня ўжывалася ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] на гербах Віленскага, Палескага, Падляскага і Наваградзкага ваяводзтваў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адначасна гэты герб разам зь бел-чырвона-белым сьцягам актыўна выкарыстоўваўся беларускім нацыянальна-вызвольных рухам: як палітычнымі партыямі, так і непалітычнымі арганізацыямі ([[Таварыства беларускай школы]]). Беларуская нацыянальная сымболіка ўжывалася ва ўсіх беларускіх школах і гімназіях, на мітынгах працоўных, беларускім студэнцтвам&lt;ref name=&quot;ehb393&quot;&gt;[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 393.&lt;/ref&gt;. Тым часам у [[БССР]] герб Пагоня трапіў пад негалосную забарону, хоць яшчэ ў 1933 годзе азначаўся ў афіцыйным друку разам з вытворным бел-чырвона-белым сьцягам менавіта як ''дзяржаўныя'' герб і сьцяг Беларускай Народнай Рэспублікі (хоць і ў [[«Нацдэмаўшчына»|«антынацдэмаўскім»]] кантэксьце)&lt;ref&gt;Вольскі В. Аб рэцыдывах нацыянал-дэмакратызму ў творчасьці мастака Мініна // Мастацтва і рэвалюцыя. № 1—2, 1933. С. 6.&lt;/ref&gt;.

У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] герб Пагоня разам зь іншымі нацыянальнымі сымбалямі вярнуў да ўжытку калябарацыйны беларускі ўрад ([[Беларуская Цэнтральная Рада]]). Але, як сьведчыць распараджэньне Райхсміністра па акупаваных усходніх тэрыторыях ад 14 чэрвеня 1944 году&lt;ref&gt;{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}} С. 156.&lt;/ref&gt;, гэтае выкарыстаньне было ''неафіцыйным'' да апошніх дзён нямецкае акупацыі. Шырока вядомае распараджэньне, нібы падпісанае гаўляйтэрам Беларусі [[Вільгельм Кубэ|Вільгельмам Кубэ]] і надрукаванае 27 чэрвеня 1942 году ў газэце «[[Раніца (Бэрлін)|Раніца]]», аб дазволе карыстацца гербам Пагоняй і бел-чырвона-белым сьцягам побач зь нямецкай сымболікай «пры сьвяткаваньнях або для абазначэньня беларускай нацыянальнасьці», выявіўся, паводле вынікаў пазьнейшых дасьледаваньняў, тагачаснай дэзынфармацыяй, вінаватых у якой улады [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]] так і не знайшлі&lt;ref name=&quot;citou155&quot;/&gt;.

[[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah, Pahonia. Бел-чырвона-белы сьцяг, Пагоня (1948).jpg|значак|Беларуская паштоўка да [[Дзень Волі|Дня Незалежнасьці (Дня Волі)]], 1948 г.]]

Па вайне ў [[СССР]] працягвала дзеяць фактычная забарона на беларускую нацыянальную сымболіку. 25 сакавіка 1946 году дзеля цырымоніі прыняцьця прысягі сяброў [[Саюз беларускіх патрыётаў|Саюзу беларускіх патрыётаў]] на вернасьць [[Беларусь|Беларусі]] дзяячка нацыянальна-вызвольнага руху [[Алеся Фурс]] намалявала Пагоню, за што савецкія ўлады выраклі яе да 25 гадоў [[ГУЛАГ|савецкіх канцэнтрацыйных лягераў]]. У 1960—1970-я гады гістарычную нацыянальную сымболіку выкарыстоўвалі інтэлектуалы-гуманітары [[Акадэмічны асяродак|Акадэмічнага асяродку]], разгромленага [[КГБ]] у 1974—1975 гадох, і мастакі-дысыдэнты з творчага кола [[На Паддашку]], якія ў 1980 годзе падрыхтавалі і пашырылі паштоўкі і плякат з выявамі Пагоні (адну з гэтых паштовак аўтарства [[Яўген Кулік|Яўгена Куліка]] перавыдалі за мяжой, што стала маніфэстацыяй сьвету беларускага нацыянальна-вызвольнага руху{{Зноска|Lalkoŭ|2002|Лялькоў|98—112}}). Тым часам беларускую нацыянальную сымболіку, у тым ліку і Пагоню, актыўна выкарыстоўвала [[беларуская дыяспара]] па-за межамі СССР.
[[Файл:Postcard Vialikija Dziejacy Bielaruskaha Adradzennia 1.jpg|зьлева|значак|240x240пкс| Паштоўка “Вялікія дзеячы [[Беларускі нацыяналізм|беларускага Адраджэньня]]“ 1948.]]
[[Файл:Пікет каля Дому ўраду (Менск, 1991 г.).jpg|значак|Пікет у [[Менск]]у з плякатам [[лацінка]]й: «''Вярнуць народу яго спрадвечныя сымбалі: герб Пагоня й [[бел-чырвона-белы сьцяг]], а таксама назоў Бацькаўшчыны — [[Літва]], сталіцы — Менск!''» (19.09.1991 г.)]]

З пачаткам працэсу дэмакратызацыі ў СССР выкарыстаньне нацыянальнай гістарычнай сымболікі ў Беларусі пачало набываць масавы характар{{Зноска|Lalkoŭ|2002|Лялькоў|98—112}}. Гэтаму спрыялі моладзевыя нефармальныя гістарычна-культурныя аб’яднаньні і клюбы («[[Талака (Менск)|Талака]]», «Паходня», «Узгор’е» і іншых), [[Беларускі Народны Фронт Адраджэньне|Беларускі Народны Фронт]] і іншыя партыі дэмакратычнага кірунку. А напярэдадні распаду СССР герб Пагоня разам зь бел-чырвона-белым сьцягам сталі сымбалямі нацыянальнага адраджэньня Беларусі{{Зноска|Lalkoŭ|2002|Лялькоў|98—112}}. Тым часам савецкія ўлады працягвалі перасьлед беларусаў (асабліва ў правінцыі) за выкарыстаньне нацыянальных гербу і сьцяга{{Зноска|Lalkoŭ|2002|Лялькоў|98—112}}.
[[Файл:Чарнобыльскі_шлях»_1989_г.png|зьлева|значак|«[[Чарнобыльскі шлях]]» 1989 г.]]
[[Файл:Belarusian Passport (cover).jpg|міні|[[Пашпарт грамадзяніна Рэспублікі Беларусь|Пашпарт грамадзяніна Беларусі]] ўзору 1993—1996 гг.]]

Вяртаньне ў масавую сьвядомасьць жыхароў Беларусі гербу Пагоні і бел-чырвона-белага сьцяга як нацыянальных 

сымбаляў беларусаў адбылося ў 1990 годзе разам з прыняцьцем [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|Дэклярацыі аб дзяржаўным сувэрэнітэце]]. Тады ж Міністэрства сувязі выдала мільённым накладам паштовы канвэрт з выявай Пагоні на фоне бел-чырвона-белага сьцяга, а кіраўнік [[Беларускі экзархат|Беларускага экзархату]] ўрачыста асьвяціў беларускі нацыянальны сьцяг у [[Полацак|Полацку]]&lt;ref name=&quot;Kupava&quot;&gt;{{артыкул|аўтар = Скобла М.|загаловак = Мікола Купава: «Бел-чырвона-белы сцяг непадсудны, гэта прызнаны народам нацыянальны сімвал»|арыгінал = |спасылка = https://www.nv-online.info/2021/02/02/mikola-kupava-bel-chyrvona-bely-scjag-nepadsudny-gjeta-pryznany-narodam-nacyjanalny-simval.html|архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20210223194338/https://www.nv-online.info/2021/02/02/mikola-kupava-bel-chyrvona-bely-scjag-nepadsudny-gjeta-pryznany-narodam-nacyjanalny-simval.html|аўтар выданьня = |выданьне = [[Народная Воля]]|тып = |месца = |выдавецтва = |год = 2 лютага 2021|выпуск = |том = |нумар = 8|старонкі = 2|isbn = }}&lt;/ref&gt;. У 1991 годзе пад беларускай нацыянальнай сымболікай прайшлі красавіцкія і травенскія [[страйк]]і працоўных Беларусі, якія адыгралі важную ролю ў крушэньні [[таталітарызм]]у ў краіне&lt;ref name=&quot;ehb393&quot; /&gt;. А 19 

верасьня 1991 году [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь]] прыняў законы «Аб Дзяржаўным сьцягу Рэспублікі Беларусь» і «Аб Дзяржаўным гербе Рэспублікі Беларусь». Дзяржаўным гербам Беларусі стаў старажытны беларускі герб Пагоня, Дзяржаўным сьцягам Беларусі — бел-чырвона-белы сьцяг&lt;ref name=&quot;ehb393&quot; /&gt;. У заканадаўчым актах аб Дзяржаўнай сымболіцы Беларусі зазначалася, што герб Пагоня ''адлюстроўвае гістарычны шлях беларускага народа, шматвекавое існаваньне і разьвіцьцё яго дзяржаўнасьці''{{Зноска|Шаланда|2019|Шаланда А.|6}}. Распрацоўкай эталёнаў дзяржаўнай сымболікі займалася адмысловая Камісія пры Прэзыдыюме Вярхоўнага Савету, у якую ўвайшло больш за 20 чалавек: вядомыя гісторыкі, мастакі, дызайнэры, мастацтвазнаўцы (кіраўнік — дэпутат [[Алег Трусаў]])&lt;ref name=&quot;50 faktau&quot; /&gt;. Неўзабаве герб Пагоню ўпершыню ўзьнялі як сымбаль незалежнай Беларусі над усімі прадстаўніцтвамі краіны за мяжой, а ў 1994 годзе каманда Беларусі ўпершыню выступіла пад нацыянальнымі сымбалямі на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 1994 году|Алімпійскіх гульнях]]{{Зноска|Рудак|22—29 жніўня 2020|Рудак А.}}. 20 ліпеня 1994 году пад Пагоняй і бел-чырвона-белым сьцягам адбылася інаўгурацыя першага прэзыдэнта Беларусі [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]].[[Файл:Зборная Беларусі па хакеі з шайбай 1995.jpg|зьлева|значак|192x192пкс|[[Зборная Беларусі па хакеі]] 1995.]]
У лютым 1995 году Лукашэнка заявіў пра намер правесьці рэфэрэндум, што стала сьведчаньнем аднаўленьня [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі]] з мэтай атрымаць падтрымку і грошы [[Расея|Расеі]]&lt;ref name=&quot;NN-2020&quot;&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 22 лістапада 2020| url = https://nn.by/?c=ar&amp;i=262559| копія = https://web.archive.org/web/20201121225512/https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=262559| дата копіі = 21 лістапада 2020| загаловак = Сапраўдныя беларускія сімвалы: вось што трэба ведаць пра Пагоню і БЧБ| фармат = | назва праекту = Гісторыя| выдавец = [[Наша Ніва]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;. Зьмяненьне нацыянальнай гістарычнай сымболікі Беларусі разьлічвалася як мэтанакіраваны ўдар па галоўных палітычных апанэнтах ([[Апазыцыя БНФ]]) і мусіла ўмацаваць яго асабістую ўладу&lt;ref name=&quot;Marcinovic&quot;&gt;{{Спасылка | аўтар = Мартинович Д.| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 14.05.2020| url = https://news.tut.by/culture/684354.html| копія = https://web.archive.org/web/20200622200046/https://news.tut.by/culture/684354.html| дата копіі = 22 чэрвеня 2020| загаловак = Без исторической символики, но с русским языком. Как 25 лет назад в Беларуси прошел референдум| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[TUT.BY]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = ru| камэнтар = }}&lt;/ref&gt;. На думку гісторыка [[Алег Трусаў|Алега Трусава]], дэпутата Вярхоўнага Савету 12-га скліканьня, ініцыятыва рэфэрэндуму негалосна ішла ад саміх уладаў Расеі&lt;ref name=&quot;Naviny.by&quot;&gt;{{Спасылка | аўтар = Гуштын А.| прозьвішча = Гуштын| імя = Адар’я| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 14.05.2015| url = https://naviny.online/rubrics/society/2015/05/14/ic_articles_116_188882| копія = https://web.archive.org/web/20210304195235/https://naviny.online/rubrics/society/2015/05/14/ic_articles_116_188882| дата копіі = 4 сакавіка 2021| загаловак = Рэферэндум-1995. Антыгероі беларускай мовы| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Naviny.by]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;, якія імкнуліся рэанімаваць [[Імпэрыялізм|імпэрскую ідэю]]&lt;ref&gt;{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 10.&lt;/ref&gt;. Таксама выказвалася меркаваньне, што правядзеньне рэфэрэндуму абумовіла жаданьне Лукашэнкі набыць папулярнасьць у Расеі з наступнай мэтай стаць прэзыдэнтам Расеі&lt;ref&gt;Олегов А. Лукашенко метит в президенты России // Огонёк. № 43, 27 октября 1996. С. 9.&lt;/ref&gt;. Паводле дэпутата Вярхоўнага Савету 12-га скліканьня [[Сяргей Навумчык|Сяргея Навумчыка]], падобны плян агучваў кіраўнік адміністрацыі Лукашэнкі [[Леанід Сініцын]], [[Расейцы|расеец]] паводле нацыянальнасьці і прыхільнік далучэньня Беларусі да Расеі&lt;ref&gt;{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 24.&lt;/ref&gt;, які меў імаверныя зьвязкі з расейскімі спэцслужбамі&lt;ref name=&quot;Navumcyk_18.04.2014&quot;&gt;{{Спасылка | аўтар = Навумчык С.| прозьвішча = Навумчык| імя = Сяргей| аўтарlink = Сяргей Навумчык| суаўтары = | дата публікацыі = 18 красавіка 2014| url = https://www.svaboda.org/a/25354832.html| копія = https://web.archive.org/web/20201127203055/https://www.svaboda.org/a/25354832.html| дата копіі = 27 лістапада 2020| загаловак = «Маўр» Лукашэнкі, або той, хто зьмяніў герб і сьцяг| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt; і быў фігурантам дакладу дэпутата [[Сяргей Антончык|Сяргея Антончыка]] пра карупцыю ў атачэньні Лукашэнкі&lt;ref&gt;{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 127.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = Соўсь Г.| прозьвішча = Соўсь| імя = Г.| аўтарlink = Ганна Соўсь| суаўтары = | дата публікацыі = 12 кастрычніка 2019| url = https://www.svaboda.org/a/30211729.html| копія = https://web.archive.org/web/20210127201433/https://www.svaboda.org/a/30211729.html| дата копіі = 27 студзеня 2021| загаловак = Антончык пра антыкарупцыйны даклад Лукашэнкі, фатальную памылку Ганчара і «звышцынізм» апазыцыі| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;. Ён жа, паводле неаднаразовых уласных прызнаньняў&lt;ref name=&quot;Marcinovic&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 65.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = Толкачева Е.| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 12.05.2019| url = https://news.tut.by/economics/637111.html| копія = https://web.archive.org/web/20200412135326/https://news.tut.by/economics/637111.html| дата копіі = 12 красавіка 2020| загаловак = «Сел и нарисовал». Как в 1995 году БЧБ-флаг сменили на красно-зеленый, а «Пагоню» — на герб БССР| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[TUT.BY]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = ru| камэнтар = }}&lt;/ref&gt;, стварыў прапанаваныя на рэфэрэндум сымбалі, за аснову якіх узяў [[Сьцяг Беларускай ССР|сьцяг]] і [[герб Беларускай ССР|герб]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Як Сініцын апавядаў беларускаму дэпутату [[Валянцін Голубеў|Валянціну Голубеву]]&lt;ref name=&quot;Navumcyk_18.04.2014&quot;/&gt;:
{{Цытата|Справа ж не ў [[Геральдыка|геральдыцы]]. Таму што калі прыгадаць, навошта ўвогуле трэба было мяняць сымболіку, дык зразумела, што чым яна горш атрымалася, тым лепей. Бо яе замена была толькі правакуючым выпадам, прычым толькі адным — у камбінацыі зь некалькіх удараў.}}

Паводле сьведчаньня Сініцына, праца над новай сымболікай вялася з 21 сакавіка, прытым дэпутаты атрымалі эскізы сьцяга і гербу ўжо 23 сакавіка. Як мяркуе Сяргей Навумчык, хуткае (за два дні) стварэньне прапанаванай Лукашэнкам сымболікі сьведчыла пра тое, што галоўнай мэтай рэфэрэндуму было ня столькі ўвядзеньне нейкай канкрэтнай сымболікі (якая разглядалася як часовая — да ліквідацыі незалежнасьці Беларусі), колькі зьнішчэньне дзяржаўнага статусу бел-чырвона-белага сьцяга і Пагоні&lt;ref&gt;{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 66.&lt;/ref&gt;.

Праведзены 14 траўня 1995 году [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндум]] супярэчыў [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі]] і заканадаўству Беларусі, адзначаўся парушэньнем законаў і фальсыфікацыяй вынікаў галасаваньня&lt;ref name=&quot;Navumcyk&quot;&gt;{{Спасылка | аўтар = Навумчык С.| прозьвішча = Навумчык| імя = С.| аўтарlink = Сяргей Навумчык| суаўтары = | дата публікацыі = 12 траўня 2019| url = https://www.svaboda.org/a/27734568.html| копія = https://web.archive.org/web/20210126205154/https://www.svaboda.org/a/27734568.html| дата копіі = 26 студзеня 2021| загаловак = Рэфэрэндум-95 пра сымболіку і мову ня быў легітымным| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;. Перад ім адбылося [[Зьбіцьцё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савету (1995)|зьбіцьцё дэпутатаў у будынку парлямэнту]], якое выявілася сілавой дэманстрацыяй усталяваньня [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарнага рэжыму ў Беларусі]].

7 чэрвеня 1995 году Лукашэнка выдаў указы № 213 «Аб зацьверджаньні эталёну Дзяржаўнага гербу Рэспублікі Беларусь і Палажэньня аб Дзяржаўным гербе Рэспублікі Беларусь»&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 7 чэрвеня 1995| url = http://www.levonevski.net/pravo/razdel1/num2/1d2088.html| копія = https://web.archive.org/web/20210117194500/http://www.levonevski.net/pravo/razdel1/num2/1d2088.html| дата копіі = 17 студзеня 2021| загаловак = Об утверждении эталона Государственного герба Республики Беларусь и Положения о Государственном гербе Республики Беларусь| фармат = | назва праекту = Право. Законодательство Республики Беларусь| выдавец = Валер Леванеўскі| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = ru| камэнтар = }}&lt;/ref&gt; і № 214 «Аб зацьверджаньні Палажэньня аб Дзяржаўным сьцягу Рэспублікі Беларусь»&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 7 чэрвеня 1995| url = https://geraldika.ru/s/9223| копія = https://web.archive.org/web/20200804165356/https://geraldika.ru/s/9223| дата копіі = 4 жніўня 2020| загаловак = Об утверждении Положения о Государственном флаге Республики Беларусь| фармат = | назва праекту = Геральдика.Ру| выдавец = | дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = ru| камэнтар = }}&lt;/ref&gt; дзеля фармальнага замацаваньня сымболікі рэжыму на заканадаўчым узроўні. Тым часам герб Пагоня разам зь бел-чырвона-белым сьцягам трапіў пад негалосную забарону{{Зноска|Łatyšonak|2009|Латышонак|303—306}}. Нягледзячы на яе, у Беларусі гэтым гербам як нацыянальным працягвалі карыстацца апазыцыйныя да рэжыму Лукашэнкі беларускія арганізацыі. Апроч таго, герб Пагоня актыўна выкарыстоўваўся ў спартовых і культурных імпрэзах па-за межамі краіны&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = Зьміцер Панкавец.| прозьвішча = Панкавец| імя = Зьміцер| аўтарlink = Зьміцер Панкавец| суаўтары = | дата публікацыі = 8 верасьня 2008| url = https://nn.by/index.php?c=ar&amp;i=19755| копія = https://web.archive.org/web/20201128084414/https://nn.by/index.php?c=ar&amp;i=19755| дата копіі = 28 лістапада 2020| загаловак = «Тры чарапахі» замест «Кацюшы»| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Наша Ніва]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = Марина Рахлей.| прозьвішча = Рахлей| імя = Марина| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 27.08.2007| url = http://naviny.by/rubrics/culture/2007/08/27/ic_articles_117_152457/| копія = https://web.archive.org/web/20210225075249/https://naviny.online/rubrics/culture/2007/08/27/ic_articles_117_152457| дата копіі = 25 лютага 2021| загаловак = Слушать хорошую музыку стоит вместе!| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://naviny.by Белорусские новости]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = ru| камэнтар = }}&lt;/ref&gt;, а таксама беларускімі эмігранцкімі арганізацыямі.

У 2007 годзе герб Пагоню ўлучылі ў [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|дзяржаўны сьпіс нематэрыяльных гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі]], а ў 2009 годзе Пагоня стала афіцыйным гербам [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]].

[[Файл:Flag of Belarus (1918, 1991–1995) with historic coat of arms.png|значак|Бел-чырвона-белы сьцяг з гербам Пагоняй, які выкарыстоўваўся ў час [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2022)|пратэстаў 2020—2022 гадоў]]]]
[[Файл:United Transitional Cabinet logo.png|зьлева|значак|216x216пкс|[[Абʼяднаны пераходны кабінэт Беларусі]]]]
У 2020 годзе герб Пагоня разам зь бел-чырвона-белым сьцягам сталі сымбалямі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2022)|пратэстаў супраць фальсыфікацыяў выбараў, гвалту і беззаконьня ў Беларусі]]&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар = [[Андрэй Катлярчук|Kotljarchuk A.]]|загаловак = The Flag Revolution. Understanding the political symbols of Belarus|арыгінал = |спасылка = http://balticworlds.com/the-flag-revolution-understanding-the-political-symbols-of-belarus/|архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20201225192118/http://balticworlds.com/the-flag-revolution-understanding-the-political-symbols-of-belarus/|аўтар выданьня = |выданьне = Baltic Worlds|тып = |месца = |выдавецтва = |год = 2020|выпуск = |том = |нумар = 4|старонкі = |isbn = }}&lt;/ref&gt;. У гэты ж час адзначаюцца шматлікія выпадкі рэпрэсіяў (арыштаў і штрафаў) з боку рэжыму Лукашэнкі да грамадзянаў Беларусі за выкарыстаньне гербу Пагоні&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 18 лютага 2021| url = https://nn.by/?c=ar&amp;i=268598| копія = https://web.archive.org/web/20210619051328/https://nn.by/?c=ar&amp;i=268598| дата копіі = 19 чэрвеня 2021| загаловак = Праваабаронцу арыштавалі на 12 сутак. Барэльеф з «Пагоняй» на яго доме, які вісеў там 8 год, сёння палічылі пікетам| фармат = | назва праекту = Грамадства| выдавец = [[Наша Ніва]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 26 сакавіка 2021| url = https://www.svaboda.org/a/31171051.html| копія = https://web.archive.org/web/20210619051310/https://www.svaboda.org/a/31171051.html| дата копіі = 19 чэрвеня 2021| загаловак = Жанчыну арыштавалі, бо на машыне, якая яе падвозіла, была налепка «Пагоні»| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 29 сакавіка 2021| url = https://nn.by/?c=ar&amp;i=270564| копія = https://web.archive.org/web/20210619051458/https://nn.by/?c=ar&amp;i=270564| дата копіі = 19 чэрвеня 2021| загаловак = У аграгарадку Малеч за «Пагоню» на балконе затрымалі кіроўцу саўгаса| фармат = | назва праекту = Грамадства| выдавец = [[Наша Ніва]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 30 сакавіка 2021| url = https://nn.by/?c=ar&amp;i=270642| копія = https://web.archive.org/web/20210619051358/https://nn.by/?c=ar&amp;i=270642| дата копіі = 19 чэрвеня 2021| загаловак = Жыхар Бабруйска, якому далі 15 сутак за налепку з «Пагоняй» на аўто, чацвёрты дзень трымае галадоўку| фармат = | назва праекту = Грамадства| выдавец = [[Наша Ніва]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 17 красавіка 2021| url = https://www.svaboda.org/a/31208796.html| копія = https://web.archive.org/web/20210421191758/https://www.svaboda.org/a/31208796.html| дата копіі = 21 красавіка 2021| загаловак = Жыхара Шчомысьліцы затрымалі за флюгер з «Пагоняй»| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 23 сакавіка 2021| url = https://www.svaboda.org/a/31165174.html| копія = https://web.archive.org/web/20210614180847/https://www.svaboda.org/a/31165174.html| дата копіі = 14 чэрвеня 2021| загаловак = Шматдзетную маці аштрафавалі на 2900 рублёў за Пагоню на акне| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = Тацяна Смоткіна.| прозьвішча = Смоткіна| імя = Тацяна| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 1 красавіка 2021| url = https://www.racyja.com/hramadstva/glybachanina-alyaksandra-shelepenya-asht/| копія = https://web.archive.org/web/20210614182355/https://www.racyja.com/hramadstva/glybachanina-alyaksandra-shelepenya-asht/| дата копіі = 14 чэрвеня 2021| загаловак = Глыбачаніна Аляксандра Шэлепня аштрафавалі за герб „Пагоня” на балконе| фармат = | назва праекту = Грамадства| выдавец = [[Беларускае Радыё Рацыя]]| дата доступу = 19 чэрвеня 2021 | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;.

8 жніўня 2021 году{{Заўвага|Глядзіце гісторыю зьменаў старонкі [[:en:Pahonia]]}} адміністрацыя [[Ангельская Вікіпэдыя|Ангельскай Вікіпэдыі]] пад ціскам [[Летувісы|летувіскіх]] [[Шавінізм|шавіністаў]] выдаліла артыкул пра герб Пагоню (створаны ў жніўні 2004 году), зь якога зрабілі перанакіраваньне на [[герб Летувы]]&lt;ref&gt;{{Артыкул|загаловак=Хобі для эрудытаў: абараняць «Пагоню» ў галоўнай сусветнай энцыклапедыі|мова=be|год=13 жніўня 2021|аўтар=[[Алесь Чайчыц|Чайчыц А.]]|выданьне=[[Будзьма беларусамі!]]|спасылка=https://budzma.by/news/khobi-dlya-erudyta-.html}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Полк Каліноўскага. Сьцяг.png|значак|Сьцяг [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|палку імя Кастуся Каліноўскага]]]]

За часамі [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (з 2022)|адкрытага расейскага ўварваньня ва Ўкраіну]] герб Пагоня і бел-чырвона-белы сьцяг сталі сымбалямі [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|беларускага палку імя Кастуся Каліноўскага]]. Увогуле, беларускія добраахвотнікі ([[Пагоня (аддзел)|аддзел «Пагоня»]] і [[тактычная група «Беларусь»]]) баранілі Ўкраіну пад нацыянальнай беларускай сымболікай ад [[Расейска-ўкраінская вайна|пачатку расейскай гібрыднай агрэсіі ў 2014 годзе]].

== Сучаснае афіцыйнае выкарыстаньне ==
Пагоня зьмяшчаецца на эмблемах некалькіх беларускіх грамадзкіх аб’яднаньняў:
* [[Партыя БНФ]];
* [[Кансэрватыўна-Хрысьціянская Партыя — БНФ]];
* [[Згуртаваньне Беларусаў Сьвету Бацькаўшчына|Згуртаваньне Беларусаў Сьвету «Бацькаўшчына»]];
* [[Беларускі Хельсынскі камітэт]].

[[Файл:COA Pahonia in Fürstenzug.jpg|міні|Выява Пагоні часоў ВКЛ на пано «[[Шэсьце князёў]]» у [[Дрэздэн]]е]]
Пагоню маюць у сваім складзе сучасныя гербы наступных населеных пунктаў:
* [[Файл:POL Białystok COA.svg|20пкс]] [[Беласток]]
* [[Файл:POL Brańsk COA.svg|20пкс]] [[Бранск (Польшча)|Бранск]]
* [[Файл:Coat of Arms of Velizh.png|20пкс]] [[Вяліж]]
* [[Файл:Coat of Arms of Vierchniadzvinsk, Belarus.svg|20пкс]] [[Дрыса]]
* [[Файл:Coat of arms of Iziaslav.png|20пкс]] [[Заслаў (Украіна)|Заслаў]]
* [[Файл:Coat of Arms of Lepiel, Belarus.svg|20пкс]] [[Лепель]]
* [[Файл:BIA Lipniszki COA.png|20пкс]] [[Ліпнішкі]]
* [[Файл:Coat of Arms of Mahiloŭ.svg|20пкс]] [[Магілёў]]
* [[Файл:Coat of Arms of Nevel (Pskov oblast).png|20пкс]] [[Невель]]
* [[Файл:Puławy herb.svg|20пкс]] [[Пулавы]]
* [[Файл:Coat of Arms of Rečyca, Belarus.svg|20пкс]] [[Рэчыца]]
* [[Файл:Coat of Arms of Sebezh.png|20пкс]] [[Себеж]]
* [[Файл:Herb Siedlce.svg|20пкс]] [[Седльцы]]

Наступныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі маюць Пагоню ў складзе сваіх сучасных гербаў:
* [[Файл:Bialski_pow.png|20пкс]] [[Бельскі павет (Люблінскае ваяводзтва)|Бельскі павет]]
* [[Файл:Coat of Arms of Vitsebsk Voblasts.svg|20пкс]] [[Віцебская вобласьць]]
* [[Файл:Coat of arms of Homyel Voblast.svg|20пкс]] [[Гомельская вобласьць]]
* [[Файл:POL województwo podlaskie COA.svg|20пкс]] [[Падляскае ваяводзтва]]
* [[Файл:Coat of Arms of Zhytomyr Oblast.svg|20пкс]] [[Жытомірская вобласьць]]
* [[Файл:POL powiat siemiatycki COA.svg|20пкс]] [[Сямяціцкі павет]]

Таксама вэрсія Пагоні ёсьць [[Герб Летувы|гербам Летувы]].

Апроч гэтага, стылізаваная выява Пагоні як гербу [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] зьмяшчаецца на найбольшым у сьвеце парцалянавым [[пано]] «[[Шэсьце князёў]]» у [[Дрэздэн]]е.

== Галерэя ==

=== XIV—XV стагодзьдзі ===
&lt;gallery caption=&quot;Пагоня ў XIV—XV стагодзьдзях&quot; class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Kobrynski, Pahonia. Кобрынскі, Пагоня (1387).jpg|Пячатка князёў Кобрынскіх, 1387 г.
Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (1841).jpg|Пячаткі Вітаўта Вялікага
Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (1416).jpg|Герб Вітаўта, 1416 г. 
Jagajła, Pahonia. Ягайла, Пагоня (1416).jpg|Герб Ягайлы, 1416 г.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (1443).jpg|Пахаваньне Вітаўта Вялікага, 1443 г.
Žygimont Karybutavič, Pahonia. Жыгімонт Карыбутавіч, Пагоня.jpg|Уваход Жыгімонта Карыбутавіча ў Прагу, {{nowrap|1443 г.}}
Pahonia. Пагоня (1460-64).jpg|Chronik des Konstanzer Konzils, 1460—1464 гг.
Lithuanian Vytis (Waykimas) from the Bavarian State Library (1475).jpg|Wappen besonders von deutschen Geshlchtern, {{nowrap|1475 г.}}
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Pahonia. Пагоня (1475).jpg|Wernigeroder Wappenbuch, 1475 г.
Pahonia. Пагоня (1480) (2).jpg|Das Wappenbuch Conrads von Grünenberg, 1480 г.
Pahonia. Пагоня (1480).jpg|Das Wappenbuch Conrads von Grünenberg, 1480 г.
Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (1483) (3).jpg|Герб Вітаўта, 1483 г.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (1483).jpg|Герб Вітаўта, 1483 г.
Bona Sforza, Pahonia. Бона Сфорца, Пагоня (1492) (2).jpg|З вокладкі малітоўніка [[Бона Сфорца|Боны Сфорцы]], 1492 г.
Bona Sforza, Pahonia. Бона Сфорца, Пагоня (1492).jpg |З вокладкі малітоўніка Боны Сфорцы, 1492 г.
Pahonia. Пагоня (1401-1500).jpg|Armorial général, XV ст.
&lt;/gallery&gt;

=== XVI стагодзьдзе ===
&lt;gallery caption=&quot;Пагоня ў XVI стагодзьдзі&quot; class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Pahonia. Пагоня (1530).jpg|Sammelband mehrerer Wappenbücher, 1530 г.
Pahonia. Пагоня (1530) (3).jpg|Sammelband mehrerer Wappenbücher, 1530 г.
Pahonia. Пагоня (1531).jpg|З Лаўрэнцьеўскага сьпісу Літоўскага Статуту, 1531 г.
Žygimont Aŭgust, Pahonia. Жыгімонт Аўгуст, Пагоня (1552).jpg|Герб вялікага князя Жыгімонта Аўгуста. Пруская хроніка, 1552 г.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Pahonia. Пагоня (1555) (2).jpg|З габэлену, 1555 г.
Pahonia. Пагоня (1555) (1).jpg|З габэлену, 1555 г.
Pahonia. Пагоня (1555) (3).jpg|З габэлену, 1555 г.
Pahonia. Пагоня (1555) (4).jpg|З габэлену, 1555 г.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Pahonia. Пагоня (1555).jpg|1555 г.
Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1555).jpg|Герб Віленскай зямлі, {{nowrap|1555 г.}}
Troki, Pahonia. Трокі, Пагоня (1555).jpg|Герб Троцкай зямлі, 1555 г.
Jan z knižataŭ litoŭskich, Pahonia. Ян з княжатаў літоўскіх, Пагоня (1555).jpg|Герб [[Ян з княжатаў літоўскіх|Яна з княжатаў літоўскіх]], 1555 г.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Pavał Halšanski, Pahonia. Павал Гальшанскі, Пагоня (1555).jpg|Герб [[Павал Гальшанскі|Паўла Гальшанскага]], 1555 г.
Žygimont Aŭgust, Pahonia. Жыгімонт Аўгуст, Пагоня (1571).jpg|Герб Жыгімонта Аўгуста, 1571 г.
Pahonia. Пагоня (1572).jpg|1572 г.
Pahonia. Пагоня (1574).jpg|Goniec cnothy, 1574 г.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Pahonia. Пагоня (1579).jpg|1579 г.
Stefan Batory, Pahonia. Стэфан Баторы, Пагоня (1583).jpg|Фрагмэнт партрэта [[Стэфан Баторы|Стэфана Баторыя]], 1583 г.
Pahonia. Пагоня (1586).jpg|Großes Wappenbuch, 1586 г.
Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1586).jpg|Герб Полацкага ваяводзтва, 1586 г.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Padlašša, Pahonia. Падляшша, Пагоня (1586).jpg|Герб Падляскага ваяводзтва, 1586 г.
Volyn, Pahonia. Волинь, Пагоня (1586).jpg|Герб Валынскага ваяводзтва, 1586 г.
Pahonia. Пагоня (1593).jpg|З казаньня на пахаваньні [[Ян Сямён Алелькавіч|Яна Сямёна Алелькавіча]], 1593 г.
Pahonia. Пагоня (1600).jpg|1600 г.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Pahonia. Пагоня (XVI) (3).jpg|Зь нямецкага рукапіснага гербоўніка
Troki, Pahonia. Трокі, Пагоня (XVI).jpg|Троцкая харугва
Pahonia. Пагоня (XVI).jpg|З Прускай хронікі
Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (XVI).jpg|Герб Віцебскага ваяводзтва
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (XVI).jpg|Пячатка Віленскага ўнівэрсытэту
Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (XVI).jpg|Герб Вітаўта Вялікага
Jagajła, Pahonia. Ягайла, Пагоня (XVI).jpg|Герб Ягайлы 
Žygimont Stary. Жыгімонт Стары (XVI).jpg|Жыгімонт Стары
&lt;/gallery&gt;

=== XVII стагодзьдзе ===
&lt;gallery caption=&quot;Пагоня ў XVII стагодзьдзі&quot; class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Pahonia. Пагоня (1604).jpg|Le blason des armoiries, {{nowrap|1604 г.}}
Mahiloŭ, Pahonia. Магілёў, Пагоня (1661, 1780-89).jpg|Герб Магілёва, 1661 г.
Pahonia. Пагоня (1672).jpg|Герб ВКЛ з Маскоўскага Тытулярніка, 1672 г.
Pahonia. Пагоня (1672) (5).jpg|Герб ВКЛ з Маскоўскага Тытулярніка, 1672 г.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Amścisłaŭ, Pahonia. Амсьціслаў, Пагоня (1672).jpg|Герб Амсьціслаўскага княства, 1672 г.
Amścisłaŭ, Pahonia. Амсьціслаў, Пагоня (1672) (2).jpg|Герб Амсьціслаўскага княства, 1672 г. 
Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1672).jpg|Герб Віцебскага княства, 1672 г.
Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1672) .jpg|Герб Віцебскага княства, 1672 г.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1672).jpg|Герб Полацкага княства, 1672 г.
Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1672) (2).jpg|Герб Полацкага княства, 1672 г.
Alaksandra Tyškievič (Čartaryjskaja), Pahonia. Аляксандра Тышкевіч (Чартарыйская), Пагоня (1670-79).jpg|Фрагмэнт партрэта Аляксандры Тышкевіч з князёў Чартарыйскіх, {{nowrap|1670-я гг.}}
Jan Sabieski, Pahonia. Ян Сабескі, Пагоня (1677).jpg|З дакумэнта Яна Сабескага, 1677 г.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Horadnia, Pahonia. Горадня, Пагоня (XVII).jpg|Гарадзенская харугва
Raman Sanguška, Pahonia. Раман Сангушка, Пагоня (XVII) (2).jpg|Фрагмэнт партрэта [[Раман Сангушка|Рамана Сангушкі]]
Jagajła, Pahonia. Ягайла, Пагоня (XVII).jpg|Фрагмэнт партрэта Ягайлы
Fiodar Karyjatavič, Pahonia. Фёдар Карыятавіч, Пагоня (1799).jpg|Фёдар Карыятавіч у вобразе вершніка
&lt;/gallery&gt;

=== XVIII стагодзьдзе ===
&lt;gallery caption=&quot;Пагоня ў XVIII стагодзьдзі&quot; class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Aŭgust Mocny, Pahonia. Аўгуст Моцны, Пагоня (1702).jpg|Харугва [[Аўгуст Моцны|Аўгуста Моцнага]], 1702 г.
Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1707).jpg|Герб [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]], 1707 г.
Pahonia. Пагоня (1715).jpg|1715 г.
Pahonia. Пагоня (1718).jpg|Штандар пяхоты ВКЛ, {{nowrap|1718 г.}}
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Słonim, Pahonia. Слонім, Пагоня (1747).jpg|[[Слонімскі павет|Слонімская]] харугва, 1747 г.
Michał Servacy Višniaviecki, Pahonia. Міхал Сэрвацы Вішнявецкі, Пагоня (1750).jpg|Фрагмэнт партрэта [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага]], 1750 г.
Pahonia. Пагоня (1760).jpg|Kuryer Litewski, 1760 г.
Vasil Tyškievič, Laliva-Pahonia. Васіль Тышкевіч, Ляліва-Пагоня (1794).jpg|Фрагмэнт партрэта [[Васіль Тышкевіч|Васіля Тышкевіча]], 1760 г.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Файл:Pahonia. Пагоня (1764).jpg|Газэта Віленская, 1764 г.
Файл:Sanguška, Pahonia. Сангушка, Пагоня (1780).jpg|З сэрвізу князёў [[Сангушкі|Сангушак]], 1780 г.
Файл:Pahonia. Пагоня (1780-89) (2).jpg|Расейская выява з [[Васьміканцовы крыж|укосным крыжам]], 1780-я гг.
Файл:Józef II cesarz rzymsko-niemiecki zatwierdza Adamowi Kazimierzowi Czartoryskiemu tytuł książęcy i herb Pogoń (015) - 13066 Rkps - Czartoryski Library in Kraków.jpg|З дакумэнта князёў [[Чартарыйскія|Чартарыйскіх]], 1785 г.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Pahonia. Пагоня (F. Reilly, 1793).jpg|Дзяржаўны герб, 1793 г.
Lipniški, Pahonia. Ліпнішкі, Пагоня (1792).jpg|[[Герб Ліпнішак]], 1792 г.
Ašmiany, Pahonia. Ашмяны, Пагоня (1796).jpg|Пячатка [[Ашмянскі павет|Ашмянскага павету]], 1796 г.
Słonim, Pahonia. Слонім, Пагоня (XVIII).jpg|Знак Слонімскай паштовай станцыі
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Raman Sanguška, Pahonia. Раман Сангушка, Пагоня (XVIII).jpg|Фрагмэнт партрэта [[Раман Сангушка|Рамана Сангушкі]] (з рознаканцовым крыжам на трачы)
Vasil Tyškievič, Laliva-Pahonia. Васіль Тышкевіч, Ляліва-Пагоня (XVIII).jpg|Фрагмэнт партрэта Васіля Тышкевіча
Vasil Tyškievič, Pahonia. Васіль Тышкевіч, Пагоня (XVIII).jpg|Фрагмэнт партрэта Васіля Тышкевіча
Pahonia - Пагоня, Lithuanian (Belarusian) Coat of Arms.jpg|кан. XVIII ст.
&lt;/gallery&gt;

=== XIX стагодзьдзе ===
&lt;gallery caption=&quot;Пагоня ў XIX стагодзьдзі&quot; class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Ašmiany, Pahonia. Ашмяны, Пагоня (1840-49).jpg|Герб Ашмянаў, 1840-я гг.
Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1840-49).jpg|Герб Вільні, 1840-я гг.
Lida, Pahonia. Ліда, Пагоня (1840-49).jpg|Герб Ліды, 1840-я гг.
Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1840).png|Герб Полацку, 1840-я гг.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Rečyca, Pahonia. Рэчыца, Пагоня (1840-49).jpg|Герб Рэчыцы, 1840-я гг.
Słucak, Pahonia. Слуцак, Пагоня (1840-49).jpg|Герб Слуцку, 1840-я гг.
Śvianciany, Pahonia. Сьвянцяны, Пагоня (1840-49).jpg|Герб Сьвянцянаў, 1840-я гг.
Biełastok, Pahonia. Беласток, Пагоня (1843).jpg|Герб Беластоцкай вобласьці, 1843 г.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1843).jpg|Герб Віцебску, 1843 г.
Vialiž, Pahonia. Вяліж, Пагоня (1843).jpg|Герб Вяліжу, 1843 г.
Horadnia, Pahonia. Горадня, Пагоня (1843).jpg|Герб Гарадзенскай губэрні, 1843 г.
Haradok, Pahonia. Гарадок, Пагоня (1843).jpg|Герб Гарадку, 1843 г.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Drysa, Pahonia. Дрыса, Пагоня (1843).jpg|Герб Дрысы, 1843 г.
Dynaburg, Pahonia. Дынабург, Пагоня (1843).jpg|Герб Дынабургу, 1843 г.
Lucyn, Pahonia. Люцын, Пагоня (1843).jpg|Герб Люцына, 1843 г. 
Mahiloŭ, Pahonia. Магілёў, Пагоня (1843).jpg|Герб Магілёва, 1843 г.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Nieviel, Pahonia. Невель, Пагоня (1843).jpg|Герб Невелю, 1843 г. 
Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1843).jpg|Герб Полацку, 1843 г.
Režyca, Pahonia. Рэжыца, Пагоня (1843).jpg|Герб Рэжыцы, 1843 г.
Siebiež, Pahonia. Себеж, Пагоня (1843).jpg|Герб Себежу, 1843 г.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Słucak, Pahonia. Слуцак, Пагоня (1843).jpg|Герб Слуцку, 1843 г. 
Suraž, Pahonia. Сураж, Пагоня (1843).jpg|Герб Суражу, 1843 г. 
Čerykaŭ, Pahonia. Чэрыкаў, Пагоня (1843).jpg|Герб Чэрыкава, 1843 г.
Vialejka, Pahonia. Вялейка, Пагоня (1846).jpg|Герб Вялейкі, 1846
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Dzisna, Pahonia. Дзісна, Пагоня (1846).jpg|Герб Дзісны, 1846 г. 
Troki, Pahonia. Трокі, Пагоня (1846).jpg|Герб Трокаў, 1846 г. 
Vilenski albom, Pahonia. Віленскі альбом, Пагоня (E. Hauger, 1848).jpg|Вокладка Віленскага альбома, 1850 г. 
Lepiel, Pahonia. Лепель, Пагоня (1850).jpg|Герб Лепеля, 1850 г. 
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Sapieha, Pahonia. Сапега, Пагоня (1858).jpg|Вялікі герб Сапегаў, 1858 г. 
Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1858-60).jpg|Зь Віленскага альбома, {{nowrap|1858 г.}}
Čerykaŭ, Pahonia. Чэрыкаў, Пагоня (1862).jpg|Герб Чэрыкава, 1862 г. 
Stefan Batory, Pahonia. Стэфан Баторы, Пагоня (XIX).jpg|Росьпіс капліцы Стэфана Баторыя
&lt;/gallery&gt;

=== XX стагодзьдзе ===
&lt;gallery caption=&quot;Пагоня ў XX стагодзьдзі&quot; class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Pahonia, BNR. Пагоня, БНР (1918-20).jpg|Вокладка пашпарту грамадзяніна [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]], 1918—1920 гг.
Pahonia (25 Hrošaŭ, Orange), Stamp of Belarusian People's Republic.jpg|Марка БНР, 1918 г.
Pahonia. Пагоня (1920).jpg|З часопісу [[Рунь (1920)|Рунь]], 1920 г.
Pahonia. Пагоня (1921).jpg|З кнігі «Родны край», 1921 г.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Pahonia. Пагоня (1929).jpg|З часопісу [[Шлях моладзі (1929)|Шлях моладзі]], 1929 г.
Studenckaja dumka, Pahonia. Студэнцкая думка, Пагоня (1929).jpg|Вокладка «[[Студэнцкая думка (Вільня)|Студэнцкай думкі]]», 1929 г.
Pahonia. Пагоня (1930-39).jpg|Праект дзяржаўнага гербу, створаны беларусамі [[Чэхаславаччына|Чэхаславаччыны]], 1930-я гг.
Pahonia. Пагоня (1948).jpg|Налепка да [[Дзень Волі|Дня Незалежнасьці]], 1948 г.
&lt;/gallery&gt;

== Глядзіце таксама ==
[[Файл:Bar &quot;Pahonia&quot;, Vilnia 2022.jpg|значак|Беларускі бар «Pahonia» ў [[Вільня|Вільні]] (''[[Праспэкт Гедзіміна (Вільня)|праспэкт Гедзіміна]], 20'')]]

* [[Бел-чырвона-белы сьцяг]]
* [[Герб Беларусі]]
* [[Сьцяг Беларусі]]
* [[Жыве Беларусь!]]
* [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне]]
* [[Ліцьвіны]]

== Заўвагі ==
{{Заўвагі|2}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}
* {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}}
* {{Літаратура/БелЭн|11}}
* {{Літаратура/Беларусь: энцыкляпэдычны даведнік, 1995}}
* {{Літаратура/ЭВКЛ|2}}
* {{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2}}
* {{Артыкул
| аўтар             = [[Алег Латышонак|Латышонак А.]]
| загаловак         = Дзяржаўная сымболіка Беларускай Народнай Рэспублікі
| арыгінал          = 
| спасылка          = https://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/1530
| архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20201125114031/https://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/1530
| мова              = 
| адказны           = 
| аўтар выданьня    = 
| выданьне          = Жаўнеры БНР
| тып               = 
| месца             = Беласток — Вільня
| выдавецтва        = 
| год               = 2009
| выпуск            = 
| том               = 
| нумар             = 
| старонкі          = 303—306
| isbn              = 
| issn              = 
| ref               = Łatyšonak
}}
* {{Артыкул
| аўтар             = [[Ігар Лялькоў|Лялькоў І.]]
| загаловак         = Пытаньне дзяржаўнай сымболікі ў Беларусі: гісторыя і сучасны стан
| спасылка          = http://pahonia-plakat.narod.ru/bielaruskaja_simvolika.htm
| архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20210121043828/http://pahonia-plakat.narod.ru/bielaruskaja_simvolika.htm
| мова              = 
| адказны           = 
| аўтар выданьня    = 
| выданьне          = [[ARCHE Пачатак]]
| тып               = 
| месца             = 
| выдавецтва        = 
| год               = 2002
| выпуск            = 
| том               = 
| нумар             = 1 (21)
| старонкі          = 98—112
| isbn              = 
| issn              = 
| ref               = Lalkoŭ
}}
* {{Артыкул
| аўтар             = [[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]
| загаловак         = Сімвал Вялікага княства
| спасылка          = https://vln.by/node/48
| архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20210506211203/https://vln.by/node/48
| мова              = 
| адказны           = 
| аўтар выданьня    = 
| выданьне          = [[Чырвоная Змена]]
| тып               = 
| месца             = 
| выдавецтва        = 
| год               = 28 сакавіка 1995
| выпуск            = 
| том               = 
| нумар             = 33 (13891)
| старонкі          = 
| isbn              = 
| issn              = 
| ref               = Nasievič
}}
* {{Артыкул
| аўтар             = Рудак А.
| загаловак         = Мінуўшчына і сучаснасць гістарычнай сімволікі
| спасылка          = https://budzma.by/news/minu-shchyna-i-suchasnasts-gistarychnay-simvoliki.html
| архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20210121235356/https://budzma.by/news/minu-shchyna-i-suchasnasts-gistarychnay-simvoliki.html
| мова              = 
| адказны           = 
| аўтар выданьня    = 
| выданьне          = [[Культура (газэта)|Культура]]
| тып               = 
| месца             = 
| выдавецтва        = 
| год               = 22—29 жніўня 2020
| выпуск            = 
| том               = 
| нумар             = 34 (1473)
| старонкі          = 
| isbn              = 
| issn              = 
| ref               = Рудак
}}
* [[Алег Трусаў|Трусаў А.]] Лунай, наш сцяг, ляці, Пагоня! // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2}}
* {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}}
* {{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)}}
* {{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня}}
* {{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)}}
* {{Артыкул
| аўтар             = [[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]]
| загаловак         = Генезіс «Пагоні» — дзяржаўнага герба Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага
| арыгінал          = 
| спасылка          = https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=2178
| архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20081119044008/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/16/16kom_szalanda.htm
| мова              = 
| адказны           = Mironowicz Eugeniusz
| аўтар выданьня    = 
| выданьне          = [[Białoruskie Zeszyty Historyczne|Беларускі Гістарычны Зборнік — Białoruskie Zeszyty Historyczne]]
| тып               = 
| месца             = 
| выдавецтва        = 
| год               = 2001
| выпуск            = 
| том               = 
| нумар             = 16
| старонкі          = 152—158
| isbn              = 
| issn              = 1232-7468
| ref               = Šałanda
}}
* {{Артыкул
| аўтар          = [[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]]
| загаловак      = Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі
| арыгінал       = 
| спасылка       = 
| мова           = 
| адказны        = 
| аўтар выданьня = 
| выданьне       = Герольд Litherland
| тып            = 
| месца          = 
| выдавецтва     = 
| год            = 2019
| выпуск         = 
| том            = 
| нумар          = 21
| старонкі       = 3—10
| isbn           = 
| issn           = 
| ref            = Шаланда
}}
* {{Літаратура/ЭГБ|1}}
* {{Літаратура/ЭГБ|5}}
* {{Артыкул
| аўтар             = Юргенсон У.
| загаловак         = Эвалюцыя дзяржаўнага герба Вялікага княства Літоўскага па дадзеных сфрагістыкі і нумізматыкі
| арыгінал          = 
| спасылка          = http://belcoins.com/numinfo.phtml?art=61
| архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20210505180915/http://www.belcoins.com/numinfo.phtml?art=61
| мова              = 
| адказны           = 
| аўтар выданьня    = 
| выданьне          = [[Беларускі гістарычны часопіс]]
| тып               = 
| месца             = 
| выдавецтва        = 
| год               = 2003
| выпуск            = 
| том               = 
| нумар             = 8
| старонкі          = 
| isbn              = 
| issn              = 
| ref               = Юргенсон
}}
* {{Артыкул
| аўтар             = [[Міхась Ткачоў|Ткачев М.]]
| загаловак         = Национальные символы: народ и история
| арыгінал          = 
| спасылка          = https://naviny.online/rubrics/society/2009/10/12/ic_articles_116_164915
| архіўная спасылка = https://web.archive.org/web/20210304220343/https://naviny.online/rubrics/society/2009/10/12/ic_articles_116_164915
| мова              = 
| адказны           = 
| аўтар выданьня    = 
| выданьне          = [[Советская Белоруссия]]
| тып               = 
| месца             = 
| выдавецтва        = 
| год               = 11.10.1989, 12.10.1989
| выпуск            = 
| том               = 
| нумар             = 235 (17716), 236 (17717)
| старонкі          = 
| isbn              = 
| issn              = 
| ref               = Ткачоў
}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Гісторыка-культурная каштоўнасьць Рэспублікі Беларусь|73БЛ000004}}
* {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://www.radabnr.org/symbali/| загаловак = Дзяржаўныя сымбалі Беларускай Народнай Рэспублікі| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]]| дата = 19 сакавіка 2021 | мова = | камэнтар = }}
* {{Спасылка | аўтар = Сяргей Мікулевіч | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 3 сакавіка 2012 | url = http://nn.by/?c=ar&amp;i=69322 | загаловак = Сапраўдныя беларускія сімвалы | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Наша Ніва]] | дата = 3 сакавіка 2012 | мова = | камэнтар = }}
* {{Спасылка|аўтар = [[Віктар Ляхар|Ляхар В.]] |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://euroradio.fm/lyahar-pagonya-i-bel-chyrvona-bely-scyag-simvaly-yakiya-nas-abyadnouvayuc | загаловак = Ляхар: &quot;Пагоня&quot; і бел-чырвона-белы сцяг — сімвалы, якія нас аб’ядноўваюць | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Эўрапейскае радыё для Беларусі]] | дата = 21 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }}
* {{YouTube|fnK8hZJPFgg|«Пагоня» працягласцю восем вякоў / Загадкі беларускай гісторыі}}
* {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.lyczkowski.net/be/hierby-bielaruskaj-slachty/litary-p-r.html | загаловак = Гербы беларускай шляхты: герб Пагоня і яго карыстальнікі | фармат = | назва праекту = Генэалёгія Лычкоўскіх | выдавец = | дата = 20 сакавіка 2021 | мова = | камэнтар = }}

{{Беларусь у тэмах}}
{{Беларуская Народная Рэспубліка ў тэмах}}
{{Палітычны крызіс у Беларусі}}
{{Абраны артыкул}}

[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]]
[[Катэгорыя:Пагоня (герб)| ]]</text>
      <sha1>p5kdj68vmwa78qap7rm20ah8s4zm0x0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Украіна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3073</id>
    <revision>
      <id>2700004</id>
      <parentid>2699161</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T06:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Франак Радзівіл</username>
        <id>96369</id>
      </contributor>
      <origin>2700004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133021" sha1="bi5jbtlmzektp1u98ewnrar03l0img5" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні}}
{{Краіна
|Назва                 = Украіна
|НазваЎРоднымСклоне    = Украіны
|НазваНаДзяржаўнайМове = {{мова-uk||скарочана}} Україна
|Сьцяг                 = Flag of Ukraine.svg
|Герб                  = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg
|НацыянальныДэвіз      =Слава Ўкраіне! Гэроям слава!
|Месцазнаходжаньне     = Europe-Ukraine (disputed territory).svg
|АфіцыйнаяМова         = [[украінская мова|украінская]]
|Сталіца               = [[Кіеў]]
|НайбуйнейшыГорад      = Кіеў
|ТыпУраду              = Парлямэнцка-&lt;br/&gt;прэзыдэнцкая рэспубліка&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=|загаловак=Рада вярнула Канстытуцыю-2004|арыгінал=|спасылка=http://www.svaboda.org/content/канстытуцыя-2004-вярнулася/25272625.html|аўтар выданьня=|выданьне=[[Радыё Свабода]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2004|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=}}&lt;/ref&gt;
|ПасадыКіраўнікоў      = &lt;br /&gt;[[Прэзыдэнт Украіны|Прэзыдэнт]]&lt;br /&gt;[[Прэм’ер-міністар]]
|ІмёныКіраўнікоў       = [[Уладзімер Зяленскі]]&lt;br /&gt;[[Дзяніс Шмыгаль]]
|Плошча                = 603 628
|МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = 44-е
|АдсотакВады           = 7%
|ГодАцэнкіНасельніцтва = 2013
|МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = 29-е
|Насельніцтва          = 45 439 822&lt;ref&gt;[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2013/ds/kn/kn_e/kn1213_e.html Апэратыўныя зьвесткі Укрстату]&lt;/ref&gt;
|ШчыльнасьцьНасельніцтва = 76
|ГодАцэнкіСУП          = 2008
|МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = 34-е
|СУП                   = $337,268 млрд
|СУПНаДушуНасельніцтва = $7342
|Валюта                = [[Грыўна]]
|КодВалюты             = UAH
|ЧасавыПас             = [[Усходнеэўрапейскі час|EET]]
|ЧасРозьніцаUTC        = +2
|ЧасавыПасУлетку       = [[Усходнеэўрапейскі летні час|EEST]]
|ЧасРозьніцаUTCУлетку  = +3
|НезалежнасьцьПадзеі   = — ад [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]
|НезалежнасьцьДаты     = &lt;br /&gt;24 жніўня 1991
|ДзяржаўныГімн         = Ще не вмерла України
|АўтамабільныЗнак      = UA
|ДамэнВерхнягаЎзроўню  = ua
|ТэлефонныКод          = 380
|Дадаткі               = [[Файл:Mapa_haradoŭ_Ŭkrainy.png|280пкс|цэнтар|Мапа Ўкраіны]]
|Лацінка=Ukraina|ПодпісПадВыявайМесцазнаходжаньня={{legend|#1b8436|Тэрыторыя, якая кантралюецца Украінай}}
{{legend|#47c943|акупаваныя Расеяй тэрыторыі}}}}
[[Файл:Ukrania quae et Terra Cosaccorum cum vicinis Walachiae, Moldoviae, Johann Baptiste Homann (Nuremberg, 1720).jpg|значак|331x331пкс|На карце Ёганэса Гомана 1720 года пазначана Ўкраіна як  «''Vkraina»''. (таксама вядомая як «[[Чырвоная Русь]]»), якая распасьціраецца ад [[Пярэмышль|Пярэмышля]] да [[Паставы|Палтавы]] і ад [[Почап|Почапа]] да Бага-Дняпроўскага лімана. ]]
'''Украі́на''' ({{мова-uk|Україна}}) — дзяржава ва [[Усходняя Эўропа|Ўсходняй Эўропе]], мяжуе зь [[Беларусь]]сю на поўначы, [[Расея]]й на ўсходзе, [[Вугоршчына]]й, [[Польшча]]й і [[Славаччына]]й на захадзе, [[Румынія]]й і [[Малдова]]й на паўднёвым захадзе. Амываецца [[Чорнае мора|Чорным]] і [[Азоўскае мора|Азоўскім]] морамі на поўдні.

Паводле плошчы Ўкраіна займае 44-е месца ў сьвеце і першае месца — сярод краінаў, цалкам разьмешчаных у [[Эўропа|Эўропе]] ([[Расея]], эўрапейская плошча якой значна большая, разьмешчаная ў Эўропе толькі часткова)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20101130222543/http://ukrconsul.org/BASIC_FACTS.htm Basic Facts about Unraine] Агульная інфармацыя пра краіну на сайце Ўкраінскага консульства ў Нью-Ёрку&lt;/ref&gt;.

== Назва ==
{{Асноўны артыкул|Назвы Ўкраіны}}
Існуюць дзьве асноўныя вэрсіі паходжаньня назвы Ўкраіны. Першая вэрсія палягае ў тым, што назва «Ўкраіна» азначае «ля краю», ля мяжы (сугучна беларускаму «ўскраіна»), бо ўкраінскі этнас сфармаваўся на славянска-татарскім памежжы. Прыхільнікі другой вэрсіі сьцьвярджаюць, што назва «Ўкраіна» паходзіць ад слова «краіна» і прыводзяць той факт, што гэтая назва зьяўляецца ў гістарычных дакумэнтах значна раней, чым узьнікла казацтва.

Слова краіны  («країна») азначала “тэрыторыя племя”. Слова вельмі азначала «адрэзак ад участку, аддзелены ўчастак зямлі, адасобленая частка тэрыторыі племя, крайняя мяжа аддзеленай часткі племянной тэрыторыі». Пасьля распаду славянскай агульнасьці, прыкладна ў IV—VI стагодзьдзі — час антаў — ва ўсходніх славян з украй зьяўляецца ўкраіна (україна)— «аддзелены ўчастак зямлі, адасобленая частка тэрыторыі племя». У VI-VIII стагодзьдзях, калі на тэрыторыях усходнеславянскіх плямёнаў пачалі фармавацца фэадальныя княствы, а затым - дзяржава [[Русь]], слова ''краіна'' набыло значэньне &quot;тэрыторыя фэадальнага княства&quot;, а затым - &quot;тэрыторыя Русі&quot;. Слова ''ўкраіна'' атрымала значэньне &quot;аддзеленая частка тэрыторыі фэадальнага княства&quot;, а затым - &quot;аддзеленая частка тэрыторыі Русі&quot;. З XII стагодзьдзі Русь распалася на асобныя княствы. Слова ''ўкраіна'' набыло значэньне «княства» і ўпершыню згадваецца ў Іпацьеўскім сьпісе [[Аповесьць мінулых гадоў|Аповесьці мінулых гадоў]]. Слова ''ўкраіна'' азначала ўсю аддзеленую частку тэрыторыі племя а затым — усю тэрыторыю княства і, паводле Піўтарака, выразна адрозьнівалася са словам ''ускраіны'', утвораным ад краю «край, абрэз» — «памежная тэрыторыя племя», пазьней — «памежная тэрыторыя.

А таксама [[Ёган Баптыст Хоманна|Ёган Баптыст Хоман]] на мапе 1720 г. «Ukrania quae et Terra Cosaccorum cum vicinis Walachiae, Moldoviae, Johann Baptiste Homann» пазначыў тэрыторыі сучаснай Украіны як '''''Vkraina.'''''&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/Uyghursbookshelf/posts/ukraine-on-a-17th-century-european-maplong-before-the-rise-of-modern-nation-stat/1503103664952407/ Ukraine on a 17th-Century... - Maps, History &amp; Geography | Facebook]&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==
{{Асноўны артыкул|Гісторыя Ўкраіны}}
Тэрыторыя Ўкраіны ў сучасных межах сфармавалася ў 1954 годзе, а дагэтуль яе часткі часам належалі да дзяржаваў абсалютна розных культураў.

=== Даславянскі пэрыяд (да VIII ст.) ===
На ўзьбярэжжы [[Крым]]у з VIII стагодзьдзя да н. э. узьнікаюць [[грэцкія калёніі]], галоўныя зь якіх — [[Херсанэс Таўрыйскі|Херсанэс]] (каля сучаснага Севастопалю) і [[Пантыкапэй]] — паступова сталі цэнтрамі дзяржаўных фармаваньняў. Гэтыя землі з I стагодзьдзя да н. э. трапілі пад уплыў [[Рымская імпэрыя|Рым]]у.

На стэпавай частцы Ўкраіны панавалі качавыя плямёны: [[кімэрыйцы]] (IX—VII стагодзьдзі да н. э.), [[скіфы]] (VII—III стагодзьдзі да н. э.), [[сарматы]] (III ст. да н. э. — III стагодзьдзе). Пра насельнікаў паўночнае Ўкраіны гэтага часу вядома зусім мала.

=== Пэрыяд Кіеўскай Русі й Бізантыйскай імпэрыі (VIII—XIV стст.) ===
З IV стагодзьдзя пачынаецца эпоха [[Вялікае Перасяленьне народаў|Вялікага Перасяленьня народаў]]. Праз украінскія стэпы праходзяць плямёны [[готы|готаў]], потым — [[гуны|гунаў]], яшчэ пазьней — [[аланы|аланаў]].

З VIII стагодзьдзя Паўночную і цэнтральную Ўкраіну засяляюць [[усходнія славяне|усходнеславянскія]] плямёны, сярод якіх былі [[паляне]], [[драўляне]], [[севяране]] ды іншыя. Паступова на гэтых землях фармуецца г.зв. [[Кіеўская Русь]] — першае ўсходнеславянскае дзяржаўнае ўтварэньне. З 862 году Кіеўскай Русьсю кіруе [[Вікінгі|вараская]] дынастыя [[Рурыкавічы|Рурыкавічаў]]. Найбольшы росквіт Кіеўскай Русі прыпадае на X стагодзьдзе, калі [[Кіеў]] пазбаўляецца ад [[хазары|хазарскай]] залежнасьці, а потым і цалкам зьнішчае Хазарыю як дзяржаву. Зрабіўшы гэта, Кіеў, аднак, адкрыў прычарнаморскія стэпы для пранікненьня качавых плямёнаў: [[печанегі|печанегаў]], [[торкі|торкаў]] ды [[полаўцы|полаўцаў]] (кіпчакоў), якія прынесьлі старажытнарускай дзяржаве багата клапот.
[[Файл:МовиГікманМаркс1907Фрагмент.jpg|значак|Этнонім Русіны дастасавальны да Ўкраіны і ўкраінцаў на мапе 1907]]
З XII стагодзьдзя Кіеўская Русь распадаецца на асобныя княствы. На тэрыторыі Ўкраіны галоўнымі княствамі сталі [[Кіеўскае княства|Кіеўскае]], [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскае]], [[Галіцкае княства|Галіцкае]] ды [[Валынскае княства|Валынскае]] княствы.

У пачатку ХІ стагодзьдзя Закарпацьцем авалодвае Вугоршчына. У XIII стагодзьдзі праз Кіеўскую Русь праходзяць орды [[мангола-татары|мангола-татар]]. Карыстаючыся фэадальнай раздробленасьцю, яны досыць лёгка падаўляюць супраціў мясцовых князёў і абкладаюць рускія гарады даніной.

Антычныя гарады чарнаморскага ўзьбярэжжа пасьля распаду Рымскай імпэрыі трапляюць пад палітычны й культурны ўплыў [[Бізантыя|Бізантыі]]. Найбуйнейшым горадам тут застаецца Херсанэс (у Сярэднявеччы вядомы як Херсон). У XII стагодзьдзі ў горнай частцы [[Крымскі паўвостраў|Крыму]] ўзьнікла дзяржава [[княства Тэадора|Тэадора]], на базе насельнікаў якой узьнікла [[народнасьць]] [[крымскія грэкі|крымскіх грэкаў]], або тэадарытаў. Яе помнікамі зьяўляюцца [[пячорныя гарады Крыму]] — Чуфут-Кале, Эскі-Кермэн ды іншыя. Стэпавы Крым ад XIII стагодзьдзя трапляе пад уладу татараў.

=== Польска-літоўскі й турэцкі пэрыяд (XIV ст. — канец XVIII ст.) ===
Ад XIV стагодзьдзя мангола-татарская дзяржава, галоўным чынам празь міжусобіцы, аслабляецца. Затое ўплыў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], якое ўзьнікла ў XIII стагодзьдзі, істотна ўзмацніўся ад часоў княжаньня [[Гедымін]]а (пачатак XIV ст.). Ён устанавіў пратэктарат над Кіеўскім княствам.

У 1362 годзе літоўскі князь [[Альгерд]] разьбіў татар у [[бітва на Сініх Водах|бітве на Сініх Водах]] і далучыў Кіеў да Вялікага княства Літоўскага. Гэтая падзея мела вялікае сымбалічнае значэньне, бо Літва, як і [[Масква]], прэтэндавала на званьне пераемніка Кіеўскай Русі, і на пачатку была бясспрэчным лідэрам у «зьбіраньні» рускіх земляў.
[[Файл:Borders of Poland before 1660 (128904766).jpg|значак|Украіна на мапе Рэчы Паспалітай 1892 году]]
У канцы XIV стагодзьдзя пачынаецца палітычная й культурная экспансія [[Польшча|Польшчы]]. У 1387 годзе Польшча захапіла Галічыну.

З канца XV стагодзьдзя ўзмацняецца [[Расея|Маскоўская дзяржава]], якая ў канцы XV — пачатку XVI стагодзьдзяў захапіла ў Літвы частку земляў. З XV ст. пачынаюцца працэсы засяленьня сучасных усходу і, пазьней, поўдня Ўкраіны. Засяленьне ў асноўным адбывалася за кошт украінцаў, але ўдзельнічалі таксама й іншыя этнасы.
[[Файл:Location Zaporizhian Host.png|зьлева|значак|192x192пкс|Межы [[Гетманшчына|Гетманшчыны]] (1649—1654)]]
З XV стагодзьдзя на літоўска-крымскім памежжы ўзьнікае [[казакі|казацтва]], якое аказала вырашальны ўплыў на фармаваньне ўкраінскага этнасу. Этнічная тэрыторыя Ўкраіны, выцягнутая з захаду на ўсход, і цяпер прыкладна адпавядае былой мяжы між Літвою (Польшчаю) ды Крымскім ханствам.

На тэрыторыі [[Запарожжа]], каля вострава [[Хортыца]] знаходзілася [[Запароская Сеч]], якая ўзьнікла ў ходзе калянізацыі Сярэдняга Прыдняпроўя фэадаламі [[ВКЛ|Вялікага княства Літоўскага]], пашырэньнем прыгоннага і нацыянальнага гнёту, і прабуджэньнем самасьвядомасьці ўкраінскага народу.&lt;ref&gt;Запорожская Сечь // БСЭ, 1972&lt;/ref&gt;

У 1569 годзе, карыстаючыся цяжкім становішчам Літвы, якая вяла вайну з Масковіяй, Польшча захапіла Валынь, Кіеўшчыну й Падольле, г. зн. усе ўкраінскія землі, якія дагэтуль належалі Літве. 1596 годзе была заключаная [[Берасьцейская унія]], паводле якой [[Кіеўская мітраполія]] перайшла пад уладу Рыму. 

[[Файл:Hondius Bohdan Khmelnytsky.jpg|міні|Багдан Хмяльніцкі]]
Палітыка палянізацыі ды акаталічваньня прывяла да антыпольскіх паўстаньняў на ўкраінскіх землях. Наймацнейшае зь іх, пад кіраўніцтвам [[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]], пачалося ў 1648 годзе. у Рэчы Паспалітай узьнікла ўкраінская казачая аўтаномія [[Гетманшчына]]. Пасьля шэрагу паразаў Хмяльніцкі быў вымушаны перайсьці пад пратэктарат Масковіі, што адбылося ў 1654 годзе на [[Пераяслаўская рада|Пераяслаўскай радзе]]. Гэтая падзея выклікала [[Вайна Расеі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|вайну Расеі з Рэччу Паспалітай]], у выніку якой да Масковіі адышлі значныя тэрыторыі, у тым ліку горад Кіеў.
[[Файл:Pahonia. Пагоня (1832).jpg|зьлева|значак|Украіна на эмблеме [[Таварыства Літоўскае і зямель Рускіх|Таварыства Літоўскага і зямель Рускіх]], 1832 г.]]
Крым з XV стагодзьдзя цалкам падпарадкоўваецца [[Крымскае ханства|Крымскаму ханству]], адной з рэштак [[Залатая Арда|Залатой Арды]] і пратэктарату [[Асманская імпэрыя|Асманскай імпэрыі]]. На базе нашчадкаў мангола-татар, а таксама іншых народнасьцяў, тут фармуецца [[крымскія татары|крымскататарскі этнас]], які складаў значную дзелю ад насельніцтва на паўвостраве да сталінскай дэпартацыі 1944 году. Акрамя ўласна Крыму, ханства займала тэрыторыі ўкраінскага Прычарнамор’я і Прыазоўя, а таксама вялікую частку сёньняшняга [[Краснадарскі край|Краснадарскага краю]] Расеі. У 1775 годзе [[Гетманшчына]] была скасавана ўказам імпэратрыцы [[Лізавета Пятроўна|Лізаветы Пятроўны]], а ўвесь яго архіў доўгі час захоўваўся ў крэпасьці Сьвятой Лізаветы (сучасны горад [[Крапіўніцкі]]). У XVIII стагодзьдзі Польшча ды Крымскае ханства аслаблі й сталі ахвярамі суседзяў.

У выніку трох [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]] (1772—1795) украінскія землі Польшчы адышлі да Расеі, акрамя [[Галіччына|Галіччыны]]. Галіччына ды [[Букавіна]] (большая частка цяперашняй [[Чарнавіцкая вобласьць|Чарнавіцкай вобласьці]]) адышлі да [[Аўстрыйская імпэрыя|Аўстрыі]]. Закарпацьце, як і ўся Вугоршчына, увайшло ў склад Аўстрыі ў другой палове XVII ст.

Крымскае ханства было анэксаванае Расеяй у 1783 годзе.

=== Пэрыяд Расейскай і Аўстрыйскай імпэрыяў (канец XVIII ст. — 1917) ===
[[Файл:Т. Г. Шевченко. Квітень 1859.jpg|зьлева|значак|192x192пкс|[[Тарас Шаўчэнка]]]]
З канца XVIII стагодзьдзя і да [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ўкраінскімі землямі валодалі Расея й [[Аўстра-Вугоршчына]]. Усходнія землі Ўкраіны напачатку мелі аўтаномію ў складзе Расеі, якая была паступова скасаваная, пазьней расейская частка Ўкраіны падзеленая між губэрнямі. У 1867 годзе Аўстрыя рэарганізоўваецца ў фэдэрацыйную Аўстра-Вугоршчыну зь дзьвюма роўнапраўнымі часткамі — Аўстрыяй і Вугоршчынай. У аўстрыйскую частку дзяржавы пераходзяць Галіччына й Букавіна, у вугорскую — Закарпацьце (якое належала Вугоршчыне да ўваходжаньня краіны ў склад Аўстрыі).

У 1840 годзе выйшаў Паэтычны зборнік «Кабзар» [[Тарас Шаўчэнка|Тараса Шаўчэнкі]], які фактычна стаў абвяшчэньнем літаратурнай і інтэлектуальнай незалежнасьці ўкраінцаў&lt;ref&gt;Луцький Ю. Між Гоголем і Шевченком. — К.,1998. — С.140;&lt;/ref&gt;

Асабліва значныя посьпехі дасягнутыя ў разьвіцьці ўкраінскае літаратуры ([[Янка Купала|Тарас Шаўчэнка]], [[Іван Катлярэўскі]], [[Леся Ўкраінка]], [[Міхаіл Кацюбінскі]]).

[[Файл:Battles of January Uprising in Lithuania, Belarus and Ukraine.JPG|значак|299x299пкс|Бітвы і сутычкі ва Ўкраіне, [[Беларусь|Беларусі]] і [[Летува|Жамойце]]]]
Паўстаньне 1863—1864 гадоў у [[Паўднёва-Заходні край|Паўднёва-Заходнім краі]] ў канцы красавіка зьявіліся групы паўстанцаў з Валынскай губэрні, якія перайшлі з [[Галічына|Галіцыі]], а затым у [[Кіеўская губэрня|Кіеўскай губэрні]], асабліва ў [[Васількаўскі павет|Васількаўскім павеце]], у маёнтку графаў [[Браніцкія|Браніцкіх]]. Усяго на тэрыторыі Паўднёва-Заходняга краю адбылося 35 боесутыкненьняў рэгулярных войскаў з паўстанцамі. На піку паўстаньня ў Паўднёва-Заходнім краі агульная колькасьць як прамых так і ўскосных удзельнікаў наўрад ці перавышала 3000 чалавек, у тым ліку каля 1500 былі членамі паўстанцкіх фармаваньняў.

Чэскі гісторык і палітычны дзеяч Францішак Палацкі пісаў пра гэта так:&lt;blockquote&gt;Тыя [[Украінцы|маларосы]], якія, можа быць, зараз разам з палякамі змагаюцца супраць расейцаў, ваююць не пад сьцягамі маларасейскімі за палітычную самастойнасьць [[Малая Русь|Малой Русі]], але, як і [[палякі]], за аднаўленьне [[Рэч Паспалітая|старой Польшчы]].&lt;/blockquote&gt;
[[Файл:Zlota HRAMOTA.jpg|значак|Залатая грамата]]
[[Файл:Мар'ян Дубецький.jpg|зьлева|значак|185x185пкс|[[Мар'ян Дубецкі]] — сакратар, які прадстаўляў [[Украіна|Русь]] у [[Нацыянальны ўрад (1863—1864)|Нацыянальным урадзе]] падчас Студзеньскага паўстаньня]]
[[Файл:Флаг «федерации трех народов» 1863.jpg|значак|279x279пкс|сьцяг паўстання 1863-1864 года з гербамі: [[Ліцьвіны|Літвы]], [[Палякі|Польшча]], і [[Украінцы|Ўкраіны]]]]
У [[Падольская губэрня|Падольскай губэрні]] паўстаньня не было, галоўным чынам з прычыны яе бязьлесься. У Кіеўскай акрузе было расейскіх войскаў да 45 тысяч. Гэтага аказалася ня толькі дастатковым для падаўленьня паўстаньня ў межах акругі, але нават для дапамогі ў сумежных частках [[Люблінская губэрня|Люблінскай]] і [[Гарадзенская губэрня|Гродзенскай]] губэрняў. Закарпацкі русіны прынялі актыўны ўдзел у разгроме паўстанчых атрадаў.

У лютым 1863 году [[Нацыянальны ўрад (1863—1864)|ЦНК]] зьвярнуўся да ўкраінскіх сялян з заклікам далучыцца да паўстаньня. Аднак сяляне не падтрымалі гэты рух, паколькі не падзялялі прэтэнзій польскай шляхты на ўкраінскія землі. Узброеныя атрады ў Кіеўскай і Валынскай губэрнях складаліся пераважна з прадстаўнікоў польскай шляхты. Найбуйнейшыя з гэтых фармаваньняў, якімі камандавалі [[В. Рудніцкі]] і [[Э. Ружыцкі]], спрабавалі аказваць супраціў імпэрскім войскам, але да канца траўня былі вымушаныя перайсьці аўстрыйскую мяжу.

[[Файл:Українські етнічні землі за Грушевським.jpg|значак|264x264пкс|Украінскія [[Этнічная тэрыторыя|этнічныя землі]] па [[Міхайла Грушэўскі|М. Грушаўскаму]]]]
На ўкраінскіх тэрыторыях з канца XVIII стагодзьдзя пачынаецца [[рух украінскага адраджэньня]]. Найбольш ён быў пашыраны на аўстрыйскіх тэрыторыях (Галіччына) — празь меншую жорсткасьць тамтэйшага рэжыму — дзе дзейнічалі [[Іван Франко]], [[Міхаіл Грушэўскі]] ды іншыя асобы ўкраінскага адраджэньня. Нацыянальная палітыка на расейскіх тэрыторыях Украіны адзначаецца шэрагам заканадаўчых актаў, прадпрынятых у мэтах прадухіленьня ўкраінскага выданьня; праводзілася нацыяналістычная палітыка г. зв. трыадзінага расейскага народу, згодна зь якой існаваньне асобнай украінскай нацыі і ўкраінскай нематэрыяльнай культуры адмаўлялася.
[[Файл:Наймолодший путник Нусьо Дорожинський з паломницьким прапором.jpg|зьлева|значак|289x289пкс|хлопчык з паломніцкім зь [[Сьцяг Украіны|сіне-жоўтым сьцягам]] з [[Рускае ваяводзтва|руськім львом]], 1906 г.&lt;ref&gt;&quot;Пропамятна книга першого руско-народного паломництва въ Святу Землю&quot;, 1907 р&lt;/ref&gt;]]
З прычыны [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|Рэчы Паспалітай]] ў 1772 годзе ў склад уладаньняў [[Габсбургі|Габсбургаў]] - Аўстрыйскай імпэрыі - адышлі Затор і [[Асьвенцім (горад)|Асьвенцым]], частка [[Малая Польшча|Малой Польшчы]], якая ўключае паўднёвую частку [[Кракаўскае ваяводзтва (1920—1939)|Кракаўскага]] і Сандамірскага ваяводзтваў, часткі [[Белскае ваяводзтва|Бельскага ваяводзтва]] і [[Рускае ваяводзтва]]. У агульнай складанасьці аўстрыйскія набыцьці склалі 83 тыс. км ² і 2 млн 600 тыс. чалавек. Сталіцай новай аўстрыйскай правінцыі, названай Каралеўствам Галіцыі і Ладамерыі, быў прызначаны горад [[Львоў]].
[[Файл:Ruthenian (Ukrainian) and Polish flags in Lviv, 1848.jpg|значак|253x253пкс|Ілюстрацыя ўзьняцьцё польскага і [[Сьцяг Украіны|русінскага]] (украінскага) сьцягоў на будынку львоўскага магістрата падчас галіцкай «Вясны народаў»]]
У 1781 годзе дэкрэтам імпэратара Сьвятай Рымскай імпэрыі Ёсіфа II было ўстаноўлена &quot;Права верацярпімасьці&quot;. Русінскія шляхцічы і сьвятары здабылі роўныя правы і магчымасьці са шляхтай іншых хрысьціянскіх канфэсій.
[[Файл:Vistnyk.GIF|зьлева|значак|224x224пкс|Саюз вызвалення Украіны]]
У ўнівэрсытэтах Аўстрыі, пачынаючы з 16-га стагодзьдзя, вучыліся ўкраінскія студэнты. Іх паток значна зрос з 1772 г., калі заходноукраїнські землі Галічына і Букавіна увайшлі ў склад Габсбурскай манархіі. Гэта ў вялікай ступені пазытыўна паўплывала на палітычнае і культурнае падняцьце гэтых земляў, зумовіла іх хуткае нацыянальнае разьвіцьцё і тую ролю, якую яе адыграла Галічына ў часы гніту царскай Расіі ў Цэнтральнай і Ўсходняй Украіне.&lt;ref&gt;[https://history.org.ua/JournALL/journal/2005/5/5-2005.pdf 5-2005.qxd]&lt;/ref&gt;

Асаблівую цікавасьць украінскай праблемай выявіла Аўстрыя падчас першай сусьветнай вайны, калі ў 1914 г. за яе сприяньня быў створаны Саюз вызвалення Украіны. У 1918 г. Аўстра-Вугоршчына ўстанавіла сувязі з маладой [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавай]], падпісаўшы зь ёю [[Берасьцейскі мір (9 лютага 1918)|Берасьцейскі мір]]. Аўстрыя і Ўкраіна абменяліся пасламі.&lt;ref&gt;[https://history.org.ua/LiberUA/978-966-00-1145-8/12.pdf Microsoft Word - A-tit.doc] Нариси історії української революції 1917—1921 років &amp;#x5B;Текст&amp;#x5D;: у 2 кн./редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін.; Нац. акад. наук України, Ін-т історії України. — К.: Наукова думка, 2011. Кн. 1/&amp;#x5B;В. Ф. Верстюк (кер.) та ін.&amp;#x5D;. — 2011. — 390 с. — Бібліогр.: с. 372—387. — 1000 экз&lt;/ref&gt;

=== Нацыянальная Дзяржава і савецкая акупацыя (1917—1991) ===
{{Глядзіце таксама|Украінская рэвалюцыя|Гетманскі пераварот (1918)|Савецкая акупацыя Ўкраіны|Галадамор ва Ўкраіне}}
[[Файл:Symon Petlura, 1917 (cropped).jpg|зьлева|значак|232x232пкс|[[Сымон Пятлюра]]]]
[[Файл:1918. Карта УНР.jpg|значак|Мапа [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспублікі]] 1918 г.]]
Першая Сусьветная вайна прывяла да краху некалькіх імпэрыяў, у ліку якіх былі Расея й Аўстра-Вугоршчына. Такім чынам, у народаў, што ня мелі ўласнае дзяржаўнасьці, узьнікла мажлівасьць самавызначэньня.
[[Файл:Украинская галицкая армия флаг.jpg|значак|Украінская [[галіцкая армія]] 1918|208x208пкс]]
17 сакавіка 1917 году, хутка пасьля [[Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|Лютаўскай рэвалюцыі 1917 году ў Расеі]], была створаная [[Украінская Цэнтральная Рада]]. 20 лістапада 1917 году была створаная [[Украінская Народная Рэспубліка|Ўкраінская Народная Рэспубліка]] як аўтаномія ў складзе [[Расейская рэспубліка|Расейскай рэспублікі]], а 25 студзеня 1918 году была абвешчаная яе незалежнасьць. На аўстра-вугорскай тэрыторыі была створаная [[Заходнеўкраінская Народная Рэспубліка]], якая прыядналася да УНР. Крымскататарскія нацыянальныя арганізацыі стварылі Крымскую Народную Рэспубліку, між якой і УНР абмяркоўвалася мажлівасьць палітычнага збліжэньня.

У той жа час, 25 сьнежня 1917 году ў [[Харкаў|Харкаве]] бальшавікі старылі альтэрнатыўную УНР, якая ў 1919 годзе была пераназваная ва [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Ўкраінскую Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку]] на чале зь Яўхім Мядзьведзевым . Пачалася барацьба паміж гэтымі дзьвюма дзяржавамі. УССР абапіралася на бальшавікоў, а УНР — спачатку на немцаў, а потым — на палякаў. 
[[Файл:Administrative map of the Ukrainian Socialist Soviet Republic, 1922.png|значак|Мапа Ўкраіны ([[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінскай ССР]]), 1922 г.]]
[[Файл:Медведєв Юхим Григорович.jpg|зьлева|значак|216x216пкс|[[Яўхім Мядзьведзеў]]]]
Па выніку [[Берасьцейскі мір (9 лютага 1918)|хлебнага]] [[Берасьцейскі мір (9 лютага 1918)|міру]], суверынітэт УНР прызнаваўся [[Цэнтральныя дзяржавы|Цэнтральнымі дзяржавамі]]. У абмен на гэта УНР абавязалася не ўступаць у саюзы, накіраваныя супраць Цэнтральных дзяржаў, і пастаўляць Цэнтральным дзяржавам харчаваньне і сыравіну.

29 красавіка 1918 г. пры непасрэдным удзеле камандаваньня германскіх войскаў, з-за незадаволенасьці кансэрватыўных сілаў сацыялістычнай палітыкай [[Украінская цэнтральная рада|Рады]], адбыўся дзяржаўны пераварот. [[Украінская цэнтральная рада|Цэнтральная рада]] была распушчана, а замест рэспублікі абвясьцілі кансэрватыўную аўтарытарную [[Украінская дзяржава|Ўкраінскую дзяржаву]] на чале з Гетманам ўсяе Ўкраіны [[Павал Скарападзкі|Паўлам Скарападзкім]]. Улада Скарападзкага, як паказалі падзеі канца 1918 году, трымалася выключна на штыках [[Цэнтральныя дзяржавы|акупацыйных войскаў]].
[[Файл:Hetman Skoropadsky and Emperor Wilhelm II. September 1918.jpg|значак|190x190пкс|Гетман [[Павал Скарападзкі|Скарападзкі]] і імпэратар [[Вільгельм II|Вільґельм II]] у [[Касэль|Касэлі]]]]
[[Украінская дзяржава|Другая гетманшчына]] абавязалася вывозіць хлеб у [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччыну]] і іншыя краіны [[Цэнтральныя дзяржавы|Чацьвярнога саюза]]. Больш жорсткая зьнешняя палітыка прывялі да вызначанай стабілізацыі жыцьця ўнутры краіны&lt;ref&gt;''Orest Subtelny.'' Ukraine: A History. — Toronto: University of Toronto Press, 1988. — [[Спэцыяльныя:BookSources/0-8020-5808-6|ISBN 0-8020-5808-6]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Serhy Yekelchyk.'' Ukraine: birth of a modern nation. — Oxford University Press, 2007. — [[Спэцыяльныя:BookSources/978-0-19-530546-3|ISBN 978-0-19-530546-3]]&lt;/ref&gt;.

УНР была адноўлена 26 сьнежня 1918 году пасьля перамогі антыгетманскага паўстаньня, арганізаванага Дырэкторыяй. 22 студзеня 1919 году Дырэкторыя УНР абвясьціла абʼяднаньне УНР з [[Заходнеўкраінская Народная Рэспубліка|ЗУНР]].

Пасьля ў ходзе мірных перагавораў паміж Украінскай дзяржавай і [[Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Бальшавікамі]], бакі заключылі 12 чэрвеня 1918 году прэлімінарнае мірнае пагадненьне, у сьнежні 1918 году ва УНР уварваліся савецкія войскі. У адказ Дырэкторыя абʼявіла 16 студзеня 1919 году вайну [[Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Савецкай Расеі]]. З красавіка 1919 году УНР таксама знаходзілася ў ваеннай канфрантацыі з [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчай]], армія якой вяла барацьбу супраць ЗУНР, а з 24 верасьня 1919 году - у стане вайны з Узброенымі сіламі Поўдня Расіі. У выніку УНР спыніла існаваньне да канца лістапада 1920 году, калі Чырвоная армія канчаткова авалодала ўкраінскай тэрыторыяй. 18 сакавіка 1921 паміж [[Расейская Сацыялістычная Фэдэратыўная Савецкая Рэспубліка (1917—1922)|Бальшавіцкай Расеяй]] і [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчай]] адбыўся [[Рыская мірная дамова 1921 году|рыскі падзел]].

Па выніках якога на большай частцы Ўкраіны ўсталявалася савецкая ўлада. Крым быў уключаны ў склад [[Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] на правах аўтаномнай рэспублікі. Таксама Галічына й Валынь адышлі да Польшчы, Закарпацьце — спачатку да Вугоршчыны й потым да [[Чэхаславаччына|Чэхаславаччыны]], [[Букавіна]] й украінскія часткі [[Бэсарабія|Бэсарабіі]] — да [[Румынія|Румыніі]].
[[Файл:Жертви голоду.jpg|зьлева|значак|149x149пкс|Ахвяры [[Галадамор ва Ўкраіне|голаду]]. [[Харкаўская вобласьць]], 1933 г.]]
1921—1923, 1932—1933 на тэрыторыі [[УССР]]  ды Кубані (дзе бальшыня насельніцтва была [[Украінцы|ўкраінскае нацыянальнасьці]]). Выкліканы масавы штучны голад, арганізаваны савецкім рэжымам на чале зь [[Ёсіф Сталін|Ёсіфам Сталіным]]. Паводле розных ацэнак, яе ахвярамі сталі ад 2 да 7 млн чалавек.

30 сьнежня 1922 годзе УССР увайшла ў склад [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]].

У 1934 годзе сталіца УССР была перанесеная з Харкава ў [[Кіеў]].

У 1938 годзе ў выніку [[Падзел Чэхаславаччыны (1938)|падзелу Чэхаславаччыны]] поўдзень Закарпацьця адышоў да [[Вугоршчына|Вугоршчыны]], на астатняй частцы ўтвораная [[Карпацкая Ўкраіна|аўтаномія]] ў складзе чэхаславацкай дзяржавы. 15 сакавіка 1939 г. Карпацкая Ўкраіна абвясьціла незалежнасьць, але празь дзень была акупаваная Вугоршчынай.

У верасьні 1939 году ў выніку [[Савецкае ўварваньне ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Ўкраіну|ўварваньня СССР]] [[Савецкае ўварваньне ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Ўкраіну|ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Ўкраіну]], Савецкія ўлады ажыцьцявілі далучэньне [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] і [[Заходняя Ўкраіна|Заходняй Украіны]] да адпаведных савецкіх рэспублік . У 1940 годзе да УССР была далучаная [[Паўночная Букавіна]] й [[Паўднёвая Бэсарабія]].
[[Файл:Ruda_Różaniecka_1945.jpg|значак|226x226пкс|Перамовы паміж украінскімі і польскімі паўстанцамі ў вёсцы Руда Ружанецкая на Любліншчыне. 21 траўня 1945]]
У 1941—1942 гг. тэрыторыя Ўкраіны была акупаваная нямецкімі войскамі. Нацысцкія ўлады ўсталявалі жорсткі акуп

ацыйны рэжым. Былі зьнішчаныя сотні тысячаў мірных жыхароў. У 1943—1944 гг. Украіна была вызваленая ад нацыстаў, але [[Украінская паўстанчая армія|ўкраінскае нацыянальнае, антысавецкае падпольле]] дзейнічала у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] і за мяжой.

Пасьля [[Нямецка-савецкая вайна|Нямецка-савецкай вайны]] да Ўкраіны было далучанае Закарпацьце. Частка Галіччыны была перададзеная Польшчы, пры гэтым адбываліся савецка-польскія абмены тэрыторыяй на ўкраінска-польскім памежжы.

У 1950 годзе зацьвердзілі новы [[Сьцяг Украінскай ССР|сьцяг]] [[Сьцяг Украінскай ССР|УССР]], у 1949 годзе — [[Гімн Украінскай ССР|рэспубліканскі гімн]].
[[Файл:Tchernobyl radiation 1996-ru be-x-old.svg|значак|238x238пкс|Мапа радыяактыўнага забруджваньня у выніку [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС.]]]]
У 1954 годзе Ўкраіне быў перададзены [[Крым]], які існаваў у складзе УССР як Крымская вобласьць і асобнае места рэспубліканскага падпарадкаваньня Севастопаль.

26 красавіка 1986 г. з -за выпрабаваньняў на Чарнобыльскай АЭС, памылак у праектаваньні станцыі й будаўніцтве, ігнаруючы праблемы, якія ўзьніклі на станцыі, адбылася Чарнобыльская катастрофа. 1 траўня ў Кіеве прайшоў парад, і Крэмль прымусіў кіраўнікоў Украінскай ССР правесьці яго, каб не выклікаць паніку.&lt;ref&gt;[http://gordonua.com/interview/tv_full/zgurskiy-pravdu-o-chernobylskoy-avarii-v-pervye-dni-znali-vsego-tri-cheloveka-gorbachev-ryzhkov-i-ya-156317.html Валентин Згурський: Правду про чорнобильську аварію в перші дні знали всього три людини: Горбачов, Рижков і я. Інтерв’ю 2013 року. Частини I—III],&amp;nbsp;— ''Гордон'', 27 жовтня 2016 {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; Пасьля ацэнкі маштабаў радыеактыўнага забруджваньня была заплянавана эвакуацыя, але яна была затрымана па рашэньні ўрада СССР і ЦК КПСС.&lt;ref name=&quot;dopovid1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mns.gov.ua/chornobyl/20_year/03/n_report_UA.pdf|title=Національна доповідь «20 років Чорнобильської катастрофи: погляд в майбутнє» (сторінка 8)|accessdate=26 квітень 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304190720/http://www.mns.gov.ua/chornobyl/20_year/03/n_report_UA.pdf|archivedate=4 березень 2016|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Чарнобыльская катастрофа аказала вялікі ўплыў на грамадзка-палітычнае жыцьцё, некаторыя называюць гэта пачаткам канца Савецкага Зьвяза.

Працэс адраджэньня ЎГКЦ пачаўся з сустрэчы Папы Яна Паўла ІІ з Прэзыдэнтам СССР Міхаілам Гарбачовым. На жаль, аднак, пачатак 1990-х гадоў быў адзначаны міжканфэсійнай канфрантацыяй на тле маёмасных спрэчак, ускладненай расколам унутры ўкраінскага праваслаўя.

22 кастрычніка 1989 г. на Саборы сьвятароў і сьвецкіх у Львове было абвешчана адраджэньне Ўкраінскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы. Адроджаную царкву ўзначаліў Іван (Боднарчук), епіскап -фрылянсэр Маскоўскага патрыярхату. 2 кастрычніка 1990 г. улады Ўкраіны афіцыйна зарэгістравалі ЎАПЦ.

16 ліпеня 1990 году абвешчана Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце. 2-17 кастрычніка 1990 г. ва Ўкраіне адбылася [[Рэвалюцыя на граніце|'''Рэвалюцыя на граніце''']], асноўнай мэтай акцыі было не дапусьціць падпісаньня новай зьвязнай дамовы СССР. Патрабаваньні студэнтаў былі задаволены падпісаньнем пастановы Вярхоўнай Рады, якая гарантавала іх выкананьне.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210817153059/https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=402-12 Про розгляд вимог студентів, які проводять голодування … | від 17.10.1990 №&amp;nbsp;402-XII]&lt;/ref&gt;

=== Сучасны (незалежны) пэрыяд (з 1991 г.) ===
{{Глядзіце таксама|Эўрамайдан|Крымскі крызіс (2014)|Вайна на Данбасе}}
Пасьля правалу [[Жнівеньскі путч|жнівеньскага путчу]] 24 жніўня 1991 г. [[Вярхоўная Рада Ўкраіны]] прыняла Акт абвяшчэньня Незалежнасьці Ўкраіны. Тэкст акту быў напісаны й абвешчаны Леўкам Лук’яненкам. Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка спыніла сваё існаваньне, а сучасная [[Украіна|Ўкраіна]] зьявілася на геапалітычнай карце сьвету.

Па выніках Усеўкраінскага рэфэрэндуму 1991 г. 90,32% грамадзянаў Украіны прагаласавалі за Акт незалежнасьці Ўкраіны,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=АКТ ПРОГОЛОШЕННЯ НЕЗАЛЕЖНОСТІ УКРАЇНИ|url=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&amp;I21DBN=EIU&amp;P21DBN=EIU&amp;S21STN=1&amp;S21REF=10&amp;S21FMT=eiu_all&amp;C21COM=S&amp;S21CNR=20&amp;S21P01=0&amp;S21P02=0&amp;S21P03=TRN=&amp;S21COLORTERMS=0&amp;S21STR=Akt_proholoshennia|website=resource.history.org.ua|accessdate=2019-07-29}}&lt;/ref&gt; і быў абраны першы [[прэзыдэнт Украіны]], якім стаў [[Леанід Краўчук]]. На наступны дзень пасьля рэфэрэндуму Ўкраіну прызналі [[Канада]] й [[Польшча]], а да канца студзеня 1992 году — 91 дзяржава.
[[Файл:RIAN archive 52076 Leonid Kravchuk, Stanislav Shushkevich and Boris Yeltsin (cropped).jpg|зьлева|значак|[[Станіслаў Шушкевіч|Шушкевіч]], [[Леанід Краўчук|Краўчук]], [[Барыс Ельцын|Ельцын]] у Белавескай пушчы]]
8 сьнежня ў Белавескай пушчы прэзыдэнт Украіны Леанід Краўчук, прэзыдэнт РСФСР Борыс Ельцын і старшыня Вярхоўнай Рады Рэспублікі Беларусь Станіслаў Шушкевіч падпісалі пагадненьне аб стварэньні [[Садружнасьць незалежных дзяржаваў|Садружнасьці Незалежных Дзяржаваў]]. Але Вярхоўная Рада Ўкраіны не ратыфікавала далучэньне, гэта значыць Украіна не ўваходзіла ў [[Садружнасьць незалежных дзяржаваў|СНД]].&lt;ref&gt;[https://www.radiosvoboda.org/a/ukrayina-dosi-v-snd-chy-ni/30969197.html ''«''Україні не потрібно виходити із СНД — вона ніколи не була і не є зараз членом цієї структури»] ''- [[Клімкін Павло Анатолійович|Павло Клімкін]]''&lt;/ref&gt; Нягледзячы на ​​тое, што ён меў асацыяванае сяброўства, спынены ў 2018 годзе ўказам прэзыдэнта Ўкраіны [[Пятро Парашэнка|Пятра Парашэнкі]].&lt;ref&gt;[https://www.pravda.com.ua/news/2018/05/23/7181076/ Порошенко опублікував указ про вихід України із міжнародних договорів СНД | Українська правда (pravda.com.ua)]&lt;/ref&gt; 25 студзеня 1991 г. Прэзыдэнт СССР [[Міхаіл Гарбачоў]] падаў у адстаўку й быў канчаткова канстатаваны факт роспуску Зьвяза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік.

Пасьля распаду СССР былыя савецкія рэспублікі, у тым ліку й Украіна, трапілі ў глыбокі крызіс, які прывёў да зьбядненьня насельніцтва, гіпэрінфляцыі, масавага беспрацоўя.

У 1992 годзе адбыўся [[Царкоўны раскол ва Ўкраіне|царкоўны раскол]], калі былы [[Мітрапаліт Украіны]] [[Філарэт]] абвесьціў сябе [[Патрыярх Кіеўскі й усёй Украіны|Кіеўскім Патрыярхам]]. [[Кіеўскі патрыярхат]] ня быў вызнаны ніводным зь іншых праваслаўных патрыярхатаў, але быў падтрыманы ўкраінскімі ўладамі.

У 1994 годзе на [[Прэзыдэнцкія выбары ва Ўкраіне 1994 году|датэрміновых прэзыдэнцкіх выбарах]] перамогу атрымаў [[Леанід Кучма]]. Ён кіраваў краінай 10 гадоў шляхам пераабраньня на другі тэрмін.

28 чэрвеня 1996 году Вярхоўная Рада ўхваліла [[Канстытуцыя Ўкраіны|Канстытуцыю Ўкраіны]].

У лістападзе 2004 году адбыліся [[Прэзыдэнцкія выбары ва Ўкраіне 2004 году|прэзыдэнцкія выбары]], на якіх перамогу атрымаў [[Віктар Януковіч]]. Але яго супраціўнік [[Віктар Юшчанка]] не прызнаў вынікі выбараў, заявіўшы аб іх фальсыфікацыі. Яго падтрымалі шырокія колы грамадзтва, асабліва ў заходняй частцы краіны, а таксама ЗША і краіны Эўразьвязу. Юшчанка пачаў кампанію грамадзянскага супраціву, вядомую як [[Аранжавая рэвалюцыя]]. Яе вынікам стала скасаваньне вынікаў выбараў і правядзеньне паўторнага галасаваньня, у якім перамог Юшчанка. Адначасна Вярхоўная Рада ўхваліла зьмены да Канстытуцыі, зьмяніўшы выбарчую сыстэму й пазбавіўшы Прэзыдэнта шэрагу паўнамоцтваў, у тым ліку права фармаваньня ўраду.

У сакавіку 2006 году адбыліся [[Выбары ў Вярхоўную Раду Ўкраіны (2006)|парлямэнцкія выбары]], на якіх найбольшую колькасьць галасоў набрала [[Партыя рэгіёнаў]]. Але партыі «[[Наша Ўкраіна]]» ды [[Усеўкраінскае аб’яднаньне «Бацькаўшчына»]] разам набралі прыкладна такую ж колькасьць галасоў. У выніку вырашальнаю стала пазыцыя больш дробных партыяў. Кааліцыя між «аранжавымі» партыямі не была створаная, а [[Сацыялістычная Партыя Ўкраіны|Сацыялістычная партыя]] [[Аляксандар Мароз|Аляксандра Мароза]] перайшла ад «аранжавага» блёку да Партыі Рэгіёнаў і разам зь імі ды [[Камуністычная партыя Ўкраіны|камуністамі]] стварыла [[Антыкрызісная кааліцыя|Антыкрызісную кааліцыю]]. [[Прэм'ер-міністар Украіны|Прэм’ер-міністрам Украіны]] стаў Віктар Януковіч. У [[травень|траўні]] 2007 году Прэзыдэнт Украіны [[Віктар Юшчанка]] распусьціў [[Вярхоўная Рада Ўкраіны|Вярхоўную Раду Ўкраіны]] і прызначыў [[Выбары ў Вярхоўную Раду Ўкраіны (2007)|датэрміновыя выбары]]. Праз супраціў апазыцыі, гэтыя выбары адбыліся толькі 30 верасьня. Паводле вынікаў гэтых выбараў, у [[Вярхоўная Рада Ўкраіны|Вярхоўнай Радзе Ўкраіны]] была сфармавана кааліцыя з [[Блёк Юліі Цімашэнкі|БЮЦ]] і [[Наша Ўкраіна — Народная Самаабарона|НУ — НС]]. [[Юлія Цімашэнка]] зноў стала прэм’ер-міністрам.
[[Файл:Euromaidan_01.JPG|спасылка=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Euromaidan_01.JPG|справа|значак|Праэўрапейская дэманстрацыя ў Кіеве, 27 лістапада 2013 г.]]
У канцы 2009 году на пасаду прэзыдэнта краіны абраны [[Віктар Януковіч]], які знаходзіўся на гэтай пасадзе з 2010 да пачатку 2014 году. 23 лістапада 2013 году пачаліся акцыі ў знак пратэсту '''[[Эўрамайдан]]''' супраць прыпыненьня тагачасным урадам на чале зь [[Мікола Азараў|Міколам Азаравым]] працэсу асацыяцыі Ўкраіны з [[ЭЗ]], якія праз шэраг жорсткіх урадавых супрацьдзейных актаў і дзеяньняў у сьнежні—студзені перарасьлі ў пратэсты з мэтаю адстаўкі ўраду й прэзыдэнта.

16 студзеня 2014 году былі прынятыя дыктатарскія «законы» з грубым парушэньнем нарматыўных актаў і заканадаўчай працэдуры і, нягледзячы на ​​рэзкую крытыку, падпісаны прэзыдэнтам на наступны дзень, 17 студзеня. Яны былі атрыманы падняцьцем рук, без выкарыстаньня сыстэмы «Рада» і без абмеркаваньня, а іх тэксты сталі даступныя толькі пасьля таго, як за іх прагаласавалі дэпутаты. Гэтыя законы абмяжоўвалі правы грамадзянаў, давалі дзяржаўным уладам больш свабоды для пакараньня пратэстоўцаў і накаваны на крыміналізацыю апазыцыі й грамадзянскай супольнасьці. У выніку бітваў паміж пратэстоўцамі й паліцыяй у лютым 2014 году загінула каля 80 чалавек пачалася '''Рэвалюцыя годнасьці'''.

У лютым 2014 году была вернутая канстытуцыя ўзору 2004 году, якая дазваляла парлямэнцкай большасьцю зацьвердзіць імпічмэнт прэзыдэнта. 23 лютага Вярхоўная Рада абрала выканаўцам абавязкаў прэзыдэнта [[Аляксандар Турчынаў|Аляксандра Турчынава]], датэрміновыя выбары прэзыдэнта прызначаныя на 25 траўня гэтага ж году. Януковіч апынуўся на тэрыторыі Расеі, дзе даў некалькі прэс-канфэрэнцыяў і заявіў, што дагэтуль лічыў сябе прэзыдэнтам і вярхоўным галоўнакамандуючым; у якасьці легітымнага прэзыдэнта ён да самай інаўгурацыі новаабранага прэзыдэнта Парашэнкі (гл. ніжэй) лічыўся Расеяй і некаторымі іншымі краінамі сьвету (напрыклад, [[Вэнэсуэла]]й).

У лютым—сакавіку 2014 году ўзброеныя прарасейскія актывісты пры падтрымцы неідэнтыфікаваных вайскоўцаў (пазьней прызнаных у якасьці расейскіх) пачалі захоп адміністрацыйных будынкаў у Аўтаномнай Рэспубліцы Крым і Севастопалі. У выніку гэтага быў створаны самаабвешчаны ўрад АРК і Севастопалю на чале з Аксёнавым і Чалым адпаведна, на 16 сакавіка іх структурамі быў абвешчаны рэфэрэндум аб статусе АРК і Севастопалю. 17 сакавіка самаабвешчаныя ўлады АРК і Севастопалю аб’явілі, што на рэфэрэндуме большасьць галасоў атрымаў варыянт за ўваходжаньне ў склад Расеі, у гэты ж дзень з тэрыторыяў АРК і Севастопалю была абвешчаная г.зв. Рэспубліка Крым. На наступны дзень прэзыдэнт Расеі Ўладзімер Пуцін, а таксама самаабвешчаныя кіраўнікі Аксёнаў ды Чалы падпісалі пагадненьне аб уваходжаньні Рэспублікі Крым у склад Расеі, яе тэрыторыя Расеяй дэ-факта была падзеленая на два суб’екты фэдэрацыі — [[Рэспубліка Крым|Рэспубліку Крым]] (тэрытарыяльна адпавядае АРК) і места фэдэральнага значэньня Севастопаль (адпавядае ўкраінскай севастопальскай мескай радзе, што не ўваходзіць у АРК). Украінскім заканадаўствам, а таксама большасьцю краінаў сьвету прыход да ўлады Аксёнава й Чалава, рэфэрэндум і фактычная зьмена статусу гэтай украінскай тэрыторыі лічацца незаконнымі.

У канцы лютага 2014 году ў сувязі з імпічмэнтам Януковіча прэзыдэнцкія выбары былі перанесеныя з 2015 году на 25 траўня 2014 году, якія й адбыліся ў гэты тэрмін. Перамогу на выбарах у першым туры (больш за 50%) атрымаў пазапартыйны кандыдат, бізнэсмэн [[Пятро Парашэнка]], інаўгурацыя якога адбылася 7 чэрвеня&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=|загаловак=Парашэнка прыняў прысягу, на інаўгурацыю прыляцеў Лукашэнка. Анлайн|арыгінал=|спасылка=http://nn.by/?c=ar&amp;i=129771|аўтар выданьня=|выданьне=Наша Ніва|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2014|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

Зь лютага—красавіка гэтага ж году ў паўднёва-ўсходніх абласьцях Украіны праводзіліся прарасейскія мітынгі, якія ўрэшце ў красавіку перарасьлі ва ўзброеныя захопы адміністрацыяў Луганскае й Данецкае абласьцей, якія абвясьцілі сябе ўладай гэтых рэгіёнаў, у адказ на што Ўкраіна распачала [[Антытэрарыстычная апэрацыя ва Ўкраіне|антытэрарыстычную апэрацыю]]. 11 красавіка самаабвешчаныя ўлады двух рэгіёнаў абвясьцілі незалежнасьць г.зв. Данецкай і Луганскай народных рэспублік, пасьля чаго быў адзначаны рэзкі рост вайсковага забесьпячэньня сэпаратыстаў, а таксама вялікая прысутнасьць наймітаў з Расеі ў зоне канфлікту, адзначаліся выпадкі агнявой падтрымкі сэпаратыстаў з боку памежных раёнаў Расеі. Цягам антытэрарыстычнай апэрацыі канстытуцыйны лад Украіны адноўлены прыкладна на трох чвэрцях тэрыторыі, раней узятай пад кантроль незаконнымі ўзброенымі прарасейскімі сэпаратысцкімі фармаваньнямі&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=|загаловак=Антытэрарыстычная аперацыя ва Украіне|арыгінал=|спасылка=http://euroradio.fm/antyterarystychnaya-aperacyya-va-ukraine|аўтар выданьня=|выданьне=Эўрарадыё|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2013—2014|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

На датэрміновых прэзыдэнцкіх выбарах у чэрвені 2014 году перамог Пётар Парашэнка, які прывёў краіну ў горшы стан за ўсіх папярэднікаў — парлямэнцкую апазыцыю, эканамічны крызыс, вайну. 20 чэрвеня было абвешчана аднабаковае тыднёвае перамір’е з адначасовым ультыматумам прарасейскім наймітам і мясцовым баевікам пакінуць краіну, пасьля чаго пачалося вызваленьне дзяржавы, якое было сарванае ўжо адкрытай узброенай агрэсыяй Расеі. З дапамогай заходніх краінаў Украіне ўдалося замарозіць вайну на лініі разьмежаваньня, а Расеі замацаваць пастаянны стан нявызначанасьці на Данбасе ў Менскіх пагадненьнях.

Эканамічная частка Пагадненьня аб асацыяцыі паміж Украінай і Эўрапэйскім зьвязам была падпісана 27 чэрвеня 2014 г. прэзыдэнтам Пятром Парашэнкам.&lt;ref name=&quot;EU signs pacts with Ukraine, Georgia and Moldova&quot;&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-28052645 EU signs pacts with Ukraine, Georgia and Moldova], [[BBC News]] (27 June 2014)&lt;/ref&gt; 1 студзеня 2016 году Ўкраіна далучылася да зоны зоны свабоднага разьвіцьця з ЭЗ. Грамадзяне Ўкраіны атрымалі дазвол на бязьвізавы ўезд у Шэнгенскую зону на тэрмін да 90 дзён на працягу любога 180-дзённага пэрыяду 11 чэрвеня 2017 году, а Пагадненьне аб асацыяцыі афіцыйна ўступіла ў сілу 1 верасьня 2017 году.&lt;ref name=&quot;2017-assoc&quot;&gt;{{Cite web|title=European Commission - EU-Ukraine Association Agreement fully enters into force|url=https://europa.eu/rapid/press-release_IP-17-3045_en.htm|website=europa.eu}} (Press release)&lt;/ref&gt;

Значныя дасягненьні на зьнешнепалітычнай арэне: падтрымка антырасейскіх санкцый, атрыманьне бязьвізавага рэжыму з краінамі Эўразьвяза ў спалучэньні зь неабходнасьцю пераадоленьня надзвычай складаных задач унутры краіны. Старыя мясцовыя ўлады таксама не хацелі ніякіх зьменаў: улады былі ачышчаны ад актывістаў антымайдану (люстрацыя), але часткова. Пачалася барацьба з карупцыяй, абмяжоўваючыся прысудамі дробным чыноўнікам і электроннымі дэклярацыямі, а новаствораныя НАБУ і НАЗК адзначыліся скандаламі ў сваёй працы. Судовая рэформа спалучалася з прызначэньнем старых, скампраметаваных судзьдзяў. Расьсьледаваньне злачынстваў супраць жыхароў Майдану зацягнулася. З мэтай процідзеяньня масавай ґлябальнай маскальскай антыўкраінскай прапагандзе ў «інфармацыйнай вайне» было створана Міністэрства інфармацыйнай палітыкі, якое на працягу 5 гадоў, за выключэньнем забароны Лябараторыі Касьперскага, Dr.Web, 1С, Maіl.ru, Яндэкс і маскальскія сацыяльныя сеткі «Укантакце» альбо «Аднакласьнікі» і прапагандысцкія СЬМІ не паказалі эфэктыўнай працы. У 2017 годзе прэзыдэнт падпісаў закон «Аб адукацыі», які сустрэў супраціў прадстаўнікоў нацыянальных меншасьцяў і пасварыўся з урадам Вугоршчыны.

19 мая 2018 г. Парашэнка падпісаў дэкрэт, які ўвёў у дзеяньне рашэньне Нацыянальнага савета па бясьпецы й абароне аб заключным тэрміне ўдзелу Ўкраіны ў статутных органах Садружнасьці Незалежных Дзяржаваў.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://espreso.tv/news/2018/05/19/ukrayina_ostatochno_vyyshla_z_snd|title=Україна остаточно вийшла з СНД|website=espreso.tv|accessdate=2018-05-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.president.gov.ua/news/prezident-pidpisav-ukaz-pro-ostatochne-pripinennya-uchasti-u-47554|title=Президент підписав Указ про остаточне припинення участі України у статутних органах СНД — Офіційне інтернет-представництво Президента України|language=ua|work=Офіційне інтернет-представництво Президента України|accessdate=2018-05-19}}&lt;/ref&gt; Па стане на люты 2019 г. Украіна мінімізавала сваю частку ў Садружнасьці Незалежных Дзяржаваў да крытычнага мінімуму й фактычна завяршыла яе вывад. Вярхоўная Рада Ўкраіны не ратыфікавала доступ, і Ўкраіна ніколі не была членам СНД.&lt;ref&gt;[https://www.radiosvoboda.org/a/ukrayina-dosi-v-snd-chy-ni/30969197.html ''«''Україні не потрібно виходити із СНД — вона ніколи не була і не є зараз членом цієї структури»] ''- [[Клімкін Павло Анатолійович|Павло Клімкін]]''&lt;/ref&gt;
[[Файл:Ukraine_–_NATO_Commission_chaired_by_Petro_Poroshenko_(2017-07-10)_05.jpg|значак|Генэральны сакратар НАТА [[Енс Стольтэнбэрг]] і [[Пятро Парашэнка]], 10 ліпеня 2017 г.]]
21 лютага 2019 году ў '''Канстытуцыю Ўкраіны''' былі ўнесены зьмяненьні, нормы аб стратэгічным курсе Ўкраіны на сяброўства ў Эўрапэйскім зьвязе й НАТА замацаваны ў прэамбуле Асноўнага закона, трох артыкулах і пераходных палажэньнях.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The law amending the Constitution on the course of accession to the EU and NATO has entered into force {{!}} European integration portal|url=https://eu-ua.org/novyny/zakon-pro-zminy-do-konstytuciyi-shchodo-kursu-na-vstup-v-yes-i-nato-nabuv-chynnosti|website=eu-ua.org|language=uk|accessdate=2021-03-23}}&lt;/ref&gt;

Зацягваньне з продажам уласнай кандытарскай фабрыкі ў Ліпецкай вобласьці Расеі, скандал з выкарыстаньнем афшораў для мінімізацыі выплачаных падаткаў (Panamagate) таксама не спрыялі высокаму рэйтынгу прэзыдэнта. Нават гістарычнае [[Наданьне аўтакефаліі Ўкраінскай праваслаўнай царкве|набыцьцё аўтакефаліі]] ад Усяленскага патрыярха [[Барталамей І|Барталамея І]] (Томас) і стварэньне незалежнай [[Праваслаўная царква Ўкраіны|Праваслаўнай Царквы Ўкраіны]] не дапамаглі аднавіць страчаны давер да ўкраінцаў. Гэта быў адзін з самых эфэктыўных пяці гадоў украінскага дзяржаўнага будаўніцтва, але й адзін з самых супярэчлівых, калі прэзыдэнту давялося пераадольваць надзённыя выклікі сучаснасьці, ня ў стане парваць зь мінулым.

21 красавіка 2019 г. у другім туры прэзыдэнцкіх выбараў перамог актор і шоўмэн [[Уладзімер Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]], якому ўдалося кансалідаваць пратэстныя настроі розных палітычных спэктраў вакол уласнай харызматычнай асобы й атрымаць 73,23% галасоў. 20 мая адбылася цырымонія інаўгурацыі, пасьля чаго Зяленскі абвясьціў аб роспуску Вярхоўнай Рады й прызначыў датэрміновыя выбары. Датэрміновыя парлямэнцкія выбары 21 ліпеня дазволілі новастворанай прапрэзыдэнцкай партыі «Слуга народа» атрымаць абсалютную большасьць месцаў упершыню ў гісторыі незалежнай Украіны (248). Сьпікерам парлямэнта абраны старшыня партыі Дзьмітрый Разумкоў. Большасьць змагла сфармаваць урад самастойна, без стварэньня кааліцый, і зацьвердзіць Аляксея Гончарука прэм’ер-міністрам.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Kitsoft|title=Кабінет Міністрів України&amp;nbsp;— Новим Прем'єр-міністром України став Олексій Гончарук|url=https://www.kmu.gov.ua/news/novim-premyer-ministrom-ukrayini-stav-oleksij-goncharuk|website=www.kmu.gov.ua|language=ua|accessdate=2020-07-06}}&lt;/ref&gt; 4 сакавіка 2020 году з -за падзеньня ВУП на 1,5% (замест павелічэньня на 4,5% на момант выбараў) Вярхоўная Рада звольніла ўрад Ганчарука, а Дзяніс Шмыгаль&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2020-03-04|title=Гончарука звільнили з посади прем'єра й відставили весь уряд|language=uk|work=BBC News Україна|url=https://www.bbc.com/ukrainian/news-51734007|accessdate=2020-07-06}}&lt;/ref&gt; стаў новым прэм’ер-міністрам.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Денис Шмигаль – новий прем’єр України|url=http://www.pravda.com.ua/news/2020/03/4/7242529/|website=Українська правда|language=uk|accessdate=2020-07-06}}&lt;/ref&gt;

3 сакавіка 2020 году ва Ўкраіне быў зафіксаваны першы выпадак заражэньня коронавірусам COVІD-19.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Україні зареєстрували перший випадок коронавірусу|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-society/2888412-v-ukraini-zareestruvali-persij-vipadok-koronavirusu.html|website=www.ukrinform.ua|accessdate=2020-07-06|language=uk}}&lt;/ref&gt; Кожны дзень Міністэрства аховы здароўя публікуе новую інфармацыю аб распаўсюджваньні пандэміі. З -за карантынных абмежаваньняў у краіне ўзмацніўся эканамічны крызыс, колькасьць афіцыйна беспрацоўных павялічылася на 67%.

28 ліпеня 2020 г. у [[Люблін]]е [[Летува]], [[Польшча]] й Украіна стварылі ініцыятыву «[[Люблінскі трыкутнік]]», якая накавана на стварэньне далейшага супрацоўніцтва паміж трыма гістарычнымі краінамі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] і далейшую інтэграцыю Ўкраіны й уступленьне ў [[Эўрапейскі Зьвяз|ЭЗ]] і [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТА]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lithuania, Poland and Ukraine Inaugurate ‘Lublin Triangle’|url=https://jamestown.org/program/lithuania-poland-and-ukraine-inaugurate-lublin-triangle/|website=Jamestown}}&lt;/ref&gt;

2 лютага 2021 году ўказ прэзыдэнта забараніў тэлевізійнае вяшчаньне прамаскальскіх тэлеканалаў 112 Ukraіne, NewsOne і ZІK.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №43/2021|url=https://www.president.gov.ua/documents/432021-36441|website=Офіційне інтернет-представництво Президента України|language=ua|accessdate=2021-02-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Зеленський‌ ‌&quot;вимкнув&quot;‌ ‌112,‌ ‌ZIK‌ ‌і‌ ‌NewsOne‌ ‌з‌ ефіру. Що відомо‌|language=uk|work=BBC News Україна|url=https://www.bbc.com/ukrainian/news-55907449|accessdate=2021-02-06}}&lt;/ref&gt; Рашэньнем Савета нацыянальнай бясьпекі й абароны й Указам прэзыдэнта ад 19 лютага 2021 г. былі ўведзеныя санкцыі супраць 8 фізычных і 19 юрыдычных асоб, у тым ліку прамаскальскага палітыка Пуціна й хроснага бацькі Пуціна Віктара Мядзьведчука й яго жонкі Аксаны Марчанка.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №64/2021|url=https://www.president.gov.ua/documents/642021-36753|website=Офіційне інтернет-представництво Президента України|language=ua|accessdate=2021-02-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Зеленський ввів у дію санкції проти Медведчука|url=https://www.pravda.com.ua/news/2021/02/20/7284161/|website=Українська правда|language=uk|accessdate=2021-02-20}}&lt;/ref&gt;

23 лютага 2021 г. ва Ўкраіне былі зарэгістраваны 2 вакцыны супраць коронавірусу: AstraZeneca і Pfіzer — BіoNTech.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=МОЗ: в Україні зареєстрували вакцину Oxford/AstraZeneca (Covishield)|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-ukraina-zareestruvala-vaktsynu-covishield/31116982.html|website=Радіо Свобода|accessdate=2021-02-24|language=uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Україні зареєстрували вакцину Pfizer від COVID-19 – МОЗ|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-zareestrovana-vaktsyna-pfizer/31117706.html|website=Радіо Свобода|accessdate=2021-02-24|language=uk}}&lt;/ref&gt; 24 лютага першы чалавек быў прышчэплены.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Україні вже вакцинували від коронавірусу першу людину: хто отримав щеплення|url=https://tsn.ua/ukrayina/v-ukrayini-vzhe-vakcinuvali-vid-koronavirusu-pershu-lyudinu-hto-neyu-stav-1732645.html|website=ТСН.ua|date=2021-02-24|accessdate=2021-02-24|language=uk}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:Batumi_International_Conference,_on_19_July_2021_03_(cropped).jpg|справа|значак|[[Прэзыдэнт Грузіі|Прэзыдэнт Грузыі]] [[Саламэ Зурабішвілі|Саламе Зурабішвілі]], [[прэзыдэнт Малдовы]] [[Мая Санду]], [[прэзыдэнт Украіны]] [[Уладзімер Зяленскі|Ўладзімір Зяленскі]] й старшыня Эўрапэйскай рады Шарль Мішэль падчас Батумскай міжнароднай канфэрэнцыі 2021 году. У 2014 годзе ЕС падпісаў пагадненьні аб асацыяцыі з усімі трыма дзяржавамі.]]
На саміце ў Брусэлі ў чэрвені 2021 году лідэры НАТА паўтарылі рашэньне, прынятае на саміце ў Бухарэсьце 2008 году, паводле якога Ўкраіна стане членам Альянсу з Плянам дзеяньняў па сяброўстве (ПДЧ) як неад’емнай часткай працэсу й правам Украіны вызначаць сваю будучыню й зьнешняя палітыка, вядома, без умяшаньня звонку.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_185000.htm?selectedLocale=en NATO — News: Brussels Summit Communiqué issued by the Heads of State and Government participating in the meeting of the North Atlantic Council in Brussels 14 June 2021, 14-Jun.-2021]&lt;/ref&gt;

17 мая 2021 году была ўтворана [[Асацыяванае трыа]] шляхам падпісаньня сумеснага мемарандума паміж міністрамі замежных справаў Грузыі, Малдовы й Украіны. Асацыяванае трыа — гэта трохбаковы фармат для пашырэньня супрацоўніцтва, каардынацыі й дыялёгу паміж трыма краінамі (якія падпісалі Пагадненьне аб асацыяцыі з ЭЗ) па пытаньнях агульнага інтарэсу, зьвязаных з эўрапэйскай інтэграцыяй. Усходняга партнэрства й абавязацельстваў па далучэньні да Эўрапэйскага зьвяза.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Україна, Грузія та Молдова створили новий формат співпраці для спільного руху в ЄС|url=https://www.eurointegration.com.ua/news/2021/05/17/7123240/|website=www.eurointegration.com.ua}}&lt;/ref&gt; Па стане на 2021 год, Украіна рыхтуецца афіцыйна падаць заяўку на ўступленьне ў ЭЗ у 2024 годзе, каб далучыцца да Эўрапэйскага Зьвяза ў 2030-я гады.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=У 2024 році Україна подасть заявку на вступ до ЄС|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/2629440-u-2024-roci-ukraina-podast-zaavku-na-vstup-do-es.html|website=www.ukrinform.ua}}&lt;/ref&gt;

== Прыродныя ўмовы ==
Украіна разьмяшчаецца ў паўднёва-заходняй частцы [[Усходне-Эўрапейская раўніна|Усходне-Эўрапейскай раўніны]], на яе тэрыторыі знаходзяцца [[Карпаты|Карпацкія]] (часткова) і [[Крымскія горы]]. Найвышэйшы пункт Украіны — гара [[Гавэрла]] (Карпаты) — 2061 м над узроўнем мора. Найвышэйшая гара Крыму — [[Раман-Кош]] (1545 м).

Найважнейшымі мінэральнымі багацьцямі Ўкраіны зьяўляюцца [[вугаль]] (Данбас), жалезныя (Крывы Рог, Крамянчуг, Запарожжа, Керчанская пярэспа) і марганцавыя (Нікапаль) руды, а таксама руды каляровых мэталаў (Запароская вобласьць). На паўночным усходзе і ў Перадкарпацьці ёсьць радовішчы нафты і газу, а таксама калійных соляў. Хімічная сыравіна прадстаўлена солямі рознага паходжаньня (заліў [[Сіваш]] у Азоўскім моры) і прыроднай серай (Роздал у Львоўскай вобласьці). На поўдні краіны ёсьць вялікія радовішчы крэйды і кааліну.

У кліматычных адносінах раўнінная тэрыторыя Ўкраіны падзяляецца на тры зоны. На поўначы, у Палесьсі, дзе разьмяшчаецца зона зьмешаных лясоў, лета прахалоднае, зіма сьнежная і мяккая. Шырокая паласа лесастэпу, якая ляжыць у цэнтры краіны, адрозьніваецца спрыяльным умерана кантынэнтальным кліматам з прахалоднай зімой і цёплым летам, што робіць гэты рэгіён найболей спрыяльным для пражываньня людзей і вядзеньня гаспадаркі. Разьмешчаная на поўдні зона стэпу адрозьніваецца найбольшай кантынэнтальнасьцю, гарачым сухім летам і маласьнежнай зімой.

Своеасаблівы клімат горных раёнаў Украіны. Паўднёвы бераг Крыму мае субтрапічны міжземнаморскі клімат зь вільготнай зімой і засушлівым летам. Украінскія Карпаты адрозьніваюцца ўмерана кантынэнтальным кліматам зь вільготнай мяккай зімою і негарачым летам. Найбольшая колькасьць ападкаў фіксуецца ў Карпатах (да 2000 мм у год), найменшае ў Заходнім Крыме (каля 300 мм у год).

Галоўная рака Ўкраіны — [[Дняпро]]. Перасякаючы Ўкраіну з поўначы на поўдзень, яна дзеліць краіну на дзьве прыкладна роўныя часткі. Іншыя буйныя рэкі — [[Днестр]] і [[Паўднёвы Буг]]. Праз дэльту [[Дунай|Дунаю]] праходзіць мяжа Ўкраіны з Румыніяй.

На тэрыторыі Ўкраіны знаходзіцца больш за 3 тысячы азёраў, у асноўным дробных, плошчаю да 0,1 км². Большая іх частка разьмешчана ў [[Палесьсе|Палесьсі]], на поўначы краіны. У Адэскай вобласьці, каля Дунаю, знаходзіцца [[прыдунайскія азёры Ўкраіны|група азёраў]], якія сфармаваліся як затопленыя вусьці прытокаў Дунаю. Найбольшае возера Ўкраіны — [[Сасык]] ([[Кундук]]) (210 м²) у [[Адэская вобласьць|Адэскай вобласьці]]. Найглыбейшае возера краіны — [[Сьвіцязь (возера, Украіна)|Сьвіцязь]] (55 м), найбольшае з [[Шацкія азёры|Шацкіх азёраў]], што знаходзяцца ў [[Валынская вобласьць|Валынскай вобласьці]]. На Дняпры створаныя вадасховішчы (Кіеўскае і інш.).

Нягледзячы на сваю шматлікасьць, рэкі Ўкраіны пераважна малаводныя, за выняткам Дняпра, таму краіна адчувае недахоп водных рэсурсаў. Асабліва бедныя воднымі рэсурсамі паўднёвы ўсход Украіны і Крымскі паўвостраў. На горных жа рэках у Карпатах часта здараюцца паводкі.

Дзьве траціны тэрыторыі Ўкраіны пакрытыя ўрадлівымі [[чарназём|чарназёмнымі глебамі]]. На поўначы краіны пераважаюць [[шэрыя лясныя глебы|шэрыя лясныя]] ды [[дзярнова-падзолістыя глебы]], у сухіх стэпах поўдню — [[каштанавыя глебы|каштанавыя]].

На раўніннай частцы краіны выдзяляюцца тры прыродныя зоны: [[лес|лясная]] (на поўначы), [[лесастэп]]авая (у сярэдняй частцы) і [[стэп]]авая (на поўдні).

Лясной зоне ўласьцівыя мяшаныя і шыракалістыя лясы зь [[піхта|белай піхтай]], [[Хвоя звычайная|хвояй]], [[бук]]ам і [[дуб]]ам. У лесастэпах пераважае дуб. У стэпах найбольш пашыраныя [[злакавыя]] травы: [[тыпчак]], [[кавыль]], [[цімафееўка]], [[пырнік]]. У Карпатах расьце бук, дуб, [[елка]], піхта, у Крымскіх гарох — бук, дуб, сасна, [[ядловец]]. На паўднёвым беразе Крыму шмат паркаў з рознымі відамі міжземнаморскай флёры: [[кедр]]ы, [[кіпарыс]]ы і інш.

Ва Ўкраіне жывуць каля 28 тысячаў розных відаў жывёлаў, у тым ліку 101 від [[сысуны|сысуноў]], 350 відаў [[птушкі|птушак]], 21 від [[паўзуны|паўзуноў]], 19 відаў [[земнаводныя|земнаводных]] і больш за 200 відаў [[рыбы|рыб]]. У лясах жывуць [[буры мядзьведзь|мядзьведзі]], [[заяц|зайцы]], [[дзік]]і, [[лісіца|лісіцы]], [[Рысь эўрапейская|рысі]], [[цецярук]]і, [[арлы]], [[ястраб]]ы, [[сава (птушка)|совы]]. У лесастэпах сустракаюцца [[алень|алені]], дзікі, [[воўк|ваўкі]], таксама [[грызуны]]. Для стэпаў найбольш характэрныя грызуны і палявыя птушкі.

Ва Ўкраіне існуюць 16 [[запаведнік]]аў, у якіх захоўваецца прырода ўкраінскіх лясоў, стэпаў і гор. Найбольш вядомыя Асканія-Нова, Украінскі стэпавы, Крымскі.

== Насельніцтва ==

=== Агульныя зьвесткі ===
Агульная колькасьць насельніцтва Ўкраіны, паводле зьвестак [[перапіс насельніцтва ва Ўкраіне (2001)|перапісу 2001 году]], складае 48 млн 457 тыс. чалавек. Гэта на 3 мільёны менш, чым у 1989 годзе, калі праводзіўся [[перапіс насельніцтва ў СССР (1989)|папярэдні перапіс]].

Гарадзкое насельніцтва складае 32,6 млн чалавек або 67,2% ад агульнай колькасьці насельніцтва. Суадносіны між гарадзкім і сельскім насельніцтвам з 1989 году не зьмяніліся.

Колькасьць гарадоў ва Ўкраіне — 454; гэта на 20 болей, чым у 1989 годзе. Ва Ўкраіне 5 [[гарады з насельніцтвам больш за 1 млн жыхароў|гарадоў з насельніцтвам больш за мільён жыхароў]]: [[Кіеў]], [[Харкаў]], [[Дніпро]], [[Данецк]] і [[Адэса]].

Дынаміка зьмены векавога складу насельніцтва за апошняе дзесяцігодзьдзе была абумоўленая зьніжэньнем нараджальнасьці й зьніжэньнем сярэдняй працягласьці жыцьця. Праз гэтыя фактары зьнізілася доля жыхароў як наймалодшага, так і найстарэйшага (больш 80 гадоў) узросту. Адбываецца працэс [[старэньне насельніцтва|старэньня насельніцтва]].

=== Нацыянальны й моўны склад ===
{{Глядзіце таксама|мовы Ўкраіны}}
Нацыянальны склад насельніцтва Ўкраіны ў параўнаньні з 1989 годам зьмяніўся на карысьць тытульнай нацыі: 37,5 млн, або 77,8% жыхароў назвалі сябе [[украінцы|ўкраінцамі]], што на 5% больш, чым у 1989 годзе. Другім па колькасьці народам застаюцца [[расейцы]]: у 2001 годзе іх было 8,3 млн, або 17,3% (у 1989 годзе — 22,1%). Колькасьць [[беларусы|беларусаў]] зьменшылася ў параўнаньні з 1989 годам больш чым на 50%, але яны застаюцца трэцім па колькасьці народам Украіны: 275,8 тыс. жыхароў. Найбольш павялічылася за пэрыяд з 1989 па 2001 год колькасьць [[крымскія татары|крымскіх татараў]]: у 2001 годзе іх было 248,2 тыс. чалавек — гэта ў 5,3 разоў больш, чым у 1989 годзе. Найбольшы адток насельніцтва адбыўся сярод [[габрэі|габрэяў]]: у 2001 годзе іх засталося 103,6 тыс. — амаль у 5 разоў менш, чым у 1989 годзе.

[[Файл:Ukraine census 2001 Ukrainian.svg|міні|240пкс|Доля насельніцтва, якія назвалі [[украінская мова|ўкраінскую мову]] роднай (2001)]]
[[Файл:Map of Ukrainian dialects.png|міні|240пкс|Дыялекты ўкраінскай мовы]]
Усяго паводле зьвестак перапісу 2001 году ва Ўкраіне пражывалі прадстаўнікі 130 розных нацыянальнасьцяў.

Насельніцтва розных нацыянальнасьцяў нераўнамерна разьмеркаванае па тэрыторыі Ўкраіны.

Украінцы складаюць большасьць ва ўсіх рэгіёнах Украіны, акрамя гораду [[Севастопаль|Севастопалю]] (дзе іх 22,4%) і [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Крыму]] (24,3%).

Доля расейскага насельніцтва найбольшая ва ўсходніх і паўднёвых рэгіёнах: Севастопаль — 71,6%, Крым — 58,3%, [[Луганская вобласьць]] — 39%, [[Данецкая вобласьць]] — 38,2%; найменшая — у заходніх рэгіёнах: [[Ровенская вобласьць]] — 2,6%, [[Валынская вобласьць|Валынская]] — 2,4%, [[Івана-Франкоўская вобласьць|Івана-Франкоўская]] — 1,8%, [[Тарнопальская вобласьць|Тарнопальская]] — 1,2%.

Амаль ва ўсіх рэгіёнах Украіны ўкраінцы й расейцы зьяўляюцца дзьвюма найбольшымі паводле колькасьці народамі. Выключэньнямі зьяўляюцца:
* [[Закарпацкая вобласьць]]. Тут другой па колькасьці жыхароў нацыянальнасьцю пасьля ўкраінцаў зьяўляюцца [[вугорцы]]: 151,5 тыс.; гэта 12,1% насельніцтва вобласьці й 97% колькасьці ўкраінскіх вугорцаў. Трэція па колькасьці [[румыны]]: 2,6% насельніцтва вобласьці;
* [[Чарнавіцкая вобласьць]]. Другой і трэцяй па колькасьці насельнікаў нацыянальнасьцямі зьяўляюцца адпаведна румыны (114,6 тыс. — гэта 12,5% насельніцтва вобласьці 76% усіх румынаў Украіны) і [[малдаване]] (67,2 тыс. — 7,3% насельніцтва вобласьці).

Даволі шматнацыянальнай зьяўляецца таксама [[Адэская вобласьць]]. Тут жыве 150,6 тыс. [[баўгары|баўгараў]] (6,1% насельніцтва вобласьці й 74% колькасьці ўкраінскіх баўгараў), 123,7 тыс. малдаванаў (адпаведна 5% і 48%), а таксама 27,6 тыс. [[гагавузы|гагавузаў]] (1,1% і 87%).

У Крыме жыве 98% крымскіх татараў Украіны; тут яны складаюць 12% насельніцтва.

У Данецкай вобласьці пражываюць 77,5 тыс. [[грэкі|грэкаў]] — гэта 85% ўсяго грэцкага насельніцтва Ўкраіны. Тут іх доля складае 1,6%.

67,5% насельнікаў Украіны назвалі [[украінская мова|ўкраінскую мову]] роднай. 29,6% назвалі такой [[расейская мова|расейскую мову]].
Нацыянальны склад насельніцтва, % (паводле перапісаў):
{|class=wikitable
|-
!Народы||2001 г.||1989 г.
|-
|[[Украінцы]]||77,8||72,7
|-
||[[Расейцы]]||17,3||22,1
|-
|[[Беларусы]]||0,6||0,9
|-
|[[Малдаване]]||0,5||0,6
|-
|[[Крымскія татары]]||0,5||0
|-
|[[Баўгары]]||0,4||0,5
|-
|[[Вугорцы]]||0,3||0,4
|-
|[[Румыны]]||0,3||0,3
|-
|[[Палякі]]||0,3||0,4
|-
|[[Габрэі]]||0,2||0,9
|}

[[Украінская мова|Украінскую мову]] ў 2001 годзе назвалі роднаю 67,5% насельніцтва, што на 2,8 адсоткавага пункту больш, чым падчас перапісу 1989 г. [[Расейская мова ва Ўкраіне|Расейскую мову]] вызначылі як родную 29,6% насельніцтва, у параўнаньні зь мінулым перапісам гэты паказчык зьменшыўся на 3,2 пункты. Частка іншых моваў склала 2,9%, апошні паказчык вырас на 0,4 адсоткавага пункту. Украінская мова ў найбольшай ступені распаўсюджаная на захадзе, поўначы, цэнтры краіны, а таксама ў сельскай мясцовасьці ўсходу й поўдня Ўкраіны. У мескай мясцовасьці поўдня й усходу, а таксама сярод расейскай грамады распаўсюджаная расейская мова. Акрамя гэтых моваў, ва Ўкраіне пражываюць вялікія грамады носьбітаў такіх моваў як вугорская, румынская, малдоўская, польская, крымскататарская, баўгарская й беларуская — носьбіты гэтых моваў у асноўным сканцэнтраваныя ля мяжы з уласнымі дзяржавамі (за выключэньнем польскай, баўгарскай і крымскататарскай).

=== Дэмаграфія ===
{{Глядзіце таксама|Сьпіс гарадоў Украіны паводле насельніцтва}}
Украіна перажывае дэмаграфічны крызіс, выкліканы нізкай нараджальнасьцю (9,55 народжаных на 1000 чалавек) і высокай сьмяротнасьцю (15,93 памерлых на 1000 чалавек).

У пэрыяд 1991—2004 імігравала ва Ўкраіну 2,2 млн чалавек, эмігравала 2,5 млн чалавек (у тым ліку 1,9 млн выехала ў іншыя былыя савецкія рэспублікі).

Больш за 2/3 насельніцтва жыве ў гарадох. Найбуйнейшыя гарады: [[Кіеў]], [[Харкаў]], [[Дніпро]], [[Адэса]], [[Данецк]], [[Львоў]]. Самая высокая шчыльнасьць насельніцтва ў [[Данецкая вобласьць|Данецкай]] і [[Днепрапятроўская вобласьць|Днепрапятроўскай абласьцях]].

{| style=&quot;text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%&quot;
|-
! align=center style=&quot;background:#f5f5f5;&quot; | Месца
! align=center style=&quot;background:#f5f5f5;&quot; | Горад
! align=center style=&quot;background:#f5f5f5;&quot; | Вобласьць
! align=center style=&quot;background:#f5f5f5;&quot; | Насельніцтва
! align=center style=&quot;background:#f5f5f5;&quot; | Месца
! align=center style=&quot;background:#f5f5f5;&quot; | Горад
! align=center style=&quot;background:#f5f5f5;&quot; | Вобласьць
! align=center style=&quot;background:#f5f5f5;&quot; | Насельніцтва
! rowspan=11 |
|-
|align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 1 ||align=&quot;left&quot; | '''[[Кіеў]]''' || [[Кіеў]] || 2 611 327
|align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 11 ||align=&quot;left&quot; | '''[[Луганск]]''' || [[Луганская вобласьць|Луганская]] || 463 097
|-
|align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 2 ||align=&quot;left&quot; | '''[[Харкаў]]''' || [[Харкаўская вобласьць|Харкаўская]] || 1 470 902 || align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 12 ||align=&quot;left&quot; | '''[[Макееўка]]''' || [[Данецкая вобласьць|Данецкая]] || 389 589
|-
|align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 3 ||align=&quot;left&quot; | '''[[Дніпро]]''' || [[Днепрапятроўская вобласьць|Днепрапятроўская]] || 1 065 008 || align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 13 || align=&quot;left&quot; | '''[[Сімфэропаль]]''' || [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Крым]] || 358 108 ||
|-
|align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 4 ||align=&quot;left&quot; | '''[[Адэса]]''' || [[Адэская вобласьць|Адэская]] || 1 029 049 || align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 14 ||align=&quot;left&quot; | '''[[Віньніца]]''' || [[Віньніцкая вобласьць|Віньніцкая]] || 356 665 ||
|-
|align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 5 ||align=&quot;left&quot; | '''[[Данецк]]''' || [[Данецкая вобласьць|Данецкая]] || 1 016 194 || align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 15 ||align=&quot;left&quot; | '''[[Севастопаль]]''' || [[Севастопаль]] || 342 451
|-
|align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 6 ||align=&quot;left&quot; | '''[[Запарожжа]]''' || [[Запароская вобласьць|Запароская]] || 815 256 || align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 16 ||align=&quot;left&quot; | '''[[Хэрсон]]''' || [[Хэрсонская вобласьць|Хэрсонская]] || 328 360
|-
|align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 7 ||align=&quot;left&quot; | '''[[Львоў]]''' || [[Львоўская вобласьць|Львоўская]] || 732 818 || align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 17 ||align=&quot;left&quot; | '''[[Палтава]]''' || [[Палтаўская вобласьць|Палтаўская]] || 317 998
|-
|align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 8 ||align=&quot;left&quot; | '''[[Крывы Рог (горад)|Крывы Рог]]''' || [[Днепрапятроўская вобласьць|Днепрапятроўская]] || 668 980 || align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 18 ||align=&quot;left&quot; | '''[[Чарнігаў]]''' || [[Чарнігаўская вобласьць|Чарнігаўская]] || 304 994
|-
|align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 9 ||align=&quot;left&quot; | '''[[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласьць)|Мікалаеў]]''' || [[Мікалаеўская вобласьць|Мікалаеўская]] || 514 136 || align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 19 ||align=&quot;left&quot; | '''[[Чаркасы]]''' || [[Чаркаская вобласьць|Чаркаская]] || 295,414
|-
|align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 10 ||align=&quot;left&quot; | '''[[Марыюпаль]]''' || [[Данецкая вобласьць|Данецкая]] || 492 176 || align=center style=&quot;background:#f0f0f0;&quot; | 20 ||align=&quot;left&quot; | '''[[Сумы]]''' || [[Сумская вобласьць|Сумская]] || 293,141
|-
|colspan=&quot;11&quot; align=center style=&quot;background:#f5f5f5;&quot; |
|}

Дамінуючай рэлігіяй ва Ўкраіне зьяўляецца [[хрысьціянства]]. Большасьць вернікаў належыць да Ўкраінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхату (каля 50%) і Ўкраінскай праваслаўнай царквы Маскоўскага патрыярхату (26,1%). Да Ўкраінскай грэка-каталіцкай царквы належаць 8%, Украінскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы — каля 7%, да Рымска-каталіцкай царквы — 2,2%.

== Узброеныя сілы ==
{{Асноўны артыкул|Узброеныя сілы Ўкраіны}}
Пасьля распаду Савецкага Саюзу і абвяшчэньня ў 1991 годзе незалежнасьці Ўкраіна ўспадкавала адну з найболей магутных груповак войскаў у Эўропе, абсталяваную ядзернай зброяй і досыць сучаснымі ўзорамі ўзбраеньня ды вайсковай тэхнікі. Ядзерная зброя ў 1990-х гадох перададзеная Расеі.

24 жніўня 1991 году Вярхоўная Рада Ўкраіны прыняла рашэньне пра ўзяцьце пад сваю юрысдыкцыю ўсіх разьмешчаных ва Ўкраіне вайсковых фармаваньняў Узброеных Сілаў СССР і пра стварэньне [[міністэрства абароны Ўкраіны]].

== Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел ==
{{Асноўны артыкул|Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Украіны}}
[[Файл:Зміни адміністративного поділу сучасної території України 1921–1994.gif|значак|Зьмены ў адміністрацыйным падзеле тэрыторыі сучаснай Украіны, 1921–1994 гг.]]
Тэрыторыя Ўкраіны ўключае:
* 24 вобласьці
* 1 аўтаномную рэспубліку (Крым)
* 454 гарады, у тым ліку 172 гарады абласнога (рэспубліканскага ў Крыме) падпарадкаваньня й 2 гарады дзяржаўнага падпарадкаваньня (Кіеў і Севастопаль)
* 490 раёнаў
* 118 раёнаў у гарадах
* 889 пасёлкаў гарадзкога тыпу
* 10 272 сельскія рады
* 28 619 населеных пунктаў сельскага тыпу

Найбуйнейшай тэрытарыяльнай адзінкай Украіны зьяўляецца вобласьць. Падобны да абласнога статус мае аўтаномная рэспубліка (Крым) ды гарады дзяржаўнага падпарадкаваньня (Кіеў і Севастопаль), але гэты статус мае асаблівасьці, якія вызначаюцца асобнымі законамі. Аўтаномная Рэспубліка Крым мае ўласную канстытуцыю, якая, у прыватнасьці, вызначае падзел паўнамоцтваў між урадам Украіны і ўрадам аўтаноміі.

Вобласьці, аўтаномная рэспубліка, а таксама буйныя гарады Ўкраіны дзеляцца на раёны. Раёны вобласьцяў і аўтаномнай рэспублікі складаюцца зь сельскіх, мескіх і пасялковых радаў. Апрача таго, вобласьць і аўтаномная рэспубліка маюць гарады абласнога (рэспубліканскага) падпарадкаваньня (вядомыя як мескія рады, ня блытаць зь мескай радай у раёне), што не ўваходзяць у ніводны з раёнаў. Сярэдняя плошча раёну 1200 км², насельніцтва — 52 000 чалавек.

Старшыні абласных і раённых дзяржаўных адміністрацыяў прызначаюцца Прэзыдэнтам Украіны; старшыні гарадзкіх, пасялковых ды сельскіх радаў абіраюцца непасрэдна насельніцтвам адпаведных тэрытарыяльных адзінак. Старшыня (прэм’ер-міністар) Аўтаномнай Рэспублікі Крым прызначаецца Вярхоўнай Радай АРК і ўзгадняецца з Прэзыдэнтам Украіны.

Усяго ва Ўкраіне налічваецца 457 гарадоў, зь якіх 176 — абласнога значэньня, 279 — раённага значэньня і два маюць адмысловы статус. Таксама існуюць 866 пасёлкаў гарадзкога тыпу і 28 552 вёскі.

== Геаграфія ==
[[Файл:Ukraine topo en.jpg|міні|350пкс|Мапа Ўкраіны]]
{{Асноўны артыкул|Геаграфія Ўкраіны}}

Украіна займае плошчу 603,7 тыс. км² і зьяўляецца самай буйной краінай, што цалкам разьмешчаная ў [[Эўропа|Эўропе]] (эўрапейская плошча [[Расея|Расеі]] значна большая, але Расея разьмешчаная ў Эўропе толькі часткова). Плошча тэрытарыяльных вод Украіны — 20 тыс. км². Крайнія пункты Ўкраіны:
* на захадзе: сяло [[Саламонава (сяло)|Саламонава]] бліз гораду [[Чоп]] [[Закарпацкая вобласьць]] (48°25′50″ пн. ш. 22°09′50″ у. д.)
* на ўсходзе: сяло Чырвоная Зорка, [[Луганская вобласьць]] (49°15′33″ пн. ш. 40°11′53″ у. д.)
* на поўначы: сяло Грамяч, [[Чарнігаўская вобласьць]] (52°20′04″ пн. ш. 33°17′19″ у. д.)
* на поўдні: мыс Сарыч, [[Паўднёвы бераг Крыму]] (44°23′14″ пн. ш. 33°44′17″ у. д.)

Геаграфічны цэнтар Украіны знаходзіцца ля мястэчка [[Добравялічкаўка]] [[Кіраваградзкая вобласьць|Кіраваградзкай вобласьці]].

Геаграфічныя суседзі Ўкраіны — [[Расея]], [[Беларусь]], [[Польшча]], [[Славаччына]], [[Вугоршчына]], [[Румынія]] й [[Малдова]]. Агульная працягласьць дзяржаўнай мяжы Ўкраіны — 6500 км. На поўдні Ўкраіна мае выхад да [[Чорнае мора|Чорнага]] й [[Азоўскае мора|Азоўскага]] мораў.

[[Файл:Hoverla.jpg|міні|зьлева|200пкс|Гара [[Гавэрла]] ([[Карпаты]])]]
95% тэрыторыі Ўкраіны займаюць раўніны, у тым ліку 70% — нізіны і 25% — узвышша. На тэрыторыі Ўкраіны знаходзяцца два горныя масівы: [[Карпаты]] й [[Крымскія горы]]. На [[Керчанскі паўвостраў|Керчанскім паўвостраве]] ёсьць брудавыя вулканы. Найвышэйшы пункт Украіны — гара [[Гавэрла]] (Карпаты) — 2061 м над узроўнем мора.

Найглыбейшае возера Ўкраіны — [[Сьвіцязь (возера, Украіна)|Сьвіцязь]] (найбуйнейшае з Шацкіх азёраў, валынскае Палесьсе): 58,4 м. Найбуйнейшае возера Ўкраіны — Сасык (Кундук), Адэская вобласьць: 210 км²

Найдаўжэйшая рака Ўкраіны — [[Дняпро]]: 2285 км, па тэрыторыі Ўкраіны — 981 км. Іншыя буйныя рэкі — [[Днестр]], [[Паўднёвы Буг]]. Гэтыя рэкі належаць да басэйну Чорнага мора. Тэрыторыю Ўкраіны кранаюць таксама басэйны [[Дунай|Дунаю]] (басэйн Чорнага мора), Дону (басэйн Азоўскага мора) ды Заходняга Бугу (басэйн Балтыйскага мора).

== Кухня ==
{{Асноўны артыкул|Украінская кухня}}
[[Файл:Ruskie.jpg|значак|[[Варэнікі]]]]
[[Файл:Borshch2.jpg|зьлева|значак|[[Боршч]] з пампушкамі]]
[[Украінская кухня]]  фармавалася на аснове страваў і прыёмах гатаваньня агульных для ўсіх славянскіх і іншых індаэўрапейскіх народаў.  Украінская кухня налічвае сотні рэцэптаў: [[Боршч|баршчы]] й [[пампушкі]], [[Паляніца|паляніцы]] й [[галушкі]], грыбная юшка, грыбны соўс, [[бануш]], [[варэнікі]] й [[Каўбаса|каўбасы]], [[Смажаніна|пячыстае]] ды напоі з садавіны й [[Мёд|мёду]], вядомыя далёка па-за межамі Ўкраіны. Некаторыя стравы маюць шматвекавую гісторыю, напрыклад, украінскі [[боршч]]. Ужо ў пэрыяд [[Трыпольская культура|трыпольскай культуры]] (5—6 тысячаў гадоў тому), якую прынялі ўсходнія славяне, насельніцтва [[Правабярэжная Ўкраіна|Правабярэжнай Украіны]] вырошчвала [[Збожжа|збожжавыя]] культуры&amp;#x20;— [[Пшаніца|пшаніцу]], [[ячмень]] і [[проса]]&lt;ref name=&quot;УкрСтрави&quot; /&gt;.

== Эканоміка ==
{{Асноўны артыкул|Эканоміка Ўкраіны}}

Паводле структуры СУП асноўную частку эканомікі Ўкраіны складае перапрацоўчая прамысловасьць (40,23% агульнага аб’ёму вырабу СУП). Сельская гаспадарка складае адпаведна 10,58%, транспарт і сувязь — 9,29%, гандаль — 8,83%.

Украіна — індустрыяльна-аграрная краіна. Найбольш разьвітымі галінамі прамысловасьці зьяўляюцца [[мэталюргія]], энэргетыка (маюцца атамныя электрастанцыі і цэлы каскад гідраэлектрастанцыяў на рацэ [[Дняпро]]), машынабудаўніцтва, харчовая, а таксама хімічная і горназдабыўная прамысловасьці (здабыча вуглю, руды).

Найбольш разьвітыя ў эканамічным дачыненьні рэгіёны — Данбас (Данецкая вобласьць і Луганская вобласьць), Прыдняпроўе (Днепрапятроўская вобласьць і Запароская вобласьць), а таксама гарады Кіеў, Харкаў, Адэса і Львоў. Пасьля распаду СССР эканоміка незалежнай Украіны апынулася ў стане крызісу ў выніку разбурэньня каапэрацыі паміж прадпрыемствамі розных рэспублік СССР. Вынікам стала дэіндустрыялізацыя, якая, у адрозьненьне ад заходніх краінаў, ня мела постіндустрыяльнага характару і азначала гаспадарчы заняпад краіны. Заходняя Ўкраіна традыцыйна больш аграрны і турыстычны рэгіён краіны. Чалец Сусьветнай гандлёвай арганізацыі (з траўня 2008).
 
Украіна валодае значнымі запасамі карысных выкапняў, у асноўным гэта вугаль, але ёсьць таксама запасы газу і нафты — Прыкарпацьце і Прычарнаморска-Крымская нафтагазавая вобласьць, уключаючы чарнаморскі шэльф (уласныя рэсурсы нафты пакрываюць унутраныя патрэбнасьці эканомікі на 15—20%, газу — на 25%). У цяперашні час нацыянальная вуглездабыўная прамысловасьць знаходзіцца ў стане крызісу: амаль 70% шахтаў падлягаюць закрыцьцю як стратныя.

Больш за палову тэрыторыі краіны займае ральля, шмат садоў. Спэцыялізацыя сельскай гаспадаркі: вырошчваньне збожжа, цукровых буракоў, сланечніку, на поўдні — садавіны і вінаграду.

Украіна мае шырокія магчымасьці для разьвіцьця індустрыі адпачынку і турызму: курорты на ўзьбярэжжы Чорнага і Азоўскага мораў, мінэральныя крыніцы Карпат і інш. Жамчужынай курортнай гаспадаркі зьяўляецца Паўднёвы бераг Крыму, дзе месьцяцца марскія і горныя курорты.

У 2014 годзе зьнешні доўг Украіны дасягнуў 140 млрд даляраў, што складала 80% [[Сукупны ўнутраны прадукт|сукупнага ўнутранага прадукту]]. Пры гэтым, 8 грамадзянаў Украіны былі [[мільярдэр]]амі&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=[[Аляксандар Шпакоўскі]].|загаловак=Украінскі ўрок|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20140305/1393970245-ukrainski-urok|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=5 сакавіка 2014|нумар=[https://zviazda.by/be/number/41-27651 41 (27651)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2014/03/5sak-2.indd_.pdf 2]|issn=1990-763x}}&lt;/ref&gt;.

=== Рэгіянальны падзел ===
Тэрыторыя Ўкраіны падзяляецца на тры эканамічныя рэгіёны, якія не зьяўляюцца адміністрацыйна-тэрытарыяльнымі адзінкамі краіны:
* усходні (данецка-падняпроўскі). Тут сканцэтраваная асноўная частка цяжкой прамысловасьці, разьмешчаныя найбуйнейшыя прамысловыя цэнтры
* заходне-цэнтральны. Найбольш разьвітая лёгкая й харчовая прамысловасьць
* паўднёвы. Пашыранае судабудаваньне, партовая індустрыя, а таксама рэкрэацыйная дзейнасьць

== Дзяржаўны лад ==
Украіна — парлямэнцкая рэспубліка. Кіраўнік дзяржавы, прэзыдэнт, выбіраецца ўсеагульным галасаваньнем на пяцігадовы тэрмін.

Заканадаўчая галіна ўлады прадстаўлена 450-мясцовым парлямэнтам, [[Вярхоўная Рада Ўкраіны|Вярхоўнай Радай]]. Парлямэнт фармуе ўрад, Кабінэт міністраў, які ўзначальваецца прэм’ер-міністрам.

Вярхоўны суд — вышэйшы орган сыстэмы судоў агульнай юрысдыкцыі. Канстытуцыйны кантроль ажыцьцяўляе Канстытуцыйны суд.

== Культура ==
Для ўкраінскай нацыянальнай культуры вытворнай і базіснай зьяўлецца народная культура, на аснове якое паступова сфармаваліся прафэсійныя навука, літаратура, мастацтва. Адметнасьць украінскай культуры вызначылі таксама геаграфічныя ўмовы, асаблівасьці гістарычнага шляху, а таксама ўзаемадзеяньне зь іншымі этнакультурамі. Важным гістарычным этапам разьвіцьця культуры стала прыняцьце [[хрысьціянства]] ў X стагодзьдзі.

З прычыны цяжкасьцяў гістарычнага шляху Ўкраіны (мангола-татарскае заваяваньне ў XIII стагодзьдзі, польская экспансія ў XIV—XVI стагодзьдзях, залежнасьць ад Расейскай і Аўстрыйскай імпэрыяў у XIX — пачатку XX стагодзьдзя) народная культура адыграла выключную ролю. Гэта адбылося таму, што ў XVI стагодзьдзі, калі фэадальна-баярская знаць успрыняла [[каталіцтва]] й польскую культуру, і да канца XVIII стагодзьдзя, калі вярхушка казацкае старшыны была русіфікаванай, украінскае грамадзтва разьвівалася ў значнай меры без паўнавартаснай нацыянальнай культурнай эліты.

Сапраўднымі творцамі й носьбітамі культуры працягвалі заставацца шырокія масы грамадзтва — сяляне, [[казакі]], рамесьнікі. Украінская культура на працягу доўгіх пэрыядаў сваёй гісторыі разьвівалася як народная. У ёй вялікае месца займалі [[фальклёр]], народныя традыцыі, якія дадавалі ёй асаблівыя зачараваньне й калярыт. Асабліва ярка гэта выявілася ў мастацтве — народных думах, песьнях, танцах, дэкаратыўна-прыкладным мастацтве. Менавіта дзякуючы захоўваньню й працягу традыцыяў, карані якіх паходзяць да культуры [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], сталі магчымымі ўздым украінскай культуры ў XVI—XVII стагодзьдзях і культурнае адраджэньне ў XIX стагодзьдзі.

Разьвіцьцю нацыянальнае культуры сучаснае Ўкраіны перашкаджаюць эканамічныя цяжкасьці, якія краіна перажывае з самага пачатку свайго незалежнага існаваньня. Фінансавыя праблемы не дазваляюць павышаць тыражы ўкраінскіх выданьняў, камэрцыйная літаратура збольшага завозіцца з Расеі.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.president.gov.ua Прэзыдэнт Украіны]
* [http://www.kmu.gov.ua Кабінэт міністраў Украіны]
* [https://web.archive.org/web/20071223190549/http://portal.rada.gov.ua/ Вярхоўная Рада Ўкраіны]

{{Украіна ў тэмах}}
{{Украіна}}
{{Краіны Эўропы}}
{{Краіны праграмы Ўсходняга Партнэрства}}
{{АБСЭ}}
{{Славянскія краіны}}

[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>bi5jbtlmzektp1u98ewnrar03l0img5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Емэн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10107</id>
    <revision>
      <id>2700007</id>
      <parentid>2693969</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T06:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Франак Радзівіл</username>
        <id>96369</id>
      </contributor>
      <origin>2700007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38090" sha1="1yh3shhw00m9xqfdkp6mave9qfyb19p" xml:space="preserve">{{Краіна2
 | СУП ППЗ                               = 65,603 млрд $
 | Год падліку СУП ППЗ                   = 2022
 | Месца паводле СУП ППЗ                 = 111
 | СУП ППЗ на чалавека                   = 2 078 $
 | Год падліку СУП ППЗ на чалавека       = 2022
 | Месца паводле СУП ППЗ на чалавека     = 213
 | СУП намінал                           = 28,134 млрд $
 | Год падліку СУП намінал               = 2022
 | Месца паводле СУП намінал             = 111
 | СУП намінал на чалавека               = 891 $
 | Год падліку СУП намінал на чалавека   = 2022
 | Месца паводле СУП намінал на чалавека = 195
|Лацінка=Jemen}}
'''Рэспу́бліка Е́мэн''' альбо '''Е́мэн''' ({{мова-ar|ٱلْيَمَن}}) — краіна на паўднёвым усходзе [[Азія|Азіі]], мяжуе з [[Саудаўская Арабія|Саудаўскай Арабіяй]] і [[Аман]]ам. На захадзе выходзіць да [[Чырвонае мора|Чырвонага мора]], на поўдні — да [[Адэнская затока|Адэнскай затокі]] [[Індыйскі акіян|Індыйскага акіяну]]. Працягласьць берагавой лініі складае 2000 км&lt;ref&gt;McLaughlin, Daniel (1 February 2008). [https://books.google.com/books?id=eQvhZaEVzjcC «Yemen»]. Bradt Travel Guides. — С. 3. — ISBN 978-1-84162-212-5.&lt;/ref&gt;. З тэрыторыі Емэну можна кантраляваць стратэгічна важную ў міжнародным суднаходзтве [[Баб-эль-Мандэбская пратока|Баб-эль-Мандэбскую пратоку]]. Емэну належыць востраў [[Сакотра]], шэраг іншых астравоў у Адэнскай затоцы і Чырвоным моры. Сталіцай ёсьць горад [[Сана]], насельніцтва якога скаладе больш за 2,5 млн чалавек. Іншымі буйнымі местамі ёсьць [[Адэн]] (каля 863 тысяч чалавек) і [[Гадэйда]] (каля 402 тысяч чалавек), якія маюць марскія порты. Афіцыйнай мовай ёсьць [[арабская мова|арабская]]. У рэспубліцы 22 траўня адзначаецца нацыянальнае сьвята, вядомае як Дзень абвяшчэньня Емэнскай Рэспублікі, бо ў гэты дзень у 1990 годзе шляхам добраахвотнага аб’яднаньня Емэнскай Арабскай Рэспублікі і Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі Емэн. Нацыянальнай валютай ёсьць [[емэнскі рыял]].

Адміністрацыйна Емэн падзяляецца на 19 правінцыяў. Дваццатай самастойнай адміністрацыйнай адзінкай ёсьць сталіца места [[Сана]]. Край ёсьць сябрам [[Арабская ліга|Арабскай лігі]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|Арганізацыі Аб’яднаных Нацыяў]], [[Рух недалучэньня|Руху недалучэньня]] і [[Арганізацыя ісламскага супрацоўніцтва|Арганізацыі ісламскага супрацоўніцтва]]. Емэн належыць да ліку найменей разьвітых краінаў сьвету&lt;ref&gt;[https://www.un.org/development/desa/dpad/least-developed-country-category/ldcs-at-a-glance.html «LDCs at a Glance»]. Economic Analysis &amp; Policy Division. United Nations.&lt;/ref&gt;, бо мае шматлікія сур’ёзныя структурныя перашкоды для ўстойлівага разьвіцьця&lt;ref&gt;[https://www.un.org/development/desa/dpad/least-developed-country-category.html «Least Developed Countries (LDCs)»]. Economic Analysis &amp; Policy Division. United Nations.&lt;/ref&gt;. З 2014 году ў краіне трывае [[Грамадзянская вайна ў Емэне|грамадзянскай вайна]].

== Гісторыя ==
[[Файл:Dar al hajar.jpg|значак|зьлева|Рэзыдэнцыя [[Яг’я Мугамэд Гамід-ад-дын|Яг’і]] блізу [[Сана|Саны]].]]
У 1918 годзе па распадзе [[Асманская імпэрыя|Асманскай імпэрыі]] Паўночны Емэн атрымаў незалежнасьць. Улада перайшла да духоўнага і сьвецкага лідэра Поўначы імама [[Яг’я Мугамэд Гамід-ад-дын|Яг’і]], якому ў выніку ўзброенай барацьбы супраць нутраных і вонкавых праціўнікаў удалося да сярэдзіны 1920-х гадоў аб’яднаць плямёны Паўночнага Емэну ў дзяржаву з сталіцай у месьце [[Сана]]. Яг’я марыў аб стварэньні [[Вялікі Емэн|Вялікага Емэну]] ад [[Асыр]]а да [[Дафар]]у, што ў выніку прывяло яго да канфлікту з [[Ідрысіды|Ідрысідамі]], [[Ібн Сауд]]ам і брытанцамі, якіе мелі пратэктарат у [[Адэн]]е&lt;ref&gt;Massimiliano Fiore (2010). [https://archive.org/details/angloitalianrela00fior «Anglo-Italian Relations in the Middle East, 1922—1940»]. Ashgate Publishing, Ltd. — С. 21. — ISBN 978-0-7546-9747-3.&lt;/ref&gt;. Ідрысіды зьвярнуліся да Ібн Сауда, шукаючы ў яго абароны ад Яг’і. Аднак у 1932 годзе Ідрысіды разарвалі дамову зь Ібн Саудам і вярнуліся да імама Яг’і па дапамогу ўжо супраць самога Ібн Сауда, які пачаў ліквідаваць іхную ўладу і выказаў жаданьне далучыць гэтыя тэрыторыі да сваёй уласнай дзяржавы Саудаўскай Арабіі&lt;ref&gt;Madawi al-Rasheed (2002). «A History of Saudi Arabia». Cambridge University Press. — С. 101. — ISBN 0-521-64412-7.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;reich&quot;&gt;Bernard Reich (1990). «Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary». Greenwood Publishing Group. — С. 509. — ISBN 978-0-313-26213-5.&lt;/ref&gt;. Імам Яг’я запатрабаваў у Ібн Сауда вярнуць усе тэрыяторыі Ідрысідаў&lt;ref name=&quot;reich&quot;/&gt;. У тым жа годзе група лібэралаў з [[Гіджаз]]у ўцякла ў Емэн, дзе аб’ядналася з мэтай зрынуць Ібн Сауда з былога Гашыміцкага каралеўства Гіджаз, якое было скарынае саудаўцамі сямю гадамі раней. Ібн Сауд зьвярнуўся да Брытаніі па дапамогу і брытанскі ўрад высылаў саудыдаў зброю і самалёты&lt;ref&gt;Madawi al-Rasheed (April 2010). «A History of Saudi Arabia». Cambridge University Press. — С. 97. — ISBN 978-0-521-76128-4.&lt;/ref&gt;. Ібн Сауд здушыў паўстаньне ў Асыры ў 1933 годзе, пасьля чаго Ідрысіды ўцяклі ў Сану&lt;ref name=&quot;madawi&quot;&gt;Madawi al-Rasheed (April 2010). «A History of Saudi Arabia». Cambridge University Press. — С. 97. — ISBN 978-0-521-76128-4.&lt;/ref&gt;. Перамовы паміж імамам Яг’я і Ібн Саудам апынуліся безвыніковымі. Пасьля [[Саудаўска-емэнская вайна 1934 году|саудаўска-емэнскай вайны 1934 году]] Ібн Сауд абвесьціў аб спыненьні агню ў траўні 1934 году&lt;ref name=&quot;madawi&quot;/&gt;. Імам пагадзіўся вызваліць саудаўскіх закладнікаў і перадаць Ідрысідаў пад варту [[Саудаўская Арабія|Саудаўскай Арабіі]]. Да таго ж, Емэн саступіў Арабіі тры правінцыі [[Наджран (правінцыя)|Наджран]], Асыр і [[Джазан]] на 20 гадоў&lt;ref&gt;Raymond A. Hinnebusch; Anoushiravan Ehteshami (2002). [https://archive.org/details/isbn_9781588260208 «The Foreign Policies of Middle East States»]. Lynne Rienner Publishers. — С. 262. — ISBN 1-58826-020-8.&lt;/ref&gt;, а таксама склаў з брытанцамі ўгоду, паводле якой ён прызнаў брытанскі сувэрэнітэт над пратэктаратам Адэн на 40 гадоў&lt;ref&gt;Glen Balfour-Paul (1994). «The End of Empire in the Middle East: Britain’s Relinquishment of Power in Her Last Three Arab Dependencies». Cambridge University Press. — С. 60. — ISBN 0-521-46636-9.&lt;/ref&gt;. Тым часам у Адэне, які кіраваўся [[Вялікабрытанія]]й, праз росквіт марскога гандлю значна павялічылася арабскае насельніцтва, якое мігравала сюды, каб працаваць у доках. За часам [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] Адэн павялічыў эканамічны рост і стаў другім паводле загружанасьці портам у сьвеце пасьля [[Нью-Ёрк]]у&lt;ref&gt;Kiren Aziz Chaudhry. «The Price of Wealth: Economies and Institutions in the Middle East». — С. 117.&lt;/ref&gt;. Па ўздыме прафэсійных зьвязаў зьвявіліся першыя прыкметы супраціву акупацыі.

У шэрагах некаторых колаў імамату крыялі ідэі [[арабскі нацыяналізм|арабскага нацыяналізму]]. Яны бачылі адсутнасьць намаганьняў Яг’і ў мадэрнізацыі краіны. У 1962 годзе Яг’я памёр і сталец заняў ягоны сын. У гэты ж час група вайсковых афіцэраў паспрабавалі захапіць уладу, што выклікала грамадзянскую вайну ў Паўночным Емэне&lt;ref&gt;F. Gregory Gause (1990). [https://books.google.com/books?id=0yUzV-g2X2QC «Saudi-Yemeni Relations: Domestic Structures and Foreign Influence»]. Columbia University Press. — С. 60. — ISBN 978-0-231-07044-7.&lt;/ref&gt;. Раялістаў падтрымлівалі Саудаўская Арабія, Вялікабрытанія і [[Ярданія]], якія ў асноўным рабілі пастаўкі зброі і выдаткоўвалі грошы на фінансавую дапамогу, амаль не разгортваючы вайсковыя сілы. У гэты ж час паўстанцаў падтрымліваў [[Эгіпет]], які ня толькі прадаставіў паўстанцам зброю і фінансавую дапамогу, але таксама накіраваў вялікую вайсковыя сілы да ўдзелу ў баях. [[Ізраіль]] таемна пастаўляў зброю раялістам, каб трымаць эгіпецкіх вайскоўцаў занятымі ў Емэне і паменшыць верагоднасьць ініцыяваньня канфлікт на [[Сынайскі паўвостраў|Сынае]]. Пасьля шасьці гадоў грамадзянскай вайны ў лютым 1968 году паўстанцы перамаглі і ўтварылі Емэнскую Арабскую Рэспубліку&lt;ref&gt;Dresch, Paul (2000). [https://books.google.com/books?id=7jxR2q-F3o4C&amp;pg=PA115 «A History of Modern Yemen»]. Cambridge University Press. — С. 115. — ISBN 978-0-521-79482-4.&lt;/ref&gt;.

Натхнёныя рэвалюцыяй на поўначы ў Адэне арабскія сілы пачалі рэвалюцыю супраць Вялікабрытаніі. Паўднёвы Емен здабыў незалежнасьць у 1967 годзе пасьля лютай барацьбы супраць брытанскага каляніялізму. З 1970 году ён пачаў называцца Народна-Дэмакратычная Рэспубліка Емэн з сталіцай у месьце [[Адэн]]. Гэтая дзяржава абвесьціла аб сваім разьвіцьці па шляху [[сацыялізм|сацыялістычнай]] арыентацыі. Адносіны паміж дзьвюма емэнскімі дзяржавамі вагаліся аб мірных да варожых. У 1972 годзе паміж дзяржавамі абдылася вайна, якая была спыненая з дапамогай перамоваў пры пасярэдніцтве [[Арабская ліга|Лігі арабскіх дзяржаваў]], дзе было абвешчана, што аб’яднаньне ў рэшце рэшт адбудзецца. У 1978 годзе прэзыдэнтам ЕАР стаў [[Алі Абдула Салег]]&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14704951 «Yemen profile (timeline)»]. BBC.&lt;/ref&gt;. Тым ня менш, у 1979 годзе баі паміж дзяржавамі аднавіліся&lt;ref name=&quot;bbc&quot;/&gt;. У 1990 годзе ўрады дзьвюх краінаў, нарэшце, дасягнулі поўнага пагадненьня аб аб’яднаньні Емэну, што і адбылося 22 траўня 1990 году. Пасаду прэзыдэнту заняў кіраўнік ЕАР Салег&lt;ref name=&quot;bbc&quot;/&gt;, а былы прэзыдэнт НДРЕ [[Алі Салім аль-Бэйд]] стаў віцэ-прэзыдэнтам аб’яднанае краіны&lt;ref name=&quot;bbc&quot;/&gt;. Быў сфармаваны адзіны парлямэнт і ўзгодненая канстытуцыя адзінства&lt;ref name=&quot;bbc&quot;/&gt;. На парлямэнцкіх выбарах 1993 году, першых пасьля аб’яднаньня, [[Усеагульны народны кангрэс (Емэн)|Усеагульны народны кангрэс]] атрымаў абсалютную большасьць галасоў, здабыўшы 122 месцы з 301 агулам&lt;ref&gt;Nohlen, Dieter; Grotz, Florian; Hartmann, Christof, eds. (2001). [https://books.google.com/books?id=BVFBXa69tWMC&amp;pg=PA309 «Elections in Asia: A data handbook, Volume I»]. Oxford: Oxford University Press. — С. 309—310. — ISBN 978-0-19-924958-9.&lt;/ref&gt;. Пры адсутнасьці моцных дзяржаўных інстытуцыяй палітыка ў Емэне ўяўляла сабой дэ-факта форму сумеснага кіраваньня, дзе існаваў некаторы балянс сілаў паміж канкуруючымі племяннымі, рэгіянальнымі, рэлігійнымі і палітычнымі групамі&lt;ref&gt;Ginny Hill; Peter Salisbury; Léonie Northedge; Jane Kinninmont (2013). [https://www.chathamhouse.org/publications/papers/view/194239 «Yemen: Corruption, Capital Flight and Global Drivers of Conflict»]. Chatham House.&lt;/ref&gt;. Непаразуменьні, якія захоўваліся паміж кіраўнікамі былых частак Емэну прывялі ў траўні 1994 году да грамадзянскае вайны, у якой Сана ў пачатку ліпеня атрымала пераканаўчую перамогу, а лідэрам паўднёваемэнскіх сэпаратыстаў давялося зьбегчы за мяжу. У 2002 годзе яны былі амніставаныя.

[[Рэвалюцыя ў Емэне (2011—2012)|Рэвалюцыя 2011 году]] ў Емэне рушыла ўсьлед за іншымі масавымі пратэстамі [[Арабская вясна|Арабскае вясны]] ў пачатку 2011 году. Першапачаткова паўстаньне было супраць беспрацоўя, эканамічных умоваў і карупцыі, а таксама супраць прапановаў ураду зьмяніць канстытуцыю Емэна, каб сын Салега мог атрымаць у спадчыну пасаду прэзыдэнта. З 2014 году ў краіне пачалася грамадзянская вайна і далейшая саудаўскае ўварваньне ў Емэн. 4 сьнежня 2017 году зрынуты былы прэзыдэнт Алі Абдула Салег, абвінавачаны ў здрадзе, быў забіты хусітамі падчас спробы ўцячы з Саны.

== Палітыка ==
[[Файл:Ali Abdullah Saleh meets Donald H. Rumsfeld at Pentagon 2004.jpg|значак|Былы прэзыдэнт Емэну [[Алі Абдула Салег]], які кіраваў кранай шмат дзесяцігодзьдзяў.]]
Емэн ёсьць прэзыдэнцкай рэспублікай. Канстытуцыя, зацьверджаная 21 траўня 1990 году на паасобных паседжаньнях Заканадаўчай рады ЕАР і Вярхоўнай народнай рады НДРЕ, набыла моц у сілу ў траўні 1991 году. У лютым 2001 году адбыўся ўсенародны рэфэрэндум, на якім былі ўхваленыя папраўкі да канстытуцыі, накіраваныя на ўмацаваньне асабістай улады прэзыдэнта Емэну. Тэрмін ягоных паўнамоцтваў павялічыўся да 7 гадоў (раней — пяць). Паводле канстытуцыі, дзяржаўнай рэлігіяй ёсьць [[іслам]], а [[шарыят]] ёсьць крыніцай заканадаўства. У верасьні 2007 году пры падтрымцы 77,17% выбарнікаў перавыбраны на новы тэрмін падчас прамых выбараў на альтэрнатыўнай аснове. Адзіны кандыдат ад апазыцыйнага блёку «Аблічча Муштарак» [[Файсал Бэн Шамлан]] атрымаў 21,82% галасоў. Цяперашнім прэзыдэнтам краіны з 2012 году ёсьць [[Абд-Рабу Мансур Аль-Гадзі]].

Найвышэйшым заканадаўчым органам ёсьць [[Палата дэпутатаў (Емэн)|Палата дэпутатаў]], якая абіраецца на 6 гадоў і складаецца з 301 сябра. Цяперашні склад парлямэнту абраны 27 красавіка 2003 году на шматпартыйнай аснове. Месцы разьмяркаваліяс наступным чынам, то бок кіроўная партыя УНК — 229 месцаў (76%), «Іслаг» — 46, ЕСП — 7, Насэрысцкая партыя — 3, партыя «Баас» — 2, незалежныя кандыдаты — 14. Маршалкам парлямэнту ў лютым 2008 абраны сябра УНК [[Яг’я Алі Ар-Раі]]. Наступныя выбары павінны былі адбыцца ў красавіку 2009 году, аднак праз шэраг рэвалюцыяў, вайсковых пераваротаў і грамадзянскай вайны выбары з 2003 году больш не праводзіліся.

У адпаведнасьці з рашэньнем лютаўскага рэфэрэндуму 2001 году кансультацыйная рада (Рада Шуры) зьмяніла свой статус, атрымаўшы некаторыя паўнамоцтвы ў галіне заканадаўства. Яна складаецца з 111 сябра, прызначаных на прэзыдэнцкі ўказ. Паводле сутнасьці кансультацыйная рада ёсьць другой палатай парлямэнту і ўпаўнаважаная (разам з Палатай дэпутатаў) прымаць рашэньні паводле пытаньнях, датычных плянаў разьвіцьця краіны, зацьвярджэньня важных міжнародных дамоваў і гэтак далей. У красавіку 2007 году быў сфармаваны новы склад Рады міністраў на чале з прэм’ер-міністрам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Алі Мугамад Мэджавар|Алі Мугамадам Аль-Муджаварам|en|Ali Muhammad Mujawar}}.

У артыкуле нумар 144 канстытуцыі Емэнскай Рэспублікі прадугледжаны прынцып мясцовага самакіраваньня, у адпаведнасьці зь якім кожная адміністрацыйная адзінка валодае адноснай самастойнасьцю і павінна быць прадстаўленая Мясцовай радай (абіраецца прамым і роўным галасаваньнем). На выбарах у мясцовыя рады, якія адбыліся ўвосені 2006 году УНК атрымаў 74% галасоў. У адпаведнасьці з артыкулам нумар 5 канстытуцыі ў краіне дзейнічае шматпартыйная сыстэма. Налічваецца больш за 30 палітычных партыяў і рухаў, хоць афіцыйна зарэгістравана толькі 19. Кіроўнай партыяй ёсьць Ўсеагульны народны кангрэс (УНК), створаны 24 жніўня 1982 году.

Да ліку апазыцыйных сілаў адносяцца блёк «Ліка муштарак», які аб’яднаў «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Іслаг||ru|Ислах}}» (партыя ісламісцкага кшталту, заснаваная 13 верасьня 1990 году прадстаўнікамі «[[Браты-мусульмане|Братоў-мусульманаў]]»), Емэнская сацыялістычная партая, Насэрысцкая партая, Партая арабскага сацыялістычнага адраджэньня «Баас», Партая Аль-Хак, Зьвяз народных сілаў, Емэнскі юніянісцкі блёк, Лібэральная канстытуцыйнуая партая, Лігу сыноў Емэну і іншыя.

У 2007 годзе і ў пачатку 2008 году па паўднёвых правінцыях краіны пракацілася хваля масавых хваляваньняў, пры разгоне якіх загінулі дзясяткі чалавек. Узмацніліся рознагалосьсі ўладаў зь Емэнскай сацпартыяй, якую ўрад вінаваціць у распальваньні сэпаратысцкіх настрояў на поўдні. Лінія нацэленая на ўмацаваньне аўтарытарнага характару ўлады, якая праводзіцца рэжымам пры абвяшчэньні афіцыйнага курсу на дэмакратызацыю, разьвіцьцё інстытуцыяў грамадзянскай супольнасьці. Пры падтрымцы ЗША ў краіне праводзілася кампанія па выяўленьні і нэўтралізацыі суполак «[[Аль-Каіда|Аль-Каіды]]». У ліпені 2007 году ў выніку тэрарыстычнага акту ў правінцыі Марыб, адказнасьць за які ўлады ўсклалі на «Аль-Каіду», загінулі 10 чалавек (у тым ліку 8 гішпанскіх турыстаў і 2 емэнцы).

На сёньня Емэн фактычна разьядананы на некалькі тэрыторыяў. Урад кантралюе большую частку краіны, аднак сталіцу Сану і рэгіёны вакол яе кантралююца паўстанцамі-[[хусіты|хусітамі]]. Таксама ў краіне дзейнічаюць ісламісцкія тэрарыстычныя групоўкі.

== Эканоміка ==
Паводле стану на 2013 год Емэн меў [[Сукупны ўнутраны прадукт|СУП]], разьлічаны паводле [[парытэт пакупніцкай здольнасьці|парытэту пакупніцкай здольнасьці]], роўны 61,63 млрд даляраў ЗША з прыбыткам на душу насельніцтва ў 2500 даляраў. Найбуйнейшай галіной эканомікі ёсьць паслугі (61,4% СУП), за ёй ідуць [[прамысловасьць]] (30,9%) і [[сельская гаспадарка]] (7,7%). Зь іх здабыча [[нафта|нафты]] складае каля 25% СУП і 63% прыбыткаў урада. З таго часу, СУП краіны скараціўся празь несканчоную грамадзянскую вайну, якая трывае з 2014 году.

=== Сельская гаспадарка ===
[[Файл:Coffee Plantation 1.jpg|значак|зьлева|Вырошчваньне [[кава|кавы]] ў Емэне.]]
Асноўнымі сельскагаспадарчымі таварамі, якія вырабляюцца ў краіне, ёсьць [[збожжа]], [[гародніна]], [[садавіна]], [[бабовыя]], [[ката]], [[кава]], [[бавоўна]], [[малочныя прадукты]], рыба, [[мяса]]. Большасьць емэнцаў занятая ў сельскай гаспадарцы. Аднак роля сельскагаспадарчага сэктару абмежаваная праз адносна нізкую долю гэтага сэктару ў СУП краіны і вялікай долі хатніх гаспадарак у Емэне (97%), якія купляюць прадукты харчаваньня&lt;ref&gt;Breisinger, C., Diao, X., Collion, M. H., &amp; Rondot, P. (2011). «Impacts of the triple global crisis on growth and poverty: The case of Yemen». Development Policy Review. 29 (2). — С. 155—184&lt;/ref&gt;. [[Сорга]] ёсьць самай распаўсюджанай культура. Вырошчваюць таксама бавоўну і шмат пладовых дрэваў, найбольш каштоўным зь якіх ёсьць [[манга (садавіна)|манга]]. Вялікай праблемай у Емэне ёсьць вырошчваньне каты, псыхаактыўнай расьліны, якая вылучае стымулятар пры жаваньні. Некаторыя сельскагаспадарчыя мэтады прыводзяць да высушваньня водных аб’ектаў і выцісківаюць жыцьцёва важныя культуры, што прыводзіць да росту цэн на прадукты харчаваньня. Рост коштаў, у сваю чаргу, штурхнае краіну да яшчэ большай [[беднасьць|беднасьці]]&lt;ref&gt;Adam Heffez (23 July 2013). [http://www.foreignaffairs.com/articles/139596/adam-heffez/how-yemen-chewed-itself-dry?cid=soc-facebook-in-snapshots-how_yemen_chewed_itself_dry-122713 «Water Problem due to cultivation of Qat»]. Foreign Affairs.&lt;/ref&gt;. Мясцовыя ўлады на поўначы краіны робяць высілкі з мэтай замяніць палі кату на плянтацыі кавы&lt;ref&gt;[http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2012/1027/Entrepreneur-tries-to-get-Yemenis-buzzing-about-coffee-not-qat «Entrepreneur tries to get Yemenis buzzing about coffee, not qat»]. CSMonitor.&lt;/ref&gt;.

=== Прамысловасьць ===
Прамысловы сэктар Емэну засяроджаны на здабычы сырой нафты і [[нафтаперапрацоўка|нафтаперапрацоўцы]], харчовай прамысловасьці, рамёствах, дробнай вытворчасьці баваўняных тэкстыльных і скураных вырабаў, вырабаў з [[алюмін]]у, камэрцыйнага рамонту караблёў, вытворчасьці [[цэмэнт]]у. У 2013 годзе тэмп росту прамысловай вытворчасьці ў Емэне склаў 4,8%. Край мае вялікія знойдзеныя заклады [[прыродны газ|прыроднага газу]]&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/652831/Yemen «Yemen»]. Encyclopaedia Britannica.&lt;/ref&gt;. Першы ў Емэне завод па вытворчасьці звадкаванага прыроднага газу пачаў працаваць у кастрычніку 2009 году.

== Дэмаграфія ==
Паводле ацэнак на 2018 год, насельніцтва Емэну складае 28 мільёнаў&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210227235642/https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx «Overall total population. World Population Prospects: The 2019 Revision»]. United Nations Department of Economic and Social Affairs.&lt;/ref&gt;, пры гэтым 46% насельніцтва мае 15 ці менш гадоў. Людзей старэйшых за 65 гадоў налічваецца толькі 2,7%. У 1950 годзе ўва абодвух Емэнах налічвалася ўсяго 4,3 мільёны чалавек&lt;ref&gt;[http://www.sabanews.net/en/news85385.htm «The General Census of Population 2004»]. Sabanews.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110624112144/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article3952775.ece «The population explosion on Europe’s doorstep»]. Times.&lt;/ref&gt;. Паводле ацэнак, да 2050 году колькасьць насельніцтва павялічыцца прыкладна да 60 мільёнаў чалавек&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110928034809/http://irinnews.org/Report.aspx?ReportId=79232 «Yemen: Government planning to curb population growth»]. IRIN Middle East.&lt;/ref&gt;. Насельніцтва [[Сана|Саны]] хутка павялічылася, з прыкладна 55 тысячаў у 1978 годзе да амаль 2 мільёнаў чалавек на пачатак XXI стагодзьдзя.

=== Этнічныя групы ===
[[Файл:Yemen ethno 2002.jpg|значак|Этнічная мапа Емэну па стане на 2002 год.]]
Емэнцы пераважна ёсьць [[арабы|арабамі]], але маецца колькі групаў афра-арабаў, выхадцаў з [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]] і эўрапейцы&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20241217084112/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/yemen/ «Yemen»]. Central Intelligence Agency.&lt;/ref&gt;. Емэн ёсьць пераважна племянным грамадзтвам&lt;ref&gt;Flamand, Annasofie; Macleod, Hugh (5 December 2009). [http://www.heraldscotland.com/news/world-news/the-children-of-yemen-s-tribal-war-1.990167 «The children of Yemen’s tribal war»]. The Herald Scotland.&lt;/ref&gt;. Як то ў паўночных, горных рэгіёнах краіны налічваецца каля 400 плямёнаў [[заіды|заідаў]]&lt;ref&gt;Pike, John (5 July 2011). [http://www.globalsecurity.org/military/intro/islam-zaydi.htm «Zaydi Islam»]. Global Security.&lt;/ref&gt;. У гарадзкіх рэгіёнах, як то [[Аль-Агдам]], таксама існуюць спадчынныя каставыя групы&lt;ref&gt;Lehmann, Hermann (1954). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2973326 «Distribution of the sickle cell trait»]. Eugenics Review. 46 (2): 101—121. [[:PMC:2973326|PMC 2973326]]. [[:PMID:21260667|PMID 21260667]].&lt;/ref&gt;. Маюцца емэнцы [[пэрсы]]дзкага паходжаньня. Паводле [[Мукадасі]], пэрсы складалі большасьць насельніцтва [[Адэн]]а ў Х стагодзьдзі&lt;ref&gt;Lawrence G. Potter (2009). [https://books.google.com/books?id=ncfIAAAAQBAJ&amp;pg=PA7 «The Persian Gulf in History»]. — С. 7. — ISBN 978-0-230-61845-9.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pirouz Mojtahed-Zadeh (2013). [https://books.google.com/books?id=EUL8AQAAQBAJ&amp;pg=PA64 «Security and Territoriality in the Persian Gulf: A Maritime Political Geography»]. — С. 64. — ISBN 978-1-136-81717-5.&lt;/ref&gt;. Емэнскія [[габрэі]] калісьці складалі значную меншасьць у Емэне з культурай, адрознай ад іншых габрэйскіх суполак сьвету&lt;ref&gt;[https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Yemen.html «Yemen»]. Jewish Virtual Library.&lt;/ref&gt;. Большасьць зь іх эмігравала ў [[Ізраіль]] у сярэдзіне XX стагодзьдзя пасьля некалькіх [[арабска-ізраільскі канфлікт|арабска-ізраільскіх войнаў]]&lt;ref&gt;[https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/anti-semitism/yemenjews.html «The Jews of Yemen»]. Jewish Virtual Library.&lt;/ref&gt;. Прыкладна 100 тысяч чалавек індыйскага паходжаньня сканцэнтраваныя ў паўднёвай частцы краіны, вакол Адэна, Мукалы, Шыгра, Лагаджы, Мокі і Гадэіды&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110312120804/http://www.eoisanaa.org/NRI.html «Indian Diaspora in Yemen»]. Indian Embassy in Sanaa.&lt;/ref&gt;. Частка інданэзійцаў, малазійцаў і сынгапурцаў арабскага паходжаньня належаць да народнасьці [[гадрамі]], якія паходзяць з паўднёвага Емэну з узьбярэжнага рэгіёну [[Гадрамаўт]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130115173048/http://www.managementtoday.co.uk/news/648273/ «The world’s successful diasporas»]. Management Today.&lt;/ref&gt;. Сёньня ў [[Сынгапур]]ы налічваецца амаль 10 тысяч гадрамі&lt;ref&gt;Ameen Ali Talib (November 1995). [https://web.archive.org/web/20131212053809/http://www.al-bab.com/bys/articles/talib95.htm «Hadramis in Singapore»]. Al-Bab.&lt;/ref&gt;. Гадрамі мігравалі ў Паўднёва-Ўсходнюю Азію, Усходнюю Афрыку і на Індыйскі субкантынэнт. Емэнская народнасьць [[макілы]] яшчэ ў Сярэднявеччы масава мігравала на поўнач Афрыкі, туды дзе сёньня месьцяцца [[Маўрытанія]], [[Марока]] і [[Альжыр]]&lt;ref&gt;[http://countrystudies.us/mauritania/8.htm «Mauritania — Arab invasions»]. Library of Congress Country Studies.&lt;/ref&gt;.

Емэнская дыяспара ў значнай ступені засяроджаная ў суседняй [[Саудаўская Арабія|Саудаўскай Арабіі]], дзе жыва ад 800 тысяч да 1 мільёну емэнцаў&lt;ref&gt;Black, Ian (2 April 2013). [https://www.theguardian.com/world/2013/apr/02/saudi-arabia-expels-yemeni-workers «Saudi Arabia expels thousands of Yemeni workers»]. The Guardian.&lt;/ref&gt;.

=== Рэлігія ===
Дзяржаўнай рэлігіяй ёсьць [[іслам]]. Па канфэсійнай прыкмеце насельніцтва падзяляецца ў асноўным на дзьве прыблізна роўныя па колькасьці групы: сунітаў шафііцкага кшталту і шыітаў-зэйдытаў (якія не прызнаюць шыіцкіх імамаў). Існуюць таксама суполкі [[ісмаіліты|ісмаілітаў]] і [[юдаізм|юдэяў]]. У краіне дзейнічаюць строгія рэлігійныя законы, уключаючы забарону на ўжываньне алькагольных напояў і сьвініны.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* {{Curlie|Regional/Middle_East/Yemen}}.

{{Краіны Азіі}}
{{Емэн у тэмах}}</text>
      <sha1>1yh3shhw00m9xqfdkp6mave9qfyb19p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самалі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22072</id>
    <revision>
      <id>2700006</id>
      <parentid>2612886</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T06:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Франак Радзівіл</username>
        <id>96369</id>
      </contributor>
      <origin>2700006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14550" sha1="gbesifkhigh1qc6cg348bx2j7co0ggb" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні}}
{{Краіна
|Назва                 = Самалі
|НазваЎРоднымСклоне    = Самалі
|НазваНаДзяржаўнайМове = Soomaaliya&lt;br /&gt;الصومال
|Сьцяг              = Flag of Somalia.svg
|Герб               = Coat of arms of Somalia.svg
|НацыянальныДэвіз   = «Soomaaliyeey Toosoow» («Самалі, прачынайся»)
|Месцазнаходжаньне  = Somalia in its region (claimed).svg
|АфіцыйнаяМова      = [[Самалійская мова|самалійская]], [[Арабская мова|арабская]]
|Сталіца            = [[Магадзішу]]
|НайбуйнейшыГорад   = Магадзішу
|ТыпУраду           = [[рэспубліка]]
|ПасадыКіраўнікоў   = [[прэзыдэнт]]&lt;br /&gt;[[прэм’ер-міністар]]
|ІмёныКіраўнікоў    = [[Гасан Шэйх Махмуд]]&lt;br /&gt;[[Абдывэлі Шэйх Ахмэд]]
|Плошча             = 637 657
|МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = 44-е
|АдсотакВады        = 1,6
|ГодАцэнкіНасельніцтва = 2012
|МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = 86-е
|Насельніцтва       = 10 000 000
|ШчыльнасьцьНасельніцтва = 16,12
|ГодАцэнкіСУП       = 2010
|МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = 163
|СУП                = $5,896 млрд
|СУПНаДушуНасельніцтва = $600
|Валюта             = [[Самалійскі шылінг]]
|КодВалюты          = SOS
|ЧасавыПас          = EAT
|ЧасРозьніцаUTC     = +3
|ЧасавыПасУлетку    = 
|ЧасРозьніцаUTCУлетку = +3
|НезалежнасьцьПадзеі= — ад [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Італія|Італіі]]
|НезалежнасьцьДаты  = &lt;br /&gt;26 чэрвеня і 1 ліпеня 1960
|ДзяржаўныГімн      = Qolobaa Calankeed
|АўтамабільныЗнак   = SO
|ДамэнВерхнягаЎзроўню = so
|ТэлефонныКод       = 252
|Дадаткі            = [[Файл:Somalia&amp;land map.png|цэнтар|250пкс|Мапа Самалі]]
|Лацінка=Samali}}
'''Самалі́, Федэратыўная Рэспубліка Самалі''' ({{мова-so|Soomaaliya}}, {{мова-ar|الصومال}} — ''As-Sumal'') — краіна ў паўночна-ўсходняй [[Афрыка|Афрыцы]], разьмешчаная на [[Самалійская паўвыспа|Самалійскай паўвысьпе]]. Мае выхад да [[Індыйскі акіян|Індыйскага акіяна]] і [[Адэнская затока|Адэнскай затокі]]. На паўночным захадзе мяжуе з [[Джыбуці]], на захадзе з [[Этыёпія]]й, на паўднёвым захадзе з [[Кенія]]й. Паўночная частка краіны ў 1991 годзе абвясьціла незалежнасьць пад назвай [[Самалілэнд]], іншая частка краіны аддзялілася пад назвай [[Пунтлэнд]]. Фактычна ў Самалі адсутнічае адзіная дзяржава. Адсутнічаюць інстытуты цэнтральнай дзяржаўнай улады, адзіны ўрад, улада непрызнаных краінаў належыць ўзброеным групоўкам.

== Гісторыя ==

=== Кроніка ===
* У ХІІ—XVI стагодзьдзях на тэрыторыі сучаснага Самалі пэрыядычна ўзьнікалі султанаты. Потым [[Магадзішу]] і некалькі іншых самалійскіх гарадоў трапілі пад уладу Занзабарскага сультана.
* 1887 год — паўночная частка Самалі стала [[Вялікабрытанія|брытанскай]] калёніяй.
* 1889 год — паўднёвая частка Самалі стала [[Італія|італьянскай]] калёніяй.
* 1960 год — Самалі атрымала незалужнасьць, аб’яднаўны дзьве былыя калёніі — Італьянскае і Брытанскае Самалі (Самалілэнд).
* 1962 год — спроба перавароту на поўначы краіны (Самалілэнд), з мэтай аддзяленьня ад Самалі.
* 1969 год — у выніку вайсковага перавароту да ўлады прыйшоў [[Махамэд Сыяд Барэ]], які абвясьціў курс на будаўніцтва сацыялізму.
* 1977 год — [[Самалійска-этыёпская вайна|нападзеньне на Этыёпію]] з мэтай далучэньня да Самалі правінцыі [[Агадэн]], захопленую Этыёпіяй у пачатку [[20 стагодзьдзе|ХХ стагодзьдзя]]. Этыёпскае войска пры дапамозе [[СССР]] разьбіла агрэсараў.
* У 1991 годзе Барэ быў зьвергнуты, Самалі як дзяржава спыніла сваё існаваньне, страціўшы ўсе атрыбуты дзяржаўнай улады, распаўшыся на некалькі частак, якія кантралююца ўзброенымі групоўкамі.
* 1991—1992 гады — адбыўся [[голад]], які каштаваў 300 тыс. чалавечых жыцьцяў. У сьнежні 1992 году ў краіну былі ўведзеныя міратворчыя сілы [[ААН]], якія мусілі абараняць супрацоўнікаў арганізацыяў, разьмяркоўваючых гуманітарную дапамогу, ад дзеяньняў масцовых бандытаў.
* травень 1995 году — міжнародныя войскі былі выведзеныя з краіны.
* 2000 год — адбылася спроба аб’яднаньня краіны, калі прадстаўнікі ўзброеных груповак сабраўшыся ў Джыбуці, выбралі прэзыдэнтам [[Салат Хусана]], аднак частка ўзброеных груповак адмовілася яму падпарадкоўвацца.

== Часы незалежнасьці ==
Самалі атрымала незалежнасьць у 1960 годзе. Адразу пасьля абвяшчэньня незалежнасьці Самалі дыктатарскіх тэндэнцыяў не было. Першым прэзыдэнтам быў абраны Адэн Абдула Асман Даар — нацыянальны лідэр, што ўзначальваў незалежніцкі рух. Валодаючы папулярнасьцю сярод нясельніцтва, Асман Даар не імкнуўся да ўзурпацыі ўлады, і прайграўшы ў 1967 годзе выбары, перадаў уладу пераемніку Абдырашыду Алі Шэрмарку, што само па сабе адметна для Афрыкі. Але разьвіцьцё дэмакратыі было перарванае вайсковым пераваротам 1969 году. Прэзыдэнт Шэрмарк быў застрэлены, а да ўлады прыйшоў генэрал Мухамэд Сыяд Барэ. Гэты пераварот быў выгодны Савецкаму Саюзу.

Барэ распачаў будаўніцтва [[сацыялізм]]у з ісламскай адметнасьцю. Новае кіраўніцтва абвесьціла, што ў краіне будзе пабудаванае грамадзтва працы й сацыяльнай справядлівасьці. Пераварот быў абвешчаны [[рэвалюцыя]]й. Адбылася нацыяналізацыя эканомікі, а таксама была разгорнутая цесная супраца з Савецкім Саюзам. СССР накіраваў у краіну тысячы спэцыялістаў, вайсковых дарадцаў, тэхнічную і матэрыяльную дапамогу. Паступова ўсталяваўся культ правадыра. Ягоныя партрэты вывешваліся на вуліцах побач з партрэтамі Леніна й Маркса, а самога Сыяда Барэ называлі «Настаўнік», «Бацька ведаў», «Пераможны правадыр».

У 1976 годзе ўтвораная «Самалійская рэвалюцыйная сацыялістычная партыя» — адзіная [[палітычная партыя]] ў краіне да 1989 году. Хаця, дзякуючы палітыцы Барэ й падтрымцы СССР, ровень жыцьця ў Самалі быў дастаткова высокі, зьнізілася непісьменнасьць насельніцтва і былі абмежаваныя цяжкія хваробы, сытуацыя зьмянілася ў 1977 годзе.

Гэта было зьвязана з г. зв. «Агадэнскай вайной» з [[Этыёпія]]й за землі, якія ўваходзілі ў склад Этыёпіі. Але насамрэч праблема была ў тым, што да ўлады ў Этыёпіі прыйшоў прасавецкі [[палітычны рэжым]]. Самалі апынулася ў складанай сытуацыі, бо таксама была хаўрусьнікам СССР. З свайго боку, Савецкі Саюз адмоўна адрэагаваў на палітыку Барэ. У выніку той разарваў стасункі з СССР і зьвярнуўся да Захаду ды ісламскага сьвету.

Але параза ў вайне ды спыненьне дапамогі з боку СССР аслабіла рэжым. [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] ў сваю чаргу ня надта імкнуліся дапамагаць Барэ, бо не былі ўпэўненыя ў яго шчырасьці.

Паступова Барэ губляў кантроль над палітычнай сытуацыяй у краіне, якая, нягледзячы на масавыя рэпрэсіі з боку рэжыму, распадалася на кавалкі. У 1991 годзе паўстанцы захапілі сталіцу краіны Магадзішу, а [[дыктатар]] Барэ мусіў быў уцячы на танку з прэзыдэнцкага бункера і папрасіць прытулку ў [[Кенія|Кеніі]]. Потым ён пераехаў ў [[Нігерыя|Нігерыю]], дзе й памёр ад сардэчнага прыступу.

Пасьля зрынаньня Барэ краіна апынулася ў палітычным хаосе. Асобныя тэрыторыі Самалі кантралююць палявыя камандзіры, якія не падпарадкоўваюцца цэнтральнаму кіраўніцтву, калі гэтае часам кіраўніцтва ўзьнікае.

== Палітыка ==
Самалі ня мае агульнанацыянальнай улады. Частка краіны (Самалілэнд), абвясьціла аб сваёй незалежнасьці.

10 кастрычніка 2004 году часовым парлямэнтам быў абраны прэзыдэнтам [[Абдулахі Ахмэт]], лідэр паўночнай правінцыі [[Пунтлэнд]], які карыстаецца падтрымкай Этыёпіі. Сэсія парлямэнту праходзіла ў [[Найробі]], сталіцы суседняй Кеніі.

== Адміністрацыйны падзел ==
Самалі дзеліцца на 19 правінцыяў (''gobolka''):
* [[Аўдал]]
* [[Бакул]]
* [[Банаадзір]]
* [[Бары (правінцыя)|Бары]]
* [[Бэй]]
* [[Галгудуўд]]
* [[Геда]]
* [[Хііраан]]
* [[Джубада Дхексэ]]
* [[Джубана Хус]]
* [[Мудуг]]
* [[Сааксыл]]
* [[Санааг]]
* [[Шабелаха Дхексэ]]
* [[Шабелаха Хус]]
* [[Сул]]
* [[Тогхір]]
* [[Ваквуйі Галбід]]

== Геаграфія ==
Працягласьць мяжы складае 2366 км, зь іх:
* [[Джыбуці]] — 58 км;
* [[Этыёпія]] — 1626 км;
* [[Кенія]] — 682 км.

== Эканоміка ==
Самалі — эканамічна бедная краіна. Ня мае мінэральных рэсурсаў, аснову эканомікі складае качавая [[жывёлагадоўля]]. Каля 80% працаздольнага насельніцтва занята ў [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадарцы]]. Продаж жывёлы і мясапрадуктаў прыносіць краіне больш 80% экспартных паступленьняў. Доля [[прамысловасьць|прамысловасьці]] ў нацыянальнай эканоміцы нязначная.

== Дэмаграфія ==
Насельніцтва краіны складаецца з [[самалійцы|самалійцаў]] (97,3%), [[арабы|арабаў]] (1,2%), народ банту (0,4%). Самалійцы вядуць сваё паходжаньне ад кушытаў. Падзяляюцца на шэсьць родаў: Дзір, Дарод, Ісак, Хавія, Дзігіл, Раханвэйн. Першыя чатыры належаць да групы Самаале (жывёлаводы), астатнія да Сааб (фэрмэры).

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Партал|Афрыка}}

{{Краіны Афрыкі}}</text>
      <sha1>gbesifkhigh1qc6cg348bx2j7co0ggb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2700009</id>
      <parentid>2700006</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:34:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>артаграфія</comment>
      <origin>2700009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14546" sha1="apzkyc87u2qfpvykartr05phy3ka76x" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні}}
{{Краіна
|Назва                 = Самалі
|НазваЎРоднымСклоне    = Самалі
|НазваНаДзяржаўнайМове = Soomaaliya&lt;br /&gt;الصومال
|Сьцяг              = Flag of Somalia.svg
|Герб               = Coat of arms of Somalia.svg
|НацыянальныДэвіз   = «Soomaaliyeey Toosoow» («Самалі, прачынайся»)
|Месцазнаходжаньне  = Somalia in its region (claimed).svg
|АфіцыйнаяМова      = [[Самалійская мова|самалійская]], [[Арабская мова|арабская]]
|Сталіца            = [[Магадзішу]]
|НайбуйнейшыГорад   = Магадзішу
|ТыпУраду           = [[рэспубліка]]
|ПасадыКіраўнікоў   = [[прэзыдэнт]]&lt;br /&gt;[[прэм’ер-міністар]]
|ІмёныКіраўнікоў    = [[Гасан Шэйх Махмуд]]&lt;br /&gt;[[Абдывэлі Шэйх Ахмэд]]
|Плошча             = 637 657
|МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = 44-е
|АдсотакВады        = 1,6
|ГодАцэнкіНасельніцтва = 2012
|МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = 86-е
|Насельніцтва       = 10 000 000
|ШчыльнасьцьНасельніцтва = 16,12
|ГодАцэнкіСУП       = 2010
|МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = 163
|СУП                = $5,896 млрд
|СУПНаДушуНасельніцтва = $600
|Валюта             = [[Самалійскі шылінг]]
|КодВалюты          = SOS
|ЧасавыПас          = EAT
|ЧасРозьніцаUTC     = +3
|ЧасавыПасУлетку    = 
|ЧасРозьніцаUTCУлетку = +3
|НезалежнасьцьПадзеі= — ад [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Італія|Італіі]]
|НезалежнасьцьДаты  = &lt;br /&gt;26 чэрвеня і 1 ліпеня 1960
|ДзяржаўныГімн      = Qolobaa Calankeed
|АўтамабільныЗнак   = SO
|ДамэнВерхнягаЎзроўню = so
|ТэлефонныКод       = 252
|Дадаткі            = [[Файл:Somalia&amp;land map.png|цэнтар|250пкс|Мапа Самалі]]
|Лацінка=Samali}}
'''Самалі́, Фэдэратыўная Рэспубліка Самалі''' ({{мова-so|Soomaaliya}}, {{мова-ar|الصومال}} — ''As-Sumal'') — краіна ў паўночна-ўсходняй [[Афрыка|Афрыцы]], разьмешчаная на [[Самалійская паўвыспа|Самалійскай паўвысьпе]]. Мае выхад да [[Індыйскі акіян|Індыйскага акіяна]] і [[Адэнская затока|Адэнскай затокі]]. На паўночным захадзе мяжуе з [[Джыбуці]], на захадзе з [[Этыёпія]]й, на паўднёвым захадзе з [[Кенія]]й. Паўночная частка краіны ў 1991 годзе абвясьціла незалежнасьць пад назвай [[Самалілэнд]], іншая частка краіны аддзялілася пад назвай [[Пунтлэнд]]. Фактычна ў Самалі адсутнічае адзіная дзяржава. Адсутнічаюць інстытуты цэнтральнай дзяржаўнай улады, адзіны ўрад, улада непрызнаных краінаў належыць узброеным групоўкам.

== Гісторыя ==

=== Кроніка ===
* У ХІІ—XVI стагодзьдзях на тэрыторыі сучаснага Самалі пэрыядычна ўзьнікалі султанаты. Потым [[Магадзішу]] і некалькі іншых самалійскіх гарадоў трапілі пад уладу Занзабарскага сультана.
* 1887 год — паўночная частка Самалі стала [[Вялікабрытанія|брытанскай]] калёніяй.
* 1889 год — паўднёвая частка Самалі стала [[Італія|італьянскай]] калёніяй.
* 1960 год — Самалі атрымала незалужнасьць, аб’яднаўны дзьве былыя калёніі — Італьянскае і Брытанскае Самалі (Самалілэнд).
* 1962 год — спроба перавароту на поўначы краіны (Самалілэнд), з мэтай аддзяленьня ад Самалі.
* 1969 год — у выніку вайсковага перавароту да ўлады прыйшоў [[Махамэд Сыяд Барэ]], які абвясьціў курс на будаўніцтва сацыялізму.
* 1977 год — [[Самалійска-этыёпская вайна|нападзеньне на Этыёпію]] з мэтай далучэньня да Самалі правінцыі [[Агадэн]], захопленую Этыёпіяй у пачатку [[20 стагодзьдзе|ХХ стагодзьдзя]]. Этыёпскае войска пры дапамозе [[СССР]] разьбіла агрэсараў.
* У 1991 годзе Барэ быў зьвергнуты, Самалі як дзяржава спыніла сваё існаваньне, страціўшы ўсе атрыбуты дзяржаўнай улады, распаўшыся на некалькі частак, якія кантралююца ўзброенымі групоўкамі.
* 1991—1992 гады — адбыўся [[голад]], які каштаваў 300 тыс. чалавечых жыцьцяў. У сьнежні 1992 году ў краіну былі ўведзеныя міратворчыя сілы [[ААН]], якія мусілі абараняць супрацоўнікаў арганізацыяў, разьмяркоўваючых гуманітарную дапамогу, ад дзеяньняў масцовых бандытаў.
* травень 1995 году — міжнародныя войскі былі выведзеныя з краіны.
* 2000 год — адбылася спроба аб’яднаньня краіны, калі прадстаўнікі ўзброеных груповак сабраўшыся ў Джыбуці, выбралі прэзыдэнтам [[Салат Хусана]], аднак частка ўзброеных груповак адмовілася яму падпарадкоўвацца.

== Часы незалежнасьці ==
Самалі атрымала незалежнасьць у 1960 годзе. Адразу пасьля абвяшчэньня незалежнасьці Самалі дыктатарскіх тэндэнцыяў не было. Першым прэзыдэнтам быў абраны Адэн Абдула Асман Даар — нацыянальны лідэр, што ўзначальваў незалежніцкі рух. Валодаючы папулярнасьцю сярод нясельніцтва, Асман Даар не імкнуўся да ўзурпацыі ўлады, і прайграўшы ў 1967 годзе выбары, перадаў уладу пераемніку Абдырашыду Алі Шэрмарку, што само па сабе адметна для Афрыкі. Але разьвіцьцё дэмакратыі было перарванае вайсковым пераваротам 1969 году. Прэзыдэнт Шэрмарк быў застрэлены, а да ўлады прыйшоў генэрал Мухамэд Сыяд Барэ. Гэты пераварот быў выгодны Савецкаму Саюзу.

Барэ распачаў будаўніцтва [[сацыялізм]]у з ісламскай адметнасьцю. Новае кіраўніцтва абвесьціла, што ў краіне будзе пабудаванае грамадзтва працы й сацыяльнай справядлівасьці. Пераварот быў абвешчаны [[рэвалюцыя]]й. Адбылася нацыяналізацыя эканомікі, а таксама была разгорнутая цесная супраца з Савецкім Саюзам. СССР накіраваў у краіну тысячы спэцыялістаў, вайсковых дарадцаў, тэхнічную і матэрыяльную дапамогу. Паступова ўсталяваўся культ правадыра. Ягоныя партрэты вывешваліся на вуліцах побач з партрэтамі Леніна й Маркса, а самога Сыяда Барэ называлі «Настаўнік», «Бацька ведаў», «Пераможны правадыр».

У 1976 годзе ўтвораная «Самалійская рэвалюцыйная сацыялістычная партыя» — адзіная [[палітычная партыя]] ў краіне да 1989 году. Хаця, дзякуючы палітыцы Барэ й падтрымцы СССР, ровень жыцьця ў Самалі быў дастаткова высокі, зьнізілася непісьменнасьць насельніцтва і былі абмежаваныя цяжкія хваробы, сытуацыя зьмянілася ў 1977 годзе.

Гэта было зьвязана з г. зв. «Агадэнскай вайной» з [[Этыёпія]]й за землі, якія ўваходзілі ў склад Этыёпіі. Але насамрэч праблема была ў тым, што да ўлады ў Этыёпіі прыйшоў прасавецкі [[палітычны рэжым]]. Самалі апынулася ў складанай сытуацыі, бо таксама была хаўрусьнікам СССР. З свайго боку, Савецкі Саюз адмоўна адрэагаваў на палітыку Барэ. У выніку той разарваў стасункі з СССР і зьвярнуўся да Захаду ды ісламскага сьвету.

Але параза ў вайне ды спыненьне дапамогі з боку СССР аслабіла рэжым. [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] ў сваю чаргу ня надта імкнуліся дапамагаць Барэ, бо не былі ўпэўненыя ў яго шчырасьці.

Паступова Барэ губляў кантроль над палітычнай сытуацыяй у краіне, якая, нягледзячы на масавыя рэпрэсіі з боку рэжыму, распадалася на кавалкі. У 1991 годзе паўстанцы захапілі сталіцу краіны Магадзішу, а [[дыктатар]] Барэ мусіў быў уцячы на танку з прэзыдэнцкага бункера і папрасіць прытулку ў [[Кенія|Кеніі]]. Потым ён пераехаў у [[Нігерыя|Нігерыю]], дзе й памёр ад сэрцавага прыступу.

Пасьля зрынаньня Барэ краіна апынулася ў палітычным хаосе. Асобныя тэрыторыі Самалі кантралююць палявыя камандзіры, якія не падпарадкоўваюцца цэнтральнаму кіраўніцтву, калі гэтае часам кіраўніцтва ўзьнікае.

== Палітыка ==
Самалі ня мае агульнанацыянальнай улады. Частка краіны (Самалілэнд), абвясьціла аб сваёй незалежнасьці.

10 кастрычніка 2004 году часовым парлямэнтам быў абраны прэзыдэнтам [[Абдулахі Ахмэт]], лідэр паўночнай правінцыі [[Пунтлэнд]], які карыстаецца падтрымкай Этыёпіі. Сэсія парлямэнту праходзіла ў [[Найробі]], сталіцы суседняй Кеніі.

== Адміністрацыйны падзел ==
Самалі дзеліцца на 19 правінцыяў (''gobolka''):
* [[Аўдал]]
* [[Бакул]]
* [[Банаадзір]]
* [[Бары (правінцыя)|Бары]]
* [[Бэй]]
* [[Галгудуўд]]
* [[Геда]]
* [[Хііраан]]
* [[Джубада Дхексэ]]
* [[Джубана Хус]]
* [[Мудуг]]
* [[Сааксыл]]
* [[Санааг]]
* [[Шабелаха Дхексэ]]
* [[Шабелаха Хус]]
* [[Сул]]
* [[Тогхір]]
* [[Ваквуйі Галбід]]

== Геаграфія ==
Працягласьць мяжы складае 2366 км, зь іх:
* [[Джыбуці]] — 58 км;
* [[Этыёпія]] — 1626 км;
* [[Кенія]] — 682 км.

== Эканоміка ==
Самалі — эканамічна бедная краіна. Ня мае мінэральных рэсурсаў, аснову эканомікі складае качавая [[жывёлагадоўля]]. Каля 80% працаздольнага насельніцтва занята ў [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадарцы]]. Продаж жывёлы і мясапрадуктаў прыносіць краіне больш 80% экспартных паступленьняў. Доля [[прамысловасьць|прамысловасьці]] ў нацыянальнай эканоміцы нязначная.

== Дэмаграфія ==
Насельніцтва краіны складаецца з [[самалійцы|самалійцаў]] (97,3%), [[арабы|арабаў]] (1,2%), народ банту (0,4%). Самалійцы вядуць сваё паходжаньне ад кушытаў. Падзяляюцца на шэсьць родаў: Дыр, Дарод, Ісак, Хавія, Дзігіл, Раханвэйн. Першыя чатыры належаць да групы Самаале (жывёлаводы), астатнія да Сааб (фэрмэры).

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Партал|Афрыка}}

{{Краіны Афрыкі}}</text>
      <sha1>apzkyc87u2qfpvykartr05phy3ka76x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Народная Воля</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41152</id>
    <revision>
      <id>2700001</id>
      <parentid>2450902</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2700001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17741" sha1="hcmxh7cnad3hoh35coc4ksar2p180g9" xml:space="preserve">{{Газэта
|назва        = Народная Воля
|выява        = Narodnaya volya.jpg|225 пкс
|памер        =
|подпіс       =
|тып          = штодзённая
|фармат       =
|уладальнік   =
|выдавец      = УП «Народная Воля»
|рэдактар     = [[Ёсіф Сярэдзіч]]
|штат         =
|заснаваная   = ліпень 1995
|палітыка     =
|мова         = [[беларуская мова|беларуская]], [[расейская мова|расейская]]
|штаб-кватэра = 220030, [[Менск]], вул. Энгельса, 34а
|наклад       = 26,5 тыс. (2011 г.)
|кошт         = свабодны
|ISSN         = 2071-9647
|сайт         = [http://nv-online.info/ nv-online.info]
}}
{{Іншыя значэньні}}
'''„Наро́дная Во́ля“''' — беларуская грамадзка-палітычная газэта, выдаецца зь ліпеня 1995 году на [[беларуская мова|беларускай]] і [[расейская мова|расейскай]] мовах.

Галоўны рэдактар з моманту заснаваньня — [[Ёсіф Сярэдзіч]].

== Гісторыя ==
Да 1995 г. Ёсіф Сярэдзіч працаваў галоўным рэдактарам «[[Народная Газэта|Народнай Газэты]]» — афіцыйнай газэты [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага савету Рэспублікі Беларусь]] (законнага на той час парляманту). Газэта займала ўмераную цэнтрысцкую пазыцыю, імкнучыся адлюстраваць палітычныя погляды большасьці грамадзян. 17 сакавіка 1995 г. Указам №113 [[Аляксандар Лукашэнка]] прызначыў галоўным рэдактарам «Народнай газэты» Мікалая Галко, не зважаючы на тое, што правам прызначаць галоўнага рэдактара сваёй уласнай газэты валодаў толькі Вярхоўны савет.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220326100934/http://www.library.cjes.ru/online/?a=con&amp;b_id=524&amp;c_id=6168 Взятие СМИ под контроль, нарушение профессиональной самостоятельности редакций]&lt;/ref&gt; Каб выканаць свой грамадзкі абавязак перад чытачамі, Ёсіф Сярэдзіч быў вымушаны стварыць новую газэту «Народная Воля», першы нумар якой выйшаў 11 ліпеня 1995 г. Тымчасам «Народная газэта», перайшоўшы на аднабаковае асьвятленьне грамадзкіх паздеяў, згубіла больш за палову сваіх чытачоў (наклад паменшыўся ад 558,4 тыс. асобнікаў у сакавіку 1995 да 258,1 тыс. у верасьні 2005), значная частка якіх перайшлі на чытаньне «Народнай Волі».

У канцы лістапада 2008 году зьявілася інфармацыя аб тым, што, магчыма, у хуткім часе газэта «Народная Воля» вернецца ў дзяржаўную сетку распаўсюджваньня і падпісныя каталёгі «[[Белпошта|Белпошты]]», а таксама зможа друкавацца ў Беларускім доме друку. І ўжо 25 лістапада газэта заключыла дамовы зь «[[Белсаюздрук]]ам» і «Белпоштай» на распаўсюд выданьня праз розьнічную сетку кіёскаў і па падпісцы. Таксама заключана дамова на друкаваньне газэты ў сталічным Беларускім доме друку.&lt;ref&gt;[[БелаПАН]], [https://web.archive.org/web/20200807204615/https://nn.by/index.php?c=ar&amp;i=21810 «Народная воля», магчыма, зьявіцца ў шапіках ужо пасьлязаўтра]&lt;/ref&gt; Раней выданьне друкавалася ў [[Смаленск]]у.

25 студзеня дырэктару РУП «Белсаюздрук» І. В. Дудзічу быў накіраваны ліст, у якім рэдакцыя з-за просьбаў чытачоў аб немагчымасьці набыць газэту ў розьнічным продажы, заклікала кіраўніцтва [[Белсаюздрук]]у павялічыць колькасьць прадаваных выданьняў да 7500 экзэмпляраў. Але кіраўніцтва РУП «Белсаюздрук» у сваім лісьце заявіла, што не плянуе прымаць у продаж большы наклад.&lt;ref&gt;Народная воля, [https://web.archive.org/web/20110217193858/http://www.nv-online.info/by/151/news/27428/%C2%AB%D0%94%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D1%86%D0%B5-%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%86%D1%8C-%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B6%D1%8B-%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%80-%E2%80%9C%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%96%E2%80%9D!%C2%BB.htm «Дапамажыце набыць свежы нумар „Народнай Волі“!»]&lt;/ref&gt;

== Забароны й рэпрэсіі ==
25 жніўня 2020 году Беларускі дом друку адмовіўся друкаваць свежы нумар «Народнай Волі» быццам з-за паломкі станка&lt;ref&gt;{{Cite web|language=be|url=https://euroradio.fm/trecyaya-gazeta-ne-zmagla-nadrukavacca-u-belruskim-dome-druku|title=Трэцяя газета не змагла надрукавацца ў &quot;Беларускім доме друку&quot;|first=|last=ЕЎРАРАДЫЁ|author=ЕЎРАРАДЫЁ.|date=2020-08-25|publisher=[[Эўрапейскае радыё для Беларусі]]|dead-url=no|archiveurl=https://archive.vn/9V7tA|archivedate=2020-08-26|accessdate=2020-08-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=ЕВРОРАДИО|first=|date=2020-08-25|title=Третья газета не смогла напечататься в &quot;Белорусском доме печати&quot;|url=https://euroradio.fm/ru/tretya-gazeta-ne-smogla-napechatatsya-v-belorusskom-dome-pechati|dead-url=no|archiveurl=https://archive.vn/RH8tC|archivedate=2020-08-26|accessdate=2020-08-26|author=ЕВРОРАДИО.|publisher=[[Эўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru}}&lt;/ref&gt;. У гэтыя ж тэрміны й па той жа прычыне не выйшлі ў сьвет тры нумары «Комсомольской правды в Белоруссии» й па нумару «[[БелГазета|БелГазеты]]» й «Свободных новостей плюс» — усе чатыры газэты асьвятлялі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэсты ў Беларусі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|language=be|url=https://euroradio.fm/belaruski-dom-druku-admoviusya-drukavac-i-numar-svobodnyh-novostey|title=&quot;Беларускі дом друку&quot; адмовіўся друкаваць і нумар &quot;Свободных новостей&quot;|first=|last=ЕЎРАРАДЫЁ|author=ЕЎРАРАДЫЁ.|date=2020-08-25|publisher=[[Эўрапейскае радыё для Беларусі]]|dead-url=no|archiveurl=https://archive.is/2Wds5|archivedate=2020-08-26|accessdate=2020-08-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=ЕВРОРАДИО|first=|date=2020-08-25|title=&quot;Белорусский дом печати&quot; отказался печатать и номер &quot;Свободных новостей&quot;|url=https://euroradio.fm/ru/belorusskiy-dom-pechati-otkazalsya-pechatat-i-nomer-svobodnyh-novostey|dead-url=no|archiveurl=https://archive.is/VKiIL|archivedate=2020-08-26|accessdate=2020-08-26|author=ЕВРОРАДИО.|publisher=[[Эўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

Пасьля «Народная Воля» друкавалася некаторы час у [[Масква|Маскве]], але маскоўская друкарня АТ «{{lang-ru|Прайм принт Москва}}» разарвала дамову з рэдакцыяю, і папяровы выпуск газэты спыніўся&lt;ref name=&quot;сорвала&quot; /&gt;. 13 лістапада 2020 году ўвесь наклад «Народнай Волі» (друкаваўся ў Расеі) быў канфіскаваны з рэдакцыі невядомымі людзьмі, якія не прад'''’'''явілі дакументаў (меркавана сілавікі)&lt;ref&gt;[https://reform.by/179604-siloviki-izymajut-tirazh-narodnoj-voli-v-redakcii Силовики изымают тираж «Народной воли» в редакции]&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, на «Народную волю» падала ў суд «[[Белпошта]]» за непастаўку накладу&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210122041119/https://naviny.media/article/20210104/1609769703-skolko-mozhno-kak-vyzhivayut-negosudarstvennye-gazety «Сколько можно?» Как выживают негосударственные газеты]&lt;/ref&gt;.

Станам на студзень 2021 году з прычыны адмовы беларускіх друкарняў друкаваць, а «[[Белпошта|Белпошты]]» ды «[[Белсаюздрук|Белсаюздруку]]» распаўсюджваць, «Народная Воля» па-ранейшаму не друкуецца&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|language=ru|url=https://www.b-g.by/society/pechatnuyu-versiyu-brestskoy-gazetyi-postigla-uchast-narodnoy-voli-belgazetyi-svobodnyih-novostey-plyus/|title=Печатную версию «Брестской газеты» постигла участь «Народной воли», «БелГазеты», «Свободных новостей Плюс»|first=|last=|work=mediaiq.by|date=2021-01-19|publisher=[[Брестская газета]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210119183837/https://www.b-g.by/society/pechatnuyu-versiyu-brestskoy-gazetyi-postigla-uchast-narodnoy-voli-belgazetyi-svobodnyih-novostey-plyus/|archivedate=2021-01-19|accessdate=2021-01-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|language=ru|url=https://news.tut.by/society/715536.html|title=«Все типографии отказались печатать». «Брестская газета» приостанавливает выпуск бумажной версии|first=|last=|website=|date=2021-01-19|publisher=[[TUT.BY]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210119183420/https://news.tut.by/society/715536.html|archivedate=2021-01-19|accessdate=2021-01-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Чакалася, што з 2 красавіка 2021 году адновіцца выданьне газэты ў папяровым выглядзе, але ААТ «{{lang-ru|Полиграфический комплекс}}», з якой рэдакцыя заключыла дамову, у апошні момант адмовілася друкаваць наклад і вярнула аванс, каб, па словах яго ўладальнікаў, ня страціць бізнэс: на маскоўскую друкарню «наехалі на вельмі высокім узроўні»&lt;ref name=&quot;сорвала&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-04-02|title=«Наехали на очень высоком уровне»: московская типография сорвала выход свежего номера «Народной Воли»|url=https://nn.by/?c=ar&amp;i=270808&amp;lang=ru|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210404081035/https://nn.by/?c=ar&amp;i=270808&amp;lang=ru|archivedate=2021-04-04|accessdate=2021-04-04|website=|publisher=[[Наша Ніва]]|language=ru}}&lt;/ref&gt;. Газэта выходзіць толькі ў фармаце [[PDF|.pdf]]&lt;ref name=&quot;сорвала&quot; /&gt;.

У чэрвені 2021 году з факультэту журналістыкі [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт|БДУ]] адлічылі Глафіру Жук, бо дзяўчына ня здала сэсію, увесь час якой яна была за кратамі&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-06-29|title=Журналістку Глафіру Жук адлічылі з факультэту журналістыкі БДУ|url=https://belaruspartisan.by/bel/life/538935/|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210630082217/https://belaruspartisan.by/bel/life/538935/|archivedate=2021-06-30|accessdate=2021-06-30|website=|publisher=[[Беларускі партызан]]|language=be}}&lt;/ref&gt;. Як журналістка «Народнай Волі» ў траўні 2021 году яна асьвятляла [[Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ|справу студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ]] ў Доме правасудзьдзя ў Менску, але за гэта яе 29 траўня затрымалі, абвінавацілі ў несанкцыянаваным пікеце й асудзілі на 30 сутак&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-06-28|title=Задержали в салоне красоты, всю камеру отправили в карцер. Журналистка Глафира Жук рассказала о 30 сутках на Окрестина|url=https://nn.by/?c=ar&amp;i=275168&amp;lang=ru|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210628163522/https://nn.by/?c=ar&amp;i=275168&amp;lang=ru|archivedate=2021-06-28|accessdate=2021-06-30|website=|publisher=[[Наша Ніва]]|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

У 2021 годзе [[Белпошта]] па пазове аб страчанай выгадзе ад нерэалізаваных накладаў выйграла суд у газэты, якую перасталі друкаваць у Беларусі й Расеі: эканамічны суд Менску задаволіў патрабаваньні на агульную суму на больш чым 108000 [[Беларускі рубель|BYN]]&lt;ref&gt;{{Cite web|language=ru|url=https://ej.by/news/sociaty/2021/10/28/bez-viny-vinovatye-belpochta-otsudila-u-narodnoy-voli-100.html|title=Без вины виноватые. «Белпочта» отсудила у «Народной воли» 100 тысяч рублей|website=|publisher=ej.by|archiveurl=https://archive.md/4JRRk|archivedate=2021-10-28|accessdate=2021-10-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Скаргі ==
6 красавіка 2010 г. старшыня менскай суполкі [[Беларускае грамадзкае аб’яднаньне вэтэранаў|Беларускага грамадзкага аб’яднаньня вэтэранаў]] [[Анатоль Адоньеў]] заявіў аб скажэньні рэчаіснасьці цьверджаньнем быццам гаўляйтэр [[Вільгельм Кубэ|Кубэ]] «мяккі [[Лібэралізм|лібэрал]]»&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Беларускія вэтэраны пікетавалі рэдакцыю газэты «Народная воля» ў абарону гістарычнай праўды аб партызанскім руху |спасылка=http://news.belta.by/by/print?id=513518|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=6 красавіка 2010|дата доступу=1 жніўня 2013}}&lt;/ref&gt; ва ўрыўку кнігі Ільлі Копыла «Нябышына. Вайна»&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=[[Ільля Копыл]].|частка=|загаловак=Нябышына. Вайна|арыгінал=|спасылка=http://publisher-khursik.iatp.by/IMAGES/kopyl.pdf|адказны=|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Віктар Хурсік]]|год=2009|том=|старонкі=|старонак=128|сэрыя=|isbn=978-985-6888-22-2|наклад=100}}&lt;/ref&gt;, выдадзеным газэтай 15 сакавіка&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Ільля Копыл.|загаловак=Нябышына. Вайна (частка 6)|спасылка=http://www.nv-online.info/by/56/300/10532?tpl=127|выданьне=Народная воля|тып=[[газэта]]|год=15 сакавіка 2010|нумар=40-41 (3170-3171)|старонкі=5-6|issn=2071-9647}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20080704145231/http://nv-online.info/ Афіцыйны сайт]
* [https://web.archive.org/web/20150606155253/http://otzyvy.by/pecatnye_izdanija/3374.html Водгукі на газэту «Народная Воля»]{{ref-ru}} на сайце [[Otzyvy.by]]

{{Накід:Пэрыёдыка}}

[[Катэгорыя:Беларускія газэты]]
[[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1995 годзе]]
[[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Вольная прэса Ўсходняй Эўропы»]]</text>
      <sha1>hcmxh7cnad3hoh35coc4ksar2p180g9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Польская Народная Рэспубліка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55566</id>
    <revision>
      <id>2700030</id>
      <parentid>2634481</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:19:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2700030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24750" sha1="huwzirkeadb3jeefvibrwqdnmnohibt" xml:space="preserve">{{Краіна
|Назва                           = Польская Народная Рэспубліка
|НазваЎРоднымСклоне              = Польскай Народнай Рэспублікі
|НазваНаДзяржаўнайМове           = Polska Rzeczpospolita Ludowa (1945—1952 Rzeczpospolita Polska)
|Сьцяг                           = Flag of Poland.svg{{!}}border
|Герб                            = Coat of arms of Poland (1955-1980).svg
|НацыянальныДэвіз                = 
|Месцазнаходжаньне               = LocationPROP.png
|АфіцыйнаяМова                   = [[Польская мова]]
|Сталіца                         = [[Варшава]]
|НайбуйнейшыГорад                = 
|ТыпУраду                        = 
|ПасадыКіраўнікоў                = 
|ІмёныКіраўнікоў                 = 
|Плошча                          = 322 577
|МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы       = 68
|АдсотакВады                     = 
|ГодАцэнкіНасельніцтва           = 1989
|МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = 32
|Насельніцтва                    = каля 38 млн
|ШчыльнасьцьНасельніцтва         = 125
|ЭтнічныСклад                    = 
|КанфэсійныСклад                 = 
|Пісьменнасьць                   = 
|ГодАцэнкіСУП                    = 
|МесцаЎСьвецеПаводлеСУП          = 
|СУП                             = 
|СУПНаДушуНасельніцтва           = 
|Валюта                          = [[Польскі злоты]]
|КодВалюты                       = 
|ЧасавыПас                       = 
|ЧасРозьніцаUTC                  = 
|ЧасавыПасУлетку                 = 
|ЧасРозьніцаUTCУлетку            = 
|НезалежнасьцьПадзеі             = 
|НезалежнасьцьДаты               = 1918—1939
|ДзяржаўныГімн                   = Mazurek Dąbrowskiego
|АўтамабільныЗнак                = PL
|ДамэнВерхнягаЎзроўню            = 
|ТэлефонныКод                    = 48
|Дадаткі                         = 
|Лацінка=Polskaja Narodnaja Respublika}}
'''По́льская Наро́дная Рэспу́бліка''' ({{мова-pl|Polska Rzeczpospolita Ludowa}}) — афіцыйная назва [[Польшча|Польшчы]] ў пэрыяд з 1952 па 1989 год. Да гэтага ў 1945—1952 гадах тое ж самае дзяржаўнае ўтварэньне функцыянавала як суб’ект міжнароднага права пад назваю '''Польская Рэспубліка'''.

== Дзяржаўны лад ==
Польская Народная Рэспубліка — дзяржава [[сацыялізм|сацыялістычнага]] тыпу. [[Канстытуцыя Польскай Народнай Рэспублікі|Канстытуцыя ПНР]] была прынята 22 ліпеня 1952 году (часавая канстытуцыя — у 1947 году), істотныя папраўкі былі занесены ў 1976 годзе. Калектыўным урадам дзяржавы да 1989 году была Дзяржаўная рада, затым аднаасобным — прэзыдэнт.

Вядучую ролю ў краіне гуляла камуністычная [[Польская аб’яднаная працоўная партыя]] (ПАПП). Іншыя партыі — Аб’яднаная сялянская партыя і Дэмакратычная партыя — уваходзілі ва ўзначаленую ПАПП кааліцыю (з 1952 — Народны фронт, з 1956 — Фронт нацыянальнага адзінства, з 1983 — [[Патрыятычны рух нацыянальнага адраджэньня]]).

У 1965—1980 у краіне дзейнічала парлямэнцкая апазыцыя — [[Знак (асацыяцыя)|Асацыяцыя «Знак»]].

Польшча была першаю сацыялістычнаю краінаю, у якой былі створаны інстытуты Канстытуцыйнага суду (1986) і амбудсмэна (1988).

== Партыі ==
* [[Польская аб’яднаная працоўная партыя]] — паўстала ў выніку аб’яднаньня ППС-Рэвалюцыйнае Фракцыі і Польскае Працоўнае Партыі, якая зьяўлялася па сутнасьці адноўленаю Камуністычнаю Партыяю Польшчы ўзьніклае ў 1919 годзе шляхам аб’яднаньня Сацыял-Дэмакратыі Каралеўства Польшчы і Літвы і ППС-Лявіцы
* [[Аб'яднаная Сялянская Партыя]] — утварылася ў 1949 годзе шляхам зьліцьця Польскае Сялянскае Партыі (утварылася ў 1931 годзе шляхам выйсьця часткі чальцоў са Строньніцтва людове) і Строньніцтва людове, якая ўтварылася шляхам аб’яднаньня ПСЛ-«Пяст» (утварылася ў 1913 годзе шляхам выйсьця правага крыла зь першае Польскае Сялянскае Партыі), [[ПСЛ-«Вызваленьне»]] (партыя паўстала ў 1915 годзе шляхам выйсьця правага крыла з ПСЛ-Левіцы) і Строньніцтва хлопске (утварылася ў 1926 годзе шляхам выйсьця левага крыла з партыі ПСЛ-«Вызваленьне»).
* [[Дэмакратычная Партыя (Польшча)|Дэмакратычная партыя]] заснавана ў 1939 годзе

== Гісторыя ==
=== Заснаваньне ===
Саюзьнікі [[СССР]], зразумеўшы, што настаяць на вяртаньні ўлады ў Польшчы [[Польскі ўрад у выгнаньні|Лёнданскаму ўраду]] не атрымаецца, на [[Ялцінская канфэрэнцыя|Ялцінскай канфэрэнцыі]] пайшлі на кампрамісны варыянт, паводле якога фармаваўся ўрад з удзелам як лёнданскіх, так і люблінскіх палякаў, які павінен быў правесьці вольныя выбары. Аднак «Часавы ўрад нацыянальнага адзінства», сфармаваны ў чэрвені 1945 году і прызнаны саюзьнікамі, дэ-факта апынуўся пад камуністычным кантролем, і выбары, праведзеныя ім у студзені 1947 году, зрабілі легальным рэжым, які ўсталяваўся ў Польшчы які ўзначальваўся [[Польская аб’яднаная працоўная партыя|Польскаю аб’яднанаю працоўнаю партыяю]] пад кіраўніцтвам сталініста [[Баляслаў Бярут|Баляслава Бярута]]. У [[Лёндан]]е да 1990 году працягваў існаваць польскі ўрад у выгнаньні.

Падчас вайны ў Польшчы адбываліся масавыя забойствы габрэйскага насельніцтва як нацыстамі, так і часткаю нацыяналістычнага польскага падпольля. Апошні буйны габрэйскі пагром адбыўся ў 1946 годзе ў [[Кельце]], і ў ім удзельнічалі польскія паліцэйскія і вайскоўцы. [[Халакост]] і [[антысэмітызм|антысэміцкая]] атмасфэра паваенных гадоў выклікалі новы віток эміграцыі з Польшчы. Ад’езд габрэяў, высяленьне немцаў з далучаных да Польшчы нямецкіх земляў, а таксама ўсталяваньне новых межаў са СССР і абмен зь ім насельніцтвам зрабілі Польшчу практычна монаэтнічнай дзяржаваю.

Частка байцоў [[Армія Краёва|Арміі Краёва]] ў 1945 г. уступіла ва ўзброеную барацьбу з камуністычным рэжымам, які ўсталяваліся ў Польшчы, якую вяла створаная 7 траўня 1945 падпольная арганізацыя [[Delegatura Sil Zbrojnych]] (DSZ) (Дэлегацыя ўзброеных сілаў), а ў верасьні 1945—1948 г.г. — падпольная арганізацыя [[Wolnosc i Niezawislosc]] (WiN) (Воля і Незалежнасьць). СССР праводзіў у Польшчы масавыя рэпрэсіўныя акцыі супраць падпольля сіламі арміі і НКУС&lt;ref&gt;Пятроў Н. В. [http://katynfiles.com/content/petrov-sovietization-of-poland.html Роля МГБ СССР у саветызацыі Польшчы. Правядзенне рэферэндуму і выбараў у Сойм у 1946—1947 гг.]&lt;/ref&gt;. Да 1948 году ўзброены супраціў спыніўся.

У жніўні 1945 году на [[Пацдамская канфэрэнцыя|Пацдамскае канфэрэнцыі]] была дасягнута дамова пра тое, што паўднёвая частка [[Усходняя Прусія|Ўсходняе Прусіі]] і тэрыторыі Нямеччыны ўсходней рэк [[Одар]] і [[Нэйсэ]] ([[Памяранія]], [[Ніжняя Сілезія]] і частка [[Брандэнбург]]а) перадаюцца Польшчы. З гэтых тэрыторыяў [[Дэпартацыя немцаў пасьля Другой сусьветнай вайны|было выгнана ў Нямеччыну нямецкае насельніцтва]], прычым гэта часьцяком суправаджалася гвалтамі і рабаваньнямі.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150217180951/http://expert.ru/expert/2008/30/izgnany_i_ubity/ С.Сумленный. Выгнаны і забіты]&lt;/ref&gt;

6 ліпеня 1945 году паміж Часовым урадам нацыянальнага адзінства і ўрадам СССР была складзена дамова пра абмен насельніцтвам паміж Польшчаю і СССР: асобы [[палякі|польскай]] і [[габрэі|габрэйскай]] нацыянальнасьці, якія былі грамадзянамі даваеннае Польшчы і што пражываюць у СССР атрымалі права на выезд у Польшчу, а асобы [[расейцы|расейскай]], [[украінцы|украінскай]], [[беларусы|беларускай]], [[русіны (этнічная група)|русінскай]] і [[летувісы|летувіскай]] нацыянальнасьцяў, якія пражываюць на тэрыторыі Польшчы, павінны былі перасяліцца ў СССР. На 31 кастрычніка 1946 году з Польшчы ў СССР перасялілася каля 518 тыс. чал., а з СССР у Польшчу — каля 1090 тыс. чал. (па іншых зьвестках, 1526 тыс. чал.)&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/2007/0313/analit06.php#_FNR_25 П. Палянаў. Аптацыі: з кім і калі ў XX павеку Расея абменьвалася насельніцтвам]&lt;/ref&gt; Польшча стала монанацыянальнаю дзяржаваю.

16 жніўня 1945 году ў Маскве была падпісаная дамова паміж СССР і Польшчаю пра савецка-польскую мяжу, па якім шэраг тэрыторыяў (у прыватнасьці [[Беластоцкая вобласьць Беларускай ССР|Беластоцкую вобласьць]]) СССР перадаў Польшчы&lt;ref&gt;[http://pravo.levonevsky.org/bazaby/mdogov/megd4949.htm Дамова ад 16 жніўня 1945 г. «Дамова паміж Саюзам Савецкіх Сацыялістычных Рэспублікаў і Польскаю Рэспублікаю пра савецка-польскую дзяржаўную мяжу»]&lt;/ref&gt;.

У 1948–1949 гадах, па ўказаньні чэкістаў [[БССР]] польскія органы бясьпекі пачалі вышукваць, арыштоўваць і дэпартаваць у СССР дзеячаў [[СБМ]] і іншых беларускіх арганізацыяў, якія пасьля [[ДСВ|вайны]] апынуліся ў [[ПНР|Польшчы]]&lt;ref name=&quot;чэкістыбсср&quot;&gt;{{Кніга|аўтар          = |імя            = Юры|прозьвішча     = Туронак|частка         = |загаловак      = За кардонам Бацькаўшчыны: успаміны|арыгінал       = |спасылка       = |адказны        = [[Генадзь Сагановіч|Г. Сагановіч]]|выданьне       = |месца          = [[Менск]]|выдавецтва     = Медысонт|год            = 2010|том            = |старонкі       = 85|старонак       = 276|сэрыя          = [[Бібліятэка часопіса «Беларускі Гістарычны Агляд»|Бібліятэка ч-су Беларускі гістарычны агляд]]|isbn           = 978-985-6887|наклад         = }}&lt;/ref&gt;.

=== 1950-ыя гады ===
У 1956 годзе, пасьля ХХ зьезду [[КПСС]], Бярут быў адпраўлены ў адстаўку, яго месца заняў [[Уладзіслаў Гамулка]], сам нядаўна вызвалены з турмы. Гэтыя падзеі суправаджаліся [[Пазнанскі Чэрвень|выступамі працоўных у Познані]] і прымусілі Маскву сур’езна разгледзець пытаньне пра інтэрвенцыю ў Польшчу. Гамулке атрымалася ўрэгуляваць сытуацыю, а [[Вугорскае паўстаньне 1956 году|паўстаньне ў Будапешце]], якое ўспыхнула заьым, пераключыла ўвагу Масквы на Вугоршчыну.

=== 1960-ыя гады ===
Тэндэнцыя [[Лібэралізацыя|лібэралізацыі]], злучаная зь першым дзесяцігодзьдзем кіраваньня Гамулкі, скончылася пасьля [[Палітычны крызіс у Польшчы (1968)|палітычнага крызісу 1968 году]] (які суправаджаўся прыгнечаньнем студэнцкіх дэманстрацыяў і абвяшчэньні шавіністычнае «[[Антысіанізм|антысіанісцкай]]» кампаніі, у выніку якое пад ціскам прэм’ераў-міністра [[Юзэф Цыранкевіч|Ю. Цыранкевіча]] і міністра ўнутраных справаў [[Мечыслаў Мочар|М. Мочара]] большасьць габрэяў, якія заставаліся ў Польшчы змушана было пакінуць краіну. 

=== 1970-ыя гады ===
У сьнежні 1970 году, пасьля падвышэньня коштаў на тавары народнага спажываньня і выкліканых гэтым [[Хваляваньні ў Польшчы (1970—1971)|страйкаў і масавых хваляваньняў]] у [[Гданьск]]у, [[Гдыня|Гдыне]] і [[Шчэцін]]е, Гамулка быў зьменены [[Эдвард Герэк|Эдвардам Герэкам]].

Урад Герэка актыўна браў крэдыты як на Захадзе, так і ў СССР, што спачатку спрыяла росту эканомікі, але да канца 1970-х гадоў, зрабіўшы пазыковы цяжар непасільным (да 1980 году запазычаннасьць дасягнула 20 мільярдаў даляраў ЗША), увяло краіну ў сацыяльна-[[эканамічны крызіс]]. Па краіне зноў пракацілася хваля страйкаў. З пачаткам крызісу супала абраньне [[кракаў]]скага [[кардынал]]а Вайтылы рымскім папам пад імем [[Ян Павал II|Яна Паўла II]] у кастрычніку 1978 году, вельмі якое напаліла становішча ў краіне, у якое каталіцкая царква была ўплывоваю сілаю і апораю супраціву ўладам.

=== 1980-ыя гады ===
1 ліпеня 1980 году ўрад, змушанае з-за неабходнасьці выплачваць даўгі ўвесьці рэжым усялякае эканоміі, падняў кошты на мяса. Вынікам была хваля страйкаў, фактычна якая паралюшавала да канца жніўня Балтыйскае ўзьбярэжжа і ўпершыню што закрыла вугальныя шахты [[Сілезія|Сілезіі]]. Урад быў змушаны пайсьці на саступкі страйкоўцам. 31 жніўня 1980 году працоўныя суднавэрфі ім.&amp;nbsp;Леніна ў Гданьску, якіх узначальваў электрык [[Лех Валенса]], падпісалі з урадам «дамову з 21 пункта», якая спыніла [[страйк]]; аналяґічныя дамовы былі падпісаны ў Шчэцыне і Сылезіі. Ключавымі ўмовамі гэтых дамоваў была гарантыя права працоўных на стварэньне незалежных прафсаюзаў і на страйкі. Пасьля гэтага паўстаў і набыў вялікі ўплыў агульнанацыянальны рух «[[Салідарнасьць (прафсаюз)|Салідарнасьць]]», лідэрэм якога стаў Валенса. Пасьля гэтага Герэк быў заменены на пасту першага сакратара [[Станіслаў Каня|Станіславам Каней]].

Незадаволенасьць, якая падсілкоўваецца выкрыцьцямі [[Карупцыя|карупцыі]] і некампэтэнтнасьці камуністычных уладаў, нарастала. Хваля страйкаў не суціхала. Камуністычны ўрад губляў кантроль над сытуацыяю. СССР канцэнтраваў на межах з Польшчаю свае войскі. У лютым 1981 году міністар абароны ґенэрал [[Войцех Ярузэльскі]] быў прызначаны прэм’ер-міністрам, а ў кастрычніку&amp;nbsp;— першым сакратаром партыі, засяродзіўшы ў сваіх руках тры пасады найвышэйшага дзяржаўнага значэньня.

Да гэтага часу эканоміка краіны ўжо аганізавала і Польшча апынулася на грані голаду. У краіне насьпявала рэвалюцыя. Лідэр «Салідарнасьці» [[Лех Валенса]] запатрабаваў ад ураду правесьці рэфэрэндум пра зьмену ўлады і ўсеагульных выбараў у Сойм. 7 сьнежня кіраўніцтва прафсаюзу вырашыла стварыць ваенізаваныя атрады. 12 сьнежня лідэры «Салідарнасьці» большасьцю галасоў прынялі рэзалюцыю, якая заклікае да зьвяржэньня кіруючага рэжыму.

12—13 сьнежня 1981 году Ярузэльскі [[Ваеннае становішча ў Польшчы (1981—1983)|ўвёў ваеннае становішча]], якое дзейнічала да ліпеня 1983 году. Усе актывісты «Салідарнасьці» былі «інтэрнаваны». Падчас прыгнечаньня апазыцыі загінула ад 15 да 20 чалавек.

Палітыка перабудовы, якая праводзіцца Гарбачовым, прыслабіла ўплыў [[СССР]] на Польшчу, што прывяло да зьменаў у краіне. У верасьні 1988 году прадстаўнікі ўраду праводзяць першыя сустрэчы зь Лехам Валенсам, на якіх была дасягнута дамова пра скліканьне «круглага стала» паміж урадам і апазыцыяю. Круглы стол пачаў працу 6 лютага 1989 году. 4 красавіка ён завяршыўся падпісаньнем дамовы, галоўнымі пунктамі якой былі: правядзеньне вольных выбараў, уводзіны паста прэзыдэнта і верхняе палаты сойма (Сэнат). На выбарах, якія адбыліся 4 чэрвеня, «Салідарнасьць» атрымала 99 % месцаў у Сэнаце і 35 % месцаў у сойме, пасьля чаго сфармавала ўрад, які ўзначалілі прэм’ер [[Тадэвуш Мазавецкі]] і віцэ-прэм’ер і міністар фінансаў [[Лешэк Бальцэровіч]], распачалае рынкавыя і дэмакратычныя рэформы, лібэралізацыю коштаў і прыватызацыю дзяржуласнасьці. Прэзыдэнтам краіны стаў Ярузэльскі.

Лех Валэнса гуляў галоўную ролю ў перамовах з урадам у 1988 і 1989 гадах, вынікам якіх стала легалізаваньне «Салідарнасьці» і іншых прафсаюзаў, а таксама праклаў шлях да ўводзін сацыял-дэмакратыі.

=== Канец ПНР ===
29 сьнежня 1989 году, шляхам зьмены канстытуцыі ПНР, краіне вернута гістарычная назва ''Польская рэспубліка'' ({{мова-pl|Rzeczpospolita Polska}}). На прэзыдэнцкіх выбарах 1990 году Валэнса пасьля вялікае перамогі быў абраны прэзыдэнтам Польшчы.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20131109161955/http://bse2.ru/book_view.jsp?idn=030299&amp;page=3&amp;format=html Польская Народная Рэспубліка ў БСЭ]
* [https://web.archive.org/web/20120513054255/http://polska.ru/polska/historia/desid_1956.html Т.Косинова. Падзеі 1956 г. у Польшчы вачамі савецкіх дысідэнтаў]
* [https://web.archive.org/web/20120621194644/http://www.prltube.com/ PRLTube.com]

{{Усходні блёк}}
{{Арганізацыя Варшаўскай дамовы}}
{{Савет эканамічнай узаемадапамогі}}</text>
      <sha1>huwzirkeadb3jeefvibrwqdnmnohibt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мілашавічы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61214</id>
    <revision>
      <id>2700000</id>
      <parentid>2062773</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2700000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5944" sha1="7mm747h2nmylzfz02hxy7vy3roerkst" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Мілашавічы
|Статус                            = вёска
|Назва ў родным склоне             = Мілашавічаў
|Трансьлітараваная назва           = Milašavičy
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 1622
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                              = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]]
|Сельсавет                         = [[Мілашавіцкі сельсавет|Мілашавіцкі]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 150
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 1011
|Год падліку колькасьці            = 2010
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 
|СААТА                             = 
|Выява                             = 
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 51
 |Шырата хвілінаў                  = 39
 |Шырата сэкундаў                  = 15
 |Даўгата градусаў                 = 27
 |Даўгата хвілінаў                 = 55
 |Даўгата сэкундаў                 = 42
|Пазыцыя подпісу на мапе           = зьверху
|Водступ подпісу на мапе           = 2.3
|Сайт                              = 
}}
'''Мі́лашавічы'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 217&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], на левым беразе ракі [[Убарць|Убарці]], на шашы [[Лельчыцы]] — [[Глушкавічы]] ({{таблічка-by|P|36}}). Мілашавічы ўваходзяць у склад і зьяўляюцца цэнтрам [[Мілашавіцкі сельсавет|Мілашавіцкага сельсавету]].

== Гісторыя ==
Населены пункт вядомы зь пісьмовых крыніц з 1622 году, як сяло ў складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], дзяржаўная ўласнасьць. З 1793 году Мілашавічы ўваходзілі ў склад [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]].

З 20 жніўня 1924 году вёска зрабілася цэнтрам сельсавету.

У сьнежні 1942 году нацысты расстралялі 88 жыхароў вёскі.

== Насельніцтва ==
* XIX стагодзьдзе: 1886 год — 52 двары, 338 жыхароў
* XX стагодзьдзе: 1909 год — 149 двароў, 943 жыхароў; маёнтак, 1 двор, 7 жыхароў; 1917 год — 320 двароў, 964 жыхароў; 1940 год — 300 двароў, 1250 жыхароў; 1998 год — 479 двароў, 1316 жыхароў; 1999 год — 1234 жыхары
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 1011 жыхароў

== Інфраструктура ==
Мэханічныя майстэрні, вытворчая дзялянка Лельчыцкага лясгасу, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячы сад, мэдычная амбуляторыя, аптэка, комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўваньня насельніцтва, аддзяленьне сувязі, аддзяленьне ААТ «[[Беларусбанк]]».

== Інфармацыя для турыстаў ==
=== Помнікі архітэктуры ===
* Сьвята-Ўсьпенская царква, драўляная, пабудаваная ў 1995 годзе.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://web.archive.org/web/20090519191238/http://www.lelchitsy.info/info/milashevichi.htm Мілашавічы]

{{Мілашавіцкі сельсавет}}
{{Лельчыцкі раён}}

[[Катэгорыя:Мілашавіцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>7mm747h2nmylzfz02hxy7vy3roerkst</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Люболь</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62226</id>
    <revision>
      <id>2699967</id>
      <parentid>2294966</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:10:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4489" sha1="5t56avc6zdi9xa2d5jazpwwh7d4n8ti" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Люболь
|Статус                            = былая вёска
|Назва ў родным склоне             = Люболі
|Трансьлітараваная назва           = Liuboĺ
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                              = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]]
|Сельсавет                         = [[Тонескі сельсавет|Тонескі]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 130
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 2
|Год падліку колькасьці            = 1999
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 
|СААТА                             = 
|Выява                             = 
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 51
 |Шырата хвілінаў                  = 48
 |Шырата сэкундаў                  = 47
 |Даўгата градусаў                 = 27
 |Даўгата хвілінаў                 = 52
 |Даўгата сэкундаў                 = 56
|Пазыцыя подпісу на мапе           = справа
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Любо́ль'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 219&lt;/ref&gt; — былая [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 5 км на поўдзень ад [[Іванава Слабада (Гомельская вобласьць)|Іванавай Слабады]]. Люболь уваходзіла ў склад [[Тонескі сельсавет|Тонескага сельсавету]].

== Гісторыя ==
30 верасьня 2009 году вёска ліквідаваная рашэньнем Лельчыцкага раённага Савету дэпутатаў&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150924081331/http://www.pravo.by/pdf/2009-296/2009_296_9_27337.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов на территории Лельчицкого района». Решение Лельчицкого районного Совета депутатов от 30 сентября 2009 г. № 22-9]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1999 год — 2 чалавекі

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}}

== Вонкавыя спасылкі == 
* [https://web.archive.org/web/20090526020817/http://www.lelchitsy.info/info/lubol.htm Люболь]

{{Тонескі сельсавет}}
{{Лельчыцкі раён}}

[[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Лельчыцкага раёну]]</text>
      <sha1>5t56avc6zdi9xa2d5jazpwwh7d4n8ti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Канапелька</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62326</id>
    <revision>
      <id>2699949</id>
      <parentid>2071973</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4896" sha1="3ztrx5sndd1cjrui12u1v9bx7csjy01" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Канапелька
|Статус                            = вёска
|Назва ў родным склоне             = Канапелькі
|Трансьлітараваная назва           = Kanapieĺka
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = XX стагодзьдзе
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                              = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]]
|Сельсавет                         = [[Астражанскі сельсавет|Астражанскі]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 150
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 3
|Год падліку колькасьці            = 2010
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 
|СААТА                             = 
|Выява                             = 
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 51
 |Шырата хвілінаў                  = 57
 |Шырата сэкундаў                  = 34
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 37
 |Даўгата сэкундаў                 = 57
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Канапе́лька'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 212&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 37 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]]. Канапелька ўваходзіць у склад [[Астражанскі сельсавет|Астражанскага сельсавету]].

== Гісторыя ==
Вядома з пачатку XX стагодзьдзя як хутар [[Буйнавіцкая воласьць|Буйнавіцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]].

== Насельніцтва ==
* XX стагодзьдзе: 1909 год — 14 двароў, 79 жыхароў; 1917 год — 20 двароў, 144 жыхары (138 [[беларусы|беларусаў]] і 6 [[палякі|палякаў]]); 1998 год — 6 двароў, 8 жыхароў; 1999 год — 7 жыхароў; 2000 год — 3 двары, 5 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 3 жыхары

== Інфраструктура ==
Дзейнічае камунальнае сельскагаспадарчае прадпрыемства «Астражанка».

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20090523073206/http://www.lelchitsy.info/info/konopelka.htm Канапелька]

{{Астражанскі сельсавет}}
{{Лельчыцкі раён}}

[[Катэгорыя:Астражанскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>3ztrx5sndd1cjrui12u1v9bx7csjy01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Магільнае (Лельчыцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62327</id>
    <revision>
      <id>2699976</id>
      <parentid>2320754</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:57:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5403" sha1="46ya2s6nz1dgjr0ddbcmfsysw0ipvdm" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Магільнае}}
{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Магільнае
|Статус                            = вёска
|Назва ў родным склоне             = Магільнага
|Трансьлітараваная назва           = Mahiĺnaje
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = XX стагодзьдзе
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                              = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]]
|Сельсавет                         = [[Астражанскі сельсавет|Астражанскі]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 150
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 13
|Год падліку колькасьці            = 2010
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 
|СААТА                             = 
|Выява                             = 
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 51
 |Шырата хвілінаў                  = 57
 |Шырата сэкундаў                  = 22
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 37
 |Даўгата сэкундаў                 = 1
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Магі́льнае'''&lt;ref name=&quot;daviednik&quot; /&gt; (з 1964&lt;ref&gt;{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}}&lt;/ref&gt; году — ''Мі́рнае''&lt;ref name=&quot;daviednik&quot;&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 212&lt;/ref&gt;) — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 6 км на паўднёвы ўсход ад [[Астражанка|Астражанкі]], за 43 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]]. Магільнае ўваходзіць у склад [[Астражанскі сельсавет|Астражанскага сельсавету]].

== Гісторыя ==
Вядома з пачатку XX ст. як хутар [[Буйнавіцкая воласьць|Буйнавіцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]]. Да 1964 году называлася Магільнае.

У лістападзе 1942 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі вёску і загубілі 12 жыхароў.

== Насельніцтва ==
* XX стагодзьдзе: 1909 год — 19 двароў, 140 жыхароў; 1917 год — 11 двароў, 67 жыхароў; 1940 год — 50 двароў, 210 жыхароў; 1998 год — 19 двароў, 33 жыхары; 1999 год — 31 жыхар; 2000 год — 18 двароў, 26 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 13 жыхароў

== Інфраструктура ==
Крама. Дзйнічае камунальнае сельскагаспадарчае прадпрыемства «Астражанка».

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}}

== Вонкавыя спасылкі == 
* [https://web.archive.org/web/20090523062021/http://www.lelchitsy.info/info/mirnoe.htm Мірнае]

{{Астражанскі сельсавет}}
{{Лельчыцкі раён}}

[[Катэгорыя:Астражанскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>46ya2s6nz1dgjr0ddbcmfsysw0ipvdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маркоўскае</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62367</id>
    <revision>
      <id>2699988</id>
      <parentid>2076640</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5899" sha1="kfj52twhoey8akipjfvnkah6yj1zcz2" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Маркоўскае
|Статус                            = вёска
|Назва ў родным склоне             = Маркоўскага
|Трансьлітараваная назва           = Markoŭskaje
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = XX стагодзьдзе
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                              = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]]
|Сельсавет                         = [[Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)|Бараўскі]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 150
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 364
|Год падліку колькасьці            = 2010
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 247845
|СААТА                             = 
|Выява                             = 
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 51
 |Шырата хвілінаў                  = 43
 |Шырата сэкундаў                  = 28
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 12
 |Даўгата сэкундаў                 = 32
|Пазыцыя подпісу на мапе           = зьверху
|Водступ подпісу на мапе           = 2.3
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Марко́ўскае'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 212&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], на левым беразе ракі [[Убарць|Убарці]], за 11 км на ўсход ад [[Баравое (Гомельская вобласьць)|Баравога]], за 12 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]], за 77 км ад чыгуначнай станцыі [[Ельск]], на аўтамабільнай дарозе Лельчыцы — [[Глушкавічы]] ({{Таблічка-by|Р|36}}). Маркоўскае ўваходзіць у склад [[Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)|Бараўскога сельсавету]].

== Гісторыя ==
Па пісьмовых крыніцах вядома з пачатку XX стагодзьдзе як [[хутар]] [[Лельчыцкая воласьць|Лельчыцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]].

У ліпені 1943 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі ўсю вёску і загубілі 4 жыхароў.

З 22 сьнежня 1959 году цэнтар сельсавету.

== Насельніцтва ==
* XX стагодзьдзе: 1909 год — 11 двароў, 72 жыхары; 1917 год — 15 двароў, 105 жыхароў; 1940 год — 65 двароў, 310 жыхароў; 1998 год — 158 двароў, 395 жыхароў; 1999 год — 402 жыхары; 2000 год — 153 двары, 374 жыхары
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 364 жыхары

== Інфраструктура ==
Цагельны завод, лясьніцтва, мэханічныя майстэрні. Базавая школа, клюб, бібліятэка, дзіцячы сад, фэльчарска-акушэрскі пункт, аддзяленьне сувязі, крама. Цэнтар калгасу імя М. І. Калініна.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}}

== Вонкавыя спасылкі == 
* [https://web.archive.org/web/20090523073927/http://www.lelchitsy.info/info/markovskoe.htm Маркаўскае]

{{Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)}}
{{Лельчыцкі раён}}

[[Катэгорыя:Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>kfj52twhoey8akipjfvnkah6yj1zcz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ліснае</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62457</id>
    <revision>
      <id>2699973</id>
      <parentid>2080457</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5169" sha1="06m2sols4trm8wrrtwwtuoziq6qjjsl" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Ліснае
|Статус                            = вёска
|Назва ў родным склоне             = Ліснага
|Трансьлітараваная назва           = Lisnaje
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = XX стагодзьдзе
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                              = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]]
|Сельсавет                         = [[Буйнавіцкі сельсавет|Буйнавіцкі]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 133
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 13
|Год падліку колькасьці            = 2010
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 
|СААТА                             = 
|Выява                             = 
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 51
 |Шырата хвілінаў                  = 49
 |Шырата сэкундаў                  = 31
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 26
 |Даўгата сэкундаў                 = 49
|Пазыцыя подпісу на мапе           = справа
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Лі́снае'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 213&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], на правым беразе ракі [[Убарць|Убарці]], за 9 км на паўднёвы захад ад [[Буйнавічы|Буйнавічаў]], за 20 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]]. Ліснае ўваходзіць у склад [[Буйнавіцкі сельсавет|Буйнавіцкага сельсавету]].

== Гісторыя ==
Вядома з пачатку XX стагодзьдзя як [[хутар]] [[Буйнавіцкая воласьць|Буйнавіцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]].

У ліпені 1943 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі вёску і загубілі 14 жыхароў. 

== Насельніцтва ==
* XX стагодзьдзе: 1909 год — 22 двары, каля 140 жыхароў; 1917 год — 30 двароў, 187 жыхароў; 1941 год — 45 двароў, 167 жыхароў; 1998 год — 24 двары, 50 жыхароў; 1999 год — 49 жыхароў; 2000 год — 22 двары, 54 жыхары
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 13 жыхароў

== Інфраструктура ==
Крама. Дзейнічае камунальнае сельскагаспадарчае прадпрыемства «Першамайск».

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}}

== Вонкавыя спасылкі == 
* [https://web.archive.org/web/20090523065619/http://www.lelchitsy.info/info/lisnoe.htm Ліснае]

{{Буйнавіцкі сельсавет}}
{{Лельчыцкі раён}}

[[Катэгорыя:Буйнавіцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>06m2sols4trm8wrrtwwtuoziq6qjjsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мяхач</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62492</id>
    <revision>
      <id>2699994</id>
      <parentid>2082304</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:15:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5473" sha1="kxo3969h0hu5kjlzis85z3snehplhbj" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Мяхач
|Статус                            = вёска
|Назва ў родным склоне             = Мехачу
|Трансьлітараваная назва           = Miachač
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = XX стагодзьдзе
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                              = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]]
|Сельсавет                         = [[Грабянёўскі сельсавет|Грабянёўскі]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 152
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 7
|Год падліку колькасьці            = 2010
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 
|СААТА                             = 
|Выява                             = 
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 51
 |Шырата хвілінаў                  = 32
 |Шырата сэкундаў                  = 43
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 21
 |Даўгата сэкундаў                 = 30
|Пазыцыя подпісу на мапе           = зьверху
|Водступ подпісу на мапе           = 2.3
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Мяха́ч'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 215&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 15 км на поўдзень ад [[Грабяні (Гомельская вобласьць)|Грабянёў]], за 26 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]], на мяжы з [[Украіна]]й. Самы паўднёвы населены пункт Лельчыцкага раёну. Мяхач уваходзіць у склад [[Грабянёўскі сельсавет|Грабянёўскага сельсавету]].

== Гісторыя ==
Вядомы з пачатку XX стагодзьдзя як [[хутар]] [[Лельчыцкая воласьць|Лельчыцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]].

У чэрвені 1943 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі вёску і загубілі 24 жыхары. Ахвяры фашызму ўвекавечаны ў мэмарыяльным комплексе [[Хатынь]].

== Насельніцтва ==
* XX стагодзьдзе: 1909 год — 8 двароў, 42 жыхары; 1917 год — 10 двароў, 60 жыхароў; 1940 год — 14 двароў, 46 жыхароў; 1998 год — 5 двароў, 12 жыхароў; 1999 год — 13 жыхароў; 2000 год — 7 двароў, 15 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 7 жыхароў

== Інфраструктура ==
Дзйнічае сельскагаспадарчае прадпрыемства «[[Грабяні (прадпрыемства)|Грабяні]]».

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}}

== Вонкавыя спасылкі == 
* [https://web.archive.org/web/20090523064521/http://www.lelchitsy.info/info/mehach.htm Мехач]

{{Грабянёўскі сельсавет}}
{{Лельчыцкі раён}}

[[Катэгорыя:Грабянёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі]]
[[Катэгорыя:Вёскі, спаленыя падчас Другой сусьветнай вайны]]</text>
      <sha1>kxo3969h0hu5kjlzis85z3snehplhbj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лохніца</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62503</id>
    <revision>
      <id>2699965</id>
      <parentid>2084306</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T18:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5349" sha1="birzqfyu9mgoblpb1jybfc5i997lobl" xml:space="preserve">: ''Гэта артыкул пра вёску. Калі вас цікавіць рака, глядзіце [[Лохніца (рака)|Лохніца]].''
{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Лохніца
|Статус                            = вёска
|Назва ў родным склоне             = Лохніцы
|Трансьлітараваная назва           = Lochnica
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 1808
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                              = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]]
|Сельсавет                         = [[Грабянёўскі сельсавет|Грабянёўскі]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 142
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 53
|Год падліку колькасьці            = 2010
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 
|СААТА                             = 
|Выява                             = 
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 51
 |Шырата хвілінаў                  = 41
 |Шырата сэкундаў                  = 56
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 18
 |Даўгата сэкундаў                 = 2
|Пазыцыя подпісу на мапе           = зьверху
|Водступ подпісу на мапе           = 2.3
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Ло́хніца'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 215&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 12 км на паўночны захад ад [[Грабяні (Гомельская вобласьць)|Грабянёў]], за 16 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]], за 57 км ад чыгуначнай станцыі [[Ельск]]у, на левым беразе ракі [[Лохніца (рака)|Лохніцы]]. Лохніца ўваходзіць у склад [[Грабянёўскі сельсавет|Грабянёўскага сельсавету]].

== Гісторыя ==
Вядома з 1808 году.

У чэрвені 1943 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі вёску і загубілі 23 жыхары.

== Насельніцтва ==
* XX стагодзьдзе: 1909 год — 41 двор, 287 жыхароў; 1917 год — 76 двароў, 485 жыхароў (420 [[беларус]]аў, 65 [[габрэі|габрэяў]]); 1940 год — 113 двароў, 340 жыхароў; 1998 год — 46 двароў, 109 жыхароў; 1999 год — 98 жыхароў; 2000 год — 43 двары, 85 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 53 жыхары

== Інфраструктура ==
Крама. Дзейнічае камунальнае сельскагаспадарчае прадпрыемства «[[Грабяні (прадпрыемства)|Грабяні]]».

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}}

== Вонкавыя спасылкі == 
* [https://web.archive.org/web/20090523074334/http://www.lelchitsy.info/info/lohnitsa.htm Лохніца]

{{Грабянёўскі сельсавет}}
{{Лельчыцкі раён}}

[[Катэгорыя:Грабянёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>birzqfyu9mgoblpb1jybfc5i997lobl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ліпляны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62538</id>
    <revision>
      <id>2699972</id>
      <parentid>2612641</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8338" sha1="fo19cdykst6fpmwknydfcilhvdf4rle" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Ліпляны
|Статус                            = вёска
|Назва ў родным склоне             = Ліплянаў
|Трансьлітараваная назва           = Lipliany
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 1551
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Раён                              = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]]
|Сельсавет                         = [[Лельчыцкі сельсавет|Лельчыцкі]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 145
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 735
|Год падліку колькасьці            = 2010
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 
|СААТА                             = 
|Выява                             = 
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 51
 |Шырата хвілінаў                  = 48
 |Шырата сэкундаў                  = 54
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 22
 |Даўгата сэкундаў                 = 30
|Пазыцыя подпісу на мапе           = зьверху
|Водступ подпісу на мапе           = 2.3
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Ліпля́ны'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 217&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], на левым беразе ракі [[Убарць|Убарці]], за 6 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]], за 70 км на захад ад чыгуначнай станцыі [[Ельск]]у. Ліпляны ўваходзяць у склад [[Лельчыцкі сельсавет|Лельчыцкага сельсавету]].

== Гісторыя ==
Вядомы з 1551 году як [[сяло]] ў складзе [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]], дзяржаўная ўласнасьць. З 1793 году ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], сяло [[Лельчыцкая воласьць|Лельчыцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]].

У красавіку 1943 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі вёску і забілі 24 жыхары.

== Насельніцтва ==
* XIX стагодзьдзе: 1838 год — 24 двары, 214 жыхароў; 1886 год — 39 двароў, 239 жыхароў
* XX стагодзьдзе: 1909 год — 86 двароў, каля 590 жыхароў; 1917 год — 131 двор, 804 жыхары; 1940 год — 227 двароў, 756 жыхароў; 1972 год — 311 двароў, 931 жыхар; 1998 год — 286 двароў, 723 жыхары; 1999 год — 735 жыхароў; 2000 год — 280 двароў, 759 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 594 жыхары

== Інфраструктура ==
Цагельны завод, мэханічныя майстэрні. Сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячы сад, фэльчарска-акушэрскі пункт, вэтэрынарны пункт, аддзяленьне сувязі, 3 крамы. Цэнтар экспэрымэнтальнай базы «[[Убарць (база)|Убарць]]».

== Інфармацыя для турыстаў ==
=== Страчаная спадчына ===
* Царква
* Вадзяны млын

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Кніга|аўтар = Вольга Іванова. |частка = |загаловак = Ліпляны: біяграфія і штодзённасць беларускай вёскі|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Галіяфы]] |год = 2019|том = |старонкі = |старонак = 404+1 электрон. апт. дыск. |сэрыя = |isbn = 978-985-7209-40-8 |наклад = }}
* {{Артыкул| аўтар = Вольга Іванова. | загаловак  = Падыходы дасьледавання гісторыі і штодзённасці беларускай вёскі (на прыкладзе палескай вёскі Ліпляны).| арыгінал = | спасылка  = https://elib.bsu.by/handle/123456789/288898 | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Беларускі археаграфічны штогоднік | тып = | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[БДУ]] | год = 2019| выпуск = 20| том = | нумар  = | старонкі  = 86—93 | isbn  = | issn  =  2450–8144| архіўная спасылка = | недасяжны}}
* {{Артыкул| аўтар = Таццяна Касатая. Ірына Чарнякевіч.  | загаловак  = Памяць вяскоўцаў і выклікі сучаснасці. Ліпляны: даследаванне і рэпрэзентацыя памяці вяскоўцаў?| арыгінал = | спасылка  = https://studium.uw.edu.pl/wp-content/uploads/2024/01/CSB_Gadawik-nr-7-1.pdf | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Rocznik Centrum Studiów Białoruskich / Гадавік Цэнтра беларускіх студыяў | тып = | месца =[[Варшава|Warszawa]]| выдавецтва =[[Варшаўскі ўніверсітэт|Uniwersytet Warszawski]] | год = 2021 | выпуск = | том = | нумар  = 7| старонкі  = 268—279 | isbn  = | issn  = 2450–8144| архіўная спасылка = | недасяжны}}
* {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}}
* {{SgKP|V|268|Liplany, gm. Lelczyce, nad rz. Uborć}}

== Вонкавыя спасылкі == 
* [https://web.archive.org/web/20090523071932/http://www.lelchitsy.info/info/liplyany.htm Ліпляны]

{{Лельчыцкі сельсавет}}
{{Лельчыцкі раён}}

[[Катэгорыя:Лельчыцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>fo19cdykst6fpmwknydfcilhvdf4rle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Манчыцы (Гомельская вобласьць)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62679</id>
    <revision>
      <id>2699987</id>
      <parentid>2054671</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:28:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5182" sha1="s2acti0yfm1utuqtkcmjrkj993x6zuf" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Манчыцы}}
{{Мястэчка
|Назва                           = Манчыцы
|Назва ў родным склоне           = Манчыцаў
|Арыгінальная назва              = 
|Краіны                          = Беларусі
|Герб                            = 
|Сьцяг                           = 
|Гімн                            = 
|Першыя згадкі                   = [[XIX стагодзьдзе]]
|Горад з                         = 
|Магдэбурскае права              = 
|Былая назва                     = 
|Мясцовая назва                  = 
|Адміністрацыйная адзінка        = Вобласьць
|Назва адміністрацыйнай адзінкі  = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Адміністрацыйная адзінка2       = Раён
|Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]]
|Адміністрацыйная адзінка3       = 
|Назва адміністрацыйнай адзінкі3 = 
|Сельсавет                       = [[Асмаленіцкі сельсавет|Асмаленіцкі]]
|Пасялковы савет                 = 
|Кіраўнік                        = 
|Імя кіраўніка                   = 
|Плошча                          = 
|Вышыня                          = 130
|Колькасьць насельніцтва         = 163
|Год падліку насельніцтва        = 2000
|Шчыльнасьць насельніцтва        = 
|Этнічны склад насельніцтва      =
|Год падліку этнічнага складу насельніцтва =
|Колькасьць двароў               = 70
|Часавы пас                      = 
|Летні час                       = 
|Тэлефонны код                   = +375 2356
|Паштовы індэкс                  = 
|Аўтамабільны код                = 3
|Выява                           = 
|Апісаньне выявы                 = 
|Шырата паўшар'е                 = паўночнае
 |Шырата градусаў                = 51
 |Шырата хвілінаў                = 54
 |Шырата сэкундаў                = 56.1
|Даўгата паўшар'е                = усходняе
 |Даўгата градусаў               = 28
 |Даўгата хвілінаў               = 27
 |Даўгата сэкундаў               = 50.8
|Пазыцыя подпісу на мапе         = 
|Водступ подпісу на мапе         = 
|Commons                         = 
|Сайт                            = 
|Колер                           = {{Колер|Беларусь}}
}}
'''Ма́нчыцы'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 4 км на поўнач ад [[Злодзін]]а, за 10 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтру [[Лельчыцы]], за 32 км ад чыгуначнай станцыі [[Муляраўка]]. Манчыцы ўваходзяць у склад [[Асмаленіцкі сельсавет|Асмаленіцкага сельсавету]].

== Гісторыя ==
У [[19 стагодзьдзе|XIX]] — пачатку [[20 стагодзьдзе|XX ст.]] вёска [[Буйнавіцкая воласьць|Буйнавіцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]].

У ліпені [[1943]] году нямецкія захопнікі спалілі вёску і загубілі 3 жыхароў. 

== Насельніцтва ==
* [[1909]] год — 32 двары, 212 жыхароў
* [[1917]] год — 46 двароў, 284 жыхары
* [[1940]] год — 72 двары, 259 жыхароў
* [[1998]] год — 72 двары, 188 жыхароў
* [[2000]] год — 70 двароў, 163 жыхары

== Інфраструктура ==
Дом сацыяльных паслуг, пачатковая школа, крама. 

== Крыніцы ==
{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}}

== Вонкавыя спасылкі == 
* [https://web.archive.org/web/20090523074203/http://www.lelchitsy.info/info/manchitsy.htm Манчыцы]

{{Асмаленіцкі сельсавет}}
{{Лельчыцкі раён}}

[[Катэгорыя:Асмаленіцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>s2acti0yfm1utuqtkcmjrkj993x6zuf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Поль Сэзан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65432</id>
    <revision>
      <id>2700029</id>
      <parentid>2056039</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:17:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2700029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10011" sha1="8l2urtweb7kovwiu6u82g0tkxcn0pjc" xml:space="preserve">{{Мастак
| Партрэт             = Paul cezanne 1861.jpg
| Апісаньне           = Поль Сэзан (1861 год)
| Імя пры нараджэньні = 
| Псэўданімы          = 
| Дата нараджэньня    = {{Нарадзіўся|19|1|1839}}
| Месца нараджэньня   =  [[Экс-ан-Праванс]], [[Францыя]]
| Дата сьмерці        = {{Памёр|22|10|1906}}
| Месца сьмерці       = [[Экс-ан-Праванс]], [[Францыя]]
| Заняткі             = [[жывапіс]]
| Вучоба              = 
| Плынь               = [[постімпрэсіянізм]]
| Працы               = ''Лес'' (1902-04)
}}

'''Поль Сэза́н''' ({{Мова-fr|Paul Cézanne}}, 19 студзеня 1839 году — 22 кастрычніка 1906 году) — францускі мастак, прадстаўнік напрамку [[постімпрэсіянізм]]у.

== Біяграфія ==
Поль Сэзан нарадзіўся 19 студзеня 1839 году ў невялікім мястэчку [[Экс-ан-Праванс]]. Маюцца зьвесткі, што бацька мастака,'' Люі-Агюст'', паходзіў з [[Італія|Італіі]]. Ён працаваў капялюшным майстрам, што ў той час было вельмі прыбытковай справай якая дазволіла ў 1848 годзе адчыніць Люі-Агусту ўласны банк «''Cézanne &amp; Cabassol''». Грамадзтва ''Экс-ан-Праванса'' не да канца прыняла ''Люі-Агуста'' па прычыне яго сьціплага паходжаньня, а так сама з-за таго, што ён меў сувязь са служанкай і толькі перад самым нараджэньнем двух пазашлюбных дзяцей ажаніўся на ёй.

У [[1852]] годзе Поль паступіў у ''гімназію Бурбон'', дзе вучыўся разам з [[Эміль Заля|Эмілем Заля]].

Згодна з жаданьнем бацькі Поль паступіў на юрыдычныя курсы пры ўнівэрсытэце ''Экс-ан-Праванса'', але яны зусім яго не заінтарасавалі. Адначасова з юрыдычнымі курсамі Поль наведваў лекцыі па мастацтву і праз некаторы час кінуў юрыдычную кар’еру, вырашыўшы поўнасьцю прысьвяціць сябе мастацтву. Гэта не спадабалася бацьку, аднак ён усталяваў сыну значную рэнту, якая дазваляла Полю весьці бязьбеднае жыцьцё.

Пасьля пераезду ў [[Парыж]] у [[1861]] годзе, ён паступіў у акадэмію ''Suisse'' і адначасова вывучаючы ў [[Люўр]]ы працы старажытным майстроў. Тут ён пазнаёміўся з [[Каміль Пісаро|Камілем Пісаро]], [[П’ер Агюст Рэнуар|П’ерам Агюстам Рэнуарам]], [[Клёд Манэ|Клёдам Манэ]] і [[Альфрэд Сысьлей|Альфрэдам Сысьлеем]].

У [[1869]] годзе Поль Сэзан пазнаёміўся з дзевятнаццацігадовай мадэлькай ''Хартэнс Флюет'', у якой пасяліўся, захоўваючы гэты факт у таямніцы па прычыне таго, што ён баяўся, што бацька не згодзіцца на іх шлюб. Хутка нарадзіўся сын ''Поль'', аб чым бацькі Сэзана так сама не даведаліся. Пад час франка-прускай вайны мастак, разам з Хартэнс і сынам пераехалі ў невялікую вёску пад [[Марсэль|Марсэлем]]. Потым, у гэтай вёсцы Сэзан бываў яшчэ некалькі разоў у сваім жыцьці. Ён маляваў тамтэйшыя навакольлі.

Бацька Сэзана ''Люі-Агуст'' даведаўся аб сувязі сына з ''Гартэнс'' і аб іх дзіцяці, і, каб пакараць сына, зьменшыў штомесячныя выплаты сыну, каб іх хапала толькі на выдаткі толькі адной асобы. Але праз некаторы час, просьбы маці аб павялічэньні плацяжоў для сына паўплывалі на Люі-Агюста. Толькі ў канцы свайго жыцьця бацька Сэзана (па большай частцы дзякуючы сястры мастака ''Марыі'') згадзіўся на шлюб Поля. Вясельле адбылося 28 траўня 1886 году ў ''Экс-ан-Праванс'', у прысутнасьці ўсёй сям’і. Празь некалькі месяцаў ''Люі-Агюст'' памёр ва ўзросьце 88 гадоў. Сэзан атрымаў у спадчыну маёнтак, але далей жыў спакойным жыцьцём, шукаючы натхненьня ў навакольлі ''Экс-ан-Праванс''.

У [[1886]] годзе Эміль Заля выдаў апавяданьне «''L’Oeuvre''», якоя выклікала сканчэньне іх сяброўства з Сэзанам. Герой гэтай аповесьці ''Клод Ланцьер'', гэта мастак, пазбаўлены творчай моцы, і які ня здолеў рэалізаваць свае мары, скончыўшы сваё жыцьцё самазабойствам. Поль Сэзан распазнаў у гэтым героі сябе. У кароткім лісьце падзякаваў Заля за прысьвячэньне яму аповесьці, пасьля чаго яны ніколі больш не сустракаліся.

Прызнаньне прыйшло да Сэзана ў [[1900]] годзе, калі яго творы былі прадстаўлены на [[Сусьветная выстара (1900)|Сусьветнай выставе ў Парыжы]]. Ён пачаў карыстацца вялікай папулярнасьцю сярод маладога пакаленьня імпэсіяністаў.

15 кастрычніка 1906 году, над час працы на прыродзе над новай карцінай, Сэзан трапіў у буру, у выніку чаго моцна прастудзіўся і захварэў. 22 кастрычніка ён памёр.

== Творчасьць ==
Творчасьць Сэзана знаходзілася пад значным уплывам мастацтва [[барока]] і [[рамантызм]]у. Ён браў удзел у выставах імпрэсіяністаў. Пазьней ён знайшоў уласныя шляхі адлюстраваньня прасторы. Ён адмовіўся ад лінейнай пэрспэктывы і пачаў выкарыстоўваць спосаб маляваньня пэрспэктывы ў розных пунктаў гледжаньня, і такі кірунак мысьленьня знайшоў выраз у [[кубізм]]е. У творах Сэзана, уяўленьне прадметаў набліжаецца да геамэтрычных формаў.

Значны ўплыў на творчасьць Сэзана аказала спатканьне з [[Каміль Пісаро|Камілем Пісаро]]. Пад яго ўплывам Сэзан павялічыў калярыт сваіх вобразаў і надаў ім лёгкасьць.

Улюблёнай тэматыкай творчасьці Сэзана зьяўляюцца пэйзажы (асабліва навакольлі Экс-ан-Праванс і Марсэля), партрэты і нацюрморты. Ён маляваў садавіну, сталы і крэслы, выяўляючы іх асабістым чынам, так як быццам яны страцілі раўнавагу. Яго не інтарэсавала жыцьцё Парыжу, з яго вуліцамі, тэатрамі і кабарэ, якое у той час было тэмай шматлікіх твораў імпрэсіяністаў.

== Галерэя ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Camille Pissarro - Paul Cézanne.jpg|
Файл:Paul Cézanne 082.jpg|
Файл:Cezanne Maincy.JPG|
Файл:Cezanne ontvoering alkestis door heralcles.jpg|
Файл:Cézanne Nature morte au panier.jpg
Файл:Still Life with Apples, by Paul Cézanne (cropped).jpg
Файл:Le-moulin sur la Couleuvre a Pontoise.jpg
Файл:Paul Cezanne - Apples, Pears and Grapes.jpg
Файл:Paul_Cezanne_Boy_in_a_Red_Vest_2.jpg
Файл:Paul Cezanne Meule et citerne en sous bois.jpg
Файл:Paul Cézanne - Antony Valabrègue.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Спасылкі ==
{{commons}}
* [https://web.archive.org/web/20120212160553/http://art-drawing.ru/gallery/category/644-cezanne-paul Поль Сэзан. Карціны], [https://web.archive.org/web/20150711112538/http://www.art-drawing.ru/biographies/brief-biographies/1330-cezanne-paul Біяграфія]{{ref-ru}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Сэзан, Поль}}

[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Францускія мастакі і мастачкі]]
[[Катэгорыя:Постімпрэсіяністы]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Францыі]]</text>
      <sha1>8l2urtweb7kovwiu6u82g0tkxcn0pjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Прэторыя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77934</id>
    <revision>
      <id>2699957</id>
      <parentid>2699946</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:00:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Pretoria?oldid=1384444377</comment>
      <origin>2699957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14070" sha1="r10v2zp83yt6c5byo3faorkofohcmzl" xml:space="preserve">{{Населены пункт
|Шырата паўшар’е = паўднёвае
 |Шырата градусаў = 25
 |Шырата хвілінаў = 44
 |Шырата сэкундаў = 46
|Даўгата паўшар’е = усходняе
 |Даўгата градусаў = 28
 |Даўгата хвілінаў = 11
 |Даўгата сэкундаў = 17
}}
'''Прэто́рыя''' ({{мова-en|Pretoria}}) — горад у [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы]], адна з трох сталіц краіны, у якой знаходзіцца [[выканаўчая ўлада]], [[дэ-факта]] ёсьць нацыянальнай сталіцай. Насельніцтва складае {{Лік|3296921}} чалавек (2026)&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://worldpopulationreview.com/cities/south-africa/pretoria|загаловак=Pretoria Population 2026|выдавецтва=World Population Review|дата публікацыі=06.08.2026|дата доступу=07.08.2026}}&lt;/ref&gt;.

Як адміністрацыйная сталіца краіны, Прэторыя ёсьць местам, дзе месьцяцца сядзібы ўсіх нацыянальных дзяржаўных міністэрстваў, ведамстваў і агенцыяў. Горад таксама ўважаецца за адзін з найважнейшых дыпляматычных цэнтраў сьвету. У Прэторыі знаходзяцца 134 замежныя амбасады і камісіі, што робіць яе местам з другой паводле велічыні колькасьцю дыпляматычных прадстаўніцтваў у сьвеце. Паводле гэтага паказьніка Прэторыя саступае толькі [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтону]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.up.ac.za/postgraduate-studies/international-matters|загаловак=International Matters – University of Pretoria|выдавецтва=www.up.ac.za|дата публікацыі=09.09.2023|дата доступу=06.01.2026}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Прэторыя была заснаваная ў 1855 годзе [[Мартынус Вэсэль Прэторыюс|Мартынусам Вэсэлем Прэторыюсам]], адным з правадыроў воортрэкераў. Ён назваў новы горад у гонар свайго бацькі, [[Андрыс Прэторыюс|Андрыса Прэторыюса]], і абраў месца на беразе ракі [[Апіес]], каб закласьці новую сталіцы [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка (Трансвааль)|Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі]]. Старэйшы Прэторыюс быў нацыянальным героем воортрэкераў пасьля сваёй перамогі над плямёнымі [[дынгаан]] і [[зулусы|зулусамі]] ў [[бітва на Крывавай рацэ|бітве на Крывавай рацэ]] ў 1838 годзе. Ён таксама быў адным з удзельнікаў перамоваў аб складаньні [[канвэнцыя ракі Санд|канвэнцыі ракі Санд]], якая была складзеная ў 1852 годзе. Паводле замірэньня [[Вялікабрытанія]] прызнала незалежнасьць Трансваалю. 1 траўня 1860 году Прэторыя афіцыйна стала сталіцай Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі.

Заснаваньне Прэторыі ў якасьці сталіцы дзяржавы часта разглядаецца як сымбалічны завяршальны этап [[Вялікі трэк|Вялікага трэку]], то бок маштабнага перасяленчага руху бураў углыб паўднёвай Афрыкі ад берагоў.

=== Бурскія войны ===
Падчас [[Першая бурская вайна|Першай бурскай вайны]] Прэторыя знаходзілася ў аблозе рэспубліканскіх войскаў ад сьнежня 1880 году да сакавіка 1881 году. Мірная дамова, якая завяршыла вайну, была падпісаная ў Прэторыі 3 жніўня 1881 году і атрымала назву [[Прэтарыйская канвэнцыя]].

[[Файл:Nagmaal op Kerkplein.jpg|значак|зьлева|Прэторыя канца XIX стагодзьдзя.]]
[[Другая бурская вайна]] прывяла да ліквідацыі Трансваальскай Рэспублікі і ўсталяваньня брытанскага панаваньня над усёй Паўднёвай Афрыкай. 5 чэрвеня 1900 году горад капітуляваў перад брытанскімі войскамі, якіх ачольваў [[Фрэдэрык Робэртс]]. Канчаткова канфлікт быў скончаны складаньнем [[Вэрээнігінгаўскі дагавор|Вэрээнігінгаўскага міру]] 31 траўня 1902 году ў [[Мэлроўз-гаўс]]е ў Прэторыі.

Незадоўга да пачатку Другой бурскай вайны дзеля абароны гораду былі пабудаваныя форты Прэторыі. Хоць частка гэтых умацаваньняў сёньня ляжыць у руінах, некалькі зь іх былі захаваныя і абвешчаныя нацыянальнымі помнікамі.

=== Часы Паўднёва-Афрыканскага Зьвязу ===
Бурскія рэспублікі, сярод якіх была ня толькі Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка, але і [[Калёнія Аранжавай ракі]], былі аб’яднаныя ў 1910 годзе разам з [[Капская калёнія|Капскай калёніяй]] і калёніяй [[Наталь (калёнія)|Наталь]] у новую дзяржаву, якая атрымала назву Паўднёва-Афрыканскі Зьвяз. Пасьля гэтага Прэторыя стала адміністрацыйнай сталіцай усёй краіны, у той час як [[Кейптаўн]] выконваў функцыі заканадаўчай сталіцы, а [[Блюмфантэйн]] стаў уважацца за судовую сталіцу краіны.

У час паміж 1910 і 1994 гадамі места таксама было сталіцай правінцыі Трансвааль. Яшчэ раней, стаўшы сталіцай Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі, Прэторыя замяніла ў гэтай ролі [[Почэфструм]]. 14 кастрычніка 1931 году Прэторыя афіцыйна набыла статус гораду. Калі ў 1961 годзе краіна была абвешчаная рэспублікай, а Прэторыя захавала свой статус адміністрацыйнай сталіцы дзяржавы&lt;ref&gt;Roman Adrian Cybriwsky (2013). «Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture». ABC-CLIO, USA. — С. 54.&lt;/ref&gt;.

== Геаграфія ==
Прэторыя знаходзіцца прыкладна за 56 км на поўнач-паўночны ўсход ад [[Яганэсбург]]у ў паўночна-ўсходняй частцы Паўднёвай Афрыкі. Горад месьціцца ў пераходнай зоне паміж высакагорным плято [[Гайвэльд]] на поўдні і ніжэйшым вышынёю рэгіёнам [[Бушвэльд]] на поўначы. Прэторыя стаіць на вышыні блізу 1339 мэтраў над узроўнем мора&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Tools, Free Map|спасылка=http://www.freemaptools.com/elevation-finder.htm|загаловак=Elevation Finder|дата доступу=05.07.2014|копія=https://web.archive.org/web/20150626104315/http://www.freemaptools.com/elevation-finder.htm|дата копіі=26.06.2015}}&lt;/ref&gt;, у цёплай, абароненай і ўрадлівай даліне, аточанай пагоркамі горнага сьцяга [[Магалісбэрг]]у.

=== Клімат ===
[[Файл:Magaliesberg08.jpg|значак|зьлева|Места аточанае горным сьцягам [[Магалісбэрг]], які спрыяе больш цёпламу надвор’ю.]]
Паводле клясыфікацыі Кёпэна Прэторыя мае вільготны субтрапічны клімат з мусонным уплывам, які характарызуецца працяглым гарачым і дажджлівым летам і кароткай, але сухой і мяккай зімою. Для гораду тыповыя паўднёваафрыканскія зімы з халоднымі і яснымі начамі, а таксама мяккімі або мерна цёплымі днямі. Хоць сярэднія мінімальныя тэмпэратуры зімою даволі высокія, празь бясхмарнае неба ўначы бывае даволі прахалодна. У апошнія гады начныя мінімумы звычайна вагаюцца ад {{ГЦэ|2}} да {{ГЦэ|−5|сп}}. Сярэднегадавая тэмпэратура ў Прэторыі сягае каля {{ГЦэ|18,7|сп}}&lt;ref&gt;GHCN climate data, 30-year climate average 1979–2008, Goddard Institute of Space Studies&lt;/ref&gt;. Гэта даволі высокі паказьнік, калі браць пад увагу, што места месьціцца вышынёю блізкай да 1339 мэтраў над узроўнем мора.

[[Файл:Pretoria Panorama.jpg|значак|Краявіды Прэторыі.]]
Асноўная прычына гэтага палягае ў геаграфічным становішчы Прэторыі. Горад разьмешчаны ў абароненай даліне, у якай назіраецца своеасаблівая «цеплавая пастка». Горныя хрыбты вакол даліны ізалююць яе ад халодных паветраных масаў, што надыходзяць з поўдня і паўднёвага ўсходу, таму цягам большай часткі году тут захоўваецца адносна цёплы клімат. Ападкі ў Прэторыі выпадаюць пераважна ў летнія месяцы, у той час як зімою пануе засуш. У гэты час могуць назірацца даволі моцныя замаразкі. Сьнег у Прэторыі ёсьць надзвычай рэдкай зьявай. Дробныя апады сьнегу былі ў горадзе ў 1959, 1968 і 2012 гадах, але за ўсю сваю гісторыю Прэторыя аніколі ня мела ўстойлівага сьнежнага покрыва.

Падчас агульнанацыянальнай сьпёкі ў лістападзе 2011 году тэмпэратура ў Прэторыі ўзьнялася да {{ГЦэ|39|сп}}, што было вельмі незвычайна для гэтай пары году. Падобныя рэкордныя хвалі сьпёкі паўтарыліся і ў студзені 2013 году, калі ўсьцяж некалькіх дзён тэмпэратура перавышала {{ГЦэ|37|сп}}. 2014 год стаў адным з найбольш вільготных у гісторыі мэтэаралягічных назіраньняў у горадзе. Да канца сьнежня выпала агулам 914 мм ападкаў, зь якіх 220 мм прыпалі толькі на сьнежань. У 2015 годзе Прэторыя перажыла наймацнейшую засуш з 1982 году. У лістападзе таго ж году былі ўсталяваныя новыя тэмпэратурныя рэкорды, як то 11 лістапада тэрмомэтры выявілі {{ГЦэ|43|сп}} пасьля трох тыдняў, цягам якіх тэмпэратура трымалася ў межах ад {{ГЦэ|35|сп}} да {{ГЦэ|43|сп}}. 7 студзеня 2016 году ў Прэторыі быў зафіксаваны новы абсалютны тэмпэратурны рэкорд, які быў роўны {{ГЦэ|42,7|сп}}&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.weathersa.co.za/Documents/Corporate/Regional%20Weather%20and%20Climate_Gauteng_16042021150251.pdf|загаловак=South African Weather Service - Regional Weather and Climate of South Africa: Gauteng|дата доступу=20.01.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220122002436/https://www.weathersa.co.za/Documents/Corporate/Regional%20Weather%20and%20Climate_Gauteng_16042021150251.pdf|дата копіі=22.01.2022}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.tshwane.gov.za/ Афіцыйны сайт].

{{Сталіцы Афрыкі}}

[[Катэгорыя:Гарады Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі]]
[[Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі]]</text>
      <sha1>r10v2zp83yt6c5byo3faorkofohcmzl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2699958</id>
      <parentid>2699957</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>стыль</comment>
      <origin>2699958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14124" sha1="sx468bwi9tdirqb9fzf1w0vwy90z4aa" xml:space="preserve">{{Населены пункт
|Родны склон       = Прэторыі
|Шырата паўшар’е   = паўднёвае
 |Шырата градусаў  = 25
 |Шырата хвілінаў  = 44
 |Шырата сэкундаў  = 46
|Даўгата паўшар’е  = усходняе
 |Даўгата градусаў = 28
 |Даўгата хвілінаў = 11
 |Даўгата сэкундаў = 17
}}
'''Прэто́рыя''' ({{мова-en|Pretoria}}) — горад у [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы]], адна з трох сталіц краіны, у якой знаходзіцца [[выканаўчая ўлада]], [[дэ-факта]] ёсьць нацыянальнай сталіцай. Насельніцтва складае {{Лік|3296921}} чалавек (2026)&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://worldpopulationreview.com/cities/south-africa/pretoria|загаловак=Pretoria Population 2026|выдавецтва=World Population Review|дата публікацыі=06.08.2026|дата доступу=07.08.2026}}&lt;/ref&gt;.

Як адміністрацыйная сталіца краіны, Прэторыя ёсьць местам, дзе месьцяцца сядзібы ўсіх нацыянальных дзяржаўных міністэрстваў, ведамстваў і агенцыяў. Горад таксама ўважаецца за адзін з найважнейшых дыпляматычных цэнтраў сьвету. У Прэторыі знаходзяцца 134 замежныя амбасады і камісіі, што робіць яе местам з другой паводле велічыні колькасьцю дыпляматычных прадстаўніцтваў у сьвеце. Паводле гэтага паказьніка Прэторыя саступае толькі [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)|Вашынгтону]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.up.ac.za/postgraduate-studies/international-matters|загаловак=International Matters – University of Pretoria|выдавецтва=www.up.ac.za|дата публікацыі=09.09.2023|дата доступу=06.01.2026}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Прэторыя была заснаваная ў 1855 годзе [[Мартынус Вэсэль Прэторыюс|Мартынусам Вэсэлем Прэторыюсам]], адным з правадыроў воортрэкераў. Ён назваў новы горад у гонар свайго бацькі, [[Андрыс Прэторыюс|Андрыса Прэторыюса]], і абраў месца на беразе ракі [[Апіес]], каб закласьці новую сталіцы [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка (Трансвааль)|Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі]]. Старэйшы Прэторыюс быў нацыянальным героем воортрэкераў пасьля сваёй перамогі над плямёнымі [[дынгаан]] і [[зулусы|зулусамі]] ў [[бітва на Крывавай рацэ|бітве на Крывавай рацэ]] ў 1838 годзе. Ён таксама быў адным з удзельнікаў перамоваў аб складаньні [[канвэнцыя ракі Санд|канвэнцыі ракі Санд]], якая была складзеная ў 1852 годзе. Паводле замірэньня [[Вялікабрытанія]] прызнала незалежнасьць Трансваалю. 1 траўня 1860 году Прэторыя афіцыйна стала сталіцай Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі.

Заснаваньне Прэторыі ў якасьці сталіцы дзяржавы часта разглядаецца як сымбалічны завяршальны этап [[Вялікі трэк|Вялікага трэку]], то бок маштабнага перасяленчага руху бураў углыб паўднёвай Афрыкі ад берагоў.

=== Бурскія войны ===
Падчас [[Першая бурская вайна|Першай бурскай вайны]] Прэторыя знаходзілася ў аблозе рэспубліканскіх войскаў ад сьнежня 1880 году да сакавіка 1881 году. Мірная дамова, якая завяршыла вайну, была падпісаная ў Прэторыі 3 жніўня 1881 году і атрымала назву [[Прэтарыйская канвэнцыя]].

[[Файл:Nagmaal op Kerkplein.jpg|значак|зьлева|Прэторыя канца XIX стагодзьдзя.]]
[[Другая бурская вайна]] прывяла да ліквідацыі Трансваальскай Рэспублікі і ўсталяваньня брытанскага панаваньня над усёй Паўднёвай Афрыкай. 5 чэрвеня 1900 году горад капітуляваў перад брытанскімі войскамі, якіх ачольваў [[Фрэдэрык Робэртс]]. Канчаткова канфлікт быў скончаны складаньнем [[Вэрээнігінгаўскі дагавор|Вэрээнігінгаўскага міру]] 31 траўня 1902 году ў [[Мэлроўз-гаўс]]е ў Прэторыі.

Незадоўга да пачатку Другой бурскай вайны дзеля абароны гораду былі пабудаваныя форты Прэторыі. Хоць частка гэтых умацаваньняў сёньня ляжыць у руінах, некалькі зь іх былі захаваныя і абвешчаныя нацыянальнымі помнікамі.

=== Часы Паўднёва-Афрыканскага Зьвязу ===
Бурскія рэспублікі, сярод якіх была ня толькі Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка, але і [[Калёнія Аранжавай ракі]], былі аб’яднаныя ў 1910 годзе разам з [[Капская калёнія|Капскай калёніяй]] і калёніяй [[Наталь (калёнія)|Наталь]] у новую дзяржаву, якая атрымала назву Паўднёва-Афрыканскі Зьвяз. Пасьля гэтага Прэторыя стала адміністрацыйнай сталіцай усёй краіны, у той час як [[Кейптаўн]] выконваў функцыі заканадаўчай сталіцы, а [[Блюмфантэйн]] стаў уважацца за судовую сталіцу краіны.

У час паміж 1910 і 1994 гадамі места таксама было сталіцай правінцыі Трансвааль. Яшчэ раней, стаўшы сталіцай Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі, Прэторыя замяніла ў гэтай ролі [[Почэфструм]]. 14 кастрычніка 1931 году Прэторыя афіцыйна набыла статус гораду. Калі ў 1961 годзе краіна была абвешчаная рэспублікай, а Прэторыя захавала свой статус адміністрацыйнай сталіцы дзяржавы&lt;ref&gt;Roman Adrian Cybriwsky (2013). «Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture». ABC-CLIO, USA. — С. 54.&lt;/ref&gt;.

== Геаграфія ==
Прэторыя знаходзіцца прыкладна за 56 км на поўнач-паўночны ўсход ад [[Яганэсбург]]у ў паўночна-ўсходняй частцы Паўднёвай Афрыкі. Горад месьціцца ў пераходнай зоне паміж высакагорным плято [[Гайвэльд]] на поўдні і ніжэйшым вышынёю рэгіёнам [[Бушвэльд]] на поўначы. Прэторыя стаіць на вышыні блізу 1339 мэтраў над узроўнем мора&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Tools, Free Map|спасылка=http://www.freemaptools.com/elevation-finder.htm|загаловак=Elevation Finder|дата доступу=05.07.2014|копія=https://web.archive.org/web/20150626104315/http://www.freemaptools.com/elevation-finder.htm|дата копіі=26.06.2015}}&lt;/ref&gt;, у цёплай, абароненай і ўрадлівай даліне, аточанай пагоркамі горнага сьцяга [[Магалісбэрг]]у.

=== Клімат ===
[[Файл:Magaliesberg08.jpg|значак|зьлева|Места аточанае горным сьцягам [[Магалісбэрг]], які спрыяе больш цёпламу надвор’ю.]]
Паводле клясыфікацыі Кёпэна Прэторыя мае вільготны субтрапічны клімат з мусонным уплывам, які характарызуецца працяглым гарачым і дажджлівым летам і кароткай, але сухой і мяккай зімою. Для гораду тыповыя паўднёваафрыканскія зімы з халоднымі і яснымі начамі, а таксама мяккімі або мерна цёплымі днямі. Хоць сярэднія мінімальныя тэмпэратуры зімою даволі высокія, празь бясхмарнае неба ўначы бывае даволі прахалодна. У апошнія гады начныя мінімумы звычайна вагаюцца ад {{ГЦэ|2}} да {{ГЦэ|−5|сп}}. Сярэднегадавая тэмпэратура ў Прэторыі сягае каля {{ГЦэ|18,7|сп}}&lt;ref&gt;GHCN climate data, 30-year climate average 1979–2008, Goddard Institute of Space Studies&lt;/ref&gt;. Гэта даволі высокі паказьнік, калі браць пад увагу, што места месьціцца вышынёю блізкай да 1339 мэтраў над узроўнем мора.

[[Файл:Pretoria Panorama.jpg|значак|Краявіды Прэторыі.]]
Асноўная прычына гэтага палягае ў геаграфічным становішчы Прэторыі. Горад разьмешчаны ў абароненай даліне, у якай назіраецца своеасаблівая «цеплавая пастка». Горныя хрыбты вакол даліны ізалююць яе ад халодных паветраных масаў, што надыходзяць з поўдня і паўднёвага ўсходу, таму цягам большай часткі году тут захоўваецца адносна цёплы клімат. Ападкі ў Прэторыі выпадаюць пераважна ў летнія месяцы, у той час як зімою пануе засуш. У гэты час могуць назірацца даволі моцныя замаразкі. Сьнег у Прэторыі ёсьць надзвычай рэдкай зьявай. Дробныя апады сьнегу былі ў горадзе ў 1959, 1968 і 2012 гадах, але за ўсю сваю гісторыю Прэторыя аніколі ня мела ўстойлівага сьнежнага покрыва.

Падчас агульнанацыянальнай сьпёкі ў лістападзе 2011 году тэмпэратура ў Прэторыі ўзьнялася да {{ГЦэ|39|сп}}, што было вельмі незвычайна для гэтай пары году. Падобныя рэкордныя хвалі сьпёкі паўтарыліся і ў студзені 2013 году, калі ўсьцяж некалькіх дзён тэмпэратура перавышала {{ГЦэ|37|сп}}. 2014 год стаў адным з найбольш вільготных у гісторыі мэтэаралягічных назіраньняў у горадзе. Да канца сьнежня выпала агулам 914 мм ападкаў, зь якіх 220 мм прыпалі толькі на сьнежань. У 2015 годзе Прэторыя перажыла наймацнейшую засуш з 1982 году. У лістападзе таго ж году былі ўсталяваныя новыя тэмпэратурныя рэкорды, як то 11 лістапада тэрмомэтры выявілі {{ГЦэ|43|сп}} пасьля трох тыдняў, цягам якіх тэмпэратура трымалася ў межах ад {{ГЦэ|35|сп}} да {{ГЦэ|43|сп}}. 7 студзеня 2016 году ў Прэторыі быў зафіксаваны новы абсалютны тэмпэратурны рэкорд, які быў роўны {{ГЦэ|42,7|сп}}&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.weathersa.co.za/Documents/Corporate/Regional%20Weather%20and%20Climate_Gauteng_16042021150251.pdf|загаловак=South African Weather Service - Regional Weather and Climate of South Africa: Gauteng|дата доступу=20.01.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220122002436/https://www.weathersa.co.za/Documents/Corporate/Regional%20Weather%20and%20Climate_Gauteng_16042021150251.pdf|дата копіі=22.01.2022}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.tshwane.gov.za/ Афіцыйны сайт].

{{Сталіцы Афрыкі}}

[[Катэгорыя:Гарады Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі]]
[[Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі]]</text>
      <sha1>sx468bwi9tdirqb9fzf1w0vwy90z4aa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дылі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79837</id>
    <revision>
      <id>2700010</id>
      <parentid>2659657</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:34:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Dili?oldid=1381709153</comment>
      <origin>2700010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12857" sha1="6lpan5otrct422tj9rwj1ilo23c22ho" xml:space="preserve">{{Населены пункт
|Назва                                = Дылі
|Назва ў родным склоне                = Дылі
|Назва на мове краіны                 = Díli
|Код мовы назвы краіны                = pt
|Шырата паўшар’е = паўднёвае
 |Шырата градусаў = 08
 |Шырата хвілінаў = 33
 |Шырата сэкундаў = 13
|Даўгата паўшар’е = усходняе
 |Даўгата градусаў = 125
 |Даўгата хвілінаў = 34
 |Даўгата сэкундаў = 42
}}
'''Ды́лі''' ({{мова-pt|Díli}}) — [[сталіца]] і найбуйнейшы горад [[Усходні Тымор|Усходняга Тымору]]. Месьціцца на паўночным узьбярэжжы вострава Тымор на невялікай раўніннай тэрыторыі, аточанай гарамі. Клімат тут трапічны з выразна выяўленымі вільготным і сухім сэзонамі. Горад ёсьць галоўным эканамічным цэнтрам і асноўным портам вострава і сучаснай краіны яшчэ з 1769 году, калі ён быў абраны сталіцай [[Партугальскі Тымор|Партугальскага Тымору]]. Насельніцтва складае каля {{Лік|277488}} чалавек і хутка павялічваецца. Яно мае адносна малады ўзроставы склад, а большасьць жыхароў фармуюць людзі працаздольнага веку. Асноўнай мясцовай мовай ёсьць [[тэтум]], аднак сярод жыхароў шмат нутраных мігрантаў зь іншых рэгіёнаў краіны, што робіць насельніцтва Дылі даволі разнастайным.

== Гісторыя ==
[[Файл:PT Dili 1952-1975 COA.svg|значак|зьлева|Колішні герб места.]]
Дылі адыграў цэнтральную ролю ў гісторыі Ўсходняга Тымору&lt;ref name=&quot;Moxham&quot; &gt;{{спасылка|аўтар=Moxham, Ben|спасылка=https://www.files.ethz.ch/isn/57417/WP32.2.pdf|загаловак=State-Making and the Post-Conflict City: Integration in Dili, Disintegration in Timor-Leste|выдавецтва=London School of Economics and Political Science|дата публікацыі=02.2008|дата доступу=25.06.2021|копія=https://web.archive.org/web/20210625161614/https://www.files.ethz.ch/isn/57417/WP32.2.pdf|дата копіі=25.06.2021}}&lt;/ref&gt;. Аднак раньнія зьвесткі пра яго, асабліва тыя, што датуюцца да XVIII стагодзьдзя, вельмі абмежаваныя{{Зноска|Thomaz|2017|Thomaz|199}}.

Мажліва, ужо ў XV стагодзьдзі востраў [[Тымор]] быў вядомы як крыніца [[цындал|сандалавага дрэва]], якое высока цанілася ў міжнародным гандлі{{Зноска|Carter|2001|Carter|10}}. Першая зафіксаваная партугальская прысутнасьць на востраве фіксуецца 1516 годам. Тая партугальская экспэдыцыя скончыла сваю місію, калі вярнулася з грузам сандалавага дрэва. У 1613 годзе Нідэрлянды пачалі змагацца з [[Партугалія]]й за кантроль над востравам, асабліва над ягонай заходняй часткай{{Зноска|Carter|2001|Carter|10}}. У 1629 годзе паўстаньне прымусіла партугальцаў на тры гады пакінуць востраў{{Зноска|Carter|2001|Carter|10}}. У 1641 годзе шэраг тыморскіх каралёў перайшлі ў [[каталіцтва]], шукаючы абароны з боку Партугаліі. Гэта надало партугальскаму ўплыву палітычнае вымярэньне, паколькі раней яны тут мелі пераважна эканамічны інтарэс{{Зноска|Thomaz|2017|Thomaz|206}}.

У 1646 годзе Тымор быў адміністрацыйна аддзелены ад [[Салор]]у, але дакладная структура кіраваньня таго часу застаецца невядомай{{Зноска|Thomaz|2017|Thomaz|208}}. У пэрыяд з 1788 па 1790 гады паміж губэрнатарам у Дылі і чыноўнікам, які засядаў у [[Манатуту]], успыхнула грамадзянская вайна. Канфлікт быў урэгуляваны толькі пасьля прыбыцьця новага губэрнатара. У адказ на правакацыі з боку галяндцаў у 1818 годзе на Тыморы былі створаныя сталыя вайсковыя фармаваньні{{Зноска|Thomaz|2017|Thomaz|210}}. У 1844 годзе Тымор разам з [[Макао]] і Салорам быў выведзены з падпарадкаваньня [[Партугальская Індыя|Партугальскай Індыі]], і гэтыя тэрыторыі ўтварылі новую партугальскую правінцыю. Празь некалькі гадоў, у 1850 годзе, Партугальскі Тымор быў перададзеныя пад юрысдыкцыю губэрнатара Макао, але ўжо ў 1856 годзе зноў вярнуўся пад кіраваньне Партугальскай Індыі{{Зноска|Thomaz|2017|Thomaz|212—215}}.

[[Файл:1943-02-18 AERIAL VIEW OF A JAPANESE TRANSPORT SHIP IN THE HARBOUR OF DILI.JPG|значак|зьлева|Японскія вайсковыя караблі ля Дылі ў 1943 годзе.]]
На пачатку XX стагодзьдзя ў Дылі працягвалася ўзьвядзеньне сталых будынкаў у партугальскім архітэктурным стылі. У час паміж 1912 і 1915 гадамі была пабудаваная новая гарадзкая ратуша. Галоўны касьцёл гораду быў зьнесены ў 1933 годзе, а ў 1937 годзе на ягоным месцы пачаў працаваць новая катэдра. У час [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] Партугалія і ейныя калёніі захоўвалі нэўтралітэт. Аднак краіны [[антыгітлераўская кааліцыя|антыгітлераўскай кааліцыі]] разглядалі Ўсходні Тымор як мажлівую цэль японскага ўварваньня. Пасьля пачатку Ціхаакіянскай вайны ў 1941 годзе, не зважаючы на пратэсты Партугаліі, у Дылі былі скіраваныя аўстралійскія і нідэрляндзкія войскі. У адказ на гэта японцы высадзіліся ў Дылі ў межах двухбаковага наступу на Тымор, што стала часткай [[Тыморская апэрацыя|бітвы за Тымор]]. У 1951 годзе Партугальскі Тымор стаў не калёніяй, а паўнапраўнай часткай Партугаліі. Аднак, не зважаючы на тое, што мясцовыя жыхары фармальна набылі партугальскае грамадзянства, гэта не дало ім рэальнага палітычнага ўплыву.

[[Файл:Monument, Jardim 5 de Maio, Dili, 2018 (01).jpg|значак|Манумэнт, усталяваны ўладамі Інданэзіі ў гонар вызваленьня ад эўрапейскага панаваньня.]]
Пасьля [[Рэвалюцыя гвазьдзікоў|Рэвалюцыі гвазьдзікоў]] у Партугаліі ў 1974 годзе ва Ўсходнім Тыморы пачаліся імклівыя палітычныя зьмены. Зьявіліся новыя палітычныя партыі, якія выступалі за здабыцьцё незалежнасьці ад Партугаліі. Апошні партугальскі губэрнатар 26 жніўня 1975 году пакінуў Дылі і пераехаў на востраў [[Атаура]], бо ў краіне працягвалася грамадзянская вайна. 28 лістапада 1975 году рух [[Рэвалюцыйны фронт за незалежнасьць Усходняга Тымору|Фрэтылін]] абвесьціў незалежнасьць Усходняга Тымору падчас урачыстай цырымоніі ў Дылі. Аднак ужо 7 сьнежня 1975 году [[Інданэзія]] распачала ўварваньне ва Ўсходні Тымор. Інданэзійскія паветрана-дэсантныя войскі высадзіліся ў Дылі, а марскія сілы былі высаджаныя на захад ад места. Гэтыя падзеі прымусілі многіх жыхароў пакінуць сталіцу і ратавацца ўцёкамі.

У 1980-я гады сярод моладзі Дылі ўзмацніўся супраціў інданэзійскаму кіраваньню&lt;ref name=&quot;Moxham&quot; /&gt;. Тым ня менш у канцы гэтага дзесяцігодзьдзя ўлады Інданэзіі пачалі дазваляць замежным турыстам наведваць горад. Да таго часу ўся правінцыя была фактычна закрытая для вонкавага сьвету&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Adams, Kathleen M.|спасылка=https://books.google.com/books?id=S4nUNKK9_lwC|загаловак=Postcolonial Urbanism: Southeast Asian Cities and Global Processes|выдавецтва=Routledge|isbn=9781136060502}}&lt;/ref&gt;. Палітычны крызіс у Інданэзіі прывёў да часу надзвычайнага гвалту ва Ўсходнім Тыморы. Праінданэзійскія ўзброеныя групоўкі дзейнічалі амаль беспакарана, не зважаючы на тое, што інданэзійскае войска мусіла было адказваць бясьпеку. Гэты крызіс таксама спрычыніўся да адстаўкі прэзыдэнта Інданэзіі [[Мухамад Сухарта|Сухарта]]. Ягоны наступнік, [[Бахарудын Юсуф Габібі]], неўзабаве ўхваліў арганізацыю рэфэрэндуму аб будучыні Ўсходняга Тымору&lt;ref name=&quot;Moxham&quot; /&gt;. У месяцы, якія папярэднічалі галасаваньню, ва ўсёй краіне адбываліся напады і акты гвалту з боку праінданэзійскіх вайсковых фармаваньняў{{Зноска|Carter|2001|Carter|15}}. У жніўні 1999 году жыхары Ўсходняга Тымору на [[Рэфэрэндум аб самавызначэньні Ўсходняга Тымору|рэфэрэндуме]] прагаласавалі за незалежнасьць сваёй краіны&lt;ref name=&quot;Moxham&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар=Carter, R. W.; Prideaux, Bruce; Ximenes, Vicente; Chatenay, Adrien V. P.|спасылка=https://www.timorleste.tl/wp-content/uploads/formidable/4/Carter-etal-2001_development-of-tourism-policy-strategic-planning-in-TL.pdf|загаловак=Development of Tourism Policy and Strategic Planning in East Timor|год=2001|выдавецтва=Ministry of Tourism|isbn=186-499-506-8|ref=Carter}}
* {{артыкул|аўтар=Thomaz, Luís Filipe F. R.|загаловак=La chronologie historique de Timor Oriental|выданьне=Archipel|том=93|нумар=93|старонкі=199—217|год=2017|DOI=10.4000/archipel.416|ref=Thomaz}}

{{Сталіцы Азіі}}

[[Катэгорыя:Гарады Ўсходняга Тымору]]
[[Катэгорыя:Сталіцы Азіі]]</text>
      <sha1>6lpan5otrct422tj9rwj1ilo23c22ho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Корасьцень</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80844</id>
    <revision>
      <id>2699960</id>
      <parentid>2694712</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11909" sha1="2erbz148a2fm82ezey6v0uwpr5c8cvu" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні}}
{{Населены пункт/Украіна
|Назва                               = Корасьцень
|Статус                              = горад
|Назва ў родным склоне               = Корасьценю
|Назва ўкраінскай мовай              = Коростень
|Герб                                = Korosten misto gerb.png
|Сьцяг                               = Korosten prapor.png
|Гімн                                = 
|Дата заснаваньня                    = 
|Першыя згадкі                       = 945
|Статус з                            = 
|Магдэбурскае права                  = 22 траўня 1589
|Былыя назвы                         = Іскорасьцень, Іскорасьць
|Вобласьць                           = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]]
|Аўтаномная рэспубліка               = 
|Раён                                = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]]
|Сельская рада                       = 
|Мэр                                 = 
|Пасада кіраўніка                    = 
|Кіраўнік                            = 
|Плошча                              = 42.31
|Крыніца плошчы                      = 
|Вышыня                              = 
|Унутраны падзел                     = 
|Колькасьць насельніцтва             = 63525
|Год падліку колькасьці              = 2018
|Крыніца колькасьці насельніцтва     = &lt;ref&gt;[http://www.ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2018/zb/06/zb_chnn2018pdf.pdf Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України» на 1 січня 2018 року (PDF)]{{ref-uk}}&lt;/ref&gt;
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва   = 
|Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = 
|Год падліку колькасьці аглямэрацыі  = 
|Крыніца колькасьці аглямэрацыі      = 
|Нацыянальны склад насельніцтва      = [[украінцы]] — 88,96%&lt;br /&gt;[[расейцы]] — 7,55%&lt;br /&gt;[[палякі]] — 1,48%
|Год падліку нацыянальнага складу    = 2001
|Колькасьць двароў                   = 
|Год падліку колькасьці двароў       = 
|Паштовы індэкс                      = 11500
|Тэлефонны код                       = +380 4142
|КОАТУУ                              = 
|Аўтамабільны нумарны знак           = 
|Выява                               = Korosten4.JPG
|Апісаньне выявы                     = Вуліца места
 |Шырата градусаў                    = 50
 |Шырата хвілінаў                    = 58
 |Шырата сэкундаў                    = 25
 |Даўгата градусаў                   = 28
 |Даўгата хвілінаў                   = 36
 |Даўгата сэкундаў                   = 52
|Пазыцыя подпісу на мапе             = 
|Водступ подпісу на мапе             = 
|Сайт                                = 
|Лацінка=Koraścień}}
'''Корасьцень''', або '''Карасьцень'''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120318200951/http://www.jivebelarus.net/history/gistografia/ethno-and-historycal-borders-of-belarus.html?page=2 Беларускія этнаграфічныя граніцы] // [[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Этнографічныя й гісторычныя тэрыторыі й граніцы Беларусі. — Нью-Ёрк: Крывіцкае (Вялікалітоўскае) Навуковае Таварыства Пранціша Скарыны, 1953. — 24 с.&lt;/ref&gt; ({{мова-uk|Коростень}}) — [[горад|места]] ў [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]], на рацэ [[Вуж (прытока Прыпяці)|Вуж]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]]. Насельніцтва — 56 000 чал.

Знаходзіцца за 87 км на поўнач ад [[Жытомір]]у. Вузел аўтамабільных дарог (у тым ліку магістраляў [[Ізмаіл]] — [[Санкт-Пецярбург]], [[Кіеў]] — [[Ковель]]) і чыгунак (лініі на [[Кіеў]], [[Оўруч]], [[Жытомір]], [[Сарны]], [[Наваград-Валынскі]]).

== Этымалёгія назвы ==
Існуе некалькі меркаваньняў датычна паходжаньня назвы места:
* Паводле першай вэрсіі, Корасьцень вядзе сваю назву з таго, што вакол сьценаў сталіцы [[драўляне|драўлянаў]] узносіўся дубовы частакол, які быў неабчасаны, разам з карою&amp;nbsp;— маўляў, менавіта таму места звалася ''Іс-кора-сьцень'', то бок замак «з кары на сьцяне»;
* Другая тэорыя сьцьвярджае, што тапонім паходзіць ад імя [[паганства|паганскага]] бога сонца [[Хорс|Корс (Хорс)]]&amp;nbsp;— галоўнага бога ў большасьці плямёнаў, які насялялі дадзеную тэрыторыю, у тым ліку і драўлянаў. Ад Хорсу/Корсу, паводле гэтай тэорыі, таксама паходзяць назвы населеных пунктаў [[Хэрсанэс|Корсунь]] і [[Карастышаў]].
* Ёсць і трэці варыянт пахаджэння назвы места. Горад стаіць на вялікіх [[Граніт|гранітных]] камянях, якія багата вякоў таму зваліся корасьцю, адкуль і пашла назва.

== Гісторыя ==
* 945: першыя згадкі ў гістарычных крыніцах, у складзе [[Кіеўскае княства|Кіеўскага княства]]; колішняя сталіца драўлянаў, паўстаньне якіх задушыў кіеўскі князь [[Ігар (князь)|Ігар]]
* 1243: пад уладай Арды.
* XIV стагодзьдзе: вялікі князь [[Альгерд]] далучыў места да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].
* 1569: паводле ўмоваў [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] перайшоў да [[Карона Польскага каралеўства|Каралеўства Польскага]].
* 22 траўня 1589: атрымаў [[Магдэбурскае права]].
* 1649: казацкі загон захапіў Іскорасьцень і зруйнаваў мескія ўмацаваньні.
* 1795: у выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] апынуўся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], цэнтар воласьці Оўруцкага павету [[Валынская губэрня|Валынскай губэрні]].
* 1902: чыгуначная станцыя Корасьцень на лініі [[Кіеў]] — [[Ковель]].
* 1917: горад Іскарасьцень ([[Украінская мова|па-украінску]] Іскоростень) быў перайменаваны у Корасьцень ([[Украінская мова|па-ўкраінску]] Коростень)
* 12 лютага 1918: Корасьцень стаў [[Сталіца|сталіцай]] [[Украінская Народная Рэспубліка|УНР]] на адзін дзень, каб [[малая рада]] змагла прызначыць малы дзяржаўны [[герб]] [[Украіна|Украіны]] — [[Трызуб (геральдыка)|трызуб]]
* 7 жніўня 1941 — 28 сьнежня 1943: знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.

== Насельніцтва ==

=== Колькасьць ===
{| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;&quot;
|-bgcolor=&quot;#AAAAAA;&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em&quot;| Насельніцтва &lt;small&gt;(чал.)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120626112438/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm Cities &amp; towns of Ukraine]{{ref-en}}{{ref-uk}}&lt;/ref&gt;
|-bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! 1926 !! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989 !! 2001 !! 2018
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=center| 11 994
| align=center| 30 806
| align=center| 38 041
| align=center| 55 767
| align=center| 65 333
| align=center| 72 367
| align=center| 66 669
| align=center| 63 525
|}

=== Мова ===
{| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;&quot;
|-bgcolor=&quot;#AAAAFF&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em&quot;| Насельніцтва па роднай мове &lt;small&gt;(2001)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp Банк даних Державної служби статистики України]{{ref-uk}}&lt;/ref&gt;
|-bgcolor=&quot;#eeeeff&quot;
! украінская&amp;nbsp;мова !! расейская
|- bgcolor=&quot;#f7f9ff&quot;
| align=center|86,69%
| align=center|12,73%
|}

== Эканоміка ==
[[Машынабудаваньне]] (хімічнае абсталяваньне і інш.); заводы: парцалянавы, побытавай хіміі і інш.; лёгкая (у тым ліку вытворчасьць карункавых вырабаў), харчовая, [[дрэваапрацоўчая прамысловасьць]].

== Славутасьці ==

У цэнтры места стаіць [[Помнік драніку ў Корасьцені|помнік драніку]], дзейнічае краязнаўчы музэй.

[[Парк-драўлянскі]], альбо драўлянскі парк

Музей, вайскова-гістарычны комплекс «[https://web.archive.org/web/20250113174539/https://www.korosten-info.com/kultura-i-sport-korosten/muzej-skelya-skala Скеля]»

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Iskorość // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/305 305]
* [http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/46289/Искорость Искорость] // {{Літаратура/ЭСБЕ}}
* [http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&amp;I21DBN=EIU&amp;P21DBN=EIU&amp;S21STN=1&amp;S21REF=10&amp;S21FMT=eiu_all&amp;C21COM=S&amp;S21CNR=20&amp;S21P01=0&amp;S21P02=0&amp;S21P03=TRN=&amp;S21COLORTERMS=0&amp;S21STR=Iskorosten Інститут історії України: Іскоростень]

{{Жытомірская вобласьць}}

[[Катэгорыя:Гарады Жытомірскай вобласьці]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў X стагодзьдзі]]</text>
      <sha1>2erbz148a2fm82ezey6v0uwpr5c8cvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Культура Сэрбіі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81348</id>
    <revision>
      <id>2699962</id>
      <parentid>2679651</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:34:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2870" sha1="5vifiseoepnqk77oo9b91lf2hbpfdfs" xml:space="preserve">[[Файл:Miroslavs Gospel.jpg|міні|Міраславава Эвангельле]]
'''Сэрбская культура''' — культура [[Сэрбія|Сэрбіі]] і [[сэрбы|сэрб]]аў, якая разьвівалася пад моцным уплывам [[Бізантыйская імпэрыя|Бізантыйскай імпэрыі]] і [[Сэрбская праваслаўная царква|праваслаўя]].

== Пісьменнасьць ==
Разьвіцьцё [[пісьменнасьць|пісьменнасьці]] ў [[Сэрбія|Сэрбіі]] зьвязанае з асьветніцкай дзейнасьцю вучняў [[Кірыла і Мэтодый|Кірылы і Мэтодыя]], якія прапаведвалі і адпраўлялі [[богаслужэньне]] на славянскай мове. Неабходна адзначыць, што сэрбы даволі доўга ўжывалі [[глаголіца|глаголіцу]] нароўні з [[кірыліца]]й. Глагалічная традыцыя падсілкоўвалася на сэрбскіх землях дзякуючы паступленьню глагалічнай пісьменнасьці з [[Харватыя|Харватыі]], дзе аселі некаторыя пасьлядоўнікі Кірылы і Мэтодыя. Распаўсюджваньне атрымала і [[Латынь|лацінская]] пісьменнасьць. Адмысловы моцны ўплыў зыходзіў з такіх буйных раманскіх гарадоў на [[Адрыятыка|Адрыятыцы]], як [[Дуброўнік]] і [[Бар]]. Характэрнай асаблівасьцю функцыянаваньня пісьменнасьці на сэрбскіх землях у IX—[[12 стагодзьдзе|XII]] стагодзьдзях было тое, што славянскія глаголіца, кірыліца і помнікі на лацінскай мове ўжываліся ня ў нейкіх кампактных зонах з выразна акрэсьленымі межамі, а ўперамешку ў адных і тых жа абласьцях. Ад таго пэрыяду пісьмовых помнікаў не засталося.

У 20 стагодзьдзі самым вядомым пісьменьнікам Сэрбіі быў [[Іва Андрыч]]&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/place/Serbia/Government-and-society#toc42947 Serbia]{{ref-en}} Britannica.com&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://web.archive.org/web/20170403080228/http://www.srpska.ru/rubrics.php?sq=19,236&amp;crypt= Сэрбская культура]

[[Катэгорыя:Сэрбская культура| ]]</text>
      <sha1>5vifiseoepnqk77oo9b91lf2hbpfdfs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яганэсбург</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81677</id>
    <revision>
      <id>2699961</id>
      <parentid>2102358</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:49:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Johannesburg?oldid=1383919864</comment>
      <origin>2699961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13691" sha1="sq66vaata4cv77wpv9ugrlxueak9oqr" xml:space="preserve">{{Населены пункт
|Назва                                = Яганэсбург
|Назва ў родным склоне                = Яганэсбургу
|Назва на мове краіны                 = Johannesburg
|Код мовы назвы краіны                = en
|Краіна                               = ПАР
|Від адміністрацыйнай адзінкі 1       = Правінцыя
|Назва адміністрацыйнай адзінкі 1     = [[Гаўтэнг]]
|Пасада кіраўніка                     = 
|Кіраўнік                             = 
|Часавы пас                           = +2
|Тэлефонны код                        = +2711
|Выява                                = 
|Апісаньне выявы                      = 
|Шырата паўшар’е                      = паўднёвае
 |Шырата градусаў                     = 26
 |Шырата хвілінаў                     = 12
 |Шырата сэкундаў                     = 16
|Даўгата паўшар’е                     = усходняе
 |Даўгата градусаў                    = 28
 |Даўгата хвілінаў                    = 2
 |Даўгата сэкундаў                    = 44
}}
'''Яга́нэсбург''' ({{мова-en|Johannesburg}}) — найбуйнейшы паводле колькасьці жыхароў горад у [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы]]. Насельніцтва на 2007 год складала {{Лік|3888180 чалавек}}. Паводле ацэнак, у аглямэрацыі Яганэсбургу жыве {{Лік|4803262}} чалавекі, а насельніцтва больш шырокай аглямэрацыі сягае блізу 15 мільёнаў чалавек, што робіць Яганэсбург адным з 100 найбуйнейшых гарадзкіх рэгіёнаў сьвету&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://census.statssa.gov.za/#/province/7/2|загаловак=Statistics South Africa — Census Dissemination|выдавецтва=census.statssa.gov.za|дата доступу=23.03.2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/|загаловак=Major Agglomerations of the World - Population Statistics and Maps|выдавецтва=www.citypopulation.de|дата доступу=23.03.2025}}&lt;/ref&gt;. Не зважаючы на тое, што афіцыйнай судовай сталіцай Паўднёвай Афрыкі ёсьць [[Блюмфантэйн]], у Яганэсбургу месьціцца найвышэйшы суд краіны, як то [[Канстытуцыйны суд ПАР]]&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Bhana, Deeksha|загаловак=The Constitutional Court as the apex court for the common law of contract: Middle ground between the approaches of the Constitutional Court and the Supreme Court of Appeal|выданьне=South African Journal on Human Rights|том=34|старонкі=8—32|год=2018|DOI=10.1080/02587203.2018.1432100}}&lt;/ref&gt;.

Горад разьмешчаны ў багатым на карысныя выкапні раёне [[Вітватэрсранд]]у, які цягам доўгага часу заставаўся цэнтрам міжнароднага гандлю золатам і іншымі мінэральнымі рэсурсамі. Яганэсбург уважаецца за найбагацейшае местам Афрыкі паводле валавога ўнутранага прадукту і аб’ёму прыватнага багацьця. Ён выконвае ролю эканамічнай сталіцы краіны і ёсьць месцам, дзе працуе найбуйнейшая на кантынэнце фондавая біржа, вядомая як [[Яганэсбурская фондавая біржа]]&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Dirks, Paul H.G.M.; Berger, Lee R.|загаловак=Hominin-bearing caves and landscape dynamics in the Cradle of Humankind, South Africa|выданьне=Journal of African Earth Sciences|год=19.06.2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.henleyglobal.com/publications/africa-wealth-report-2024/africas-wealthiest-cities|загаловак=Top 20 — Africa Wealth Report 2024|выдавецтва=Henley &amp; Partners|дата доступу=23.03.2025}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Да сярэдзіны XVIII стагодзьдзя рэгіён быў у значнай ступені заселены рознымі супольнасьцямі [[сота-тсвана]], то бок прадстаўнікамі народаў мовы [[банту]]. Іхнія вёскі, гарады, правадырствы і каралеўствы распасьціраліся ад [[Бэчуаналэнд|Бэчуаналэндзкага пратэктарату]], то бок тэрыторыі сучаснай [[Батсвана|Батсваны]], на захадзе&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13041658|загаловак=Botswana profile|выдавец=BBC News|дата публікацыі=09.08.2012|копія=https://web.archive.org/web/20210211052647/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13041658|дата копіі=11.02.2021}}&lt;/ref&gt;, да сучаснага [[Лесота]] на поўдні&lt;ref&gt;{{кніга|загаловак=Historical Dictionary of the British Empire|выдавецтва=Greenwood Press|год=1996|isbn=0-313-27917-9}}&lt;/ref&gt;, а таксама да земляў народу пэдзі ў сучаснай правінцыі [[Лімпопа (правінцыя)|Лімпопа]].

[[Файл:SA1899 pg268 Commissioner Street, Johannesburg.jpg|значак|зьлева|Камісьянэр-стрыт у 1895 годзе.]]
Асноўны золатародны пляст [[Вітватэрсранд]]у быў выяўлены ў чэрвені 1884 году на фэрме Фогельструйсфантэйн [[буры|бурам]] Янам Герытсэ Бант’есам, сынам Яна Бант’еса. Гэтае адкрыцьцё стала пачаткам залатой ліхаманкі Вітватэрсранду, што прывяло да заснаваньня Яганэсбургу ў 1886 годзе. Выяўленае золата імкліва прыцягнула ў гэты раён вялікую колькасьць людзей, што зрабіла неабходным стварэньне назвы і адміністрацыйнай арганізацыі новага паселішча. Імёны Ян, Ёган і Яганэс былі вельмі распаўсюджанымі сярод галяндцаў таго часу. Таму некаторыя гісторыкі маюць меркаваньне, што назва Яганэсбург паходзіць ад імёнаў двух чалавек, якія бралі ўдзел у выбары найлепшага месца дзеля будучага гораду, як то Крыстыяна Яганэса Жубэра і Ёгана Рысіка. Іншая вэрсія зьвязвае паходжаньне назвы зь Яганэсам Маерам, які быў першым дзяржаўным чыноўнікам у гэтым раёне. Дакладных дакумэнтаў аб тым, як была абраная назва гораду, бракуе&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.joburg.org.za/index.php?option=com_content&amp;id=275&amp;Itemid=51|загаловак=How was Johannesburg named?|выдавецтва=Official Website of the City of Johannesburg|дата доступу=17.04.2015|копія=https://web.archive.org/web/20150417124059/http://www.joburg.org.za/index.php?option=com_content&amp;id=275&amp;Itemid=51|дата копіі=17.04.2015}}&lt;/ref&gt;. Усяго празь дзесяць гадоў па свайго стварэньні насельніцтва Яганэсбургу сягнала 100 тысяч чалавек&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Andrew M. Reid; Paul J. Lane|спасылка=https://books.google.com/books?id=T3PUSDyy4vQC&amp;pg=PA347|загаловак=African Historical Archaeologies|выдавецтва=Springer|год=2004|isbn=978-0-306-47996-0}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Stuttafords Johannesburg 1957.jpg|значак|зьлева|Яганэсбург у 1957 годзе.]]
Зь цягам часу кантроль над гэтымі землямі набываў усё большую каштоўнасьць, таму ўзрастала напружанасьць паміж бурскім урадам [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка (Трансвааль)|Трансваалю]], які засядаў у [[Прэторыя|Прэторыі]], і брытанцамі. Гэтае супрацьстаяньне дасягнула кульмінацыі падчас рэйду Джэймзана, які завяршыўся правалам каля [[Доорнкоп]]у ў студзені 1896 году. Падчас [[Другая бурская вайна|Другой бурскай вайны]] 1899—1902 гадоў брытанскія войскі пад камандаваньнем фэльдмаршала Фрэдэрыка Робэртса занялі Яганэсбург 30 траўня 1900 году пасьля шэрагу баёў на паўднёвы захад ад тагачасных межаў гораду, у раёне сучаснага Кругерсдорпу. У час вайны многія афрыканскія шахтары пакінулі Яганэсбург, што выклікала востры недахоп працоўнай сілы. Каб падтрымліваць працу капальняў, іхныя ўладальнікі пачалі наймаць рабочых з Кітаю, галоўным чынам з паўднёвых раёнаў гэтае краіны. У 1917 годзе Яганэсбург стаў штаб-кватэрай [[Anglo American|Ангельска-амэрыканскай карпарацыі]], заснаванай [[Эрнэст Опэнгаймэр|Эрнэстам Опэнгаймэрам]]. Пазьней яна ператварылася ў адную з найбуйнейшых карпарацыяў сьвету і заняла дамінуючае становішча ў здабычы золата і дыямэнтаў у Афрыцы. У канцы 1940-х і на пачатку 1950-х гадоў раён [[Гілбраў]] пачаў інтэнсіўна забудоўвацца шматпавярховымі будынкамі. У 1950-х і на пачатку 1960-х гадоў урад апартэіду стварыў велізарны комплекс паселішчаў для мурынскага насельніцтва, які пазьней стаў вядомы пад назвай [[Савэта]].

Цэнтральная частка Яганэсбургу зазнала пэўны заняпад у 1980-х і 1990-х гадах. Гэта было павязанае як з высокім узроўнем злачыннасьці, гэтак і з тым, што інвэстары ў сфэры нерухомасьці пачалі накіроўваць значныя сродкі ў будаўніцтва прадмесьцяў, дэцэнтралізаваных офісных паркаў і забаўляльных комплексаў. У 1990-я гады горад сутыкнуўся з імклівым ростам злачыннасьці на значнай частцы сваёй тэрыторыі. Некаторыя раёны з хмарачосамі апусьцелі, многія жыхары пакінулі свае дамы, а бізнэсы пераехалі ў іншыя месцы. Частка гістарычных будынкаў у цэнтральных кварталах была зьнішчаная пажарамі, якія хутка распаўсюджваліся і наносілі значную шкоду гарадзкой забудове&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.theguardian.com/world/1999/may/30/southafrica1|загаловак=Johannesburg, the most dangerous city on earth?|выдавецтва=the Guardian|дата публікацыі=30.05.1999|дата доступу=22.10.2022|копія=https://web.archive.org/web/20221022032433/https://www.theguardian.com/world/1999/may/30/southafrica1|дата копіі=22.10.2022}}&lt;/ref&gt;.

== Спорт ==
У 2010 годзе на стадыёнах [[Сокер Сіці]] і [[Эліс Парк]] праходзіў [[чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|чэмпіянат сьвету па футболе]].

== Асобы ==
* [[Гэрман Чарлз Босман]] — паэт-[[афрыканэры|афрыканэр]], атрымаў тут сярэднюю адукацыю.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы }}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.joburg.org.za/ Афіцыйны сайт].

[[Катэгорыя:Гарады Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі]]</text>
      <sha1>sq66vaata4cv77wpv9ugrlxueak9oqr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2699974</id>
      <parentid>2699961</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Johannesburg?oldid=1383919864</comment>
      <origin>2699974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25072" sha1="8fpuz76dlt8vzqfyu0yhefxlegtk4t0" xml:space="preserve">{{Населены пункт
|Назва                                = Яганэсбург
|Назва ў родным склоне                = Яганэсбургу
|Назва на мове краіны                 = Johannesburg
|Код мовы назвы краіны                = en
|Краіна                               = ПАР
|Від адміністрацыйнай адзінкі 1       = Правінцыя
|Назва адміністрацыйнай адзінкі 1     = [[Гаўтэнг]]
|Пасада кіраўніка                     = 
|Кіраўнік                             = 
|Часавы пас                           = +2
|Тэлефонны код                        = +2711
|Выява                                = 
|Апісаньне выявы                      = 
|Шырата паўшар’е                      = паўднёвае
 |Шырата градусаў                     = 26
 |Шырата хвілінаў                     = 12
 |Шырата сэкундаў                     = 16
|Даўгата паўшар’е                     = усходняе
 |Даўгата градусаў                    = 28
 |Даўгата хвілінаў                    = 2
 |Даўгата сэкундаў                    = 44
}}
'''Яга́нэсбург''' ({{мова-en|Johannesburg}}) — найбуйнейшы паводле колькасьці жыхароў горад у [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы]]. Насельніцтва на 2007 год складала {{Лік|3888180 чалавек}}. Паводле ацэнак, у аглямэрацыі Яганэсбургу жыве {{Лік|4803262}} чалавекі, а насельніцтва больш шырокай аглямэрацыі сягае блізу 15 мільёнаў чалавек, што робіць Яганэсбург адным з 100 найбуйнейшых гарадзкіх рэгіёнаў сьвету&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://census.statssa.gov.za/#/province/7/2|загаловак=Statistics South Africa — Census Dissemination|выдавецтва=census.statssa.gov.za|дата доступу=23.03.2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/|загаловак=Major Agglomerations of the World - Population Statistics and Maps|выдавецтва=www.citypopulation.de|дата доступу=23.03.2025}}&lt;/ref&gt;. Не зважаючы на тое, што афіцыйнай судовай сталіцай Паўднёвай Афрыкі ёсьць [[Блюмфантэйн]], у Яганэсбургу месьціцца найвышэйшы суд краіны, як то [[Канстытуцыйны суд ПАР]]&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Bhana, Deeksha|загаловак=The Constitutional Court as the apex court for the common law of contract: Middle ground between the approaches of the Constitutional Court and the Supreme Court of Appeal|выданьне=South African Journal on Human Rights|том=34|старонкі=8—32|год=2018|DOI=10.1080/02587203.2018.1432100}}&lt;/ref&gt;.

Горад разьмешчаны ў багатым на карысныя выкапні раёне [[Вітватэрсранд]]у, які цягам доўгага часу заставаўся цэнтрам міжнароднага гандлю золатам і іншымі мінэральнымі рэсурсамі. Яганэсбург уважаецца за найбагацейшае местам Афрыкі паводле валавога ўнутранага прадукту і аб’ёму прыватнага багацьця. Ён выконвае ролю эканамічнай сталіцы краіны і ёсьць месцам, дзе працуе найбуйнейшая на кантынэнце фондавая біржа, вядомая як [[Яганэсбурская фондавая біржа]]&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Dirks, Paul H.G.M.; Berger, Lee R.|загаловак=Hominin-bearing caves and landscape dynamics in the Cradle of Humankind, South Africa|выданьне=Journal of African Earth Sciences|год=19.06.2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://www.henleyglobal.com/publications/africa-wealth-report-2024/africas-wealthiest-cities|загаловак=Top 20 — Africa Wealth Report 2024|выдавецтва=Henley &amp; Partners|дата доступу=23.03.2025}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Да сярэдзіны XVIII стагодзьдзя рэгіён быў у значнай ступені заселены рознымі супольнасьцямі [[сота-тсвана]], то бок прадстаўнікамі народаў мовы [[банту]]. Іхнія вёскі, гарады, правадырствы і каралеўствы распасьціраліся ад [[Бэчуаналэнд|Бэчуаналэндзкага пратэктарату]], то бок тэрыторыі сучаснай [[Батсвана|Батсваны]], на захадзе&lt;ref&gt;{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13041658|загаловак=Botswana profile|выдавец=BBC News|дата публікацыі=09.08.2012|копія=https://web.archive.org/web/20210211052647/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13041658|дата копіі=11.02.2021}}&lt;/ref&gt;, да сучаснага [[Лесота]] на поўдні&lt;ref&gt;{{кніга|загаловак=Historical Dictionary of the British Empire|выдавецтва=Greenwood Press|год=1996|isbn=0-313-27917-9}}&lt;/ref&gt;, а таксама да земляў народу пэдзі ў сучаснай правінцыі [[Лімпопа (правінцыя)|Лімпопа]].

[[Файл:SA1899 pg268 Commissioner Street, Johannesburg.jpg|значак|зьлева|Камісьянэр-стрыт у 1895 годзе.]]
Асноўны золатародны пляст [[Вітватэрсранд]]у быў выяўлены ў чэрвені 1884 году на фэрме Фогельструйсфантэйн [[буры|бурам]] Янам Герытсэ Бант’есам, сынам Яна Бант’еса. Гэтае адкрыцьцё стала пачаткам залатой ліхаманкі Вітватэрсранду, што прывяло да заснаваньня Яганэсбургу ў 1886 годзе. Выяўленае золата імкліва прыцягнула ў гэты раён вялікую колькасьць людзей, што зрабіла неабходным стварэньне назвы і адміністрацыйнай арганізацыі новага паселішча. Імёны Ян, Ёган і Яганэс былі вельмі распаўсюджанымі сярод галяндцаў таго часу. Таму некаторыя гісторыкі маюць меркаваньне, што назва Яганэсбург паходзіць ад імёнаў двух чалавек, якія бралі ўдзел у выбары найлепшага месца дзеля будучага гораду, як то Крыстыяна Яганэса Жубэра і Ёгана Рысіка. Іншая вэрсія зьвязвае паходжаньне назвы зь Яганэсам Маерам, які быў першым дзяржаўным чыноўнікам у гэтым раёне. Дакладных дакумэнтаў аб тым, як была абраная назва гораду, бракуе&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.joburg.org.za/index.php?option=com_content&amp;id=275&amp;Itemid=51|загаловак=How was Johannesburg named?|выдавецтва=Official Website of the City of Johannesburg|дата доступу=17.04.2015|копія=https://web.archive.org/web/20150417124059/http://www.joburg.org.za/index.php?option=com_content&amp;id=275&amp;Itemid=51|дата копіі=17.04.2015}}&lt;/ref&gt;. Усяго празь дзесяць гадоў па свайго стварэньні насельніцтва Яганэсбургу сягнала 100 тысяч чалавек&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Andrew M. Reid; Paul J. Lane|спасылка=https://books.google.com/books?id=T3PUSDyy4vQC&amp;pg=PA347|загаловак=African Historical Archaeologies|выдавецтва=Springer|год=2004|isbn=978-0-306-47996-0}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Stuttafords Johannesburg 1957.jpg|значак|зьлева|Яганэсбург у 1957 годзе.]]
Зь цягам часу кантроль над гэтымі землямі набываў усё большую каштоўнасьць, таму ўзрастала напружанасьць паміж бурскім урадам [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка (Трансвааль)|Трансваалю]], які засядаў у [[Прэторыя|Прэторыі]], і брытанцамі. Гэтае супрацьстаяньне дасягнула кульмінацыі падчас рэйду Джэймзана, які завяршыўся правалам каля [[Доорнкоп]]у ў студзені 1896 году. Падчас [[Другая бурская вайна|Другой бурскай вайны]] 1899—1902 гадоў брытанскія войскі пад камандаваньнем фэльдмаршала Фрэдэрыка Робэртса занялі Яганэсбург 30 траўня 1900 году пасьля шэрагу баёў на паўднёвы захад ад тагачасных межаў гораду, у раёне сучаснага Кругерсдорпу. У час вайны многія афрыканскія шахтары пакінулі Яганэсбург, што выклікала востры недахоп працоўнай сілы. Каб падтрымліваць працу капальняў, іхныя ўладальнікі пачалі наймаць рабочых з Кітаю, галоўным чынам з паўднёвых раёнаў гэтае краіны. У 1917 годзе Яганэсбург стаў штаб-кватэрай [[Anglo American|Ангельска-амэрыканскай карпарацыі]], заснаванай [[Эрнэст Опэнгаймэр|Эрнэстам Опэнгаймэрам]]. Пазьней яна ператварылася ў адную з найбуйнейшых карпарацыяў сьвету і заняла дамінуючае становішча ў здабычы золата і дыямэнтаў у Афрыцы. У канцы 1940-х і на пачатку 1950-х гадоў раён [[Гілбраў]] пачаў інтэнсіўна забудоўвацца шматпавярховымі будынкамі. У 1950-х і на пачатку 1960-х гадоў урад апартэіду стварыў велізарны комплекс паселішчаў для мурынскага насельніцтва, які пазьней стаў вядомы пад назвай [[Савэта]].

Цэнтральная частка Яганэсбургу зазнала пэўны заняпад у 1980-х і 1990-х гадах. Гэта было павязанае як з высокім узроўнем злачыннасьці, гэтак і з тым, што інвэстары ў сфэры нерухомасьці пачалі накіроўваць значныя сродкі ў будаўніцтва прадмесьцяў, дэцэнтралізаваных офісных паркаў і забаўляльных комплексаў. У 1990-я гады горад сутыкнуўся з імклівым ростам злачыннасьці на значнай частцы сваёй тэрыторыі. Некаторыя раёны з хмарачосамі апусьцелі, многія жыхары пакінулі свае дамы, а бізнэсы пераехалі ў іншыя месцы. Частка гістарычных будынкаў у цэнтральных кварталах была зьнішчаная пажарамі, якія хутка распаўсюджваліся і наносілі значную шкоду гарадзкой забудове&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.theguardian.com/world/1999/may/30/southafrica1|загаловак=Johannesburg, the most dangerous city on earth?|выдавецтва=the Guardian|дата публікацыі=30.05.1999|дата доступу=22.10.2022|копія=https://web.archive.org/web/20221022032433/https://www.theguardian.com/world/1999/may/30/southafrica1|дата копіі=22.10.2022}}&lt;/ref&gt;.

== Эканоміка ==
Яганэсбург ёсьць эканамічным і фінансавым цэнтрам Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі. На яго прыпадае блізу 16 % ВУП краіны, а таксама каля 40 % эканамічнай актыўнасьці правінцыі [[Гаўтэнг]]. Паводле дасьледаваньня, зладжанага кампаніяй [[Mastercard]] у 2008 годзе, Яганэсбург заняў 47-е месца сярод 50 вядучых гарадоў сьвету як міжнародны бізнэсовы цэнтар. Ён быў адзіным афрыканскім горадам, улучаным у гэты рэйтынг&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.sa2010.gov.za/southafrica/hostcities.php|загаловак=Johannesburg|выдавецтва=Government Communication and Information System (GCIS)|дата доступу=29.09.2008}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Johannesburg Stock Exchange.jpg|значак|Будынак [[Яганэсбурская фондавая біржа|Яганэсбурскай фондавай біржы]].]]
Грунтам эканомікі рэгіёну [[Вітватэрсранд]] гістарычна была горназдабыўная прамысловасьць. Аднак ейная значнасьць паступова зьніжаецца праз вычарпаньне запасаў карысных выкапняў, у той час як усё большую ролю адыгрываюць сфэра паслугаў і прамысловая вытворчасьць. Хоць здабыча золата ўжо ня робіцца ў межах самога места, штаб-кватэры большасьці горназдабыўных кампаніяў па-ранейшаму зарэгістраваныя ў Яганэсбургу. Прамысловасьць гораду ахоплівае шырокі спэктар галінаў, пры гэтым важнае месца ўсё яшчэ займаюць цяжкая індустрыя, у тым ліку мэталюргічныя і цэмэнтныя заводы. Да найбольш значных сфэраў эканомікі таксама належаць банкаўскі сэктар, інфармацыйныя тэхналёгіі, рынак нерухомасьці, транспарт і лягістыка, тэлебачаньне, радыё і друкаваныя СМІ, прыватная сыстэма аховы здароўя, раздробны гандаль, індустрыя забаваў і адпачынку. У Яганэсбургу працуе найбуйнейшая фондавая біржа Афрыкі, як то [[Яганэсбурская фондавая біржа]], але самая біржа ўжо пераехала з цэнтральнага бізнэсовага раёну гораду. Дзякуючы сваёй ключавой эканамічнай ролі Яганэсбург таксама ёсьць месцам, дзе засядае правінцыйны ўрад, працуюць шматлікія дзяржаўныя ўстановы, консульствы і іншыя важныя арганізацыі.

Аглямэрацыя Вітватэрсранду ёсьць буйным спажыўцом вады ў засушлівым рэгіёне. Працяглы эканамічны рост і павелічэньне насельніцтва гэтае тэрыторыі залежалі ад праектаў па перакідцы вады зь іншых рэгіёнаў ПАР, а таксама з горных рэгіёнаў [[Лесота]]. Найбуйнейшым з такіх праектаў быў праект водазабясьпечаньня высакагор’яў Лесота. Аднак ужо ў пачатку XXI стагодзьдзя паўстала неабходнасьць у пошуку дадатковых крыніцаў водазабясьпечаньня дзеля задавальненьня растучых патрэбаў рэгіёну.

=== Раздробны гандаль ===
[[Файл:Sandton.jpg|значак|зьлева|Гандлёвы цэнтар Sandton City у паўночным прадмесьці [[Сэндтан]].]]
Найбуйнейшымі гандлёвымі цэнтрамі Яганэсбургу паводле паказьніка арэнднай плошчы, які выкарыстоўваецца Міжнароднай радай гандлёвых цэнтраў дзеля вымярэньня памераў такіх аб’ектаў, ёсьць Sandton City, Eastgate, Mall of Africa, Westgate і Cresta. Адным з найбольш прэстыжных бізнэсовых і гандлёвых комплексаў гораду ўважаецца Melrose Arch. Сярод іншых буйных гандлёвых цэнтраў вылучаюцца Hyde Park Corner, Rosebank, Southgate і Clearwater Mall. У паўднёвай частцы места стаіць The Glen Shopping Centre.

Раней таксама існавалі пляны пабудаваць у Мідрандзе вялікі гандлёва-забаўляльны комплекс пад назвай Zonk’Izizwe Shopping Resort, аднак рэалізацыя праекту была адкладзеная на нявызначаны тэрмін пасьля адкрыцьця Mall of Africa. Назва плянаванага цэнтра на мове [[зулу]] азначае ''Ўсе народы'', што падкрэсьлівала задуму стварыць цэнтар, разьлічаны на шматнацыянальнае і шматрасавае насельніцтва гораду. Акрамя таго, у Модэрфантэйне быў адкрыты комплекс Greenstone&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://architectafrica.com/bin0/features-GreenstoneMall-Bentel-05.html|загаловак=GREENSTONE MALL : BENTEL INTERNATIONAL: Architect Africa Features Page|выдавецтва=Architectafrica.com|дата доступу=02.07.2010|копія=https://web.archive.org/web/20051208015832/http://www.architectafrica.com/bin0/features-GreenstoneMall-Bentel-05.html|дата копіі=08.12.2005}}&lt;/ref&gt;. Яшчэ адным адносна новым гандлёвым цэнтрам стаў Cradlestone Mall, назва якога паходзіць ад ягонага месцазнаходжаньня паблізу [[Калыскі чалавецтва]], які ўважаецца за аб’ект [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]].

== Спорт ==
[[Файл:FIFA World Cup 2010 Uruguay Ghana.jpg|значак|Матч [[чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|чэмпіянату сьвету 2010 году]] паміж [[Мужчынская зборная Ўругваю па футболе|зборнымі Ўругваю]] і [[Мужчынская зборная Ганы па футболе|Ганы]], які адбыўся на яганэсбурскім стадыёне [[Сокер Сіці]].]]
Найбольш папулярнымі відамі спорту ў Яганэсбургу паводле колькасьці жыхароў, якія займаюцца спортам, ёсьць [[футбол]], [[крыкет]], [[рэгбі]] і [[бег]]. Кожную нядзелю рана раніцай дзясяткі тысячаў аматараў бегу зьбіраюцца дзеля ўдзелу ў неафіцыйных забегах, якія арганізуюць мясцовыя лёгкаатлетычныя клюбы.

У горадзе дзейнічае некалькі футбольных клюбаў, якія выступаюць у [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату ПАР па футболе|Прэм’ер-лізе]]. Сярод найбольш вядомымі і слынных клюбаў вылучаюцца «[[Кайзэр Чыфс Яганэсбург|Кайзэр Чыфс]]» і «[[Арланда Пайрэтс]]». Гэтыя клюбы ладзяць свае хатнія матчы на стадыёнах [[Сокер Сіці]] і [[Арланда (стадыён)|Арланда]] адпаведна. У 2010 годзе на стадыёнах [[Сокер Сіці]] і [[Эліс Парк]] праходзіў [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|чэмпіянат сьвету па футболе]]. На Сокер Сіці адбыўся фінал таго чэмпіянату сьвету па футболе. Таксама вылучаецца футбольны клюб «[[Джома Космас Яганэсбург|Джома Космас]]» ды шэраг іншых больш дробных клюбаў.

[[Крыкет]] ёсьць адным з найбольш папулярных відаў спорту ў Яганэсбургу. Крекетная каманда «[[Гайвэльд Лайнз Яганэсбург|Гайвэльд Лайнз]]» прадстаўляе Яганэсбург, астатнюю частку правінцыі [[Гаўтэнг]], а таксама Паўночна-Заходнюю правінцыю агулам, гуляючы на стадыёне [[Ўандэрэрз (стадыён)|Ўандэрэрз]]. Менавіта на гэтым стадыёне быў згуляны фінал [[Чэмпіянат сьвету па крыкеце сярод мужчынаў 2003 году|чэмпіянату сьвету па крыкеце 2003 году]], у якім [[Мужчынская зборная Аўстраліі па крыкеце|зборная Аўстраліі]] пасьпяхова абараніла свой тытул у матчы супраць [[Мужчынская зборная Індыі па крыкеце|зборнай Індыі]]. На тым жа стадыёне таксама адбыўся матч, які многія заўзятары крыкету ўважаюць за найлепшую ў гісторыі гульні ў фармаце [[Аднадзённы міжнародны матч|Аднадзённага міжнароднага матчу]]. У той сустрэчы зборная ПАР здолела пасьпяхова набраць 434 пункты, усталяваўшы гістарычны рэкорд.

Галоўным рэгбійны клюбам места ёсьць клюб «[[Лаянз Яганэсбург|Лаянз]]». Свае хатнія матчы рэгбійныя каманды ладзяць на стадыёне Эліс Парк. Гэты стадыён таксама стаў месцам, дзе ладзіўся фінал [[Чэмпіянат сьвету па рэгбі сярод мужчынаў 1995 году|чэмпіянату сьвету па рэгбі 1995 году]], у якім [[Мужчынская зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па рэгбі|зборнай ПАР]] перамагла зборную [[Мужчынская зборная Новай Зэляндыі па рэгбі|Новай Зэляндыі]].

== Асобы ==
* [[Гэрман Чарлз Босман]] — паэт-[[афрыканэры|афрыканэр]], атрымаў тут сярэднюю адукацыю.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.joburg.org.za/ Афіцыйны сайт].

[[Катэгорыя:Гарады Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі]]</text>
      <sha1>8fpuz76dlt8vzqfyu0yhefxlegtk4t0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нос</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82657</id>
    <revision>
      <id>2700005</id>
      <parentid>2572986</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T06:14:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2700005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6359" sha1="2wsnnjlpndnffngrd9mwoq33hwi1l5n" xml:space="preserve">[[Файл:Neus1.jpg|міні|150пкс|Нос чалавека]]
'''Нос''' — частка твару ў [[чалавек]]а альбо пысы ў жывёлаў, якая ўдзельнічае ў [[дыханьне|дыханьні]], [[нюх]]у, здабычы корму і [[зносіны|стасункаў]]. За носам месьціцца нюхальная [[сьлізьневая абалонка]] й пазухі. За носавай паражнінай, паветра праходзіць праз глотку, а затым і ў астатнія органы дыхальнай сыстэмы. У людзей, нос разьмешчаны ў цэнтры на твары, але ў большасьці іншых сысуноў, ён знаходзіцца на верхнім кончыку пысы. У [[птушкі|птушак]] нос сумешчаны зь [[дзюба]]й, на верхняй паверхні якой знаходзяцца ноздры. Унутры нос складаецца з скручаных калідораў з [[рэцэптар]]амі. Форма носу шмат у чым паказвае абрысы й прыгажосць твараў людзей.

== Будова носа ==
Бачная частка носа, званая вонкавым носам, складаецца з кораня, сьпінкі, верхавіны й крылаў. Аснову вонкавага носа складаюць носавыя косткі — лобнай адростак верхняй [[сківіца|сківіцы]], латэральны храсток і вялікі крылападобны храсток носу, пакрытыя [[цягліцы|цягліцамі]], якія прызначаны для сьцісканьня насавых адтулінаў і адцягваньня дадолу крылаў носу. Нягледзячы на тое, што вонкавы нос й пакрыты такой жа [[скура]]й, як і твар, з-за багацьця [[сальныя залозы|сальных залозаў]] скурны полаг у гэтым месцы тоўсты й маларухомы.

Перш чым апынуцца ў [[носавая паражніна|носавай паражніне]], паветра спачатку трапляе ў ейнае напярэдадні. Носавая перагародка, створаная вэртыкальнай пласьцінкай рашэцістай косткі, сашнікам і храстком, падзяляе носавую паражніну на дзьве часткі. Нягледзячы на тое, што вонкава нос і выглядае [[сымэтрыя|сымэтрычна]], у многіх людзей носавая перагародка скрыўлена. Гэтае нязначнае адхіленьне прынята лічыць нормай, хоць яно і ўяўляе сабой асымэтрыю [[чэрап]]а.

У [[паўзуны|паўзуноў]] носавая камера звычайна большая, [[хааны]] разьмяшчаюцца значна далей у верняй частцы ротавай поласьці. У [[кракадзілы|кракадзілаў]] выключна доўгая камера, якая дапамагае жывёле дыхаць, часткова апускаючыся ў воду. Носавая камера паўзуноў падзяляецца на тры часткі: пярэдні вэстыбюль, галоўная нюхальная камера й задняя [[насаглотка]]. Нюхальная камера выкладзеная адмысловым эпітэліем на ейнай верхняй паверхні й мае шэраг [[носавая чарапашына|носавых чарапашынаў]] для павелічэньня сэнсарнай вобласьці. [[Вомэр]] добра разьвіты ў [[яшчаркі|яшчарак]] і [[зьмеі|зьмеяў]], у якіх ён больш не злучаецца з носавай паражнінай, адкрываючыся непасрэдна ў верняй частцы ротавай поласьці. Ён меншы ў [[чарапахі|чарапахаў]], у якіх ён захоўвае сваю першапачатковую носавую сувязь, і адсутнічае ў дарослых кракадзілаў&lt;ref name=&quot;Romer&quot;&gt;Romer, Alfred Sherwood; Parsons, Thomas S. (1977). ''«The Vertebrate Body»''. Philadelphia, PA: Holt-Saunders International. — С. 453—458. — {{ISBN|0-03-910284-X}}.&lt;/ref&gt;.

Птушкі маюць нос падобны на нос паўзуноў, прычым ноздры разьмяшчаюцца ў верхняй задняй частцы дзюбы. Паколькі ў іх звычайна дрэнны нюх, нюхальная камера малая, хоць яна ўтрымлівае тры носавыя чарапашыны, якія часам маюць складаную структуру, падобную да структуры ў [[сысуны|сысуноў]]. У многіх птушак, як то ў [[галубовыя|галубовых]], ноздры пакрытыя рагавым ахоўным шчытом. Вомэр птушак альбо недаразьвіты, альбо зусім адсутнічае, у залежнасьці ад віду&lt;ref name=&quot;Romer&quot;/&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.centrplastiki.ru/o_rhinoplast_s02.html Эстэтычны аналіз прапорцыяў вонкавага носу]
* [https://web.archive.org/web/20120124201446/http://www.vitaminov.net/rus-anatomy-face-section470-19647.html Залежнасьць формы носу ад носавых касьцей і храсткоў]
* [https://web.archive.org/web/20111230072406/http://www.z7ya.ru/entsiklopediya/otolaringologiya-anatomiya/klinicheskaya-anatomiya-nosa-i-okolonosovyh-pazuh Клінічная анатомія носу]

[[Катэгорыя:Нос| ]]
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>2wsnnjlpndnffngrd9mwoq33hwi1l5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87164</id>
    <revision>
      <id>2699968</id>
      <parentid>2686534</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:28:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6340" sha1="rkz9z849gck4wnnw9cug03amjodo9iu" xml:space="preserve">[[Файл:Down with the eagle (2).jpeg|міні|300пкс|«Прэч арла!». Карціна мастака [[Іван Уладзіміраў|Івана Уладзімірава]].]]
'''Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі''' ({{мова-ru|Февральская революция 1917 года в России, Февральская буржуазно-демократическая революция, Февральский переворот|скарочана}}) — масавыя антыўрадавыя выступы петраградзкіх працаўнікоў і жаўнераў Петраградзкага гарнізону, якія прывялі да зьвяржэньня расейскай манархіі і стварэньня [[Часовы ўрад Расеі|Часовага ўрада]], які засяродзіў у сваіх руках заканадаўчую і выканаўчую ўлады ў Расеі. Рэвалюцыйныя падзеі ахапілі пэрыяд канца лютага — пачатку сакавіка 1917 году, паводле юліянскага календару, які дзейнічаў на той час у Расеі.

Лютаўская рэвалюцыя пачалася як стыхійны парыў народных масаў, аднак ейнаму посьпеху спрыяў і гостры палітычны крызіс у вярхах, рэзкая незадаволенасьць лібэральна-буржуазных колаў адзінаасобнай палітыкай цара. Хлебныя бунты, антываенныя мітынгі, дэманстрацыі, стачкі на прамысловых прадпрыемствах гораду наклаліся на незадаволенасьць і закісаньне сярод шматтысячнага сталічнага гарнізону, які далучыўся да рэвалюцыйных масаў, што выйшлі на вуліцы. 27 лютага (12 сакавіка) 1917 году ўсеагульны страйк перарос ва ўзброенае паўстаньне. Войскі, якія перайшлі на бок паўстанцаў, занялі найважнейшыя пункты гораду, урадавыя будынкі. У дадзеным становішчы царскі ўрад выявіў няздольнасьць да хуткіх і рашучых дзеяньняў. Разрозьненыя і нешматлікія сілы захоўвалі вернасьць манарху, аднак аказаліся не ў стане самастойна справіцца з [[анархія]]й, якая ахапіла сталіцу, а некалькі частак, зьнятых з фронту дзеля здушэньня паўстаньня, ня здолелі прабіцца да гораду.

Непасрэдным вынікам Лютаўскай рэвалюцыі стала адрачэньне ад пасады [[Мікалай II (расейскі імпэратар)|Мікалая II]], спыненьне панаваньня дынастыі [[Раманавы]]х і фармаваньне Часовага ўраду пад старшынствам князя [[Георгі Львоў|Георгія Львова]]. Гэты ўрад было цесна зьвязаны з буржуазнымі грамадзкімі арганізацыямі, якія ўзьніклі ў гады вайны, як то [[Усерасейскі земскі зьвяз|Ўсерасейскі земскі зьвяз]], Гарадзкі зьвяз, Цэнтральны ваенна-прамысловы камітэт. Часовы ўрад злучыў у сваім твары заканадаўчую і выканаўчую ўладу, замяніўшы цара, Дзяржаўную раду, Думу і Савет міністраў. У сваёй Дэклярацыі Часовы ўрад аб’явіў амністыю палітычным зьняволеным, грамадзянскія свабоды, замену паліцыі «народнай міліцыяй», рэформу мясцовага самакіраваньня&lt;ref&gt;Кара-Мурза С. Г. Гл. 2. [http://www.kara-murza.ru/books/pravo/pravo2.html Государство и право после Февральской революции 1917 г.] История советского государства и права.&lt;/ref&gt;.

Практычна адначасова рэвалюцыйна-дэмакратычнымі сіламі былі сфармаваны паралельны ворган улады — [[Петраградзкі савет салдацкіх і працоўных дэпутатаў|Петраградзкі савет]] — што прывяло да сытуацыі, вядомый як [[двоеўладзьдзе]]. 1 (14) сакавіка 1917 году новая ўлада была ўсталявана ў [[Масква|Маскве]], на працягу сакавіка — па ўсёй краіне.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Глядзіце таксама ==
* [[Рэвалюцыя 1917 году ў Расеі]]
* [[Кастрычніцкі пераварот]]

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20201125085207/https://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=234&amp;Itemid=1 Пра чыньнікі расйескай рэвалюцыі: нэамальтузіянская пэрспэктыва] {{ref-ru|скарочана}}.
* Аляксандар Блок. [https://web.archive.org/web/20071008085220/http://www.blokalex.net.ru/mib-al-kniga-347/ Апошнія дні імпэратарскай ўлады] {{ref-ru|скарочана}}.
* [https://web.archive.org/web/20210823121230/http://knigipoistcccp.diinoweb.com/files/Vremennoe_pravitelstvo_tom1.rar Справаздачы паседжаньняў Часовага ўраду. Сакавік—красавік 1917 году] {{ref-ru|скарочана}}.

[[Катэгорыя:Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі| ]]</text>
      <sha1>rkz9z849gck4wnnw9cug03amjodo9iu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Макееўка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95772</id>
    <revision>
      <id>2699980</id>
      <parentid>2681565</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:32:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8589" sha1="0sd1c2kjwhviw06qkcmpw1yek0adtk5" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Украіна
|Назва                               = Макееўка
|Статус                              = горад
|Назва ў родным склоне               = Макееўкі
|Назва ўкраінскай мовай              = Макіївка
|Герб                                = Герб Макеевки (1690).jpg
|Сьцяг                               = Flag of Makiivka.svg
|Гімн                                = 
|Дата заснаваньня                    = 1690
|Першыя згадкі                       = 
|Статус з                            = 1925
|Магдэбурскае права                  = 
|Былая назва                         = Дзьмітрыеўск
|Вобласьць                           = [[Данецкая вобласьць|Данецкая]]
|Аўтаномная рэспубліка               = 
|Раён                                = 
|Сельская рада                       = 
|Мэр                                 = 
|Пасада кіраўніка                    = 
|Кіраўнік                            = 
|Плошча                              = 601.3
|Крыніца плошчы                      = 
|Вышыня                              = 
|Унутраны падзел                     = 
|Колькасьць насельніцтва             = 338 968
|Год падліку колькасьці              = 2022
|Крыніца колькасьці насельніцтва     = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва   = 
|Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = 432800
|Год падліку колькасьці аглямэрацыі  = 2001
|Крыніца колькасьці аглямэрацыі      = 
|Нацыянальны склад насельніцтва      = [[расейцы]] (50,8%),&lt;br /&gt;[[украінцы]] (45%),&lt;br /&gt;[[татары]] (1,12%),&lt;br /&gt;[[беларусы]] (1,12%),&lt;br /&gt;[[грузіны]] (0,26%),&lt;br /&gt;[[грэкі]] (0,26%)
|Год падліку нацыянальнага складу    = 
|Колькасьць двароў                   = 
|Год падліку колькасьці двароў       = 
|Паштовыя індэксы                    = 86100—86180
|Тэлефонны код                       = +380 6232
|КОАТУУ                              = 
|Аўтамабільны нумарны знак           = 
|Выява                               = 
|Апісаньне выявы                     = 
 |Шырата градусаў                    = 48
 |Шырата хвілінаў                    = 2
 |Шырата сэкундаў                    = 30
 |Даўгата градусаў                   = 37
 |Даўгата хвілінаў                   = 57
 |Даўгата сэкундаў                   = 50
|Пазыцыя подпісу на мапе             = 
|Водступ подпісу на мапе             = 
|Сайт                                = http://www.makeyevka.dn.ua/
|Лацінка=Makiejeŭka}}
'''Маке́еўка''' ({{мова-uk|Макіївка}}; у 1920—1931 гадах — ''Дзьмітрыеўск'') — места (з 1925 году) абласнога значэньня ў [[Данецкая вобласьць|Данецкай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Разьмешчанае ў паўднёва-ўсходняй частцы Ўкраіны.

== Адміністрацыйны падзел ==
Макееўка фактычна зьяўляецца местам-спадарожнікам [[Данецк]]у і амаль зь ім зьлілася. Уваходзіць у [[Данецкая аглямэрацыя|Данецкую аглямэрацыю]]. Як і большасьць шахтарскіх данбаскіх местаў, уяўляе сабой канглямэрат асобных паселішчаў, што зьліваюцца адзін з адным месцамі.

5 адміністрацыйных раёнаў:
# Гарняцкі,
# Кіраўскі,
# Савецкі,
# Цэнтральна-мескі,
# Чырвонагвардзейскі.

== Насельніцтва ==
У месьце пражывае больш як 100 нацыянальнасьцяў, большасьць зь іх — [[расейцы]] (каля 50%), [[украінцы]] (больш за 46%), [[беларусы]], [[татары]] (1%)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080907161109/http://vaadua.org/Soziologya/Perepys/Donezk.htm Перапіс]&lt;/ref&gt;.

== Вуліцы Макееўкі ==
Адрасная сыстэма места зьяўляецца надзвычай складанай і заблытанай. Так, у розных частках места існуюць 157 параў вуліцаў з аднолькавай назвай (напрыклад, вул. [[Іван Франко|Франко]] ў Цэнтральнагарадзкім і вул. Франко ў Гарняцкім раёне), 65 назваў вуліцаў паўтараюцца тройчы, 12 — чатыры разы, 8 — 5 разоў. Вуліца Кастрычніцкая існуе ў шасьці месцах, вул. Стэпавая — у васьмі, прычым 5 разоў яна сустракаецца ў розных частках аднаго Савецкага раёну.

Блытаніны ў адраснай сыстэме дадае паўсюдны паўтор ня толькі вуліцаў, але й нумароў дамоў на адной вуліцы (ёсьць, напрыклад, 3 дамы № 2 на вуліцы Ўсьпенскага ў розных яе частках). Спэцыфіку дапаўняе наяўнасьць нумараваных праездаў у пэўных вуліцаў (напрыклад, вул. Альхоўская, завулак 13, дом 32). Акрамя таго, часам дамы, разьмешчаныя ў завулках бліжэй да вуліцы Паркавай, могуць мець адрэсу «вул. Паркавая, завулак 13, дом 32», бліжэй да вул. Луначарскага — «вул. Луначарскага, завулак 13, дом 32», а бліжэй да вул. Ярашэнкі — «вул. Ярашэнкі, завулак 13, дом 32».

Хаос прыдаюць таксама розныя адносіны да вуліцаў дамоў, разьмешчаных побач, але маючых розную колькасьць паверхаў: так, сярод мікрараёну Цэнтральны сустракаюцца хаты з адрэсамі «вул. Блюхера», «вул. Пятроўскага», «вул. Кармелюка» і іншыя, частка з гэтых вуліцаў маюць у цяперашні час па 1 хаце (са зьяўленьнем новых мікрараёнаў вуліцы фактычна перасталі існаваць).

Вуліцы таксама даволі часта пераймяноўваюцца: напрыклад, на дзьвюх мапах, выдадзеных з розьніцай у 9 гадоў, у некаторых паселішчах да 80% падпісаных вуліцаў маюць абсалютна розныя назвы.

== Асобы ==
* [[Сяргей Круцікаў]] — расейскі музыка, вядомы пад псэўданімам Міхей

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://web.archive.org/web/20081220001624/http://www.makeyevka.dn.ua/ Афіцыйная бачына Макееўскай мескай рады, ваканаўчага камітэту, мескага старшыні]
* [http://www.info.dn.ua/rus/map/makeevka.shtml Макееўка на інфармацыйным партале Данецкай вобласьці]
* [http://infodon.org.ua/pedia/573 Гісторыя Макееўкі]{{Недаступная спасылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Данецкая вобласьць}}

[[Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласьці]]
[[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1690 годзе]]</text>
      <sha1>0sd1c2kjwhviw06qkcmpw1yek0adtk5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяброўства</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95777</id>
    <revision>
      <id>2700020</id>
      <parentid>2473852</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:26:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Friendship?oldid=1378638202, https://ru.wikipedia.org/wiki/Дружба?oldid=154805615</comment>
      <origin>2700020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20365" sha1="sbhx049q0h0djnuoa42yqmlwncmpua5" xml:space="preserve">[[Файл:Eugen von Blaas Die Wasserträgerin 1887.jpg|значак|Сяброўства]]
'''Сябро́ўства''' — бескарысьлівыя асабістыя ўзаемаадносіны паміж [[чалавек|людзьмі]], заснаваныя на даверы, шчырасьці, узаемных сымпатыях, агульных інтарэсах і захапленьнях. Абавязковымі прыкметамі дружбы зьяўляюцца давер і цярпеньне. Людзей, зьвязаных паміж сабой сяброўствам, называюць ''сябрамі'' і ''дружакамі''.

== Псыхалёгія разьвіцьця ==
[[Фэрдынанд Тэніс]] вылучыў два віды сацыяльных структураў, як то базаваную на беспасярэдняй эмацыйнай блізкасьці супольнасьць і базаваную на рацыянальным разьліку і падзеле працы грамадзтва. Ён меў меркаваньне, што яна ёсьць увасабленьнем еднасьці, характэрнай для малых групаў зь недастаткова ўнівэрсальнымі сацыяльнымі сувязямі ў патрыярхальных умовах.

Нямецкі сацыёляг [[Георг Зымэль]] сьцьвярджаў, што сучасны чалавек з ускладненьнем свайго нутранага сьвету змушаны больш хаваць, таму можна казаць аб сяброўстве розных бакоў уласнага «Я», то бок з кімсьці ён можа завязаць сымпатыю, з кімсьці мае супольныя інтэлектуальныя захапленьні, рэлігійныя пачуцьці ці забабоны, ці агульны жыцьцёвы [[досьвед]].

=== Сяброўства сярод дзяцей ===
Разуменьне сяброўства ў дзяцей звычайна засяроджваецца на такіх рэчах, як супольныя заняткі, блізкасьць і агульныя чаканьні&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Bremner, J. Gavin|спасылка=https://books.google.com/books?id=U-YGCwAAQBAJ|загаловак=An Introduction to Developmental Psychology|выдавецтва=John Wiley &amp; Sons|год=2017|isbn=978-1-4051-8652-0}}&lt;/ref&gt;. Такое сяброўства дае мажлівасьць для [[гульня]]ў і практыкаваньняў навыкаў [[эмацыйная самарэгуляцыя|самарэгуляцыі]]{{Зноска|Zelazo|2013|Zelazo|246}}. Большасьць дзяцей схільная апісваць сяброўства праз такія паняцьці, як падзяліцца чымсьці зь іншымі, і дзеці значна больш ахвотна дзеляцца з тымі, каго ўважаюць за сваіх сяброў{{Зноска|Zelazo|2013|Zelazo|246}}&lt;ref name=&quot;Newman, B. M. 2012&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Newman, Barbara M.; Newman, Phillip R.|загаловак=Development Through Life: A Psychosocial Approach|месца=Stanford, Conn.|год=2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Lafata, Alexia|спасылка=https://www.elitedaily.com/life/culture/childhood-friends-most-important-friends/1063153|загаловак=Your Childhood Friendships Are The Best Friendships You’ll Ever Have|выдавецтва=Elite Daily|дата публікацыі=17.06.2015|дата доступу=21.06.2016|копія=https://web.archive.org/web/20160810134546/http://elitedaily.com/life/culture/childhood-friends-most-important-friends/1063153/|дата копіі=10.08.2016}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Childhood friends at a carnival.jpg|значак|зьлева|Сяброўскія стасункі ў дзяцінстве могуць дапамагчы разьвіць такія сацыяльныя навыкі, як [[эмпатыя|эмпатыю]] і адкрытасьць.]]
Нядаўнія дасьледаваньні сяброўства ў малых дзяцей вывучалі прыкметы, якімі яны карыстаюцца дзеля распазнаваньня сяброўскіх стасункаў. Малыя дзеці ўспрымаюць як сьведчаньне сяброўства сумеснае карыстаньне рэсурсамі, напрыклад пачастункамі&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=DeJesus, Jasmine M.; Rhodes, Marjorie; Kinzler, Katherine D.|загаловак=Evaluations Versus Expectations: Children’s Divergent Beliefs About Resource Distribution|выданьне=Cognitive Science|том=38|нумар=1|старонкі=178—193|год=07.10.2013|DOI=10.1111/cogs.12093}}&lt;/ref&gt;, а таксама давер асабістых сакрэтаў&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Liberman, Zoe; Shaw, Alex|загаловак=Secret to friendship: Children make inferences about friendship based on secret sharing.|выданьне=Developmental Psychology|том=54|нумар=11|старонкі=2139—2151|год=11.2018|DOI=10.1037/dev0000603}}&lt;/ref&gt;, асабліва ў старэйшым падлеткавым веку. Параўнаньне такіх прыкметаў, як падабенства ў харчовых перавагах або адная плоць, прасторавая [[блізкасьць]] і вернасьць, паказвае, што малыя дзеці часьцей абапіраюцца на падабенства ў перавагах ці [[плоць|плоці]], але яшчэ больш на прасторавую блізкасьць пры вызначэньні сяброўства. Старэйшыя падлеткі ў вельмі вялікай ступені кіруюцца менавіта прасторавай блізкасьцю як прыкметай сяброўскіх стасункаў&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Liberman, Zoe; Shaw, Alex|загаловак=Children use similarity, propinquity, and loyalty to predict which people are friends|выданьне=Journal of Experimental Child Psychology|том=184|старонкі=1—17|год=08.2019|DOI=10.1016/j.jecp.2019.03.002}}&lt;/ref&gt;. У падлеткаў сяброўства робіцца больш [[шчодрасьць|шчодрым]], [[шчырасьць|шчырым]], падтрымальным і самачынным. Падлеткі, як правіла, шукаюць аднагодкаў, якія могуць даць такія якасьці ў стасунках, і пазьбягаюць аднагодкаў, чые праблематычныя паводзіны паказваюць, што яны я змогуць задаволіць гэтыя запатрабаваньні. У падлеткаў сяброўскія стасункі пачынаюць акцэнтавацца на агульных каштоўнасьцях, ляяльнасьці і агульных захапленьнях, а не на фізычных клопатах, як то блізкасьць і дасяг да гульняў, якія больш характэрны для дзяцінства.

Калі дзеці сталеюць, яны ўсё больш пачынаюць абапірацца на іншых людзей, бо іхняе разуменьне сацыяльных стасункаў паглыбляецца. Яны набываюць здольнасьць суперажываць сваім сябрам і атрымліваюць задавальненьне ад гульняў у групе. Таксама ў дзяцінстве яны могуць сутыкацца з адмоваю ў прыняцьці з боку аднагодкаў. Наладжваньне добрых сяброўскіх стасункаў у раньнім веку дапамагае дзіцяці лягчэй прыстасавацца да жыцьця ў [[грамадзтва|грамадзтве]] ў будучыні&lt;ref name=&quot;Newman, B. M. 2012&quot; /&gt;.

Паводле зьвестак, атрыманых ад настаўнікаў і матуляў, 75 % дзяцей дашкольнага веку мелі прынамсі аднаго сябра. Да пятае клясы гэты паказьнік узрастаў да 78 %, калі сяброўства вызначалася праз узаемнае называньне адно аднаго сябрамі, а 55 % дзяцей мелі ўзаемнага найлепшага сябра{{Зноска|Zelazo|2013|Zelazo|247}}. Каля 15 % дзяцей былі прызнаныя хранічна пазбаўленымі сяброў, бо яны паведамлялі пра пэрыяды працягласьцю ня менш за шэсьць месяцаў, цягам якіх ня мелі аніводнага ўзаемнага сябра{{Зноска|Zelazo|2013|Zelazo|250}}.

=== Дарослае сяброўства ===
[[Файл:The three types of friendship.jpg|значак|Мініятура «Тры адмены сяброўства» з ілюстраванага рукапісу твору [[Арыстотэль|Арыстотэля]], XV стагодзьдзе.]]
Сяброўства ў дарослым веку характарызуецца любасьцю, эмацыйнай падтрымкай і станоўча ўплывае на псыхічны стан і падтрыманьня фізычнага здароўя&lt;ref name=&quot;Schulz&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Schulz, Richard|спасылка=https://books.google.com/books?id=tgS29D0Mr4gC|загаловак=The Encyclopedia of Aging: Fourth Edition, 2-Volume Set|выдавецтва=Springer Publishing|год=2006|isbn=978-0-8261-4844-5}}&lt;/ref&gt;. Дарослым можа быць асабліва цяжка падтрымліваць сяброўскія стасункі на працоўным месцы. На працоўным месцы на паводзіны можа ўплываць [[канкурэнцыя]], таму людзі вучацца хаваць свае ўразьлівыя рысы характару і дзівацтвы ад калегаў. Працоўнае сяброўства часта набывае транзакцыйны характар, то бок цяжка сказаць, дзе сканчаюцца такія стасункі і пачынаецца сапраўднае сяброўства&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Williams, Alex|спасылка=https://www.nytimes.com/2012/07/15/fashion/the-challenge-of-making-friends-as-an-adult.html?pagewanted=all|загаловак=Friends of a Certain Age: Why Is It Hard To Make Friends Over 30?|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=13.07.2012|копія=https://web.archive.org/web/20121028011913/http://www.nytimes.com/2012/07/15/fashion/the-challenge-of-making-friends-as-an-adult.html?pagewanted=all|дата копіі=28.10.2012}}&lt;/ref&gt;. Большасьць дарослых шануюць фінансавую бясьпеку сваёй працы больш, чым сяброўства з калегамі&lt;ref&gt;{{спасылка|аўтар=Bryant, Susan|спасылка=http://career-advice.monster.com/in-the-office/workplace-issues/workplace-friendships-asset-or-liab/article.aspx|загаловак=Workplace Friendships: Asset or Liability?|выдавецтва=Monster.com|дата доступу=25.10.2012|копія=https://web.archive.org/web/20130126073432/http://career-advice.monster.com/in-the-office/workplace-issues/workplace-friendships-asset-or-liab/article.aspx|дата копіі=26.01.2013}}&lt;/ref&gt;. У большасьці дарослых захоўваюцца ў сярэднім толькі два блізкія сябры&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Willis, Amy|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/technology/facebook/8876376/Most-adults-have-only-two-close-friends.html|загаловак=Most adults have 'only two close friends'|выдавец=The Telegraph|дата публікацыі=08.11.2011|копія=https://web.archive.org/web/20131026183722/http://www.telegraph.co.uk/technology/facebook/8876376/Most-adults-have-only-two-close-friends.html|дата копіі=26.10.2013}}&lt;/ref&gt;. Шматлікія дасьледаваньні з удзелам дарослых выявілі, што сяброўства і іншыя стасункі сапраўды павышаюць самаацэнку&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www2.psych.purdue.edu/~berndt/Friendship%20quality%20and%20social%20development.pdf|загаловак=Friendship Quality and Social Development|копія=https://web.archive.org/web/20190818230247/http://www2.psych.purdue.edu/~berndt/Friendship%20quality%20and%20social%20development.pdf|дата копіі=18.08.2019}}&lt;/ref&gt;.

Найбольшую колькасьць сяброў дарослы чалавек мае ў веку 20—25 гадоў, бо гэта час найбольшай сацыяльнай актыўнасьці. Да 30 гадоў якасьць стасункаў пачынае пераважаць над колькасьцю, таму сяброў робіцца меней, аднак застаюцца найбольш блізкія дружакі. З узростам наяўныя сяброўскія повязі слабеюць, і колькасьць сяброў яшчэ больш памяншаецца, таму што новыя сяброўскія сувязі ўсталёўваюцца ўсё радзей. Чым старэйшы чалавек, тым яму складаней наладзіць новыя сацыяльныя сувязі&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Точило У.|загаловак=Почему нам стало сложнее заводить друзей?|выданьне=Нож|год=2019|спасылка=https://knife.media/adult-friendship/|архіўная спасылка=https://web.archive.org/web/20190515190804/https://knife.media/adult-friendship/}}&lt;/ref&gt;.

=== У сталым веку ===
[[Файл:Jerry Weiss, Friends.jpg|значак|зьлева|«Сяброўкі» працы [[Джэры Ўэйс]]а.]]
Пажылыя людзі паведамляюць пра высокі ўзровень асабістай задаволенасьці сваімі сяброўскімі стасункаў зь цягам старэньня, нават не зважаючы на тое, што агульная колькасьць сяброў звычайна зьмяншаецца. Такая задаволенасьць павязаная з большай здольнасьцю даваць рады надзённым справам, павольнейшым зьніжэньнем [[спазнаньне|кагнітыўных здольнасьцяў]], меншай колькасьцю шпіталізацыяў і лепшымі вынікамі рэабілітацыі&lt;ref name=&quot;Schulz&quot;/&gt;. На агульную колькасьць сяброў у сталым веку могуць уплываць яснасьць розуму, стан маўленьея і зроку, а таксама сямейны стан&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Blieszner, Rosemary; Adams, Rebecca G.|спасылка=https://books.google.com/books?id=oGs5DQAAQBAJ|загаловак=Adult Friendship|выдавецтва=Sage|год=1992|isbn=978-0-8039-3673-7}}&lt;/ref&gt;.

Памяншэньне колькасьці сяброў у чалавека з узростам тлумачыцца тэорыяй сацыяэмацыйнай сэлектыўнасьці Карстэнсэна. Гэтая тэорыя апісвае зьмены ў матывацыі дарослых людзей падчас сацыяльнай узаемадзеі. Згодна зь ёй, старэньне характарызуецца пераходам ад імкненьня атрымліваць новую інфармацыю да імкненьня рэгуляваць уласныя эмоцыі. Каб падтрымліваць станоўчы эмацыйны лад, пажылыя людзі звужаюць кола сваіх сацыяльных кантактаў да тых асобаў, зь якімі іх зьвязваюць найбольш блізкія эмацыйныя сувязі&lt;ref&gt;{{кніга|імя=L.L.|прозьвішча=Carstensen|загаловак=Nebraska Symposium on Motivation, 1992: Developmental perspectives on motivation|месца=Lincoln, Neb.|выдавецтва=University of Nebraska Press|год=1993|старонкі=209–254}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Carstensen, L.L.; Isaacowitz, D.M.; Charles, S.T.|загаловак=Taking time seriously: A theory of socioemotional selectivity|выданьне=American Psychologist|том=54|нумар=3|старонкі=165—181|год=1999|DOI=10.1037/0003-066X.54.3.165}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Carstensen, L.L.; Gottman, J.M.; Levensen, R.W.|загаловак=Emotional behavior in long-term marriage|выданьне=Psychology and Aging|том=10|нумар=1|старонкі=140—149|год=1995|DOI=10.1037/0882-7974.10.1.140}}&lt;/ref&gt;. Між тым, дасьледаваньні, зробленыя за апошнія чатыры дзесяцігодзьдзі, нязьменна выяўляюць, што пажылыя людзі, якія паведамляюць пра найвышэйшы ўзровень шчасьця і агульны дабрабыт, таксама маюць моцныя, блізкія сувязі з шматлікімі сябрамі&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Nussbaum, Jon F.; Federowicz, Molly; Nussbaum, Paul D.|спасылка=https://books.google.com/books?id=JwxrMe5Fo6QC|загаловак=Brain Health and Optimal Engagement for Older Adults|выдавецтва=Editorial Aresta S.C.|год=2010|isbn=978-84-937440-0-7}}&lt;/ref&gt;.

Зь цягам таго як сямейныя абавязкі і прафэсійная нагрузка зьмяншаюцца, сяброўскія стасункі набываюць большае значэньне. Для пажылых людзей сяброўства можа служыць лучнасьцю з грамадзтвам, выступаць ахоўным фактарам супраць дэпрэсіі і адзіноты, а таксама кампэнсаваць мажлівую страту сацыяльнай падтрымкі, якую раней забясьпечвалі сваякі&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Burleson, Brant R.|спасылка=https://books.google.com/books?id=G8mMAgAAQBAJ|загаловак=Communication Yearbook 19|выдавецтва=Routledge|год=2012|старонкі=32—33|isbn=978-0-415-87317-8}}&lt;/ref&gt;.  Асабліва для тых, хто ня мае магчымасьці часта выходзіць з дому, стасункі зь сябрамі дазваляюць падтрымліваць сацыяльныя кантакты. Акрамя таго, пажылыя людзі з кволым здароўем, якія працягваюць стасавацца зь сябрамі, дэманструюць лепшы псыхалягічны стан&lt;ref&gt;{{кніга|імя=Laura E.|прозьвішча=Berk|загаловак=Exploring Lifespan Development|выдавецтва=Pearson|год=2014|isbn=978-0-205-95738-5}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар=Zelazo, Philip David|спасылка=https://books.google.com/books?id=5m_D4NYVRI8C|загаловак=The Oxford Handbook of Developmental Psychology|выдавецтва=OUP US|год=2013|том=2: Self and Other|isbn=978-0-19-995847-4|ref=Zelazo}}

[[Катэгорыя:Сяброўства| ]]</text>
      <sha1>sbhx049q0h0djnuoa42yqmlwncmpua5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мэнталітэт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103872</id>
    <revision>
      <id>2699992</id>
      <parentid>2101026</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3104" sha1="8vg5wg85fdc7m3xgzbvqosrrrp6tnr2" xml:space="preserve">'''Мэнталітэт''' (ад {{мова-la|mental, mentalis|скарочана}}, {{мова-de|mentalität|скарочана}} «розум, разумовае») — своеасаблівы стан і накіраванасьць індывідуальнай і групавой [[сьвядомасьць|сьвядомасьці]], набор ўжо складаны на падсьвядомым узроўні, нормаў, прынцыпаў, архетыпаў, жыцьцёвых арыентацыяў, узнаўленьня сукупнага вопыту папярэдніх пакаленьняў.

Ключавымі словамі ў вызначэньні мэнталітэту яўляецца карціна сьвету, набор духоўных каштоўнасьцяў (маралі), не заўсёды ўсьвядомленая сыстэма жыцьцёвых каардынатаў і падсьвядомых стэрэатыпаў.

Звычайна ў сучасным грамадзтве ўжываецца ў значэньні «мэнталітэт» як сынонім слова «мэнтальнасьць», і мае на ўвазе [[Сацыялёгія|сацыялягічны]] кантэкст — той ці іншай «склад розуму». Гэта значыць устойлівыя інтэлектуальныя і [[Эмоцыя|эмацыйныя]] асаблівасьці, уласьцівыя таму ці іншаму індывіду як прадстаўніку некаторай сацыяльнай групы (выхаванцы дзіцячага сада, навучэнцы сярэдняй агульнаадукацыйнай школы, ваенныя асобнага роду войскаў, [[студэнты]] ВНУ, пэдагогі, спартоўцы, [[сьвятар]]ы, навукоўцы, бізнэсоўцы і гандляры, асуджаныя ў месцах зьняволеньня і г. д.). Слова ўжываецца і ў кантэксьце менавіта сацыяльнай агульнасьці ([[нацыя]], [[народ]], [[этнас]]).

== Літаратура ==
* Шкуратов В. А., [https://web.archive.org/web/20120414001220/http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/Psihol/Schkur/index.php «Историческая психология»], г. Москва, 1994 г.;
* Донченко Е. А., «Социетальная психика», г. Киев, 1994 г.;
* Королев А. А., [http://www.mosgu.ru/nauchnaya/publications/2011/monographs/Korolev_Ethnomentality.pdf «Этноменталитет: сущность, структура, проблемы формирования»], Мос. ГУ, г. Москва, 2011 г. {{ISBN|978-5-98079-68-5}};
* [http://ethnopsyhology.narod.ru/ Этнопсихология];
* Яковенко Н., «Всуп до історії», м. Київ, 2007 р.

[[Катэгорыя:Сацыялёгія]]
[[Катэгорыя:Псыхалёгія]]
[[Катэгорыя:Этналёгія]]</text>
      <sha1>8vg5wg85fdc7m3xgzbvqosrrrp6tnr2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мэрзэбург</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115299</id>
    <revision>
      <id>2699993</id>
      <parentid>2669225</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1915" sha1="8rpsdxbvxkcxa30vhit8pwfypnkshk0" xml:space="preserve">{{Населены пункт
|Назва                                = Мэрзэбург
|Статус                               = горад
|Назва ў родным склоне                = Мэрзэбургу
|Назва на мове краіны                 = Merseburg
|Код мовы назвы краіны                = de
|Краіна                               = Нямеччына
|Від адміністрацыйнай адзінкі 1       = Зямля
|Назва адміністрацыйнай адзінкі 1     = [[Саксонія-Ангальт]]
|Шырата паўшар’е                      = паўночнае
 |Шырата градусаў                     = 51
 |Шырата хвілінаў                     = 21
 |Шырата сэкундаў                     = 16
|Даўгата паўшар’е                     = усходняе
 |Даўгата градусаў                    = 11
 |Даўгата хвілінаў                    = 59
 |Даўгата сэкундаў                    = 34
}}
'''Мэ́рзэбург''' ({{мова-de|Merseburg}}) — горад у [[Нямеччына|Нямеччыне]], у зямлі [[Саксонія-Ангальт]].

Уваходзіць у склад раёну Заалекрайс. Падпарадкоўваецца кіраваньню Мэрзэбург. Насельніцтва складае 34 411  чалавек (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 36,08 км². Афіцыйны код — 15 2 61 036.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20230315225738/https://www.merseburg.de/ Афіцыйны сайт]

{{Саксонія-Ангальт}}
{{Накід:Нямеччына}}

[[Катэгорыя:Гарады Саксоніі-Ангальт]]</text>
      <sha1>8rpsdxbvxkcxa30vhit8pwfypnkshk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Плакід Янкоўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117281</id>
    <revision>
      <id>2700026</id>
      <parentid>2534610</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2700026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12584" sha1="bvia986ws43bund6h2uvaqb233mr7g4" xml:space="preserve">{{Цёзкі}}
{{Асоба
|лацінка             = Płakid Jankoŭski
}}
'''Пла́кід Янко́ўскі''' ({{Нарадзіўся|20|9|1810}}, в. [[Войская]], цяпер [[Камянецкі раён]] — {{Памёр|11|3|1872}}, [[Жыровічы]]; псэўданімы: ''Віталіс''; ''John of Dycalp'') — сьвятар, празаік, публіцыст, перакладчык і паэт. Пісаў на польскай і расейскай мовах. Магістар тэалёгіі.

== Сям’я ==
Нарадзіўся ў сям’і ўніяцкага сьвятара. Яго бацька Габрыель — удзельнік [[Паўстаньне 1794 году|паўстаньня пад кіраўніцтвам Т. Касьцюшкі]], паходзіў зь беднай шляхецкай сям’і з Падляшша, пазьней, калі перабраўся на Берасьцейшчыну, стаў уніяцкім сьвятаром. Маці Плакіда Янкоўскага звалі Ганнай, паходзіла з роду Лыткоўскіх. У іх было чацьвёра дзяцей: Ян (1803 г. нар.), Ганна, Кацярына і самы меншы Плакід (1810 г. нар.).

== Адукацыя ==
Першапачатковую адукацыю атрымаў дома. З 8 да 14 гадоў навучаўся спачатку ў [[Сьвіслацкая гімназія|Сьвіслацкай гімназіі]], а затым (з 1818) у базыльянскай школе ў [[Берасьце|Берасьці]].

У 1826 распачаў навучаньне ў Галоўнай сэмінарыі ў [[Вільня|Вільні]], якая была пры [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]] на правах багаслоўскага факультэту. Быў прыняты на вучобу за казёны кошт. У Віленскім унівэрсытэце вучыўся таксама родны брат Плакіда [[Ян Янкоўскі]]. Ян удзельнічаў у тайным студэнцкім [[Таварыства філяматаў|таварыстве філяматаў]], за антыдзяржаўную дзейнасьць быў высланы ў [[Волагда|Волагду]], дзе і памёр. У 1830 Плакід Янкоўскі з адзнакай скончыў Віленскі ўнівэрсытэт і Галоўную сэмінарыю пры ім.

== Настаўніцкая праца ==
Пасьля заканчэньня ўнівэрсытэцкіх студыяў быў накіраваны настаўнікам у Жыровічы. У 1831 выехаў у Вільню з мэтай збору матэрыялаў для абароны на доктара багаслоўя. Пэўны час у 1831 працаваў хатнім настаўнікам у Нізах Чэрыкаўскага павету Магілёўскай губэрні ў сям’і маршалка Чудоўскага, якая вызначалася высокай асьветай. Як адзначаў сам Плакід Янкоўскі, гэты час ён правёў зь вялікай карысьцю для сябе.

У 1831 ажаніўся на дачцэ старшыні Літоўскай кансысторыі Гэлене Тупальскай, зь якой пражыў 35 гадоў, меў трох сыноў і двух дачок. Пазьней ён узяў на выхаваньне яшчэ шасьцёра дзяцей роднай сястры Ганны, якая памерла ў 1846.

У 1832 Плакід Янкоўскі зноў вярнуўся ў Жыровічы, дзе жыла яго сястра Ганна, якая была замужам за рэктарам [[Літоўская духоўная сэмінарыя|Літоўскай духоўнай сэмінарыі]] [[Іпаліт Гамаліцкі|Іпалітам Гамаліцкім]], для працы настаўнікам у школе. У гэты ж год спачыў яго бацька-сьвятар, да якога ён быў вельмі моцна прывязаны.

== Сьвятарская праца ==
20 жніўня 1833 Плакід Янкоўскі высьвячаны на ўніяцкага сьвятара, потым стаў праваслаўным сьвятаром, протаярэем. Магістар тэалёгіі, прафэсар дагматычнай тэалёгіі і лацінскай мовы ў Літоўскай духоўнай сэмінарыі. Віцэ-старшыня Літоўскай кансысторыі. Падпісаў акт аб ліквідацыі [[Уніяцкая Царква|Ўніяцкай Царквы]] ў [[1839]]. Протаярэй Плакід Янкоўскі быў узнагароджаны нагрудным залатым крыжам, ордэнамі Сьвятой Ганны 2-й і 3-й ступені.

Зь пераносам у 1845 з Жыровічаў у Вільню Літоўскай духоўнай кансысторыі і сэмінарыі жыў у Вільні, зьяўляўся настаяцелем у катэдральнай царкве сьв. Мікалая Цудатворцы, якую ў часы праваслаўнага мітрапаліта [[Ёсіф Сямашка|Ёсіфа Сямашкі]] перабудавалі са знакамітага [[Касьцёл сьв. Казімера (Вільня)|касьцёла сьв. Казімера]] айцоў-езуітаў. Паводле ўласнага жаданьня ў 1846 пакінуў Вільню. Зьяўляўся благачынным, жыў у [[Бялавічы|Бялавічах]] Слонімскага ўезду. З 1858 перабраўся ў [[Жыровічы]], дзе пражыў апошнія 14 гадоў свайго жыцьця. Памёр 28 лютага (11 сакавіка) 1872. Труна зь яго целам была зьмешчана ў могілкавай царкве сьв. Юрыя ў Жыровічах побач з жонкай.

== Літаратурная дзейнасьць ==
Псэўданім Плакіда Янкоўскага — ''John of Dycalp''. Прачытаўшы ''Dycalp'' справа налева, атрымаем імя пісьменьніка, а John (Ян) — выводзіцца зь яго прозьвішча — Янкоўскі. Яшчэ адзін літаратурны псэўданім — ''Віталіс Камаед'' паходзіць зь першага твору Янкоўскага «Хаос, тры пальцы фіміяму, расказаныя рыфмаплётам ад Віталіса Камаеда», выдадзенага ў Вільні ў 1835 годзе.

Валодаў замежнымі мовамі: ангельскай, францускай, нямецкай, італійскай, чэскай, свабодна карыстаўся расейскай, польскай, лацінскай, старажытна-габрэйскай. Зь сялянамі размаўляў на беларускай мове, заняткі ў сэмінарыі праводзіў на расейскай, польскай, лацінскай.

Аўтар аповесьцяў, апавяданьняў, гумарэсак (вядомы больш за 20 твораў) і краязнаўчых, біяграфічных і інш. нарысаў, якія былі папулярнымі ў беларускім краі. Выдаў кнігі прозы на польскай мове «Засьценак» (1841), «Хвілінка» (1842), «Апавяданьні» (1843), «Складзеная аповесьць» (1843, разам зь [[Юзэф Крашэўскі|Юзафам Крашэўскім]]), «Унівэрсітэцкія ўспаміны» (1849), «Крыніцы» (1853), «Адась» (1856), «Фанабэрыя пана старосты Канеўскага» (1873), камэдыю «Прадчуваньне» (1842) і іншыя. Аўтабіяграфічны нарыс «Пасхальныя кулічы» раскрывае пастырскае служэньне протаярэя Плакіда Янкоўскага ў Бялавічах. Пераклаў на польскую мову асобныя творы [[Шэксьпір]]а, [[Гётэ]] і інш. Па-расейску (у «Літоўскіх епархіяльных ведамасьцях») з 1864 году друкаваў апавяданьні, нарысы, жыцьцяпісы, успаміны.

У 1842 Плакід Янкоўскі намагаўся арганізаваць выданьне аль­манаха «Літвіны», зьдзейсьніў падарожжа ў Наваградак, дзе аглядаў руіны замку і мясцовыя старажытнасьці.

Пасьля сьмерці Плакіда Янкоўскага архіў доўгія гады захоўваўся ў Варшаве ў яго дачкі Тэафіліі (у замужжы Васільевай). Там знаходзіліся лісты да [[Юзэф Крашэўскі|Юзафа Крашэўскага]], [[Адам Плуг|Адама Плуга]], [[Міхаіл Баброўскі|Міхаіл Баброўскага]], [[Генрык Жавускі|Генрыка Жавускага]], Ігнатам Галавінскім, Міхалам Грабоўскім і інш.

У 2004 у Беларусі ўпершыню выдадзены «Записки сельского священника» Плакіда Янкоўскага, дзе сабраныя нарысы і ўспаміны з апошняга пэрыяду жыцьця, напісаныя пераважна па-расейску.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* [[Адам Мальдзіс|Мальдзіс А.]] Літаратурная Камянеччына // «Голас Радзімы», 11 жн. 2005.
* Календарыюм // Czasopis № 09/2005.
* Алісіёнак В. [https://web.archive.org/web/20070904083618/http://khblit.narod.ru/pracy/alisionak01.htm Тэматыка і праблематыка польскамоўнае творчасці Плацыда Янкоўскага] // Працы кафедры гісторыі беларускае літаратуры БДУ. Вып. 1. — Мн., 2001.
* Charkiewicz W. Placyd Jan­kowski (John of Dycalp): Zycie i tworczosc. Wilno, 1928.
* Kraszewski J. John of Dycalp (Placyd Jankowski) // «Tygodnik Illustrowany», 1873 r., № 285, s. 293—294; «Tygodnik Illustrowany», 1873 r., № 286, s. 311.
* В. Н. Киселев [https://web.archive.org/web/20080314071356/http://minds.by/stupeny/nomera/7/st7_7.html Птенец гнезда Иосифова].
* прот. Аляксандр Пачопка. [http://www.blagobor.by/article/person/jankowski Плакід Янкоўскі — пісьменнік і святар].
* [https://web.archive.org/web/20091214174513/http://www.petergen.com/bovkalo/pr/litwaprp.html Список начальствующих, преподавателей и других лиц, служивших в Литовской Духовной Семинарии в 1828—1878 годах].

{{Authority control}}
{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ: Янкоўскі, Плакід}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 верасьня]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1810 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Камянецкім раёне]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту]]
[[Катэгорыя:Беларускія ўніяцкія дзеячы]]
[[Катэгорыя:Беларускія праваслаўныя дзеячы]]
[[Катэгорыя:Рэлігійныя публіцысты]]
[[Катэгорыя:Беларускія літаратары]]
[[Катэгорыя:Польскія літаратары]]
[[Катэгорыя:Памерлі 11 сакавіка]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1872 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Жыровічах]]</text>
      <sha1>bvia986ws43bund6h2uvaqb233mr7g4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бэнгальская затока</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118302</id>
    <revision>
      <id>2700013</id>
      <parentid>2305879</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Bay_of_Bengal?oldid=1384678799</comment>
      <origin>2700013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3043" sha1="fa3mlkeva9jidjuj9eqg8lnv7byyaco" xml:space="preserve">{{Каардынаты|14|56|16|паўночнае|87|27|33|усходняе|выяўленьне=загаловак}}
{{Вадаём}}
'''Бэнга́льская зато́ка''' — затока [[Індыйскі акіян|Індыйскага акіяна]], паміж паўвостравам [[Індастан]] на захадзе і паўвостравам [[Індакітай]] і астравамі [[Андаманскія астравы|Андаманскімі]] і [[Нікабарскія астравы|Нікабарскімі]] на ўсходзе. З геапалітычнага пункту гледжаньня затока абмежаваная мацерыковай часткай [[Індыя|Індыі]] на захадзе і паўночным захадзе, з поўначы таксама месьціцца [[Банглядэш]], а на паўночным захадзе ляжыць [[М’янма]]. Паўднёвая мяжа затокі праходзіць паводле лініі паміж мысам [[Сангаман-Канда]] на [[Шры-Ланка|Шры-Ланцы]] і самым паўночна-заходнім пунктам вострава [[Суматра]] ў [[Інданэзія|Інданэзіі]]&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/baybengal.htm|загаловак=Map of Bay of Benglal- World Seas, Bay of Bengal Map Location – World Atlas|дата публікацыі=04.02.2021|дата доступу=18.11.2011|копія=https://web.archive.org/web/20130703043447/http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/baybengal.htm|дата копіі=03.07.2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|імя=Sifatul Quader|прозьвішча=Chowdhury|загаловак=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|выдавецтва=Asiatic Society of Bangladesh|год=2012}}&lt;/ref&gt;.

Плошча 2192 км². Сярэдняя глыбіня 2586 м, найбольшая — 5258 м. Прылівы паўсутачныя. Частыя трапічныя [[Ураган|ўраганы]]. У затоку ўпадаюць рэкі [[Ганг]], [[Брагмапутра]]. Асноўныя парты, які месьцяцца на берагах затокі ёсьць індыйскія [[Калката]] і [[Чэнаі]], а таксама банглядэскі [[Чытагонг]]. На ўзьбярэжжах маюцца шмат пляжаў, у тым ліку адныя з найдаўжэйшых прыродных пляжаў у сьвеце, як то [[Кокс-Базар]] і [[Марына (пляж)|Марына]], а таксама тут створаныя разнастайныя экасыстэмы, напрыклад, найбуйнейшы ў сьвеце мангравы лес [[Сундарбан]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Парады артыкулу|кароткі артыкул}}

[[Катэгорыя:Затокі Індыйскага акіяна]]</text>
      <sha1>fa3mlkeva9jidjuj9eqg8lnv7byyaco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брагмапутра</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118304</id>
    <revision>
      <id>2700011</id>
      <parentid>2253056</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Dymitr перанёс старонку [[Брахмапутра]] у [[Брагмапутра]]: БКП 20:60 заўв. Б</comment>
      <origin>2253056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1651" sha1="imcw0ux1dmuuwyl0qgf4zqsn7z30kfn" xml:space="preserve">{{Рака
|назва     = Брахмапутра
|арыгінальная_назва     = 
|выява                  = Brahmaputra River Homeward bound.jpg
|памер_выявы            = 
|подпіс                 = Брахмапутра ў [[Асам]]е, [[Індыя]]
|выток                  = 
|вышыня_вытоку          = 
|вусьце                 = 
|вышыня_вусьця          = 
|краіны_басэйну         = 
|даўжыня                = 2900 км
|сьцёк                  = 
|плошча_басэйну         = 935 тыс. км²
|нахіл                  = 
|назва_парамэтру1       = 
|парамэтар1             = 
|мапа                   = 
|памер_мапы             = 
|подпіс_мапы            = 
|левыя_прытокі          = 
|правыя_прытокі         = 
|катэгорыя_вікісховішча = 
}}
'''Брахмапутра''' — рака ў [[Азія|Азіі]]. Даўжыня 2900 км. Самая высакагорная ў сьвеце рака.

[[Вадазбор]] 935 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў [[Вусьце|вусьці]] 12 тыс. м³/сек.

Упадае ў [[Бэнгальскі заліў]], утвараючы, разам з ракой [[Ганг]], найбольшую па плошчы ў сьвеце рачную дэльту.

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Brahmaputra}}

[[Катэгорыя:Рэкі Азіі]]
[[Катэгорыя:Рэкі Індыі]]
[[Катэгорыя:Рэкі Кітаю]]</text>
      <sha1>imcw0ux1dmuuwyl0qgf4zqsn7z30kfn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2700014</id>
      <parentid>2700011</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Brahmaputra_River?oldid=1383275608</comment>
      <origin>2700014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2403" sha1="6tqv8zm1jkxsnz6jc1u84ssqlz9llnx" xml:space="preserve">{{Рака
|назва                  = Брагмапутра
|арыгінальная_назва     = 
|выява                  = Brahmaputra River Homeward bound.jpg
|памер_выявы            = 
|подпіс                 = Брагмапутра ў [[Асам]]е, [[Індыя]]
|выток                  = 
|вышыня_вытоку          = 
|вусьце                 = 
|вышыня_вусьця          = 
|краіны_басэйну         = 
|даўжыня                = 2900 км
|сьцёк                  = 
|плошча_басэйну         = 935 тыс. км²
|нахіл                  = 
|назва_парамэтру1       = 
|парамэтар1             = 
|мапа                   = 
|памер_мапы             = 
|подпіс_мапы            = 
|левыя_прытокі          = 
|правыя_прытокі         = 
|катэгорыя_вікісховішча = 
}}
'''Брагмапутра''' — трансгранічная рака ў [[Азія|Азіі]], якая працякае праз паўднёва-заходні [[Кітай]], паўночна-ўсходнюю [[Індыя|Індыю]] і [[Банглядэш]]. Мае даўжынёю 2900 км, што ставіць яе на 15-ы радок у сьвеце. Паводле аб’ёму сьцёку займае 9-е месца ў сьвеце. Самая высакагорная ў сьвеце рака.

[[Вадазбор]] 935 тысячаў км². Сярэднегадавы расход вады ў [[Вусьце|вусьці]] 12 тысячаў м³/сек. Трапляе ў [[Бэнгальская затока|Бэнгальскую затоку]], утвараючы, разам з ракой [[Ганг]], найбольшую паводле плошчы ў сьвеце рачную дэльту&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.eosnap.com/tag/brahmaputra-river/|загаловак=Brahmaputra River Flowing Down From Himalayas Towards Bay of Bengal|дата доступу=22.11.2011|копія=https://web.archive.org/web/20111106133618/http://www.eosnap.com/tag/brahmaputra-river/|дата копіі=06.11.2011}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

[[Катэгорыя:Рэкі Азіі]]
[[Катэгорыя:Рэкі Індыі]]
[[Катэгорыя:Рэкі Кітаю]]</text>
      <sha1>6tqv8zm1jkxsnz6jc1u84ssqlz9llnx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2700015</id>
      <parentid>2700014</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:55:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>артаграфія</comment>
      <origin>2700015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2403" sha1="mabicpw8pyin2qo7cts31hwpg6aw6j2" xml:space="preserve">{{Рака
|назва                  = Брагмапутра
|арыгінальная_назва     = 
|выява                  = Brahmaputra River Homeward bound.jpg
|памер_выявы            = 
|подпіс                 = Брагмапутра ў [[Асам]]е, [[Індыя]]
|выток                  = 
|вышыня_вытоку          = 
|вусьце                 = 
|вышыня_вусьця          = 
|краіны_басэйну         = 
|даўжыня                = 2900 км
|сьцёк                  = 
|плошча_басэйну         = 935 тыс. км²
|нахіл                  = 
|назва_парамэтру1       = 
|парамэтар1             = 
|мапа                   = 
|памер_мапы             = 
|подпіс_мапы            = 
|левыя_прытокі          = 
|правыя_прытокі         = 
|катэгорыя_вікісховішча = 
}}
'''Брагмапутра''' — трансгранічная рака ў [[Азія|Азіі]], якая працякае праз паўднёва-заходні [[Кітай]], паўночна-ўсходнюю [[Індыя|Індыю]] і [[Банглядэш]]. Мае даўжынёю 2900 км, што ставіць яе на 15-ы радок у сьвеце. Паводле аб’ёму сьцёку займае 9-е месца ў сьвеце. Самая высакагорная ў сьвеце рака.

[[Вадазбор]] 935 тысячаў км². Сярэднегадавы расход вады ў [[Вусьце|вусьці]] 12 тысячаў м³/сэк. Трапляе ў [[Бэнгальская затока|Бэнгальскую затоку]], утвараючы, разам з ракой [[Ганг]], найбольшую паводле плошчы ў сьвеце рачную дэльту&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.eosnap.com/tag/brahmaputra-river/|загаловак=Brahmaputra River Flowing Down From Himalayas Towards Bay of Bengal|дата доступу=22.11.2011|копія=https://web.archive.org/web/20111106133618/http://www.eosnap.com/tag/brahmaputra-river/|дата копіі=06.11.2011}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

[[Катэгорыя:Рэкі Азіі]]
[[Катэгорыя:Рэкі Індыі]]
[[Катэгорыя:Рэкі Кітаю]]</text>
      <sha1>mabicpw8pyin2qo7cts31hwpg6aw6j2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Панторма</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119635</id>
    <revision>
      <id>2700018</id>
      <parentid>1725648</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:04:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2700018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1160" sha1="i6ulyipqy8bt7mc2mhpvlt3fu9amj8v" xml:space="preserve">[[Файл:Il Pontormo (incisione di Vasari, 1568).jpg|thumb|Панторма]]
'''Панторма''' (сапр. — '''Якопа Каруччы''' ({{мова-it|Jacopo Carucci}}); {{Нарадзіўся|24|5|1494}}, Панторма, цяпер прадмесьце [[Эмпалі]] — {{Памёр|2|1|1557}}, [[Флярэнцыя]]) — [[італія|італьянскі]] [[жывапісец]], прадстаўнік флярэнтыйскай школы, адзін з родапачынальнікаў [[маньерызм]]у.

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Jacopo Pontormo}}
* [https://web.archive.org/web/20140722170412/http://www.art-drawing.ru/gallery/category/808-pontormo-jacopo Панторма. Карціны] [https://web.archive.org/web/20140722171051/http://www.art-drawing.ru/biographies/brief-biographies/1169-pontormo і біяграфія]

{{Ізаляваны артыкул}}

[[Катэгорыя:Італьянскія мастакі і мастачкі]]
[[Катэгорыя:Мастакі маньерызму]]
[[Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Рэнэсансу]]</text>
      <sha1>i6ulyipqy8bt7mc2mhpvlt3fu9amj8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэфляцыя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138916</id>
    <revision>
      <id>2700028</id>
      <parentid>1685835</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:09:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Deflation?oldid=1383564071</comment>
      <origin>2700028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6964" sha1="t8ls0gqgo79xv0fdvk7oluu0b31y3nh" xml:space="preserve">'''Дэфля́цыя''' (ад {{мова-la|deflatio}} — зьдзьмухваньне) — падвышэньне [[Пакупніцкая здольнасьць|пакупніцкай здольнасьці]] мясцовай [[валюта|валюты]], што выяўляецца ў зьніжэньні агульнага ўзроўню цэнаў на тавары і паслугі, што абменьваюцца на рынку, і можа быць вымеранае з дапамогаю [[Індэкс коштаў вытворцаў|індэксу коштаў]]&lt;ref&gt;Barro, Robert J.; Grilli, Vittorio (1994). «European Macroeconomics». chap. 8. — С. 142. — ISBN 0-333-57764-7.&lt;/ref&gt;. Паводле сутнасьці, дэфляцыя — гэта інфляцыя з адмоўнымі тэмпамі росту коштаў. Аднак, паводле шэрагу чыньнікаў, расцэньваецца як меней спрыяльны фактар, чым [[інфляцыя]].

Дэфляцыя ёсьць [[грошы|грашовай]] зьявай і можа быць растлумачаная празь зьмены ў грашовай масе і хуткасьці абарачэньня грошай адносна выдаткаў на вытворчасьць. Яна ўважаецца за грашовую ў тым сэнсе, што працяглы рост пэўнага грашовага агрэгату датычна да тэндэнцыйнага росту рэальнага аб’ёму вытворчасьці, з папраўкай на тэндэнцыю хуткасьці абарачэньня грошай, вызначае тэмп зьмены ўзроўню цэнаў&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Friedman, Milton; Schwartz, Anna|спасылка=https://press.princeton.edu/books/paperback/9780691003542/a-monetary-history-of-the-united-states-1867-1960?srsltid=AfmBOooaw0nAunYfrWUgMpCfsdYnNUQaFVSuHrWSSj_r9wsEsUmmMKPK|загаловак=A Monetary History of the United States, 1867-1960|выдавецтва=Princeton University Press|isbn=978-0-691-00354-2}}&lt;/ref&gt;. Дэфляцыю варта адрозьніваць ад дызінфляцыі, то бок запаволеньня тэмпаў інфляцыі. [[Дэзынфляцыя]] назіраецца тады, калі інфляцыя зьніжаецца да больш нізкага ўзроўню, але ўсё яшчэ застаецца дадатным. Дэфляцыя жа надыходзіць тады, калі ўзровень інфляцыі апускаецца ніжэй за 0 % і робіцца адмоўным. Калі інфляцыя з часам зьніжае вартасьць грошай, тады дэфляцыя, наадварот, павялічвае яе. Гэта дазваляе за тую самую суму грошай набыць больш тавараў і паслугаў, чым раней. Аднак пры гэтым дзеля атрыманьня той самай колькасьці грошай, неабходнай да пакрыцьця плацяжоў, зафіксаваных у намінальным выглядзе, даводзіцца прадаваць большую колькасьць тавараў або паслугаў, як гэта часта бывае ў выпадку даўгавых забавязаньняў&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=O’Sullivan, Arthur; Sheffrin, Steven M.|спасылка=https://archive.org/details/economicsprincip00osul|загаловак=Economics: Principles in Action|месца=Upper Saddle River, New Jersey|выдавецтва=Pearson Prentice Hall|год=2003|isbn=0-13-063085-3}}&lt;/ref&gt;.

Эканамісты агулам лічаць, што значны дэфляцыйны шок ёсьць праблемай для сучаснай [[эканоміка|эканомікі]], бо ён павялічвае рэальны цяжар даўгоў, асабліва калі дэфляцыя ўзьнікае нечакана. Часткі фінансавага сэктару, якія фінансуюць крэдытаваньне за кошт запазычаньняў грошай або кароткатэрміновых сродкаў, могуць сутыкнуцца зь цяжкасьцямі, калі кароткатэрміновы кошт прыцягненьня сродкаў перавышае прыбытак, які можна атрымаць напроўст ад утрыманьня наяўных грошай ва ўмовах дэфляцыі. Дэфляцыя таксама можа паглыбляць эканамічныя [[рэцэсія|рэцэсіі]] і быць датычнай да ўзьнікненьня дэфляцыйнай сьпіралі&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Harry Wallop, Harry Wallop|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/finance/economics/3478630/Deflation-why-it-is-dangerous.html|загаловак=Deflation: why it is dangerous|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=18.11.2008|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/economics/3478630/Deflation-why-it-is-dangerous.html|дата копіі=12.01.2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул|загаловак=The Economist explains: Why deflation is bad|выданьне=The Economist|год=07.01.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=https://krugman.blogs.nytimes.com/2010/08/02/why-is-deflation-bad/|загаловак=Why is Deflation Bad?|выдавецтва=The New York Times|дата публікацыі=02.08.2010|дата доступу=20.09.2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{навіна|аўтар=Walker, Andrew|спасылка=https://www.bbc.com/news/business-28009477|загаловак=Is deflation such a bad thing?|выдавец=BBC|дата публікацыі=29.01.2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{спасылка|спасылка=http://www.cbsnews.com/news/explainer-why-is-deflation-so-harmful/|загаловак=Explainer: Why is deflation so harmful?|выдавецтва=CBS|дата публікацыі=08.04.2014|дата доступу=20.09.2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Hummel, Jeffrey Rogers|загаловак=Death and Taxes, Including Inflation: the Public versus Economists|выданьне=Econ Journal Watch|год=01.2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Blanchard, O.; Dell'Ariccia, G.; Mauro, P.|загаловак=Rethinking macroeconomic policy.|выданьне=Journal of Money, Credit and Banking|том=42|нумар=1|старонкі=199—215|год=18.08.2010|DOI=10.1111/j.1538-4616.2010.00334.x}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Дэфляцыя // {{Крыніцы/БЭ|6}}

{{Накід:Эканоміка}}

[[Катэгорыя:Фінансы]]</text>
      <sha1>t8ls0gqgo79xv0fdvk7oluu0b31y3nh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жырмуны (неадназначнасьць)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148252</id>
    <revision>
      <id>2699982</id>
      <parentid>1662627</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>XHCKidx</username>
        <id>11053</id>
      </contributor>
      <origin>2699982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="607" sha1="9hexef0e2wojhvh9bauewxgzhkbxlxk" xml:space="preserve">Назву '''Жырмуны''' маюць:

* [[Жырмуны]] — вёска ў [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]
* [[Жырмуны (Лідзкі раён)|Жырмуны]] — вёска ў [[Лідзкі раён|Лідзкім раёне]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]
* [[Жырмуны (Вільня)|Жырмуны]] - прадмесьце [[Вільня|Вільні]]

{{Неадназначнасьць}}</text>
      <sha1>9hexef0e2wojhvh9bauewxgzhkbxlxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нацыянальны банк Украіны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154640</id>
    <revision>
      <id>2700003</id>
      <parentid>2699114</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:27:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2700003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12471" sha1="pabqelkuy1wcnfgtwtp2mmbdc0imtus" xml:space="preserve">{{Арганізацыя
|назва           = Нацыянальны банк Украіны
|арыгінальная назва = Національний банк України
|выява           = National Bank of Ukraine at night.JPG
|рамка выявы     = 
|памер выявы     = 300пкс
|альтэрнатыўны тэкст выявы = 
|подпіс выявы    = 
|мапа            = 
|памер мапы      = 
|альтэрнатыўны тэкст мапы = 
|подпіс мапы     = 
|мапа 2          = 
|абрэвіятура     = 
|дэвіз           = 
|папярэднік      = 
|наступнік       = 
|дата ўтварэньня = 1991
|дата спыненьня існаваньня = 
|тып             = 
|юрыдычны статус = 
|мэта            = 
|штабкватэра     = [[Кіеў]], вул. [[Вуліца Інстытуцкая (Кіеў)|Інстытуцкая]], 9
|месцазнаходжаньне = [[Украіна]]
|каардынаты      = 
|дзейнічае ў рэгіёнах = 
|сяброўства      = 
|афіцыйныя мовы  = 
|генэральны сакратар = 
|пасада кіраўніка = Прэзыдэнт
|імя кіраўніка   = [[Валерыя Гонтарава]]
|пасада кіраўніка 2 = 
|імя кіраўніка 2 = 
|пасада кіраўніка 3 = 
|імя кіраўніка 3 = 
|пасада кіраўніка 4 = 
|імя кіраўніка 4 = 
|асноўныя асобы  = 
|кіроўны орган   = 
|матчыная кампанія = 
|зьвязаныя кампаніі = 
|бюджэт          = 
|колькасьць супрацоўнікаў = 
|колькасьць валянтэраў = 
|сайт            = [http://www.bank.gov.ua/ www.bank.gov.ua]
|заўвагі         = 
|колішняя назва  = 
}}
'''Нацыяна́льны банк Украі́ны''' ('''НБУ''', {{Мова-uk|Національний банк України}}) — [[цэнтральны банк]] [[Украіна|Украіны]], асаблівы цэнтральны орган [[Дзяржаўнае кіраваньне|дзяржаўнага кіраваньня]], юрыдычны статус, задачы, функцыі, паўнамоцтвы і прынцыпы арганізацыі якога вызначаюцца [[Канстытуцыя Ўкраіны|Канстытуцыяй Украіны]], Законам Украіны «Пра Нацыянальны банк Украіны»&lt;ref&gt;[http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/%D0%BF%D1%80%D0%BE%20%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%96%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%B9%20%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%20%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%97%D0%BD%D0%B8 Закон України «Про Національний банк України»] {{Недаступная спасылка|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; й іншымі законамі Ўкраіны. Зьяўляецца [[Эмісія|эмісійным]] цэнтрам, праводзіць адзіную дзяржаўную палітыку ў галіне грашовага абароту, крэдытаваньня, узмацненьня грашовай адзінкі Ўкраіны&amp;nbsp;— [[Грыўня|грыўні]]&lt;ref&gt;Офіційний сайт «Національний банк України»: [http://www.bank.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=36081&amp;cat_id=36006 Правовий статус і функції Національного банку України]&lt;/ref&gt;.

== Мінуўшчына ==
{{Асноўны артыкул|Дзяржбанк СССР}}
Ідэя стварэньня нацыянальнага банку, які б выконваў функцыі галоўнай эмісійнай і цэнтральнай банкаўскай установы на тэрыторыі Ўкраіны, зьявілася яшчэ ў час існаваньня [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспублікі]] і была рэалізавана ў пару [[Гетманат]]у&lt;ref&gt;Гай-Нижник П. Організація та структура Українського державного банку у 1918 році // Фінанси України.&amp;nbsp;— 2007.&amp;nbsp;— №&amp;nbsp;8.&lt;/ref&gt;.

Пасьля паразы [[Украінская рэвалюцыя (1917—1921)|нацыянальна-вызвольнага руху]] на тэрыторыі Ўкраіны, што ўвайшла ў склад [[СССР]], пэўны час не існавала банкаўскіх установаў. Хоць напрыканцы 1921 року быў створаны Дзяржаўны банк РСФСР, пазьней перайменаваны ў ''[[Дзяржаўны банк СССР]]''.

Нацыянальны банк Украіны са статусам цэнтральнага эмісійнага банку дзяржавы створаны на базе Ўкраінскай рэспубліканскай канторы Дзяржбанку СССР. Прававою асноваю стаў Закон «Пра банкі і банкаўскую дзейнасьць», ухвалены [[Вярхоўная Рада Ўкраіны|Вярхоўнаю Радаю Ўкраіны]] 20 сакавіка 1991 року&lt;ref&gt;[http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/%D0%BF%D1%80%D0%BE%20%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B8%20%D1%96%20%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D1%83%20%D0%B4%D1%96%D1%8F%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8C Закон України «Про банки і банківську діяльність»] {{Недаступная спасылка|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Гэты дакумэнт абвяшчаў стварэньне самастойнай двухузроўневай банкаўскай сыстэмы Ўкраіны рынкавага тыпу, першы ўзровень якой склаў НБУ, другі&amp;nbsp;— іншыя банкі.

== Арганізацыйная структура ==
* Кіраўніцтва Нацыянальнага банку Ўкраіны
* Рада Нацыянальнага банку Ўкраіны
* Праўленьне Нацыянальнага банку Ўкраіны
* Дарадцы Старшыні
* Пастаянны прадстаўнік Нацыянальнага банку Ўкраіны ў Вярхоўнай Радзе Ўкраіны
* Цэнтральны апарат Нацыянальнага банку Ўкраіны
* Структурныя падразьдзяленьні Нацыянальнага банку Ўкраіны
* Структурныя адзінкі Нацыянальнага банку Ўкраіны
* Спэцыялізаваныя прадпрыемствы Нацыянальнага банку Ўкраіны
* Навучальныя ўстановы Нацыянальнага банку Ўкраіны

== Старшыні НБУ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; font-size:100%;&quot;
|+ Кіраўнікі Нацыянальнага банку Ўкраіны
!№ !! Кіраўнік !! Пэрыяд
|-
|1 || [[Уладзімер Мацьвіенка]] || 6 чэрвеня 1991&amp;nbsp;— 24 сакавіка 1992
|-
|2 || [[Вадзім Гетман]] || 24 сакавіка 1992&amp;nbsp;— 18 сьнежня 1992
|-
| || — || 18 сьнежня 1992&amp;nbsp;— 26 студзеня 1993
|-
|3 || [[Віктар Юшчанка]] || 26 студзеня 1993&amp;nbsp;— 27 студзеня 1997
|-
|в. а. || [[Віктар Юшчанка]] || 27 студзеня 1997&amp;nbsp;— 5 лютага 1997
|-
|3 || [[Віктар Юшчанка]] || 5 лютага 1997&amp;nbsp;— 11 студзеня 2000
|-
| || — || 11 студзеня 2000&amp;nbsp;— 21 студзеня 2000
|-
|4 || [[Уладзімер Стэльмах]] || 21 студзеня 2000&amp;nbsp;— 17 сьнежня 2002
|-
|5 || [[Сяргей Цігіпка]] || 17 сьнежня 2002&amp;nbsp;— 16 сьнежня 2004
|-
|6 || [[Уладзімер Стэльмах]] || 16 сьнежня 2004&amp;nbsp;— 23 сьнежня 2010
|-
|7 || [[Сяргей Арбузаў]] || 23 сьнежня 2010&amp;nbsp;— 11 студзеня 2013
|-
|8 || [[Ігар Соркін]] || 11 студзеня 2013&amp;nbsp;— 24 лютага 2014
|-
|9 || [[Сьцяпан Кубіў]] || 24 лютага 2014&amp;nbsp;— 19 чэрвеня 2014
|-
|10 || [[Валерыя Гонтарава]] || з 19 чэрвеня 2014 году
|}

== Будынак асноўнага корпусу ==
[[Файл:National Bank of Ukraine.jpg|міні|Будынак асноўнага корпусу]]
Для канторы Дзяржаўнага камэрцыйнага банку ў [[Кіеў|Кіеве]], створанае ў 1839 року, быў набыты вялікі двухпавярховы будынак у стылі ампір на [[Вуліца Інстытуцкая (Кіеў)|Інстытуцкай вуліцы]], які належаў кіеўскаму дваранству (пазьней тут разьмясьцілася і створана ў 1860 року на базе ліквідаваных Пазыковага і Камэрцыйнага банкаў Кіеўская кантора Дзяржаўнага банку [[Расейская імпэрыя|Расеі]]). Паступова фінансавыя апэрацыі банку ўзрасталі, таму было вырашана збудаваць новы сучасны будынак. Увосень 1902 року распачалося будаўніцтва на той жа вуліцы, побач са старым памяшканьнем банку.

1 жніўня 1905 року (паводле старога стылю) кантора перанесла свае апэрацыі ў новы будынак, а 22 лютага наступнага року памяшканьне было асьвячонае. Будынак фармуе фронт забудовы вуліцы Інстытуцкай і замыкае пэрспэктыву вуліцы [[Вуліца Банкавая (Кіеў)|Банкавай]]. Гэта вызначае местабудоўнае значэньне пабудовы, якая ўваходзіць у гістарычна складзены ансамбль [[Ліпкі (Кіеў)|Ліпак]].

25 лютага 1934 року адбылося пашырэньне будынку паводле праекту Рыкава. Мастацкае аздабленьне памяшканьняў канторы банку было даручанае [[Італія|італьянскаму]] скульптару [[Элія Саля|Элію Салі]]. Па ўсім пэрымэтры залі над гаўбцом разьмешчаныя картушы&amp;nbsp;— ляпныя ўпрыгажэньні ў выглядзе шчытоў, на якіх выяўленыя розныя эмблемы і гербы. У цэнтры стэлы апэрацыйнае залі зусім нядаўна была адноўленая ў першапачатковым выглядзе расьпісанае фарбамі па шкле выява патрона Кіева&amp;nbsp;— [[Міхаіл (арханёл)|архістратыга Міхаіла]]. Сваімі высокімі мастацкімі вартасьцямі гэты будынак ёсьць адным з найпрыгажэйшых сярод пабудоваў Кіеву XX стагодзьдзя.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons}}
* [http://www.bank.gov.ua Афіцыйная бачына]
* [https://web.archive.org/web/20140607092019/http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/679-14 Закон Украіны «Пра Нацыянальны банк Украіны»]

{{Цэнтральныя банкі Эўропы}}
{{Украінскія грошы}}

[[Катэгорыя:Банкі Ўкраіны]]
[[Катэгорыя:Цэнтральныя банкі|Украіна]]
[[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе]]</text>
      <sha1>pabqelkuy1wcnfgtwtp2mmbdc0imtus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ордэн герояў Нябеснай сотні</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163096</id>
    <revision>
      <id>2700008</id>
      <parentid>2594247</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2700008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8638" sha1="rslhlirj6x0sd6y29vh0vdg8ndrp5dh" xml:space="preserve">{{Узнагарода
|Назва                    = Ордэн герояў Нябеснай сотні
|Выява                    = Орден Героїв Небесної Сотні.PNG
|Выява стужкі             = Орден Героїв Небесної Сотні (стрічка).PNG
|Выява 2 бок              = 
|Выява стужкі 2 бок       = 
|Выява 3 бок              = 
|Выява стужкі 3 бок       = 
|Памер выявы              = 
|Памер стужкі             = 
|Арыгінальная назва       = 
|Дэвіз                    = ''«Свабода і годнасьць»''
|Краіна                   = {{UKR}}
|Тып                      = [[Ордэн]]
|Каму ўручаецца           = 
|Падставы ўзнагароджаньня = ''За грамадзянскую мужнасьць, патрыятызм, адстойваньне канстытуцыйных асноваў дэмакратыі, правоў і свабодаў чалавека, актыўную дабрачынную, гуманістычную, грамадзкую дзейнасьць ва Ўкраіне, самаадданае служэньне ўкраінскаму народу, выяўленыя пад час Рэвалюцыі годнасьці (лістапад 2013 року&amp;nbsp;— люты 2014 року), іншых падзеяў, зьвязаных з абаронаю незалежнасьці, сувэрэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасьці Ўкраіны.''
|Статус                   = уручаецца
|Парамэтры                = 
|Дата ўстановы            = 1 ліпеня 2014
|Першае ўзнагароджаньне   = 27 лістапада 2014
|Апошняе ўзнагароджаньне  = 
|Колькасьць               = 3
|Старэйшая ўзнагарода     = [[Ордэн Багдана Хмяльніцкага (Украіна)|Ордэн Багдана Хмяльніцкага]]
|Малодшая ўзнагарода      = [[Ордэн «За мужнасьць»]]
|Адпавядае                = 
}}
'''О́рдэн геро́яў Нябе́снай со́тні''' ({{Мова-uk|Орден Героїв Небесної Сотні}})&amp;nbsp;— [[Дзяржаўныя ўзнагароды Ўкраіны|дзяржаўная ўзнагарода Ўкраіны]] для адзначэньня асобаў «за грамадзянскую мужнасьць, патрыятызм, адстойваньне канстытуцыйных асноваў дэмакратыі, правоў і свабодаў чалавека, актыўную дабрачынную, гуманістычную, грамадзкую дзейнасьць ва Ўкраіне, самаадданае служэньне ўкраінскаму народу, выяўленыя пад час Рэвалюцыі годнасьці (лістапад 2013 року&amp;nbsp;— люты 2014 року), іншых падзеяў, зьвязаных з абаронаю незалежнасьці, сувэрэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасьці Ўкраіны».

== Апісаньне ==
Знак ордэна вырабляецца са [[срэбра]] і мае форму прамога раўнабаковага [[крыж]]а з аднолькавымі асновамі на ягоных канцах (крыж-патэнт). Крыж пакрыты паўпразрыстаю блакітнаю эмальлю, са срэбнаю аблямоўкаю па пэрымэтру. У цэнтры крыжа&amp;nbsp;— выява нябеснага воя ў дасьпехах зь [[меч]]ам і [[Шчыт (зброя)|тарчаю]]. Усе выявы рэльефныя. На адваротным баку ордэна разьмешчаны надпіс рэльефнымі літарамі «СВОБОДА ТА ГІДНІСТЬ» і выгравіраваны нумар знаку.

Памер крыжа між супрацьлеглымі канцамі&amp;nbsp;— 36&amp;nbsp;мм. З дапамогаю кальца з вушкам ордэн злучаецца з прастакутнай калодкай, абцягнутаю шоўкаваю [[муар]]аваю стужкаю блакітнага колеру з жоўтаю паласою пасярэдзіне. Шырыня стужкі&amp;nbsp;— 28&amp;nbsp;мм, шырына паласы&amp;nbsp;— 3&amp;nbsp;мм. Памеры калодкі: вышыня&amp;nbsp;— 45&amp;nbsp;мм, шырыня&amp;nbsp;— 28&amp;nbsp;мм.

Плянка крыжа ордэна герояў Нябеснай сотні ўяўляе сабою прастакутную мэталёвую пласьцінку, абцягнутую тканінаю, як на калодцы ордэна. Памер плянкі: вышыня&amp;nbsp;— 12&amp;nbsp;мм, шырыня&amp;nbsp;— 24&amp;nbsp;мм.

== Узнагароджаньне ==
Ордэн зацьверджаны законам [[Вярхоўная рада Ўкраіны|Вярхоўнай рады Ўкраіны]] 1 ліпеня 2014 року. Статут і выгляд ордэна зацьверджаны ўказам [[Прэзыдэнт Украіны|прэзыдэнта Ўкраіны]] [[Пятро Парашэнка|Пятра Парашэнкі]] 3 лістапада 2014 року. Пазьней прэс-сакратар Пятра Парашэнкі Сьвятаслаў Цаголка адзначыў, што ўзнагароджаньне замежнікаў гэтым ордэнам адбудзецца празь немажлівасьць паводле ўкраінскага заканадаўства надаць Ордэн героя Ўкраіны замежным грамадзянам&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=|загаловак=Прэс-служба Парашэнкі: Жызьнеўскі — герой Украіны, але званьня не атрымае|арыгінал=|спасылка=http://www.svaboda.org/content/article/26711443.html|аўтар выданьня=|выданьне=Радыё Свабода|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2015|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

Адзінае пакуль узнагароджаньне ордэнам адбылося 27 лістапада 2014 року. Усе асобы былі ўзнагароджаныя пасьмяротна.
# [[Міхаіл Жызьнеўскі]]&lt;ref name=&quot;u893-2014&quot;&gt;{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = 27 лістапада 2014|url = http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/893/2014|загаловак = Указ Президента України №893/2014. Про нагородження орденом Героїв Небесної Сотні|фармат = |назва праекту = |выдавец = [[Вярхоўная Рада Ўкраіны|Верховна Рада України]]|дата доступу = 5 лютага 2015|мова = uk|камэнтар = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pr-first&quot;&gt;[http://www.president.gov.ua/news/31662.html Президент нагородив орденами Героїв Небесної Сотні трьох іноземців, які загинули під час Революції Гідності // Офіційне інтернет-представництво Президента України]&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;— [[Беларусь]]
# [[Давід Кіпіяні]]&lt;ref name=&quot;u893-2014&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;pr-first&quot; /&gt;&amp;nbsp;— [[Грузія]]
# [[Зураб Хурцыя]]&lt;ref name=&quot;u893-2014&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;pr-first&quot; /&gt;&amp;nbsp;— [[Грузія]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20180901020513/http://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1549-14 Закон України №&amp;nbsp;1549-III «Про державні нагороди України»]
* [https://web.archive.org/web/20141127142341/http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/844/2014 Указ Президента України №844/2014. Про орден Героїв Небесної Сотні]

{{Узнагароды Ўкраіны}}

[[Катэгорыя:Украінскія ордэны]]
[[Катэгорыя:Эўрамайдан]]
[[Катэгорыя:Узнагароды, якія зьявіліся ў 2014 годзе]]</text>
      <sha1>rslhlirj6x0sd6y29vh0vdg8ndrp5dh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лінкальн Рэд Імпс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164557</id>
    <revision>
      <id>2699971</id>
      <parentid>2668245</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1670" sha1="fi80zjegzzew8bjf0dsw77aa55v21u2" xml:space="preserve">{{Футбольны клюб
|Назва            = Лінкальн Рэд Імпс
|Лягатып          =
|ПоўнаяНазва      = Lincoln Red Imps Football Club
|Заснаваны        = 1976
|Горад            = [[Гібральтар]]
|Стадыён          = [[Вікторыя (стадыён)|Вікторыя]]
|Умяшчальнасьць   = 5000
|Прэзыдэнт        = 
|Трэнэр           = 
|Чэмпіянат        = {{Папярэдні футбольны сэзон Гібральтару|ЛінкальнРэЛіга}}
|Сэзон            = {{Папярэдні футбольны сэзон Гібральтару|ЛінкальнРэСэзон}}
|Месца            = {{Папярэдні футбольны сэзон Гібральтару|ЛінкальнРэ}}
|Сайт             = https://lincolnredimpsfc.co.uk/
|Прыналежнасьць   = Гібральтарскія
}}
«'''Лінкальн Рэд Імпс'''» ({{мова-en|Lincoln Red Imps}}) — [[гібральтар]]скі футбольны клюб. Заснаваны ў 1976 годзе. 30-разовы [[Чэмпіянат Гібральтару па футболе|чэмпіён Гібральтару]], 21-разовы ўладальнік [[Кубак Гібральтару па футболе|Кубка Гібральтару]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20220630231649/https://lincolnredimpsfc.co.uk/ Афіцыйны сайт]

{{Нацыянальная ліга чэмпіянату Гібральтару па футболе}}</text>
      <sha1>fi80zjegzzew8bjf0dsw77aa55v21u2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ігнат Кульчынскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171420</id>
    <revision>
      <id>2699986</id>
      <parentid>2699695</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SergeiSEE</username>
        <id>38150</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне спасылка</comment>
      <origin>2699986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23281" sha1="qfekux1bd4l3b252lwev3yfzc2oqjrw" xml:space="preserve">{{Герарх
|імя                 = Ігнат Кульчынскі 
|арыгінал_імя        = 
|партрэт             = 
|памер_партрэта      = 
|подпіс              = 
|тытул               = Архімандрыт Гарадзенскі
|тытул_парадак       = 
|тытул_пачатак       = 12 кастрычніка 1736
|тытул_канец         = 9 студзеня 1747
|тытул_абраньне      = 
|тытул_інтранізацыя  = 
|тытул_царква        = [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|Уніяцкая Царква]]
|тытул_абшчына       = [[Уніяцкая царква (Усходняя Эўропа)|Кіеўская ўніяцкая мітраполія]]
|тытул_папярэднік    = 
|тытул_наступнік     = 
|тытул_выраканьне    = 
|тытул2              = 
|тытул2_парадак      = 
|тытул2_пачатак      = 
|тытул2_канец        = 
|тытул2_абраньне     = 
|тытул2_інтранізацыя = 
|тытул2_царква       = 
|тытул2_абшчына      = 
|тытул2_папярэднік   = 
|тытул2_наступнік    = 
|тытул2_выраканьне   = 

|адукацыя            = [[тэалёгія]]
|прафэсія            = 
|дзейнасьць          = [[гісторык]]
|сапраўднае_імя      = 
|дата_нараджэньня    = 1694
|месца_нараджэньня   = [[Уладзімер (Украіна)|Уладзімер]]
|дата_сьмерці        = {{Памёр|9|1|1747}}
|месца_сьмерці       = [[Горадня]]
|месца_пахаваньня    = 
|дынастыя            = 
|бацька              = Юры
|маці                = Алена
|сужэнец             = 
|дзеці               = 
|сан                 = 
|манаства            = 
|хіратонія           = 
|кардынал            = 
|кананізацыя         = 
|абраз               = 
|ушанаваньне_памяці  = &lt;!-- даты --&gt;
|ушаноўваецца        = &lt;!-- краіны/канфэсіі --&gt;
|падвіжніцтва        = 
|аўтограф            = 
|манаграма           = 
|герб                = 
|узнагароды          = 
|Commons             = 
}}
[[Файл:Menologium bazylianskie.jpg|значак|Тытульны аркуш кнігі: Ігнат Кульчынскі. Базылянскі міналёгій. [[Вільня]], 1771 г. Аддзел рэдкай кнігі Гарадзенскага дзяржаўнага гісторыка-археалягічнага музэя]]
'''Ігна́т Кульчы́нскі''' (1694, [[Уладзімер (Украіна)|Уладзімер]]&lt;ref name=pr&gt;Blazejovskyj Dmytro. Byzantine Kyivan rite students in Pontificial colleges, and in seminaries, universities and institutes of central and western Europe, 1576—1983. — Romae, 1984. — Page 121,&lt;/ref&gt; — 9 студзеня 1747, [[Горадня]]&lt;ref&gt;Neue Zeitungen von gelehrten Sachen. — 17 august 1747. — S. 588&lt;/ref&gt;) — дзяяч [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Грэка-Каталіцкай Царквы]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], [[ордэн базылянаў Сьвятога Язафата|базылянін]], царкоўны [[гісторык]], [[багаслоў]], [[краязнаўца]].

== Біяграфія ==
Паходзіў зь [[шляхта|шляхецкага]]&lt;ref&gt;Stebelski Ignacy. Dwa Wielkie Swiatła Na Horyzoncie Połockim. — Lwów, 1866. — S. XXXVIII — XXXIX.&lt;/ref&gt; роду. Бацькі — Юры і Алена&lt;ref name=&quot;Blazejovskyj Dmytro 1983. Page 121&quot;&gt;Blazejovskyj Dmytro. Byzantine Kyivan rite students in Pontificial colleges, and in seminaries, universities and institutes of central and western Europe, 1576—1983. — Romae, 1984.- Page 121. — № 21.&lt;/ref&gt;. Прыняў манаства ў ордэне [[ордэн базылянаў Сьвятога Язафата|базылянаў]]&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Acta S. C. De Propaganda Fide Ecclesiam Catholicam Ucrainae et Bielarusjae spectanta. — Vol. III. — Romae, 1954 — P. 105 — № 934.&lt;/ref&gt;. У [[1714]]—[[1720]] гг. вучыўся ў Калегіюме прапаганды веры ў [[Рым]]е, па сканчэньні атрымаў ступень доктара [[тэалёгія|тэалёгіі]] &lt;ref name=&quot;Blazejovskyj Dmytro 1983. Page 121&quot;/&gt;. Пасьвечаны на сьвятара (1719)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;. Выкладчык [[філязофія|філязофіі]] ў [[базылянскай школе]] ў [[Полацак|Полацку]] &lt;ref&gt;Specimen Ecclesiae Ruthenicae ab origine susceptae fidei ad nostra usquè tempora in suis capitibus seu primatibus Russiae cum S. Sede Apostolica Romana semper unitae. — Parisiis, 1859. — S. 56.&lt;/ref&gt;. Сакратар [[протаархімандрыта]] [[ордэн базылянаў Сьвятога Язафата|базылянскага ордэна]] [[Карнэлія Стаўпавіцкага — Любянецкага]]&lt;ref&gt;Кульчинский И. Съезды базилиан в Западной Руси. // Вестник Западной России. 1870. — Кн. IV. — Т. ІІ. — Отд. ІІ. — С. 1- 43.&lt;/ref&gt;. У гэтай якасьці ўдзельнічаў у базылянскай кангрэгацыі 1726 г. у [[Быцень|Быцені]]. У 1729—1735 гг. — [[генэральны пракуратар]] (прадстаўнік) ордэна [[ордэн базылянаў Сьвятога Язафата|базылянаў]] у Апостальскай Сталіцы, настаяцель царквы Сьвятых мучанікаў Сергія і Вакха ў [[Рым]]е&lt;ref&gt;Wojnar M. M. Basilian scholars and publishing houses (XVII—XVIII) // Записки Чина Святого Василія Великого. — 1974 — т. 3 — Вип. 1 — 4. — С. 76&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Алесь Суша]]. Ля вытокаў беларускай гістарычнай навукі: творчая спадчына Ігната Кульчынскага // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. — 2009 — № 2 — с. 28.&lt;/ref&gt;. У [[1736]] г. прызначаны [[архімандрыт]]ам [[Царква Сьвятых Барыса й Глеба (Горадня)|Барысаглебскага манастыра]] ў [[Горадня|Горадні]] і [[афіцыялам]] гарадзенскім. Займаў гэтыя пасады да сьмерці&lt;ref&gt;Rechowicz M. Kulczyński Ignacy. // Polski Słownik Biograficzny. t. XVI, zeszyt 2, Wrocław — Warszawa — Kraków, 1971, s. 138.&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;J. M. G. Kulczyński Ignacy. // Podręczna encyklopedya kościelna, t. XXIII—XXIV, Warszawa, 1911. s. 114—115.&lt;/ref&gt;.

== Творчасьць ==
Дасьледаваў гісторыю [[Беларуская праваслаўная царква|праваслаўнай]] і [[уніяцтва|ўніяцкай цэркваў]] на ўсходнеславянскіх землях. На падставе дакумэнтаў рымскіх архіваў склаў і выдаў на лацінскай мове зборнік «Дакладнае паведамленьне пра стан русінаў, якія ў адзінстве са Сьвятой Рымскай Царквою знаходзяцца ў Каралеўстве Польскім». ([[Рым]], 1727), дзе апісаў становішча [[Уніяцкая царква (Усходняя Эўропа)|ўніяцкай царквы]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] падчас [[Паўночная вайна|Паўночнай вайны]] 1700—1721 гг.

Аўтар фундамэнтальных прац па царкоўнай гісторыі «Вобраз Рускай Царквы…» (Рым, 1733) і «Дадатак да вобраза Рускай Царквы» (Рым, 1734). На думку І. Кульчынскага, «Руская Царква» ад самога пачатку — складовая частка Сусьветнай [[Каталіцкая Царква|Каталіцкай Царквы]]. Усходнеславянскія землі прынялі [[хрысьціянства]] ад [[Бізантыя|Бізантыі]], калі тая знаходзілася ў кананічным адзінстве з Рымам і вызнавала [[каталіцтва]]. Каталіцкую веру «Руская Царква» захоўвала да пачатку XVI ст. [[Берасьцейская унія]] (1596 г.) толькі аднавіла, згодна І. Кульчынскаму, страчанае на стагодзьдзе адзінства зь [[Рым]]ам.

У працы зьмешчаны кароткія біяграфіі [[праваслаўная царква на Беларусі|праваслаўных]] і [[Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты|ўніяцкіх мітрапалітаў кіеўскіх]] з канца Х ст. па І траціну [[XVIII]] ст., тэксты царкоўных статутаў, пастановы сабораў (Кіеўскага (1274), Наваградзкага (1415) і [[Кобрынскі сабор (1626)|Кобрынскага]] (1626), даецца падрабязная інфармацыя аб царкоўна — юрыдычным статусе дзевяці [[япархія|япархій]], якія ўваходзілі на той час у [[Літоўская мітраполія|Кіеўскую мітраполію]]. На падставе даступнай яму [[агіяграфія|агіяграфічнай]] літаратуры дасьледчык склаў царкоўны каляндар зь жыцьцяпісамі [[сьвяты]]х, шанаваных у [[Літоўская мітраполія|Кіеўскай мітраполіі]], якія маюць славянскае паходжаньне, даў тлумачэньне асноўным сьвятам [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|Грэка — Каталіцкай Царквы]]. У працы зьмешчаны дакумэнты, зьвязаныя зь працэсам [[бэатыфікацыя|бэатыфікацыі]] [[Язафат Кунцэвіч|Язафата Кунцэвіча]].

«Вобраз Рускай Царквы» і «Дадатак» зьяўляюцца важнымі крыніцамі па царкоўнай гісторыі [[Беларусь|Беларусі]] і [[Украіна|Украіны]], аб чым сьведчаць неаднаразовыя перавыданьні ([[Пачаеў]], [[1759]], [[Парыж]], [[1859]]; [[Фарнабара]], [[1970]]).

У рымскі пэрыяд І. Кульчынскі падрыхтаваў працу на польскай мове «Базыльянскія кангрэгацыі [[1617]]—[[1726]]» (апублікавана ў перакладзе на рускую ў [[1870]] г. пад назвай «Съезды базилиан Западной Руси»). Паміж [[1736]]—[[1747]] гг. склаў збор жыцьцяпісаў [[сьвяты]]х манахаў бізантыйскага [[абрад]]у пад назвай «Базылянскі міналёгій» (надрукаваны ў [[Вільня|Вільні]] ў [[1771]] г.).

Ігнат Кульчынскі — аўтар трох твораў на італьянскай і лацінскай мовах, прысьвечаных гісторыі [[Маці Божая Жыровіцкая|абраза Маці Божай Жыровіцкай]] і яе цудатворнай копіі ў царкве Сьвятых мучанікаў Сергія і Вакха ў Рыме (Madonna del Pascolo) : 1) «Малітва да Найсьвяцейшай Дзевы Марыі ў цудатворным Жыровіцкім абразе…» [[Рым]], 1732; 2) «Цудатворная трохкаляровая яшма, або гістарычнае апавяданьне пра тры цудатворныя абразы Дзевы Марыі…» [[Рым]], [[1732]]; 3) «Вялікі знак…» [[Рым]], 1732.

У [[1738]] годзе склаў на польскай мове «Інвэнтар базылянскага манастыра ў Горадні на Каложы» і «Хроніку ігуменаў, архімандрытаў, фундатараў і апякуноў манастыра Гарадзенскага на Каложы». (Апублікаваны ў [[1870]] г.) «Інвентар» — першае ў [[ВКЛ]] дэтальнае навуковае апісаньне гістарычнага помніка. Для вызначэньня часу пабудовы храма гісторык выкарыстаў наватарскую для свайго часу методыку. Ён параўнаў [[плінфа|плінфу]] і склад вапнавай рошчыны [[Царква Сьвятых Барыса і Глеба (Горадня)|Барысаглебскай царквы ў Горадні]] і [[Сафійскі сабор (Полацак)|Сафійскага сабора ў Полацку]], канстатаваў іх падабенства і зрабіў выснову, што абодва храмы былі пабудаваны прыкладна ў адзін і той жа час (каля [[1200]] г.). (Сучасныя дасьледчыкі датуюць [[Царква Сьвятых Барыса і Глеба (Горадня)|Барысаглебскую царкву ў Горадні]] апошняй чвэрцю ХІІ ст.). У «Хроніцы» выкладзена гісторыя манастыра пачынаючы зь [[XV]] ст. да [[1736]] г. Прыведзены тэксты дакумэнтаў на мове арыгінала з камэнтарамі складальніка&lt;ref&gt;Алексеев Л. В. Игнатий Кульчинский — первый исследователь белорусских древностей // Древности славян и Руси. М., 1988, с. 100&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Сьвятлана Марозава]]. Кульчынскі Ігнацій. // [[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі|Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]. — Т.4. — Мн., 1997. — С. 303.&lt;/ref&gt; .

== Творы ==
{{слупок-пачатак-малы}}
{{слупок-2}} 
* Variarum locubrationum tomus tertius claudens in se philosophiam naturalem seu physicam duobus libris. A. D. 1723. //[[Львоўская Нацыянальная Навуковая Бібліятэка імя В. Стэфаніка НАН Украіны.]]- Аддзел рукапісаў. Ф. 3. — Воп. 1 — Спр. 506.
* Relationes authenticae de statu Ruthenorum cum Sacra Romana Congregatione Unitorum in Regno Poloniae degentium… Romae, 1727.
* Oratio de Beatissimae Virginis Mariae imagine Zyrowicensi… Romae, 1732
* Il Diaspro Prodigioso di tre Colori ovvero Narrazione istorica delle tre Imagini Miracolose della Beata Vergine Maria… Romae 1732.
* Signum magnum quia coronatum olim a dilecto Dei hominis discipulo in Caelo visum … Romae 1732.
* Specimen Ecclesiae Ruthenicae ab origine susceptae fidei ad nostra usquè tempora in suis capitibus seu primatibus Russiae cum S. Sede Apostolica Romana semper unitae… Romae, 1733]]; (Parisiis, 1859, Farnborough, 1970)
{{слупок-2}} 
* Appendix ad Specimen Ecclesiae Ruthenicae. Рым, 1734.
* Кульчинский И. Съезды базилиан в Западной Руси.] // Вестник Западной России. — 1870. — Кн. IV. — Т. ІІ. — Отд. ІІ. — С. 1 — 43.
* Inwentarz klasztoru bazylianskiego w Grodnie na Kołoży.] // Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-Западной Руси. — Том ІХ. — Вильна, 1870. — С. 409—412
* Kronika ihumenow, archymandrytow, fundatorow y protektorow monastyru Grodzienskiego na Kołoży. // Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-Западной Руси. — Том ІХ. — Вильна, 1870. — С. 412—454.
* Menologium bazylianskie, to iest, Zywoty Swiętych Panskich oboiey płci z zakonu S. Bazylego W. na miesiące rozłozone. W Wilnie, 1771.
{{слупок-канец}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
{{слупок-пачатак-малы}}
{{слупок-2}} 
* {{Артыкул| аўтар  = [[Андрэй Крот]].| загаловак  = Культ Маці Божай Жыровіцкай у творах айца Ігната Кульчынскага | спасылка  = https://pawet.net/library/history/bel_history/marozava/82/04/%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_3.html | мова = | аўтар выданьня = | выданьне  = Хрысціянства ў гістарычным лёсе беларускага народа| тып =зборнік навуковых артыкулаў | месца  =[[Горадня]]| выдавецтва  = [[Гарадзенскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя Янкі Купалы]] | год = 2009 | том  = | старонкі   = 96—97 | isbn  = 978-985-515-244-7| issn  = | архіўная спасылка = | недасяжны}}
* {{Артыкул| аўтар = [[Алесь Суша|Аляксандар Суша]].| загаловак = «Signum magnum apparuit in caelo…» (Творчая спадчына Ігната Кульчынскага) | спасылка  = http://repository.buk.by:8080/jspui/handle/123456789/3947| мова  = | выданьне  =Беларуская кніга ў кантэксце сусветнай кніжнай культуры| тып = зборнік навуковых артыкулаў. Ч. 1. | год  = 2006| том   =  | нумар  = | старонкі  = 117—124 | issn  = | архіўная спасылка = | недасяжны}}
* {{Артыкул| аўтар = [[Алесь Суша]].| загаловак = Ля вытокаў беларускай гістарычнай навукі: творчая спадчына Ігната Кульчынскага| спасылка  = https://press.nlb.by/upload/press/3847.pdf | мова  = | выданьне  = [[Беларускі гістарычны часопіс]] | тып = часопіс | год  = 2009 | том   = | нумар  = 2 (115) | старонкі  = 27—37 | issn  = 1993-1999| архіўная спасылка = | недасяжны}} 
{{слупок-2}}
* {{Кніга|аўтар = Joanna Getka. |частка = |загаловак = Polskojęzyczne druki bazyliańskie (XVIII wiek)  |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/37682239/Polskoj%C4%99zyczne_druki_bazylia%C5%84skie_XVIII_wiek_ |адказны = {{Ref-pl}}|выданьне = |месца = [[Варшава|Warszawa]] |выдавецтва = [[Варшаўскі ўнівэрсытэт|Uniwersytet Warszawski]] |год = 2013 |том = |старонкі = 21, 36, 262, 289 |старонак =  |сэрыя = |isbn =978-83-7798-063-7 |наклад = }}
* {{Артыкул| аўтар  = Патрило, I. | загаловак  = Нарис історіі васйліян від 1743 до 1839 року. | спасылка  = https://diasporiana.org.ua/religiya/9717-naris-istoriyi-vasiliyanskogo-chinu-svyatogo-yosafata/ | мова = uk | аўтар выданьня = I. Патрило. | выданьне  =Нарис історіі васйліянского чину святого Иосафата. | тып =Серія ІІ. - «ЗАПИСКИ ЧСВВ» - «ANALECTA OSBM» - Series II. | месца  =[[Рым|Рим]] | выдавецтва  = Видавництво ОО. Василіян| год = 1992 | том  = | старонкі   = 183—274 | isbn  = | issn  = | архіўная спасылка = | недасяжны}}
* {{Артыкул| аўтар = [[Алесь Суша]]. | загаловак = Книжкова спадщина Ігнатія Кульчинського | спасылка  = https://www.academia.edu/97213331/%D0%9A%D0%BD%D0%B8%D0%B6%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%96%D1%8F_%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE | мова  = uk | выданьне  = Вісник Львівського університету | тып = Серія книгознавство, бібліотекознавство та інформаційні технології | год  = 2008 | том   = Вип. 3| нумар  = | старонкі  = 45—64 | issn  = | архіўная спасылка = | недасяжны}} 
{{слупок-канец}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{слупок-пачатак-малы}}
{{слупок-2}} 
* [https://books.google.by/books?id=0y8PAAAAQAAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false Kulczynski I. Specimen Ecclesiae Ruthenicae]
* Крот А. [https://web.archive.org/web/20160304195954/http://harodnia.com/be/uczora/vkl-recz-paspalitaja/488-ajtsets-ignat-kulchynski-z-rymu-da-garodni-shlyakh-svyatara-i-vuchonaga Айцец Ігнат Кульчынскі — з Рыму да Гародні]
{{слупок-2}} 
* Петрович М. [http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?I21DBN=LINK&amp;P21DBN=UJRN&amp;Z21ID=&amp;S21REF=10&amp;S21CNR=20&amp;S21STN=1&amp;S21FMT=ASP_meta&amp;C21COM=S&amp;2_S21P03=FILA=&amp;2_S21STR=NznuoairD2009_2011_5_19 Образ святості Київської церкви в працях перших унійних істориків: на прикладі Specimen Ecclesiae Ruthenicae Ігнатія Кульчинського ЧСВВ]
{{слупок-канец}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Кульчынскі, Ігнат}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Асобы Рэчы Паспалітай]]
[[Катэгорыя:Беларускія ўніяцкія дзеячы]]
[[Катэгорыя:Базыляны]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ўладзімеры-Валынскім]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Горадні]]
[[Катэгорыя:Беларускія багасловы]]</text>
      <sha1>qfekux1bd4l3b252lwev3yfzc2oqjrw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мікалай Аляхновіч (фізык)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171980</id>
    <revision>
      <id>2699995</id>
      <parentid>2567053</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:44:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5088" sha1="0khju2r1tsxtfbiuce35bmf11vzkgts" xml:space="preserve">{{Навуковец
|Месца нараджэньня    = в. [[Варонічы]], [[Слонімскі раён]]
|Навуковая сфэра      = фізыка
|Месца працы          = [[Акадэмія Навук Беларусі|НАН РБ]]
|Альма-матэр          = [[БДУ]]
|Навуковы кіраўнік    = 
|Знакамітыя вучні     = 
|Вядомы як            = 
|Узнагароды і прэміі  = 
|Сайт                 = 
}}
{{Цёзкі}}
'''Мікалай Міхайлавіч Аляхновіч''' ({{Нарадзіўся|2|5|1935}}, в. [[Варонічы]], [[Слонімскі раён]]) — беларускі фізык, доктар фізыка-матэматычных навук (1988), прафэсар (1991), член-карэспандэнт [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай Акадэміі Навук Беларусі]].

У 1957 г. ён скончыў фізыка-матэматычны факультэт [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсітэту]]. Навуковую дзейнасьць пачаў у 1956 г. у Фізыка-тэхнічным інстытуце Акадэміі навук Беларусі яшчэ будучы студэнтам. 3 1959 г. працаваў спачатку ў Аддзеле, а пасьля Інстытуце фізыкі цьвёрдага цела і паўправаднікоў АН Беларусі, дзе прайшоў шлях ад малодшага навуковага супрацоўніка да дырэктара інстытуту.

У 1968—1989 гг. — загадчык лябараторыі, з 1993 па 2004 г. — дырэктар Інстытуту фізыкі цьвёрдага цела і паўправаднікоў, з 1997 па 2002 г. — акадэмік-сакратар Аддзяленьня фізыкі, матэматыкі і інфарматыкі НАН Беларусі.

Спэктар навуковых інтарэсаў Аляхновіча вельмі шырокі. Вядомы яго працы па праблеме хімічнай сувязі ў крышталях, па дыфракцыі рэнтгенаўскіх прамянёў у рэальных крышталях, па фазавых пераходах у цьвёрдых целах пры высокіх цісках і тэмпэратурах, па атрыманьні і дасьледаваньні новых матэрыялаў.

У 1989 г. абраны сябрам-карэспандэнтам, а ў 1996 г. — акадэмікам НАН Беларусі, у 1991 г. — прысвоена званьне прафэсара, у 1999 г. — [[Заслужаны дзяяч навукі Рэспублікі Беларусь|заслужанага дзеяча навукі Рэспублікі Беларусь]].

== Навуковыя працы ==
* Интегральные характеристики дифракции рентгеновских лучей в монокристаллах с хаотическим распределением дислокаций // Металлофизика. 1986. Т.8, №1.
* Dynamical effects of X-ray scattering in Laue geometry for Si crystals with structure defects (совм. с А. Л. Карпеем) // Phys. Stat. Sol. (a). 1984. Vol. 82, No.1.
* Birefringence and depolarition effects of X-ray scattering in Laue geometry for highly distorted crystals (совм. с А. В. Пушкаревым) // Там же. 1990. Vol. 119, No.1.
* Длины ненапряженных связей и соответствующие им радиусы катионов в кристаллах со структурой типа перовскита // Кристаллография. 2004. Т.49, №5.
* Напряженность межатомных связей и многоямный потенциал в кристаллах со структурой типа перовскита // Кристаллография. 2005. Т.50, №3.
* Relationship between the rotation angles of octahedra and bond-strength energy in crystals with perovskite structure // Crystallography Reports. 2007. Vol.52. No.5.

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20160416221750/http://nasb.gov.by/bel/members/academicians/olekhnovich.php Сайт Акадэміі навук]

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Аляхновіч, Мікалай}}
[[Катэгорыя:Беларускія фізыкі]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слонімскім раёне]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]]
[[Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]
[[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі і тэхнікі]]</text>
      <sha1>0khju2r1tsxtfbiuce35bmf11vzkgts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Максім Разумаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175323</id>
    <revision>
      <id>2699983</id>
      <parentid>2621042</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:50:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3763" sha1="r2pigz7ibjnugnrtyn6e4ww8dl4q5lg" xml:space="preserve">{{Футбаліст}}
'''Максі́м Ра́зумаў''' ({{Н}} 4 сакавіка 1977 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца. Пазьней працаваў трэнэрам у моладзевых камандах і дублюючых складах.

== Кар’ера ==
=== Клюбная ===
Прафэсійную кар’еру пачаў у віцебскім клюбе «[[Віцебск (футбольны клюб)|Дзьвіна]]», калі тая каманда яшчэ называлася КІМ. Сваім першым настаўнікам гулец называў [[Вячаслаў Акшаеў|Вячаслава Акшаева]]&lt;ref name=&quot;pressball&quot;&gt;[https://pressball.by/blog/pressball/96251/ Максим Разумов. На стройке в России тягал мусор и раствор] {{Недаступная спасылка|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Прессбол.&lt;/ref&gt;. Сэзон 1996 году правёў у наваполацкім клюбе «Дзьвіна-Белкон». Пасьля вярнуўся ў віцебскі клюб, але гэтым разам ён меў назву «Лякаматыў-96». Паводле словаў футбаліста ў 1996 годзе быў на праглядзе ў расейскім [[ЦСКА Масква (футбольны клюб)|ЦСКА]], а праз год у «[[Спартак Масква (футбольны клюб)|Спартаку]]» і «[[Лякаматыў Масква|Лякаматыве]]»&lt;ref name=&quot;pressball&quot;/&gt;. З 1998 па 1999 гады выступаў за летувіскі клюб «[[Карэда Коўна|Карэда]]», але той досьвед гулец называў няўдалым&lt;ref name=&quot;pressball&quot;/&gt;. Наступныя 7 сэзонаў правёў у «[[Гомель (футбольны клюб)|Гомлі]]». У 2003 годзе Разумаў дапамог клюбу аформіць залаты дубль. Таксама выступаў за наваполацкі клюб «[[Нафтан Наваполацак|Нафтан]]», «[[ДСК-Гомель]]», «[[Смаргонь (футбольны клюб)|Смаргонь]]», «Віцебск»&lt;ref&gt;[http://football.by/news/66419.html Разумов, Шаков и еще четыре игрока покинули «Витебск»]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt; і «[[Лякаматыў Гомель|Гомельчыгунтранс]]». Апошнім прафэсійным клюбам у кар’еры стала ў 2015 годзе «[[Ворша (футбольны клюб)|Ворша]]».

=== Міжнародная ===
1 траўня 1996 году запачаткаваў кар’еру ў [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|моладзевай зборнай Беларусі]] ў матчы супраць аднагодак з Польшчы. Дэбют за нацыянальную [[Зборная Беларусі па футболе|зборную Беларусі]] адбыўся 31 ліпеня 1996 году ў таварыскім матчы супраць [[Зборная Летувы па футболе|зборнай Летувы]] (2:2).

== Дасягненьні ==
* [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]]: 2003
* Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]: 1998, 2003

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Разумаў, Максім}}
[[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]]</text>
      <sha1>r2pigz7ibjnugnrtyn6e4ww8dl4q5lg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партыя народнай свабоды</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187325</id>
    <revision>
      <id>2700019</id>
      <parentid>2618195</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:33:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2700019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7429" sha1="b86ratxj4nadiw0vhaoqlvyfk7oz6rh" xml:space="preserve">{{Партыя
|назва                      = Партыя народнай волі
|арыгінальная назва         = {{мова-ru|Партия народной свободы|скарочана}}
|тып                        = 
|лягатып                    = PARNAS logo.svg
|подпіс                     = Знак
|памер                      = 257px
|лідэр                      = [[Міхаіл Касьянаў]]
|заснавальнік               = 
|заснаваная                 = {{Дата пачатку|17|11|1990|1}}
|штаб-кватэра               = Расея, [[Масква]], вул. Пятніцкая, д. 14, буд. 1&lt;ref&gt;[http://www.minjust.ru/taxonomy/term/205 Мінюст Расеі]&lt;/ref&gt;
|супрацоўніцтва             = Дэмакратычная кааліцыя
|ідэалёгія                  = [[лібэралізм]]
|інтэрнацыянал              = 
|моладзевая арганізацыя     = 
|колькасьць                 = невядома,&lt;br&gt;РПР — 58 166 (2007 год)&lt;ref&gt;[http://ria.ru/politics/20070322/62443312.html Верховный суд в пятницу решит судьбу Республиканской партии России] «РИА Новости»&lt;/ref&gt;,&lt;br&gt;ПАРНАС — 46 158 (2011 год)
|дэпутатаў у Эўрапарлямэнце = 
|назва парлямэнту           = 
|дэпутатаў у парлямэнце     = 
|назва ніжняй палаты парлямэнту        = [[Дума (Расея)|Дзяржаўная Дума]]
|дэпутатаў у ніжняй палаце парлямэнту  = {{Партыя месца|0|450|hex=#96023D}}
|назва верхняй палаты парлямэнту       = Рада Фэдэрацыі
|дэпутатаў у верхняй палаце парлямэнту = 
|назва мясцовых саветаў                = Рэгіянальныя парлямэнты
|дэпутатаў у мясцовых саветах          = {{Партыя месца|1|3980|hex=#96023D}}
|орган партыйнага друку     = 
|гімн                       = 
|дэвіз                      = «За Расею без самавольства й карупцыі»&lt;ref&gt;на фотографиях - http://svobodanaroda.org/news/3437/&lt;/ref&gt;
|сайт                       = [http://parnasparty.ru/ Сеціва]
|дата роспуску=25 траўня 2023
}}
'''Па́ртыя наро́днай во́лі''' ({{мова-ru|Партия народной свободы}}; ''ПАРНАС''), раней — Рэспубліканская партыя Расеі — Партыя народнай волі (РПР-ПАРНАС) — расейская правацэнтрысцкая партыя.

== Дзейнасьць ==
Партыя створана ў лістападзе 1990 году на базе часткі руху «Дэмакратычная плятформа», чые прадстаўнікі пакінулі [[КПСС]] з-за нязгоды з большасьцю на 28 зьезьдзе. 14 сакавіка 1991 году Мінюст [[РСФСР]] зарэгістраваў зьяднаньне Рэспубліканская партыя Расейскай Фэдэрацыі (РПРФ), якая стала адной з трох першых партыяў Расеі. Партыя была прадстаўлена ў [[Дума (Расея)|Дзярждуме]] чатырох скліканьняў (у складзе кааліцыяў і блёкаў). У 2000-х, зьяднаўшыся з шэрагам арганізацыяў, РПР павялічыла сваю колькасьць, уваходзіла ў кааліцыю «Іншая Расея» і брала ўдзел у «Маршах нязгодных». У 2007 годзе партыя была пазбаўленая рэгістрацыі. У 2010 годзе РПР увайшла ў кааліцыю «За Расею без самавольства й карупцыі» (пазьней — партыя «ПАРНАС»). У 2013 годзе стала паўнапраўным сябрам Саюзу лібэралаў і дэмакратаў за Эўропу.

== Дзейнасьць у 2010-я гады ==
У 2011 годзе ЭСПЧ прызнаў незаконным пазбаўленьне рэгістрацыі, і з 5 траўня 2012 году Мінюст РФ вярнуў партыі ранейшую дзяржрэгістрацыю. У 2010 годзе РПР увайшла ў кааліцыю «За Расею без самавольства й карупцыі» (пазьней — партыя «ПАРНАС»). У 2013 годзе стала паўнапраўным сябрам Саюзу лібэралаў і дэмакратаў за Эўропу. Потым сябры ПАРНАСА ўступілі ў Рэспубліканскую партыю й 16 чэрвеня 15-ы зьезд зьяднанай апазыцыйнай партыі пераназваў РПР у «РПР-ПАРНАС». 2 жніўня Мінюст выдаў сьведчаньне з новай назвай, а новыя статут і праграма партыі афіцыйна набылі моц. «РПР-ПАРНАС» — гэта фактычна Партыя народнай волі, а юрыдычна — РПР. Новага ўстаноўчага зьезду й стварэньня новай партыі не было, а «РПР» і «РПР-ПАРНАС» — адна й тая ж партыя з тым жа самым рэгістрацыйным нумарам. 5 ліпеня 2015 году на зьезьдзе партыі было прынята рашэньне пра скарачэньне назвы да «ПАРНАС».

== Кіраўнікі ==
Старшыня «ПАРНАС» — [[Міхаіл Касьянаў]] (да 2015 году зьяўляўся адным з сустаршыняў разам з [[Уладзімер Рыжкоў|Уладзімерам Рыжковым]] і [[Барыс Нямцоў|Барысам Нямцовым]]). Найвэшэйшая рада — Фэдэральная палітычная рада галоўным чынам з рэгіянальных аддзяленьняў. Выканаўчы дырэктар партыі — Марыя Яблонская.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20180522080452/https://parnasparty.ru/ Старонка ў сеціве ПАРНАС]
* [https://web.archive.org/web/20110511080900/http://www.rprf.ru/ rprf.ru — старая старонка ПАРНАС 2011 год]
* [https://web.archive.org/web/20171113185527/http://minjust.ru/taxonomy/term/205 ПАРНАС на старонцы Мінюсту Расеі]
** [https://web.archive.org/web/20171105111745/http://minjust.ru/node/2428 Статут ПАРНАС]
* [https://web.archive.org/web/20140923150739/http://minjust.ru/nko/gosreg/partii/respublicpartiya ПАРНАС на старонцы Мінюсту Расеі]

{{Палітычныя партыі Расеі}}

[[Катэгорыя:Палітычныя партыі Расеі]]</text>
      <sha1>b86ratxj4nadiw0vhaoqlvyfk7oz6rh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Палацава-паркавы комплекс Радзівілаў (Жырмуны)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191830</id>
    <revision>
      <id>2699985</id>
      <parentid>2301816</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>XHCKidx</username>
        <id>11053</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерэя */</comment>
      <origin>2699985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8795" sha1="tnzp5erox0o38igjr0mm3iw1659oizl" xml:space="preserve">{{Славутасьць 
|Тып                      = Помнік грамадзянскай архітэктуры
|Назва                    = Палацава-паркавы комплекс Радзівілаў
|Арыгінальная назва       =
|Выява                    = Žyrmuny, brama (2007).jpg 
|Подпіс выявы             = Брама, 2007 г.
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Назва месцазнаходжаньня  = [[Вёска]]
|Месцазнаходжаньне        = [[Жырмуны (Лідзкі раён)|Жырмуны]]
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекту            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадваньне        = 
|Заснаваньне              = 
|Асноўныя даты            = {{Славутасьць/Даты||||||}}
|Скасаваны                =
|Пачатак будаўніцтва      =
|Канчатак будаўніцтва     =
|Будынкі                  = {{Славутасьць/Будынкі||||||}}
|Прыбудоўкі               =
|Вядомыя насельнікі       =
|Стан                     =
|Шырата паўшар’е          = паўночнае
 |Шырата градусаў         = 53
 |Шырата хвілінаў         = 59
 |Шырата сэкундаў         = 50.10
|Даўгата паўшар’е         = усходняе
 |Даўгата градусаў        = 25
 |Даўгата хвілінаў        = 11
 |Даўгата сэкундаў        = 58.51
|Назва мапы               =
|Пазыцыя подпісу на мапе  =
|Водступ подпісу на мапе  =
|Commons                  =
|Сайт                     =
}}
'''Палацава-паркавы комплекс Радзівілаў''' — помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва XVIII стагодзьдзя ў [[Жырмуны (Лідзкі раён)|Жырмунах]]. Знаходзіцца з паўднёвага захаду ад вёскі, паўразбураны. Твор архітэктуры [[клясыцызм]]у.

Комплекс складаўся з уязной брамы, дзьвюх бакавых афіцынаў (зь якіх паўднёва-ўсходняя выконвала ролю палаца&lt;ref name=&quot;laures&quot;&gt;Лаўрэш Л. [http://pawet.net/library/history/city_district/towns/zyrmuny/%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%91%D0%BB%D0%B0_%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D1%9E_%D0%96%D1%8B%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%85.html Калона арханёла Рафаіла ў Жырмунах] // Лідскі летапісец 2017. № 1 (77). C. 38.&lt;/ref&gt;), гаспадарчых пабудоваў, калёны Сьвятога Арханёла Рафала і парку. За савецкім часам [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|комплекс часткова зруйнавалі]].

== Гісторыя ==
=== Вялікае Княства Літоўскае ===
У другой палове XVIII ст. [[Станіслаў Радзівіл (сын Мікалая Фаўстына)|Станіслаў Радзівіл]] пачаў будаваць палацава-паркавы комплекс у фальварку Жырмунках (цяпер вёска Жырмуны). Аднак празь сьмерць князя ў 1787 годзе будаваньне комплексу спынілася.

Паводле вопісаў Лідзкага дэканату 1784 году, у Жырмунах быў «''мураваны палац, каля гэтага палаца мураваная афіцына, дзьве іншыя драўляныя афіцыны атынкаваныя''», а таксама гаспадарчыя пабудовы і калёна Сьвятога Арханёла Рафала&lt;ref name=&quot;laures&quot;/&gt;.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===
За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў 1915 годзе комплекс разрабавалі. 

=== Найноўшы час ===
У 1939 годзе палац разрабавалі другі раз. Па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]] ў афіцынах пэўны час месьцілася школа і жытло. Пазьней комплекс занядбалі.

У красавіку 2018 году зьявілася інфармацыя пра пляны ўшчэнт зруйнаваць помнік архітэктуры&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=207944 На Лідчыне хочуць знесці трыумфальную арку Радзівілаў XVIII стагоддзя], Наша Ніва, 11 красавіка 2018 г.&lt;/ref&gt;.

== Архітэктура ==
Помнік архітэктуры клясыцызму. Комплекс складаецца з уязной брама, дзьвюх бакавых 2-павярховых афіцынаў (паўднёва-ўсходнюю афіцыну з багатым афармленьнем унутраных інтэр’ераў займалі самі Радзівілы, у паўночна-заходняй афіцыне жыла прыслуга), гаспадарчых пабудоваў і парку. Непадалёк знаходзіцца калёна Сьвятога Арханёла Рафала.

== Галерэя ==
=== Гістарычныя здымкі ===
&lt;gallery widths=150 heights=150 caption=&quot;Старыя здымкі, да 1939 году&quot; class=&quot;left&quot;&gt;
Žyrmuny, Radzivił. Жырмуны, Радзівіл (1901-39).jpg|Брама
Žyrmuny, Radzivił. Жырмуны, Радзівіл (1901-39) (2).jpg|Афіцыны
Žyrmuny, Radzivił. Жырмуны, Радзівіл (1901-39) (3).jpg|Дзьверы
Žyrmuny, Radzivił. Жырмуны, Радзівіл (1901-39) (4).jpg|[[Супрапорта]]
Žyrmuny, Radzivił. Жырмуны, Радзівіл (1901-39) (5).jpg|Дэкор вокнаў
Žyrmuny, Radzivił. Жырмуны, Радзівіл (1901-39) (6).jpg|Дэкор аднаго з пакояў
Žyrmuny, Radzivił. Жырмуны, Радзівіл (1901-39) (7).jpg|Фатэль
Žyrmuny, Radzivił. Жырмуны, Радзівіл (1901-39) (8).jpg|[[Разетка (архітэктура)|Разетка]] на [[суфіт|суфіце]] аднаго з пакояў
&lt;/gallery&gt;

=== Сучасныя здымкі ===
&lt;gallery widths=150 heights=150 caption=&quot;Стан на 2007 год&quot; class=&quot;left&quot;&gt;
Žyrmuny. Жырмуны (2007).jpg|Агульны выгляд
Žyrmuny. Жырмуны (07-2007).jpg|Афіцына
Radzivił Palace in Žyrmuny (2007).jpg|Брама
Radzivił Palace in Žyrmuny (07-2007).jpg|Сутарэньні
Жирмуны, Лидский район, Гродненская область, Беларусь 01.jpg|Стан комплексу на 2022 год
Жирмуны, Лидский район, Гродненская область, Беларусь 03.jpg|Стан афіцыны на 2022 год
Жирмуны, Лидский район, Гродненская область, Беларусь 08.jpg|Стан брамы на 2022 год
Жирмуны, Лидский район, Гродненская область, Беларусь 05.jpg|Брама, 2022 год
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Лаўрэш Л. [http://pawet.net/library/history/city_district/towns/zyrmuny/%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%91%D0%BB%D0%B0_%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D1%9E_%D0%96%D1%8B%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%85.html Калона арханёла Рафаіла ў Жырмунах] // Лідскі летапісец 2017. № 1 (77). C. 38.

== Вонкавыя спасылкі ==
* {{Радзіма майго духу|6655|аб’ект|Палацава-паркавы комплекс Радзівілаў у Жырмунах}}

[[Катэгорыя:Радзівілы| ]]
[[Катэгорыя:Збудаваньні клясыцызму Беларусі]]
[[Катэгорыя:Палацы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Зьнішчаныя палацы Беларусі]]</text>
      <sha1>tnzp5erox0o38igjr0mm3iw1659oizl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа (Жырмуны)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191837</id>
    <revision>
      <id>2699984</id>
      <parentid>2499899</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>XHCKidx</username>
        <id>11053</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерэя */</comment>
      <origin>2699984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14416" sha1="4zmcee1iuov2rvbywufrcnr1dafixfy" xml:space="preserve">{{Славутасьць 
|Тып                      = Помнік сакральнай архітэктуры
|Назва                    = Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа 
|Арыгінальная назва       =
|Выява                    = Жырмуны. Касцёл Адшукання Св. Крыжа (01).jpg
|Подпіс выявы             = Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа 
|Шырыня выявы             =
|Статус                   = Ахоўная зона
|Краіна                   = Беларусь
|Назва месцазнаходжаньня  = [[Аграгарадок|Вёска]]
|Месцазнаходжаньне        = [[Жырмуны]]
|Канфэсія                 = 
|Эпархія                  = 
|Ордэнская прыналежнасьць = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекту            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадваньне        = 
|Заснаваньне              = 
|Асноўныя даты            = {{Славутасьць/Даты||||||}}
|Скасаваны                =
|Пачатак будаўніцтва      =
|Канчатак будаўніцтва     =
|Будынкі                  = {{Славутасьць/Будынкі||||||}}
|Прыбудоўкі               =
|Вядомыя насельнікі       =
|Рэліквіі                 =
|Плябан                   =
|Стан                     = 
|Шырата паўшар’е          = паўночнае
 |Шырата градусаў         = 54
 |Шырата хвілінаў         = 1
 |Шырата сэкундаў         = 14.65
|Даўгата паўшар’е         = усходняе
 |Даўгата градусаў        = 25
 |Даўгата хвілінаў        = 13
 |Даўгата сэкундаў        = 15.28
|Назва мапы               =
|Пазыцыя подпісу на мапе  =
|Водступ подпісу на мапе  =
|Сайт                     =
|Commons                  = 
}}
'''Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа''' — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў [[Жырмуны|Жырмунах]]. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга [[мястэчка]], каля прастакутнага сквэру, які адасабляе касьцёл ад забудовы. [[Рымска-каталіцкі касьцёл у Беларусі|Дзее]]. Твор [[Традыцыйная беларуская драўляная архітэктура|традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры]] з элемэнтамі [[клясыцызм]]у. Аб’ект [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі]].

Утварае адзіны ансамбль з драўлянай званіцай і [[Бутавы камень|бутавай]] агароджай з цаглянай брамай.

== Гісторыя ==
=== Вялікае Княства Літоўскае ===
Першы касьцёл у Жырмунах заснавалі ў 1437 годзе з фундацыі тагачаснага ўладальніка маёнтку [[Войцех Кучук|Войцеха Кучука]]. У сярэдзіне XVІ ст. пры касьцёле дзеяла [[альтарыя]].

У 1624 годзе [[Ян Завіша]], [[ваявода віцебскі]], і яго жонка Ганна з [[Трызны|Трызнаў]] збудавалі новы драўляны касьцёл, кансэкраваны пад тытулам Найсьвяцейшай Панны  Марыі. Аднак у [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]] акупанты зьнішчылі сьвятыню. У 1667—1673 гадох Алаіз Кунцэвіч збудаваў новы драўляны касьцёл. 20 сакавіка 1667 году Альжбета з [[Тышкевічы|Тышкевічаў]] ахвяравала касьцёлу кроплі крыві Пана Езуса, прывезеныя з [[Рым]]у яе братам біскупам віленскім [[Юры Тышкевіч (біскуп)|Юрыем]] ад Папы [[Урбан VIII|Урбана VIII]]. У 1674 годзе сьвятыню кансэкраваў біскуп суфраган [[Мікалай Слупскі]], у ягонай візыце адзначаецца цудоўны абраз Найсьвяцейшай Панны Марыі, зьмешчаны ў алтары касьцёла.

У 1788—1789 гадох князь [[Станіслаў Радзівіл (сын Мікалая Фаўстына)|Станіслаў Радзівіл]] разам з жонкай Каралінай фундавалі будаваньне драўлянага касьцёла, які захаваўся да нашага часу. Новы касьцёл збудавалі на месцы папярэдняга паводле праекту архітэктара [[Ян Падчашынскі|Яна Падчашынскага]] і кансэкравалі пад тытулам Адшуканьня Сьвятога Крыжа. Пры касьцёле дзеялі парафіяльная школа і шпіталь.

=== Пад уладай Расейскай імпэрыі ===
Па [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцім падзеле Рэчы Паспалітай]] (1795 год), калі Жырмуны апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], касьцёл працягваў дзеяць.

=== Найноўшы час ===
У 1939 годзе колькасьць парафіянаў дасягала 4000 чалавек. Да парафіі належала хатняя [[араторыя]] ў [[Палацава-паркавы комплекс Радзівілаў (Жырмуны)|палацы Радзівілаў]] у [[Жырмуны (Лідзкі раён)|суседнім фальварку]].

За савецкім часам набажэнствы ў касьцёле не перапыняліся.

== Архітэктура ==
Помнік [[Традыцыйная беларуская драўляная архітэктура|традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры]] з элемэнтамі [[клясыцызм]]у. Да асноўнага падоўжанага зруба, які пераходзіць у 5-гранную [[апсыда|апсыду]], далучаюцца бакавыя крылы [[трансэпт]]а, што надае будынку крыжовы плян. 2-схільны гонтавы дах выходзіць на галоўны [[фасад]] трыкутным [[франтон]]ам, які разам з 2 мураванымі калёнамі глыбокай лёджыі стварае своеасаблівы [[портык]], завершаны 8-гранным [[Барабан (архітэктура)|барабанам]] з крыжам над пакатым шатровым пакрыцьцём. Імкненьне ўвасобіць у дрэве формы мураванай архітэктуры выявілася ў аркавай форме аконных праёмаў, імітацыі [[пілястра]]ў у іх [[прасьценак|прасьценках]], вылучэньні шалёўкай [[фрыз (архітэктура)|фрызавай]] часткі фасадаў.

Унутраная прастора, перакрытая роўнай падшыўнай стольлю, падзяляецца калёнамі [[дарычны ордэр|дарычнага ордэра]] на 3 [[нэф]]ы, цэнтральны зь якіх значна шырэйшы за бакавыя. У цэнтральны нэф аркадамі адкрываюцца бакавыя галерэі і арганныя хоры на чатырох дарычных мураваных калёнах. Інтэр’ер аздабляюць 4 каменныя алтары. Асноўны плястыка-дэкаратыўны акцэнт малітоўнай залы — галоўны алтар, выкананы ў клясычным стылі калянадай з [[антаблемэнт]]ам такога ж дарычнага ордэра. Галоўны алтар і два бакавыя ўтвараюць адзіную 1-ярусную шматкалённую кампазыцыю [[карынцкі ордэр|карынцкага ордэра]] з разьбяным Укрыжаваньнем у цэнтры, абразом Езуса Ўваскрослага ў левым алтары і Ўнебаўшэсьця Езуса ў правым. Паміж алтарамі месьцяцца разьбяныя паліхромныя фігуры Сьвятога Станіслава біскупа і Сьвятога Казімера. Алтар з абразом Маці Божай Ласкавай з шматлікімі вотамі зьмяшчаецца ў паўночнай капліцы трансэпта — чатыры злучаныя мураваныя калёны дарычнага ордэра нясуць антаблемэнт, у [[мэтопа]]х якога знаходзяцца выявы Мук Хрыста. У касьцёле захоўваюцца абразы XVIII ст. «Маці Божая Ларэтанская» і «Сьвятая Кацярына».

Налева ад касьцёла месьціцца драўляная каркасная 2-ярусная званіца. Комплекс атачае невысокая бутавая агароджа з 3-пралётнай уваходнай брамай, цаглянай і атынкаванай&lt;ref&gt;{{Літаратура/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)|к}} С. 146.&lt;/ref&gt;.

== Галерэя ==
=== Гістарычная графіка ===
&lt;gallery widths=215 heights=180 caption=&quot;Старая графіка&quot; class=&quot;left&quot;&gt;
Žyrmuny, Adšukańnia Śviatoha Kryža. Жырмуны, Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1893).jpg|Званіца, 1893 г.
Žyrmuny, Plabanija. Жырмуны, Плябанія (F. Urbšys, 1928).jpg|Плябанія, 1928 г.
Žyrmuny, Plabanija. Жырмуны, Плябанія (F. Urbšys, 1928) (2).jpg|Плян плябаніі, 1928 г.
Žyrmuny. Жырмуны (1938).jpg|Касьцёл на мапе мястэчка, 1938 г.
&lt;/gallery&gt;

=== Гістарычныя здымкі ===
&lt;gallery caption=&quot;Старыя здымкі&quot; widths=150 heights=150 class=&quot;left&quot;&gt;
Žyrmuny, Rynak, Adšukańnia Śviatoha Kryža. Жырмуны, Рынак, Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1900).jpg|каля 1900 г.
Žyrmuny, Rynak, Adšukańnia Śviatoha Kryža. Жырмуны, Рынак, Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1906).jpg|1906 г.
Žyrmuny, Rynak, Adšukańnia Śviatoha Kryža. Жырмуны, Рынак, Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1907).jpg|1907 г.
Žyrmuny, Rynak, Adšukańnia Śviatoha Kryža. Жырмуны, Рынак, Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1915-18).jpg|1915—1918 гг.
Žyrmuny, Adšukańnia Śviatoha Kryža. Жырмуны, Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1939) (2).jpg|Галоўны алтар, 1939 г.
Žyrmuny, Adšukańnia Śviatoha Kryža. Жырмуны, Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1939).jpg|Алтар Маці Божай, 1939 г.
Žyrmuny, Adšukańnia Śviatoha Kryža. Жырмуны, Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1939) (3).jpg|Амбон, 1939 г.
Žyrmuny, Adšukańnia Śviatoha Kryža. Жырмуны, Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1939) (4).jpg|Келіх і крыж, 1939 г.
&lt;/gallery&gt;

=== Сучасныя здымкі ===
&lt;gallery caption=&quot;Сучасны стан&quot; widths=150 heights=150 class=&quot;left&quot;&gt;
Жырмуны. Касцёл Адшукання Святога Крыжа (02).jpg|З боку апсыды
Жырмуны. Касцёл Адшукання Св. Крыжа (05).jpg|Інтэр’ер
Жырмуны. Касцёл Адшукання Св. Крыжа (08).jpg|Алтар
Жырмуны. Касцёл Адшукання Св. Крыжа (07).jpg|Хоры
Жырмуны. Касцёл Адшукання Святога Крыжа (04).jpg|Мур плоту
Жырмуны. Касцёл Адшукання Св. Крыжа (03).jpg|Інвентар касьцёлу
Жырмуны. Касцёл Адшукання Св. Крыжа (06).jpg|Упрыгожаньні касьцёлу
Жирмуны, Вороновский район, Гродненская область, Беларусь 24.jpg|Стан на 2022 год
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)}}
* Niewiero F. [http://pawet.net/library/history/city_district/religion/zyrmuny/Historia_ko%C5%9Bciola_parafilnego_w_%C5%BByrmunach.html Historia kościola parafilnego w Żyrmunach]. Lida, 1939.

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Гісторыка-культурная каштоўнасьць Рэспублікі Беларусь|412Г000132}}
* {{Радзіма майго духу|1866|аб’ект|Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа ў Жырмунах}}

[[Катэгорыя:Жырмуны]]
[[Катэгорыя:Касьцёлы Гарадзенскай дыяцэзіі]]</text>
      <sha1>4zmcee1iuov2rvbywufrcnr1dafixfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Плохіна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201835</id>
    <revision>
      <id>2700027</id>
      <parentid>2058836</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:00:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2700027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1959" sha1="evpmhceaznz6s8vnau5tx0lspsdnr41" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні/варыянты|Румянцава|Ульянава}}
{{Населены пункт/Расея
|Назва                               = Плохіна
|Статус                              = сяло
|Назва ў родным склоне               = Плохіна
|Назва расейскай мовай               = Плохино / Ульяново
|Былая назва                         = Румянцава
|Мясцовая назва                      = 
|Суб’ект фэдэрацыі                   = [[Калуская вобласьць]]
 |Шырата градусаў                    = 53
 |Шырата хвілінаў                    = 43
 |Шырата сэкундаў                    = 08
 |Даўгата градусаў                   = 35
 |Даўгата хвілінаў                   = 32
 |Даўгата сэкундаў                   = 08
}}
'''Плохіна''' (з 1935 году — ''Румя́нцава'', з 1937 году — ''Улья́нава''; {{мова-ru|Ульяново}}) — сяло ў [[Расея|Расеі]], адміністрацыйны цэнтар [[Плохінскі раён|Плохінскага раёну]] [[Калуская вобласьць|Калускай вобласьці]]. Насельніцтва складае 3022 чалавекі паводле зьвестак за 2010 год. Знаходзіцца ў 120 км ад [[Калуга|Калугі]].

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://myulyanovo.ru/ Афіцыйны сайт].
* [https://web.archive.org/web/20181018042605/http://kalugafoto.net/kaluzhskaya-oblast/1489-ulyanovo-kaluzhskaya-oblast Фотаздамкі Калугі і Калускай вобласьці].

{{Калуская вобласьць}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Калускай вобласьці]]</text>
      <sha1>evpmhceaznz6s8vnau5tx0lspsdnr41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Прыберажжа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204886</id>
    <revision>
      <id>2699963</id>
      <parentid>2699797</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T18:22:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ліцьвін</username>
        <id>847</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>стыль</comment>
      <origin>2699963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4044" sha1="6b3ckul3poqgdzetc4sxh9k5y5y01jw" xml:space="preserve">{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Прыберажжа
|Статус                            = вёска
|Назва ў родным склоне             = Прыберажжа
|Трансьлітараваная назва           = Prybieražža
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Магілёўская вобласьць|Магілёўская]]
|Раён                              = [[Быхаўскі раён|Быхаўскі]]
|Сельсавет                         = [[Грудзінаўскі сельсавет|Грудзінаўскі]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 68
|Год падліку колькасьці            = 2010
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Этнічны склад насельніцтва        = 
|Год падліку этнічнага складу      = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 
|СААТА                             = 
|Выява                             = File:2026.11.02 Red Wooden House in Prybiarežža Bychaŭ District, Mahilioŭ Region Belarus.jpg
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 53
 |Шырата хвілінаў                  = 38
 |Шырата сэкундаў                  = 54
 |Даўгата градусаў                 = 30
 |Даўгата хвілінаў                 = 26
 |Даўгата сэкундаў                 = 41
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Пры́беражжа'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласьць}} С. 94&lt;/ref&gt; — вёска ў [[Быхаўскі раён|Быхаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай вобласьці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Грудзінаўскі сельсавет|Грудзінаўскага сельсавету]].

== Гісторыя ==
У 1913 г. дзейнічала царкоўна-прыходзкая школа&lt;ref&gt;РГИА, ф. 803, оп. 16, д. 1018&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1999 год — 132 чалавекі
* 2010 год — 68 чалавек

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Грудзінаўскі сельсавет}}
{{Быхаўскі раён}}

[[Катэгорыя:Грудзінаўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Быхаўскага раёну]]</text>
      <sha1>6b3ckul3poqgdzetc4sxh9k5y5y01jw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Панславянскія колеры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213800</id>
    <revision>
      <id>2700017</id>
      <parentid>2451158</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:01:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2700017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21566" sha1="dxfd2ufxo2puyotoxugmvfaoo8jpl28" xml:space="preserve">{{Картка
|пазнака       = Панславянскія колеры
|bodystyle     = 
|bodyclass     = 
|назва         = Панславянскія колеры
|назвастыль    = padding:0.25em; background:#336699; color:#fff;
|шапкастыль    = background:#336699; color:#fff;
|меткастыль    = padding:0.2em 0.5em; 0.2em 0.2em; background:#ddd; vertical-align:middle; font-size:95%;
|інфостыль     = padding:0.2em; background:#efefef; vertical-align:middle
|інфо1         = [[Файл:Pan-Slavic flag.svg|250px|border]]
|метка2        = Прыняты
|інфо2         = у чэрвені 1848 на [[Славянскі кангрэс|Славянскім канґрэсе]] ў Празе
|метка3        = Ужываньне
|інфо3         = колеры сталі ґрунтам для сьцягаў шэрагу славянскіх дзяржаваў і нацыянальных аб’яднаньняў
|метка4        = Ідэя
|інфо4         = за ґрунт узятыя колеры [[гандлёвы сьцяг Расеі|гандлёвага сьцягу Расеі]]
|ніз           = 
}}
[[Файл:Pan-Slavic postcard &quot;Dědictví otců, zachovej nám, Pane&quot;.jpg|міні|Паштовая картка з выяваю [[Кірыла і Мятод|сьвятых Кірыла й Мятода]] з надпісам «Здабытак Бацькоў захавай нам, Госпадзе!» на дзевяці славянскіх мовах]]
'''Панславянскія колеры''' ({{мова-cs|slovanské barvy}}&lt;ref&gt;''Tobolka, Zdeněk Václav''. [https://books.google.ru/books?id=WK1JAAAAYAAJ&amp;q=prapory+slovansk%C3%BDch+barv%C3%A1ch&amp;dq=prapory+slovansk%C3%BDch+barv%C3%A1ch&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ei=fbTCUs_BA8io4gTC3oCgBA&amp;ved=0CDEQ6AEwAA Slovanský sjezd v Praze roku 1848]. — Praha, F. Šimáček, 1901 — S. 99, 161&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.ru/books?id=iQ8dAAAAIAAJ&amp;q=prapory+slovansk%C3%BDch+barv%C3%A1ch&amp;dq=prapory+slovansk%C3%BDch+barv%C3%A1ch&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ei=fbTCUs_BA8io4gTC3oCgBA&amp;ved=0CDgQ6AEwAQ Vzpomínký na Petra Bezruče]. — Vydala Podniková rada čs. pošty, 1947 — S. 225&lt;/ref&gt; «славянскія колеры») — [[сіні колер|сіні]], [[белы колер|белы]], [[чырвоны колер|чырвоны]] колеры, прысутныя на нацыянальных ды дзяржаўных сьцягах шматлікіх [[Славяне|славянскіх]] краінаў, славянскіх рэґіёнаў і арґанізацыяў. Большасьць дасьледнікаў лічаць, што колеры паходзяць ад [[Гандлёвы сьцяг Расеі|гандлёвага сьцяга Расеі]]&lt;ref name=autogenerated1&gt;''Вилинбахов Г. В.'' [http://www.dissercat.com/content/gosudarstvennaya-geraldika-v-rossii-teoriya-i-praktika Государственная геральдика в России: Теория и практика]&lt;/ref&gt;{{зноска|Килюнен|2007|Килюнен|103}}.

== Гісторыя ==
Спалучэньне белага, чырвонага і сіняга колераў, названых пасьля славянскімі, вядома на сьцягах славянскіх краінаў з XIII стагодзьдзя: пра сьцяг Сэрбіі ў крыніцы 1281 року вядома, што ён быў чырвона-сінім (''«vexillum unum de zendato rubeo et blavo»'' — «сьцяг роўна чырвонага і сіняга»&lt;ref&gt;{{Кніга|author=D. Samardžić|title=Vojne zastave Srba do 1918|location=Beograd|publisher=Vojni muzej|year=1983}}&lt;/ref&gt;); сіняе з чырвона-белым арлом сьцяг [[Маравія|Маравіі]] зафіксавана [[Гельнгаўзэнскі кодэкс|Ґельнгаўзэнскім кодэксам]] 1407 року&lt;ref&gt;''RŮŽEK, Vladimír''. [https://web.archive.org/web/20131231000413/http://www.mvcr.cz/clanek/historicke-symboly.aspx Cesty k definici (nejen) moravského znaku a praporu]. // Veřejná správa. 2013, čís. 10, s. 20—22.&lt;/ref&gt;; сьцягі Польшчы з XV стагодзьдзя былі чырвонага колеру зь белым арлом; бел-сіня-чырвоныя сьцягі прыведзеныя і на [[Стакгольмскі скрутак|Стакгольмскім скрутку]], што ілюструе ўрачыстую працэсію ў Кракаве ў 1605 годзе&lt;ref&gt;''Zbignew Bochenski''. A Description of the Stockholm Roll // Studia do dziejów dawnego uzbrojenia i ubioru wojskowego, cz. IX i X, Kraków 1988&lt;/ref&gt;.

На [[Славянскі кангрэс|Славянскім канґрэсе]] ў Празе ў 1848 годзе, на думку [[Георгі Вілінбахаў|Георгія Вілінбахава]], удзельнікі прынялі рашэньні, што яны возьмуць за ґрунт для сьцягоў сваіх вызваленчых рухаў расейскі бел-сіня-чырвоны сьцяг&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;. На самім канґрэсе чэскамоўныя [[маравы]] выступалі пад бел-чырвона-сінім сьцягам{{зноска|Havlík|1990|Havlík|12}}. Тым жа рокам [[Лужычане|лужыцкія сэрбы]] абвясьцілі сваім сымбалем сіня-чырвона-белы трыкалёр&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130528011548/http://panslavist.ru/2011/06/sorban/ Лужицкие сербы: Тысяча лет противостояния ассимиляции}{{Спасылка|url=https://web.archive.org/web/20130528011548/http://panslavist.ru/2011/06/sorban/ |дата=2013-05-28 }}&lt;/ref&gt;. Таксама гэтыя колеры, але некалькі ў іншай пасьлядоўнасьці (сіня-бела-чырвоны) ўжываў бан аўстрыйскае Харватыі [[Ёсіп Елачыч]] у 1848 годзе, да сьцяга якога ўзыходзіць сучасны [[сьцяг Харватыі]]. [[Славенцы|Славенскія]] патрыёты паўтарылі ў разьмяшчэньні колераў [[Сьцяг Расеі|расейскі тыркалёр]]&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190402223927/http://www.veksillogia.ru/katalog/evropa/sloveniya Флаг Словении]&lt;/ref&gt;, а [[Рэвалюцыя 1848—1849 гадоў у Славаччыне|славацкія рэвалюцыянэры]] ў 1848 годзе для свайго сьцяга прынялі зваротны парадак колераў — чырвона-сіня-белы. З 1918 року сіня-бела-чырвоныя колеры сталі сымбалям адзінае [[Стварэньне Югаславіі|паўднёва-славянскае дзяржавы]]&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;.

За мяжою часьцей бачылі расейскі бел-сіня-чырвоны сьцяг, што разьдзімаецца на гандлёвых судах. У адпаведнасьці зь міжнароднаю традыцыяю, як правіла, нацыянальны або дзяржаўны сьцяг адначасова ёсьць і сьцягам грамадзянскага флёту&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;. Ня дзіўна, што часам менавіта яго лічылі «расейскім нацыянальным сьцягам»{{зноска|Соболева, Артамонов|1993|Соболева, Артамонов|119}}{{зноска|Соболева|2003|Соболева|157}}. Ды і ў самой Расейскай імпэрыі пятроўскі бел-сіня-чырвоны сьцяг часта лічыўся абывацельскім, то бок [[Грамадзянскі сьцяг|грамадзянскім]], а пасьля зацьвярджэньня ў 1858 годзе дзяржаўным чорна-жоўта-белага сьцяга, апошні ўспрымаўся грамадзтвам як сьцяг у першую чаргу ўрадавы{{зноска|Соболева|2003|Соболева|157}}.

На [[Славянскі зьезд у Маскве і Санкт-Пецярбургу 1867 году|II Славянскім канґрэсе]], што адбыўся ў 1867 годзе ў Расеі, галоўным сымбалем была бел-залатая харугва, на якой былі намаляваныя славянскія першанастаўнікі [[Кірыла і Мятод]], а над імі — Збаўца, што дабраслаўляе іх на апостальскі вычын. Па ґазэтных публікацыях таго часу, гэты сьцяг славянскага адзінства выклікаў павагу ва ўсіх прысутных&lt;ref&gt;{{Артыкул |аўтар=Майорова О. |загаловак=Славянский съезд 1867 года: Метафорика торжества |url=http://magazines.russ.ru/nlo/2001/51/mayor.html |мова=ru |выданьне=Новое Литературное Обозрение |тып=часопіс |год=2001 |том= |нумар=51 |старонкі= |issn=0869-6365}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул |аўтар=Маша П. |загаловак=Путешествие чехов в Москву |url=http://file.mf.cz/091/3-ZEN-R-2-2012-double-fin.pdf |мова=ru |выданьне=ZEN magazine. Русская версия |тып=часопіс  |год=2012 |том= |нумар=2 |старонкі=92—95 |issn=1805-6261 |копія=https://web.archive.org/web/20131004220615/http://file.mf.cz/091/3-ZEN-R-2-2012-double-fin.pdf |дата копіі=2013-10-04 }}&lt;/ref&gt;.

Існуе таксама вэрсія пра паходжаньне панславянскіх колераў ад [[Сьцяг Францыі|колераў Францускае рэвалюцыі]] 1789 року, што сымбалізуюць рэвалюцыйныя ідэалы&lt;ref&gt;''Castiella P., Quero A.'' [http://vexiloblogia.blogspot.com/2008/08/los-colores-paneslavos.html Los colores paneslavos]{{ref-es}}&lt;/ref&gt;.

== Гістарычныя сьцягі з панславянскімі колерамі ==
&lt;div style=&quot;clear: both&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;gallery&gt;
Файл:Flag of Russia.svg|&lt;center&gt;[[Гандлёвы сьцяг Расеі|Гандлёвы]] (1709—1917) і нацыянальны (1896—1914, 1917) [[сьцяг Расеі]]&lt;/center&gt;
Файл:Civil flag of Serbia.svg|&lt;center&gt;Нацыянальны [[сьцяг Сэрбіі]] (1835—1941)&lt;/center&gt;
Файл:Slovene Nation Flag.svg|&lt;center&gt;Нацыянальны [[сьцяг Славеніі]] падчас рэвалюцыі ў 1848 г.&lt;/center&gt;
Файл:SlovenskaVlajka1848.png|&lt;center&gt;Сьцяг [[Рэвалюцыя 1848—1849 гадоў у Славаччыне|славацкае рэвалюцыі]] ў 1848 г.&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Moravia (tricolour with white).svg|&lt;center&gt;Сьцяг [[Маравы|мараваў]] у 1848 г.&lt;/center&gt;
Файл:Červenobílomodrá historická vlajka Moravy.png|&lt;center&gt;Гістарычны сьцяг [[Маравія|Маравіі]], што ўжываўся ў другой палове XIX — пачатку XX стагодзьдзяў&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Croatia (Josip Jelačić).JPG|&lt;center&gt;Інаґурацыйны сьцяг [[Бан (тытул)|бана]] [[Харватыя|Харватыі]] [[Ёсіп Елачыч|Ёсіпа Елачыча]] ў 1848 г.&lt;/center&gt;
Файл:Flag of the Polish-Lithuanian-Ruthenian Commonwealth (January Uprising).png|&lt;center&gt;Сьцяг [[Паўстаньне Кастуся Каліноўскага|Паўстаньня Кастуся Каліноўскага]] ў 1863 г.&lt;/center&gt;
Файл:Samara flag.png|&lt;center&gt;[[Самарскі штандар]] (1877 р.)&lt;/center&gt;
Файл:Naval Ensign of Montenegro (1881-1918).svg|&lt;center&gt;Гандлёвы [[сьцяг Чарнагорыі]] (1881—1918)&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Montenegro (1905-1918 &amp; 1941-1944).svg|&lt;center&gt;Нацыянальны [[сьцяг Чарнагорыі]] (1905—1918 ды 1941—1944)&lt;/center&gt;
Файл:Flag of the Kingdom of Montenegro.svg|&lt;center&gt;Дзяржаўны [[сьцяг Чарнагорыі]] (1910—1918)&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Russian Empire (1914-1917).svg|&lt;center&gt;Сьцяг для ўжываньня ў прыватным побыце. Расейская імпэрыя, 1914—1917&lt;/center&gt;
Файл:Flag of the State of Slovenes, Croats and Serbs.svg|&lt;center&gt;Сьцяг [[Дзяржава славенцаў, харватаў і сэрбаў|Дзяржавы славенцаў, харватаў і сэрбаў]] (1918)&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Krain.svg|Флаг [[Герцагства Крайна|Герцаґства Крайны]] (да 1918 року)
Файл:Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Югаславіі]] (1918)&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Bohmen und Mahren.svg|&lt;center&gt;Сьцяг [[Пратэктарат Багеміі і Маравіі|Пратэктарату Багеміі і Маравіі]] (1939–1945)&lt;/center&gt;
Файл:Flag of First Slovak Republic 1939-1945.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Славаччыны]] (1939–1945, 1990–1992)&lt;/center&gt;
Файл:Flag of SFR Yugoslavia.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Югаславіі|Сьцяг СФР Югаславіі]] (1945)&lt;/center&gt;
Файл:Flag of SR Bosnia and Herzegovina.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Босьніі і Герцагавіны|Сьцяг СР Босьніі і Герцаґавіны]] (1947–1992)&lt;/center&gt;
Файл:Flag of SR Serbia.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Сэрбіі|Сьцяг СР Сэрбіі]] (1947–1992)&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Slovenia (1945-1991).svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Славеніі|Сьцяг СР Славеніі]] (1947–1991)&lt;/center&gt;
Файл:Flag of SR Croatia.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Харватыі|Сьцяг СР Харватыі]] (1947–1990)&lt;/center&gt;
Файл:Flag of SR Montenegro.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Чарнагорыі|Сьцяг СР Чарнагорыі]] (1947–1992)&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Montenegro (1993-2004).svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Чарнагорыі]] (1993–2004)&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Сучасныя сьцягі з панславянскімі колерамі ==
Сучасныя сьцягі, колеры якіх супадаюць з панславянскімі (колеры гандлёвага сьцягу Расеі&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;) або блізкія ім:
&lt;div style=&quot;clear: both&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;gallery&gt;
Файл:Flag of Russia.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Расеі]]&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Slovakia.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Славаччыны]]&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Slovenia.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Славеніі]]&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Serbia.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Сэрбіі]]&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Croatia.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Харватыі]]&lt;/center&gt;
Файл:Flag of the Czech Republic.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Чэхіі]]&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Сьцягі славянскіх народаў і правінцыяў з панславянскімі колерамі ===
&lt;div style=&quot;clear: both&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;gallery&gt;
Файл:Flag of Vojvodina.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Ваяводзіны]]&lt;/center&gt;
Файл:Flag of the Croatian Republic of Herzeg-Bosnia.svg |&lt;center&gt;Сьцяг [[Заходнягерцагавінскі кантон|Заходнягерцаґавінскага]] й [[Кантон 10|Кантона 10]] &lt;/center&gt;
Файл:Flag_of_Permyakia.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Комі-Пярмяцкай аўтаномнай акругі]]&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Crimea.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Крыму]]&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Sorbs.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг лужычанаў]]&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Mordovia.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Мардовіі]]&lt;/center&gt;
Файл:Rusyn flag.svg|&lt;center&gt;Сьцяг [[Русіны (этнічная група)|русінскага]] руху&lt;ref&gt;&lt;/center&gt;[https://web.archive.org/web/20140909224259/http://rusmir.in.ua/tags/%CF%EE%E4%EA%E0%F0%EF%E0%F2%F1%EA%E0%FF+%D0%F3%F1%FC/ Подкарпатская Русь » Русский мир. Украина]&lt;/ref&gt; і праект сьцягу Закарпацкае вобласьці (2007)
Файл:Flag of Republika Srpska.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Рэспублікі Сэрбскай]]&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Chukotka.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Чукоцкай аўтаномнай акругі]]&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== Сьцягі моваў з панславянскімі колерамі ===
&lt;div style=&quot;clear: both&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;gallery&gt;
Файл:Flag of Interslavic.svg|Сьцяг [[міжславянская мова|міжславянскае мовы]]
Файл:Flag of Slovio.svg|Сьцяг [[словіё]]
&lt;/gallery&gt;

== Славянскія сьцягі, што ня маюць строга панславянскіх колераў ==
&lt;div style=&quot;clear: both&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;gallery&gt;
Файл:Flag of Bulgaria.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Баўгарыі]]&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Belarus (1918, 1991-1995).svg|&lt;center&gt;[[Бел-чырвона-белы сьцяг|Дзяржаўны сьцяг Беларусі ў 1918 ды 1991 — 1995 роках]]&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Belarus.svg|&lt;center&gt;Дзяржаўны [[сьцяг Беларусі]]&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Босьніі і Герцагавіны|Сьцяг Босьніі і Герцаґавіны]]&lt;/center&gt;
Файл:Kashubian flag.svg|&lt;center&gt;Сьцяг [[Кашубы|кашубаў]]&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Macedonia.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Паўночнай Македоніі]]&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Poland.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Польшчы]]&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Transnistria (state).svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Прыднястроўя]]&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Ukraine.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Украіны]]&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Montenegro.svg|&lt;center&gt;[[Сьцяг Чарнагорыі]]&lt;/center&gt;
Файл:Flag of Bohemia.svg|&lt;center&gt;Гістарычны сьцяг [[Сьцяг Чэхіі|Чэхіі]] ([[Багемія|Багеміі]])&lt;/center&gt; 
&lt;/gallery&gt;

== Глядзіце таксама ==
* [[Нэаславізм]]
* [[Трыкалёр]]
* [[Панславізм]]
* [[Гэй, славяне]] — гімн панславянскага руху
* [[Панарабскія колеры]]
* [[Панафрыканскія колеры]]
* [[Паніранскія колеры]]
* [[Скандынаўскі крыж]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Кніга|аўтар=Килюнен Киммо |url=https://books.google.ru/books?id=DuTTF7JNZOMC |загаловак=Енциклопедия страните по света и техните знамена. Прев. от финландски език Р. Петрунова |месца=София |выдавецтва=Книгоиздателска къща Труд |год=2007 |старонкаў=424 |isbn=978-954-528-775-6 |ref=Килюнен}}{{ref-bg}}
* {{Кніга|аўтар=Соболева Н. А., Артамонов В. А. |url= |загаловак=Символы России. Очерки истории государственной символики России |месца=М. |выдавецтва=Панорама |год=1993 |старонкаў=208 |isbn=5-85220-155-3 |ref=Соболева, Артамонов}}
* {{Кніга|аўтар=Соболева Н. А. |url= |загаловак=Российская государственная символика |месца=М. |выдавецтва=Гуманит. изд. центр ВЛАДОС |год=2003 |старонкаў=208 |isbn=5-691-00990-7 |ref=Соболева}}
* {{Артыкул|аўтар=Havlík L. E.  |загаловак=Symboly moravské identity |выданьне=Moravskoslezská orlice |выдавецтва= |год=1990 |нумар=14 |старонкі=12 |ref=Havlík}}
* {{Артыкул|аўтар=Желиба А.В. |ссылка=https://www.academia.edu/24952584/%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B0_%D0%90.%D0%92._%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%86%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4._2007._2_94_._%D0%A1._24-29 |загаловак=Славянские цвета |выданьне=Гербовед |выдавецтва= |год=2007 |нумар=2 (94) |старонкі=24-29 |ref=Желиба}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20170106055735/http://slavyane.hut2.ru/panslavizm/flags/index.htm Панславянские цвета] (slavyane.hut2.ru)
* [https://web.archive.org/web/20190722202039/http://www.portalostranah.ru/view.php?id=193 Флаги славянских государств: Как славянские государства делили цвета] (portalostranah.ru)
* [http://heraldika-bg.org/nat_flag.htm Национално и държавно знаме] (heraldika-bg.org){{ref-bg}}

[[Катэгорыя:Сьцягі дзяржаваў]]
[[Катэгорыя:Панславізм]]</text>
      <sha1>dxfd2ufxo2puyotoxugmvfaoo8jpl28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Польская аўтакефальная праваслаўная царква</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219141</id>
    <revision>
      <id>2700031</id>
      <parentid>2676096</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2700031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6328" sha1="gg0c3a8p7yj4ou7783wsdnkjdgjun01" xml:space="preserve">'''По́льская правасла́ўная царква́''' — аўтакефальная праваслаўная Царква, мае 12-ае месца ў дыптыху аўтакефальных Цэркваў.

== Дзейнасьць ==
Дзейнічае ў [[Польшча|Польшчы]]. Царква стала аўтакефальнаю ў 1925 годзе, але пачала дзейнічаць як самастойная яшчэ з 1915 году, калі [[Другі райх|немцы]] захапілі сучасную Польшчу ў [[Другая сусьветная вайна|ДСВ]]. Асноўная частка вернікаў — беларусы, якія жывуць на [[Падляшша|Падляшшы]]. Праваслаўныя ў Польшчы — меншасьць. Большасьць — [[Атэізм|атэісты]] й [[Каталіцтва|каталікі]].

У выніку захадаў кіраўніцтва [[РКАТ|Расейскага Культурна-Асьветнае Таварыства]] рэктар Варшаўскае праваслаўнай духоўнай сэмінарыі не дазволіў сваім вучням удзельнічаць у рэпэтыцыях хору [[Варшаўскі аддзел БГКТ|Варшаўскага аддзелу БГКТ]]&lt;ref name=&quot;барацьбаркат&quot;&gt;{{Кніга|аўтар          = |імя            = Юры|прозьвішча     = Туронак|частка         = |загаловак      = За кардонам Бацькаўшчыны: успаміны|арыгінал       = |спасылка       = |адказны        = [[Генадзь Сагановіч|Г. Сагановіч]]|выданьне       = |месца          = [[Менск]]|выдавецтва     = Медысонт|год            = 2010|том            = |старонкі       = 144|старонак       = 276|сэрыя          = [[Бібліятэка часопіса «Беларускі Гістарычны Агляд»|Бібліятэка ч-су Беларускі гістарычны агляд]]|isbn           = 978-985-6887|наклад         = }}&lt;/ref&gt;. Гэта быў нечаканы ўдар па важным участку дзейнасьці, які вымусіў Юрыя Туронка зьвярнуцца да мітрапаліта Макарыя. 26 кастрычніка 1956 году [[Юры Туронак|Юры Туронак]] наведаў мітрапаліта і на недасканалай расейскай мове спрабаваў зьмяніць рашэньне сэмінарыі. Мітрапаліт зьмяніў рашэньне сэмінарыі і вучні сьпявалі ў хоры Варшаўскага аддзелу БГКТ. У лютым 1957 году мітрапаліт Макары задаволіў другую просьбу: дазволіў уключэньне беларускай мовы ў вучэбную праграму сэмінарыі&lt;ref name=&quot;белмовасэмінарыя&quot;&gt;{{Кніга|аўтар          = |імя            = Юры|прозьвішча     = Туронак|частка         = |загаловак      = За кардонам Бацькаўшчыны: успаміны|арыгінал       = |спасылка       = |адказны        = [[Генадзь Сагановіч|Г. Сагановіч]]|выданьне       = |месца          = [[Менск]]|выдавецтва     = Медысонт|год            = 2010|том            = |старонкі       = 146|старонак       = 276|сэрыя          = [[Бібліятэка часопіса «Беларускі Гістарычны Агляд»|Бібліятэка ч-су Беларускі гістарычны агляд]]|isbn           = 978-985-6887|наклад         = 500}}&lt;/ref&gt;. З пачаткам верасьня 1957 году пачалося яе вывучэньне, а выкладчыкі сэмінарысты карысталіся бібліятэкаю Варшаўскага аддзелу БГКТ. На пачатку красавіка 1957 году дырэктар мітрапалічай канцылярыі айцец Неслухоўскі перадаў расейскамоўны ліст велікоднага пасланьня мітрапаліта з просьбай перакласьці яго на беларускую мову. Пераклад зрабілі каталічка Станіслава Колей і Мікалай Ждановіч&lt;ref name=&quot;белмовасэмінарыя&quot;/&gt;. Адносіны зь мітрапалітам Макарыям непакоілі [[ГП БГКТ]]. Аляксей Казёл (ваяўнічы атэіст) званіў зь Беластоку і хацеў звольніць Юрыя Туронка. Яго ня звольнілі, бо ўгаварыў А. Казла, што ён ня мае адносінаў да праваслаўя.

== Службы ==
Вярхоўным урадам царквы зьяўляецца сабор (або сынод). Архіярэем зьяўляецца Варшаўскі мітрапаліт. Маюцца архіяпіскапы й япіскапы.

== Глядзіце таксама ==
* [[Праваслаўныя палякі]]
* [[Праваслаўны агляд]]
* [[НВПІ]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://www.poland.orthphoto.net/prawoslawie.php Здымкі праваслаўнае царквы] на [[Артфотанэт]]
* [https://bialowieza.cerkiew.pl/be/duchowienstwo/ Старонка царквы сьвятога Мікалая] ў [[Белавежа|Белавежы]]
* [https://web.archive.org/web/20251017094405/https://cerkiewpoznan.pl/be Старонка царквы сьв. Мікалая] ў м. [[Познань]]

{{Праваслаўе}}
{{Беларусы ў Польшчы}}

[[Катэгорыя:Праваслаўе ў Польшчы]]
[[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1925 годзе]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1925 годзе]]</text>
      <sha1>gg0c3a8p7yj4ou7783wsdnkjdgjun01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Могіла (грамада)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228813</id>
    <revision>
      <id>2699990</id>
      <parentid>2663871</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T00:25:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1101" sha1="iv70re283z5p31ei3cokf6px9f66pfh" xml:space="preserve">{{адміністрацыйная адзінка}}
'''Могіла''' ({{мова-mk|Општина Могила}}) — грамада ў [[Паўночная Македонія|паўночнай Македоніі]]. Знаходзіцца на поўдні краіны ў [[Пелаганійскі рэгіён|Пелаганійскім рэгіёне]]. Насельніцтва складае  6710  чалавек (2002 год)&lt;ref name=&quot;KnPerp&quot;&gt;[http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf Вынікі перапісу насельніцтва 2002 году] {{ref-mk}}, {{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

Адміністрацыйны цэнтар&amp;nbsp;— вёска [[Могіла]].

Плошча тэрыторыі грамады 255,62 км².

У склад грамады ўваходзіць 23 вёсак.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20210513025200/https://mogila.gov.mk/ Афіцыйны сайт грамады] {{ref-mk}}, {{ref-en}}

[[Катэгорыя:Грамады Паўночнай Македоніі]]</text>
      <sha1>iv70re283z5p31ei3cokf6px9f66pfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лявон Гмырак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247252</id>
    <revision>
      <id>2699970</id>
      <parentid>2668246</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7818" sha1="fyuffs7yk8031egx13ckhefhaa9mh24" xml:space="preserve">{{Пісьменьнік
|Імя                 = Лявон Гмырак
|Партрэт             = 
|Памер               = 
|Апісаньне           = 
|Імя пры нараджэньні = Мечыслаў Бабровіч
|Псэўданімы          = З. Б., Барыс Заяц, Лявон Хмуры
|Дата нараджэньня    = 
|Месца нараджэньня   = фальв. [[Параф’янава|Пархвенава]], [[Вялейскі павет (Расейская імпэрыя)|Вялейскі павет]]
|Дата сьмерці        = 
|Месца сьмерці       = 
|Род дзейнасьці      = [[публіцыст]], [[празаік]], [[крытык]]
|Гады актыўнасьці    = 1913—1915
|Кірунак             = 
|Жанр                = 
|Мова                = 
|Мова2               = 
|Дэбют               = 
|Значныя творы       = 
|Прэміі              = 
|Узнагароды          = 
|Подпіс              = 
|Апісаньне подпісу   = 
|ВікіКрыніца         = 
|ВікіКрыніца пераклады на беларускую = 
|Палічка             = https://knihi.com/Lavon_Hmyrak/
|Камунікат           = 
|Сайт                = 
}}
{{Цёзкі|Бабровіч}}
'''Ляво́н Гмырак''' (сапр. '''Мечыслаў Бабровіч'''; 18 красавіка 1891, фальв. [[Параф’янава|Пархвенава]], [[Вялейскі павет (Расейская імпэрыя)|Вялейскі павет]], цяпер у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]] — 13 ліпеня 1915&lt;ref name=&quot;ГЛ&quot;/&gt;) — беларускі [[крытык]], [[публіцыст]] і [[празаік]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{Кніга
|аўтар          = 
|частка         = Гмырак Левон
|загаловак      = Биографический справочник
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданьне       = 
|месца          = {{Мн.}}
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 152
|старонак       = 737
|сэрыя          = 
|isbn           = 
|наклад         = 
}}&lt;/ref&gt;.

== Жыцьцяпіс ==
Скончыў [[1-я Віленская гімназія|1-ю Віленскую гімназію]] (1908)&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, прыватную тэхнічна-прамысловую школу ў Варшаве (1912)&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Працаваў наглядчыкам у бацькоўскім фальварку, тэхнікам у [[Вільня|Вільні]].

У 1914 року прызваны ў армію, даслужыўся да прапаршчыка. Загінуў на фронце [[Першая Сусьветная вайна|Першай Сусьветнай вайны]] пад [[Коўна]]м&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Пасьмяротна ўзнагароджаны Георгіеўскім крыжам.

Біяграфія вывучана недастаткова, магчыма, што ён зьяўляецца братам дзеяча рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі [[Ян Бабровіч|Яна Бабровіча]]&lt;ref name=&quot;ГЛ&quot;&gt;[http://vlib.by/pridvinie/index.php/mtree-lib/pismenniki-paety-litaratary/gmyrak-lyavon Гмырак Лявон]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Творчасьць ==
Друкавацца пачаў з 1913 року ў газэце «[[Наша ніва (1906)|Наша ніва]]»&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, зь якой супрацоўнічаў і пазьней: друкаваў там апавяданьні («Васілёва вясельле»), фэльетоны, публіцыстычныя і крытычныя артыкулы. Друкаваўся таксама ў зборніку „Велікодная пісанка“, часопісе „Лучынка“, альманаху „Маладая Беларусь“.

Аўтар апавяданьня «Васілёва вясельле» (1913), артыкулаў па гісторыі беларускай культуры, актуальных праблемах сацыяльна-палітычнага жыцьця, артыкулу «Тарас Шаўчэнка» (1914) і інш. Нарыс па гісторыі нацыянальна-культурнага руху «Беларускае нацыянальнае адраджэньне» (1914) прысьвечаны гісторыі нацыянальна-культурнага руху.

Выступаў за культурна-нацыянальную аўтаномію Беларусі ў саюзе з дэмакратычнымі сіламі Расеі, супраць хутарызацыі, падатковай палітыкі царызму і да т. п. Як крытык абараняў пазыцыі [[рэалізм (літаратура)|рэалізм]]у і {{Не перакладзена|Нацыянальны дух|народнасьці|ru|Национальный дух}}, выступаў супраць {{Не перакладзена|дэкадэнцтва||ru|Декадентство}}, заклікаў пісьменьнікаў адгукацца на ўсе важныя зьявы жыцьця, абуджаць у грамадзтве гуманныя імкненьні, навучацца ў клясыкаў сусьветнай літаратуры.

== Бібліяграфія ==
* Творы: Проза. Крытыка. Публіцыстыка. Мн., 1992.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* [[Сьцяпан Александровіч|Александровіч С.]] Пуцявіны роднага слова. Мн., 1971. С. 217—219.
* {{Літаратура/Беларускія пісьменьнікі (1992—1995)|2||226}}
* [[Максім Гарэцкі|Гарэцкі М.]] Лявон Гмырак (1891—1915) // Гарэцкі М. Творы. Мн., 1990.
* Гмырак Лявон // {{Літаратура/Памяць/Докшыцкі раён|619—622}}
* [[Уладзімер Конан|Конан У.]] Гмырак Лявон // {{Літаратура/БелЭн|5|312}}
* {{Літаратура/Культура Беларусі|3|71}}
* Хілько, В. Любіў свой край пакутны / В. Хілько // Родныя вытокі (Докшыцы). — 2001. — 14 крас. — С. 2.
* {{Літаратура/ЭГБ|3|54}}
* {{Літаратура/ЭЛіМ|2|105}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://zviazda.by/2014/08/47598.html Лявон Гмырак — нашанівец]{{Недаступная спасылка|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://web.archive.org/web/20210813160452/https://bis.nlb.by/by/documents/129377 Беларусь у асобах і падзеях]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Гмырак, Лявон}}
[[Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі]]
[[Катэгорыя:Беларускія публіцысты]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны]]</text>
      <sha1>fyuffs7yk8031egx13ckhefhaa9mh24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марыя Філіповіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>251812</id>
    <revision>
      <id>2699989</id>
      <parentid>2668318</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T23:06:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13290" sha1="8xuw1mrd1av95z8nh1218sjfbxol1dh" xml:space="preserve">{{Цёзкі|Філіповіч}}
{{Пісьменьнік
|Імя                 = Марыя Філіповіч
|Арыгінал імя        = 
|Жанчына             = так
|Партрэт             = 
|Памер               = 
|Апісаньне           = 
|Імя пры нараджэньні = Марыя Канстанцінаўна Шыдлоўская
|Псэўданімы          = 
|Гады актыўнасьці    = 1974—2003
|Кірунак             = проза
|Жанр                = абразкі, апавяданьні, нарысы
|Мова                = беларуская
|Мова2               = расейская
|Дэбют               = 
|Значныя творы       = 
|Прэміі              = 
|Узнагароды          = 
|Подпіс              = 
|Апісаньне подпісу   = 
|ВікіКрыніца         = 
|Палічка             = 
|Камунікат           = 
|Сайт                = 
}}
'''Марыя Канстанцінаўна Філіповіч''' (1 студзеня 1947, вёска [[Сьмётанка]], [[Зубаўскі сельсавет]], [[Аршанскі раён]], [[Віцебская вобласьць]] — 17 лютага 2003, [[Менск]]) — беларуская пісьменьніца, журналістка.

== Жыцьцяпіс ==
Нарадзілася ў сялянскай сям’і. У Сьмётанцы скончыла 7 клясаў, вучылася ў [[Дуброўна|Дубровенскай]] вячэрняй сярэдняй школе № 1 (скончыла ў 1964 годзе). Вучылася ў Магілёўскай мэдвучэльні (1965—1968). Атрыманая спэцыяльнасьць не задавальняла яе. Цікавіла [[літаратура]], цягнула пісаць. Завочна вучылася ў [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага|Літаратурным інстытуце імя А. М. Горкага]] ў [[Масква|Маскве]] (1974—80 гг.). Працавала фэльчаркай спачатку ў Віцебскай, потым у [[Менская вобласьць|Менскай]] вобласьці (1968—1982 гг.). Некаторы час была выхавацелькай у Менскай тэхнічнай вучэльні №11 (1982—1983), бібліятэкаркай у [[Ворша|Воршы]] (1983—1984)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Беларускія пісьменнікі (1917—1990). Даведнік, Slounik.org, https://slounik.org/81402.html&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

3 1984 да 1985 год супрацоўніца рэдакцыі шматтыражнай газэты «[[Трыбуна тэкстыльшчыка|Трыбуна наватара]]» ў [[Ворша|Воршы]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;{{Артыкул| аўтар =  | загаловак = Нашы аўтары. | спасылка  = | мова  = | выданьне  = [[Маладосць (часопіс)|Маладосць]] | тып = часопіс | год  = 1991 | том = | нумар  = 4 (458)   | старонкі  = 160 }}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. У 1985—1990 гг. на творчай рабоце. Друкавалась у часопісе [[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]]. 3 1991 году спецкарэспандэнтка газэты «Набат», з 1992 — газэты [[Рэспубліка (газэта)|«Рэспубліка»]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''Белевіч, Л. А.'' Філіповіч Марыя / Л. А. Белевіч // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. — Мінск : Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1995. — Т. 6. — С.152.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ініцыятарка стварэньня і з 1999 году галоўная рэдактарка духоўна-асьветніцкай газэты «Воскресение».

Сябра СП СССР з 1987 г.

Раптоўна памерла 16 лютага 2003 году&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''Васілевіч, А.'' Памерла Марыя Філіповіч / А. Васілевіч // Літаратура і мастацтва. — 2003. — 7 сак. -  С. 15.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Творчасьць ==
Літаратурны шлях пачаўся ў 1974 годзе з напісаньня 4 апавяданьняў на творчы конкурс пры паступленьні ў Літаратурны інстытут. Першыя публікацыі ў рэспубліканскім друку зьявіліся ў 1978 г. (апавяданьне «Сустрэча» ў [[Нёман (часопіс)|«Нёмане»]] і «Дванаццаць месяцаў» пад Новы год у [[Бярозка (часопіс)|«Бярозцы»]]). У яе творах адчуваецца добрае веданьне тагачаснага штодзённага жыцьця&lt;ref&gt;&lt;small&gt;{{Артыкул| аўтар = Іван Кандратаў. | загаловак = Прапаведніца духоўнасьці. | спасылка  = https://zviazda.by/sites/default/files/lim8-2013.pdf | мова  = | выданьне  =[[Літаратура і мастацтва]] | тып =газэта | год  = 22 лютага 2013 | том   = | нумар  = 8 (4706) | старонкі  = 15 }}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Творы ==
* {{Кніга|аўтар =Марыя Філіповіч.|частка = |загаловак =Мадонна з Выселкаў: апавяданні |арыгінал = |спасылка =https://knihi.com/Maryja_Filipovic/Madonna_z_Vysielkau.html |адказны =Рэцэнзент Міхаіл Ціханчук |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год =1984 |том = |старонкі = |старонак =141 |сэрыя =Першая кніга празаіка |isbn = |наклад = 6000}}
* {{Кніга|аўтар =Марыя Філіповіч.|частка = |загаловак =Пра Алеся і яго сяброў: апавяданні |арыгінал = |спасылка = |адказны =Мастачка Галіна Хінко-Янушкевіч |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Юнацтва (выдавецтва)|Юнацтва]] |год =1988 |том = |старонкі = |старонак =48 |сэрыя = |isbn =5-7880-0084-Х |наклад =67000 }}
* {{Артыкул| аўтар =Марыя Філіповіч. | загаловак =Чыя ты, зямля? | спасылка  = | мова  = | выданьне  =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосць]] | тып =часопіс | год  =1990 | том   = | нумар  =12 (454)| старонкі  =117—125 }}
* {{Артыкул| аўтар = Марыя Філіповіч. | загаловак = Поні бегае па кругу. Апавяданьне. Мал. Л. Кальмавай. | спасылка  = | мова  = | выданьне  = [[Маладосць (часопіс)|Маладосць]] | тып = часопіс | год  = 1991 | том = | нумар  = 4 (458)   | старонкі  = 27—47 }}
* {{Кніга|аўтар =Марыя Філіповіч.|частка = |загаловак =Клетка для каханай: аповесць, апавяданні |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год =1995 |том = |старонкі = |старонак =222 |сэрыя = |isbn =5-340-01185-2 |наклад =6000 }}
* {{Артыкул| аўтар = Марыя Філіповіч. | загаловак = Мужнасць. | спасылка  = https://zapadrus.su/attachments/Voskr/02_2013.pdf | мова  = be | выданьне  = Воскресение | тып = газэта | год  = февраль 2013 | том   = | нумар  = 2 (163) | старонкі  = 5 }}
* {{Артыкул| аўтар = Мария Филиппович. | загаловак = Сказ о великом мастере.  | спасылка  = https://zapadrus.su/attachments/Voskr/02_2013.pdf | мова  = ru | выданьне  = Воскресение | тып = газэта | год  = февраль 2013 | том   = | нумар  = 2 (163) | старонкі  = 5 }}
* {{Артыкул| аўтар = Нина Янович. | загаловак =Духовный человек не может сотворить зло. (Последнее в своей жизни интервью Мария Филиппович дала корреспонденту «Народной газеты» 2003, февраль.) | спасылка  = https://zapadrus.su/attachments/Voskr/02_2013.pdf | мова  = ru | выданьне  = Воскресение | тып = газэта | год  = февраль 2013 | том   = | нумар  = 2 (163) | старонкі  = 5 }}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Артыкул| аўтар = Іван Канановіч. | загаловак = Прапаведніца духоўнасці. | спасылка  = https://zapadrus.su/attachments/Voskr/02_2013.pdf | мова  = be | выданьне  = Воскресение | тып = газэта | год  = февраль 2013 | том   = | нумар  = 2 (163) | старонкі  = 4 }}
* {{Артыкул| аўтар = Алена Міхаленка. | загаловак = Знаёмства, якое змяніла лёс. | спасылка  = https://zviazda.by/sites/default/files/lim8-2013.pdf | мова  = | выданьне  =[[Літаратура і мастацтва]] | тып =газэта | год  = 22 лютага 2013 | том   = | нумар  = 8 (4706) | старонкі  = 15 }}
* Філіповіч Марыя. // {{Літаратура/Беларускія пісьменьнікі (1917—1990)}} — C. 555.
* Філіповіч Марыя. // {{Літаратура/БП|6}} — C. 152.
* Філіповіч Марыя. // {{Літаратура/БелЭн|16}} — С. 396.
* {{Артыкул| аўтар = Елена Михаленко. | загаловак = Десять лет спустя… | спасылка  = https://zapadrus.su/attachments/Voskr/02_2013.pdf | мова  = ru | выданьне  = Воскресение | тып = газэта | год  = февраль 2013 | том   = | нумар  = 2 (163) | старонкі  = 4 }}
* {{Кніга|аўтар =А. В. Русецкий, Ю. А. Русецкий.|частка = |загаловак =В атмосфере художественного поиска и стилевого многообразия: творчество витебских литераторов во второй половине 1960-х – начале 1990-х годов. Монография |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Віцебск|Витебск]]|выдавецтва =[[Віцебскі дзяржаўны ўнівэрсытэт|ВГУ]] |год =2012 |том =Ч. 1 |старонкі =300—302 |старонак =361 |сэрыя = |isbn =978-985-517-372-5 |наклад =50 }}{{Ref-ru}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20221008213247/https://bis.nlb.by/ru/documents/135441 Філіповіч (дзявочае Шыдлоўская) Марыя Канстанцінаўна]. Беларусь у асобах і падзеях
* [https://knihi.com/Maryja_Filipovic/ Творы Філіповіч] на knihi.com
* [http://vlib.by/pridvinie/index.php/mtree-lib/pismenniki-paety-litaratary/filipovich-maryya-kanstantsina-na Філіповіч Марыя Канстанцінаўна]{{Недаступная спасылка|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://web.archive.org/web/20160519195610/http://izdatsovet.by/novosti/gazete-voskresenie-15-let.html Газете «Воскресение» — 15 лет!] {{ref-ru}}
* [https://web.archive.org/web/20220124135416/http://hramvsr.by/page/V_preddverii_15_letiya_Voskreseniya_intervyu_s_Elenoy_Mihalenko В преддверии 15-летия «Воскресения»: интервью с Еленой Михаленко] {{ref-ru}}
* [https://web.archive.org/web/20220124135413/http://www.witebsk.orthodoxy.ru/i2/saint/i/num_45.pdf ''Гелия Харитонова'' 100 номеров газеты «Воскресение»] {{ref-ru}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Філіповіч, Марыя}}
[[Катэгорыя:Беларускія літаратаркі]]
[[Катэгорыя:Беларускія журналісткі]]
[[Катэгорыя:Беларускія публіцысты]]</text>
      <sha1>8xuw1mrd1av95z8nh1218sjfbxol1dh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шчарбіны (зьніклае паселішча)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>252651</id>
    <revision>
      <id>2699948</id>
      <parentid>2667301</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Дамінік</username>
        <id>64057</id>
      </contributor>
      <origin>2699948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19521" sha1="no2nmoqvdcy1mypsocqaq1jutxn6fig" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Шчарбіны}}
{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                           = Шчарбіны
|Назва ў родным склоне           = Шчарбінаў
|Арыгінальная назва              = 
|Лацінка                         = Ščarbiny
|Краіны                          = Беларусі
|Герб                            = 
|Сьцяг                           = 
|Гімн                            = 
|Першыя згадкі                   = 1683 год 
|Горад з                         = 
|Магдэбурскае права              = 
|Былыя назвы                     = 
|Мясцовая назва                  = 
|Адміністрацыйная адзінка        = Вобласьць
|Назва адміністрацыйнай адзінкі  = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]]
|Адміністрацыйная адзінка2       = Раён
|Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = [[Брагінскі раён|Брагінскі]]
|Адміністрацыйная адзінка3       = 
|Назва адміністрацыйнай адзінкі3 = 
|Сельсавет                       = [[Астраглядаўскі сельсавет|Астраглядаўскі]] 
|Пасялковы савет                 = 
|Кіраўнік                        = 
|Імя кіраўніка                   = 
|Плошча                          = 
|Вышыня                          = 
|Колькасьць насельніцтва         = 
|Год падліку насельніцтва        = 
|Шчыльнасьць насельніцтва        = 
|Этнічны склад насельніцтва      =
|Год падліку этнічнага складу насельніцтва =
|Колькасьць двароў               = 
|Часавы пас                      = 
|Летні час                       = 
|Тэлефонны код                   = 
|Паштовы індэкс                  = 
|Аўтамабільны код                = 
|Выява                           =    
|Апісаньне выявы                 = 
|Шырата паўшар'е                 = паўночнае
 |Шырата градусаў                = 51
 |Шырата хвілінаў                = 47
 |Шырата сэкундаў                = 41
|Даўгата паўшар'е                = усходняе
 |Даўгата градусаў               = 30
 |Даўгата хвілінаў               = 10
 |Даўгата сэкундаў               = 30
|Пазыцыя подпісу на мапе         = зьлева
|Водступ подпісу на мапе         = 
|Commons                         = 
|Сайт                            = 
|Колер                           = {{Колер|Беларусь}}
}}

'''Шчарбіны'''{{заўвага|Акрамя Шчарбінаў, ужываліся назвы Жыжэнкі (Жыжэмкі), хутар Жыжэмскі альбо Маркевічаўскі. У гэтым жа месцы ў запісе, датаваным 24 красавіка 1752 г., названы «хутар Тышоўскі на грунце Маркевічаўскім», аддадзены ў заставу за 3 000 польскіх злотых Ігнацыем і Людвікай з роду Збароўскіх Шуйскімі панам Шчыпілам&lt;ref&gt;Аrchiwum Główne Akt Dawnych. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich. Sygn. 7. S. 2&lt;/ref&gt;. Цікава, што сярод зямянаў, якія былі «na wsłudze» ў князёў Шуйскіх у 1698, 1716, 1721 гг., названы Стэфан Маркевіч, а ў 1716 г. — Ян Тышкевіч «na czynszu»&lt;ref&gt;НГАБ у Менску. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 126, 132, 142&lt;/ref&gt;. Напэўна, гэта асабіста вольныя людзі, што зь нейкіх прычынаў страцілі бацькоўскія землі...}} — былая вёска ў [[Астраглядаўскі сельсавет|Астраглядаўскім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]] [[Беларусь|Беларусі]].

== Геаграфія ==

За 7 км на захад ад [[Брагін]]а, 20 км ад чыгуначнай станцыі [[Хвойнікі]] (на галінцы [[Васілевічы]] — Хвойнікі ад лініі [[Каленкавічы]] — [[Гомель]]), 126 км ад Гомля.

== Транспартная сетка ==
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] [[Камарын]] — [[Хвойнікі]]. Пляноўка складалася з кароткай просталінейнай шыротнай вуліцы, забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

== Гісторыя ==

=== Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай ===

[[File:Герб князёў Шуйскіх.png|100пкс|значак|зьлева|Герб «Сьвяты Юрый» (Георгій Перамаганосец) князёў Шуйскіх{{Заўвага|Выява з надмагільля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага р-ну Берасьцейшчыны. Фота Анатоля Бензярука}}.]]

Найбольш раньняя згадка пра хутар Шчарбіны (futor Szczerbiny) сустрэтая пакуль што ў люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага і Жытомірскага паветаў [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскага ваяводзтва]] 1683 году{{заўвага|Не з XVIII ст., як пісаў С. В. Марцэлеў&lt;ref&gt;{{Літаратура/ГВБ|1-1}}&lt;/ref&gt;}}. Належаў да włości Choynickiej князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]. Якая сума выплачвалася зь яго  аднаго дыму ня ўказана&lt;ref&gt;Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. VII. T. I.  Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 489&lt;/ref&gt;.

[[File:Жыхары хутара Жыжэнкі (Шчарбіны) і іх плацёжныя павіннасьці ў 1698, 1716, 1721 гг.jpg|значак|зьлева|170пкс|Жыхары хутара Жыжэнкі (Шчарбіны) і іх плацёжныя павіннасьці ў 1698, 1716, 1721 гг.]]

Наступная зьвестка ў інвэнтары Астраглядаўскага маёнтку пазначана 1698 годам, калі добры перадаваліся князем Дамінікам Шуйскім у кіраваньне пану Зыгмунту Шукшце. Тады гаспадар хутара Жыжэнкі ўрочнік Сава Шчарбіна выплачваў чыншу 15 злотых, а іншыя павіннасьці выконваў «''iako y w Wielkim Boru''», г. зн. – па 3 дні на розных працах што да [[Паншчына|паншчыны]] і яшчэ падводная павіннасьць. Паводле рэвізіі Хвойніцкага маёнтку, учыненай у 1716 годзе, гаспадар Кузьма Жыжэнка, акрамя 1 бельца мёду, выплачваў 4 злотыя і 15 грошаў чыншу, а нехта Лаўрыновіч{{заўвага|Імаверна, з шляхты.}}, што таксама карыстаўся грунтам у Жыжэнках, плаціў 10 злотых. Згодна з інвэнтаром маёнтку Хвойнікі cum attinentiis (з прылегласьцямі) ад 20 сакавіка 1721 году, пададзенага былым {{падказка|пасэсарам|часовым ўладальнікам, арандатарам}} ксяндзом Юзафатам Парышэвічам, біскупам валоскім, князю Мікалаю, сыну Дамініка, Шуйскаму, гаспадары хутара Жыжэ''м''кі Кузьма Жыжэ''м''ка і Самуіл Грэгарэнка (Hrehorenko), акрамя дзякла, выплачвалі адпаведна 5 злотых чыншу, паўтары бельцы даніны мядовай і 5 злотых чыншу&lt;ref&gt;НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 120, 127, 132адв., 142&lt;/ref&gt;.

У тарыфе 1754 году вёска, па-ранейшаму прыналежная да Хвойніцкага маёнтку, зноў згаданая пад назвай Шчарбіны (wieś Szczerbiny). Зь яе 7 двароў (×6 — каля 42 жыхароў) «do grodu» ([[Оўруч|Оўруцкага]] замку) выплачваліся 1 злоты і паўтары грошы, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводзтва) 4 злотыя і 6 грошаў&lt;ref&gt;Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 190&lt;/ref&gt;.

Габрэйскія перапісы засьведчылі пражываньне ў Шчарбінах у 1778 годзе 2 чалавек (głow), плацельшчыкаў пагалоўшчыны, што належалі да Хвойніцкага кагалу, а ў 1784 годзе хрысьціяніна, які пагалоўшчыне не падлягаў&lt;ref&gt;Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расейскайя імпэрыі ===

[[File:Герб уласны роду Прозараў.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Прозараў.]][[File:Рудакоў на плане Генеральнага межавання Рэчыцкага павету.png|значак|170пкс|Шчарбіны на схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 г.]]

Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Шчарбіны — у межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губерні), з 1796 года ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]&lt;ref&gt;Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182&lt;/ref&gt;. Паводле расейскай рэвізіі 1795 году 9 двароў хутара Шчарбіны з 39 душамі мужчынскага і 36 жаночага полу сялян пажыцьцёва трымаў ад абозных Прозараў пан Юзаф, сын Міхала, Букаты Ельскі{{заўвага|У тэксьце чамусьці запісана: Бельскі.}}, а эканомам у яго на той час названы Ян, сын Базыля, Віславух&lt;ref&gt;НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 262—263адв. Спр. 181. А. 231; Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 71&lt;/ref&gt;.

Згодна з шляхецкай рэвізіяй 1811 года, 70-гадовы ротмістар польскай службы Юзаф Букаты працягваў трымаць у заставе ад дзедзічных уладальнікаў паноў Прозараў фальварак Шчарбіны і аднайменную вёску з 36 душамі падданых мужчынскага полу&lt;ref&gt;НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 4&lt;/ref&gt;.

З інвэнтару Хвойніцкага маёнтку, якім у 1844 годзе валодаў Уладыслаў, сын Караля, Прозар, вынікае, што да фальварку [[Марытон|Маратон]] належалі вёскі [[Дуброўнае]] з 21 дваром і Шчарбіны з 15 дварамі&lt;ref&gt;НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475. А. 13etc.&lt;/ref&gt;.

У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 82 жыхароў абодвух полаў вёскі Шчарбіны зьяўляліся прыхаджанамі Сьвята-Троіцкай царквы ў Астраглядавічах, а 6 мужчын і 3 жанчыны з фальварку Шчарбіны былі парафіянамі Астраглядавіцкага касьцёлу Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі&lt;ref&gt;Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 700&lt;/ref&gt;

=== Найноўшы час ===

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцескага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Шчарбіны ў складзе Мікуліцкай воласьці Рэчыцкага павету, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]&lt;ref&gt;Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны)&lt;/ref&gt;.

У 1931 годзе арганізаваны калгас. У 1959 годзе Шчарбіны ўваходзілі ў склад калгасу «Чырвоная ніва» (цэнтар — вёска [[Буркі]]).

Пасьля [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] і радыяцыйнага забруджваньня жыхары пераселены ў чыстыя месцы. У 2005 годзе вёска была выключана са зьвестак па ўліку населеных пунктаў&lt;ref&gt;[http://www.kaznachey.com/doc/0FH4fCmCYSg/ Решение Гомельского областного исполнительного комитета 20 января 2005 г. № 29 Об исключении из данных по учёту и регистрации административно-территориальных единиц населённых пунктов Брагинского, Добрушского, Кормянского и Наровлянского районов]&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==

* 1850 год — 15 двароў, 91 жыхар.
* 1897 год — 26 двароў, 131 жыхар (паводле перапісу).
* 1908 год — 29 двароў, 171 жыхар.
* 1930 год — 48 двароў, 297 жыхароў.
* 1959 год — 338 жыхароў (паводле перапісу).
* 1980-я гады — жыхары пераселеныя.

== Заўвагі ==
{{Заўвагі|2}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/ГВБ|1-1}}

{{Астраглядаўскі сельсавет}}
{{Брагінскі раён}}

[[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Брагінскага раёну]]</text>
      <sha1>no2nmoqvdcy1mypsocqaq1jutxn6fig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Полк імя Кастуся Каліноўскага</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253006</id>
    <revision>
      <id>2699981</id>
      <parentid>2693668</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:33:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59512-60</username>
        <id>101117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вядомыя ўдзельнікі */</comment>
      <origin>2699981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52725" sha1="0ss1sni5gke04wp1e7wrzwq52jjiov2" xml:space="preserve">{{Вайсковае падразьдзяленьне
|назва               = Полк імя Кастуся Каліноўскага
|лацінка             = Połk imia Kastusia Kalinoŭskaha
|арыгінальная назва  = 
|выява               = [[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|160px]]
|подпіс выявы        = 
|гады                = 9 сакавіка 2022 году — наш час
|краіна              = {{UKR}}
|падпарадкаваньне    = [[Узброеныя сілы Ўкраіны]]
|у складзе           = 
|тып                 = 
|уключае ў сябе      = 
|роля                = 
|памер               = ~ 300&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/32490477.html Колькі беларускіх добраахвотнікаў ваюе ва Ўкраіне і дзе. Абноўлены гайд па ўсіх фармаваньнях], Радыё Свабода&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://tochka.by/articles/policy/uchastnik_polka_kalinovskogo_rasskazal_skolko_belorusov_voyuet_na_storone_vsu/ Участник полка Калиновского рассказал, сколько белорусов воюет на стороне ВСУ], Точка&lt;/ref&gt;
|камандная структура = 
|разьмяшчэньне       = 
|мянушка             = Каліноўцы&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=За што змагаюцца Каліноўцы|спасылка=https://kalinouski.org/news/news-2022-06-04-1539/|выдавец=Добраахвотніцкі полк імя Кастуся Каліноўскага|дата публікацыі=4 чэрвеня 2022|дата доступу=10 сьнежня 2022}}&lt;/ref&gt;
|заступнік           = [[Кастусь Каліноўскі]]
|дэвіз               = За нашу і вашу свабоду!
|колеры              = [[Файл:Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg|border|100px]]&lt;br/&gt;[[Бел-чырвона-белы сьцяг]]
|марш                = 
|талісман            = 
|узбраеньне          = 
|войны               = [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну]]
|бітвы               = * [[Бітва за Кіеў]]
** [[Баі за Ірпень]]
** [[Баі за Бучу]]
* [[Баі ў Херсонскай вобласьці]]
* [[Баі за Севераданецк]]
* [[Баі за Лісічанск]]
* [[Бітва за Бахмут]]
* [[Баі за Часаў Яр]]
* [[Баі за Нью-Йорк]]
* [[Баі за Купянск]]
* [[Баі за Пакроўск]]
* [[Баі на поўначы Харкаўскай вобласьці]]
** [[Баі за Ліпцы]]
|знакі ўзнагароды    = 
|дзейны камандзір    = Рада Камандзіраў
|вядомыя камандзіры  = * [[Павал Шурмей|Павал «Дзядзька» Шурмей]] (ліпень 2024 — кастрычнік 2025 гг.)
* [[Дзяніс Прохараў|Дзяніс «Кіт» Прохараў]] (травень 2022 — ліпень 2024 гг.)
* [[Юры Макітаў]] (сакавік — травень 2022 г.)}}
'''Полк імя Кастуся Каліноўскага''' — [[Беларусы|беларуская]] вайсковая фармацыя ў складзе [[Узброеныя сілы Ўкраіны|Ўзброеных Сіл Украіны]], якая была створана ў сакавіку 2022-га году пад час [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (з 2022)|расейскага ўварваньня ва Ўкраіну]], названая ў гонар [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]] — лідара беларускага [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863-1864 гадоў]] на тэрыторыі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. 

Сваёй галоўнай мэтай падразьдзяленьне ставіць вызваленьне [[Беларусь|Беларусі]] праз вызваленьне [[Украіна|Ўкраіны]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Аб палку|спасылка=https://kalinouski.org/about/|выдавец=Добраахвотніцкі полк імя Кастуся Каліноўскага|дата публікацыі=2022|дата доступу=10 сьнежня 2022}}&lt;/ref&gt;. Адна зь некалькіх фармацыяў беларускіх добраахвотнікаў, што абараняюць Украіну.  

== Гісторыя ==
[[Файл:Батальён імя Кастуся Каліноўскага. Нашыўка.jpg|значак|зьлева|140пкс|Нашыўка батальёна імя К. Каліноўскага]]
[[Файл:Узброеныя Сілы Украіны. Беларускі полк 1.jpg|значак|Беларускія добраахвотнікі, 2022 год]]

Беларускія добраахвотнікі бяруць удзел у [[Расейска-ўкраінская вайна|расейска-ўкраінскай вайне]] зь вясны 2014 году. Група беларусаў брала ўдзел у баях за [[Пяскі (Данецкая вобласьць)|Пяскі]], каля [[Данецкі аэрапорт|Данецкага аэрапорту]] ў ліпені 2014 году. Таго ж году ўтварыўся [[Пагоня (аддзел)|аддзел «Пагоня»]], а ў чэрвені 2015 году — [[тактычная група «Беларусь»]], якая брала ўдзел у баях за [[Аўдзееўка|Аўдзееўку]], Пяскі, [[Валнаваха|Валнаваху]], [[Мар’інка|Мар’інку]].

Па [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (2022)|адкрытым нападзе Расеі на Ўкраіну]] 2 сакавіка 2022 году ва [[Узброеныя сілы Ўкраіны|Ўкраінскім войску]] ўтварылася першая рота, якая складалася зь іншаземцаў, а менавіта зь беларусаў. Паводле зьвестак [[Радыё Свабода]], на 4 сакавіка ў яе ўвайшлі каля 40 чалавек&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31732505.html|title=«Не рабіцеся злачынцамі!» — беларускі дабраахвотнік «Курган» зьвяртаецца да беларускіх вайскоўцаў|work=[[Радыё Свабода]]|date=4 сакавіка 2022}}&lt;/ref&gt;. Сярод першых ваяроў — удзельнікі тактычнай групы «Беларусь», сябры [[Белы легіён|Белага Легіёну]] і [[Малады Фронт|Маладога Фронту]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31740726.html|title=«Верым, што пераможам Расею, а пасьля вызвалім Беларусь». У беларускую роту тэрабароны Ўкраіны запісаліся сямёра маладафронтаўцаў|work=[[Радыё Свабода]]|date=7 сакавіка 2022}}&lt;/ref&gt;. 4 сакавіка 2022 году ў абарончых баях ва Ўкраіне загінуў беларускі добраахвотнік [[Ільля «Ліцьвін» (Хрэнаў)|Ільля «Ліцьвін»]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31736084.html|title=У баях ва Ўкраіне загінуў беларускі добраахвотнік|work=[[Радыё Свабода]]|date=4 сакавіка 2022}}&lt;/ref&gt;. Паводле зьвестак на 5 сакавіка, Украіну абараняла 200 беларускіх добраахвотнікаў, яшчэ 300 беларусаў, гатовых далучыцца да Замежнага легіёну, знаходзілася ў Польшчы&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=285865|title=Пракоп’еў: 200 беларусаў ужо ваюе на баку Украіны, яшчэ 300 гатовыя|work=[[Наша Ніва]]|date=5 сакавіка 2022}}&lt;/ref&gt;.

9 сакавіка 2022 году беларускія добраахвотнікі заявілі пра аб’яднаньне ў батальён імя Кастуся Каліноўскага&lt;ref&gt;{{cite web|author=Орлова В.|url=https://www.unian.ua/war/bilorusi-stvorili-batalyon-dlya-oboroni-kiyeva-video-novini-donbasu-11736958.html|title=Білоруси створили батальйон для оборони Києва (відео)|work=[[УНІАН]]|date=9 сакавіка 2022}}&lt;/ref&gt;. Асноўнай сваёй задачай ваяры Батальёну бачаць «сёньня бараніць Украіну, заўтра — вызваліць Беларусь»&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=YO1M-vwWsP8 «Сёння мы баронім Украіну, заўтра — вызвалім Беларусь» | Беларусы на войне за Украину], [[Белсат]], 7 сакавіка 2022 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.spectator.co.uk/article/europes-last-dictator-lukashenkos-fate-depends-on-ukraine Europe’s last dictator: Lukashenko’s fate depends on Ukraine] [Апошні дыктатар Эўропы: лёс Лукашэнкі залежыць ад Украіны], The Spectator, 9 красавіка 2022 г.&lt;/ref&gt;.

18 сакавіка 2022 году ў Кіеве зьявіліся білборды «Разам — назаўжды» з выявай добраахвотніка батальёну імя Кастуся Каліноўскага, каб прадэмастраваць, што беларусы з Батальёну разам з украінскім народам паўсталі на абарону Ўкраіны супраць агрэсара&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/articles/286591/|title=У Кіеве з’явіліся беларускія банеры ФОТА]|work=[[Наша Ніва]]|date=18 сакавіка 2022}}&lt;/ref&gt;.

25 сакавіка 2022 году батальён імя Кастуся Каліноўскага ўвайшоў у склад Узброеных сілаў Украіны.

21 траўня 2022 году Батальён абвясьціў пра стварэньне Беларускага палку імя Кастуся Каліноўскага, у які ўвойдуць батальёны «Ліцьвін» і «Волат»&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31861235.html|title=Батальён Кастуся Каліноўскага абвясьціў аб стварэньні аднайменнага палка|work=[[Радыё Свабода]]|date=21 траўня 2022}}&lt;/ref&gt;.

4 чэрвеня 2022 году галоўная ўправа выведкі [[Міністэрства абароны Ўкраіны]] адзначыла байцоў палку імя Кастуся Каліноўскага ўзнагародамі «За бойові заслуги» і «Україна — понад усе!» — за неймаверную мужнасьць, праяўленую падчас выкананьня баявых заданьняў&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31883449.html|title=Байцы палку Каліноўскага атрымалі ўкраінскія ўзнагароды|work=[[Радыё Свабода]]|date=4 чэрвеня 2022}}&lt;/ref&gt;. 17 чэрвеня байцы палку Каліноўскага атрымалі дзяржаўныя ўкраінскія ўзнагароды «За бойові заслуги», а таксама «Україна понад усе»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31902981.html|title=Байцы палку Каліноўскага атрымалі ўкраінскія дзяржаўныя ўзнагароды. Фотафакт|work=[[Радыё Свабода]]|date=17 чэрвеня 2022}}&lt;/ref&gt;.

У ліпені 2022 году зьявілася інфармацыя пра трэці батальён палку — «Тэрор»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31948310.html|title=У палку Каліноўскага заявілі, што фармуюць трэці батальён — «Літвін»|work=[[Радыё Свабода]]|date=18 ліпеня 2022}}&lt;/ref&gt;.

9 жніўня 2022 году ў [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Віленскай катэдры]] адбылася ўрачыстая беларуская імша, на якой палку імя Кастуся Каліноўскага перадалі асьвечаны сьцяг, зроблены віленскімі беларусамі. У выкананьні мужчынскага хору [[Мужчынскі хор «Унія»|«Унія»]] прагучалі гімны [[Пагоня (песьня)|Пагоня]] і [[Магутны Божа]]. Зачыталі зварот да байцоў ад старшыні [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]] [[Івонка Сурвіла|Івонкі Сурвілы]]: «''Я захопленая вашаю адвагаю і вашай верай у найбольшую чалавечую каштоўнасьць, якою ёсьць Свабода. Бароніце вы яе для ўсіх нас. Змагаецеся сёньня з самым лютым ворагам ня толькі Ўкраіны, але і беларускага народу. Гэты вораг — расейская імпэрыя, якая стагодзьдзямі зьнішчала імкненьне народаў да свабоды, да волі, да незалежнасьці. Пасьля ўсіх страшных бедаў, якія перажыло чалавецтва за мінулае стагодзьдзе, Расея зноў разьвязала крывавую вайну, імкнучыся рабаваць і забіваць сваіх суседзяў… Малю Ўсемагутнага за нашую агульную перамогу і каб апекаваўся кожным і кожнай з вас, пакуль ня вернемся ўсе разам у сваю родную Беларусь. Памажы вам Божа! Жыве Беларусь! Слава Ўкраіне!''». На цырымоніі ўручэньня сьцягу была [[Сьвятлана Ціханоўская]], сябры створанага ёю Аб’яднанага пераходнага кабінэту і ўдзельнікі канфэрэнцыі «Новая Беларусь»&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31980884.html|title=Палку Каліноўскага ўручылі сьцяг ад імя Рады БНР|work=[[Радыё Свабода]]|date=9 жніўня 2022}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:White-red-white flag of the Belarusian diaspora in Ukraine.svg|значак|[[Бел-чырвона-белы сьцяг|Бела-чырвона-белы сьцяг]] з [[Калюмны|калюмнамі]] ў форме [[Герб Украіны|трызуба]] [[Беларусы ва Ўкраіне|беларускай дыяспары Ўкраіны]], які таксама выкарыстоўвае полк імя Кастуся Каліноўскага&lt;ref&gt;{{Cite web|language=uk|url=https://mil.in.ua/uk/news/bilorusy-stvoryly-v-ukrayini-biloruskyj-dobrovolchyj-korpus/|title=Білоруси створили в Україні &quot;Білоруський Добровольчий Корпус&quot;|work=Мілітарний|accessdate=2022-12-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|language=uk|url=https://shotam.info/v-ukaraini-z-iavyvsia-biloruskyy-dobrovolchyy-korpus-video/|title=В Україні з’явився «Білоруський Добровольчий Корпус» (ВІДЕО)|first=Дмитро|last=Журавель|work=ШоТам|date=2022-12-26|accessdate=2022-12-26}}&lt;/ref&gt;]]
У жніўні 2022 году пастановай Галоўнай управы выведкі Міністэрства абароны Ўкраіны камандзіра роты выведкі Паўла Волата, які стаяў каля вытокаў утварэньня палку і загінуў 15 траўня ў час выкананьня баявой задачы на поўдні Украіны, пасьмяротна прадставілі да ўзнагароды: мэдаля «Україна понад усё!». У палку правялі воінскі рытуал перадачы ўзнагароды загінулага камандзіра. Мэдаль Паўла Волата перадалі яго маці Натальлі Суславай&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31987430.html|title=Маці загінулага ва Ўкраіне беларуса, якая прыняла за яго ўзнагароду, гэта вядомая гомельская выкладчыца, якую рэпрэсавалі|work=[[Радыё Свабода]]|date=14 жніўня 2022}}&lt;/ref&gt;.

У верасні 2022 году [[Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]] прызнала інтэрнет-рэсурсы палка экстрэмісцкім фармаваньнем&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://reform.news/330704-mvd-priznalo-jekstremistskimi-formirovanijami-resursy-polka-kalinovskogo-telegram-kanaly-dvizh-i-basta|title=МВД признало экстремистскими формированиями ресурсы Полка Калиновского, телеграм-каналы «Движ» и «Баста!»|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

У лістападзе 2022 году полк імя Кастуся Каліноўскага ўзяў удзел у вызваленьні [[Херсон]]у. Папярэдне вайскоўцы палка з дапамогай [[мінамёт]]нага [[разьлік]]у ўтрымлівалі пазыцыю каля сяла [[Аляксандраўка (Гарохаўская сельская рада)|Аляксандраўка]] на поўдні [[Баштанскі раён|Баштанскага раёну]] [[Мікалаеўская вобласьць|Мікалаеўскай вобласьці]], што за 40 км на поўнач ад Херсону&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=«Калі людзі даведваліся, што мы беларусы, то любоў іх проста перапаўняла»|спасылка=https://www.svaboda.org/a/32130148.html|выдавец=[[Радыё Свабода]]|дата публікацыі=14 лістапада 2022|дата доступу=10 сьнежня 2022}}&lt;/ref&gt;. 6 сьнежня 2022 году намесьнік камандзіра палка імя Кастуся Каліноўскага [[Вадзім Кабанчук]] паведаміў, што ў склад штабу палка ўвайшла прэс-сакратарка групы беларускіх хакераў «[[Кібэрпартызаны]]» [[Юльяна Шаметавец]]&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Аб'яднаньне палка Каліноўскага і Кібэрпартызан|спасылка=https://kalinouski.org/news-2022-12-06-2199|выдавец=Добраахвотніцкі полк імя Кастуся Каліноўскага|дата публікацыі=6 сьнежня 2022|дата доступу=10 сьнежня 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Полк Каліноўскага і «Кібэрпартызаны» заявілі пра аб’яднаньне|спасылка=https://www.svaboda.org/a/32164278.html|выдавец=[[Радыё Свабода]]|дата публікацыі=6 сьнежня 2022|дата доступу=10 сьнежня 2022}}&lt;/ref&gt;.

4 студзеня 2023 году сябры Руху «[[Вольная Беларусь (рух)|Вольная Беларусь]]» перадалі для дабраахвотніцкага палка імя Кастуся Каліноўскага баявы [[бесьпілётнік]] «[[Кажан Е 630]]» і [[лекі]]. Бесьпілётнік папярэдне набылі на ўкраінскім заводзе за сродкі, сабраныя за кошт ахвяраваньняў ад беларускай дыяспары ЗША і Польшчы&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Баявы дрон на ўзбраеньні палка Каліноўскага|спасылка=http://www.narodnaja-partyja.org/00--Naviny-c_hyphenminus-Galownac_ja--fr--pg/00--Naviny-c_hyphenminus-Galownac_ja--bk--an--01/baavydronuzonauzbraennipalkakalinouskaga|выдавец=[[Кансэрватыўна-хрысьціянская партыя БНФ]]|дата публікацыі=7 студзеня 2023|копія=http://www.bielarus.net/archives/2023/01/09/6139|дата копіі=9 студзеня 2023|дата доступу=12 студзеня 2023}}&lt;/ref&gt;. 26 студзеня каардынатар Руху «Вольная Беларусь» [[Зянон Пазьняк]] сустрэўся з байцамі палку Каліноўскага ў [[Кіеў|Кіеве]] (Украіна). Тамсама Пазьняк і сябра Сакратарыяту Руху [[Павал Вусаў]] сустрэліся з дэпутатамі [[Вярхоўная Рада Ўкраіны|Вярхоўнай Рады Ўкраіны]], што ўваходзілі ў міжфракцыйную групу «За дэмакратычную Беларусь»&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Зянон Пазьняк сустрэўся з Палком Каліноўскага і палітыкамі ў Кіеве|спасылка=https://www.youtube.com/watch?v=2rs6N3Qjka0|выдавец=[[Радыё Свабода]]|дата публікацыі=26 студзеня 2023|копія=https://www.svaboda.org/a/32245691.html|дата копіі=30 студзеня 2023|дата доступу=9 лютага 2023}}&lt;/ref&gt;. 30 студзеня Зянон Пазьняк прыехаў на фронт расейска-ўкраінскай вайны ў [[Бахмут]] (Данецкая вобласьць), дзе сустрэўся з шырэйшым колам ваяроў палка Каліноўскага&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Зянон Пазьняк прыехаў у Бахмут разам з ваярамі палка Каліноўскага|спасылка=https://novychas.online/palityka/zjanon-paznjak-pryehau-u-bahmut-razam-z-vajarami-p|выдавец=Партал «[[Новы час (газэта)|Новы час]]»|дата публікацыі=30 студзеня 2023|дата доступу=9 лютага 2023}}&lt;/ref&gt;. Яго суправаджалі Павал Вусаў і лекар [[Зьміцер Шчыгельскі]] ад «Кібэрпартызанаў». 4 лютага 2023 году Рух «Вольная Беларусь» паставіў на ўлік у Польшчы Фундацыю «Вольная Беларусь», каб працягваць збор ахвяраваньняў на падтрымку палку Каліноўскага&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=|загаловак=Нацыянальна-вызвольны рух «Вольная Беларусь» зарэгістраваў Фундацыю «Вольная Беларусь»|спасылка=http://www.bielarus.net/archives/2023/02/04/6160|выдавец=Партал «[[Беларуская Салідарнасьць]]»|дата публікацыі=4 лютага 2023|дата доступу=9 лютага 2023}}&lt;/ref&gt;.

25 верасьня 2023 году стала вядома, што Полк Каліноўскага стварае новы батальён Western. У яго склад ужо ўвайшлі афіцэры краін [[НАТО]] і прафэсійныя іншаземцы з баявым досьведам&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.racyja.com/sumezhzha/polk-kalinouskaga-stvarae-novy-batal/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926201932/https://www.racyja.com/sumezhzha/polk-kalinouskaga-stvarae-novy-batal/|archivedate=2023-09-26|title=Полк Каліноўскага стварае новы батальён Western|work=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У верасьні 2024 году [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь]] прызнаў Полк Каліноўскага тэрарыстычнай арганізацыяй&lt;ref&gt;{{Cite web|language=uk|url=https://hromadske.ua/svit/231846-u-bilorusi-polk-kalynovskoho-iakyy-voiuye-za-ukrayinu-vyznaly-terorystychnoiu-orhanizatsiyeiu|title=У Білорусі полк Калиновського, який воює за Україну, визнали «терористичною організацією»|work=[[Hromadske.TV]]|author=Анетт Абрамова}}&lt;/ref&gt;.

У 2025 годзе пецярых удзельнікаў Палка Каліноўскага беларускія ўлады завочна прыгаварылі да працяглых турэмных тэрмінаў і буйных штрафаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://reform.news/ot-12-do-20-let-v-belarusi-zaochno-vynesli-prigovory-dobrovolcam-polka-kalinovskogo|title=От 12 до 20 лет — в Беларуси заочно вынесли приговоры добровольцам полка Калиновского|work={{Артыкул у іншым разьдзеле|Reform.news||be}}|language=ru}}&lt;/ref&gt;. У 2026 годзе падобныя завочныя прысуды вынесьлі яшчэ пецярым байцам палка, у тым ліку [[Павал Шурмей|Паўлу Шурмею]], [[Дзяніс Прохараў|Дзянісу Прохараву]] ды [[Вадзім Кабанчук|Вадзіму Кабанчуку]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://reform.news/pjaterym-kalinovcam-vynesli-prigorovory-ot-12-do-25-let-kolonii |title=Пятерым калиновцам вынесли пригороворы от 12 до 25 лет колонии |work={{Артыкул у іншым разьдзеле|Reform.news||be}} |language=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Структура ==
На момант ліпеня 2022-га году падрозьдзел складаўся з [[Батальён|батальёнаў]] «Волат» і [[Батальён «Тэрор»|«Тэрор»]], якія знаходзіліся пад кіраўніцтвам камандзіра [[Полк|палка]]. У дачыненьні намесьніка камандзіра палка былі выведвальная дывэрсійная рота, інжынэрны [[Узвод|ўзвод]], група [[Бесьпілётнік|БПЛА]], мэдыцынская і камэнданцкая служба, сувязь і выведка палка, інструктары і вучэбная [[рота]]. Начальнік штаба палка адказваў за мабілізацыйны цэнтар, службу бясьпекі, кадравую службу і міжнародную сувязь. Намесьнік камандзіра палка па тылавой частцы ў сваю чаргу быў адказаны за арсэнал, харчовы і рэчавы склады, фінансавую службу, службу зьнешніх сувязяў, у яго дачыненьні знаходзіліся ўзвод тэхнічнага забесьпячэньня і валанцёры. У стадыі фармаваньня знаходзіўся новы баявы падрозьдзел — батальён «Літвін»&lt;ref&gt;[https://m.youtube.com/watch?v=WVGBv3HTpDo&amp;pp=iggCQAE%3D Навіны тыдня: навіны з фронту, структура Палка Каліноўскага | Новости Полка Калиновского] | YouTube&lt;/ref&gt;.

У жніўні 2022-га году стала вядома, што батальён «Тэрор» выйшаў са складу Палка Каліноўскага, у будычыню ён стане асноваю новага беларускага падрозьдзела — [[Беларускі добраахвотніцкі корпус|Беларускага Дабраахвотніцкага Корпуса]]. У сьнежні таго ж году да палка прыядналася хакерская група [[Кібэрпартызаны|«Кібэрпартызаны»]].

К сьнежню 2023-га году структура палка выглядала падобным чынам&lt;ref&gt;[https://m.youtube.com/watch?v=ZS4BuJzM0xI&amp;pp=iggCQAE%3D Як стаць байцом Палка Каліноўскага?] | YouTube&lt;/ref&gt;:

'''Баявыя падразьдзяленьні''':

* Батальён «Волат»

* Батальён «Літвін»

* Батальён «Western» (ён жа батальён «Касьцюшка»)

* Мэханізаваная рота

* Мэдыцынская рота

* Падразьдзяленьне БПЛА імя [[Мікіта Крыўцоў|Мікіты Крыўцова]]

* Іншыя падразьдзяленьні

'''Тылавыя і грамадзянскія службы''': 

* Мабілізацыйны цэнтар 

* Вучэбны цэнтар 

* Кадравая служба  

* Служба ваярскай дапамогі Каліноўскага 

* Прэс-служба 

* Гарнізонная служба 

* Узвод матэрыяльнага забесьпячэньня 

* Узвод тэхнічнга забесьпячэньня

* Іншыя структуры

== Прысяга ==
25 сакавіка 2022 году ў [[Дзень Волі|Дзень Волі (Дзень Незалежнасьці Беларусі)]] беларускія добраахвотнікі батальёну імя Кастуся Каліноўскага прынялі прысягу — увайшлі ў склад Узброеных сілаў Украіны. Тэкст самой прысягі быў на [[Беларуская мова|беларускай мове]], з шматлікімі спасылкамі на [[Гісторыя Беларусі|гісторыю Беларусі]] і заканчваўся словамі [[Жыве Беларусь!|«Жыве Беларусь!»]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31771520.html|title=Батальён беларускіх добраахвотнікаў імя Каліноўскага ўвайшоў у склад Узброеных сіл Украіны|work=[[Радыё Свабода]]|date=26 сакавіка 2022}}&lt;/ref&gt;.

{{пачатак цытаты}}Беларусь, маці мая Радзіма. Клянуся вызваляць і бараніць цябе там дзе знаходжуся зараз і куды прывядзе мяне лёс твайго вызваленьня. Біцца да перамогі за тваю свабоду. Як біліся нашыя продкі з ардынскім прыгнётам маскавітаў [[Бітва пад Воршай|пад Воршай]], [[Аблога Смаленску (1609—1611)|Смаленскам]], [[Бітва пад Палонкай|Палонкай]]. Бязьлітасна гнаць бязродных апрычнікаў зь зямель тваіх. Як гналі ваяры [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і беларускай [[Шляхта|шляхты]], касінеры [[Тадэвуш Касьцюшка|Касьцюшкі]] і паўстанцы [[Кастусь Каліноўскі|Каліноўскага]], [[Узброеныя сілы Беларускай Народнай Рэспублікі|жаўнеры Народнай Рэспублікі]] і [[Чорны кот (арганізацыя)|партызаны Супраціву]]. Бараніць кроў тваёй нацыі, моц тваёй зямлі і Боскі дух твайго існаваньня. У шэрагах вольных братоў і ў палоне. На Айчыне і ў выгнаньні. І ў баі і ў падпольлі. Няхай рукі мае сьціскаюць зброю, пакуль шыбеніцы ня скончаць сьціскаць шыі сыноў Тваіх. Няхай лязгат майго затвору не сьціхае, пакуль чутны лязгат кратаў за сьпінамі герояў тваіх. Няхай хопіць мне жыцьця, каб адпомсьціць за ўсіх закатаваных, згвалтаваных і забітых дзяцей Тваіх. Да астатняга пляску рэк Тваіх у маіх вачах. Пакуль будзе чутны тупат «[[Пагоня|Пагоні]]» ў сэрцы маім. Жыць з табою, памерці за цябе, і адрадзіць веліч тваю. Жыве Беларусь! Жыве вечна!{{канец цытаты}}

== Вядомыя ўдзельнікі ==
* [[Аляксей «Тур» (Скобля)|Аляксей Скобля]] — [[Герой Украіны]] (2022)
* [[Дзяніс Урбановіч]] — беларускі грамадзкі дзяяч, старшыня [[Малады Фронт|Маладога Фронту]] (на дадзены момант ваюе ў [[Беларускі добраахвотніцкі корпус|БДК]])
* [[Павал Шурмей]] — беларускі вясьляр
* [[Яўген Міхасюк]] — беларускі грамадзкі дзяяч, экс-старшыня Рады [[Задзіночаньне беларускіх студэнтаў|Задзіночаньня беларускіх студэнтаў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=285591|title=«Украінцы жартуюць: не хвалюйцеся, зараз вызвалім сябе, пойдзем ратаваць вас». Пагутарылі з беларусам, які запісаўся ў тэрытарыяльную абарону Украіны|work=[[Наша Ніва]]|date=1 сакавіка 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[Сяргей Бяспалаў]] — беларускі блохер

== Страты ==
{{Глядзіце таксама|Сьпіс беларусаў, якія загінулі за Ўкраіну}} 
=== Загінулыя ваяры ===

* [[Ільля Хрэнаў|Ільля «Літвін» Хрэнаў]] — баец беларускай роты тэрабароны пры [[12-ая брыгада НГУ «Азоў»|палку «Азоў»]],  памёр 3-га сакавіка ў баі пад [[Буча|Бучай]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ru.belsat.eu/91743988/belarusy-pogibli-za-ukrainu In memoriam. Беларусы, погибшие за Украину] | Belsat&lt;/ref&gt;.

* [[Аляксей Скобля|Аляксей «Тур» Скобля]] — камандзір групы батальёна імя Кастуся Каліноўскага, загінуў 13-га сакавіка 2022-га году пад [[Кіеў|Кіевам]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;.

* Зьміцер «Тэрор» Апанасовіч — баец батальёна імя Кастуся Каліноўскага, загінуў 26-га сакавіка 2022-га году каля места [[Ірпень (горад)|Ірпень]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31771977.html|title=Загінуў баец батальёна Кастуся Каліноўскага|work=[[Радыё Свабода]]|date=26 сакавіка 2022}}&lt;/ref&gt;.

* Павал «Волат» Суслаў — камандзір роты батальёна імя Кастуся Каліноўскага, загінуў 16 траўня 2022 году пад час апэрацыі па вызваленьню ўкраінскай вёскі&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31852459.html|title=На вайне ва Ўкраіне загінуў Павал «Волат» — камандзір атраду, шосты беларускі баец з пачатку паўнамаштабнага ўварваньня Расеі|work=[[Радыё Свабода]]|date=16 траўня 2022}}&lt;/ref&gt;.

* Іван «Брэст» Марчук — камандзір батальёна «Волат» палка імені Кастуся Каліноўскага, загінуў 26-га чэрвеня 2022-га году ў баях пад [[Лісічанск]]ам&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;.

* Васіль «Сябро» Парфянкоў — баец батальёна «Волат», загінуў 26-га чэрвеня 2022-га году ў баях пад Лісічанскам&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;.

* Васіль «Атам» Грудовік — баец батальёна «Волат», загінуў 26-га чэрвеня 2022-га году ў баях пад Лісічанскам&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;.

* Вадзім «Папік» Шатроў — баец батальёна «Волат», загінуў 26-га чэрвеня 2022-га году ў баях пад Лісічанскам&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;.

* [[Міраслаў Лазоўскі|Міраслаў «Мыш» Лазоўскі]] — адзін з заснавальнікаў «Белага Легіёна», баец батальёна «Волат», загінуў 16-га траўня 2023-га году ў баях пад [[Бахмут|Бахмутам]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;.

* Аляксандр «Лыч» Серада — баец палка Каліноўскага, загінуў у сакавіку 2025-га году ў баях на поўдні Ўкраіны&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;.

* Васіль «Дзір» Рапіцкі — баец батальёна «Волат», загінуў 4 сакавіка 2026-га году пад час выкананьня баевой задачы&lt;ref&gt;[https://racyja.com/by/hramadstva/va-ukraine-zahinuu-jasce-adzin-belaruski-dabraachvotnik/ Ва Украіне загінуў яшчэ адзін беларускі дабраахвотнік] | [[Беларускае Радыё Рацыя]]&lt;/ref&gt;.

А таксама 18 загінулых вайскоўцаў, імёны якіх не раскрываюць па розным прычынам&lt;ref&gt;[https://reform.news/323557-eshhe-odin-belarusskij-dobrovolec-pogib-v-ukraine/amp Еще один беларусский доброволец погиб в Украине] | Reform.news&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://nashaniva.com/ru/300439 Погиб еще один боец Полка Калиновского] | Наша Ніва&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://amp.euroradio.fm/polk-kalinouskaga-razvitausya-baycom-yaki-zaginuu-7-listapada Полк Каліноўскага развітаўся байцом, які загінуў 7 лістапада] | Эўрарадыё&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://amp.euroradio.fm/polk-kalinouskaga-raskazau-padrabyaznasci-yak-zaginuu-ikh-baec Полк Каліноўскага расказаў падрабязнасці, як загінулі іх байцы] | Эўрарадыё&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/polk-kalinouskaga-pavedamlyae-pra-gibel-chatyrokh-baycou Полк Каліноўскага паведамляе пра гібель чатырох байцоў] | Эўрарадыё&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.polskieradio.pl/397/9770/artykul/3361318,%D0%B2-%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8-%D0%B4%D0%B2%D0%BE%D0%B5-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%B5%D0%B2-%D0%B8%D0%B7-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%B0-%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%81%D1%8F-%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE В Украине погибли двое белорусских добровольцев из полка имени Кастуся Калиновского] | Polskie Radio&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ru.belsat.eu/81083400/pogibli-dva-voina-polka-kalinovskogo Погибли два воина полка Калиновского] | Belsat&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://belsat.eu/91257634/va-ukraine-zaginuli-yashche-troe-kalinoutsau-pra-ihnuyu-smerts-ne-abvyashchali-god Ва Украіне загінулі яшчэ трое каліноўцаў – пра іхную смерць не абвяшчалі год] | Belsat&lt;/ref&gt;.

=== Палонныя ===
* Ян «Тромблі» Дзюрбейка — баец батальёна «Волат», патрапіў у палон 26-га чэрвеня 2022-га году ў баю пад Лісічанскам&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://mediazonaby.com/article/2022/07/06/degtev-dyurbeyko Клещ и Тромбли. Что известно о двух попавших в плен беларусах из полка Калиновского] | Медиазона Беларусь&lt;/ref&gt;.

* Сяргей «Клешч» Дзёгцеў — баец батальёна «Волат», патрапіў у палон 26-га чэрвеня 2022-га году ў баю пад Лісічанскам&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;.

=== Небаявыя страты ===
* Мікалай «МММ» Молакаў — інструктар палка Каліноўскага, памёр 10-га лістада 2023-га году на палігоне ад астаноўкі сэрца ва ўзросьце 71 год&lt;ref&gt;[https://kalinouski.org/news/mmm/ «Мікалай быў для нас вельмі важнай фігурай»] | kalinouski.org&lt;/ref&gt;.

== Памяць і ўшанаваньне ==
У сакавіку 2022 году [[Юры Стыльскі]] з гурту «[[Дай Дарогу!]]» напісаў песьню, прысьвечаную беларускім добраахвотнікам з батальёну імя Кастуся Каліноўскага, аўтар тэксту — каліновец Радзівон Батулін&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://euroradio.fm/yuryy-stylski-napisau-pesnyu-prysvechanuyu-belaruskim-dobraahvotnikam|title=Юрый Стыльскі напісаў песню, прысвечаную беларускім добраахвотнікам|work=[[Эўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=17 сакавіка 2022}}&lt;/ref&gt;.

28 красавіка 2022 году пастановай 16-й сэсіі мескай рады [[Хмяльніцкі|Хмяльніцкага]] вуліцу Пушкіна перайменавалі ў гонар палеглага ваяра батальёну імя Кастуся Каліноўскага Героя Ўкраіны Аляксея Скоблі&lt;ref&gt;Олена Кошарська, [https://vsim.ua/Podii/lanovu-gastello-ta-pushkina-na-chiyu-chest-pereymenuvali-vulitsi-hmeln-11608851.html Ланову, Гастелло та Пушкіна: на чию честь перейменували вулиці Хмельницького], vsim.ua, 23 траўня 2022 г.&lt;/ref&gt;.

У чэрвені 2022 году беларуская сьпявачка [[Маргарыта Ляўчук]] выпусьціла песьню «Прайду няўхільна цяжкі шлях», прысьвечаную ваярам-каліноўцам&lt;ref&gt;[https://charter97.org/be/news/2022/6/7/501611/ Маргарыта Ляўчук выпусціла кліп, прысвечаны героям нашага часу], [[Хартыя’97]], 7 чэрвеня 2022 г.&lt;/ref&gt;. У аснове песьні вершы Радзівона Батуліна, аўтар музыкі — Канстанцін Яськоў, рэжысэр кліпа — Арцём Лобач. 

У Цэнтры сучаснага мастацтва [[Запарожжа]], праспэкт Саборны — 151, з 7 жніўня да 9 верасьня 2026  году адбылася вайскова-дакумэнтальная фотавыстава «Доўгае падарожжа дадому», прысьвечаная чатырохгадоваму баявому шляху беларускіх добраахвотнікаў. У экспазыцыі – больш за 100 фатаздымкаў, большасьць зь якіх раней не выстаўлялася&lt;ref&gt;{{Артыкул| аўтар = | загаловак = «Доўгае падарожжа дадому»: у Запарожжы адкрылася фотавыстава пра баявы шлях Палка Каліноўскага. | спасылка  = https://d16qdjybyala21.cloudfront.net/kultura/douhae-padarozza-dadomu-u-zaparozzy-adkrylasja | мова  = | выданьне  =[[Новы час (газэта)|Новы час]] | тып = газэта | год  = 12 жніўня 2026| том   = | нумар  = | старонкі  =  | issn  = | архіўная спасылка = | недасяжны}}&lt;/ref&gt;.

Шэраг байцоў Палка Каліноўскага маюць узнагароды ад [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]:
* [[Міраслаў Лазоўскі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.radabnr.org/%d0%bc%d1%96%d1%80%d0%b0%d1%81%d0%bb%d0%b0%d1%9e-%d0%bb%d0%b0%d0%b7%d0%be%d1%9e%d1%81%d0%ba%d1%96/|title=Міраслаў Лазоўскі|work=[[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]]|date=27 траўня 2023}}&lt;/ref&gt;, Настасься Махамет, [[Дзяніс Урбановіч]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32310817.html|title=«Зноў зьбіраюся на фронт». Вялікая размова зь Дзянісам Урбановічам|work=[[Радыё Свабода]]|date=11 сакавіка 2023}}&lt;/ref&gt; і [[Павал Шурмей]]&lt;ref name=radabnr&gt;{{cite web|url=https://www.radabnr.org/military-virtue-medal/|title=Мэдаль БНР за баявыя заслугі|work=[[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]]|date=13.03.2023}}&lt;/ref&gt; і яшчэ больш як 20 байцоў узнагароджаныя [[Мэдаль за баявыя заслугі|Мэдалём БНР за баявыя заслугі]]. 
* [[Аляксей Скобля]], Іван Марчук, Васіль Парфянкоў, Васіль Грудовік, Зьміцер Апанасовіч, Вадзім Шатроў пасьмяротна ўзнагароджаныя [[Ордэн_Пагоні#Мэдаль_Ордэну_Пагоні|Мэдалём Ордэну Пагоні]]. 
* [[Міраслаў Лазоўскі]] таксама пасьмяротна ўганараваны тытулам кавалера [[Ордэн Жалезнага рыцара|Ордэну Жалезнага рыцара]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32474935.html|title=Рада БНР пасьмяротна ўзнагародзіла Міраслава Лазоўскага ордэнам Жалезнага рыцара|work=[[Радыё Свабода]]|date=25.06.2023}}&lt;/ref&gt;.
* [[Дзяніс Прохараў]] і [[Вадзім Кабанчук]] узнанароджаныя [[Ордэн_Пагоні#Мэдаль_Ордэну_Пагоні|Мэдалём Ордэну Пагоні]] 24 сакавіка 2024 году&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32876247.html|title=Рада БНР узнагародзіла журналістку Свабоды Алену Радкевіч і іншых дзеячоў за заслугі перад беларускім народам|work=[[Радыё Свабода]]|date=24.03.2024}}&lt;/ref&gt;.

== Глядзіце таксама ==
* [[Беларускі добраахвотніцкі корпус|Беларускі Дабраахвотніцкі Корпус]]
* [[1-ая асобная дэсантна-штурмавая рота]]
* [[Тур (падразьдзяленьне)]]
* [[1514 (падразьдзяленьне)]]
* [[Расейская акупацыя Беларусі]]
* [[Беларусь ва ўварваньні Расеі ва Ўкраіну (2022)]]

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{слупок-пачатак-малы}}
{{слупок-2}} 
* {{Навіна|аўтар=|загаловак=Кантакты|спасылка=https://kalinouski.org/contacts/|выдавец=Добраахвотніцкі полк імя Кастуся Каліноўскага|дата публікацыі=2022|дата доступу=10 сьнежня 2022}}
** [https://web.archive.org/web/20221210134129/https://kalinouski.org/news/ Навіны]
* [https://t.me/KalinouskiPolk Połk Kalinoŭskaha / Полк Каліноўскага], [[Telegram]]
* {{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31761000.html|title=«Ёсьць шанец адсекчы расейскай імпэрыі галаву»: беларус тлумачыць, чаму ваюе на баку Кіева|work=[[Радыё Свабода]]|date=19 сакавіка 2022 году}}
* {{cite web|author=[[Дзьмітры Гурневіч]]|url=https://www.svaboda.org/a/31763738.html|title=«Гэта будзе армія, якая пазьней вызваліць Беларусь». Былы беларускі АМАПавец стаў добраахвотнікам ва Ўкраіне|work=[[Радыё Свабода]]|date=22 сакавіка 2022 году}}
{{слупок-2}}
* Valerie Hopkins, [https://www.nytimes.com/2022/03/24/world/europe/ukraine-belarus-russia-exiles.html Belarusian Exiles in Ukraine Join the Fight Against a Common Foe: Russia], [[The New York Times]], 24 сакавіка 2022 году
* {{cite web|url=https://nashaniva.com/287946|title=«Як вызвалім Украіну, пойдзем вызваляць Мінск». Wall Street Journal апублікаваў вялікі артыкул пра добраахвотнікаў ва Украіне|work=[[Наша Ніва]]|date=8 красавіка 2022}}
* {{cite web|url=https://www.voanews.com/a/how-belarusian-fighters-in-ukraine-evolved-into-prominent-force-against-russian-invasion/6512220.html|title=How Belarusian Fighters in Ukraine Evolved Into Prominent Force Against Russian Invasion|work=[[Голас Амэрыкі]]|language=en|date=2 красавіка 2022 году}}
* {{Спасылка | аўтар =  | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 05 чэрвеня 2026 | url = https://www.svaboda.org/a/33773147.html | копія = | дата копіі = | загаловак = «Клянуся вызваляць і бараніць». Заснавальнікі палку Каліноўскага ўпершыню расказалі, як ствараўся падразьдзел | фармат = | назва праекту = Беларусы на вайне | выдавец = [[Радыё Свабода]] | дата доступу = | accessyear =  | мова = | камэнтар = }}
{{слупок-канец}}

[[Катэгорыя:Полк імя Кастуся Каліноўскага| ]]
[[Катэгорыя:Расейска-ўкраінская вайна]]
[[Катэгорыя:Зьявіліся ў 2022 годзе]]</text>
      <sha1>0ss1sni5gke04wp1e7wrzwq52jjiov2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мікола Мішчанчук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>257947</id>
    <revision>
      <id>2699998</id>
      <parentid>2668392</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:22:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38161" sha1="sso3nv12hrmvxa7o2eld2m56ewixala" xml:space="preserve">{{Навуковец
|Імя = Мікола Мішчанчук
|Арыгінал імя = Мікалай Іванавіч Мішчанчук
|Фота   = 
|Шырыня = 
|Подпіс = 
|Навуковая сфэра = [[літаратуразнаўства]]
|Месца працы = [[Беларускі дзяржаўны пэдагагічны ўнівэрсытэт імя Максіма Танка]]
[[Берасьцейскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя А. С. Пушкіна]] 
|Альма-матэр = [[Беларускі дзяржаўны пэдагагічны ўнівэрсытэт імя Максіма Танка]]
|Навуковы кіраўнік = 
|Знакамітыя вучні = 
|Вядомы як = аўтар манаграфіі «Клясыка ― сучаснасьць ― пэрспэктывы: пра літаратурны працэс XX стагоддзя» (2009)
|Узнагароды і прэміі = 
|Сайт = 
}}
'''Мікола Мішчанчук''' (26 кастрычніка 1939, [[пасёлак]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Майскі (Амурская вобласьць)|Майскі|ru|Майский (Амурская область)}} [[Мазанаўскі раён|Мазанаўскага раёну]] [[Амурская вобласьць|Амурскай вобласьці]] [[Расея|Расеі]] — 12 кастрычніка 2012, [[Берасьце]])&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар= |імя = |прозьвішча=|спасылка на аўтара = |аўтар 2 =|аўтар 3= |загаловак=Памёр Мікалай Іванавіч Мішчанчук|спасылка=https://lit-bel.org/news/Pamior-Mkalay-vanavch-Mshchanchuk-3185/ |выдавец= Сайт грамадзкага аб'яднаньня «[[Саюз беларускіх пісьменьнікаў]]»|мова = |дата публікацыі= 12 кастрычніка 2012 |копія = |дата копіі = |дата доступу=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул| аўтар =[[Алесь Марціновіч]]. | загаловак = Туга, якую не выказаць словамі. | спасылка  = https://zviazda.by/sites/default/files/lim41-2012.pdf | мова  = | выданьне  =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = штотыднёвая літаратурная і грамадзка-палітычная дзяржаўная газэта | год  = 2012, 12 кастрычніка | том   = | нумар  = 41 (4687) | старонкі  = 5 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул| аўтар = Прэсавая служба СБП. | загаловак = Вечная памяць. | спасылка  = https://novychas.online/pdf/litbiel_2012_10.pdf | мова  = | выданьне  = Літаратурная Беларусь | тып = Культурна-асветніцкі праект Грамадскага аб’яднання «[[Саюз беларускіх пісьменьнікаў]]» і «[[Новы час (газэта)|Новага часу]]» | год  = 2012, кастрычнік | том   = | нумар  = 10 (74) | старонкі  = 2}}&lt;/ref&gt; — [[Пэдагогіка|пэдагог]], [[літаратуразнавец]], [[літаратурны крытык]], [[паэт]], [[перакладчык]], доктар філялягічных навук (1994), сябар [[Саюз беларускіх пісьменьнікаў|Саюзу беларускіх пісьменнікаў]] (1995).
 

== Жыцьцяпіс ==
Мікола Мішчанчук нарадзіўся ў пасёлку (капальня да 1939 году) Майскі разьмешчаным на беразе ракі Нора левага прытоку [[Зея|Зеі]] у сям’і высланых беларускіх сялян. Дзіцячыя гады прайшлі на чыгуначнай станцыі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Юхта (Амурская вобласьць)|Юхта|ru|Юхта (Амурская область))}}, дзе Мікола скончыў сем клясаў.&lt;ref&gt;{{Артыкул| аўтар = Міхаіл Стралец. | загаловак = «Трывожуся за белы свет». Пяць эпох лёсу Мікалая Мішчанчука. | спасылка  = https://zviazda.by/sites/default/files/43-2019.pdf | мова  = | выданьне  =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = штотыднёвая літаратурная і грамадзка-палітычная дзяржаўная газэта | год  = 2019, 1 лістапада | том   = | нумар  = 43 (5049) | старонкі  = 5 }}&lt;/ref&gt;

На радзіму бацькоў сям’я пераехала ў 1954 годзе ў вёску [[Чырвоны Бераг (Пухавіцкі раён)|Чырвоны Бераг]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёну]]. Вучыўся ў [[Суцін]]скай сярэдняй школе, якую скончыў у 1957 годзе з залатым мэдалём. У 1957 годзе паступіў на філялягічны факультэт [[Беларускі дзяржаўны пэдагагічны ўнівэрсытэт імя Максіма Танка|Менскага дзяржаўнага пэдагагічнага інстытута]], які скончыў у 1962 годзе з дыплёмам выдатніка. Некаторы час працаваў настаўнікам у школе-інтэрнаце места [[Узда]]. Вучыўся ў асьпірантуры (1964—1967). Працаваў у [[Беларускі дзяржаўны пэдагагічны ўнівэрсытэт імя Максіма Танка|Мінскім дзяржаўным пэдагагічным інстытуце]]: выкладчык, дацэнт, намесьнік дэкана (1972—1982), з 1989 г. загадчык катэдры беларускай літаратуры.
У 1969 годзе абараніў кандыдацкую дысэртацыю на тэму «Лірыка Яўгена Абрамавіча Баратынскага: папярэднікі й нашчадкі».&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар =Н. И. Мищенчук.|частка = |загаловак = Лирика Е. А. Баратынского. Предшественники и наследники: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата филологических наук. Специальность Литературоведение |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = |год = 1969 |том = |старонкі = |старонак = 20 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}&lt;/ref&gt;
З канца 1970-х да сярэдзіны 1980-х гг. кіраваў сэкцыяй беларускай літаратуры пры Навуковым савеце Міністэрства народнай адукацыі БССР. Пасьля абароны дысэртацыі «Жанрава-стылявыя асаблівасьці сучаснай беларускай паэзіі» (1994) атрымаў вучоную ступень доктара філялягічных навук.&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар =Мішчанчук, Мікалай.|частка = |загаловак = Жанрава-стылявыя асаблівасці сучаснай беларускай паэзіі. Дысэртацыя доктара філалагічных навук |арыгінал = |спасылка = |адказны = Акадэемія навук Беларусі, Інстытут літаратуры ім. Янкі Купалы |выданьне =|месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =Беларускі дзяржаўны пэдагагічны ўнівэрсытэт |год = 1994 |том = |старонкі = |старонак = 390 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}&lt;/ref&gt;
З 1996 году працаваў у [[Берасьцейскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя А. С. Пушкіна|Берасьцейскім дзяржаўным унівэрсытэце]], дзе з 2004 году загадваў катэдрай беларускага літаратуразнаўства. Абраны сябрам-карэспандэнтам Беларускай акадэміі адукацыі ў 1998 годзе.

== Творчасьць ==
Мікола Мішчанчук зрабіў каштоўныя для беларускага літаратуразнаўства высновы аб нацыянальным беларускім мадэрнізму й яго розных плынях у літаратуры 20 — 30-х гадоў, па запаўненьні белых плям гісторыі нацыянальнай літаратуры.&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар =М. І. Мішчанчук.|частка = |загаловак = Беларуская савецкая паэзія 20-х гадоў : вучэбны дапаможнік для філалагічных факультэтаў педагагічных інстытутаў |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Вышэйшая школа (выдавецтва)|Вышэйшая школа]] |год = 1988 |том = |старонкі = |старонак = 189|сэрыя = |isbn = 5-339-00059-1 |наклад = 2650}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар =М. І. Мішчанчук.|частка = |загаловак = Чатыры партрэты беларускіх паэтаў-эмігрантаў: вучэбна-метадычны дапаможнік. (Натальля Арсеньнева, Ларыса Геніюш, Алесь Салавей, Масей Сяднёў) |арыгінал = |спасылка = |адказны =  |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларускі дзяржаўны пэдагагічны ўнівэрсытэт імя Максіма Танка|МДПІ]] |год = 1993 |том = |старонкі = |старонак = 89 |сэрыя = |isbn =5-7830-0352-2 |наклад =100 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар =М. І. Мішчанчук.|частка = |загаловак = Як жыць ― дык жыць для Беларусі... : вучэбны дапаможнік па беларускай літаратуры для вучняў старэйшых класаў агульнаадукацыйнай школы |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Народная асвета (выдавецтва)|Народная асьвета]] |год = 1996 |том = |старонкі = |старонак = 332 |сэрыя = |isbn = 985-03-0204-6 |наклад = 680000}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар =М. І. Мішчанчук.|частка = |загаловак = Літаратура беларускага замежжа: вучэбны дапаможнік |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларускі дзяржаўны пэдагагічны ўнівэрсытэт імя Максіма Танка|БДПУ]]|год = 1996 |том = |старонкі = |старонак = 169 |сэрыя = |isbn = 985-6087-13-9|наклад = 200}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар =М. І. Мішчанчук.|частка = |загаловак = Лiтаратура XX стагоддзя: спроба пераасэнсавання. Вучэбна-метадычны дапаможнік |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларускі дзяржаўны пэдагагічны ўнівэрсытэт імя Максіма Танка|БДПУ]] |год = 1996|том = |старонкі = |старонак = 168 |сэрыя = |isbn = 985-435-005-3 |наклад = 100}}&lt;/ref&gt;

Друкаваўся ў газэтах «[[Літаратура і мастацтва]]», «[[Настаўніцкая газэта]]», часопісе «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», іншых пэрыядычных, а таксама энцыкляпэдычных выданьнях, навуковых зборніках.
Займаўся вывучэньнем жыцьця й творчасьці пісьменьнікаў: ([[Алесь Дудар]], [[Міхась Чарот]], [[Аркадзь Моркаўка]], [[Таісія Бондар]]). Аўтар і суаўтар шматлікіх падручнікаў і дапаможнікаў для школ і ВНУ.

Мікола Мішчанчук вядомы таксама як паэт. У 1962 г. у часопісе «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]» апублікаваны першы верш «Метал». Асобныя вершы друкаваліся ў «[[Настаўніцкая газэта|Настаўніцкай газэце]]», часопісе «[[Маладосьць (часопіс)|Маладосць]]». Ён аўтар зборнікаў паэзіі «Вернасьць» (1979), «Трывожуся за белы сьвет» (1984), «Струна надзеі» (2009).

Мікола Мішчанчук вядомы як перакладчык. Яму належаць пераклады зь [[Яўген Баратынскі|Яўгена Баратынскага]], [[Іван Бунін|Івана Буніна]], [[Уладзіслаў Хадасевіч|Уладзіслава Хадасевіча]], [[Зінаіда Гіпіус|Зінаіды Гіпіус]], [[Івана Савін]]а, [[Георгі Адамовіч|Георгія Адамовіча]], [[Арнольд Шпалянскі|Арнольда Шпалянскага]] і інш.&lt;ref&gt;{{Артыкул| аўтар = Борсук Н.М. | загаловак  = Руская паэтычная спадчына ў перакладах М. Мішчанчука. | арыгінал = | спасылка  =https://rep.bstu.by/bitstream/handle/data/6428/128-130.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне =Весьнік  Берасьцейскага дзяржаўнага тэхнічнага ўнівэрсітэта| тып =гуманітарныя навукі | месца =[[Берасьце|Брэст]]| выдавецтва = [[Берасьцейскі дзяржаўны тэхнічны ўнівэрсытэт]] | год = 2010 | выпуск = | том = | нумар  = 6 | старонкі  = 128—130| isbn  = | issn  =1818-1112 }}&lt;/ref&gt; 

== Сям’я ==
* Дачка Ірына Гоўзіч ({{Н}}1975) — кандыдат філялягічных навук (2004), загадчык катэдры беларускай літаратуры й культуры ў [[Беларускі дзяржаўны пэдагагічны ўнівэрсытэт імя Максіма Танка|Менскім дзяржаўным пэдагагічным унівэрсытэце]].&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар = Мішчанчук, Ірына Мікалаеўна.|частка = |загаловак = Жанрава-стылявая спецыфіка творчасці Анатоля Вярцінскага і Янкі Сіпакова: дысэртацыя кандыдата філалялягічных навук |арыгінал = |спасылка = |адказны =[Беларускі дзяржаўны пэдагагічны ўнівэрсытэт імя Максіма Танка |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = |год = 2003 |том = |старонкі = |старонак = 120 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар = Гоўзіч, Ірына Мікалаеўна.|частка = |загаловак = Жанрава-стылявая спецыфіка творчасці Анатоля Вярцінскага і Янкі Сіпакова: Аўтарэферат дысэртацыі на атрыманьне вучонай ступупені кандыдыты філялягічных навук. Абаронена 21.01.2004; Зацьверджана 31.03.04 |арыгінал = |спасылка = |адказны =Нацыянальная акадэмія навук Беларусі; Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = |год = 2003 |том = |старонкі = |старонак = 23 |сэрыя = |isbn = |наклад = 100}}&lt;/ref&gt;

== Творы ==
* {{Кніга|аўтар = Мікола Мішчанчук. |частка = |загаловак = Вернасць: вершы і паэма |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1979 |том = |старонкі = |старонак = 78 |сэрыя = Першая кніга паэта |isbn = |наклад = }}
* {{Кніга|аўтар = Мікола Мішчанчук. |частка = |загаловак = Трывожуся за белы свет: вершы |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1984 |том = |старонкі = |старонак = 39 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}
* {{Кніга|аўтар = Мікола Мішчанчук.|частка = |загаловак = Струна надзеі: вершы, паэмы, пераклады |арыгінал = |спасылка = |адказны = прадмова [[Мікола Сянкевіч|Мікола Сянкевіча]] |выданьне = |месца =[[Берасьце|Брэст]]|выдавецтва = Альтернатыва |год = 2009 |том = |старонкі = |старонак = 147 |сэрыя = |isbn =978-985-521-023-9 |наклад =200 }}
* {{Артыкул| аўтар = Мікола Мішчанчук. | загаловак = Пераклады з польскай мовы.| спасылка  = https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=13339 | мова  = | выданьне  =[[Жырандоля (альманах)|Жырандоля]] | тып = літаратурны альманах | год  = 2009| том   = | нумар  = 2 | старонкі  = 51—54 }}
* {{Артыкул| аўтар = Мікола Мішчанчук. | загаловак = Праз гады: штрыхі да партрэта «застойнага» часу; Мая цаліна. (Апавяданьні)| спасылка  = https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=21233 | мова  = | выданьне  =[[Жырандоля (альманах)|Жырандоля]] | тып = літаратурны альманах | год  = 2010 | том   = | нумар  = 3 | старонкі  = 107—110 }}
* {{Артыкул| аўтар = Мікола Мішчанчук. | загаловак = Выпрабаваньне настаўніцтвам. | спасылка  = https://zviazda.by/sites/default/files/lim41-2012.pdf | мова  = | выданьне  =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = штотыднёвая літаратурная і грамадзка-палітычная дзяржаўная газэта | год  = 2012, 12 кастрычніка | том   = | нумар  = 41 (4687) | старонкі  = 5 }}

=== Манаграфіі ===
* {{Кніга|аўтар = М. І. Мішчанчук.  |частка = |загаловак = Ёсць у паэта свой аблог цалінны: жанрава-стылявая разнастайнасць сучаснай беларускай лірыкі |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэдактар [[Уладзімер Гніламёдаў|У. В. Гніламёдаў]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1992 |том = |старонкі = |старонак = 187 |сэрыя = |isbn =5-343-00436-9 |наклад = 3000}}
* {{Кніга|аўтар = М. І. Мішчанчук. |частка = |загаловак = Класіка ― сучаснасць ― перспектывы: пра літаратурны працэс XX стагоддзя: манаграфія |арыгінал = |спасылка = |адказны = навуковы рэдактар З. П. Мельнікава |выданьне = |месца =[[Берасьце|Брэст]]|выдавецтва =[[Берасьцейскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя А. С. Пушкіна|БрДУ]] |год = 2009 |том = |старонкі = |старонак = 188 |сэрыя = |isbn =978-985-473-434-7 |наклад = 100}}

=== Артыкулы ===
* {{Артыкул| аўтар = Мікола Мішчанчук. | загаловак = Мае песні — песні буры… (Міхась Чарот).| спасылка  = https://kamunikat.org/litaratura-i-mastatstva-organ-ministerstva-kultury-i-prawlennya-sayuza-pismennikaw-bssr-45-3351-1986 | мова  = | выданьне  =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год  = 7 лістапада 1986 | том   =  | нумар  = 45 (3351)| старонкі  = 7 | issn  = | архіўная спасылка = | недасяжны}}
* {{Артыкул| аўтар =М. І. Мішчанчук. | загаловак  = «Буры ў граніце»: Алесь Звонак у пачатку дарогі. | спасылка  = | мова = | аўтар выданьня = | выданьне  =Беларуская савецкая паэзія 20-х гадоў | тып =вучэбны дапаможнік для філалагічных факультэтаў педагагічных інстытутаў | месца  ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва  =[[Вышэйшая школа (выдавецтва)|Вышэйшая школа]]| год = 1988  | том  = | старонкі   = 162—172 | isbn  =5-339-00059-1 | issn  = }}
* {{Артыкул| аўтар =М. І. Мішчанчук. | загаловак  = Сувязь з часам і людзмі. Роздум над паэзіяй Аркадзя Куляшова. | спасылка  = https://library-mogilev.wixsite.com/kuleshov/critique-12| мова = | аўтар выданьня = М. І. Мішчанчук, І. С. Шпакоўскі | выданьне  =Беларуская лiтаратура XX ст.  | тып =вучэбны дапаможнік для філалагічных спецыяльнасцей вышэйшых навучальных устаноў | месца  ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва  =[[Вышэйшая школа (выдавецтва)|Вышэйшая школа]]| год = 2001  | том  = | старонкі   = 269—288 | isbn  =985-06-0125-6 | issn  = }}
* {{Артыкул| аўтар =Мішчанчук, Мікола. | загаловак = «Так цяжка шлях нам церабіць да Беларусі!»: Пра зборнік паэзіі Ніла Гілевіча «На высокім алтары». | спасылка  = | мова  = | выданьне  =[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]] | тып =штомесячны навукова-метадычны часопіс | год  = 1995 | том   = | нумар  = 9 (93) | старонкі  = }}
* {{Артыкул| аўтар =Мішчанчук, Мікола. | загаловак = Недапетая песня: Развагі пра творчасць Анатоля Сербантовіча. | спасылка  = | мова  = | выданьне  =[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]] | тып =штомесячны навукова-метадычны часопіс | год  = 1997 | том   = | нумар  = 6 (114) | старонкі  =— }}
* {{Артыкул| аўтар =Мікола Мішчанчук.| загаловак = Хто сплоціць доўг? Перачытваючы даследаванне Яна Чыквіна «Далёкія і блізкія». | спасылка  = https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=3605 | мова  = | выданьне  =[[Тэрмапілы (часопіс)|Тэрмапілы]] | тып =літаратурна-мастацкі і беларусазнаўчы часопіс | год  = 2000 | том   = | нумар  = 3 | старонкі  = 193—198 }}
* {{Артыкул| аўтар =Мікола Мішчанчук. | загаловак = Рэцэнзія. «Свой знак быцця...». Вячаслаў Рагойша. Полюс цяпла. Вершы. Кнігазбор, 2007.  | спасылка  = https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=6736| мова  = | выданьне  =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып = літаратурна-мастацкі і грамадска-палітычны часопіс | год  = 2008 | том   = | нумар  = 04 (942) | старонкі  = 169—171 }}
* {{Артыкул| аўтар =Мікола Мішчанчук.| загаловак = Чужы край праз прызму роднага: Пра паэзію Дзмітра Шатыловіча. | спасылка  = https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=9466 | мова  = | выданьне  =[[Тэрмапілы (часопіс)|Тэрмапілы]] | тып =літаратурна-мастацкі і беларусазнаўчы часопіс | год  = 2008 | том   = | нумар  = 12 | старонкі  = 286—293}}
* {{Артыкул| аўтар =Мікалай Мішчанчук.| загаловак  = «Сам!» як канцэпцыя жыцця і творчасці Ф.М. Янкоўскага; «Не спяшаюся прыдумляць…»: Стыль майго Настаўніка. | спасылка  =https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13845 | мова = | аўтар выданьня = | выданьне  =Каб жыло наша Слова | тып =зборнік навуковых артыкулаў да 90-годдзя з дня нараджэння Фёдара Янкоўскага | месца  =[[Берасьце|Брэст]]| выдавецтва  =[[Берасьцейскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя А. С. Пушкіна|БрДУ]] | год = 2009  | том  = | старонкі   = 23—25; 376—378| isbn  =978-985-521-102-1 | issn  = }}
* {{Артыкул| аўтар =Мікола Мішчанчук. | загаловак = «Сваёю сцежкаю ісці…»: Паэзія апаленых пялёстаў. | спасылка  = https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=19110| мова  = | выданьне  =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып = літаратурна-мастацкі і грамадска-палітычны часопіс | год  = 2010 | том   = | нумар  = 5 (967) | старонкі  = 128—137 }}
* {{Артыкул| аўтар =Мікола Мішчанчук.| загаловак = Стратэгічныя кірункі творчасці мастака слова: пра Янку Сіпакова. | спасылка  = https://kamunikat.org/?pubid=55275 | мова  = | выданьне  =[[Тэрмапілы (часопіс)|Тэрмапілы]] | тып =літаратурна-мастацкі і беларусазнаўчы часопіс | год  = 2012 | том   = | нумар  = 16 | старонкі  = 263—277 }}
* {{Артыкул| аўтар =Мікола Мішчанчук.| загаловак = Рэцэнзія. «Людзям на дабро». (Мікола Сянкевіч. Незваротны шлях. — Брэст: Альтэрнатыва, 2012. — 220 с.) | спасылка  = https://kamunikat.org/?pubid=21875 | мова  = | выданьне  =[[Новы час (газэта)|Літаратурная Беларусь]] | тып =культурна-асьветніцкі праэкт ГА «Саюз беларускіх пісьменэнікаў» і «Новага часу» | год  = 2012 | том   = | нумар  = 8 (72) | старонкі  = 22 }}
* {{Артыкул| аўтар =Мікола Мішчанчук.| загаловак = «Душа не ведае спакою, калі на свет раджае верш…». (Язэп Пушча)| спасылка  = https://zviazda.by/sites/default/files/lim20-2012.pdf | мова  = | выданьне  =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = штотыднёвая літаратурная і грамадзка-палітычная дзяржаўная газэта | год  = 2012, 18 мая | том   = | нумар  = 20 (4666) | старонкі  = 6 }}
* {{Артыкул| аўтар =Мікола Мішчанчук.| загаловак = Творчасць Таісы Бондар: лірыка, проза | спасылка  = https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=24378 | мова  = | выданьне  =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып = літаратурна-мастацкі і грамадска-палітычны часопіс | год  = 2013 | том   = | нумар  = 1 (999)| старонкі  = 164—175 }}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Максім Багдановіч: энцыклапедыя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі|Бел. Энцыкл.]] |год = 2011 |том = |старонкі = 346 |старонак = 608 |сэрыя = |isbn = 978-985-11-0584-3 |наклад = }}
* {{Артыкул| аўтар = Марына Весялуха. | загаловак = Памяці Вандроўнага Прафесара.| спасылка  = https://zviazda.by/sites/default/files/46-2014.pdf | мова  = | выданьне  =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = штотыднёвая літаратурная і грамадзка-палітычная дзяржаўная газэта | год  = 2014, 21 лістапада | том   = | нумар  = 46 (4795) | старонкі  = 9 }}
* {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Жыццё пражыць... : М. І. Мішчанчук — вучоны, настаўнік, творца |арыгінал = |спасылка = |адказны = укладальнік Л. В. Скібіцкая; пад агульнай рэдакцыяй З. П. Мельнікавай |выданьне = |месца =[[Берасьце|Брэст]]|выдавецтва = Альтернатива |год = 2010|том = |старонкі = |старонак = 239 |сэрыя = |isbn = 978-985-521-193-9 |наклад = 99}}
* {{Кніга|аўтар = [[Алесь Карлюкевіч]].|частка = |загаловак = Ігуменскі павет. (Артыкулы, нарысы, эсэ) |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 2020 |том = |старонкі = 150—153 |старонак = 198 |сэрыя = Падарожжа па родным краі |isbn = 978-985-01-1337-5. |наклад = 700 }}
* {{Артыкул| аўтар  = Макарэвіч, А. М. | загаловак  =  М. І. Мішчанчук як даследчык прыгожага пісьменства: некаторыя аспекты літаратуразнаўчай спадчыны. | спасылка  = https://libr.msu.by/handle/123456789/1103 | мова = | аўтар выданьня =  укладальнік Л. В. Скібіцкая; пад агульнай рэдакцыяй З. П. Мельнікавай  | выданьне  = Жыццё пражыць... : М. І. Мішчанчук — вучоны, настаўнік, творца| тып = | месца  =[[Берасьце|Брэст]]| выдавецтва  = Альтернатива | год = 2010  | том  = | старонкі   = 48—56| isbn  = 978-985-521-193-9 | issn  = }}
* {{Артыкул| аўтар  = Мельнікава, З. П. | загаловак  = Вучоны, настаўнік, творца: М. І. Мішчанчук. | спасылка  = | мова = | аўтар выданьня = пад агул. рэд. У.А. Сенькаўца| выданьне  = Актуальныя праблемы сучаснага літаратурнага працэсу| тып =зб. матэрыялаў рэсп. навуковай канф., 11 лістапада 2014 года | месца  =[[Берасьце|Брэст]]| выдавецтва  = [[Берасьцейскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя А. С. Пушкіна|БрДУ]] | год = 2015 | том  = | старонкі   = 180—187| isbn  = 978-985-555-423-4 | issn  = }}
* {{Артыкул| аўтар = Мельнікава, З. П. | загаловак = Калі згасне святло…| спасылка  = https://zviazda.by/sites/default/files/42-2014.pdf | мова  = | выданьне  =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = штотыднёвая літаратурная і грамадзка-палітычная дзяржаўная газэта | год  = 2014, 24 кастрычника | том   = | нумар  = 42 (4791) | старонкі  = 8 }}
* Мікола Мішчанчук. // {{Літаратура/БП|4}} — С. 326—328.
* Мікола Мішчанчук. // {{Літаратура/ЭКБ|5}} — С. 605.
* [[Янка Саламевіч|І. У. Саламевіч]]. Мікола Мішчанчук. // {{Літаратура/БелЭн|10}} — С. 493.
* {{Артыкул| аўтар = Міхаіл Стралец. | загаловак = «Трывожуся за белы свет». Пяць эпох лёсу Мікалая Мішчанчука. | спасылка  = https://zviazda.by/sites/default/files/43-2019.pdf | мова  = | выданьне  = [[ЛіМ]] | тып = газэта | год  = 2019, 1 лістапада | том   = | нумар  = № 43 (5049) | старонкі  = 5 }}
* {{Артыкул| аўтар = Мікола Сянкевіч.| загаловак = Боль і радасць паэта. Да 10-й гадавіны з дня смерці Міколы Мішчанчука. | спасылка  = https://kamunikat.org/litaraturnaya-belarus-kulturna-asvetnitski-prayekt-9-193-2022| мова  = | выданьне  = Літаратурная Беларусь | тып =Культурна-асветніцкі праект | год  =  2022| том   = | нумар  = 9 (193)| старонкі  = 11 | issn  = }}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [http://kb.brl.by/index.php/heritage/item/1735-26-kastrychnika-2019-g-80-gadou-z-dnya-naradzhennya-mikalaya-ivanavicha-mishchanchuka-1939-2012-litaraturaznautsa-krytyka-paeta/1735-26-kastrychnika-2019-g-80-gadou-z-dnya-naradzhennya-mikalaya-ivanavicha-mishchanchuka-1939-2012-litaraturaznautsa-krytyka-paeta 26 кастрычніка 2019 г. — 80 гадоў з дня нараджэння Мікалая Іванавіча Мішчанчука (1939—2012), літаратуразнаўца, крытыка, паэта.] Краязнаўства Берасьцейшчыны.
* [https://web.archive.org/web/20220725184348/https://bis.nlb.by/ru/documents/131654 Мішчанчук Мікалай Іванавіч.] Беларусь у асобах і падзеях.

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Мішчанчук, Мікалай Іванавіч}}
[[Катэгорыя:Беларускія пэдагогі]]
[[Катэгорыя:Беларускія паэты]]
[[Катэгорыя:Беларускія літаратары]]
[[Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі]]
[[Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага пэдагагічнага ўнівэрсытэту]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Берасьцейскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]]
[[Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў]]
[[Катэгорыя:Дактары філялягічных навук]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]]</text>
      <sha1>sso3nv12hrmvxa7o2eld2m56ewixala</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Люцыян Узембла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280192</id>
    <revision>
      <id>2699969</id>
      <parentid>2697396</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:29:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31070" sha1="sbx5ehy4cfsxtgrt4op5gsuhq09c34o" xml:space="preserve">{{Пісьменьнік
|Імя                 = Люцыян Узембла
|Арыгінал імя        = {{мова-pl|}} Łucjan Uziębło, {{мова-lt|}} Liucijonas Uzembla
|Партрэт             = Lucjan Uzieblo (111704667).jpg
|Памер               = 240пкс
|Апісаньне           = 
|Герб                = Sulima herb.svg
|Подпіс гербу        = [[Суліма (герб)|Герб «Суліма»]]
|Род                 = 
|Бацька              = Станіслаў Захары Ўзембла
|Маці                = Людвіка Гэрбурт-Гэйбовіч
|Дзеці               = 
|Жонка               = Марыя Пташыцкая
|Рэлігія             = [[рыма-каталік]]
|Імя пры нараджэньні = Lucjan Edward Uziębło
|Псэўданімы          = Сулімчык, Альгерд ({{мова-lt|Algirdas}})
|Грамадзянства       = 
|Род дзейнасьці      = публіцыст, дзеяч культуры, краязнаўца
|Гады актыўнасьці    = 
|Напрамак            = 
|Жанр                = 
|Дэбют               = 
|Значныя творы       = 
|Прэміі              = 
|Подпіс              = 
|ВікіКрыніца         = s:pl:Autor:Lucjan Uziębło
|Палічка             = 
|Сайт                = 
}}
'''Люцыян Эдвард Узембла''' ({{мова-pl|Łucjan Edward Uziębło}}, {{мова-lt|Liucijonas Edvardas Uzembla}}; 11 лютага 1864 [[Вільня]] — 12 сьнежня 1942, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Віленская калёнія||lt|Žemasis Pavilnys}}, цяпер [[Вільня]]) — публіцыст, культурны дзеяч, [[Краязнаўства|краязнаўца]]&lt;ref name=&quot;Sudarytoja Vida Girininkienė&quot;&gt;Sudarytoja Vida Girininkienė. Vilniaus Bernardinų kapinės 1810—2010. Vilnius: Aureus, 2010. ISBN 978-9953-34-278-6.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka&quot;&gt;Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka. Uziembła Lucjan. Provieniencijos. [https://web.archive.org/web/20240309172008/https://proveniencijos.lnb.lt/uziembla-lucjan/]&lt;/ref&gt;, рэдактар [[Кур’ер Літоўскі|Кур’ера Літоўскага]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Mieczysław Jackiewicz| загаловак= Wileński słownik biograficzny (wydanie drugie poszerzone)|месца=Bydgoszcz|выдавецтва= Zaklad Poligraficzny SPRINT Tomasz Toczkiewicz|год=2008|том=|старонкі=552|старонак=605|isbn= 978-83-87865-59-7|наклад=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://elibrary.mab.lt/discover?scope=%2F&amp;query=Kurier+Litewski&amp;submit=Vykdyti Kurier Litewski у бібліятэцы Ўрублеўскіх]&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Люцыян Узембла нарадзіўся 11 лютага 1864 году ў [[шляхта|шляхецкай сям’і]] Станіслава Ўземблы й Людвікі Гэрбурт-Гэйбовіч. Самавук. [[Летувіская мова|Літоўскую мову]] ведаў&lt;ref&gt;[http://www.magwil.lt/archiwum/archiwum/2011/mga10/pzd3.htm Nekropolia na skarpie Wilenki]&lt;/ref&gt;, але ў друку пісаў па-польску. У Люцыяна дома была велізарная бібліятэка. Удзельнічаў у выставах і культурным жыцьці Вільні. У прэсе ён звычайна падпісваўся псэўданімамі. Іх у яго было не адно. Часьцей за ўсё карыстаўся мянушкай «Сулімчык» ({{мова-pl|„Sulimczyk&quot;}}, {{мова-lt|„Sulimčik&quot;}}). Неаднаразова ўзнагароджваўся. Зьбіраў творы мастацтва, рукапісы&lt;ref name=&quot;Sudarytoja Vida Girininkienė&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Vilniaus Bernardinų kapinės&quot;&gt;Vilniaus Bernardinų kapinės rašytiniuose ir ikonografiniuose šaltiniuose. Parodos katalogas, 2010 m.&lt;/ref&gt;.

У 1907—1914 гады Люцыян Узембла быў галоўным захавальнікам фондаў Віленскага навукова-мастацкага музэя. Сябра [[Таварыства сяброў навукаў ў Вільні]]. З 1919 году — экспэрт факультэта прыгожых мастацтваў [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]], у 1921—1924 гг. — малодшы асыстэнт катэдры гісторыі культуры гуманітарнага факультэту&lt;ref name=&quot;Sudarytoja Vida Girininkienė&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Vilniaus Bernardinų kapinės&quot;/&gt;.

Апублікаваў у газэтах Варшавы й Вільні (найчасьцей у Літоўскім квартальніку&lt;ref&gt;[https://www.bcul.lib.uni.lodz.pl/dlibra/results?q=+Kwartalnik+Litewski.+Wydawnictwo+poświęcone+zabytkom+przeszłości%2C+dziejom%2C+krajoznawstwu+i+ludoznawstwu+Litwy%2C+Białorusi+i+Inflant&amp;action=SimpleSearchAction&amp;type=-6&amp;p=0 Kwartalnik Litewski]&lt;/ref&gt; й [[Кур’ер Літоўскі|Кур’еры Літоўскім]]) шмат артыкулаў на гістарычна-культурныя й гістарычна-літаратурныя тэмы, у тым ліку пра жыцьцё й творчасьць [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]]. Ліставаўся з [[Эліза Ажэшка|Элізай Ажэшкай]]&lt;ref&gt;Anita Magowska, [https://web.archive.org/web/20240318081231/http://www.actamedicorum.ump.edu.pl/upload/files/AMP%20R.7%202017%20z.1%20Magowska%20Dzia%C5%82alno%C5%9B%C4%87%20naukowa%20i%20o%C5%9Bwiatowa.pdf Działalność naukowa i oświatowa Polaków w Wilnie w latach 1899—1915 w świetle listów Elizy Orzeszkowej i Lucjana Uziębło do Władysława Zahorskiego], Acta Medicorum Polonorum — Nr 7/2017, Zeszyt 1.&lt;/ref&gt;. Быў суініцыятарам адбудовы помніка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Трохкрыжовая гара|Тром Крыжам|pl|Góra Trzykrzyska}}, якая была ў рэшце рэалізавана ў 1916 годзе. Быў адным зь ініцыятараў ушанаваньня памяці [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] ў 1897 у Вільні{{Заўвага|Cябрам юбілейнага камітэту быў таксама [[Францішак Багушэвіч]].}}, сябра камітэту па будаўніцтву помніку Адаму Міцкевічу ў Вільні&lt;ref&gt;Amelia Sarnowska, [https://litterahistorica.polonistyka.uj.edu.pl/documents/49400920/dbc24051-8243-4a79-bfd5-f483f91b1ecd Tułacze cienie przeszłości : o Leonie Borowskim i Lucjanie Uzięble], Littera/Historica, № 2, 2015, s. 47-67.&lt;/ref&gt;. Люцыян Узембла быў ініцыятарам і бібліятэкарам віленскага [[Таварыства аматараў старажытнасьці і этнаграфіі ў Вільні|Таварыства аматараў старажытнасьці й этнаграфіі]] ({{мова-pl|Towarzystwo miłośników starożytności i ludoznawstwa}}, {{мова-lt|Senovės ir etnografijos mylėtojų draugija}}) (1899—1906), вядомага таксама як археалягічны гурток{{Заўвага|[[Таварыства аматараў старажытнасьці і этнаграфіі ў Вільні|Таварыства аматараў старажытнасьці й этнаграфіі]], вядомае як археалягічны гурток. Яго сябры галоўнай сваёй мэтай паставілі збор народных рэліквій, культурных пажыткаў, а таксама іх абарону ад зьнішчэньня альбо вывазу зь Вільні. Памятаючы, які лёс напаткаў Віленскую археалягічную камісыю й музэй старажытнасьці, сваю арганізацыю не рэгістравалі й працавалі кансьпіратыўна. Рэгулярныя пасяджэньні праходзілі ў прыватных дамах сябраў. Праект стварэньня такой арганізацыі ўзьнік у 1898 годзе, а ініцыятарамі былі Люцыян Узембла (1864-1942), літаратар, калекцыянер і аматар старажытнасьці Вільні; [[Станіслаў Булгароўскі]] (1872-1935), адвакат і натарыюс, і [[Станіслаў Мураўскі]], горны інжынер. Кіраўніцтва было ўтворана ў маі 1899 г. Першым старшынёй стаў [[Казімер Падэрня]] (1842-1910), гісторык і дасьледчык віленскіх помнікаў, бібліятэкарам - [[Людвік Чаркоўскі]] (1855-1928), потым працаваў бібліятэкарам унівэрсытэта імя Стэфана Баторыя; кансэрватарам помнікаў - [[Уладзіслаў Загорскі]] (1858-1927), сакратаром і казначэем - Люцыян Узембла. Праз шэсьць месяцаў кіраўніцтва зьмянілася, старшынёй абралі [[Вандалін Шукевіч|Вандаліна Шукевіча]], сакратаром застаўся [[Станіслаў Яроцкі]] (1879-1944), мастак; казначэем - [[Францішак Юрэвіч]] (1850-1924), бібліятэкарам - Люцыян Узембла, а пасьля яго - [[Адам Карповіч]] (1842-1914). Гурток функцыянаваў да 1906 году, і на працягу гэтага часу яго сябрамі былі каля трыццаці асобаў, галоўным чынам прадстаўнікі віленскай інтэлігенцыі. Гэта былі пісьменьнікі, мастакі, юрысты, некалькі выдаўцоў кніг, дзеячы асьветы, сярод іх Браніслаў Умястоўскі (1863-1933), купцы й інжынеры. Сябры гуртка імкнуліся падняць патрыятычны настрой і прыцягнуць да супрацоўніцтва шырокія колы грамадзкасьці й з гэтай мэтай арганізоўвалі ўрачыстасьці падчас народных сьвят, эcкурсыі ў гістарычныя мясьціны: у [[Трокі]], на [[Вяльля|Вілію]], у [[Наваградак]], уводзілі звычай аздабленьня й асьвячэньня ў дзень памерлых могілак заслужаных людзей для народнай гісторыі й культуры. Таксама займаліся кансэрвацыяй могілак віленскіх прафэсараў на Росе й на Бернардынскіх могілках. Арганізоўвалі лекцыі й гутаркі для моладзі й навучэнцаў гімназый. У часопісе ”Пад’ём” (”Pobódka”) зьмяшчалі артыкулы па тэматыцы ”інвэнтарызацыі помнікаў далёкай мінуўшчыны”. Прадметам клопату археалягічнага гуртка была кансэрвацыя жывапісу ў старых касьцёлах Вільні. У гэтай справе падтрымлівалі кантакт з выдатным прапаведнікам і гісторыкам ксяндзом-прэлатам [[Ян Курчэўскі|Янам Курчэўскім]], які дапамагаў ім уплываць на духоўную сьвядомасьць тых, хто спрабаваў аднавіць унутранае ўбранства касьцёлаў. Сябры гуртка служылі дарадцамі падчас аднаўленьня касьцёлаў і прадметаў, якія мелі мастацкую каштоўнасьць, а Францішак Юрэвіч, [[Станіслаў Яроцкі]] й [[Вацлаў Макоўскі]] (1854-1922) самі працавалі пры ачышчэньні фрэсак у капліцы Сьвятога Казімера. Пад уплывам стараньня археалягічнага гуртка магістрат Вільні выдаліў зь вежы, якая знаходзілася на замкавай гары, сыгналізацыю, а знутры яе - кавярню. Адным з найважнейшых заданьняў, якое рэалізоўваў археалягічны гурток, было выратаваньне ад поўнага зьнікненьня руін замка, які знаходзіўся на востраве ў Троках. Аб’ект ператвараўся ў руіны, а цэґлу зь яго муроў выкарыстоўвалі для будаўніцтва жыхары найбліжэйшага навакольля. Афіцыйным гаспадаром на падставе дамовы арэнды з горадам Трокі стаў [[Вандалін Шукевіч]]. Ён таксама атрымаў як вядомы дасьледчык згоду ад царскай Археалягічнай камісыі зь Пецярбурга на вядзеньне археалягічных дасьледаваньняў у замку й на востраве, а таксама на правядзеньне рамонтных прац на помніках даўніны. Стараньні сябраў археалягічнага гуртка выклікалі зацікаўленасьць і дапамогу польскай і летувіскай грамадзкасьці.}}&lt;ref&gt;[https://pawet.net/files/w_szukiewicz.pdf Мар’яна Магдалена Бломберг, Вандалін Шукевіч. Сын лідскай зямлі — даследчык і грамадскі дзеяч. Варшава: Таварыства польскай культуры на Лідчыне; 2010, С. 60-62].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Henryka Ilgiewicz, Societates Academicae Vilnenses Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie (1907—1939) i jego poprzednicy Warszawa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2008, s. 129—130.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Andrzej Romanowski, Pozytywizm na Litwie: polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864—1904, Kraków : «Universitas», 2003. — 485 s, s. 313.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240228130615/https://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB-0001:B.03~2019~1617120346114/B.03~2019~1617120346114.pdf Henryka Ilgievič, Vilniaus senovės ir mokslo mylėtojai XX amžiaus pradžioje, Vilnius: LKTI, 2019, 344 p., p. 89-90.]&lt;/ref&gt;. У 1900 годзе грошы таварыства былі зафундаваны на памятную табліцу [[Францішак Багушэвіч|Францішку Багушэвічу]] з партрэтам ў [[Жупраны|жупранскім]] [[Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (Жупраны)|Касьцёле]]&lt;ref&gt;[https://polona.pl/item-view/1f84640b-17f2-4a4f-a661-25dacfc21adb?page=1 Kurjer Wileński 1924, nr 25 (25 lipca), L-wislaw, O Kołku Miłośników wiedzy o Kraju, s. 2] &lt;/ref&gt;. Сам Люцыян Узембла напісаў напісаў некалькі [[Нэкралёг|нэкралёгаў]] пра Багушэвіча пад назвай «Паэт-юрыст», «Францішак Бэнэдыкт Багушэвіч» (1900)&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БЭ|16|артыкул=Узембла Люцыян|аўтар=[[Генадзь Кісялёў|Г. В. Кісялёў]]}}&lt;/ref&gt;. У [[Таварыства аматараў старажытнасьці і этнаграфіі ў Вільні|таварыстве аматараў старажытнасьці й этнаграфіі]] Люцыян Узембла да 1903 адказваў за біліятэку&lt;ref&gt;Henryka Ilgiewicz, Societates Academicae Vilnenses Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie (1907—1939) i jego poprzednicy Warszawa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2008, s. 130.&lt;/ref&gt;. Таксама займаў пасады скарбніка й сакратара ў таварыстве аматараў старажытнасьцяў. У 1907 г. таварыства спыніла сваё існаваньне. Люцыян у той момант ужо мала часу праводзіў у Вільні з-за недахопу фінансаў, праводзячы час на вёсцы, пра што пісаў у адным са сваіх лістоў:
{{Цытата|Седзячы ў вясковай глушы й маючы да выкарыстаньня толькі невялікі ўласны кнігазбор, і ня могучы - з-за даволі абмежаваных сродкаў - у разе патрэбы праверыць крыніцы інфармацыі, але даю сабе рады у такі спосаб, што пішу лісты вучоным, просячы іх у выпадку якіх-кольвек сумненьняў даць мне падказку. Менавіта такім спосабам закрываю белыя плямы сваіх археалягічных ведаў, але марную шмат часу, бо, калі жыў у месьце, меў у сваім распараджэньні бібліятэку, мог усё спраўдзіць за гадзіну, але ў ліставаньні на гэта ідзе тыдзень і болей.
{{арыгінал|pl|Siedzą w głuszy wiejskiej i mając do rozporządzenia tylko własny niewielki księgozbiór, a nie mogąc - dla środków dość ograniczonych - w razie potrzeby sprawdzić dzieła źródłowe, doradzam sobie w ten sposób, że rozpisuję listy do uczonych, prosząc w razie jakichkolwiek wątpliwości, o wskazówki. W ten sposób zapełniam luki w swojej wiedzy archeologicznej, lecz tracę zbyt dużo czasu, bo co mieszkając w mieście i mając do rozporządzenia bibliotekę, mógłbym sprawdzić w godzinę, na to, wyświetlając rzecz listownie, idzie tydzień i więcej.&lt;ref&gt;Henryka Ilgiewicz, Societates Academicae Vilnenses Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie (1907—1939) i jego poprzednicy Warszawa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2008, s. 135.&lt;/ref&gt;}}}}

У 1910 годзе ў Літоўскім квартальніку Люцыян Узембла апублікаваў свой артыкул ''Ксёндз Юзэф Міцкевіч у сьвятле некалькіх новых працаў'' ({{мова-pl|Ksiądz Józef Mickiewicz w świetle przyczynków nowych kilku}}), прысьвечаны дзейнасьці стрыечнага брата [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Юзэф Міцкевіч|Юзэфа Міцкевіча|pl|Józef Mickiewicz (fizyk)}}{{Заўвага|Ксёндз Юзэф Міцкевіч - стрыечны брат Адама, дэкан настаўніцкай сэмінарыі пры Віленскім ўнівэрсытэце, выкладнік фізыкі. Відаць, дзякуючы яго заступніцтву ў 1815 годзе Адам быў прыняты на матэматычна-фізычны факультэт. Адаму зайздросьцілі аднакурсьнікі, бо студэнты атрымлівалі бясплатны інтэрнат і 15 рублёў кішэнных грошай у месяц, але жыў Адам не ў інтэрнаце, а ў маленькай кватэры ксяндза Юзэфа (у доме прафэсараў унівэрсытэту). Ксёндз Юзэф Міцкевіч быў на той момант ужо цяжка хворы й некаторыя падазравалі, што Адам чакае яго сьмерці, каб завалодаць сьціплым багацьцем стрыечнага брата. Таму, каб спыніць падазрэньні, Адам неўзабаве пераехаў да свайго сябра [[Ян Чачот|Яна Чачота]]. Пасьля некалькіх месяцаў навучаньня на факультэце матэматыкі й фізыкі Адам Міцкевіч перайшоў на факультэт літаратуры й вольных мастацтваў, што цікавалі яго больш.}}&lt;ref&gt;[https://polona.pl/preview/07529723-20e1-4373-a5dd-a55cd83cce7b Ksiądz Józef Mickiewicz w świetle przyczynków nowych kilku]&lt;/ref&gt;.

Таксама Люцыян Узембла з 1906 году быў сябрам і суарганізатарам Таварыства навукі й мастацтва, сябрам Рады Таварыства сяброў навукі й яго музэйнай камісыі. З 1907 годзе быў сябрам Таварыства сяброў навук. З 1883 г. у друкарнях Вільні, [[Варшава|Варшавы]], [[Санкт-Пецярбург]]а Люцыян Узембла публікаваў артыкулы пра выдатных дзеячаў грамадзтва й культуры, публікаваў дасьледаваньні па тэмах археалёгіі, гісторыі, мастацтва, адукацыі, напісаў шэраг артыкулаў пра старыя [[могілкі Росы]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Бэрнардынскія могілкі (Вільня)|бэрнардынскія могілкі|lt|Bernardinų kapinės}}, пра пахаваных на іх людзей, клапаціўся аб рэстаўрацым [[надмагільны помнік|надмагільных помнікаў]]&lt;ref name=&quot;Sudarytoja Vida Girininkienė&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Vilniaus Bernardinų kapinės&quot;/&gt;.

У 1908—1914 гадах быў кусташам (захавальнікам) музэя Таварыства навукі й мастацтва, дзе захаваў працы Міхала Пелкі-Палінскага, прафэсара матэматыкі Віленскага ўнівэрсытэту, працы якога былі вялікай антыкварнай рэдкасьцю&lt;ref&gt;Kalina Bartnicka, [https://web.archive.org/web/20240316113711/https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Rozprawy_z_Dziejow_Oswiaty/Rozprawy_z_Dziejow_Oswiaty-r2002-t41/Rozprawy_z_Dziejow_Oswiaty-r2002-t41-s75-91/Rozprawy_z_Dziejow_Oswiaty-r2002-t41-s75-91.pdf Człowiek uniwersytetu : Michał Pełka-Poliński (1783—1848)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Mieczysław Jackiewicz| загаловак= Wileński słownik biograficzny (wydanie drugie poszerzone)|месца=Bydgoszcz|выдавецтва= Zaklad Poligraficzny SPRINT Tomasz Toczkiewicz|год=2008|том=|старонкі=552|старонак=605|isbn= 978-83-87865-59-7|наклад=}}&lt;/ref&gt;. Напісаў у Польскі Біяграфічны Слоўнік біяграфію ўраджэнца Віленшчыны, таксама сябры Таварыства аматараў старажытнасьці й этнаграфіі [[Станіслаў Булгароўскі|Станіслава Булгароўскага]]&lt;ref&gt;L. Uziębło, Bułharowski Stanisław, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. III, Kraków 1937, s. 130.&lt;/ref&gt;.

Шмат знойдзеных рукапісаў Люцыян Узембла перадаў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Бібліятэка Акадэміі навук Летувы|бібліятэцы імя Ўрублеўскага|lt|Lietuvos mokslų akademijos Vrublevskių biblioteka}}, [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскаму ўнівэрсытэту]], перадаў дзьве знойдзеныя карціны мастака [[Ян Рустэм|Яна Рустэма]]. Знойдзеныя ім карціны знаходзяцца ў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Летувіскі нацыянальны мастацкі музэй|Літоўскім мастацкім музэі|lt|Lietuvos nacionalinis dailės muziejus}}&lt;ref name=&quot;Sudarytoja Vida Girininkienė&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Vilniaus Bernardinų kapinės&quot;/&gt;.

У канцы жыцьця Люцыян Узембла асьлеп і аглух. Памёр 12 сьнежня 1942 году ў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Віленская калёнія|Віленскай калёніі|lt|Žemasis Pavilnys}}{{Заўвага|Віленская калёнія - гістарычная мясцовасьць ля Вільні, на сёньняшні дзень частка Вільні, уваходзіць у склад раёну [[Новая Вільня]].}}. Пахаваны побач з бацькамі й братам на {{Артыкул у іншым разьдзеле|Бэрнардынскія могілкі (Вільня)|бэрнардынскіх могілках|lt|Bernardinų kapinės}}. Побач зь ім пахавана й яго жонка Марыя&lt;ref name=&quot;Sudarytoja Vida Girininkienė&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Vilniaus Bernardinų kapinės&quot;/&gt;.

== Працы ==
* Księga pamiątkowa na uczczenie setnej rocznicy urodzin Adama Mickiewicza (1798−1855) ([[Вільня]], 1898)
* Uziębło, Lucjan. Nowy pomnik kościelny Adama Mickiewicza. Tygodnik Ilustrowany, 1899, nr 44, s. 863.
* Uziębło L., Dla mistrza poetów. Wznowiona pamiątka, «Tygodnik Ilustrowany» 1903, nr 11.
* L. Uziębło, Szkoła Kowieńska i wizyta jej w ostatnim roku wykładów Adama Mickiewicza, ([[Варшава]], 1904)
* Uziębło, Lucjan. W sprawie restauracji kościoła św. Anny. Kurier Litewski, 1905, R. 1, nr. 17, 21 września.
* L. Uziębło, Profesor Leon Borowski [w:] Księga pamiątkowa na uczczenie setnej rocznicy urodzin Adama Mickiewicza (1798−1898), t. 2, s. 251—253.
* Uziębło, Lucjan. Kółko miłośników starożytnictwa i ludoznawstwa. Kurier Wileński, 24.03. 1907, nr 68., s. 6.
* [https://polona.pl/preview/07529723-20e1-4373-a5dd-a55cd83cce7b Ксёндз Юзэф Міцкевіч у сьвятле некалькіх новых працаў] ({{мова-pl|Ksiądz Józef Mickiewicz w świetle przyczynków nowych kilku}}) ([[Санкт-Пецярбург]], 1910)
* Uziębło, Lucjan. Kościół św. Michała w Wilnie (po przerwie 25-letniej), Świat, 1912, R. 7, nr 49, s. 11 — 12.
* L. Uziębło, Bułharowski Stanisław, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. III, Kraków 1937, s. 130.

=== Беларускія пераклады ===
* Паэт-юрыст // Пачынальнікі: 3 гісторыка-літаратурных матэрыялаў XIX ст. / Уклад. [[Генадзь Кісялёў|Г. Кісялёў]]. Мн., 1977.
* Францішак Бенедыкт Багушэвіч // [[Сьцяпан Александровіч|Александровіч С. Х.]], Александровіч В. С. Беларуская літаратура XIX — пачатку XX ст.: Хрэстаматыя крытыч. матэрыялаў. Мн., 1978.

== Заўвагі ==
{{Заўвагі|2}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|16|артыкул=Узембла Люцыян|аўтар=[[Генадзь Кісялёў|Г. В. Кісялёў]],}}
* Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. — Мінск, 1987. — Т. 5. — С. 349.
* [https://pawet.net/files/w_szukiewicz.pdf Мар’яна Магдалена Бломберг, Вандалін Шукевіч. Сын лідскай зямлі — даследчык і грамадскі дзеяч. Варшава: Таварыства польскай культуры на Лідчыне; 2010]
* Amelia Sarnowska, [https://litterahistorica.polonistyka.uj.edu.pl/documents/49400920/dbc24051-8243-4a79-bfd5-f483f91b1ecd Tułacze cienie przeszłości: o Leonie Borowskim i Lucjanie Uzięble], Littera/Historica, № 2, 2015, s. 47-67. {{ref-pl}}
* {{кніга|аўтар=Mieczysław Jackiewicz| загаловак= Wileński słownik biograficzny (wydanie drugie poszerzone)|месца=Bydgoszcz|выдавецтва= Zaklad Poligraficzny SPRINT Tomasz Toczkiewicz|год=2008|том=|старонкі=552|старонак=605|isbn= 978-83-87865-59-7|наклад=}}{{ref-pl}}
* Henryka Ilgiewicz, Societates Academicae Vilnenses Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie (1907—1939) i jego poprzednicy Warszawa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2008 {{ref-pl}}
* Andrzej Romanowski, Pozytywizm na Litwie: polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864—1904, Kraków : «Universitas», 2003. — 485 s. {{ref-pl}}
* [https://www.lituanistika.lt/content/19646 Laima Laučkaitė, Vilniaus dailė XX amžiaus pradžioje, Vilnius: Baltos lankos, 2002, 207 p.]{{ref-lt}}
* [https://web.archive.org/web/20240228130615/https://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB-0001:B.03~2019~1617120346114/B.03~2019~1617120346114.pdf Henryka Ilgievič, Vilniaus senovės ir mokslo mylėtojai XX amžiaus pradžioje, Vilnius: LKTI, 2019, 344 p., il, lent. ISSN 2351-4728] {{ref-lt}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://polona.pl/sets?searchCategory=objectSets&amp;page=0&amp;size=24&amp;sort=RELEVANCE&amp;searchLike=Uziębło,%20Lucjan&amp;copyright=false Працы Люцыяна Уземблы] ў сэрвісе Polona
* [https://web.archive.org/web/20240315205422/https://bis.nlb.by/by/documents/129636  Люцыян Узембла на сайце энцыкляпэдыі] «[[Беларусь у асобах і падзеях]]»

{{Бібліяінфармацыя}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Узембла, Люцыян}}
[[Катэгорыя:Польскія гісторыкі]]</text>
      <sha1>sbx5ehy4cfsxtgrt4op5gsuhq09c34o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Модэна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283519</id>
    <revision>
      <id>2699991</id>
      <parentid>2699820</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T00:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5929" sha1="89v2n8wzz7wr41b52hluaaj6xfct07y" xml:space="preserve">{{Населены пункт
|Краіна            = Італія
|Шырата паўшар’е   = паўночнае
 |Шырата градусаў  = 44
 |Шырата хвілінаў  = 38
 |Шырата сэкундаў  = 49
|Даўгата паўшар’е  = усходняе
 |Даўгата градусаў = 10
 |Даўгата хвілінаў = 55
 |Даўгата сэкундаў = 32
}}
'''Модэна''' ({{мова-it|Modena}}) — [[горад]] у італьянскім рэгіёне [[Эмілія-Раманьня]], адміністрацыйны цэнтар аднайменнай правінцыі.

Цэнтар арцыбіскупства, але горад найбольш вядомы сваёй аўтамабільнай прамысловасьцю, бо тут маюцца заводы вядомых італьянскіх вытворцаў спартовых аўтамабіляў найвышэйшага клясу, як то: [[Фэрары]], [[Дэ Тамаза]], [[Лямбаргіні]], [[Пагані]] і [[Мазэраці]]. Толькі [[Лямбаргіні]] ня мае тут сваёй сядзібы. Адзін з аўтамабіляў Фэрары — [[Фэрары 360|360 Modena]] — быў названы ў гонар самога гораду.

== Гісторыя ==
Тэрыторыя вакол Модэны ў жалезным веку была заселеная вілянаванцамі, а пазьней — лігурыйскімі плямёнамі, [[этрускі|этрускамі]] і [[галы|гальскім]] племянем [[боі]]. Зважаючы на тое, што дакладная дата закладаньня места невядомая, але вядома, што горад існаваў ужо ў III стагодзьдзі да н. э. Гэта вядома, бо ў 218 годзе да н. э., калі [[Ганібал Барка|Ганібал]] уварваўся ў Італію, паўсталі боі і аблажылі горад. [[Тытус Лівіюс]] апісваў места як умацаваную цытадэль, дзе хаваліся рымскія магістраты. У 177 годзе да н. э. лігурыйцы разрабавалі паселішча, але яно было хутка адноўленае, стаўшы найважнейшым цэнтрам у [[Цызальпійская Галія|Цызальпійскай Галіі]], бо места мела стратэгічнае значэньне, праз тое, што яно месьцілася на важным скрыжаваньні паміж [[Вія Эмілія]] і дарогай, якая вяла ў [[Вэрона|Вэрону]].

[[Файл:Modena Palazzo Comunale e Duomo.jpg|значак|зьлева|Пляц у Модэне.]]
За час грамадзянскіх войнаў у [[Старажытны Рым|Старажытным Рыме]] горад двойчы падвяргаўся аблозе. Спачатку [[Гнэй Пампэй|Гнэем Пампэем]] у 78 годзе да н. э., калі яго абараняў [[Марк Юніюс Брут]]. Другі раз спрабаваў захапіць горад [[Марк Антоніюс]] у 44 годзе да н. э. і абаронены [[Дэцым Юніюс Брут|Дэцымам Юніюсам Брутам]]. [[Актавіян Аўгуст]] з дапамогай сэнату аднавіў горад. Да III стагодзьдзя горад захоўваў сваё становішча як найважнейшы цэнтар новастворанай правінцыі Эміліі.

Паміж V і VII стагодзьдзямі Модэна некалькі разоў пацярпела ад паводак. У час кіраваньня біскупаў быў пабудаваны катэдры, у якім знаходзіцца магіла сьвятога [[Гемініян Модэнскі|Гемініяна]], апекуна гораду і мясцовага арцыбіскупства. На мяжы XI—XII стагодзьдзяў Модэна належыла [[Матыльда Тасканская|Матыльдзе Тасканскай]]. Кіраваньне біскупаў скончылася ў 1135 годзе, калі горад атрымаў аўтаномію. Падчас войнаў [[гвэльфы і гібэліны|гібэлінаў з гвэльфамі]] Модэна была на баку імпэратара [[Фрыдрыха II Гогэнштаўфэн|Фрыдрыха II]], то бок была ў лягеры гібэлінаў. Больш чым праз сто гадоў, у 1249 годзе, гібэлінская Модэна была заваяваная гвэльфскай [[Балёньня]]й. У 1288 годзе горад капітуляваў [[Абіцца д’Эстэ]] з [[Фэрара|Фэрары]]. Дынастыя д’Эстэ кіравала горадам зь невялікімі перапынкамі ажно да 1860 году. У 1598 годзе, пасьля ўключэньня Фэрары ў склад [[Папская дзяржава|Папскай дзяржавы]], [[Чэзарэ д’Эстэ]] перанёс сваю сталіцу ў Модэну, якое з таго часу стала герцагствам. У 1860 годзе горад быў уключаны ў каралеўства Сардынія, праз год увайшоўшы ў склад каралеўства Італія.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20110224230638/http://www.comune.modena.it/ Афіцыйны сайт].{{ref-it}}

[[Катэгорыя:Модэна| ]]</text>
      <sha1>89v2n8wzz7wr41b52hluaaj6xfct07y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мікола Апіёк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284818</id>
    <revision>
      <id>2699997</id>
      <parentid>2679423</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30854" sha1="lco50w2njxjom24qhb1lq6bdyl06pif" xml:space="preserve">{{Мастак
|Імя                 = Мікола Апіёк
|Лацінка             = Mikoła Apiok
|Партрэт             = Mikola Apiyok.jpg
|Памер               = 
|Апісаньне           = 
|Імя пры нараджэньні = Апіёк, Мікалай Апанасавіч
|Грамадзянства       = [[Беларусь]]
}}
'''Мікала́й Апана́савіч Апіёк''' ({{Н}} 20 лістапада 1935, [[Макараўка (Дубровенскі раён)|Макараўка]], [[Пірагоўскі сельсавет]], [[Дубровенскі раён]], [[Віцебская вобласьць]], [[Беларусь]])) — беларускі мастак. Працуе ў станковым жывапісе ў жанрах пэйзажа, партрэта, тэматычнай карціны й нацюрморту, а таксама ў станковай графіцы й сцэнаграфіі. Сябар [[Беларускі саюз мастакоў|Саюзу мастакоў Беларусі]] з 1966 г., кіраўнік Гарадзенскай абласной арганізацыяй Саюза мастакоў Беларусі&lt;ref name=&quot;ХСВ&quot;&gt;{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Художники Советской Белоруссии |арыгінал = |спасылка = |адказны = ред. кол.: [[Віктар Вярсоцкі|Версоцкий В. И.]]; [[Мікола Ганчароў|Гончаров Н. И.]]; [[Мікалай Гуціеў|Гутиев Н. Т.]]; [[Ісак Давідовіч|Давидович И. А.]]; [[Арлен Кашкурэвіч|Кашкуревич А. М.]] |выданьне = |месца =[[Менск|Минск]]|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 1976 |том = |старонкі = 257 |старонак = 400  |сэрыя = |isbn = |наклад = 1800}}&lt;/ref&gt;.

== Жыцьцяпіс ==
Скончыў [[Пірагі (Дубровенскі раён)|Пірагоўскую сямігадовую школу]]. У 1951—1955 гг. вучыўся ў Віцебскім мастацка-графічным пэдагагічным вучылішчы&lt;ref&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 15 Сакавік 2019| url = https://vsu.by/be/adukatsyya/fakultety/2969-mastatska-grafichny-fakultet.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Мастацка-графічны факультэт| фармат = | назва праекту = | выдавец =[[Віцебскі дзяржаўны ўнівэрсытэт]]. | дата доступу = | accessyear =  | мова = | камэнтар = }}&lt;/ref&gt;, у 1956—1957 гг. — на 5 курсе [[Менскі дзяржаўны мастацкі каледж імя Аляксея Глебава|Мінскага мастацкай вучэльні]]. Некаторы час працаваў у сыстэме Мастацкага Фонду Беларусі ў [[Віцебск]]у. У 1964 годзе скончыў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут]]. Вучыўся ў [[Фёдар Дарашэвіч|Фёдара Дарашэвіча]], [[Аскар Марыкс|Аскара Марыкса]], [[Павал Масьленікаў|Паўла Масьленікава]], [[Яўген Чамадураў|Яўгена Чамадурава]]&lt;ref name=&quot;ХСВ&quot;/&gt;.

== Творчасьць ==
З 1964 году 10 гадоў працаваў мастаком-пастаноўшчыкам [[Гарадзенскі абласны драматычны тэатар|Гарадзенскага абласнога драматычнага тэатра]], аформіў больш за 30 пастановак. Сярод лепшых — «Яшчэ раз пра каханьне» [[Эдвард Радзінскі|Эдварда Радзінскага]] й «Першы ўрок» [[Кастусь Губарэвіч|Кастуся Губарэвіча]] (1967), «Адкуль грэх?» [[Алесь Петрашкевіч|Алеся Петрашкевіча]] й «Амністыя» [[Мікалай Матукоўскі|Мікалая Матукоўскага]] (1970). У сярэдзіне 1970-х гг. пераехаў у Менск. Супрацоўнічаў з [[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы|Нацыянальным акадэмічным тэатрам імя Янкі Купалы]]. Ярка ўвасобіў у афармленьні спэктакляў дзіцячай казкі «Жыла-была сыраежка» [[Валер Зімін|Валеры Зіміна]] (1970) і «[[Сьнежная каралева]]» [[Яўген Шварц|Яўгена Шварца]] паводле казкі [[Ганс Крыстыян Андэрсэн|Ганса Крыстыяна Андэрсэна]] (1978, у [[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы|Нацыянальным акадэмічным тэатрам імя Янкі Купалы]]).

Але яго прывабіў станковы жывапіс. У творчасьці мастака з’явіліся партрэты актораў у ролях гістарычных асоб — «[[Аляксандар Дзянісаў]] у ролі [[Мікола Гусоўскі|Міколы Гусоўскага]]» і «[[Уладзімер Рагаўцоў]] у ролі [[Францішак  Скарына|Францішака Скарыны]]» (1980), «[[Лілія Давідовіч]] у ролі [[Бона Сфорца|каралевы Боны]]» (2002), «[[Генадзь Давыдзька|Генадзя Давыдзькі]] ў ролі [[Вітаўт]]а», «[[Мікалай Кірычэнка|Мікалая Кірычэнкі]] ў ролі [[Ягайла|Ягайлы]]» (2003), а таксама дзеячаў беларускай культуры — кампазытараў [[Яўген Глебаў|Яўгена Глебава]] й [[Ігар Лучанок|Ігара Лучанка]], актораў [[Стэфанія Станюта|Стэфаніі Станюты]] й [[Барыс Гарлаван|Барыса Гарлавана]], рэжысэраў [[Валер Раеўскі|Валеры Раеўскага]] й [[Міхаіл Пташук|Міхаіла Пташука]], драматурга [[Аляксей Дудараў|Алеся Дударава]], скульптара [[Уладзмер Церабун|Уладзмера Церабуна]] й іншых.
Ён увасобіў вобразы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]], [[Марыля Верашчака|Марылі Верашчакі]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча]], [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]], [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Яўгенія Янішчыц|Яўгеніі Янішчыц]], [[Уладзімер Мулявін|Уладзімера Мулявіна]].
Па матывах паэзіі [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]] стварае шэраг жывапісных твораў: «Ад родных ніў, ад роднай хаты» (1981), «Слуцкія ткачыхі» (1983). Гістарычнай тэме прысьвечаны &quot;Сьвяточны выезд Радзівіла (Каханкі) у Нясьвіжы (2001), «З гісторыі Полацка. Усяслаў Чарадзей» (2002—2003), трыпціх «Старонкі гісторыі. Усяслаў Чарадзей. XI стагодзьдзе» (2007—2011).

Асабнай старонкай мастацкай дзейнасьці Міколы стала ваенна-патрыятычная тэма. Ён арганізаваў студыю «Шчыт Айчыны» пры Міністэрстве абароны Рэспублікі Беларусь, задача якой сродкамі выяўленчага мастацтва адлюстроўваць сёньняшні дзень Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь&lt;ref&gt;{{Артыкул| аўтар = Святлана Берасцень.| загаловак = Углядзецца ў чалавека… | спасылка  = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2008-08.pdf | мова  = | выданьне  =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год  = 22 лютага 2008 | том   = | нумар  = 8 (4451) | старонкі  = 10 | issn  = | архіўная спасылка = | недасяжны}}&lt;/ref&gt;. Менавіта гэтай тэме прысьвечаны трыпціх «Шчыт Айчыны — 2004» (2005), карціны «Вялікай Перамозе прысьвячаецца» і «Выпускнікі Мінскага сувораўскага» (2006).

== Музэі ==
Яго творы знаходзяцца ў [[Нацыянальны мастацкі музэй Беларусі|Нацыянальным мастацкім музэі Беларусі]], фондах [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]], [[Музэй сучаснага выяўленчага мастацтва (Менск)|Музэі сучаснага выяўленчага мастацтва]] ў [[Менск]]у, дырэкцыі выставак [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]], краязнаўчым музэі ў [[Дуброўна|Дуброўне]], а таксама ў прыватных калекцыях у [[Беларусь|Беларусі]] [[Нідэрлянды|Нідэрляндах]], [[Нямеччына|Нямеччыне]], [[Польшча|Польшчы]], [[Расея|Расеі]] й іншых краінах.

== Выставы ==
Удзельнік мастацкіх выстаў з 1966 году. Пэрсанальныя выставы адбываліся ў [[Менск]]у (1995, 2004, 2006), [[Польшча|Польшчы]] (1991), [[Нямеччына|Нямеччыне]] (1997, 1998, 1999).
{{слупок-пачатак-малы}}
{{слупок-2}}
* «…Я не самотны…» — да 120-годзьдзя з дня нараджэньня [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]], зь 7-га сьнежня мастацкая выстава ў «Палацы мастацтва», арганізаваная [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускім саюзам мастакоў]]&lt;ref&gt;{{Артыкул| аўтар = [[Барыс Крэпак]].| загаловак = «Сабраць» Багдановіча.| спасылка  = http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;id=6675| мова  = | выданьне  =[[Культура (газэта)|Культура]] | тып =газэта | год  = 26 лістапада 2011| том   = | нумар  = 48 (1019)| старонкі  = | issn  = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул| аўтар = [[Барыс Крэпак]].| загаловак = Кветкі радзімы паэта — кіраўніку дзяржавы.| спасылка  = http://kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;id=6747 | мова  = | выданьне  =[[Культура (газэта)|Культура]] | тып =газэта | год  = 10 сьнежня 2011| том   = | нумар  = 50 (1021)| старонкі  = | issn  = }}&lt;/ref&gt;.
* «Суб’ектыўны рэалізм». Палац «Мастацтва» у Менску, сьнежань 2011 году&lt;ref&gt;{{Артыкул| аўтар = [[Аляксандар Зінкевіч]].| загаловак = Падзарадка для рэалізму?| спасылка  = http://kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;id=6782&amp;mode=print | мова  = | выданьне  =[[Культура (газэта)|Культура]] | тып =газэта | год  = 17 сьнежня 2011| том   = | нумар  = 51 (1022) | старонкі  = | issn  = }}&lt;/ref&gt;.
{{слупок-2}}
* «Памятаю рукі твае, матуля» у галерэі «Мастацтва» 4 сакавіка — 28 красавіка 2012. Памяці маці Мікалая Апіёка — 110-годдзю з дня яе нараджэньня. Аўтар выстаўляе эцюды 1970—1990-х гг., прысьвечаныя жыцьцю беларускай вёскі&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар =Вераніка Юрэвіч-Малашчук. | частка = |загаловак =«Памятаю рукі твае, матуля».|арыгінал = |спасылка = http://kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;id=7325 |адказны =[[Людміла Крушынская ]]|выданьне=[[Культура (газэта)|Культура.]]|тып=газэта|месца= |выдавецтва= |год=2012, 28 сакавіка - 2012, 04 красавіка.  |выпуск=|том=|нумар=17 (1040)  | старонкі= |isbn=}}&lt;/ref&gt;.
{{слупок-канец}}

== Сям’я ==
{{слупок-пачатак-малы}}
{{слупок-2}}
* Жонка [[Тамара Нікалаева]] (18 сакавіка 1943, [[Ляды (Ігуменскі раён)|Ляды]], [[Ігуменскі раён]], [[Менская вобласьць]] — акторка [[Гарадзенскі абласны драматычны тэатар|Гарадзенскага абласнога драматычнага тэатра]] й [[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы|Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]], заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь.
{{слупок-2}}
* Дачка [[Натальля Апіёк]] (22 чэрвеня 1969, [[Горадня]]) — скульптарка.
{{слупок-канец}} 

== Узнагароды ==
{{слупок-пачатак-малы}}
{{слупок-2}}
* Ганаровае званьне «[[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь]]» (2002).
* «Прэмія Беларускага Фонду імя Тадэвуша Касьцюшкі».
* «[[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]]» (2007),
{{слупок-2}}
* «[[Ордэн Францішка Скарыны]]» (2011).
* «Ганаровы грамадзянін Дубровенскага раёну» (2018)&lt;ref&gt;{{Артыкул| аўтар = | загаловак = В Дубровенском районе пополнили список Почетных граждан| спасылка  = http://www.dubrovno.by/?p=33236 | мова  =ru | выданьне  =«Дняпроўская Праўда» | тып =газэта | год  = 2018, 23 чэрвеня| том   = | нумар  = | старонкі  = | issn  = }}&lt;/ref&gt;.
{{слупок-канец}}

== Бібліяграфія ==
{{слупок-пачатак-малы}}
{{слупок-2}}
* {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Каталог областной художественной выставки, посвященной 100-летию со дня рождения В. И. Ленина. Гродно, 1969―70 гг.|арыгінал = |спасылка = |адказны = составил Н. А. Опиок|выданьне = |месца =[[Горадня|Гродно]]|выдавецтва = |год = 1970|том = |старонкі = |старонак = 14|сэрыя = |isbn = |наклад = }}
* {{Кніга|аўтар =  |частка = |загаловак =Беларускі пейзажны жывапіс: альбом |арыгінал = |спасылка = |адказны =складальнік [[Рыгор Шаура|Шаура Р. Ф.]] |выданьне = |месца =[[Менск|Мінск]] |выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год =1982 |том = |старонкі = № 110 (Яблыня зімой. 1978 ДВП, алей. 110×90) |старонак =164 |сэрыя = |isbn = |наклад =20000 }}
* {{Кніга|аўтар =Леанід Левановіч.|частка = |загаловак = Дзікая ружа: раман, аповесць, апавяданне|арыгінал = |спасылка = |адказны = мастак М. А. Апіёк |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1993|том = |старонкі = |старонак = 334|сэрыя = |isbn = 5-340-01125-9|наклад = 6000}}
* {{Кніга|аўтар =[[Барыс Іванавіч Сачанка|Барыс Сачанка]].|частка = |загаловак =Выбраныя творы : у 3 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны =прадмова С. Андраюка; мастак М. А. Апіёк |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1993―1995|том = 1―3|старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = 5-340-01224-7|наклад = 5000}}
* {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Мікола Апіок. Жывапіс = Nikolay Opiok. Painting|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларускі саюз мастакоў]] |год = 1996|том = |старонкі = |старонак = 17|сэрыя = |isbn = |наклад = }}
* М. Апіёк. Да роднай крыніцы. // {{Літаратура/Памяць/Дубровенскі раён|1}} С. 511—512
{{слупок-2}}
* {{Артыкул| аўтар = Церабун, У.| загаловак = Ідзе вольна, а можа яшчэ і бегчы. | спасылка  = | мова  = | выданьне  =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып =часопіс | год  = 2006| том   = | нумар  = 1| старонкі  = 20—21 | issn  = }}
* {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Сучасны беларускі жывапіс, XXI стагоддзе = Современная белорусская живопись, XXI век = Modern Belarusian Painting, XXI century: альбом|арыгінал = |спасылка = |адказны =аўтар тэксту, складанне, пераклад на беларускую мову: К. С. Аксёнава ; аўтар уступнага артыкула Н. В. Шаранговіч ; пераклад на англійскую мову С. В. Місюк |выданьне =  |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі|Беларуская энцыклапедыя]] |год = 2010|том = |старонкі =16 |старонак = 431|сэрыя = |isbn = 978-985-11-0519-5|наклад = 2000}}
* {{артыкул|аўтар = Сьвятлана Берасьцень. | частка = |загаловак =Угледзецца ў вобраз.|арыгінал = |спасылка =  https://zviazda.by/sites/default/files/lim17_2012.pdf|адказны = |выданьне=[[Літаратура і мастацтва]]|тып=газэта|месца= |выдавецтва= |год=2012, 27 красавіка|выпуск=|том=|нумар=17(4663) | старонкі=19 |isbn=}}
* {{артыкул|аўтар =Вераніка Канюта.| частка = |загаловак =Вайна і мір Мікалая Апіёка: гутарка з ваенным мастаком. |арыгінал = |спасылка = https://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2013/08/1376062156_3.pdf |адказны =[[Алесь Карлюкевіч]]|выданьне=[[Звязда]]|тып=газэта|месца=[[Менск]] |выдавецтва= |год=2013, 8 жніўня  |выпуск=|том=|нумар=146 | старонкі=3|isbn=}}
* {{Артыкул| аўтар = [[Яўген Шунейка]].| загаловак = «Час і асоба» Мікалая Апіёка ў галерэі Міхаіла Савіцкага.| спасылка  = | мова  = | выданьне  = [[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып =часопіс | год  = 2015| том   = | нумар  = 12| старонкі  = 19 | issn  = }}
* {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Отечеству служим: живопись. Графика. Скульптура. (К 15-летию Студии военных художников)|арыгінал = |спасылка = |адказны =составитель Н. А. Опиок |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = Четыре четверти|год = 2019|том = |старонкі = 60—73 |старонак = 108, 3|сэрыя = |isbn = 978-985-581-258-7|наклад = 100}}
{{слупок-канец}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

== Літаратура ==
=== Артыкулы ===
{{слупок-пачатак-малы}}
{{слупок-2}}
* {{Артыкул| аўтар = Васільеў, Л.| загаловак = Мастак з Макараўкі | спасылка  = | мова  = | выданьне  = Дняпроўская  праўда | тып =газэта | год  =1998, 23 верасьня | том   = | нумар  = | старонкі  = 3 | issn  = }}
* {{Артыкул| аўтар = [[Барыс Крэпак]].| загаловак = А пачыналася ўсё з тэатра…| спасылка  = | мова  = | выданьне  =[[Культура (газэта)|Культура]] | тып = газэта | год  = 2005, 19 лістапада| том   = | нумар  = | старонкі  = 7 | issn  = }}
* {{Кніга|аўтар =Юрий Сохарь.|частка = |загаловак = Мастера искусств : размышления-эссе, очерки о режиссерах, актерах, художниках театра|арыгінал = |спасылка = |адказны =  |выданьне =  |месца =[[Менск|Минск]]|выдавецтва = [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Белорусская государственная академия искусств]]|год = 2005|том = |старонкі =352—364 |старонак = 502+32|сэрыя =Жизнь и творчество выдающихся людей искусства |isbn = 985-6708-16-8|наклад = 1000}}
* {{Артыкул| аўтар = Фатыхава, Г.| загаловак = Партрэт жанру майстра.| спасылка  = | мова  = | выданьне  =[[Беларусь (1944)|Беларусь]] | тып =часопіс | год  = 2006| том   = | нумар  = 11—12| старонкі  = 56| issn  = }}
* {{Артыкул| аўтар = [[Міхась Цыбульскi|М. Л. Цыбульскi]].| загаловак = Тыпалогія партрэтных вобразаў у жывапісе Мікалая Апіока. Да 90-годдзя з дня нараджэння мастака. | спасылка  = https://rep.vsu.by/handle/123456789/50441| мова  = | выданьне  =  Искусство и культура| тып = часопіс | год  = 2026 | том   = | нумар  = 1 | старонкі  = 5—11 | issn  = | архіўная спасылка = | недасяжны}} 
=== Энцыкляпэдыі, даведнікі ===
* {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак = Беларускі саюз мастакоў: Энцыклапедычны даведнік |арыгінал = |спасылка = |адказны = аўтар-складальнік [[Барыс Крэпак|Б. А. Крэпак]]  і інш.|выданьне =  |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = ВТАА «Кавалер Паблішерс» |год = 1998 |том = |старонкі = 25 |старонак = 664 |сэрыя = |isbn = 985-6427-09-6|наклад = 3000}}
* {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак = Гісторыя беларускага мастацтва: у 6 т.|арыгінал = |спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/scanned/HBM6.pdf |адказны = Рэдактары тома: [[Леанід Дробаў|Л. М. Дробаў]], [[Віктар Шматаў|В. Ф. Шматаў]] |выданьне = |месца = [[Менск|Мінск]] |выдавецтва = [[Навука і тэхніка]] |год = 1994 |том =6. Пачатак 1960-х — сярэдзіна 1980-х |старонкі= 78, 188, 207, 215 |старонак =375 |сэрыя = |isbn = 5-343-00678-7|наклад =2830 }}
* {{Кніга|аўтар =[[Андрэй Каляда | А. А. Каляда]].|частка = |загаловак = Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (1949–2004)|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне =|месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў]] |год = 2005 |том = |старонкі = 90 |старонак = 591|сэрыя = Да 60-годдзя Бел. дзярж. акад. мастацтваў |isbn = 985-6708-11-7|наклад = }}
{{слупок-2}}
* {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Уладзімір Караткевіч: энцыклапедыя  |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэдкалегія: В. У. Ваніна (галоўны рэдактар) і інш. |выданьне =  |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі|Беларуская Энцыклапедыя]] |год = 2020 |том = |старонкі = 16 |старонак = 431 |сэрыя = |isbn = 978-985-11-1257-5 |наклад = 1000}}
* {{Літаратура/Памяць/Дубровенскі раён|1}} С. 510.
* {{артыкул|аўтар =[[Ларыса Салавей|Л. Ф. Салавей.]]| частка = |загаловак =Апіёк Мікалай Апанасавіч.|арыгінал = |спасылка =|адказны =Рэдкал.: [[Генадзь Пашкоў|Г. П. Пашкоў]]|і інш.|выданьне=[[Беларуская энцыкляпэдыя]]|тып=энцыкляпэдыя|месца=[[Менск]] |выдавецтва=[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі|Беларуская Энцыклапедыя]]|год=2004  |выпуск=|том=18. Кніга 1: Шчытнікі — Яя|нумар= | старонкі=335|isbn=985-11-0035-8}}
* {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Францыск Скарына: энцыклапедыя|арыгінал = |спасылка = |адказны =Рэд. калегiя: У. У. Андрыевіч (гал. рэд.), [[Алесь Суша|А. А. Суша]] (навук. рэд.) і інш. |выданьне = 2-е |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі|Беларуская энцыклапедыя]] |год = 2017|том = |старонкі = 25 |старонак = 568|сэрыя = |isbn = 978-985-11-1033-5|наклад = }}
* {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя |арыгінал = |спасылка = |адказны =Рэдактар: [[Генадзь Пашкоў|Пашкоў Г. П.]] і інш. |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] |год =2002 |том =1: А—К |старонкі = 46 |старонак =568 |сэрыя = |isbn =985-11-0255-5 |наклад =4000 }} 
* {{Артыкул| аўтар = Я. Ф. Шунейка.  | загаловак  = Апіёк, Мікалай Апанасавіч. | арыгінал = | спасылка  = https://knihi-online.com/assets/files/25/10/kultura-bielarusi-u-6-i-t-t-1.pdf | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Культура Беларусі| тып =энцыклапедыя. У 6 т.| месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] | год = 2010| выпуск = | том = 1 . А — Б| нумар  = | старонкі  = 190| isbn  = 978-985-11-0496-9 | issn  = | архіўная спасылка = | недасяжны}}
* {{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|1 }} — С. 145.
{{слупок-канец}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20250125104623/https://bis.nlb.by/ru/documents/132366 Апіёк Мікалай Афанасьевіч]. Беларусь у асобах і падзеях.

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Апіёк, Мікола Апанасавіч}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]]
[[Катэгорыя:Беларускія мастакі]]
[[Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу мастакоў]]</text>
      <sha1>lco50w2njxjom24qhb1lq6bdyl06pif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нацыянальная акадэмія навук Казахстану</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295601</id>
    <revision>
      <id>2700002</id>
      <parentid>2692258</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:04:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2700002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9862" sha1="roi3duxzb9pg8cgkrj0uv0i8hw1py9p" xml:space="preserve">{{Унівэрсытэт
|Назва                   = Нацыянальная акадэмія навук Рэспублікі Казахстан пры Прэзыдэнце Рэспублікі Казахстан
|Арыгінальная назва      = {{мова-kk|Қазақстан Республикасының Ұлттық Ғылым академиясы}}
|Выява                   = 
|Памер выявы             = 
|Подпіс выявы            = 
|Назва лацінай           = 
|Дэвіз                   = 
|Дэвіз па-беларуску      = 
|Заснаваны               = 
|Закрыты                 = 
|Тып                     = 
|Дачыненьне да рэлігіі   = 
|Велічыня фонду          = 
|Прэзыдэнт               = 
|Віцэ-прэзыдэнт          = 
|Рэктар                  = 
|Дэкан                   = 
|Дырэктар                = 
|Назва кіраўніка         = 
|Кіраўнік                = 
|Колькасьць факультэтаў  = 
|Колькасьць пэрсаналу    = 
|Колькасьць студэнтаў    = 
|Колькасьць магістрантаў = 
|Колькасьць асьпірантаў  = 
|Горад                   = 
|Штат                    = 
|Вобласьць               = 
|Краіна                  = 
|Шырата паўшар’е         = 
 |Шырата градусаў        = 
 |Шырата хвілінаў        = 
 |Шырата сэкундаў        = 
|Даўгата паўшар’е        = 
 |Даўгата градусаў       = 
 |Даўгата хвілінаў       = 
 |Даўгата сэкундаў       = 
|Пазыцыя подпісу на мапе = 
|Водступ подпісу на мапе = 
|Кампус                  = 
|Былыя назвы             = 
|Іншы парамэтар          = 
|Іншае значэньне         = 
|Колеры                  = 
|Талісман                = 
|Знаходзіцца ў складзе   = 
|Вэб-сайт                = 
|Лягатып                 = 
|Памер лягатыпу          = 
|Нататкі                 = 
}}
'''Нацыянальная акадэмія навук Рэспублікі Казахстан пры Прэзыдэнце Рэспублікі Казахстан''' ({{мова-kk|Қазақстан Республикасының Ұлттық Ғылым академиясы}}) — казастанскі цэнтар фундамэнтальнай навукі, найвышэйшая навуковая арганізацыя [[Казахстан]]а.

Заснавана [[1 чэрвеня]] [[1946]] года на базе Казахстанскага [[філіял]]а [[Акадэмія навук СССР|Акадэміі навук СССР]]. Галоўная ўправа знаходзіцца ў [[Алма-Ата|Алма-Аце]].

З кастрычніка 2003 года прэзідэнтам акадэміі зьяўляецца [[Мурат Журынавіч Журынаў]].

== Гісторыя Акадэміі ==
Навуковыя ўстановы зьявіліся на тэрыторыі [[Казахстан]]а ў пачатку [[XX стагодзьдзе|XX стагодзьдзя]]. Спачатку гэта былі сельскагаспадарчыя і насеньняводчыя навуковыя станцыі.

У 1925 годзе ў Алма-Аце адкрыўся санітарна-бактэрыялягічны інстытут.

=== Казахстанскі філіял Акадэміі навук СССР ===
У 1932 годзе была створана казахстанская база [[Акадэмія навук СССР|Акадэміі навук СССР]], якая ў 1938 годзе была ператворана ў Казаскі філіял Акадэміі навук СССР (КАЗАН СССР), у якім перад пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] працавалі 100 навуковых супрацоўнікаў, у тым ліку 3 доктара і 14 кандыдатаў навук.

Да пачатку [[1940-я|40-х]] гадоў [[XX стагодзьдзе|XX стагодзьдзя]] ў рэспубліцы працавалі 12 ВНУ, 11 навукова-даследніцкіх і праектна-тэхналягічных арганізацый, 2 праектныя інстытуты, 2 сельскагаспадарчыя досьледныя станцыі, 6 завадзкіх навукова-дасьледніцкіх і канструктарскіх падраздзяленьняў, батанічны сад і заалягічны парк у горадзе [[Алма-Ата]].

=== Акадэмія навук Казаскай ССР ===
31 мая 1946 года была прынята пастанова «Пра ўстанову Акадэмію навук Казаскай ССР».

За гады існаваньня калектывам навукоўцаў і спэцыялістам прадпрыемстваў [[Казаская ССР|Казаскай ССР]] за распрацоўку і ўкараненьне дасягненьняў навукі і тэхнікі былі прысуджаны Ленінскія і Дзяржаўныя прэміі.

У пачатку [[1990-я|90-х]] крызіс у эканоміцы і скарачэньне аб'ёмаў фінансаваньня навукі, а таксама рэзкае зьмяншэньне заказаў вытворчай сфэры на навукова-тэхнічную прадукцыю прывялі да зьмяншэньня навуковага патэнцыялу рэспублікі. Колькасьць працаўнікоў у навуцы скарацілася больш чым ў 3 разы.

=== Нацыянальная акадэмія навук Казахстана ===
У 1996 годзе ўказам прэзідэнта Казахстана Нацыянальная акадэмія навук, [[Казаская акадэмія сельскагаспадарчых навук]] і [[Міністэрства навукі і новых тэхналёгій Рэспублікі Казахстан]] яднаюцца ў цэнтральны выканаўчы орган у складзе [[Урад Рэспублікі Казахстан|Урада Рэспублікі Казахстан]] — «Міністэрства навукі — Акадэмія навук РК».

У 1999 годзе Акадэмія навук была адлучана ад міністэрства, пры гэтым усе акадэмічныя інстытуты засталіся ў складзе міністэрства.

У 2003 годзе ў [[Рэспубліка Казахстан|Рэспубліцы Казахстан]] навуковыя дасьледаваньні і распрацоўкі выконвалі 267 арганізацый. Сярод спэцыялістаў-дасьледчыкаў 942 працаўнікі маюць навуковую ступень [[доктар навук|дактары]], 2688 — [[кандыдат навук|кандыдата навук]].

== Гл. таксама ==
* [[Каныш Сатпаеў]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20250426035308/https://nauka-nanrk.kz/ Национальная академия наук Республики Казахстан]
* [http://www.kazpravda.kz/print.php?lang=rus&amp;chapter=1160693138 Национальной академии наук Республики Казахстан — 60 лет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111020221602/http://www.kazpravda.kz/print.php?lang=rus&amp;chapter=1160693138 |date=20 кастрычніка 2011 }}
* [https://web.archive.org/web/20070928235852/http://www.naukakaz.kz/ru/publishing/newspaper/news_detail.php?BID=&amp;ID=2489 постановление Совета министров Казахской ССР «Об утверждении действительных членов Академии Наук Казахской ССР»]
* [http://www.nauka.kz/ Национальный научный портал Республики Казахстан]
* [https://web.archive.org/web/20070928010737/http://www.iie.freenet.kz/nan_rk.html История Национальной Академии наук Республики Казахстан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928010737/http://www.iie.freenet.kz/nan_rk.html |date=28 верасня 2007 }}
* [https://web.archive.org/web/20090521092422/http://www.poisknews.ru/2006/11/17/mobilizovany_i_prizvany.html Статья о торжественное собрании в честь 60-летия основания Академии наук] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090521092422/http://www.poisknews.ru/2006/11/17/mobilizovany_i_prizvany.html |date=21 мая 2009 }}
* [https://web.archive.org/web/20250502065511/https://articlekz.com/ Научные статьи Казахстана]

[[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1946 годзе]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1946 годзе]]
[[Катэгорыя:Акадэмія навук Казахстану]]
[[Катэгорыя:Казахстанскія навуковыя арганізацыі]]
[[Катэгорыя:Збудаваньні Алматы]]

[[Катэгорыя:Казахстан]]</text>
      <sha1>roi3duxzb9pg8cgkrj0uv0i8hw1py9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларускі добраахвотніцкі корпус</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296138</id>
    <revision>
      <id>2699977</id>
      <parentid>2661875</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59512-60</username>
        <id>101117</id>
      </contributor>
      <origin>2699977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12497" sha1="f5sldu94yx5uyc0lrwwqze2vchm523w" xml:space="preserve">{{Вайсковае падразьдзяленьне
|арыгінал=
|выява           = [[Файл:BDK_logo.png|160px]]
|краіна              = {{UKR}}
|падпарадкаваньне    = [[Файл:Emblem of the Defense Intelligence of Ukraine.png|20px]] ГУВ МА Ўкраіны
|войны=[[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну]]
|падпарадкаванне=
|памер=~ 70-100&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/32490477.html Колькі беларускіх добраахвотнікаў ваюе ва Ўкраіне і дзе. Абноўлены гайд па ўсіх фармаваньнях] | [[Радыё Свабода]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://belsat.eu/ru/news/27-01-2023-boets-igor-yanki-rasskazal-o-poslednem-rejde-bdk-i-sostoyanii-zdorovya-ranenogo-rodiona-batulina Боец Игорь Янки рассказал о последнем рейде БДК и состоянии здоровья раненого Родиона Батулина] | [[Белсат]]&lt;/ref&gt; 
|гады=25 сьнежня 2022 — наш час
|у складзе=
|тып=|дзейны камандзір=Радзівон «Гена» Батулін|уключае_ў_сябе=
|бітвы=* [[Баі на Дняпры]]
** [[Апэрацыя «Чырвоны Днепр»]]
* [[Бітва за Бахмут]]
* [[Баі ў Белгародзкай вобласьці (2023)]]
* [[Украінскі контрнаступ (2023)]]
* [[Бітва за Аўдзееўку]]
* [[Баі на поўначы Харкаўскай вобласьці]]
** [[Баі за Ваўчанск]]
*** [[Баі за Ваўчанскі Агрэгатны Завод]]
* [[Баі за Пакроўск]]
* [[Баі ў Сумской вобласьці (2025)]]|награды=|дэвіз=Шляхце гонар — рабам жах!|знакі ўзнагароды=[[Файл:UA VGO Kraina Za Naszu i Vaszu Svobodu (Steel Cross) BAR.svg|100px]]|назва=Беларускі Дабраахвотніцкі Корпус|лацінка=Biełaruski Dabraachvotnicki Korpus}}
'''Беларускі дабраахвотніцкі корпус''' '''(БДК)'''  — корпус [[Беларусы|беларускіх]] добраахвотнікаў у складзе [[Галоўнага Ўпраўленьня Выведкі Ўкраіны]], утварыўшыйся ў сьнежні 2022-га году пад [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (з 2022)|расейскай вайны ва Ўкраіне]].

Падразьдзяленьне ставіць сваёй галоўнай мэтай дэакупацыю [[Украіна|Ўкраіны]] і [[Беларусь|Беларусі]] ад [[Расейскі фашызм|расейскіх захопнікаў]]&lt;ref&gt;[https://amp.euroradio.fm/va-ukraine-zyavilasya-novae-farmavanne-belaruski-dobraakhvotnicki-korpus Ва Украіне з'явілася новае фармаванне — &quot;Беларускі Добраахвотніцкі Корпус&quot;] | [[Эўрапейскае радыё для Беларусі|Эўрарадыё]]&lt;/ref&gt;.

==Гісторыя==
Беларускі Дабраахвотніцкі Корпус быў утвораны 25-га сьнежня 2022-га году беларускімі ваярамі Ігарам «Янкі» Янкавым, Андрэям «Бесьсьмяротным» Трацэўскім і Радзівонам «Генай» Батуліным, камандзірам [[Батальён «Тэрор»|батальёна «Тэрор»]]. Усе яны раней уваходзілі ў [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|Полк Каліноўскага]]. Як выказаўся аб прычынах утварэньня Корпуса Ігар «Янкі»:
{{пачатак цытаты}}
«Зараз толькі скажу, што прычынай стварэньня БДК перш за ўсё стала нязгода з тым, што беларускіх воінаў намагаюцца палітызаваць. Вайна зараз тут, ва Ўкраіне, мы бачым яе сваімі вачыма. Перамога ў гэтай вайне для Беларускага Добраахвотніцкага Корпуса — гэта найгалоўнейшы прыярытэт»&lt;ref&gt;[https://nashaniva.com/ru/306339 Игорь «Янки» объяснил причину создания Белорусского Добровольческого Корпуса], Наша Ніва&lt;/ref&gt;
{{арыгінал|ru|«Сейчас только скажу, что причиной создания БДК прежде всего стало несогласие с тем, что белорусских воинов пытаются политизировать. Война сейчас здесь, в Украине, мы видим ее своими глазами. Победа в этой войне для Белорусского Добровольческого Корпуса — это самый главный приоритет»}}
{{канец цытаты}}
Аднымі з найпершых апэрацый падрозьдзел сталі рэйды на левы бераг [[Дняпро|Дняпра]] на маторных лодках разам з байцамі [[Расейскі Добраахвотніцкі Корпус|Расейскага Добраахвотніцкага Корпуса]] і [[Батальён «Братэрства»|батальёна «Братэрства»]] ў студзені 2023-га году&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. У канцы траўня таго ж году байцы БДК правялі сумесны рэйд у [[Белгародзкая вобласьць|Белгародзкую вобласьць]] разам з РДК, [[Легіён «Свабода Расеі»|Легіёнам «Свабода Расеі»]] і [[Польскі Дабраахвотніцкі Корпус|Польскім Дабраахвотніцкім Корпусам]]&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/zdaecca-u-belgaradskay-voblasci-pabyvali-belaruskiya-dobraakhvotniki Здаецца, у Белгарадскай вобласці пабывалі беларускія добраахвотнікі] | Эўрарадыё&lt;/ref&gt;. 

Разам зь іншымі падрозьдзеламі Корпус быў задзеян ва ўтрыманьні «дарогі жыцьця» — эвакуацыйнага калідора на [[Аўдзееўка|аўдзееўскім]] накірнку, пад час адступленьня [[Узброеныя сілы Ўкраіны|ЎСУ]]. З пачатку наступа [[Узброеныя сілы Расейскай Фэдэрацыі|ЎС рФ]] на [[Харкаўская вобласьць|Харкаўшчыне]] ў траўні 2024-га вялі запеклыя баі за [[Ваўчанск]], у тым ліку непасрэдна прымалі ўдзел у штурме агрэгатнага завода&lt;ref&gt;[https://m.youtube.com/watch?v=YiFCMfDa_6g&amp;t=589s&amp;pp=2AHNBJACAQ%3D%3D ВОВЧАНСЬК та АВДІЇВКА / БУДАНОВ / Операції з РДК / БІЛОРУСЬ після ЛУКАШЕНКА – Ігор &quot;ЯНКІ&quot; | ДИВИСЬ!] | [[YouTube]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.unian.ua/war/biyci-gur-zvilnili-vovchanskiy-agregatniy-zavod-zmi-novini-harkova-12767289.html Бійці ГУР звільнили Вовчанський агрегатний завод] | УНІАН&lt;/ref&gt;.

14-га сакавіка 2025-га году Беларускі Дабраахвотніцкі Корпус атрымаў калектыўную ўзнагароду «Сталёвы крыж «За нашу і вашу свабоду»» на форуме «Адзіннасьць і падзяка» ў [[Кіеў|Кіеве]]&lt;ref&gt;[https://t.me/BDK022/255 Паведамленьне] ў Тэлеграме&lt;/ref&gt;.

== Структура ==
На момант свайго стварэньня ў БДК увайшлі Група Спэцыянага Прызначэньня Янкі-Бесьсьмяротнага і [[батальён «Тэрор»]]. Сучасная структура падрозьдзелу выглядае прыкладна так:
* [[Файл:Тэрор бат.png|18пкс]] Атрад Спэцыяльнага Прызначэньня «Тэрор» (фармальна спыніў існаваньне ў лістападзе 2024-га году)
** [[Файл:HCU Teror 1.webp|18пкс]] Група Цяжкага Ўзбраеньня «Тэрор» (разьлікі БПЛА і мінамётнае артылерыі)
** Выведвальная група
* Іншыя падрозьдзелы

== Страты ==
* Руслан «Русік Абломаў» Куруляк — загінуў 24 студзеня 2023-га году пад час [[Апэрацыя «Чырвоны Днепр»|рэйда]] на левы бераг [[Дняпро|Дняпра]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/va-ukraine-zaginuu-dobraakhvotnik-ruslan-ablomau|title=Ва Украіне загінуў добраахвотнік Руслан Абломаў {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2023-01-26|access-date=2024-04-21}}&lt;/ref&gt;.

* «Платва» — загінуў 1 кастрычніка 2023-га году на Ліманскім накірунку.

* «Джэймсан» — загінуў 1 кастрычніка 2023-га году на Ліманскім накірунку&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://t.me/BDK022/504 Паведамленьне] ў Тэлеграме&lt;/ref&gt;

* «Гестапа»

* «Сьцінгер» 

* «Б’ёрн» — загінуў 15 сакаваіка 2024-га году ў баях на [[Сумская вобласьць|Сумскім]] накірунку&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://t.me/BDK022/427 Паведамленьне] ў Тэлеграме&lt;/ref&gt;.

* «Кракаў» — загінуў 15 сакаваіка 2024-га году ў баях на Сумскім накірунку&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;.

* «Кэйвман» — загінуў 15 сакаваіка 2024-га году ў баях на Сумскім накірунку&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;.

* «Сайдшоў» — загінуў 15 сакаваіка 2024-га году ў баях на Сумскім накірунку&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;.

* «Юрэк» — загінуў 15 сакаваіка 2024-га году ў баях на Сумскім накірунку&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;.

* «Газ» — загінуў 30-га кастрычніка 2024-га пад час баявой задачы на [[Купянск|Купянскім]] накірунку&lt;ref&gt;[https://t.me/BDK022/392 Паведамленьне] ў Тэлеграме&lt;/ref&gt;.

* Аляксей «Рыжы» Аўдзей — загінуў 16-га красавіка 2025-га пад час баявой задачы на Купянскім накірунку&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/368175|title=На купянскім кірунку загінуў беларускі добраахвотнік Аляксей «Рыжы» Аўдзей {{!}} nashaniva.com|website=nashaniva.com|date=2025-05-18|access-date=2025-05-18}}&lt;/ref&gt;.

== Рэакцыя ўладаў ==
У сьнежні 2023 года [[Рэжым Лукашэнкі|ўлады Беларусі]] абвясьцілі БДК «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваньнем]]»&lt;ref&gt;[https://ru.belsat.eu/80827699/mvd-priznalo-belarusskij-dobrovolcheskij-korpus-ekstremistskim-formirovaniem МВД признало Беларусский добровольческий корпус «экстремистским формированием»] | Белсат&lt;/ref&gt;.

== Глядзіце таксама ==
* [[Полк імя Кастуся Каліноўскага]]
* [[1-ая асобная дэсантна-штурмавая рота]]
* [[Тур (падразьдзяленьне)]]
* [[1514 (падразьдзяленьне)]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Накід:Украіна}}
[[Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні Ўкраіны]]
[[Катэгорыя:Зьявіліся ў 2024 годзе]]</text>
      <sha1>f5sldu94yx5uyc0lrwwqze2vchm523w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2699978</id>
      <parentid>2699977</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:17:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59512-60</username>
        <id>101117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Страты */</comment>
      <origin>2699978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13146" sha1="9tq3tundh76hagesjhdkl3mtyhxpxez" xml:space="preserve">{{Вайсковае падразьдзяленьне
|арыгінал=
|выява           = [[Файл:BDK_logo.png|160px]]
|краіна              = {{UKR}}
|падпарадкаваньне    = [[Файл:Emblem of the Defense Intelligence of Ukraine.png|20px]] ГУВ МА Ўкраіны
|войны=[[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну]]
|падпарадкаванне=
|памер=~ 70-100&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/32490477.html Колькі беларускіх добраахвотнікаў ваюе ва Ўкраіне і дзе. Абноўлены гайд па ўсіх фармаваньнях] | [[Радыё Свабода]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://belsat.eu/ru/news/27-01-2023-boets-igor-yanki-rasskazal-o-poslednem-rejde-bdk-i-sostoyanii-zdorovya-ranenogo-rodiona-batulina Боец Игорь Янки рассказал о последнем рейде БДК и состоянии здоровья раненого Родиона Батулина] | [[Белсат]]&lt;/ref&gt; 
|гады=25 сьнежня 2022 — наш час
|у складзе=
|тып=|дзейны камандзір=Радзівон «Гена» Батулін|уключае_ў_сябе=
|бітвы=* [[Баі на Дняпры]]
** [[Апэрацыя «Чырвоны Днепр»]]
* [[Бітва за Бахмут]]
* [[Баі ў Белгародзкай вобласьці (2023)]]
* [[Украінскі контрнаступ (2023)]]
* [[Бітва за Аўдзееўку]]
* [[Баі на поўначы Харкаўскай вобласьці]]
** [[Баі за Ваўчанск]]
*** [[Баі за Ваўчанскі Агрэгатны Завод]]
* [[Баі за Пакроўск]]
* [[Баі ў Сумской вобласьці (2025)]]|награды=|дэвіз=Шляхце гонар — рабам жах!|знакі ўзнагароды=[[Файл:UA VGO Kraina Za Naszu i Vaszu Svobodu (Steel Cross) BAR.svg|100px]]|назва=Беларускі Дабраахвотніцкі Корпус|лацінка=Biełaruski Dabraachvotnicki Korpus}}
'''Беларускі дабраахвотніцкі корпус''' '''(БДК)'''  — корпус [[Беларусы|беларускіх]] добраахвотнікаў у складзе [[Галоўнага Ўпраўленьня Выведкі Ўкраіны]], утварыўшыйся ў сьнежні 2022-га году пад [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (з 2022)|расейскай вайны ва Ўкраіне]].

Падразьдзяленьне ставіць сваёй галоўнай мэтай дэакупацыю [[Украіна|Ўкраіны]] і [[Беларусь|Беларусі]] ад [[Расейскі фашызм|расейскіх захопнікаў]]&lt;ref&gt;[https://amp.euroradio.fm/va-ukraine-zyavilasya-novae-farmavanne-belaruski-dobraakhvotnicki-korpus Ва Украіне з'явілася новае фармаванне — &quot;Беларускі Добраахвотніцкі Корпус&quot;] | [[Эўрапейскае радыё для Беларусі|Эўрарадыё]]&lt;/ref&gt;.

==Гісторыя==
Беларускі Дабраахвотніцкі Корпус быў утвораны 25-га сьнежня 2022-га году беларускімі ваярамі Ігарам «Янкі» Янкавым, Андрэям «Бесьсьмяротным» Трацэўскім і Радзівонам «Генай» Батуліным, камандзірам [[Батальён «Тэрор»|батальёна «Тэрор»]]. Усе яны раней уваходзілі ў [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|Полк Каліноўскага]]. Як выказаўся аб прычынах утварэньня Корпуса Ігар «Янкі»:
{{пачатак цытаты}}
«Зараз толькі скажу, што прычынай стварэньня БДК перш за ўсё стала нязгода з тым, што беларускіх воінаў намагаюцца палітызаваць. Вайна зараз тут, ва Ўкраіне, мы бачым яе сваімі вачыма. Перамога ў гэтай вайне для Беларускага Добраахвотніцкага Корпуса — гэта найгалоўнейшы прыярытэт»&lt;ref&gt;[https://nashaniva.com/ru/306339 Игорь «Янки» объяснил причину создания Белорусского Добровольческого Корпуса], Наша Ніва&lt;/ref&gt;
{{арыгінал|ru|«Сейчас только скажу, что причиной создания БДК прежде всего стало несогласие с тем, что белорусских воинов пытаются политизировать. Война сейчас здесь, в Украине, мы видим ее своими глазами. Победа в этой войне для Белорусского Добровольческого Корпуса — это самый главный приоритет»}}
{{канец цытаты}}
Аднымі з найпершых апэрацый падрозьдзел сталі рэйды на левы бераг [[Дняпро|Дняпра]] на маторных лодках разам з байцамі [[Расейскі Добраахвотніцкі Корпус|Расейскага Добраахвотніцкага Корпуса]] і [[Батальён «Братэрства»|батальёна «Братэрства»]] ў студзені 2023-га году&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. У канцы траўня таго ж году байцы БДК правялі сумесны рэйд у [[Белгародзкая вобласьць|Белгародзкую вобласьць]] разам з РДК, [[Легіён «Свабода Расеі»|Легіёнам «Свабода Расеі»]] і [[Польскі Дабраахвотніцкі Корпус|Польскім Дабраахвотніцкім Корпусам]]&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/zdaecca-u-belgaradskay-voblasci-pabyvali-belaruskiya-dobraakhvotniki Здаецца, у Белгарадскай вобласці пабывалі беларускія добраахвотнікі] | Эўрарадыё&lt;/ref&gt;. 

Разам зь іншымі падрозьдзеламі Корпус быў задзеян ва ўтрыманьні «дарогі жыцьця» — эвакуацыйнага калідора на [[Аўдзееўка|аўдзееўскім]] накірнку, пад час адступленьня [[Узброеныя сілы Ўкраіны|ЎСУ]]. З пачатку наступа [[Узброеныя сілы Расейскай Фэдэрацыі|ЎС рФ]] на [[Харкаўская вобласьць|Харкаўшчыне]] ў траўні 2024-га вялі запеклыя баі за [[Ваўчанск]], у тым ліку непасрэдна прымалі ўдзел у штурме агрэгатнага завода&lt;ref&gt;[https://m.youtube.com/watch?v=YiFCMfDa_6g&amp;t=589s&amp;pp=2AHNBJACAQ%3D%3D ВОВЧАНСЬК та АВДІЇВКА / БУДАНОВ / Операції з РДК / БІЛОРУСЬ після ЛУКАШЕНКА – Ігор &quot;ЯНКІ&quot; | ДИВИСЬ!] | [[YouTube]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.unian.ua/war/biyci-gur-zvilnili-vovchanskiy-agregatniy-zavod-zmi-novini-harkova-12767289.html Бійці ГУР звільнили Вовчанський агрегатний завод] | УНІАН&lt;/ref&gt;.

14-га сакавіка 2025-га году Беларускі Дабраахвотніцкі Корпус атрымаў калектыўную ўзнагароду «Сталёвы крыж «За нашу і вашу свабоду»» на форуме «Адзіннасьць і падзяка» ў [[Кіеў|Кіеве]]&lt;ref&gt;[https://t.me/BDK022/255 Паведамленьне] ў Тэлеграме&lt;/ref&gt;.

== Структура ==
На момант свайго стварэньня ў БДК увайшлі Група Спэцыянага Прызначэньня Янкі-Бесьсьмяротнага і [[батальён «Тэрор»]]. Сучасная структура падрозьдзелу выглядае прыкладна так:
* [[Файл:Тэрор бат.png|18пкс]] Атрад Спэцыяльнага Прызначэньня «Тэрор» (фармальна спыніў існаваньне ў лістападзе 2024-га году)
** [[Файл:HCU Teror 1.webp|18пкс]] Група Цяжкага Ўзбраеньня «Тэрор» (разьлікі БПЛА і мінамётнае артылерыі)
** Выведвальная група
* Іншыя падрозьдзелы

== Страты ==
* Руслан «Русік Абломаў» Куруляк — загінуў 24 студзеня 2023-га году пад час [[Апэрацыя «Чырвоны Днепр»|рэйда]] на левы бераг [[Дняпро|Дняпра]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/va-ukraine-zaginuu-dobraakhvotnik-ruslan-ablomau|title=Ва Украіне загінуў добраахвотнік Руслан Абломаў {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2023-01-26|access-date=2024-04-21}}&lt;/ref&gt;.

* «Платва» — загінуў 1 кастрычніка 2023-га году на Ліманскім накірунку.

* «Джэймсан» — загінуў 1 кастрычніка 2023-га году на Ліманскім накірунку&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://t.me/BDK022/504 Паведамленьне] ў Тэлеграме&lt;/ref&gt;

* «Гестапа» — загінуў 1 кастрычніка 2023-га году на Ліманскім накірунку&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://t.me/BDK022/504 Паведамленьне] ў Тэлеграме&lt;/ref&gt;

* «Сьцінгер» — загінуў 1 кастрычніка 2023-га году на Ліманскім накірунку&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://t.me/BDK022/504 Паведамленьне] ў Тэлеграме&lt;/ref&gt;

* «Б’ёрн» — загінуў 15 сакаваіка 2024-га году ў баях на [[Сумская вобласьць|Сумскім]] накірунку&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://t.me/BDK022/427 Паведамленьне] ў Тэлеграме&lt;/ref&gt;.

* «Кракаў» — загінуў 15 сакаваіка 2024-га году ў баях на Сумскім накірунку&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;.

* «Кэйвман» — загінуў 15 сакаваіка 2024-га году ў баях на Сумскім накірунку&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;.

* «Сайдшоў» — загінуў 15 сакаваіка 2024-га году ў баях на Сумскім накірунку&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;.

* «Юрэк» — загінуў 15 сакаваіка 2024-га году ў баях на Сумскім накірунку&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;.

* «Газ» — загінуў 30-га кастрычніка 2024-га пад час баявой задачы на [[Купянск|Купянскім]] накірунку&lt;ref&gt;[https://t.me/BDK022/392 Паведамленьне] ў Тэлеграме&lt;/ref&gt;.

* Аляксей «Рыжы» Аўдзей — загінуў 16-га красавіка 2025-га пад час баявой задачы на Купянскім накірунку&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/368175|title=На купянскім кірунку загінуў беларускі добраахвотнік Аляксей «Рыжы» Аўдзей {{!}} nashaniva.com|website=nashaniva.com|date=2025-05-18|access-date=2025-05-18}}&lt;/ref&gt;.

* Віталь «Вітушка» Трыгубаў — — загінуў 19 кастрычніка 2026-га году на Ліманскім накірунку&lt;ref&gt;[https://t.me/BDK022/528 Паведамленьне] ў Тэлеграме&lt;/ref&gt;

== Рэакцыя ўладаў ==
У сьнежні 2023 года [[Рэжым Лукашэнкі|ўлады Беларусі]] абвясьцілі БДК «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваньнем]]»&lt;ref&gt;[https://ru.belsat.eu/80827699/mvd-priznalo-belarusskij-dobrovolcheskij-korpus-ekstremistskim-formirovaniem МВД признало Беларусский добровольческий корпус «экстремистским формированием»] | Белсат&lt;/ref&gt;.

== Глядзіце таксама ==
* [[Полк імя Кастуся Каліноўскага]]
* [[1-ая асобная дэсантна-штурмавая рота]]
* [[Тур (падразьдзяленьне)]]
* [[1514 (падразьдзяленьне)]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Накід:Украіна}}
[[Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні Ўкраіны]]
[[Катэгорыя:Зьявіліся ў 2024 годзе]]</text>
      <sha1>9tq3tundh76hagesjhdkl3mtyhxpxez</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2699979</id>
      <parentid>2699978</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:22:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59512-60</username>
        <id>101117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Страты */</comment>
      <origin>2699979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13259" sha1="li65q0ykkp22j88qpg5vqp6weu1ot12" xml:space="preserve">{{Вайсковае падразьдзяленьне
|арыгінал=
|выява           = [[Файл:BDK_logo.png|160px]]
|краіна              = {{UKR}}
|падпарадкаваньне    = [[Файл:Emblem of the Defense Intelligence of Ukraine.png|20px]] ГУВ МА Ўкраіны
|войны=[[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну]]
|падпарадкаванне=
|памер=~ 70-100&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/32490477.html Колькі беларускіх добраахвотнікаў ваюе ва Ўкраіне і дзе. Абноўлены гайд па ўсіх фармаваньнях] | [[Радыё Свабода]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://belsat.eu/ru/news/27-01-2023-boets-igor-yanki-rasskazal-o-poslednem-rejde-bdk-i-sostoyanii-zdorovya-ranenogo-rodiona-batulina Боец Игорь Янки рассказал о последнем рейде БДК и состоянии здоровья раненого Родиона Батулина] | [[Белсат]]&lt;/ref&gt; 
|гады=25 сьнежня 2022 — наш час
|у складзе=
|тып=|дзейны камандзір=Радзівон «Гена» Батулін|уключае_ў_сябе=
|бітвы=* [[Баі на Дняпры]]
** [[Апэрацыя «Чырвоны Днепр»]]
* [[Бітва за Бахмут]]
* [[Баі ў Белгародзкай вобласьці (2023)]]
* [[Украінскі контрнаступ (2023)]]
* [[Бітва за Аўдзееўку]]
* [[Баі на поўначы Харкаўскай вобласьці]]
** [[Баі за Ваўчанск]]
*** [[Баі за Ваўчанскі Агрэгатны Завод]]
* [[Баі за Пакроўск]]
* [[Баі ў Сумской вобласьці (2025)]]|награды=|дэвіз=Шляхце гонар — рабам жах!|знакі ўзнагароды=[[Файл:UA VGO Kraina Za Naszu i Vaszu Svobodu (Steel Cross) BAR.svg|100px]]|назва=Беларускі Дабраахвотніцкі Корпус|лацінка=Biełaruski Dabraachvotnicki Korpus}}
'''Беларускі дабраахвотніцкі корпус''' '''(БДК)'''  — корпус [[Беларусы|беларускіх]] добраахвотнікаў у складзе [[Галоўнага Ўпраўленьня Выведкі Ўкраіны]], утварыўшыйся ў сьнежні 2022-га году пад [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (з 2022)|расейскай вайны ва Ўкраіне]].

Падразьдзяленьне ставіць сваёй галоўнай мэтай дэакупацыю [[Украіна|Ўкраіны]] і [[Беларусь|Беларусі]] ад [[Расейскі фашызм|расейскіх захопнікаў]]&lt;ref&gt;[https://amp.euroradio.fm/va-ukraine-zyavilasya-novae-farmavanne-belaruski-dobraakhvotnicki-korpus Ва Украіне з'явілася новае фармаванне — &quot;Беларускі Добраахвотніцкі Корпус&quot;] | [[Эўрапейскае радыё для Беларусі|Эўрарадыё]]&lt;/ref&gt;.

==Гісторыя==
Беларускі Дабраахвотніцкі Корпус быў утвораны 25-га сьнежня 2022-га году беларускімі ваярамі Ігарам «Янкі» Янкавым, Андрэям «Бесьсьмяротным» Трацэўскім і Радзівонам «Генай» Батуліным, камандзірам [[Батальён «Тэрор»|батальёна «Тэрор»]]. Усе яны раней уваходзілі ў [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|Полк Каліноўскага]]. Як выказаўся аб прычынах утварэньня Корпуса Ігар «Янкі»:
{{пачатак цытаты}}
«Зараз толькі скажу, што прычынай стварэньня БДК перш за ўсё стала нязгода з тым, што беларускіх воінаў намагаюцца палітызаваць. Вайна зараз тут, ва Ўкраіне, мы бачым яе сваімі вачыма. Перамога ў гэтай вайне для Беларускага Добраахвотніцкага Корпуса — гэта найгалоўнейшы прыярытэт»&lt;ref&gt;[https://nashaniva.com/ru/306339 Игорь «Янки» объяснил причину создания Белорусского Добровольческого Корпуса], Наша Ніва&lt;/ref&gt;
{{арыгінал|ru|«Сейчас только скажу, что причиной создания БДК прежде всего стало несогласие с тем, что белорусских воинов пытаются политизировать. Война сейчас здесь, в Украине, мы видим ее своими глазами. Победа в этой войне для Белорусского Добровольческого Корпуса — это самый главный приоритет»}}
{{канец цытаты}}
Аднымі з найпершых апэрацый падрозьдзел сталі рэйды на левы бераг [[Дняпро|Дняпра]] на маторных лодках разам з байцамі [[Расейскі Добраахвотніцкі Корпус|Расейскага Добраахвотніцкага Корпуса]] і [[Батальён «Братэрства»|батальёна «Братэрства»]] ў студзені 2023-га году&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. У канцы траўня таго ж году байцы БДК правялі сумесны рэйд у [[Белгародзкая вобласьць|Белгародзкую вобласьць]] разам з РДК, [[Легіён «Свабода Расеі»|Легіёнам «Свабода Расеі»]] і [[Польскі Дабраахвотніцкі Корпус|Польскім Дабраахвотніцкім Корпусам]]&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/zdaecca-u-belgaradskay-voblasci-pabyvali-belaruskiya-dobraakhvotniki Здаецца, у Белгарадскай вобласці пабывалі беларускія добраахвотнікі] | Эўрарадыё&lt;/ref&gt;. 

Разам зь іншымі падрозьдзеламі Корпус быў задзеян ва ўтрыманьні «дарогі жыцьця» — эвакуацыйнага калідора на [[Аўдзееўка|аўдзееўскім]] накірнку, пад час адступленьня [[Узброеныя сілы Ўкраіны|ЎСУ]]. З пачатку наступа [[Узброеныя сілы Расейскай Фэдэрацыі|ЎС рФ]] на [[Харкаўская вобласьць|Харкаўшчыне]] ў траўні 2024-га вялі запеклыя баі за [[Ваўчанск]], у тым ліку непасрэдна прымалі ўдзел у штурме агрэгатнага завода&lt;ref&gt;[https://m.youtube.com/watch?v=YiFCMfDa_6g&amp;t=589s&amp;pp=2AHNBJACAQ%3D%3D ВОВЧАНСЬК та АВДІЇВКА / БУДАНОВ / Операції з РДК / БІЛОРУСЬ після ЛУКАШЕНКА – Ігор &quot;ЯНКІ&quot; | ДИВИСЬ!] | [[YouTube]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.unian.ua/war/biyci-gur-zvilnili-vovchanskiy-agregatniy-zavod-zmi-novini-harkova-12767289.html Бійці ГУР звільнили Вовчанський агрегатний завод] | УНІАН&lt;/ref&gt;.

14-га сакавіка 2025-га году Беларускі Дабраахвотніцкі Корпус атрымаў калектыўную ўзнагароду «Сталёвы крыж «За нашу і вашу свабоду»» на форуме «Адзіннасьць і падзяка» ў [[Кіеў|Кіеве]]&lt;ref&gt;[https://t.me/BDK022/255 Паведамленьне] ў Тэлеграме&lt;/ref&gt;.

== Структура ==
На момант свайго стварэньня ў БДК увайшлі Група Спэцыянага Прызначэньня Янкі-Бесьсьмяротнага і [[батальён «Тэрор»]]. Сучасная структура падрозьдзелу выглядае прыкладна так:
* [[Файл:Тэрор бат.png|18пкс]] Атрад Спэцыяльнага Прызначэньня «Тэрор» (фармальна спыніў існаваньне ў лістападзе 2024-га году)
** [[Файл:HCU Teror 1.webp|18пкс]] Група Цяжкага Ўзбраеньня «Тэрор» (разьлікі БПЛА і мінамётнае артылерыі)
** Выведвальная група
* Іншыя падрозьдзелы

== Страты ==
* Руслан «Русік Абломаў» Куруляк — загінуў 24 студзеня 2023-га году пад час [[Апэрацыя «Чырвоны Днепр»|рэйда]] на левы бераг [[Дняпро|Дняпра]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/va-ukraine-zaginuu-dobraakhvotnik-ruslan-ablomau|title=Ва Украіне загінуў добраахвотнік Руслан Абломаў {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2023-01-26|access-date=2024-04-21}}&lt;/ref&gt;.

* «Платва» — загінуў 1 кастрычніка 2023-га году на [[Ліман (горад)|Ліманскім]] накірунку.

* «Джэймсан» — загінуў 1 кастрычніка 2023-га году на Ліманскім накірунку&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://t.me/BDK022/504 Паведамленьне] ў Тэлеграме&lt;/ref&gt;

* «Гестапа» — загінуў 1 кастрычніка 2023-га году на Ліманскім накірунку&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://t.me/BDK022/504 Паведамленьне] ў Тэлеграме&lt;/ref&gt;

* «Сьцінгер» — загінуў 1 кастрычніка 2023-га году на Ліманскім накірунку&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://t.me/BDK022/504 Паведамленьне] ў Тэлеграме&lt;/ref&gt;

* «Б’ёрн» — загінуў 15 сакаваіка 2024-га году ў баях на [[Сумская вобласьць|Сумскім]] накірунку&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://t.me/BDK022/427 Паведамленьне] ў Тэлеграме&lt;/ref&gt;.

* «Кракаў» — загінуў 15 сакаваіка 2024-га году ў баях на Сумскім накірунку&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;.

* «Кэйвман» — загінуў 15 сакаваіка 2024-га году ў баях на Сумскім накірунку&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;.

* «Сайдшоў» — загінуў 15 сакаваіка 2024-га году ў баях на Сумскім накірунку&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;.

* «Юрэк» — загінуў 15 сакаваіка 2024-га году ў баях на Сумскім накірунку&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;.

* «Газ» — загінуў 30-га кастрычніка 2024-га пад час баявой задачы на [[Купянск|Купянскім]] накірунку&lt;ref&gt;[https://t.me/BDK022/392 Паведамленьне] ў Тэлеграме&lt;/ref&gt;.

* Аляксей «Рыжы» Аўдзей — загінуў 16-га красавіка 2025-га пад час баявой задачы на Купянскім накірунку&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/368175|title=На купянскім кірунку загінуў беларускі добраахвотнік Аляксей «Рыжы» Аўдзей {{!}} nashaniva.com|website=nashaniva.com|date=2025-05-18|access-date=2025-05-18}}&lt;/ref&gt;.

* Віталь «Вітушка» Трыгубаў — — загінуў 19 кастрычніка 2026-га году на Ліманскім накірунку&lt;ref&gt;[https://t.me/BDK022/515 Паведамленьне] ў Тэлеграме&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://t.me/BDK022/528 Паведамленьне] ў Тэлеграме&lt;/ref&gt;

== Рэакцыя ўладаў ==
У сьнежні 2023 года [[Рэжым Лукашэнкі|ўлады Беларусі]] абвясьцілі БДК «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваньнем]]»&lt;ref&gt;[https://ru.belsat.eu/80827699/mvd-priznalo-belarusskij-dobrovolcheskij-korpus-ekstremistskim-formirovaniem МВД признало Беларусский добровольческий корпус «экстремистским формированием»] | Белсат&lt;/ref&gt;.

== Глядзіце таксама ==
* [[Полк імя Кастуся Каліноўскага]]
* [[1-ая асобная дэсантна-штурмавая рота]]
* [[Тур (падразьдзяленьне)]]
* [[1514 (падразьдзяленьне)]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Накід:Украіна}}
[[Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні Ўкраіны]]
[[Катэгорыя:Зьявіліся ў 2024 годзе]]</text>
      <sha1>li65q0ykkp22j88qpg5vqp6weu1ot12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мікалай Чуркін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301980</id>
    <revision>
      <id>2699996</id>
      <parentid>2668389</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:14:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8635" sha1="j5lh8unfgjghzoig41g352fbrzlfpzz" xml:space="preserve">{{Цёзкі}}
{{Музыка}}
'''Мікала́й Мікала́евіч Чу́ркін''' (21 або 22 траўня 1869, [[Сьцяпанаван|Джалалаглы]], [[Тыфліская губэрня]], [[Расейская імпэрыя]] — 27 сьнежня 1964, [[Менск]], [[Беларуская ССР]]) — савецкі кампазытар і фальклярыст, адзін з заснавальнікаў беларускай прафэсійнай музыкі. [[Народны артыст Беларускай ССР]] (1949).

== Жыцьцяпіс ==
Скончыў [[Тбілісі|Тыфліскую]] вайскова-фэльчарскую школу, музычную вучэльню Расейскага музычнага таварыства (1892, кляс {{Не перакладзена|Міхаіл Іпалітаў-Іваноў|Іпалітава-Іванова|d|Q346815}}), {{Не перакладзена|Пецярбурская акадэмія мастацтваў|Пецярбурскую акадэмію мастацтваў|d|Q346815}} (1899). Настаўнічаў, выкладаў музыку і маляваньне, кіраваў аматарскімі харавымі калектывамі ў [[Баку]], [[Коўна|Коўне]] (ад 1903), [[Вільня|Вільні]] (ад 1905).

Ад 1914 працаваў на Магілёўшчыне выкладчыкам у настаўніцкай сэмінарыі, школах, загадчыкам музычнай падсэкцыі павятовага выканкаму, арганізатар мастацкай самадзейнасьці ў [[Амсьціслаў|Амсьціславе]], выкладчыкам пэдагагічнага тэхнікуму ў [[Магілёў|Магілёве]] (ад 1924). Выкладаў у Магілёўскай пэдагагічнай вучэльні, вайсковых частках, Саюзе работнікаў адукацыі.

Ад 1935 року — у [[Менск]]у. Падчас [[Нямецка-савецкая вайна|нямецка-савецкай вайны]] эвакуяваны ў [[Худжанд|Ленінабад]] ([[Таджыцкая ССР]]), дзе зьбіраў таджыцкія мэлёдыі. Па вайне вярнуўся ў Беларусь.

== Дзейнасьць ==
Пад уплывам этнографа [[Еўдакім Раманаў|Еўдакіма Раманава]] пачаў зьбіраць беларускія народныя мэлёдыі і танцы. Сабраў больш за 3 тысячы мэлёдыяў песьняў і танцаў розных народаў (азэрбайджанскіх, армянскіх, беларускіх, грузінскіх, летувіскіх, польскіх, таджыцкіх). 53 беларускія мэлёдыі ў ягоным запісе і апрацоўцы зьмешчаны ў «Беларускім зборніку» [[Еўдакім Раманаў|Еўдакіма Раманава]] (1910); уклаў зборнікі «Беларускія народныя песьні і танцы» (1949) і «Беларускія народныя песьні» (1959).

Ёсьць адным з заснавальнікаў беларускай прафэсійнай музыкі, пачынальнік нацыянальнага жанравага сымфанізму, музыкі для дзяцей. Ягоная музыка адметная аптымізмам, строгай клясычнай формай, мэлядычнасьцю, апорай на беларускі музычны фальклёр. Сярод твораў: опэры «Вызваленьне працы» (1922), «Раскіданае гняздо» паводле [[Янка Купала|Янкі Купалы]] (клявір, 1959—1964), радыёопэра для дзяцей «Рукавічка» (1948); музычныя камэдыі «Кок-сагыз» (1939), «Песьня Бярэзіны» (1947); 3 сымфаньеты («Беларускія карцінкі», 1925; 1949, 1955), 4 сымфанічныя сюіты; 4 сюіты й увэртура «Памяці Янкі Купалы» (1952) для аркестру беларускіх народных інструмэнтаў; 11 струнных квартэтаў, хоры, рамансы; музыка для драматычных спэктакляў; апрацоўкі народных песьняў і танцаў, песьні для дзяцей на словы беларускіх паэтаў.

== Творы ==

=== Опэры ===
* Вызваленьне працы (паст. 1922)
* Раскіданае гняздо (клявір, 1959—1964)
* радыёопэра для дзяцей «Рукавічка» (паст. 1948)&lt;ref name=&quot;школа20&quot; /&gt;

=== Увэртуры ===
* Памяці Янкі Купалы (1952)

== Прэміі і ўзнагароды ==
* [[Ордэн „Знак Пашаны“]] (1940)
* [[Ордэн працоўнага чырвонага сьцяга СССР]] (1955, 1959)
* [[Народны артыст БССР]] (1949)

== Ушанаваньне памяці ==
У Амсьціславе ладзіцца штогадовы фэстываль мастацтваў імя Мікалая Чуркіна. Ягонае імя носіць мясцовая музычная школа.

На доме па [[Вуліца Кісялёва (Менск)|вуліцы Кісялёва]] ў Менску, дзе Мікалай Чуркін жыў у 1957—1964 роках, пастаўленая мэмарыяльная дошка.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|
refs = 
&lt;ref name=&quot;школа20&quot;&gt;{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://school20-orsha.by/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1557:2012-06-12-10-03-59&amp;catid=92:2012-06-11-18-44-45&amp;Itemid=373| копія = | дата копіі = | загаловак = Чуркин Николай Николаевич| фармат = | назва праекту = | выдавец = Сярэдняя школа №20 г. Воршы імя Флёрава| дата доступу = 25 лютага 2026 | мова = ru| камэнтар = }}&lt;/ref&gt;
}}

== Літаратура ==
* {{Літаратура/БелЭн
|аўтар    = Жураўлёў Дз.
|частка   = Чуркін
|том      = 17
}}
* {{Кніга
|аўтар          = Журавлев Д.
|імя            = 
|прозьвішча     = 
|частка         = 
|загаловак      = Большая дорога: Народный артист БССР Н. Н. Чуркин
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданьне       = 
|месца          = {{Мн.}}
|выдавецтва     = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]]
|год            = 1964
|том            = 
|старонкі       = 
|старонак       = 94
|сэрыя          = 
|isbn           = 
|наклад         = 
}}
* {{Літаратура/Тэатральная Беларусь
|аўтар          = 
|частка         = 
|том            = 2
|старонкі       = 
}}
* {{Літаратура/ЭГБ
|том      = 6-2
|частка   = 
|аўтар    = 
}}
* {{Літаратура/Янка Купала (энцыкляпэдыя)
|аўтар    = 
|частка   = 
|том      = 3
}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://csl.bas-net.by/churkin-mikalaj-mikalaevich/ Чуркін Мікалай Мікалаевіч] // Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
* [https://web.archive.org/web/20260201124538/https://bis.nlb.by/by/documents/128637 Беларусь у асобах і падзеях]
* [https://knihi.com/Mikalaj_Curkin/ Творы] на [[Беларуская палічка|Беларускай палічцы]]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Чуркін, Мікалай Мікалаевіч}}
[[Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу кампазытараў]]
[[Катэгорыя:Беларускія кампазытары]]
[[Катэгорыя:Беларускія фальклярысты]]</text>
      <sha1>j5lh8unfgjghzoig41g352fbrzlfpzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мікіта Кастамараў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302832</id>
    <revision>
      <id>2699999</id>
      <parentid>2680641</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>67502</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>2699999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6466" sha1="snvfx85seask1gq5509ivazircefzab" xml:space="preserve">{{Футбаліст}}
'''Мікі́та Кастама́раў''' ({{Н}} 29 чэрвеня 1999 году) — беларускі футбаліст, абаронца кыргыскага клюбу «[[Нэфтчы Качкор-Ата|Нэфтчы]]».

== Кар’ера ==
З 2015 году выступаў за дубль «[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебску]]», дзе зь цягам часу замацаваўся ў складзе. Сэзон 2018 году правёў у арэндзе ў «[[Нафтан Наваполацак|Нафтане]]», а ў красавіку 2019 году на тых жа ўмовах далучыўся да «[[Ворша (футбольны клюб)|Воршы]]». У складзе гэтых клюбаў у Першай лізе трывала выходзіў у стартавым складзе. З студзеня 2020 году, па вяртаньні з арэнды, пачаў трэнавацца зь «Віцебскам»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2020-01-15 |url = https://football.by/news/135674 |title = &quot;Витебск&quot; вышел из отпуска: Гущенко в Казахстане, Вандерсон пока дома, на просмотре семь человек |website = football.by |access-date = 2024-02-22|language = ru}}&lt;/ref&gt;. Пачатак сэзону 2020 году прапусьціў праз траўму, а з чэрвеня пачаў гуляць за дубль і прыцягвацца да асноўнай каманды. Дэбютаваў у Найвышэйшай лізе 4 ліпеня 2020 году ў матчы супраць «[[Гарадзея (футбольны клюб)|Гарадзеі]]» (2:2), калі выйшаў у стартавым складзе і быў заменены ў канцы сустрэчы. У далейшым да канца сэзону на поле ў Найвышэйшай лізе не выходзіў, застаючыся на лаўцы запасных у асноўнай камандзе і гуляючы за дубль.

У красавіку 2021 году быў аддадзены ў арэнду наваполацкаму «Нафтану»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2021-04-16 |url = https://www.pressball.by/news/football/383464 |title = Футбол. Никита Костомаров на правах аренды будет выступать за &quot;Нафтан&quot; |website = pressball.by |access-date = 2021-04-16|language = ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418082855/https://www.pressball.by/news/football/383464 |archive-date=2021-04-18 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, дзе стаў трывалым гульцом стартавага складу, згуляўшы ўсе 33 матчы ў Першай лізе. У студзені 2022 году па заканчэньні арэнды вярнуўся ў «Віцебск»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2022-01-24 |url = https://football.by/news/160557 |title = Евгений Чернухин: &quot;Межсезонье началось волнительно и трепетно, с небольшой опаской…&quot; |website = football.by |access-date = 2024-02-22|language = ru}}&lt;/ref&gt; і неўзабаве падоўжыў кантракт з клюбам&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2022-01-30 |url = https://football.by/news/160769 |title = &quot;Витебск&quot; продлил контракт с Костомаровым |website = football.by |access-date = 2024-02-22|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У сакавіку 2022 году зноў далучыўся да «Нафтану» паводле арэнднага пагадненьня&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2022-03-10 |url = https://football.by/news/162002 |title = &quot;Нафтан&quot; продлил аренду у &quot;Витебска&quot; Никиты Костомарова |website = football.by |access-date = 2024-02-22|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У ліпені 2022 году быў адкліканы з арэнды ў «Віцебск»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2022-07-24 |url = https://football.by/news/166145 |title = &quot;Витебск&quot; отозвал Костомарова из аренды в &quot;Нафтане&quot; |website = football.by |access-date = 2024-02-22|language = ru}}&lt;/ref&gt;. У кастрычніку замацаваўся ў стартавым складзе каманды.

У студзені 2023 году падоўжыў кантракт зь «Віцебскам»&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2023-01-11 |url = https://football.by/news/171107 |title = &quot;Витебск&quot; продлил контракт с защитником Костомаровым |website = football.by |access-date = 2024-02-22|language = ru}}&lt;/ref&gt;. Паводле вынікаў сэзону 2023 году дапамог камандзе вярнуцца ў Найвышэйшую лігу. У студзені 2024 году па заканчэньні кантракту пакінуў клюб&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2024-01-15 |url = https://football.by/news/182779 |title = &quot;Витебск&quot; расстался с защитником |website = football.by |access-date = 2024-02-22|language = ru}}&lt;/ref&gt; і пачаў трэнавацца з «[[Макслайн Віцебск|Макслайнам]]», зь якім у лютым падпісаў пагадненьне&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2024-02-21 |url = https://football.by/news/184279 |title = Никита Костомаров стал игроком &quot;Макслайна&quot; |website = football.by |access-date = 2024-02-22|language = ru}}&lt;/ref&gt;. Дапамог і гэтай камандзе прабіцца ў Найвышэйшую лігу, а наступны сэзон пачаў у складзе «Нафтану». Быў гульцом асноўнага складу каманды па ейным вяртаньні ў Найвышэйшай лізе, аднак у сярэдзіне сэзону перайшоў у кыргыскі «[[Нэфтчы Качкор-Ата|Нэфтчы]]».

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20250325184319/https://pressball.by/players/football/1442/ Статыстыка «ПБ-Инфо»]{{Ref-ru}}
* {{Transfermarkt}}
* {{Soccerway}}

{{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Кастамараў, Мікіта}}
[[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]]</text>
      <sha1>snvfx85seask1gq5509ivazircefzab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абмеркаваньне:Балты</title>
    <ns>1</ns>
    <id>304565</id>
    <revision>
      <id>2699966</id>
      <parentid>2699857</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T18:42:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59504-74</username>
        <id>101115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Балты */ Адказ</comment>
      <origin>2699966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8884" sha1="g1o0b1h8cjkb7ytsdug6mavdts9j1cc" xml:space="preserve">== Балты ==
чаму Беларуская вікіпэдыя прапагандуе расейскія наратывы?! У артыкуле пра балтаў замест аповяду пра балцкія народы, пра гістарычную супольнасць балтаў, і іхнюю ролю у нашай гісторыі, апавядаецца нейкая лухта нібыта мы ня балты, і увогуле балты ніколі ня жылі у нашай краіне. Чаму у 21 стагоддзі на беларускай вікіпэдыі, пры чым на сапраўднай беларускай мове, на тарашкевіцы прапагандуецца, савецкая, расейская і проста на маючая нічога агульнага з рэальнасцю псеўдагісторыя? Я спрабаваў выправіць гэную ганьбу, але праўкі алмяняюцца як &quot;вандалізм&quot;))) вось ад беларускай вікіпэдыі я такой расейшчыны дакладна не чакаў. Насамрэч сумна, вельмі жадаю каб людзям распавядалі сапраўдную гісторыю а ня такое, сумняваюсь што адніністрацыя сапраўды будзе вырашаці тую праблему, раз дагэтуль нічога з гэтым ня зрабілі... [[Спэцыяльныя:Унёсак/~2026-59020-20|~2026-59020-20]] ([[Гутаркі ўдзельніка:~2026-59020-20|размова]]) 14:24, 8 лістапада 2026 (+03)
: Лухта. Немагчыма гістарычна быць тымі, каго выдумалі ў 1845 годзе ў варожай да Літвы Прусіі. Трубачоў-Тапароў-Сядоў зь якой краіны паходзяць? Гэта што датычыцца азначэньня наратываў. &quot;Сапраўдная гісторыя&quot; і нейкія фактычна выдуманыя, штучныя, кабінэтныя &quot;балты&quot; - гэта ўвогуле нейкі сюр. Калі ўжо на тое пайшло, то чытайце пра напраўду гістарычна існыя народы - [[Вэнэды]], [[Люцічы]], [[Ліцьвіны]], а не спрабуйце ці то наіўна-бязглузда ці то хітра-падступна прапагандаваць заснаваную адно на здагадках-інтэрпрэтацыях &quot;балтскую&quot; махінацыю, сапраўдная мэта якой - абвясьціць беларусаў сапсаванымі (&quot;славянізаванымі&quot;) летувісамі каб урэшце [[летувізацыя|дашчэнту зьнішчыць беларускую нацыянальную ідэнтычнасьць]]. І так, выдаленьне крыніцаў і зьместу - гэта менавіта вандалізм. --[[Спэцыяльныя:Унёсак/~2026-58707-82|~2026-58707-82]] ([[Гутаркі ўдзельніка:~2026-58707-82|размова]]) 14:49, 8 лістапада 2026 (+03)
::а кім па вашаму былі нашыя продкі да 4-5 стагоддзяў нашай эры а да 1-2? Славянамі якіх тады ня было? Нашыя продкі гэта і славяне пышэдшыя на нашы землі у 5-6 стагоддзях нашай эры і балты якія жылі там раней. Нэўры (мілаградская культура), андрафагі (дняпра дзьвінская культура), яцьвягі, літва (ня летува а, гістарычная літва, племя жыўшае прыкладна між нёманам і віллёй) гэта усё былі балцкія народы. Прывазываньне іх да летувісаў, ці тым больш сапсаваных летувісаў. Гэта вашая фантазія.  [[Удзельнік:Ab.bl.wz|Ab.bl.wz]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Ab.bl.wz|гутаркі]]) 15:25, 8 лістапада 2026 (+03)
:::Як яны маглі быць нейкімі &quot;балтамі&quot; або &quot;балцкімі народамі&quot;, калі такой назвы (або якой іншай зборнай назвы з такім значэньнем) не існавала да 1845 году? Вы хоць усьведамляеце ўвесь абсурд такой фэнтэзійнай (калі ня фэйкавай) &quot;сапраўднай гісторыі&quot;?! &quot;Балтамі&quot; ў 1845 годзе назвалі канкрэтную існую на той час моўную групу (існаваньне якой, ранейшае за першую дакумэнтальеую фіксацыю адпаведнай жамойцкай мовы, ёсьць гіпатэтычным), да якой ліцьвіны-беларусы на той час не належалі і, як паказвае генэтыка, хутчэй за ўсё (лязо Окама) ніколі не належалі. Прытым прышлымі ёсьць менавіта фіна-жамойты, мову якіх у 1845 годзе і назвалі &quot;балтской&quot;. --[[Спэцыяльныя:Унёсак/~2026-58707-82|~2026-58707-82]] ([[Гутаркі ўдзельніка:~2026-58707-82|размова]]) 16:36, 8 лістапада 2026 (+03)
::::па вашай лёгіцы беларусы зь'явілісь у другой палове 19 стагоддзя, бо да гэтага мы ня называліся беларусамі. Агульнай назвы у балтаў ня было, гэта ня знача што ня было саміх балтаў. У англійскай мове да 15 стагоддзя ня было слова руды, але гэта ж ня знача што такога коляру ня было. І балцкія плямёны былі, яцьвягі, літва, аукштайты, жмудзь, лівы, куршы, і многія іншыя, іх па вашаму ня існавала да 1845 года? Да прыходу славян у 5 стагоддзі па усёй нашай краіне жылі менавіта яны, андрафагі, нэўры на усходзе, яцьвягі і літва на захадзе, ці вы лічыце што да славян у нас жылі фіна жамойты? [[Спэцыяльныя:Унёсак/~2026-59440-75|~2026-59440-75]] ([[Гутаркі ўдзельніка:~2026-59440-75|размова]]) 18:57, 8 лістапада 2026 (+03)
:::::Паводле вашай лёгікі, нішто не перашкаджае аб'ядноўваць тыя розныя гістарычныя народы пад абагульняльнай назвай &quot;беларускія народы&quot; (ну нічым жа ня горай за &quot;балцкія&quot;?). Пагатоў ніякіх аб'ектыўных крытэраў залічэньня да &quot;балтаў&quot; не існуе: &quot;балтамі&quot; цалкам можна абвясьціць і эстонцаў зь немцамі. Ужо не кажу пра тое, што беларусаў раней называлі ліцьвінамі, таму беларусы як раз такі пад гэтай назвай існавалі і да 19 ст., а вось эфэмэрных &quot;балтаў&quot; ніхто ніяк абагульняльна не называў. Тое, што да славянаў у нас жылі фіна-жамойты, як раз сьцьвярджаеце менавіта вы. Бо &quot;балты&quot; - гэта найперш фіна-жамойты і розныя іхныя адмены-суродзічы - куршы, лівы, &quot;аўкштайты&quot; (яшчэ адзін выдуманы &quot;народ&quot;). --[[Спэцыяльныя:Унёсак/~2026-58707-82|~2026-58707-82]] ([[Гутаркі ўдзельніка:~2026-58707-82|размова]]) 03:56, 9 лістапада 2026 (+03)
::::::не, я ня сцьвяржаю, што да 5 стагоддзя у нас жылі фіна жамойты, я ведаю, што тады у Беларусі - Літве жылі балты, і што, што іх тады ня называлі адным імянем, ведаеце, калі штосці яшчэ ня назвалі вучоныя, гэта ня знача што гэтага ня існуе) [[Спэцыяльныя:Унёсак/~2026-59504-74|~2026-59504-74]] ([[Гутаркі ўдзельніка:~2026-59504-74|размова]]) 21:42, 9 лістапада 2026 (+03)</text>
      <sha1>g1o0b1h8cjkb7ytsdug6mavdts9j1cc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зьвярынец (Вільня)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304579</id>
    <revision>
      <id>2699951</id>
      <parentid>2699819</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>XHCKidx</username>
        <id>11053</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Курортнае жыццё і дачны бум (XIX стагодзьдзе) */</comment>
      <origin>2699951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10347" sha1="q8dmkrmabwlkojth47b903jyvonjp4i" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Назва                           = Зьвярынец
|Назва ў родным склоне           =
|Арыгінальная назва              = Зьвярынец
|Краіна                          = [[Летува]]
|Гімн                            = 
|Статус                          = раён
|Від адміністрацыйнай адзінкі1   = [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Летувы|Павет]]
|Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = [[Віленскі павет]]
|Від адміністрацыйнай адзінкі2   = Староства
|Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = Зьвярынецкае староства
|Уваходзіць у                    = 
|Від адміністрацыйнага падзелу   = 
|Улучае                          = 
|Від адміністрацыйнага цэнтру    = 
|Цэнтар                          = 
|БуйныГорад                      = 
|БуйныяГарады                    = 
|Колькасьць населеных пунктаў    = 
|ДатаЎтварэньня                  = 
|ДатаСкасаваньня                 = 
|Кіраўнік                        = 
|Назва пасады кіраўніка          = 
|Кіраўнік2                       = 
|Назва пасады кіраўніка2         = 
|АфіцыйныяМовы                   = 
|МовыВаЎжытку                    = 
|Насельніцтва                    =
|Год перапісу                    =
|Адсотак ад насельніцтва         = 
|Месца паводле насельніцтва      = 
|Сьпіс паводле насельніцтва      = 
|Шчыльнасьць                     =
|Месца паводле шчыльнасьці       = 
|Нацыянальны склад               = 
|Канфэсійны склад                = 
|Плошча                          =
|Адсотак ад плошчы               = 
|Месца паводле плошчы            = 
|Сьпіс паводле плошчы            = 
|Максымальная вышыня             = 
|Сярэдняя вышыня                 = 
|Мінімальная вышыня              = 
|Шырата                          = 
|Даўгата                         = 
|Мапа                            = Vilnius, Žverynas, Televizijos bokštas.jpg
|Загаловак мапы                  = Зьвярынец, Вільня
|Памер мапы                      = 
|Мапа адміністрацыйнай адзінкі   = 
|Памер мапы аа                   = 
|Часавы пас                      = +2
|Летні час                       = +3
|Скарачэньне                     = 
|ISO                             = 
|FIPS                            = 
|Тэлефонны код                   = 
|Паштовыя індэксы                = 
|Геаграфічны код                 = 
|Інтэрнэт-дамэн                  = 
|Код аўтамабільных нумароў       = 
|Катэгорыя ў Commons             = 
|Парамэтар1                      = 
|Назва парамэтру 1               = 
|Парамэтар2                      = 
|Назва парамэтру 2               = 
|Сайт                            = 
|Дадаткі                         = 
|Мэдыя-парамэтар1                = 
|Назва мэдыя-парамэтру 1         = 
|Мэдыя-парамэтар2                = 
|Назва мэдыя-парамэтру 2         = 
|Колер фону парамэтраў           = {{Колер|Летува}}
|Колер фону герб-сьцяг           = 
}}
'''Зьвярынец''' ([[Летувіская мова|жмудз]]. ''Žvėrynas'') — гістарычнае [[прадмесьце]] [[Вільня|Вільні]], зараз раён і староства, разьмешчаны на паўночным заходзе ад цэнтра места, на првымі берагу ракі [[Вяльля|Вяльлі]],  злучаны з [[Старое Места (Вільня)|Старым местам]]  [[Зьвярынецкі мост (Вільня)|Зьвярынецкім мостам]], які, па сутнасьці, зьяўляецца працягам [[Праспэкт Гедзіміна (Вільня)|Юраўскага праспэкту]].

== Гісторыя ==
Звярынец (сучасная літоўская назва — Žvėrynas, польская — Zwierzyniec) — адно з самых старых, маляўнічых і прэстыжных гістарычных [[прадмесьце|прадмесьцяў]] [[Вільня|Вільні]], размешчанае на правым беразе ракі [[Вяльля|Вяльлі]].
Гісторыя гэтага раёна налічвае некалькі стагоддзяў і цесна звязана з буйнейшымі магнацкімі родамі і культурнымі зменамі рэгіёна&lt;ref&gt;https://filmvilnius.com/zveryno-marsrutas/&lt;/ref&gt;.

=== Паляўнічыя ўгоддзі Радзівілаў (XVI—XIX стагодзьдзі) ===

Сваёй назвай прадмесце абавязана прыватнаму паляўнічаму запаведніку (звярынцу).
Першапачаткова гэтыя землі належалі вялікаму князю Вітаўту, а з XVI стагоддзя перайшлі ў валоданне роду Радзівілаў.
Радзівілы пабудавалі тут драўляны паляўнічы палацык і абнеслі плот пад сасновы лес, куды засялялі розных дзікіх жывёл (зуброў, аленяў, казуль) для палявання. Пра гэтыя часы дагэтуль нагадваюць назвы тутэйшых вуліц: Stirnų (Казліная), Elnių (Аленяя), Stumbrų (Зубрыная).
Пазней Радзівілы падарылі гэтую маёмасць віленскім езуітам, якія кіравалі ёй да 1773 года.

=== Курортнае жыццё і дачны бум (XIX стагодзьдзе) ===

У XIX стагодзьдзі статус раёна кардынальна змяніўся. Зьвярынец стаў уласнасьцю расейскага генерал-губернатара, а ў сярэдзіне стагодзьдзя яго выкупіў купец Васіль Марцінсан. Ён падзяліў зямлю на асобныя надзелы і пачаў прадаваць іх месьцічам.
Дзякуючы сасноваму лесу і блізкасьці да вады, Зьвярынец ператварыўся ў курортнае прадмесьце. Тут адкрыліся водныя лячэбніцы, лазні, грамадскія купальні і загарадныя рэстарацыі.
Раён пачаў актыўна забудоўвацца летнімі катэджамі і віламі багатых віленчукоў. Менавіта тады сфарміраваўся ўнікальны архітэктурны твар Зьвярынца, які спалучаў швейцарскі стыль (вежачкі, веранды), рускую ліштву і традыцыйныя паганскія карункавыя арнаменты.

=== У складзе горада і міжваенны перыяд (ХХ стагодзьдзе) ===

У 1901 годзе Зьвярынец афіцыйна ўвайшоў у межы горада Вільні. Каб звязаць новы раён з цэнтрам, у 1903—1906 гадах быў пабудаваны знакаміты каменна-жалезны Звярынецкі мост.
У 1920—1930-я гады, калі Вільня была ў складзе Польскай Рэспублікі, акрамя драўляных дамоў тут з'явіліся стыльныя прыклады міжваеннага мураванага функцыяналізму. У 1927 годзе менавіта на Зьвярынцы быў узведзены будынак радыёстанцыі Polskie Radio Wilno.

== Галерэя ==
&lt;gallery widths=150 caption=&quot; Гістарычныя здымкі&quot; heights=150 class=&quot;left&quot;&gt;
Vilnia, Źviaryniec. Вільня, Зьвярынец (E. Cicéri, 1851).jpg|Вільня, Зьвярынец, Э. Чычэры, 1851 год
Vilnia, Źviaryniec. Вільня, Зьвярынец (J. Jadkoŭski, 1879).jpg|Вільня, Зьвярынец, [[Юзэф Ядкоўскі]], 1879 год
Vilnia, Źviaryniec. Вільня, Зьвярынец (K. Rusiecki, XIX).jpg|Вільня, Зьвярынец, К. Русецкі, XIX ст.
Vilnia, Vialla-Źviaryniec. Вільня, Вяльля-Зьвярынец (A. Korzan, 1861).jpg|Вільня, Вяльля-Зьвярынец, А. Корзан, 1861 год
Vilnia, Źviaryniec. Вільня, Зьвярынец (1902).jpg|Вільня,прадмесьце Зьвярынец, плян 1902 года
Vilnia, Źviaryniec, Znamienskaja. Вільня, Зьвярынец, Знаменская (1915-18).jpg|Вільня, Зьвярынец, Знаменская царква, 1915-18 гг.
Vilnia, Źviaryniec, Znamienskaja. Вільня, Зьвярынец, Знаменская (1915).jpg|Вільня, Зьвярынец, Знаменская царква, 1915 год
Vilnia, Vialla-Zakret-Źviaryniec. Вільня, Вяльля-Закрэт-Зьвярынец (V. Zacharčyk, 1865-79).jpg|Вільня, Вяльля-Закрут-Зьвярынец, В. Захарчык, 1865-79 гады
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{зноскі}}

{{Гістарычныя мясцовасьці Вільні}}

[[Катэгорыя:Раёны Вільні]]</text>
      <sha1>q8dmkrmabwlkojth47b903jyvonjp4i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2699959</id>
      <parentid>2699951</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:27:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>XHCKidx</username>
        <id>11053</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2699959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10367" sha1="4fbs70t7soidexo1pjn0rclaj5uh62f" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Назва                           = Зьвярынец
|Назва ў родным склоне           =
|Арыгінальная назва              = Зьвярынец
|Краіна                          = [[Летува]]
|Гімн                            = 
|Статус                          = раён
|Від адміністрацыйнай адзінкі1   = [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Летувы|Павет]]
|Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = [[Віленскі павет]]
|Від адміністрацыйнай адзінкі2   = Староства
|Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = Зьвярынецкае староства
|Уваходзіць у                    = 
|Від адміністрацыйнага падзелу   = 
|Улучае                          = 
|Від адміністрацыйнага цэнтру    = 
|Цэнтар                          = 
|БуйныГорад                      = 
|БуйныяГарады                    = 
|Колькасьць населеных пунктаў    = 
|ДатаЎтварэньня                  = 
|ДатаСкасаваньня                 = 
|Кіраўнік                        = 
|Назва пасады кіраўніка          = 
|Кіраўнік2                       = 
|Назва пасады кіраўніка2         = 
|АфіцыйныяМовы                   = 
|МовыВаЎжытку                    = 
|Насельніцтва                    =
|Год перапісу                    =
|Адсотак ад насельніцтва         = 
|Месца паводле насельніцтва      = 
|Сьпіс паводле насельніцтва      = 
|Шчыльнасьць                     =
|Месца паводле шчыльнасьці       = 
|Нацыянальны склад               = 
|Канфэсійны склад                = 
|Плошча                          =
|Адсотак ад плошчы               = 
|Месца паводле плошчы            = 
|Сьпіс паводле плошчы            = 
|Максымальная вышыня             = 
|Сярэдняя вышыня                 = 
|Мінімальная вышыня              = 
|Шырата                          = 
|Даўгата                         = 
|Мапа                            = Vilnius, Žverynas, Televizijos bokštas.jpg
|Загаловак мапы                  = Зьвярынец, Вільня
|Памер мапы                      = 
|Мапа адміністрацыйнай адзінкі   = 
|Памер мапы аа                   = 
|Часавы пас                      = +2
|Летні час                       = +3
|Скарачэньне                     = 
|ISO                             = 
|FIPS                            = 
|Тэлефонны код                   = 
|Паштовыя індэксы                = 
|Геаграфічны код                 = 
|Інтэрнэт-дамэн                  = 
|Код аўтамабільных нумароў       = 
|Катэгорыя ў Commons             = 
|Парамэтар1                      = 
|Назва парамэтру 1               = 
|Парамэтар2                      = 
|Назва парамэтру 2               = 
|Сайт                            = 
|Дадаткі                         = 
|Мэдыя-парамэтар1                = 
|Назва мэдыя-парамэтру 1         = 
|Мэдыя-парамэтар2                = 
|Назва мэдыя-парамэтру 2         = 
|Колер фону парамэтраў           = {{Колер|Летува}}
|Колер фону герб-сьцяг           = 
}}
'''Зьвярынец''' ([[Летувіская мова|жмудз]]. ''Žvėrynas'') — гістарычнае [[прадмесьце]] [[Вільня|Вільні]], зараз раён і староства, разьмешчаны на паўночным заходзе ад цэнтра места, на правым берагу ракі [[Вяльля|Вяльлі]],  злучаны з [[Старое Места (Вільня)|Старым местам]]  [[Зьвярынецкі мост (Вільня)|Зьвярынецкім мостам]], які, па сутнасьці, зьяўляецца працягам [[Праспэкт Гедзіміна (Вільня)|Юраўскага праспэкту]].

== Гісторыя ==
Зьвярынец (сучасная літоўская назва — Žvėrynas, польская — Zwierzyniec) — адно з самых старых, маляўнічых і прэстыжных гістарычных [[прадмесьце|прадмесьцяў]] [[Вільня|Вільні]], размешчанае на правым беразе ракі [[Вяльля|Вяльлі]].
Гісторыя гэтага раёна налічвае некалькі стагодзьдзяў і цесна звязана з буйнейшымі магнацкімі родамі і культурнымі зменамі рэгіёну&lt;ref&gt;https://filmvilnius.com/zveryno-marsrutas/&lt;/ref&gt;.

=== Паляўнічыя ўгоддзі Радзівілаў (XVI—XIX стагодзьдзі) ===

Сваёй назвай прадмесце абавязана прыватнаму паляўнічаму запаведніку (зьвярынцу).
Першапачаткова гэтыя землі належалі вялікаму князю Вітаўту, а з XVI стагодзьдзя перайшлі ў валоданьне роду Радзівілаў.
Радзівілы пабудавалі тут драўляны паляўнічы палацык і абнеслі плот пад сасновы лес, куды засялялі розных дзікіх жывёл (зуброў, аленяў, казуль) для паляваньня. Пра гэтыя часы дагэтуль нагадваюць назвы тутэйшых вуліц: Stirnų (Казуліна), Elnių (Аленячая), Stumbrų (Зубрыная).
Пазней Радзівілы падарылі гэтую маёмасць віленскім езуітам, якія кіравалі ёй да 1773 года.

=== Курортнае жыццё і дачны бум (XIX стагодзьдзе) ===

У XIX стагодзьдзі статус раёна кардынальна змяніўся. Зьвярынец стаў уласнасьцю расейскага генерал-губернатара, а ў сярэдзіне стагодзьдзя яго выкупіў купец Васіль Марцінсан. Ён падзяліў зямлю на асобныя надзелы і пачаў прадаваць іх месьцічам.
Дзякуючы сасноваму лесу і блізкасьці да вады, Зьвярынец ператварыўся ў курортнае прадмесьце. Тут адкрыліся водныя лячэбніцы, лазні, грамадскія купальні і загарадныя рэстарацыі.
Раён пачаў актыўна забудоўвацца летнімі катэджамі і віламі багатых віленчукоў. Менавіта тады сфарміраваўся ўнікальны архітэктурны твар Зьвярынца, які спалучаў швейцарскі стыль (вежачкі, веранды), рускую ліштву і традыцыйныя паганскія карункавыя арнаменты.

=== У складзе горада і міжваенны перыяд (ХХ стагодзьдзе) ===

У 1901 годзе Зьвярынец афіцыйна ўвайшоў у межы горада Вільні. Каб звязаць новы раён з цэнтрам, у 1903—1906 гадах быў пабудаваны знакаміты каменна-жалезны Звярынецкі мост.
У 1920—1930-я гады, калі Вільня была ў складзе Польскай Рэспублікі, акрамя драўляных дамоў тут з'явіліся стыльныя прыклады міжваеннага мураванага функцыяналізму. У 1927 годзе менавіта на Зьвярынцы быў узведзены будынак радыёстанцыі Polskie Radio Wilno.

== Галерэя ==
&lt;gallery widths=150 caption=&quot; Гістарычныя здымкі&quot; heights=150 class=&quot;left&quot;&gt;
Vilnia, Źviaryniec. Вільня, Зьвярынец (E. Cicéri, 1851).jpg|Вільня, Зьвярынец, Э. Чычэры, 1851 год
Vilnia, Źviaryniec. Вільня, Зьвярынец (J. Jadkoŭski, 1879).jpg|Вільня, Зьвярынец, [[Юзэф Ядкоўскі]], 1879 год
Vilnia, Źviaryniec. Вільня, Зьвярынец (K. Rusiecki, XIX).jpg|Вільня, Зьвярынец, К. Русецкі, XIX ст.
Vilnia, Vialla-Źviaryniec. Вільня, Вяльля-Зьвярынец (A. Korzan, 1861).jpg|Вільня, Вяльля-Зьвярынец, А. Корзан, 1861 год
Vilnia, Źviaryniec. Вільня, Зьвярынец (1902).jpg|Вільня,прадмесьце Зьвярынец, плян 1902 года
Vilnia, Źviaryniec, Znamienskaja. Вільня, Зьвярынец, Знаменская (1915-18).jpg|Вільня, Зьвярынец, Знаменская царква, 1915-18 гг.
Vilnia, Źviaryniec, Znamienskaja. Вільня, Зьвярынец, Знаменская (1915).jpg|Вільня, Зьвярынец, Знаменская царква, 1915 год
Vilnia, Vialla-Zakret-Źviaryniec. Вільня, Вяльля-Закрэт-Зьвярынец (V. Zacharčyk, 1865-79).jpg|Вільня, Вяльля-Закрут-Зьвярынец, В. Захарчык, 1865-79 гады
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{зноскі}}

{{Гістарычныя мясцовасьці Вільні}}

[[Катэгорыя:Раёны Вільні]]</text>
      <sha1>4fbs70t7soidexo1pjn0rclaj5uh62f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зьвярынецкі мост (Вільня)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304580</id>
    <revision>
      <id>2699950</id>
      <parentid>2699840</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:19:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>XHCKidx</username>
        <id>11053</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2699950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5216" sha1="c1gr7ltqgrflxlo2wxxe8mpynj6ypag" xml:space="preserve">'''Зьвярынецкі мост''' ([[Летувіская мова|жмудз]]. ''Žvėryno tiltas'') — гістарычны мост у [[Вільня|Вільні]], які злучае [[Старое Места (Вільня)|Старое места]] са [[Зьвярынец (Вільня)|Зьвярынцам]] цераз [[Рака|раку]] [[Вяльля|Вяльлю]].
[[Файл:Zveryno tiltas.jpg|значак| Зьвярынецкі мост]]

== Месцазнаходжаньне ==
Працягвае [[Праспэкт Гедзіміна (Вільня)|Юраўскі праспэкт]] ([[Летувіская мова|жмудз]]. ''Gedimino prospektas''), злучаючы [[Старое Места (Вільня)|Старое места]] с яго прадмесьцем [[Зьвярынец (Вільня)|Зьвярынцам]] цераз [[Рака|раку]] [[Вяльля|Вяльлю]].

== Гісторыя ==

=== Першы драўляны мост (1883 год) ===
Для таго каб злучыць горад з прадмесьцем Зьвярынец (якое тады належала Радзівілам, а пасьля Вітгенштэйнам), у створы Георгіеўскага праспэкту (цяпер Гедзіміна) быў пабудаваны чатырохпралётны драўляны арачны мост. Аднак гэтая канструкцыя была нетрывалай і ня зьвязвала раёны надзейна.

=== Каменны і мэталічны мост (1905–1906 гады) === 
Менавіта тады пачалося будаўніцтва пастаяннага моста. Праект распрацаваў віленскі інжынэр Уладзіслаў Маліноўскі, а тэхнічным кансультантам выступіў вядомы расейскі прафэсар Мікалай Белялюбскі.
Металічныя аркі вырабляла знакамітая варшаўская фірма «Рудзкі і К°», а прыгожую каваную поручань (пэрлы) зрабілі ў мэханічнай майстэрні графа Тышкевіча ў самой Вільні.
Рух па новым мосьце быў урачыста адкрыты ў ліпені 1906 году.

=== Ваенныя часы ===
Падчас Першай і Другой сусьветных войнаў мост цудам пасьпяхова выстаяў і пазьбег татальнага разбурэньня, у адрозьненьне ад многіх іншых віленскіх мастоў.

=== Найноўшы час ===
У 2006 годзе да стагодзьдзя моста была праведзеная яго маштабная рэстаўрацыя. Былі замененыя пашкоджаныя карозіяй мэталічныя элемэнты, адноўленыя аўтэнтычныя ліхтары і парэнчы, а таксама выкладзенае новае дарожнае пакрыцьцё.

Сёняшні Зьвярынецкі мост уключаны ў Рэестар культурных каштоўнасьцяў Летувы і зьяўляецца адным з найбольш вядомых архітэктурных помнікаў інжынэрыі пачатку XX стагодзьдзя ў [[Вільня|Вільні]].

== Галерэя ==
&lt;gallery widths=150 caption=&quot; Гістарычныя здымкі&quot; heights=150 class=&quot;left&quot;&gt;
Vilnia, Vialla, Źviaryniecki most. Вільня, Вяльля, Зьвярынецкі мост (1900).jpg|Зьвярынецкі мост, 1900 год
Vilnia, Vialla, Źviaryniecki most. Вільня, Вяльля, Зьвярынецкі мост (1901-14).jpg|Вільня,Зьвярынец і  Зьвярынецкі мост, 1901-14 гады
Vilnia, Vialla, Źviaryniecki most. Вільня, Вяльля, Зьвярынецкі мост (1904).jpg|Зьвярынецкі мост у накірунку Зьвярынцу, 1904 год
Vilnia, Vialla, Źviaryniecki most. Вільня, Вяльля, Зьвярынецкі мост (1916).jpg|Вільня, Вяльля, Зьвярынецкі мост, 1916 год
Vilnia, Vialla, Źviaryniecki most. Вільня, Вяльля, Зьвярынецкі мост (1917).jpg|Вільня, Вяльля, Зьвярынецкі мост, 1917 год
Vilnia, Vialla, Źviaryniecki most. Вільня, Вяльля, Зьвярынецкі мост (01-02.1917).jpg|Вільня, Вяльля, Зьвярынецкі мост (01-02.1917)
Vilnia, Vialla, Źviaryniecki most. Вільня, Вяльля, Зьвярынецкі мост (1931).jpg|Зьвярынецкі мост у накірунку Праспэкта Гэдыміна, 1931 год
Vilnia, Vialla, Źviaryniecki most. Вільня, Вяльля, Зьвярынецкі мост (1931) (2).jpg|Вільня, Вяльля, Зьвярынецкі мост, 1931 год
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{зноскі}}

{{Гістарычныя мясцовасьці Вільні}}</text>
      <sha1>c1gr7ltqgrflxlo2wxxe8mpynj6ypag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Выява дня/2026-12-12</title>
    <ns>10</ns>
    <id>304582</id>
    <revision>
      <id>2699952</id>
      <timestamp>2026-11-09T13:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jim</username>
        <id>415</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „Panorama of Himalayas from Ranikhet, Uttarakhand, India.jpg&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;“</comment>
      <origin>2699952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175" sha1="4ysxqlq06hzhoywc5wectpc7gomga20" xml:space="preserve">Panorama of Himalayas from Ranikhet, Uttarakhand, India.jpg&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4ysxqlq06hzhoywc5wectpc7gomga20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Выява дня/2026-12-13</title>
    <ns>10</ns>
    <id>304583</id>
    <revision>
      <id>2699953</id>
      <timestamp>2026-11-09T13:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jim</username>
        <id>415</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „Brownish-flanked Bush Warbler in Darjeeling May 2025 by Tisha Mukherjee 10.jpg&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;“</comment>
      <origin>2699953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="194" sha1="dtrbij09iix8mk9wx2fmmslxiekxa7b" xml:space="preserve">Brownish-flanked Bush Warbler in Darjeeling May 2025 by Tisha Mukherjee 10.jpg&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dtrbij09iix8mk9wx2fmmslxiekxa7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Выява дня/2026-12-14</title>
    <ns>10</ns>
    <id>304584</id>
    <revision>
      <id>2699954</id>
      <timestamp>2026-11-09T13:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jim</username>
        <id>415</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „NGC 1514- The Crystal Ball Nebula (noirlab2613a).jpg&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;“</comment>
      <origin>2699954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168" sha1="ojyjc34l4rbnx2f1k8z81u0io72yup5" xml:space="preserve">NGC 1514- The Crystal Ball Nebula (noirlab2613a).jpg&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ojyjc34l4rbnx2f1k8z81u0io72yup5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Выява дня/2026-12-15</title>
    <ns>10</ns>
    <id>304585</id>
    <revision>
      <id>2699955</id>
      <timestamp>2026-11-09T13:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jim</username>
        <id>415</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „2025-01-12 IBU World Cup Biathlon Oberhof 2025 STP 5949.jpg&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;“</comment>
      <origin>2699955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175" sha1="ohb35u3j6uk1769jx3hs4kzshj2p84r" xml:space="preserve">2025-01-12 IBU World Cup Biathlon Oberhof 2025 STP 5949.jpg&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ohb35u3j6uk1769jx3hs4kzshj2p84r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Выява дня/2026-12-16</title>
    <ns>10</ns>
    <id>304586</id>
    <revision>
      <id>2699956</id>
      <timestamp>2026-11-09T13:49:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jim</username>
        <id>415</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „Zhuque-2E propellant dump over Wisconsin.jpg&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;“</comment>
      <origin>2699956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="160" sha1="h5duy3bv8v7ms9exalgxbgso5bpuwlp" xml:space="preserve">Zhuque-2E propellant dump over Wisconsin.jpg&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h5duy3bv8v7ms9exalgxbgso5bpuwlp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гутаркі ўдзельніка:Ales Makracou</title>
    <ns>3</ns>
    <id>304587</id>
    <revision>
      <id>2699964</id>
      <timestamp>2026-11-09T18:22:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ліцьвін</username>
        <id>847</id>
      </contributor>
      <comment>Вітаем</comment>
      <origin>2699964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16" sha1="fbn7wwakni74vxuz1x9rcjfgbiynfll" xml:space="preserve">{{Вітаем}}</text>
      <sha1>fbn7wwakni74vxuz1x9rcjfgbiynfll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брахмапутра</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304588</id>
    <redirect title="Брагмапутра" />
    <revision>
      <id>2700012</id>
      <timestamp>2026-11-10T07:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dymitr</username>
        <id>10914</id>
      </contributor>
      <comment>Dymitr перанёс старонку [[Брахмапутра]] у [[Брагмапутра]]: БКП 20:60 заўв. Б</comment>
      <origin>2700012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="24as3kiig1cnqkjkjf6wqf5bdr9ruvc" xml:space="preserve">#перанакіраваньне [[Брагмапутра]]</text>
      <sha1>24as3kiig1cnqkjkjf6wqf5bdr9ruvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Выява дня/2026-12-17</title>
    <ns>10</ns>
    <id>304589</id>
    <revision>
      <id>2700021</id>
      <timestamp>2026-11-10T10:39:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jim</username>
        <id>415</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „Verdun – Cathédrale Notre-Dame – Crypte 2025 08 16.jpg&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;“</comment>
      <origin>2700021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175" sha1="6f0ybw3whmdeghqk42001je7o4wba0y" xml:space="preserve">Verdun – Cathédrale Notre-Dame – Crypte 2025 08 16.jpg&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6f0ybw3whmdeghqk42001je7o4wba0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Выява дня/2026-12-18</title>
    <ns>10</ns>
    <id>304590</id>
    <revision>
      <id>2700022</id>
      <timestamp>2026-11-10T10:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jim</username>
        <id>415</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „Demoiselle Crane in Tal Chhapar Sanctuary November 2025 by Tisha Mukherjee 09.jpg&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;“</comment>
      <origin>2700022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197" sha1="daa6wycp09alt5lgo0mgxhvaa3kg6cr" xml:space="preserve">Demoiselle Crane in Tal Chhapar Sanctuary November 2025 by Tisha Mukherjee 09.jpg&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>daa6wycp09alt5lgo0mgxhvaa3kg6cr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Выява дня/2026-12-19</title>
    <ns>10</ns>
    <id>304591</id>
    <revision>
      <id>2700023</id>
      <timestamp>2026-11-10T10:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jim</username>
        <id>415</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „Vigeland Sculpture Park - Granite sculptures on the staircase, Oslo, Norway.jpg&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;“</comment>
      <origin>2700023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="195" sha1="px1tdvh8oixsuiu26ar68rc4nia9qf2" xml:space="preserve">Vigeland Sculpture Park - Granite sculptures on the staircase, Oslo, Norway.jpg&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>px1tdvh8oixsuiu26ar68rc4nia9qf2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Выява дня/2026-12-20</title>
    <ns>10</ns>
    <id>304592</id>
    <revision>
      <id>2700024</id>
      <timestamp>2026-11-10T10:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jim</username>
        <id>415</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „Psyché ranimée par le baiser de l'Amour, Louvre.jpg&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;“</comment>
      <origin>2700024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169" sha1="m979kgx3zjxcsxesp981qkltf2t6ug2" xml:space="preserve">Psyché ranimée par le baiser de l'Amour, Louvre.jpg&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m979kgx3zjxcsxesp981qkltf2t6ug2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблён:Выява дня/2026-12-21</title>
    <ns>10</ns>
    <id>304593</id>
    <revision>
      <id>2700025</id>
      <timestamp>2026-11-10T10:40:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jim</username>
        <id>415</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „Nebelfall am Simmelsberg.jpg&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;“</comment>
      <origin>2700025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144" sha1="p2ghc6x5yckvk6hniqfrwgdtvxjepx0" xml:space="preserve">Nebelfall am Simmelsberg.jpg&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p2ghc6x5yckvk6hniqfrwgdtvxjepx0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мікалаевічы (Менская вобласьць)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304594</id>
    <revision>
      <id>2700032</id>
      <timestamp>2026-11-10T11:31:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jim</username>
        <id>415</id>
      </contributor>
      <comment>Створаная старонка са зьместам „{{Іншыя значэньні|Мікалаевічы}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва                             = Мікалаевічы |Лацінка                           = Mikalajevičy |Статус                            = Вёска |Назва ў родным склоне             = Мікалаевічаў |Герб                              =  |Сьцяг...“</comment>
      <origin>2700032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7968" sha1="7ccbbsa9vwghtnc1bborosmvay30op9" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Мікалаевічы}}
{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Мікалаевічы
|Лацінка                           = Mikalajevičy
|Статус                            = Вёска
|Назва ў родным склоне             = Мікалаевічаў
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Менская вобласьць|Менская]]
|Раён                              = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]]
|Сельсавет                         = [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкі]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 340
|Год падліку колькасьці            = 2019
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Тэлефонны код                     = +375 1776
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 222223&lt;ref&gt;[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8 Белпошта] {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
|СААТА                             = 6248820041
|Выява                             = Mikalajevičy, Smaliavičy District (1).jpg
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 54
 |Шырата хвілінаў                  = 00
 |Шырата сэкундаў                  = 17
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 02
 |Даўгата сэкундаў                 = 59
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Мікала́евічы'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 437&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Уваходзіць у склад [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкага сельсавету]]. Каля вёскі знаходзіцца вадасховішча &quot;Вялікае&quot;.
 
== Гісторыя ==

Мікалаевічы вядомыя з [[XVIII стагодзьдзе|XVIII стагодзьдзя]]. У 1781 годзе тут жыве 50 жыхароў у 10 дварах. Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Пасталітай]] (1793 год) трапіла ў склад [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. У 1800 годзе ў Мікалаевічах жыве 70 жыхароў у 12 дварах. У гэты час вёска знаходзіцца ва ўласнасьці [[Радзівілы|Радзівілаў]] і адміністрацыйна адносіцца да [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. У 1870 годзе Мікалаевічы ў складзе [[Смалявіцкая воласьць|Смалявіцкай воласьці]]. Тут жыве 72 вяскоўцы. Паводле перапісу 1897 году тут жыве 258 жыхароў у 34 дварах, а ў пачатку [[XX стагодзьдзе|XX стагодзьдзя]] ўжо 423 жыхары ў 46 дварах. 

У 1917 годзе насельніцтва склала 321 жыхар якія жылі ў 56 дварах. У 1918 годзе пачынае працу [[Школа|школа]] першай ступені. Пад час [[Першая сусьветная вайна|Пэршай сусьветнай вайны]] Мікалаевічы , з [[Люты|лютага]] да [[Сьнежань|сьнежня]] 1918 году былі акупіраваныя войскамі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Са [[Жнівень|жніўня]] 1919 да [[Ліпень|ліпеня]] 1920 году Мікалаевічы ў акупацыі войскамі [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]].

З 1919 года вёска ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 20 жніўня 1924 году Мікалаевічы адносяцца да Забалоцкага сельсавету Смалявіцкага раёну Менскай акругі, а з 20 лютага 1938 году Менскай вобласьці. У 1925 годзе тут жыве 518 жыхароў на 78 гаспадарак.

Пад час [[Другая сусьветная вайна|Другой Сусьветнай вайны]] з канца чэрвеня 1941 да пачатку ліпеня 1944 году Мікалаевічы акупіраваныя войскамі [[Нацысцкая Нямеччына|Нацысцкай Нямеччыны]].

Паводле перапісу 1959 году ў вёсцы жыве 593 жыхары. З 25 сьняжня 1962 году да 6 студзеня 1965 году знаходзілася ў складзе Менскага раёну&lt;ref&gt;Гарады і вёскі Беларусі/Менская вобласьць, энцыкляпэдыя, Том 8 (выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя імя Пятруся Броўкі», 2013 год) (ISBN 978-985-11-0735-9), падрыхтаваны пад навуковай рэдакцыяй члена карэспандэнта Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі [[Аляксандар Лакотка|А. Лакоткі]]. С. 483&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Mikalajevičy, Smaliavičy District}}
* [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёну] 
* [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёну] 

{{Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)}}
{{Смалявіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Забалоцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]]</text>
      <sha1>7ccbbsa9vwghtnc1bborosmvay30op9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2700033</id>
      <parentid>2700032</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jim</username>
        <id>415</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гісторыя */ артаграфія</comment>
      <origin>2700033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7968" sha1="sfuooily6pmwbcgne79abtk0pldzcdz" xml:space="preserve">{{Іншыя значэньні|Мікалаевічы}}
{{Населены пункт/Беларусь
|Назва                             = Мікалаевічы
|Лацінка                           = Mikalajevičy
|Статус                            = Вёска
|Назва ў родным склоне             = Мікалаевічаў
|Герб                              = 
|Сьцяг                             = 
|Гімн                              = 
|Дата заснаваньня                  = 
|Першыя згадкі                     = 
|Статус з                          = 
|Магдэбурскае права                = 
|Былая назва                       = 
|Мясцовая назва                    = 
|Вобласьць                         = [[Менская вобласьць|Менская]]
|Раён                              = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]]
|Сельсавет                         = [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкі]]
|Гарадзкі савет                    = 
|Старшыня гарвыканкаму             = 
|Пасада кіраўніка                  = 
|Кіраўнік                          = 
|Плошча                            = 
|Крыніца плошчы                    = 
|Вышыня                            = 
|Унутраны падзел                   = 
|Колькасьць насельніцтва           = 340
|Год падліку колькасьці            = 2019
|Крыніца колькасьці насельніцтва   = 
|Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = 
|Нацыянальны склад насельніцтва    = 
|Год падліку нацыянальнага складу  = 
|Колькасьць двароў                 = 
|Год падліку колькасьці двароў     = 
|Тэлефонны код                     = +375 1776
|Крыніца колькасьці двароў         = 
|Паштовы індэкс                    = 222223&lt;ref&gt;[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8 Белпошта] {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
|СААТА                             = 6248820041
|Выява                             = Mikalajevičy, Smaliavičy District (1).jpg
|Апісаньне выявы                   = 
 |Шырата градусаў                  = 54
 |Шырата хвілінаў                  = 00
 |Шырата сэкундаў                  = 17
 |Даўгата градусаў                 = 28
 |Даўгата хвілінаў                 = 02
 |Даўгата сэкундаў                 = 59
|Пазыцыя подпісу на мапе           = 
|Водступ подпісу на мапе           = 
|Commons                           = 
|Сайт                              = 
}}
'''Мікала́евічы'''&lt;ref&gt;{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 437&lt;/ref&gt; — [[вёска]] ў [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Уваходзіць у склад [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкага сельсавету]]. Каля вёскі знаходзіцца вадасховішча &quot;Вялікае&quot;.
 
== Гісторыя ==

Мікалаевічы вядомыя з [[XVIII стагодзьдзе|XVIII стагодзьдзя]]. У 1781 годзе тут жыве 50 жыхароў у 10 дварах. Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Пасталітай]] (1793 год) трапіла ў склад [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. У 1800 годзе ў Мікалаевічах жыве 70 жыхароў у 12 дварах. У гэты час вёска знаходзіцца ва ўласнасьці [[Радзівілы|Радзівілаў]] і адміністрацыйна адносіцца да [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. У 1870 годзе Мікалаевічы ў складзе [[Смалявіцкая воласьць|Смалявіцкай воласьці]]. Тут жыве 72 вяскоўцы. Паводле перапісу 1897 году тут жыве 258 жыхароў у 34 дварах, а ў пачатку [[XX стагодзьдзе|XX стагодзьдзя]] ўжо 423 жыхары ў 46 дварах. 

У 1917 годзе насельніцтва склала 321 жыхар якія жылі ў 56 дварах. У 1918 годзе пачынае працу [[Школа|школа]] пэршай ступені. Пад час [[Першая сусьветная вайна|Пэршай сусьветнай вайны]] Мікалаевічы , з [[Люты|лютага]] да [[Сьнежань|сьнежня]] 1918 году былі акупіраваныя войскамі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Са [[Жнівень|жніўня]] 1919 да [[Ліпень|ліпеня]] 1920 году Мікалаевічы ў акупацыі войскамі [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]].

З 1919 года вёска ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 20 жніўня 1924 году Мікалаевічы адносяцца да Забалоцкага сельсавету Смалявіцкага раёну Менскай акругі, а з 20 лютага 1938 году Менскай вобласьці. У 1925 годзе тут жыве 518 жыхароў на 78 гаспадарак.

Пад час [[Другая сусьветная вайна|Другой Сусьветнай вайны]] з канца чэрвеня 1941 да пачатку ліпеня 1944 году Мікалаевічы акупіраваныя войскамі [[Нацысцкая Нямеччына|Нацысцкай Нямеччыны]].

Паводле перапісу 1959 году ў вёсцы жыве 593 жыхары. З 25 сьняжня 1962 году да 6 студзеня 1965 году знаходзілася ў складзе Менскага раёну&lt;ref&gt;Гарады і вёскі Беларусі/Менская вобласьць, энцыкляпэдыя, Том 8 (выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя імя Пятруся Броўкі», 2013 год) (ISBN 978-985-11-0735-9), падрыхтаваны пад навуковай рэдакцыяй члена карэспандэнта Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі [[Аляксандар Лакотка|А. Лакоткі]]. С. 483&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Mikalajevičy, Smaliavičy District}}
* [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёну] 
* [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёну] 

{{Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)}}
{{Смалявіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Забалоцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]]</text>
      <sha1>sfuooily6pmwbcgne79abtk0pldzcdz</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>