Вікіпэдыя be_x_oldwiki https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Мэдыя Спэцыяльныя Абмеркаваньне Удзельнік Гутаркі ўдзельніка Вікіпэдыя Абмеркаваньне Вікіпэдыі Файл Абмеркаваньне файла MediaWiki Абмеркаваньне MediaWiki Шаблён Абмеркаваньне шаблёну Дапамога Абмеркаваньне дапамогі Катэгорыя Абмеркаваньне катэгорыі Партал Абмеркаваньне парталу TimedText TimedText talk Модуль Абмеркаваньне модулю Event Event talk 0 1207 2700104 2692893 2026-11-10T21:29:22Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700104 wikitext text/x-wiki {{Музычны гурт |Назва = Стары Ольса |Лацінка = Stary Olsa |Фота = Stary Olsa, Lviv 2008.JPG |Подпіс = Выступ «Старога Ольсы» на фэстывалі «[[Be Free]]-2008», Львоў |Гады = 1999 — нашы дні |Адкуль = [[Беларусь]] |Мова = [[беларуская мова|беларуская]] |Жанр = |Выдавец = |Зьвязаныя праекты = |Афіцыйная старонка =https://staryolsa.band/be/ |Удзельнікі = [[Зьміцер Сасноўскі]]<br />[[Ільля Кубліцкі]]<br />[[Алесь Чумакоў]]<br />[[Марыя Шарый]]<br />[[Сяргей Тапчэўскі]]<br />[[Аляксей Войцех]] |Былыя ўдзельнікі = [[Кацярына Радзівілава]] }} «'''Стары́ О́льса'''» — беларускі гурт, які грае сярэднявечную музыку. Заснаваны ў 1999 годзе Зьмітром Сасноўскім. Назва паходзіць ад ракі ў заходняй [[Магілёўская вобласьць|Магілёўшчыне]]. == Дыскаграфія == === Альбомы === * ''[[Келіх кола]]'' (2000) — першыя запісы музыкі раньняга і сталага сярэднявечча. * ''[[Вір (альбом)|Вір]]'' (2001) — зборка, на дыску прысутнічаюць таксама і запісы Алеся Журы, [[Зьміцер Сідаровіч|Зьмітра Сідаровіча]], гурта [[Contredanse|Кантраданс]] (цяпер — [[Lituus]]). * ''[[Verbum]]'' (2002) — (на [[лацінская мова|лаціне]]: слова) акрамя музыкі запісаныя ўрыўкі з старажытнай беларускай літаратуры. * ''[[Шлях (альбом)|Шлях]]'' (2003) — канцэртны альбом, запісаны падчас выступаў 2002—2003. * ''[[Ладзьдзя Роспачы]]'' (2004) — аўдыёспэктакаль паводле аповесьці [[Уладзімер Караткевіч|Ўладзімера Караткевіча]], мастацкае начытваньне тэксту пад старадаўнюю музыку. * ''[[Скарбы літвінаў]]'' (2004) — альбом, складаецца з двух дыскаў: Рэнэсанс і Сярэднявечча. * ''[[Сярэднявечная дыскатэка]]'' (2005) — клюбная праграма, якая ўключае апрацаваныя танцы нашых продкаў (13—16 стагодзьзяў). * ''[[Гераічны эпас]]'' (2006) — альбом складзены з прасьпяванай рыцарскай паэзіі і гераічных песень 14—18 стагодзьдзяў. * ''[[Дрыгула]]'' (2009) — альбом складзены з танцавальнае музыкі ад позьняга сярэднявечча да раньняга барока, запісаная ў Вялікім Княстве Літоўскім (складанка «[[Полацкі сшытак]]») і краінах Заходняй Эўропы * ''[[Лепшае]]'' (2009) — афіцыйная зборка найлепшых кампазыцыяў з папярэдніх альбомаў; зьмяшчае ў сабе і ўнікальныя запісы: апрацаваныя ды-джэем творы («Дрыгула», «У карчме»), а таксама кампазыцыі, перазапісаныя гуртом адмыслова для відэакліпаў («Літвін», «Шлях»). * ''[[Santa Maria]]'' (2013) — альбом, у які ўвайшлі 2 песьні з эўрапейскіх крыніцаў XIII і XIV стст. Танцавальная музыка ВКЛ («[[Полацкі сшытак]]», «[[Віленскі сшытак]]», творы [[Войцэх Длугарай|Войцэха Длугарая]] і [[Дыямед Катон|Дыямеда Катона]]). * ''[[Medieval Classic Rock]]'' (2016) — альбом складзены з [[Кавэр|кавэр]]-вэрсій славутых рок-гітоў у сярэднявечнай стылістыцы<ref>{{Cite web|url=http://www.belmarket.by/artisty-za-rubezhom-sovety-byvalyh|title=Артисты за рубежом: советы бывалых|last=Яковенко|first=Алена|date=2018-04-27|аўтар=Алена Яковенко.|publisher=[[Белорусы и рынок]]|language=ru|dead-url=no|archiveurl=http://web.archive.org/web/20200410062537/http://www.belmarket.by/artisty-za-rubezhom-sovety-byvalyh|archivedate=2020-04-10|accessdate=2020-04-09}}</ref>. * ''[[Вада, хмель і солад]]'' (2017) === Кліпы === * «Шлях» (2009) * «[[VITAUT]]» (2008) * «DRYHULA remix» (2008) * «У карчме (remix)» (2008) * «[[Літвін]]» (2008) : Кліп на песьню «Літвін», якая прысьвечана чатыром самым вялікім бітвам, у якіх перамагалі ліцьвіны (беларусы). : Рэжысэры: З. Сасноўскі («Стары Ольса»), Ф. Міхееў (рыцарскі клюб «Княжы гуф»), Л. Сьнегірова (студыя «ОКО», Менск), І. Таркан (студыя «Дуэт», Менск). : Мантаж — З. Сасноўскі. : Асноўныя ўдзельнікі — рыцары клюбу «Княжы гуф». : Кампутарная анімацыя — студыя VS, г. [[Лімэрык (горад)|Лімэрык]], [[Ірляндыя]]. * «[[У карчме]]» (2004) — беларускі пераклад сярэднявечнай застольнай песьні [[In taberna]]. === Супольныя праекты === * ''[[Легенды Вялікага Княства]]'' (2001) * ''[[Легенды Вялікага Княства - 2]]'' (2004) * ''[[Генералы айчыннага року]]'' (2004) * ''[[Прэм’ер Тузін 2005]]'' (2005) * ''[[Музыка Вялікага Княства Літоўскага]]'' (2007) — неафіцыйная зборка, выдадзеная ў сэрыі «Беларуская музычная калекцыя» * ''[[Полацкі сшытак]]'' (2012) — зборка: Полацкі сшытак ў лепшых інтэрпрэтацыях == Удзельнікі == * [[Зьміцер Сасноўскі]]: дуды (валынкі), ліра, [[гусьлі]], мандаліна, [[варган]], пэркусія, вакал * [[Ільля Кубліцкі]]: лютня, цыстра, [[варган]] * [[Алесь Чумакоў]]: [[гусьлі]], кантэле, рэбэк, шалмей, цыстра, ліра, мандаліна, пэркусія, вакал * [[Сяргей Тапчэўскі]]: ударныя, вакал * [[Марыя Шарый]]: [[флейта]], шалмей, сьвірэль * [[Аляксей Войцех]]: ударныя У 2026 годзе Алеся Чумакова асудзілі да двух год зьняволеньня па артыкуле «ўдзел у экстрэмісцкім фармаваньні» за нібыта ўдзел у Беларускай радзе культуры. Праваабаронцы прызналі яго палітычным зьняволеным. Вызвалены 16 верасьня 2026 году ды вывезены ў Летуву разам з 24 іншымі палітвязьнямі<ref>{{cite web|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/aljaksandr-czumakou|title=Аляксандр Чумакоў|work=[[Вясна (цэнтар)|Вясна]]}}</ref>. === Былыя ўдзельнікі === * [[Аксана Касьцян]]: [[флейта]], шалмей, сьвірэль (да 2008 году) * [[Кацярына Радзівілава]]: блёк-флейта, [[флейта]], шалмей, сьвірэль, [[гусьлі]], акарына (да 2005 году) * [[Андрэй Апановіч]]: ударныя, [[варган]], [[беларуская дуда|дуда]] (валынка), вакал == Дадатковыя зьвесткі == Назва гурту паходзіць ад назвы прытоку [[Бярэзіна|Бярэзіны]] — ракі [[Ольса|Ольсы]]. Выступалі ў [[Прага|Празе]] разам з гуртом [[Ahmed má hlad]]. == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = [[Зьміцер Падбярэскі|Д.П.]] |імя = |прозьвішча = |частка = «СТАРЫ ОЛЬСА» |загаловак = Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі |арыгінал = |спасылка = |адказны = уклад. [[Зьміцер Падбярэскі|Дз. Падбярэзскі]] і інш |выданьне = |месца = [[Менск|Мінск]] |выдавецтва = [[Зьміцер Колас|Зміцер Колас]] |год = 2008 |том = |старонкі = 283–284 |старонак = 368 |сэрыя = |isbn = 978-985-6783-42-8 |наклад = 2000 |мова=be }} == Крыніцы == {{Крыніцы|30em}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20130930130142/http://www.staryolsa.com/ Афіцыйная хатняя старонка] * [http://staryolsa.narod.ru/ Неафіцыйная старонка] * [https://web.archive.org/web/20120425054404/http://belmetal.org/blog/photo/225.html Фота з канцэрту ў Менску (палац культуры ветэранаў, 7 кастрычніка 2011) ад музычнага парталу BelMetal] * [http://belmetal.org/blog/review/226.html/ Водгук да канцэрту ў Менску (палац культуры ветэранаў, 7 кастрычніка 2011) ад музычнага парталу BelMetal]{{Недаступная спасылка|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://euroradio.fm/stary-olsa-prezentavau-albom-syarednyavechnaga-klasichnaga-roku/ «Стары Ольса» прэзентаваў альбом «сярэднявечнага класічнага року»] [[Катэгорыя:Стары Ольса| ]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1999 годзе]] lzibvxyu1z7ih9vstampnyrr2ff7ex1 0 2505 2700126 2676340 2026-11-11T03:24:04Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700126 wikitext text/x-wiki '''Трася́нка'''<ref>Паводле Тлумачальнага слоўніку беларускай мовы слова '''трасянка''' азначае «стрэсенае сена з саломай, якое ідзе на корм жывёле»</ref> — моўны фэномэн, які ўзьнікае пры зьмяшаньні [[расейская мова|расейскай]] і [[беларуская мова|беларускай]] моваў, а дакладней у выніку [[Кантамінацыя|кантамінацыі]] беларускай мовы расейскім [[лексыка|лексыконам]], а часам і [[сынтаксіс]]ам. Трасянка падобная да такіх моўных зьяваў, як [[крэольскія мовы]] і [[піджын]]. == Этымалёгія назвы == Для апісаньня гэтага моўнага прадукту раней выкарыстоўваліся тэрміны «моўная жвачка», «моўны гібрыд», «моўны сурагат», «моўная [[хімэра]]», «мешаніна», «[[ламаніна]]», «тарабаршчына», «[[Мікалай Дземянцей|дземянцееўка]]». У 1920-я гады [[Вацлаў Ластоўскі]] ўжываў тэрмін «чаўня́» (магчыма ад слова «чаўпсьці» — казаць лухту, плявузгаць). Прыжылося менавіта слова «трасянка». Этымалёгію слова тлумачыць артыкул у часопісе «[[Круг]]» (4 красавіка 1996): «Тэрмін трасянка пайшоў ад назвы корму для буйнай рагатай жывёлы, гэта значыць каровы. Калі ў гаспадара не хапае добрага сена, ён дабаўляе салому, старанна растрасаючы яе. Карова не заўважае падману і зьядае трасянку. Праўда, малака не прыбаўляе. Так і беларусы: сваёй жудаснай трасянкі не заўважаюць ні ў хаце, ні ў аўтобусе, ні ў Вярхоўным Савеце». Падобныя формы маўленьня, узьніклыя на аснове ўкраінскай і расейскай моваў, вядомыя як «[[суржык]]». Паходжаньне гэтага тэрміну падобнае да паходжаньня слова ''трасянка''. == Характарыстыка == «Гвалтоўнае паняволеньне адных народаў другімі, масавыя міграцыі, нераўнапраўныя стасункі між рознымі [[этнас]]амі складаюць той гістарычны фон, на якім фармуюцца піджыны» — піша М. Дзьячкоў у кнізе «Крэольскія мовы» (1987). Але як адзначае беларускі мовазнаўца [[Генадзь Цыхун]]: «няма падставаў цалкам атаясамліваць трасянку зь піджынамі ці нават крэольскімі мовамі, найперш таму, што тут ідзе гутарка аб узаемадзеяньні блізкароднасных моваў, у той час як пры ўтварэньні апошніх узаемадзейнічалі звычайна далёкія ў генэтычным і тыпалягічным пляне мовы. Яе можна вызначыць хутчэй як ''крэалізаваную мову'' ці, дакладней, ''крэалізаваны варыянт беларускай мовы''». Бальшыня дасьледчыкаў лічаць яе аснову беларускай. Трасянка ўзьнікла як сродак камунікацыі паміж беларускамоўным сельскім насельніцтвам і расейскамоўнай адміністрацыяй або чынавенствам. Паводле Г. Цыхуна, вялікую ролю ў пашырэньні трасянкі адыгралі сталінскія рэпрэсіі 1920—1930-х гадоў, скіраваныя супраць гэтак званых нацдэмаў, калі фактычна пад узьдзеяньнем пануючай тады атмасфэры тэрору адбываўся масавы пераход на расейскую мову беларускамоўнай часткі жыхароў гарадоў і мястэчак. [[Міграцыя]] беларусаў у гарады пашырыла гэтую зьяву і ў гарадох, але трасянка ня стала асноўным сродкам зносінаў, бо ўспрымалася як «некультурная мова» (гл. таксама [[прэстыж (лінгвістыка)]]). Паводле некаторых дасьледчыкаў, да трасянкі трэба залічваць таксама «просту мову», на якой пісалі І. Вышанскі, З. Капысьценскі, [[Мялеці Сматрыцкі|М. Сматрыцкі]], П. Бярында, І. Ужэвіч і іншыя беларуска-ўкраінскія пісьменьнікі сярэднявечча. У. Сьвяжынскі нават сьцьвярджае, што мова твораў [[Францішак Скарына|Ф. Скарыны]] ёсьць прыкладам раньняй беларуска-царкоўнаславянскай трасянкі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * [https://web.archive.org/web/20130210055258/http://mowaznaustwa.ru/2012/07/08/kalita-i-u-trasyanka-yak-mo%D1%9Eny-i-kulturny-nigilizm/ Каліта І. У. Трасянка як моўны і культурны нігілізм.] // Личность — слово — социум: материалы VIII Международной науч.-практ. конф. 28-29 апреля 2008 г., Минск: в 2 ч./отв. ред. Т. А. Фалалеева. — Минск : Паркус-Плюс, 2008, ч. 1., 256 с, ISSN 2076-4588, с. 105—110. * [[Іна Каліта|Калита И. В.]] [https://web.archive.org/web/20200924220713/http://kamunikat.org/Kalita_Ina.html Современная Беларусь: языки и национальная идентичность]. Ústí nad Labem, ISBN 978-80-7414-324-3, 2010, 300 s. s. 112—190. * [[Генадзь Цыхун]]. https://web.archive.org/web/20160304022542/http://arche.bymedia.net/6-2000/cychu600.html Крэалізаваны прадукт — Трасянка як аб’ект лінгвістычнага даследавання] // [[Архэ Пачатак|Архэ]] № 6 (11) — 2000 * [[Ігар Клімаў]]. [https://web.archive.org/web/20090406133453/http://arche.by/by/12/20/476/ Беларуская трасянка і ўкраінскі суржык вачыма навукоўцаў] // Бюлетэнь Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў. 2009. № 3. == Вонкавыя спасылкі == * Севярын Квяткоўскі. [https://web.archive.org/web/20060303135252/http://svaboda.org/articlesfeatures/society/2006/1/A28D74F6-5343-465C-A271-2B9C9D42354E.html Трасянка як нацыянальны брэнд і крыніца натхненьня.] // [[Радыё Свабода]], 24.01.2006 * [https://web.archive.org/web/20041213050149/http://pravapis.org/art_trasianka1.asp Вазьму ўрокі трасянкі] * [https://seveleu.com/drafts/trasianka Два прыклады трасянкі] {{Русіфікацыя}} {{Беларуская мова}} {{Славянскія мовы}} {{Беларусы}} [[Катэгорыя:Беларуская мова]] [[Катэгорыя:Мовы Беларусі]] lkeg0423z252w6wrtognqk4b0s1nbgi 0 2956 2700184 2698924 2026-11-11T11:26:20Z Франак Радзівіл 96369 2700184 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Сьцяг Беларусі}} {{Картка сьцяга |назва = Бел-чырвона-белы сьцяг |лацінка = Bieł-čyrvona-bieły ściah |суб’ект = [[Беларуская Народная Рэспубліка]] і [[Беларусь|Рэспубліка Беларусь]] |выява = Flag of Belarus (1918, 1991-1995).svg{{!}}border |прапорцыі = 1:2 |прыняты = 8 траўня 1918 <small>(як сьцяг [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]])</small><br /> 19 верасьня 1991 <small>(як сьцяг [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]])</small> |скасаваны = 1918 <small>([[дэ-факта]]; ліквідацыя [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]])</small><br />7 чэрвеня 1995 (<small>дэ-факта</small>) |тып = |дызайн = <small>Тры роўнашырокія гарызантальныя палосы, чырвоная паміж дзьвюма белымі</small> |аўтар = [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі]] <small>(эскіз)</small> }} '''Бел-чырво́на-бе́лы сьцяг'''{{Заўвага|У назьве сьцяга ўжываецца адметная скарочаная форма прыметніка (''бел-''), якая ёсьць адзнакай высокага (паэтычнага) стылю. Таксама сустракаецца азначэньне сьцяга з звычайнай поўнай формай прыметніка — '''бела-чырвона-белы сьцяг'''. Тым часам скарот '''БЧБ''', на думку мовазнаўцы [[Вінцук Вячорка|Вінцука Вячоркі]], у гутарковай мове лепей замяняць на ''наш сьцяг''.}}<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/biel-cyrvona-biely/30172690.html Ці правільна казаць «бел-чырвона-белы»? А слову ўжо сто гадоў], [[Радыё Свабода]], 19 верасьня 2019 г.</ref> — гістарычны [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальны сьцяг]] [[беларусы|беларусаў]]<ref name="Tkacou-391">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.</ref>, дзяржаўны сьцяг [[Беларусь|Беларусі]] (з 1918 году). Гэта палотнішча памерамі 1:2, з трох роўных гарызантальных палосаў — дзьвюх белых і адной чырвонай між імі. Утвараецца зь беларускіх нацыянальных колераў<ref>Пастанова Вучонага савета [[Інстытут гісторыі|Інстытута гісторыі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН Беларусі]] ад 12 верасня 1991 года // Народная газета. 7 лютага 1995. С. 1.</ref> на аснове традыцыйнага нацыянальнага гербу [[Пагоня|Пагоні]]<ref name="Tkacou-391"/>. Гістарычна-культурная каштоўнасьць беларускага народа<ref name="tut.by_11.11.2020">[https://web.archive.org/web/20210116203513/https://news.tut.by/society/707492.html Ученые из НАН Беларуси объяснили, почему «Жыве Беларусь» и БЧБ — не «циничные и оскорбительные»], [[TUT.BY]], 11.11.2020 г.</ref>, зьвязаная зь дзьвюма найважнейшымі падзеямі беларускай гісторыі — [[Трэцяя Ўстаўная грамата|абвяшчэньнем незалежнасьці]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|нацыянальнай дзяржавы]] 25 сакавіка 1918 году і [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|яе аднаўленьнем]] 25 жніўня 1991 году<ref name="Navumcyk-10.11.2020">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30940395.html Ці патаптаўся б амапавец па фатаздымку сваёй маці], [[Радыё Свабода]], 10 лістапада 2020 г.</ref><ref>[[Пётар Кузьняцоў|Кузьняцоў П.]] [https://nn.by/?c=ar&i=267531 «Невялікая праблема» з забаронай БЧБ], [[Наша Ніва]], 31 студзеня 2021 г.</ref>. == Колеры == [[Файл:Belarusian white-red-white flag finial.svg|значак|229x229пкс|Наканечнік дрэўка для бел-чырвона-белага сьцяга.]][[Файл:Naraŭlanski Stroj stamp.jpg|значак|Марка [[Белпошта|Беларускай пошты]] з народным строем і арнамэнтам]] [[Белы колер|Белы]] і [[чырвоны колер]]ы — гістарычныя нацыянальныя колеры, здабытак матэрыяльнай і духоўнай культуры [[беларусы|беларусаў]]<ref name="tut.by_11.11.2020" />. Гэтыя колеры могуць выступаць у розных формах і выразах на розных носьбітах і прадметах — на нацыянальным і звычайных адзеньні, у мастацтве, у [[Геральдыка|геральдыцы]] і [[вэксілялёгія|вэксілялёгіі]]. Чырвоныя элемэнты на белай аснове лічацца найбольш пашыраным спалучэньнем колераў у беларускім арнамэнце<ref>Фадзеева В. Арнамент // {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)|к}} С. 36.</ref>, а адметнасьцю [[Беларуская готыка|беларускага гатычнага дойлідзтва]] ёсьць спалучэньне чырвонай цаглянай муроўкі зь белымі атынкаванымі нішамі<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] «Кроў лягла чырвонай паласой» // З гісторыяй на «Вы»: Публіцыстычныя артыкулы. — Менск: Беларусь, 1991. С. 355—369.</ref>. Тым часам на вэксілялягічных матэрыялах, якія паходзяць зь Беларусі, спалучэньні белага і чырвонага колераў фіксуюцца з часоў [[Сярэднявечча]]. Напрыклад, сьцягам [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] было чырвонае палотнішча з срэбным вершнікам. Адзін з найстарэйшых яго малюнкаў датуецца 1443 годам<ref name="salanda-2019-6">[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 6. </ref>. Тым часам гербы ваяводзтваў Вялікага Княства Літоўскага, што займалі тэрыторыю сучаснай Беларусі, паводле свайго каляровага разьвязку найбольш адпавядалі чырвона-белай гаме<ref>{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 17.</ref>. [[Файл:«Мір». Замкавы комплекс.jpg|значак|Вежы [[Мірскі замак|Мірскага замка]]]] На думку дасьледнікаў гісторыі духоўнай культуры, спалучэньне белага і чырвонага колераў сягае часоў [[Індаэўрапейцы|індаэўрапейскага адзінства]]. Паводле індаэўрапеіста і славіста [[Вячаслаў Іваноў|Вячаслава Іванова]]: ''«Індаэўрапейская герархічная сымболіка колераў вызначаецца суаднесенасьцю найвышэйшага (сьвятарскага) рангу зь белым колерам, наступнага значэньнем сацыяльнага рангу — ваярскага — з чырвоным колерам…»''<ref>Иванов В. В. Цветовая символика в географических названиях в свете данных типологии (К названию Белоруссии) // Балто-славянские исследования. 1980. — М., 1981. С. 166.</ref>. У працэсе [[Этнагенэз беларусаў|этнагенэзу беларусаў]], паводле гісторыка [[Міхась Ткачоў|Міхася Ткачова]], белы колер стаў «''знакам дабра, знакам чысьціні, крынічнай вады, шляхетнага серабра''», сваім парадкам чырвоны колер — «''знакам жыватворнага агню, сымбалем адвагі і ваяўнічасьці, храбрасьці, доблесьці і праведнай крыві, пралітай за Айчыну''»<ref name="Tkacou-392">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 392.</ref>. [[Файл:Petro Mohyla (ribbon).jpg|значак|Фрагмэнт партрэта [[Кіеўская мітраполія|мітрапаліта]] [[Пётар Магіла|Пятра Магілы]], XVII ст.]] У [[Хрысьціянства|хрысьціянскай традыцыі]] чырвоны колер на белым фоне — знак [[Хрыстос|Хрыстовай пакуты]], пралітай за чалавецтва крыві. Ад часоў [[Сярэднявечча|Сярэднявечча]] многія мастакі выяўлялі Збаўцу, які трымае белы сьцяг з чырвоным крыжам або чырвонай паласой<ref>Пазьняк З. Беларускі сьцяг // Беларускія ведамасьці. № 3 (33), 2001. С. 5.</ref> (напрыклад, «Уваскрасеньне Хрыста» пэндзьля [[Альбрэхт Альтдорфэр|Альбрэхта Альтдорфэра]]<ref name="viacorka"/>). Тым часам бела-чырвона-белая стужка з XII ст. уваходзіць у камплект адзеньня [[Праваслаўная царква на Беларусі|беларускіх царкоўных герархаў]]<ref name="Tkacou-393">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 393.</ref> і сымбалізуе сьвятло [[Стары Запавет|Старога]] і [[Новы Запавет|Новага Запаветаў]], якое мусіць прапаведаваць [[архірэй]]<ref>[[Дзяніс Лісейчыкаў|Лісейчыкаў Д.]] Чаму ў патрыярха і епіскапаў бел-чырвона-белыя стужкі на мантыях і гербах? // [[Наша гісторыя]]. № 9 (26), 2020. С. 32.</ref>. У [[Эстэтыка|эстэтычным]] пляне злучэньне белага і чырвонага лічыцца клясычным і адпавядае правілам геральдыкі. Чырвоны колер у бела-чырвона-белым спалучэньні паходзіць з традыцыйнага нацыянальнага гербу [[Пагоня|Пагоні]], а перавагу белага колеру абумовіла саманазва нацыі — беларусаў<ref name="tut.by_11.11.2020"/>. == Гісторыя == [[Файл:Grunwald Pogoń czerwona.svg|значак|Рэканструкцыя выгляду харугвы часоў [[Бітва пад Грунвальдам|бітвы пад Грунвальдам]]]] === Паходжаньне === Хоць сьцягі (дакладней — штандары, [[Харугва|харугвы]]) як апазнавальныя знакі на полі бою або ў час урачыстасьцяў існавалі яшчэ ў старажытнасьці, аднак уяўленьні пра патрэбу сьцяга як сымбалю дзяржавы пачалі паступова складацца толькі ў XVI—XVIII стагодзьдзях. У гэты час за аснову сьцягоў звычайна браліся колеры гербаў каралеўскіх дынастыяў<ref name="Nasievic">[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Гэты сцяг пачынаўся так… // [[Чырвоная зьмена|Чырвоная Змена]]. № 42 (13900), 20 красавіка 1995 г.</ref> або дзяржаўных гербаў<ref name="Tkacou-393"/>. Масавае стварэньне афіцыйных сьцягоў эўрапейскіх краінаў прыпадае на канец XVIII — пачатак XIX ст., калі ў выніку [[Француская рэвалюцыя|Францускай рэвалюцыі]] дзяржава стала атаясамлівацца з насельніцтвам пэўнай тэрыторыі, а не з паноўнай дынастыяй. Тады ж склалася і ідэя сьцяга ў цяперашнім разуменьні як увасабленьня дзяржаўнай незалежнасьці. З прычыны таго, што далёка ня ўсе эўрапейскія [[нацыя|нацыі]] ў ХІХ ст. мелі сваю дзяржаўнасьць, узьнікла паняцьце нацыянальнага сцяга як сьцяга нацыі, якая на такую дзяржаўнасьць прэтэндуе. Прытым нацыянальныя сьцягі сталі абавязковым атрыбутам нацыянальна-вызвольных рухаў<ref name="Nasievic"/>. [[Файл:Catalan Atlas, Christian flags (1375, 1959).jpg|значак|Бел-чырвона-белы сьцяг над [[Хрысьціянства|хрысьціянскай]] [[Феадосія|Кафай]] у [[Крым]]е як варыяцыя сьцяга [[Сьвяты Юры|Сьвятога Юрыя]] над [[Канстантынопаль|Канстантынопалем]]<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/white-red-white-flag-belarus/25383533.html Бел-чырвона-белы сьцяг над Крымам і мяжа Эўропы], [[Радыё Свабода]], 13 траўня 2014 г.</ref>, 1375 г.]] Працэсы кансалідацыі беларускага [[этнас]]у ў нацыю зарадзіліся ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] у XVI — пачатку XVII ст., актывізаваліся ў XIX ст., калі насуперак [[Русіфікацыя Беларусі|палітыцы русіфікацыі]] ўладаў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] зьявіўся [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускі нацыянальна-вызвольны рух]], і дасягнулі найвышэйшага ўздыму ў 1910—1920-я гады — у час змаганьня за ўтварэньне [[нацыя]]нальнай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай дзяржавы]]<ref>Церашковіч П. Беларуская нацыя // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.</ref>. [[Файл:Ściah Śviatoha Juryja. Сьцяг Сьвятога Юрыя.svg‎|значак|Сьцяг кавалерыі ВКЛ у [[Бітва пад Воршай|бітве пад Воршай]]]] Навуковая вэрсія стварэньня бел-чырвона-белага сьцяга грунтуецца на правілах [[геральдыка|геральдыкі]] і [[вэксілялёгія|вэксілялёгіі]], згодна зь якімі нацыянальны сьцяг беларусаў утварыўся з колераў нацыянальнага гербу — [[Пагоня|Пагоні]]<ref name="Tkacou-393"/>. Менавіта геральдычнага прынцыпу пераносу колераў гербу на сьцяг прытрымліваўся аўтар эскізу бел-чырвона-белага сьцяга [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі]]<ref name="latysonak">[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] [https://web.archive.org/web/20201125114031/https://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/1530 Дзяржаўная сымболіка Беларускай Народнай Рэспублікі] // Жаўнеры БНР. — Беласток — Вільня, 2009.</ref>. Разам з тым у 1990-я гады папулярызавалася легенда, паводле якой бел-чырвона-белы сьцяг зьявіўся ў час адной зь бітваў, калі паранены князь узьняў як сьцяг над галавой акрываўленую стужку і павёў войска да перамогі<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] Пра герб і сцяг. — Менск: Беларусь, 1993.</ref>. Існуюць зьвесткі, што ў пачатку XX ст. беларускія дасьледнікі браты [[Іван Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Луцкевіч]]ы знайшлі ў адным з [[аль-кітаб]]аў згадкі пра [[Беларускія татары|татарскую коньніцу]], што брала ўдзел у [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] пад бел-чырвона-белым сьцягам [[Вітаўт|Вітаўта Вялікага]] з нашытымі на яго паўмесяцам і зоркай. Менавіта з прычыны прыналежнасьці бела-чырвона-белага палотнішча да славутага вялікага князя браты Луцкевічы пачалі актыўна папулярызаваць яго як гістарычны сьцяг беларусаў. Аднак сучасныя дасьледнікі ня здолелі знайсьці адпаведны аль-кітаб з апісаньнем Грунвальдзкай бітвы<ref name="Basau">{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 18—19.</ref>. === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1524).jpg|значак|Бел-чырвона-белыя сьцягі на карціне Ганса Крэла «[[Бітва пад Воршай (карціна)|Бітва пад Воршай]]», 1524 г.]] Станаўленьне бел-чырвона-белага сьцяга як нацыянальнага сьцяга беларусаў адбылося не раней за афармленьне беларускай нацыянальнай ідэі. Разам з тым [[вэксілялёгія|вэксілялягічныя]] матэрыялы з традыцыйным для беларусаў бела-чырвона-белым спалучэньнем колераў шырока ўжываліся яшчэ ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], а першым дакумэнтальным сьведчаньнем выкарыстаньня бел-чырвона-белага сьцяга лічыцца [[:Файл:Battle of Orsha (1514-09-08).jpg|карціна XVI стагодзьдзя]], прысьвечаная [[Бітва пад Воршай|бітве пад Воршай]]<ref name="Tkacou-393"/><ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 100.</ref>. [[Кавалерыя]] Вялікага Княства Літоўскага карысталася сьцягам [[Сьвяты Юры|Сьвятога Юрыя]] (чырвоны крыж на белым палотнішчы), які, з усяго відаць, стаў прататыпам бел-чырвона-белага сьцяга<ref>[[Міхась Ткачоў|Ткачев М.]] Национальные символы: народ и история // Гербовед. № 9 (21), 1997 г.</ref><ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 31.</ref>. Прытым на карціне выяўляецца сем уласна бел-чырвона-белых сьцягоў без вэртыкальнай чырвонай паласы<ref>Шаланда А. Вексілагічныя праблемы бітвы пад Воршай 1514 г.: прапроцы з крыжам сьвятога Юрыя // Герольд Litherland. № 20, 2014. С. 59.</ref>. Тым часам найбольш раньняе дакумэнтальна засьведчанае выкарыстаньне войскам ВКЛ сьцяга Сьвятога Юрыя ўзыходзіць да 1444 году — [[Бітва пад Варнай|бітвы пад Варнай]] з войскам [[Асманская імпэрыя|Асманскай дзяржавы]]<ref name="50 faktau"/><ref name="Kupava">Скобла М. [https://web.archive.org/web/20210619051313/https://www.nv-online.info/2021/02/02/mikola-kupava-bel-chyrvona-bely-scjag-nepadsudny-gjeta-pryznany-narodam-nacyjanalny-simval.html Мікола Купава: «Бел-чырвона-белы сцяг непадсудны, гэта прызнаны народам нацыянальны сімвал»] // [[Народная Воля]]. № 8, 2 лютага 2021. С. 2.</ref>. [[Файл:Битва під Оршею. Battle of Orsha 3.JPG|зьлева|значак|407x407пкс|Бітва пад Воршай.]] [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1579).jpg|значак|[[Ліцьвіны]] вызваляюць [[Полацак]] з-пад [[Маскоўская дзяржава|маскоўскай]] акупацыі, 1579 г.]] Па складаньні [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ў 1569 годзе рабіліся спробы стварыць аб’яднаны сьцяг для абодвух гаспадарстваў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] — [[Карона Польскага каралеўства|Каралеўства Польскага]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У прыватнасьці, у 1605 годзе кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Жыгімонт Ваза]] пачаў ужываць трохпалосны чырвона-бела-чырвоны сьцяг, а крыху пазьней зьявіўся бела-чырвона-бела-чырвоны сьцяг. Аднак такі сымбаль не прыжыўся, і дамінаваць пачаў бела-чырвоны сьцяг. Разам з тым, праз аднолькавую колеравую схему гербаў Кароны ([[Герб Польшчы|Белага Арла]]) і Княства ([[Пагоня|Пагоні]]) немагчыма пэўна падзяліць паміж імі вытворныя ад гэтых гербаў сьцягі Рэчы Паспалітай<ref name="Tkacou-393"/>. [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1619).jpg|значак|Бел-чырвона-белы сьцяг на карціне Пітэра Снаерса «[[Бітва пад Кірхгольмам]]», 1619 (1630?) г.]] Існуюць зьвесткі, што ў XVI—XVIII стагодзьдзях [[беларускія татары]] выстаўлялі войска пад уласнай бела-чырвона-белай харугвай з выявай у цэнтры паўмесяца і зоркі<ref name="Tkacou-393"/>. Магчыма, праз гэта у адным з [[Аль-кітабы|аль-кітабаў]], паводле братоў Луцкевічаў, зьявілася пазьнейшае сьцьверджаньне пра ўдзел у [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] пад бел-чырвона-белым сьцягам [[Вітаўт|Вітаўта Вялікага]] з нашытымі на яго паўмесяцам і зоркай<ref name="Basau"/>. У XVII—XVIII стагодзьдзях бела-чырвоныя сьцягі рознай канфігурацыі ўжывала гусарыя і іншыя вайсковыя аддзелы Рэчы Паспалітай{{Заўвага|Бела-чырвоныя сьцягі, адрозныя ад [[Сьцяг Польшчы|цяперашняга сьцяга Польшчы]], можна пабачыць на батальных карцінах [[:File:Altomonte Battle of Vienna.jpg|«Бітва пад Венай»]] і [[:File:Altomonte Battle of Parkany.jpg|«Бітва пад Парканамі»]], напісаных [[Марцін Альтамонтэ|Марцінам Альтамонтэ]] ў 1693—1695 гадох.}}. Сярод іншага, уласна бел-чырвона-белы сьцяг ёсьць на карціне першай трэці XVII ст., прысьвечанай [[Бітва пад Кірхгольмам|бітве пад Кірхгольмам]]<ref name="davydouski">Давыдоўскі Ў. Сімвалы Беларусі // [[Абажур]]. № 3 (78), 2009. С. 38. [https://web.archive.org/web/20210115141826/https://baj.by/sites/default/files/abajur/files/abajur_78_3.pdf]</ref><ref name="50 faktau"/>. За часамі [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]] пераважная колькасьць харугваў з [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|уласна беларускіх земляў]] (з-пад [[Полацак|Полацку]], [[Сураж|Суражу]], [[Глыбокае|Глыбокага]], [[Чавусы|Чавусаў]], [[Любавічы|Любавічаў]], [[Дуброўна]], [[Красны|Краснага]], [[Горкі|Горак]], [[Вяліж|Вяліжу]]) мелі белыя плахты з чырвонымі фарбаванымі дадаткамі, у тым ліку «паласатыя» — бела-чырвона-белыя<ref name="BCB-20024-58">Бел-чырвона-белы. Сцяг. Нацыя. Ідэнтычнасць. — Warszawa, 2024. С. 58.</ref>. Тым часам [[Ліцьвіны|літоўскія (беларускія)]] сялянскія партызанскія аддзелы («шышы») змагаліся з маскоўскім акупантамі пад белымі, бела-чырвонымі і чырвона-белымі харугвамі<ref name="BCB-20024-58"/>. Перавагу гэтага спалучэньня колераў на харугвах абумовілі колеры дзяржаўнага гербу Вялікага Княства Літоўскага Пагоні, пра што сьведчыць выкананы ў такіх колерах народны партызанскі сьцяг «шышоў» з-пад [[Барысаў|Барысава]], які зьмяшчае элемэнты гербу Пагоні — «руку з палашом»<ref>Бел-чырвона-белы. Сцяг. Нацыя. Ідэнтычнасць. — Warszawa, 2024. С. 59.</ref>. [[Файл:Uniform of Belarusian Regiment1.jpg|значак|213x213пкс|Галаўны ўбор палкоўніка Беларускага гусарскага палка]] Па [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелах Рэчы Паспалітай]], калі землі Вялікага Княства Літоўскага апынуліся пад уладай [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], у канцы XVIII — першай палове XIX ст. (да узмацненьня [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі]]) спалучэньні гарызантальных белых і чырвоных палосаў ужываліся разам з колішнім дзяржаўным гербам Пагоняй у расейскай геральдыцы і вэксілялёгіі для пэўных адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак і вайсковых фармаваньняў на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]{{Заўвага|Прыклады такой сымболікі прыводзяцца ў [[Бел-чырвона-белы сьцяг#Бела-чырвона-белае спалучэньне колераў у беларускай сымболіцы|сэкцыі, прысьвечанай бела-чырвона-беламу спалучэньню колераў у беларускай сымболіцы]].}}<ref>[[Міхась Чарняўскі|Чарняўскі М.]] Як узніклі нашы дзяржаўныя сімвалы? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 77.</ref>. Тым часам у [[Віленскі гістарычна-этнаграфічны музэй|Віленскім гістарычна-этнаграфічным музэі]] захоўваецца трыкутны сьцяжок часоў [[паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]], на якім у сярэдзіне, уздоўж белага поля, праходзіць чырвоная паласа<ref>{{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня|к}} С. 29.</ref>. Існуе думка, што ў час паўстаньня разам з гербам Пагоняй бел-чырвона-белы сьцяг мог ужываць [[Кастусь Каліноўскі]]<ref name="Tkacou-393" /><ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 101.</ref>. Гэтак жа Беларускі 7-ы гусарскі полк выкарыстоўваў бела-чырвона белыя колеры. === Беларускі нацыянальна-вызвольны рух === [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1901).jpg|значак|Фрагмэнт карціны «Беларускі пэйзаж» (сядзіба [[Драчалукі]] пад [[Віцебск]]ам), 1901 г.]] Усталяваньне бел-чырвона-белага сьцяга ў якасьці сымбалю [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускага нацыянальна-вызвольнага руху]], мэтай якога было дзяржаўнае самавызначэньне беларусаў, звычайна прымяркоўваюць да пачатку XX стагодзьдзя<ref name="salanda-2019-7">[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 7.</ref>. У 1909—1912 гадох бела-чырвона-белыя стужкі ўжываліся студэнтамі-беларусамі ў [[Санкт-Пецярбург]]у<ref name="bk19">{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 19.</ref>. У 1916 годзе сьцяг зь бела-чырвона-белым палотнішчам мела арганізацыя [[Сувязь незалежнасьці і непадзельнасьці Беларусі]], якой кіраваў [[Вацлаў Ластоўскі]]<ref name="bk19"/>. [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1917-18).jpg|значак|Знак адрозьненьня вайскоўцаў-беларусаў, 1917—1918 гг.]] [[Файл:Udzielniki Biełaruskaj kanferencyi 1918 hodu.jpg|значак|Удзельнікі [[Беларуская канфэрэнцыя (1918)|Беларускай канфэрэнцыі 1918 году]]]] [[Файл:Mikoła Dziamidaŭ. Мікола Дзямідаў.jpg|зьлева|значак|'''Мікола Дзямідаў з бчб стужачкай''']] Увогуле, першыя згадкі пра выкарыстаньне беларусамі нацыянальнага сьцяга ў культурна-асьветніцкай дзейнасьці паходзяць з канца XIX стагодзьдзя<ref name="Tkacou-393" />. Аднак няма зьвестак пра дакладную дату распрацоўкі і зацьверджаньня эскізу бел-чырвона-белага сьцяга<ref>[[Сяргей Харэўскі|Харэўскі С.]] [https://web.archive.org/web/20090602180458/http://www.nn.by/1998/06/14.htm Клаўдзі Дуж-Душэўскі. Сьцяг] // [[Наша Ніва]]. № 6, 1998. С. 15.</ref>. Называюць розныя даты яго зьяўленьня — 1905, 1909, 1912, 1917 год<ref name="salanda-2019-7" />. Паводле шматлікіх сьведчаньняў, аўтарам праекту сучаснай выявы бел-чырвона-белага сьцяга стаў беларускі грамадзка-палітычны і культурны дзяяч [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі]]<ref name="50 faktau">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.svaboda.org/content/article/25155772.html| загаловак = 50 фактаў за бел-чырвона-белы сьцяг| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://www.svaboda.org/ Радыё свабода]| дата = 16 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>, які стварыў яго на просьбу беларускіх арганізацыяў Пецярбургу. У сваіх успамінах Клаўдзі Дуж-Душэўскі засьведчыў повязь беларускага нацыянальнага сьцяга з гербам [[Пагоня]]й: ''«Беларусы ''[даўней]'' лічылі сваім дзяржаўным сьцягам белую Пагоню на чырвоным полі»''<ref>Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах / Укл. А. Гесь, У. Ляхоўскі, У. Міхнюк. — Менск: Энцыклапедыкс, 2001. С. 272.</ref>. Увесну 1917 году бел-чырвона-белы сьцяг узьнялі ў Пецярбургу на будынку [[Беларускае таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны]]<ref name="bk19" />, супрацоўнікам якога быў К. Дуж-Душэўскі<ref name="NN-2020">[https://web.archive.org/web/20201121225512/https://nashaniva.by/?c=ar&i=262559 Сапраўдныя беларускія сімвалы: вось што трэба ведаць пра Пагоню і БЧБ], Наша Ніва, 22 лістапада 2020 г.</ref>. У сакавіку 1917 году бел-чырвона-белы сьцяг стаў галоўным элемэнтам у час сьвята «[[Дзень беларускага значка]]» ў [[Менск]]у<ref name="50 faktau" />, калі адбыўся беларускі мітынг, на якім прагучала патрабаваньне аб аўтаноміі Беларусі<ref name="latysonak" />. Тым часам сьцягі, пашытыя паводле эскізу Клаўдзія Дуж-Душэўскага, разаслалі ў мясцовыя арганізацыі<ref>[[Васіль Герасімчык|Герасімчык В.]] [https://web.archive.org/web/20210122002127/https://news.arche.by/by/page/ideas/hramadstva-idei/11312 Клаўдыюш Дуж-Душэўскі — аўтар бел-чырвона-белага сцяга], [[ARCHE Пачатак]], 9 красавіка 2013 г.</ref>. На гэтых сьцягох былі вышытыя золатам словы [[Жыве Беларусь!|«Няхай жыве вольная Беларусь»]]<ref name="latysonak" />. У пастанове [[Беларускі нацыянальны камітэт (Менск)|Беларускага нацыянальнага камітэту ў Менску]] ад 25 сакавіка 1917 году адзначалася повязь бел-чырвона-белага сьцяга з традыцыйным беларускім арнамэнтам: «''дзеля таго што ў беларускім народным мастацтве пераважаюць белыя і чырвоныя ўзоры, палічана дарэчным ужыць гэтыя колеры ў беларускім нацыянальным сьцягу''»<ref name="Lalkou">[[Ігар Лялькоў|Лялькоў І.]] [http://pahonia-plakat.narod.ru/bielaruskaja_simvolika.htm Пытаньне дзяржаўнай сымболікі ў Беларусі: гісторыя і сучасны стан] // [[ARCHE Пачатак]]. № 1 (21), 2002 г.</ref>. Ужо зь ліпеня 1917 году беларускія вайскоўцы, аб’яднаныя ў нацыянальныя гурткі і камітэты, на сваіх мундзірах і шынэлях пачалі актыўна выкарыстоўваць бела-чырвона-белыя стужкі, што адрозьнівала іх ад прадстаўнікоў іншых нацыянальнасьцяў<ref name="Lachouski">{{Спасылка|аўтар = [[Уладзімер Ляхоўскі|Ляхоўскі Ў.]] |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://history.nn.by/?c=ar&i=218121 | загаловак = Як бел-чырвона-белы сцяг стаў нацыянальным | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Наша гісторыя]] | дата = 30 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Абавязак насіць адпаведную пятлічную стужку як дадатковы знак адрозьненьня замацавала пастанова 2-й сэсіі [[Цэнтральная рада беларускіх арганізацыяў|Цэнтральнай рады беларускіх арганізацыяў]] ([[Менск]], 5 жніўня 1917 году)<ref>[[Фёдар Турук|Ф. Турук]]. Белорусское движение. Очерк истории национального и революционного движения белоруссов. — Москва: Государственное издательство, 1921; Мн.: Картографическая фабрика Белгеодезии, 1994. С. 95.</ref>. У кастрычніку 1917 году пад бел-чырвона-белым сьцягам прайшоў зьезд беларускіх вайскоўцаў Паўночнага фронту ў Віцебску<ref>Варлыга А. Усебеларускі Кангрэс у Менску 18—31 (5—18 ст.ст.) сьнежня 1917 г. (Успаміны дэлегата Кангрэсу) // Запісы Беларускага Інстытуту Навукі й Мастацтва. № 3 (9), 1964. С. 142.</ref>. Да сьнежня 1917 году бела-чырвона-белыя стужкі на вайсковай уніформе пашырыліся на ўсіх франтах заходняга тэатру баявых дзеяньняў адлегласьцю ў 3 тысячы кілямэтраў<ref name="Lachouski" />. [[Файл:Miensk, BNR. Менск, БНР (1918).jpg|значак|Нацыянальны сьцяг над будынкам [[Народны сакратарыят БНР|Народнага Сакратарыяту]] [[БНР]]. [[Менск]], 1918 г.|231x231пкс]] [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1918-19).jpg|зьлева|значак| Пячатка Беларускага культурнага таварыства [[Бацькаўшчына (Менск)|Бацькаўшчына]] зь [[Бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белым сьцягам]]]][[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah, Pahonia. Бел-чырвона-белы сьцяг, Пагоня (1920).jpg|значак|Беларускі нацыянальны штандар: Бел-чырвона-белы сьцяг і герб [[Пагоня]]. Паштоўка часоў БНР|258x258пкс]] 7 сьнежня 1917 году ў [[Менск]]у пад бел-чырвона-белымі сьцягамі<ref>Ляшко М. [https://nn.by/?c=ar&i=201664 На АНТ расказалі пра Першы Усебеларускі з’езд, але абрэзалі бела-чырвона-белы сцяг], Наша Ніва, 11 сьнежня 2017 г.</ref> распачаў сваю працу [[Першы Ўсебеларускі зьезд]] — найважнейшы дзяржаватворчы форум ў найноўшай гісторыі Беларусі, у час якога 1872 дэлегаты ад усіх беларускіх земляў выказаліся за пільную патрэбу вольнага дзяржаўнага самавызначэньня краіны<ref name="Lalkou"/>. Паводле ўспамінаў [[Кастусь Езавітаў|Кастуся Езавітава]], ''«Адкрыцьцё Першага Ўсебеларускага кангрэсу было дужа ўрачыстае. Пры дзьвярах будынка стаяла варта Першага Менскага беларускага палку, сцэна была ўпрыгожана нацыянальнымі сьцягамі і гербам Пагоняй»''<ref name="50 faktau"/>. У час адкрыцьця зьезду бальшавік [[Людвіг Рэзаўскі]] запатрабаваў зьняць бел-чырвона-белы сьцяг і замяніць яго на сьцяг чырвонага інтэрнацыяналу, што выклікала абурэньне дэлегатаў (два матросы вывелі Рэзаўскага з залі), тым часам сябра складу старэйшынаў зьезду генэрал-лейтэнант [[Канстанцін Аляксееўскі]] падышоў да трыбуны і пацалаваў сьцяг<ref>Белорусская рада. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/00196/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D0%B9_%D0%92%D1%81%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D1%8A%D0%B5%D0%B7%D0%B4.html № 7, 10 декабря 1917 г.]</ref>. Да ўдзельнікаў прагучаў заклік: «''Трэба бараніць сьцяг і шанаваць яго!''»<ref name="latysonak"/>. 18 сьнежня 1917 году а 3-й гадзіне ночы бальшавікі разагналі зьезд з дапамогай салдатаў. Мяркуецца, што менавіта ад часоў Усебеларускага зьезду бел-чырвона-белы сьцяг пачаў успрымацца ў масавай сьвядомасьці як нацыянальны сьцяг беларусаў<ref name="bk19"/>. Відаць, у адказ на гвалт бальшавікоў удзельнікі [[Беларуская канфэрэнцыя (1918)|Беларускай канфэрэнцыі]], якая адбылася 25—28 студзеня 1918 году ў Вільні, выкарыстоўвалі бел-чырвона-белыя сьцягі з вузкімі чорнымі палоскамі ўздоўж чырвонай паласы<ref>{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 20.</ref>. Па выгнаньні зь Менску [[Бальшавікі|бальшавікоў]]{{Заўвага|Паводле сьведчаньня [[Макар Краўцоў|Макара Краўцова]], ужо з пачатку студзеня 1918 году бел-чырвона-белы сьцяг легальна і бесьперашкодна вывешваўся ў Менску над сядзібай [[Вялікая беларуская рада|ЦБВР]], якая ў той час разьмяшчалася ў доме № 2 на вуліцы Паліцыйнай}}<ref name="Lachouski"/> 19 лютага 1918 году бел-чырвона-белы сьцяг узьняўся над [[Менскі езуіцкі калегіюм|адным з будынкаў былога езуіцкага калегіюму]], у якім за расейскім панаваньнем разьмяшчаўся [[Дом губэрнатара (Менск)|палац губэрнатара]]<ref name="latysonak"/>.[[Файл:Horadnia, Haradnica, Valicki, BNR. Горадня, Гарадніца, Валіцкі, БНР (Z. Petravičius, 1919, 1937).jpg|значак|Беларуская камэндатура ў [[Горадня|Горадні]], 1919 г.]] [[Файл:Зборнік_вершаў_гуртка_маладых_беларускіх_паэтаў_у_Латвіі.png|значак|274x274пкс|Pборнік вершаў гуртка маладых беларускіх паэтаў у [[Латвійская Рэспубліка|Латвіі]] «Першы крок» (Рыга, 1926 год)]] З утварэньнем [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] бел-чырвона-белы сьцяг канчаткова замацаваўся ў якасьці дзяржаўнага сьцяга, што зрабіла яго агульнапрызнанай сьвятыняй прыхільнікаў беларускай незалежнасьці. 8 траўня 1918 году адмысловая камісія з увядзеньня эмблемаў і вонкавых знакаў пры [[Народны сакратарыят БНР|Першым Беларускім урадзе]] ўхваліла бел-чырвона-белы сьцяг як «дзяржаўны сьцяг Рэспублікі»<ref name="Lachouski" />. 11 жніўня 1918 году ў газэце [[Вольная Беларусь (газэта)|Вольная Беларусь]] апублікавалі афіцыйнае апісаньне дзяржаўнага сьцяга<ref name="bk19" />. Па заняцьці Менску бальшавікамі ў 1919 годзе [[Урад Беларускай Народнай Рэспублікі|ўрад БНР]] пераехаў у Вільню, дзе працягваў функцыянаваць да 1925 году. У 1920 годзе бел-чырвона-белы сьцяг як беларускі і дзяржаўны выкарыстоўвала кіраўніцтва [[Слуцкае паўстаньне|Слуцкага паўстаньня]] і вайсковыя фармаваньні [[Булак-Балаховіч]]а<ref>[[Ніна Стужынская|Стужынская Н.]] Беларусь мяцежная. З гісторыі ўзброенага антысавецкага супраціву ў 1920-я гг. — Вільня: Наша будучыня, 2011. С. 55, 76, 101, 298.</ref><ref name="50 faktau" />. Таго ж году ён стаў сьцягам [[Беларускі асобны батальён у складзе войска Летувы|Беларускага асобнага батальёну]] ў складзе войска [[Летува|Летувы]] (па далучэньні Летувы да СССР сьцяг канфіскаваў [[НКВД]]<ref name="VexilBNR">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.vexillographia.ru/belarus/bnr.htm| загаловак = Сьцягі БНР| фармат = | назва праекту = [http://www.vexillographia.ru/ Vexillographia.ru] | выдавец = | дата = 11 верасьня 2010 | мова = ru | камэнтар = }}</ref>). Увогуле, у час змаганьня за незалежнасьць першай [[Нацыя|нацыянальнай]] Беларускай дзяржавы зьявілася інтэрпрэтацыя колераў нацыянальнага сьцяга як сымбаляў поту, крыві і сьлёзаў<ref name="latysonak" />. Тым часам у 1920—1922 гадох факт замацаваньня на міжнародным узроўні бел-чырвона-белага сьцяга як беларускага перашкодзіў праекту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Альгерд Гросвальд|Альгерда Гросвальда|lv|Oļģerds Grosvalds}}, які прапаноўваў падобны сьцяг на ролю дзяржаўнага сьцяга незалежнай [[Латвія|Латвіі]]<ref>{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 18.</ref>. [[Файл:Horadnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Горадня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1927).jpg|зьлева|значак| [[Горадня]], Сябры гуртка [[Таварыства беларускай школы]].]] [[Файл:Horadnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah. Горадня, Бел-чырвона-белы сьцяг (25.03.1919).jpg|значак|Першае сьвяткаваньне [[Дзень Волі|Дня Незалежнасьці]] ў Горадні, 1919 г.|191x191пкс]] [[Файл:Бела-чырвона-белы сцяг ("Рунь", 1923).jpg|зьлева|значак|Выява чалавека з Пагоняй і бел-чырвона-белым сьцягам ў вучнёўскім часопісе "Рунь", №1, 1923.|193x193пкс]] [[Файл:Удзельнікі з'езду БХД у Вільні.jpg|зьлева|значак|195x195пкс|Удзельнікі з'езду [[Беларуская хрысьціянская дэмакратыя (1927)|БХД]] у [[Вільня|Вільні]]]] Паміж 1921 і 1939 гадамі бел-чырвона-белы сьцяг актыўна выкарыстоўваўся нацыянальна-вызвольных рухам у акупаванай [[Польшча]]й [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]: як палітычнымі партыямі ([[Беларуская хрысьціянская дэмакратыя (1927)|Беларуская хрысьціянская дэмакратыя]], [[БСРГ]]), так і непалітычнымі арганізацыямі, як [[Таварыства беларускай школы]]<ref>[[Андрэй Вашкевіч|Вашкевіч А.]] [https://web.archive.org/web/20201204194250/https://store.arche.by/item/1536 Нашы сьцягі над Заходняй] // [[Arche]]. № 4 (55), 2007. С. 78—90.</ref><ref name="Katlarcuk-2021">Корбут В. [https://www.polskieradio.pl/396/7811/Artykul/2709078,%d0%93%d1%96%d1%81%d1%82%d0%be%d1%80%d1%8b%d0%ba-%d0%91%d0%b5%d0%bb%d0%b0%d1%87%d1%8b%d1%80%d0%b2%d0%be%d0%bd%d0%b0%d0%b1%d0%b5%d0%bb%d1%8b-%d1%81%d1%86%d1%8f%d0%b3-%d0%b7%d0%b0%d0%bc%d0%b0%d1%86%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d1%9e%d1%81%d1%8f-%d1%8f%d0%ba-%d0%bd%d0%b0%d1%86%d1%8b%d1%8f%d0%bd%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d1%8b-%d1%9e-%d0%97%d0%b0%d1%85%d0%be%d0%b4%d0%bd%d1%8f%d0%b9-%d0%91%d0%b5%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%83%d1%81%d1%96 Гісторык: Бела-чырвона-белы сцяг замацаваўся як нацыянальны ў Заходняй Беларусі], [[Беларуская служба Польскага радыё]], 8 красавіка 2021 г.</ref>. Беларуская нацыянальная сымболіка ўжывалася ва ўсіх беларускіх школах і гімназіях, на мітынгах працоўных, беларускім студэнцтвам<ref name="Tkacou-393" />. На [[Дзень Волі|Дзень Незалежнасьці]] 25 сакавіка 1934 году актывісты гуртка [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытуту гаспадаркі і культуры]] ў [[Шутавічы|Шутавічах]] вывесілі пасярод вёскі бел-чырвона-белы сьцяг, які празь некалькі гадзінаў зьнялі польскія паліцыянты. Сябры гуртка не хавалі свайго ўчынку і нават зьвярнуліся да ўладаў з патрабаваньнем вярнуць ім сьцяг як прыватную ўласнасьць<ref name="Arche">[[Андрэй Чарнякевіч|Чарнякевіч А.]], [[Андрэй Вашкевіч|Вашкевіч А.]] [https://web.archive.org/web/20120326041552/http://arche.by/by/page/science/9411 25 сакавіка: вытокі нацыянальнага сьвята] // [[ARCHE Пачатак]]. № 3, 2008. С. 65.</ref>. Тым часам [[швадрон]] уланаў войска міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у якім служылі [[беларускія татары]], меў двузубы белы вымпэл з гарызантальнай чырвонай паласой, на якой разьмяшчаліся зялёная зорка і паўмесяц<ref name="viacorka" />. [[Файл:Flag of Biełaruski Asoby Bataljon u skladzie vojska Letuvy.svg|значак|Сьцяг [[Беларускі асобны батальён у складзе войска Летувы|Беларускага асобнага батальёну]], 1920 г.]] [[Файл:Жаўнеры Беларускага асобнага батальёна са сцягам.jpg|значак|Жаўнеры Беларускага асобнага батальёну зь сьцягам, да 1923 г.]] У міжваеннай [[Латвія|Латвіі]] пад бел-чырвона-белымі сьцягамі дзеялі беларускія культурніцкія і грамадзка-палітычныя арганізацыі на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічна беларускіх]] паўднёва-ўсходніх [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянтах]]. 15 верасьня 1929 году [[Беларусы ў Латвіі|беларусы Латвіі]] з нацыянальнымі сьцягамі прайшлі вуліцамі [[Рыга|Рыгі]] ў часе пахаваньня паэта [[Ян Райніс|Яна Райніса]]<ref>[[Кастусь Езавітаў|Езавітаў К.]] Беларуская меншасьць у Латвіі ніколі не забудзе Яна Райніса! // [[Беларуская школа ў Латвіі (1926)|Беларуская школа ў Латвіі]]. [https://web.archive.org/web/20210625101215/https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Dauniejsyja/Insyja/Bielaruskaja_skola_u_Latvii.pdf.zip/1932-004.pdf № 4 (14), 1932]. С. 193.</ref>. [[Файл:Diplomatic mission of BNR.jpg|значак|Шыльда [[Вайскова-дыпляматычная місія БНР у Латвіі і Эстоніі|Вайскова-дыпляматычнай місіі БНР]], 1921 г.]] [[Файл:Vilnia, Biełaruskaja gimnazija, Bieł-čyrvona-bieły ściah. Вільня, Беларуская гімназія, Бел-чырвона-белы сьцяг (1922).jpg|зьлева|значак|219x219пкс|Бел-чырвона-белы сьцяг на вокладцы легітымацыі вучня. [[Віленская беларуская гімназія|Беларускай гімназіяі]]]] Пад бел-чырвона-белым сьцягам таксама дзеялі беларускія супольнасьці ў замежжы, найперш у [[Чэхаславаччына|Чэхаславаччыне]], куды пераехала [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рада БНР]]. Нацыянальнымі сьцягамі карысталіся [[Беларуская грамада ў Празе|Беларуская грамада]] (1920—1925) і беларускае студэнцтва ў [[Прага|Празе]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210108072134/https://news.tut.by/culture/704782.html «Праграма Каліноўскага» 100 год таму. Як беларускія студэнты вучыліся ў Еўропе], [[TUT.BY]], 23.10.2020 г.</ref>. [[Файл:Проект государственного герба БССР Г. Змудинского (1924).jpg|значак|Адзін з трох пераможцаў конкурсу на дзяржаўны герб [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], 1924 г.]] [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1919-20).jpg|зьлева|значак|206x206пкс|Пячатка Беларускага вучыцельскага хаўрусу ў Менскy]] У пэрыяд з 1924 да 1928 году [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларуская ССР]] фактычна ня мела свайго дзяржаўнага сьцяга, аднак у зьвязку з абвяшчэньнем палітыкі [[Беларусізацыя|беларусізацыі]] рабіліся спробы ўвасобіць у рэспубліцы бела-чырвона-белае спалучэньне колераў з нацыянальнага сьцяга беларусаў. Ужо ўвесну 1924 году пры распрацоўцы дзяржаўнага гербу БССР журы рэспубліканскага конкурсу сярод трох найлепшых праектаў абрала работу беларускага графіка [[Генадзь Змудзінскі|Генадзя Змудзінскага]], дзе савецкая атрыбутыка спалучалася зь бела-чырвона-белай нацыянальнай сымболікай<ref>Корсак Д. [https://web.archive.org/web/20210928175450/https://people.onliner.by/opinions/2020/10/12/razgovor-o-staryx-i-novyx-gerbax-belarusi?fbclid=IwAR0I3B1BaQDfoqZnII1z1jmur5qgGo74WC5-MjA_FI2CMGo43OTjtM0MtDw Кого догоняет «Погоня»? Разговор с историком о старых и новых гербах Беларуси], [[Onliner.by]], 12.10.2020 г.</ref>. Аднак напярэдадні канчатковага падсумоўваньня [[ЦК КПБ|ЦК ВКП(б)]] змусіў [[Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР|ЦВК БССР]] скасаваць вынікі конкурсу і схаваць іх ад грамадзкасьці. Тым часам паводле ўспамінаў удзельнікаў міжнароднай [[Акадэмічная канфэрэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічнай канфэрэнцыі па рэформе беларускай мовы 1926 году]], памяшканьне будынка ў [[Менск]]у, дзе яна праводзілася, упрыгожвала бела-чырвона-белае сонца зь пяцьцю бела-чырвона-белымі праменямі<ref>{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 22—23.</ref>. У 1927 годзе зьявіўся новы праект [[герб БССР|гербу БССР]], які ў агульных рысах паўтараў [[герб СССР]], але меў бела-чырвона-белую стужку замест чырвонай. Праект прайшоў некалькі інстанцыяў, аднак Прэзыдыюм ЦВК у выніку ўсё ж пастанавіў зрабіць стужку чырвонай<ref name="Nasievic"/><ref>[[Савецкая Беларусь]]. № 32 (1924), 9 лютага 1927. С. 8.</ref>. Такім парадкам узорам для афіцыйна прынятай сымболікі БССР стала савецкая сымболіка [[Расея|Расеі]]<ref name="salanda-2019-7"/>. Увогуле, тагачасныя савецкія ўлады ў [[Масква|Маскве]] хоць негалосна і называлі бела-чырвона-белыя колеры беларускімі нацыянальнымі, аднак ужо ў 1928 годзе распачалі актыўнае змаганьне зь імі: у дакладзе [[АДПУ]] (пазьнейшага [[НКВД]]) у ЦК ВКП(б) ад 27 траўня адзначаўся загад да менскіх уладаў перафарбаваць вулічныя слупы і інтэр’ер [[Прысутныя месцы (Менск)|Дому працы]], раней расфарбаваныя ў беларускія нацыянальныя колеры ({{мова-ru|белорусские национальные цвета|скарочана}})<ref>Славатинский А. Доклад ОГПУ в ЦК ВКП(б) о политических настроениях в среде белорусской интеллигенции (27 мая 1928 г.) // ЦК РКП(б)—ВКП(б) и национальный вопрос. Книга 1. 1918—1933 гг. / Составители Л. С. Гатагова, Л. П. Кошелева, Л. А. Роговая. — М.: «Российская политическая энциклопедия» (РОССПЭН), 2005. С. 569.</ref>. У 1929 годзе бел-чырвона-белыя сьцягі паказалі ў прысьвечаным утварэньню БССР фільме [[Белдзяржкіно]] «В огне рождённая» зь беспасярэдняй спасылкай на Беларускую Народную Рэспубліку<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=maAhoaaRHr8 В огне рожденная (1929)], [[YouTube]], 7 верасьня 2014 г.</ref>, таксама яшчэ ў 1933 годзе бел-чырвона-белы сьцяг азначаўся ў друку БССР як вытворны ад Пагоні, якія разам згадваліся менавіта як ''дзяржаўныя'' сьцяг і герб Беларускай Народнай Рэспублікі (хоць і ў [[«Нацдэмаўшчына»|«антынацдэмаўскім»]] кантэксьце)<ref>Вольскі В. Аб рэцыдывах нацыянал-дэмакратызму ў творчасьці мастака Мініна // Мастацтва і рэвалюцыя. № 1—2, 1933. С. 6.</ref>. == Другая Сусьветная і Эміграцыя == [[Файл:Radaškavičy, Mienskaja, Francišak Skaryna, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Радашкавічы, Менская, Францішак Скарына, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (4.02.1929).jpg|значак|Настаўнікі і вучні [[Радашкавіцкая беларуская гімназія|Беларускай гімназіі імя Францішка Скарыны]] ў [[Радашкавічы|Радашкавічах]], 1929 г.]] [[Файл:Mir, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Мір, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1930).jpg|значак|Сябры гуртка [[Таварыства беларускай школы]] ў [[Мір (Гарадзенская вобласьць)|Міры]], 1930 г.|зьлева|217x217пкс]] [[Файл:Vilnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Вільня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1931).jpg|значак|Хор [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюзу]] пры [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]] на чале з [[Рыгор Шырма|Рыгорам Шырмам]] і з удзелам [[Міхась Забэйда-Суміцкі|Міхася Забэйды-Суміцкага]], 1931 г.]] [[Файл:Vilnia, Biełaruskaja gimnazija, Bieł-čyrvona-bieły ściah. Вільня, Беларуская гімназія, Бел-чырвона-белы сьцяг (1930-39).jpg|значак|Вучнёўскі аркестар [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], 1930-я гг.]] [[Файл:Грамадскае жыццё і мастацтва. Беларускі Народны Тэатр у Рызе (застаўка).jpg|зьлева|значак|Грамадзкае жыцьцё і мастацтва. Беларускі Народны Тэатар у [[Рыга|Рызе]]|206x206пкс]] [[Файл:Coat of Arms of Belarus under occupation.png|зьлева|значак|253x253пкс|праект дзяржаўнага герба [[Генэральная акруга Беларусь|Генэральнай акругі «Беларусь]]» 1943]] У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] бел-чырвона-белы сьцяг разам зь іншымі нацыянальнымі сымбалямі вярнуў да ўжытку калябарацыйны беларускі ўрад ([[Беларуская Цэнтральная Рада]]). Аднак як сьведчыць распараджэньне Райхсміністра па акупаваных усходніх тэрыторыях ад 14 чэрвеня 1944 году<ref>{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}} С. 156.</ref>, гэтае выкарыстаньне было ''неафіцыйным'' да апошніх дзён нямецкай акупацыі. Шырока вядомае распараджэньне, нібы падпісанае гаўляйтэрам Беларусі [[Вільгельм Кубэ|Вільгельмам Кубэ]] і надрукаванае 27 чэрвеня 1942 году ў газэце «[[Раніца (Бэрлін)|Раніца]]», аб дазволе карыстацца бел-чырвона-белым сьцягам і гербам Пагоняй побач зь нямецкай сымболікай «пры сьвяткаваньнях або для абазначэньня беларускай нацыянальнасьці» выявілася, паводле вынікаў пазьнейшых дасьледаваньняў, тагачаснай дэзынфармацыяй, вінаватых у якой ўлады [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]] так і не знайшлі<ref>{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}} С. 155.</ref>. Увогуле, паўафіцыйны дазвол на беларускую нацыянальную сымболіку зьявіўся толькі пад канец нацысцкай акупацыі і выявіўся спробай схіліць мясцовае насельніцтва на свой бок па [[Курская бітва|паразе на Курскай дузе]] і карэнным пераломе ў [[Нямецка-савецкая вайна|Нямецка-савецкай вайне]], прытым нацыянальны сьцяг беларусаў (як і бела-чырвона-белыя павязкі) ніколі не насілі паліцыянты, пад ім не праводзілася ваенных дзеяньняў<ref name="kultura">Рудак А. [https://budzma.by/news/minu-shchyna-i-suchasnasts-gistarychnay-simvoliki.html Мінуўшчына і сучаснасць гістарычнай сімволікі] // [[Культура (газэта)|Культура]]. № 34 (1473), 22—29 жніўня 2020 г.</ref>. Тым часам аўтар эскізу бел-чырвона-белага сьцяга, [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі]], у час акупацыі адмовіўся ад пасады намесьніка бургамістра Менску, а ў жніўні 1943 году нацысты кінулі яго разам з жонкай у [[канцэнтрацыйны лягер]] за дапамогу [[габрэі|габрэям]], якія хаваліся ад перасьледу<ref name="kultura"/>. [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah, Pahonia. Бел-чырвона-белы сьцяг, Пагоня (1948).jpg|значак|Беларуская паштоўка да [[Дзень Волі|Дня Незалежнасьці (Дня Волі)]], 1948 г.]] Па вайне бел-чырвона-белы сьцяг працягваў актыўна выкарыстоўвацца [[Беларуская эміграцыя|Беларускай эміграцыяй]], у тым ліку [[Урад Беларускай Народнай Рэспублікі|ўрадам Беларускай дзяржавы ў выгнаньні]]. Нацыянальны сьцяг аб’яднаў як салдатаў [[Беларуская краёвая абарона|БКА]], так і тых беларусаў, хто ваяваў супраць нацыстаў у польскіх частках арміі [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і францускім руху Супраціву<ref name="Katlarcuk-2021"/>. У [[Дзень Волі|Дзень Незалежнасці Беларусі]] (25 сакавіка) бел-чырвона-белыя сьцягі рэгулярна ўздымаліся на афіцыйным узроўні ў мясцовасьцях з актыўнымі беларускімі асяродкамі, у тым ліку на будынках ратушаў у [[Брэдфард]]зе ([[Вялікабрытанія]])<ref>{{Спасылка|аўтар = [[Натальля Гардзіенка|Гардзіенка Н.]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 5 жніўня 2012 | url = https://hardzin.livejournal.com/18650.html | загаловак = Эміграцыйная гісторыя ў асобах. 5 жніўня. Мацей Райцэўскі | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[LiveJournal]] | дата = 21 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref> і [[Ошава]] ([[Канада]])<ref>{{Спасылка|аўтар = [[Натальля Гардзіенка|Гардзіенка Н.]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 16 верасьня 2012 | url = https://hardzin.livejournal.com/33687.html | загаловак = Эміграцыйная гісторыя ў падзеях. 16 верасня. Беларусы Ашавы | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[LiveJournal]] | дата = 21 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>, да сёньня ў гэты дзень беларускі нацыяльны сьцяг вывешваецца на будынку гістарычнага музэю ў [[Саўт-Рывэр]]ы ([[Нью-Джэрзі]], [[ЗША]])<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=125738 У Саўт-Рыверы (ЗША) узнялі бел-чырвона-белы сцяг ФОТАФАКТ], Наша Ніва, 31 сакавіка 2014 г.</ref>. [[Файл:Belarusian monument in South River.jpg|значак|Манумэнт «Змагарам за вольную Беларусь» у [[Саўт-Рывэр|Саўт-Рывэры]] ([[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]]), пастаўлены ў 1974 годзе на тэрыторыі [[Царква Сьвятой Эўфрасіньні Полацкай (Саўт-Рывэр)|царквы Сьвятой Эўфрасіньні Полацкай]] і аздоблены флягштокамі зь беларускім і амэрыканскім сьцягамі|253x253пкс]] [[Файл:Bundesarchiv Bild 146-2008-0042, Weißrussland, Minsk, Gebäude.jpg|зьлева|значак|[[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы|Белдзярждрамтэатар]] Менск, чэрвень 1943 году.]] У Беларусі пад бел-чырвона-белым сьцягам гуртаваліся ўдзельнікі антысавецкага партызанскага руху і падпольля — да іх ліквідацыі савецкімі карнікамі ў 1950-я гады. У 1960—1970-я гады гістарычную [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальную сымболіку]] выкарыстоўвалі інтэлектуалы-гуманітары [[Акадэмічны асяродак|Акадэмічнага асяродку]], разгромленага [[КГБ]] у 1974—1975 гадох, і мастакі-дысыдэнты з творчага кола [[На Паддашку]]<ref name="Lalkou"/>. З гэтага ж часу адзначаюцца першыя сьвядомыя фальсыфікацыі гістарычных зьвестак пра беларускі нацыянальны сьцяг з боку савецкіх уладаў: дзеля адмаўленьня яго выкарыстаньня на [[Першы Ўсебеларускі зьезд|Першым Усебеларускім зьезде]] (1917) намесьнік дырэктара Інстытуту гісторыі [[Камуністычная партыя Савецкага Саюзу|камуністычнай партыі]] Сьцяпан Папанін у сваёй манаграфіі, выдадзенай у 1977 годзе, пры апісаньні зьезду замяніў бел-чырвона-белы сьцяг на выдуманы «пунсова-блакітны»<ref name="Lachouski"/>. У 1980-я гады бел-чырвона-белы сьцяг разам з гербам Пагоняй сталі агульнавядомымі сымбалямі беларускасьці і незалежніцтва, а іх публічная дэманстрацыя разглядалася як акт нацыянальнага супраціву. У 1985 годзе на будынку [[Менская мастацкая вучэльня імя Глебава|Менскай мастацкай вучэльні імя Глебава]] два навучэнцы, Міхал Мірошнікаў і Юры Макееў, вывесілі бел-чырвона-белыя сьцягі. У выніку КГБ распачало перасьлед 6 чалавек, а Макееў мусіў спыніць навучаньне<ref name="Lalkou"/>. [[Файл:Kanstantyn Stapovič (Kazimier Svajak). Канстантын Стаповіч (Казімер Сваяк) (1926).jpg|значак|273x273пкс|сьцяг на помніке [[Казімер Сваяк|Казімеру Сваяку]]]] [[Файл:Національні символи для опасок на руки.jpg|значак|няма|318x318пкс|Нацыянальныя сымбалі на рукі cc]] == Дэмакратызацыі ў СССР == [[Файл:Грунвальд10.JPG|значак|летнік "[[Грунвальд (летнік)|Грунвальд]]" 1990]] З пачаткам працэсу дэмакратызацыі ў [[СССР]] выкарыстаньне нацыянальнай гістарычнай сымболікі ў Беларусі пачало набываць масавы характар<ref name="Lalkou"/>. Гэтаму спрыялі моладзевыя нефармальныя гістарычна-культурныя аб’яднаньні і клюбы («[[Талака (Менск)|Талака]]», «Паходня», «Узгор’е» і іншых), [[Беларускі Народны Фронт Адраджэньне|Беларускі Народны Фронт]] і іншыя партыі дэмакратычнага кірунку. У 1986 годзе бел-чырвона-белыя сьцягі зьявіліся ў кнізе мастака [[Мікола Купава|Міколы Купавы]], якую савецкія ўлады неўзабаве прыбралі з кнігарняў<ref name="Kupava"/>. 30 кастрычніка 1988 году бел- [[Файл:«Дынама»_1989.png|значак|204x204пкс|стадыён «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]» 1989]] чырвона-белыя сьцягі ўзьнялі ўдзельнікі першай масавай акцыі за незалежнасьць, [[Дзяды 30 кастрычніка 1988 году (Менск)|жорстка разагнанай савецкімі ўладамі]]<ref>{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 26.</ref>. А ўжо 19 лютага 1989 году пад бел-чырвона-белымі сьцягамі на стадыёне «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]» ў Менску адбыўся першы дазволены ўладамі БССР апазыцыйны палітычны мітынг<ref name="Lalkou" />. Разам з тым савецкія ўлады працягвалі перасьлед беларусаў (асабліва ў правінцыі) за выкарыстаньне нацыянальнага сьцяга<ref name="Lalkou" />. === Дыскрэдытацыя === Рэагуючы на рост папулярнасьці бел-чырвона-белага сьцяга ўлады СССР разгарнулі [[прапаганда|прапагандысцкую]] кампанію супраць нацыянальнага сьцяга беларусаў, пачатак якой паклаў артыкул начальніка Галоўнага архіўнага ўпраўленьня пры Савеце Міністраў БССР у «[[Советская Белоруссия|Советской Белоруссии]]»<ref>Михальченко А. Белорусская символика: традиции и современность // Советская Белоруссия. 25 ноября 1990. С. 2.</ref>. З гэтага часу прыхільнікі [[Рашызм|расейскага шавінізму]] ўжываюць факт паўафіцыйнага цывільнага выкарыстаньня ў час нацысцкай акупацыі беларускіх нацыянальных сымбаляў дзеля дыскрэдытацыі сваіх апанэнтаў, зьвінавачваючы іх у [[фашызм|фашызьме]]. Прытым звычайна замоўчваецца, што цяперашні [[сьцяг Расеі]] выкарыстоўваўся вайсковым фармаваньнем [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]], што брала ўдзел у вайсковых дзеяньнях — [[Расейская вызвольная армія|Расейскай вызвольнай арміяй генэрала Ўласава]]<ref>[[Зьміцер Дрозд|Дрозд Д.]] [https://web.archive.org/web/20210302051219/https://bydc.info/news/1041-byl-li-zapreshchen-natsistami-rossijskij-belo-sine-krasnyj-flag Был ли запрещен нацистами российский бело-сине-красный флаг?], Беларускі дакумэнтацыйны цэнтар, 7.11.2020 г.</ref> (таксама гэты сьцяг выкарыстоўвалі [[1-я Расейская нацыянальная армія]], якая ладзіла дывэрсіі ў тыле [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|савецкіх войскаў]] і змагалася з партызанамі, і дапаможныя расейскія моладзевыя арганізацыі{{Заўвага|Сярод іншага, [[:Файл:Российский и нацистский флаги. Минск, 18.06.1944 (colored).jpg|кадры нямецкай кінахронікі ад 18 чэрвеня 1944 году]] зафіксавалі публічнае выкарыстаньне на вуліцах Менску цяперашняга сьцяга Расеі побач з нацысцкім сьцягам}}, у тым ліку [[Памочнікі СПА Люфтвафэ#Расея|расейскія выхаванцы СС]]). Увогуле, у час Другой сусьветнай вайны [[калябарацыянізм|калябарацыяністы]], апроч расейскага, выкарыстоўвалі сучасныя сьцягі [[Бэльгія|Бэльгіі]], [[Латвія|Латвіі]], [[Летува|Летувы]], [[Нарвэгія|Нарвэгіі]], [[Нідэрлянды|Нідэрляндаў]], [[Украіна|Украіны]], [[Францыя|Францыі]], [[Эстонія|Эстоніі]] і некаторых іншых краінаў [[Эўропа|Эўропы]] і [[Азія|Азіі]]<ref name="50 faktau" />. Тым часам савецкая сымболіка ўжывалася побач з [[Нацызм|нацысцкай]] у час [[Супольны парад Вэрмахту і Чырвонай арміі ў Берасьці (1939)|супольнага нацысцка-савецкага вайсковага параду]] ў [[Берасьце|Берасьці]], які адбыўся ў пачатку Другой сусьветнай вайны{{Заўвага|[[:Файл:Bieraście. Берасьце (22.09.1939).jpg|Здымак прывітальнай аркі да ўдзельнікаў параду ў Берасьці з савецкай і нацысцкай сымболікай]]}}.[[Файл:Газэта Беларускі рынак.png|значак|207x207px|Газэта "БелоРусский Рынок"]] [[Файл:"Solidarność" Булак-Балаховіч.jpg|зьлева|значак|марка сьцяга з [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Булак-Балаховічам]] [[Салідарнасьць (прафзьвяз)|«Solidarność»]]]] У 1987 годзе, польскае абʼяднаньне незалежных прафсаюзаў [[Салідарнасьць (прафзьвяз)|«Solidarność»]] выпусьціў у рамках серыі, прысьвечанай краінам, якія змагаліся за незалежнасьць і апынуліся пад савецкай акупацыяй [[Гісторыя пошты і паштовых марак Беларусі|маркі]], сярод якіх была марка з [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Балаховічам]] і нацыянальным сьцягам.<ref>[https://pikabu.ru/story/polskaya_solidarnost_9068497 Польская «Солидарность» | Пикабу]</ref> Так сама на газэтах "БелоРусский Рынок" таго часу можна заўважыць лягатып у колер Беларускага нацыянальнага сьцяга.<ref>[[:be:Белорусы_и_рынок|Белорусы и рынок — Вікіпедыя]]</ref> === Рэспубліка Беларусь === [[Файл:Пікет каля Дому ўраду (Менск, 1991 г.).jpg|значак|Пікет у [[Менск]]у з плякатам [[лацінка]]й: «''Вярнуць народу яго спрадвечныя сымбалі: герб [[Пагоня]] й бел-чырвона-белы сьцяг, а таксама назоў Бацькаўшчыны — [[Літва]], сталіцы — Менск!''» (19.09.1991 г.)]] [[Файл:Инаугурация Лукашешко 1994 год.jpg|зьлева|значак|275x275пкс|Інаўгурацыя [[Аляксандар Лукашэнка|Лукашэшкі]] 1994]] Вяртаньне ў масавую сьвядомасьць жыхароў Беларусі бел-чырвона-белага сьцяга з гербам [[Пагоня]]й як нацыянальных сымбаляў беларусаў адбылося ў 1990 годзе разам з прыняцьцем [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|Дэклярацыі аб дзяржаўным сувэрэнітэце]]. Тады ж Міністэрства сувязі выдала мільённым накладам паштовы канвэрт з выявай Пагоні на фоне бел-чырвона-белага сьцяга, а кіраўнік [[Беларускі экзархат|Беларускага экзархату]] ўрачыста асьвяціў беларускі нацыянальны сьцяг у [[Полацак|Полацку]]<ref name="Kupava"/>. У 1991 годзе пад беларускай нацыянальнай сымболікай прайшлі красавіцкія і травенскія [[страйк]]і працоўных Беларусі, якія адыгралі важную ролю ў крушэньні [[таталітарызм]]у ў краіне<ref name="Tkacou-393"/>. 24 жніўня 1991 году дэпутат [[Галіна Сямдзянава]] ўнесла бел-чырвона-белы сьцяг у [[Вярхоўны Савет Беларусі]]<ref name="50 faktau"/>. На наступны дзень, 25 жніўня, дэпутаты надалі Дэклярацыі аб дзяржаўным сувэрэнітэце статус канстытуцыйнага закону. А 19 верасьня 1991 году парлямэнт Беларусі прыняў законы «Аб Дзяржаўным сьцягу Рэспублікі Беларусь» і «Аб Дзяржаўным гербе Рэспублікі Беларусь», якія аднавілі бел-чырвона-белы сьцяг з гербам Пагоняй у якасьці дзяржаўных сымбаляў<ref name="Tkacou-393"/>. Распрацоўкай эталёнаў дзяржаўнай сымболікі займалася адмысловая Камісія пры Прэзыдыюме Вярхоўнага Савету, у якую ўвайшло больш за 20 чалавек: вядомыя гісторыкі, мастакі, дызайнэры, мастацтвазнаўцы (кіраўнік — дэпутат [[Алег Трусаў]])<ref name="50 faktau"/><ref>[[Алег Трусаў|Трусаў А.]] Лунай, наш сцяг, ляці, Пагоня! // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 20.</ref>. Неўзабаве бел-чырвона-белым сьцяг упершыню ўзьнялі як сымбаль незалежнай Беларусі над усімі прадстаўніцтвамі краіны за мяжой, а ў 1994 годзе каманда Беларусі ўпершыню выступіла пад ім на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 1994 году|Алімпійскіх гульнях]]<ref name="kultura"/>. 20 ліпеня 1994 году пад бел-чырвона-белым сьцягам адбылася інаўгурацыя першага прэзыдэнта Беларусі [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. [[Файл:Stemp Flag and map of Belarus.jpg|значак|Паштовая марка Беларусі, 1992 г.]] [[Файл:Mulawin.jpg|зьлева|значак|226x226px|[[Уладзімер Мулявін|Уладзімір Мулявін]] са сьцягам]] У лютым 1995 году Лукашэнка заявіў пра намер правесьці рэфэрэндум, што стала сьведчаньнем аднаўленьня [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі]] з мэтай атрымаць падтрымку і грошы [[Расея|Расеі]]<ref name="NN-2020"/>. Зьмяненьне нацыянальнай гістарычнай сымболікі Беларусі разьлічвалася як мэтанакіраваны удар па галоўных палітычных апанэнтах ([[Апазыцыя БНФ]]) і мусіла ўмацаваць яго асабістую ўладу<ref name="Marcinovic">Мартинович Д. [https://web.archive.org/web/20200622200046/https://news.tut.by/culture/684354.html Без исторической символики, но с русским языком. Как 25 лет назад в Беларуси прошел референдум], [[TUT.BY]], 14.05.2020 г.</ref>. На думку гісторыка [[Алег Трусаў|Алега Трусава]], дэпутата Вярхоўнага Савету 12-га скліканьня, ініцыятыва рэфэрэндуму негалосна ішла ад саміх уладаў Расеі<ref name="Naviny.by">Гуштын А. [https://web.archive.org/web/20210124153750/https://naviny.by/rubrics/society/2015/05/14/ic_articles_116_188882 Рэферэндум-1995. Антыгероі беларускай мовы], [[Naviny.by]], 14.05.2015 г.</ref>, якія імкнуліся рэанімаваць [[Імпэрыялізм|імпэрскую ідэю]]<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 10.</ref>. Таксама выказвалася думка, што правядзеньне рэфэрэндуму абумовіла жаданьне Лукашэнкі набыць папулярнасьць у Расеі з наступнай мэтай стаць прэзыдэнтам Расеі<ref>Олегов А. Лукашенко метит в президенты России // Огонёк. № 43, 27 октября 1996. С. 9.</ref>. Паводле дэпутата Вярхоўнага Савету 12-га скліканьня [[Сяргей Навумчык|Сяргея Навумчыка]], падобны плян агучваў кіраўнік адміністрацыі Лукашэнкі [[Леанід Сініцын]], [[Расейцы|расеец]] паводле нацыянальнасьці і прыхільнік далучэньня Беларусі да Расеі<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 24.</ref>, які меў імаверныя зьвязкі з расейскімі спэцслужбамі<ref name="Navumcyk_18.04.2014">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/25354832.html «Маўр» Лукашэнкі, або той, хто зьмяніў герб і сьцяг], [[Радыё Свабода]], 18 красавіка 2014 г.</ref> і быў фігурантам дакладу дэпутата [[Сяргей Антончык|Сяргея Антончыка]] пра карупцыю ў атачэньні Лукашэнкі<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 127.</ref><ref>Соўсь Г. [https://www.svaboda.org/a/30211729.html Антончык пра антыкарупцыйны даклад Лукашэнкі, фатальную памылку Ганчара і «звышцынізм» апазыцыі], [[Радыё Свабода]], 12 кастрычніка 2019 г.</ref>. Ён жа, паводле неаднаразовых уласных прызнаньняў<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 65.</ref><ref name="Marcinovic"/><ref>Толкачева Е. [https://web.archive.org/web/20200412135326/https://news.tut.by/economics/637111.html «Сел и нарисовал». Как в 1995 году БЧБ-флаг сменили на красно-зеленый, а «Пагоню» — на герб БССР], [[TUT.BY]], 12.05.2019 г.</ref>, стварыў прапанаваныя на рэфэрэндум сымбалі, за аснову якіх узяў [[Сьцяг Беларускай ССР|сьцяг]] і [[герб Беларускай ССР|герб]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Як Сініцын апавядаў беларускаму дэпутату [[Валянцін Голубеў|Валянціну Голубеву]]<ref name="Navumcyk_18.04.2014"/>: {{Цытата|Справа ж не ў [[Геральдыка|геральдыцы]]. Таму што калі прыгадаць, навошта ўвогуле трэба было мяняць сымболіку, дык зразумела, што чым яна горш атрымалася, тым лепей. Бо яе замена была толькі правакуючым выпадам, прычым толькі адным — у камбінацыі зь некалькіх удараў.}} [[Файл:Берет ВДВ.jpg|значак|Барэт беларускіх [[Сілы спэцыяльных апэрацыяў УС РБ|ПДВ]] да 1995 г.]] [[Файл:Belarusian Border Guard Patch (1990s).png|зьлева|значак|Нашыўка Памежнай службы Беларусі(1991-1994)]] [[Файл:Belarusian Republican Youth Union.jpg|значак| Значак "Беларуская рэспубліканская піянэрская арганізацыя" 1992-1995]] Паводле сьведчаньня Сініцына, праца над новай сымболікай вялася з 21 сакавіка, прытым дэпутаты атрымалі эскізы сьцяга і гербу ўжо 23 сакавіка. Як мяркуе Сяргей Навумчык, хуткае (за два дні) стварэньне прапанаванай Лукашэнкам сымболікі сьведчыла пра тое, што галоўнай мэтай рэфэрэндуму было ня столькі ўвядзеньне нейкай канкрэтнай сымболікі (якая разглядалася як часовая — да ліквідацыі незалежнасьці Беларусі), колькі зьнішчэньне дзяржаўнага статусу бел-чырвона-белага сьцяга і Пагоні<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 66.</ref>. [[Файл:Ольга Барабанщикова бчб флаг.jpg|зьлева|значак|279x279пкс|Ігар Жалязоўскі <ref>[https://charter97.org/be/news/2020/1/25/363557/ Фотофакт: Белорусский спорт под бело-красно-белым флагом - Беларускія навіны - Хартыя'97]</ref>1994]] Праведзены 14 траўня 1995 году [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндум]] супярэчыў [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі]] і заканадаўству Беларусі, адзначаўся парушэньнем законаў і фальсыфікацыяй вынікаў галасаваньня<ref name="Navumcyk">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/27734568.html Рэфэрэндум-95 пра сымболіку і мову ня быў легітымным], [[Радыё Свабода]], 12 траўня 2019 г.</ref>. Перад ім адбылося [[Зьбіцьцё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савету (1995)|зьбіцьцё дэпутатаў у будынку парлямэнту]], якое выявілася сілавой дэманстрацыяй усталяваньня [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарнага рэжыму ў Беларусі]]. 16 траўня 1995 году, калі афіцыйна абвешчаныя вынікі рэфэрэндуму яшчэ фармальна не набылі законнай сілы, [[Кіраўніцтва справамі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь|кіраўнік справамі]] Лукашэнкі [[Іван Ціцянкоў]] зьняў з даху [[Дом ураду (Менск)|Дома ўраду]] бел-чырвона-белы сьцяг і разарваў [[дэ-юрэ]] і [[дэ-факта]] (на той момант) дзяржаўны сымбаль Беларусі «на сувэніры»<ref>Дзедзіч. № 3 (22), травень 2003. С. 1.</ref>. Ціцянкоў асабіста расьпісаўся на кожным з кавалкаў, што зафіксавалі на відэа<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/773824.html Зянон Пазьняк: «У мяне пацяклі сьлёзы» (аўдыё)], [[Радыё Свабода]], 18 верасьня 2006 г.</ref>. Прытым факты зьнявагі дзяржаўнага сьцяга адзначаліся яшчэ 25 сакавіка 1995 году, калі падкантрольная Лукашэнку міліцыя пры затрыманьні грамадзянаў зь бел-чырвона-белымі сьцягамі, вырывала сьцягі і ламала дрэўкі (на зварот дэпутатаў парлямэнту Беларусі да генэральнага пракурора паводле факту зьнявагі дзяржаўнага сьцяга нікога зь міліцыі не пакаралі<ref name="95-115">{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 115.</ref>) і 12 красавіка, калі супрацоўнікі сілавых структураў вырывалі і, увогуле, рвалі дзяржаўныя бел-чырвона-белыя сьцягі<ref name="95-115"/>. 7 чэрвеня 1995 году Лукашэнка выдаў указы № 213 «Аб зацьверджаньні эталёну Дзяржаўнага гербу Рэспублікі Беларусь і Палажэньня аб Дзяржаўным гербе Рэспублікі Беларусь»<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/razdel1/num2/1d2088.html Об утверждении эталона Государственного герба Республики Беларусь и Положения о Государственном гербе Республики Беларусь]</ref> і № 214 «Аб зацьверджаньні Палажэньня аб Дзяржаўным сьцягу Рэспублікі Беларусь»<ref>[https://geraldika.ru/symbols/9223 Об утверждении Положения о Государственном флаге Республики Беларусь]</ref> дзеля фармальнага замацаваньня сымболікі рэжыму на заканадаўчым узроўні. Тым часам бел-чырвона-белы сьцяг разам з гербам Пагоняй трапіў пад негалосную забарону<ref name="latysonak"/>. Нягледзячы на яе, у Беларусі гэтым сьцягам як нацыянальным працягвалі карыстацца апазыцыйныя да рэжыму Лукашэнкі беларускія арганізацыі. Апроч таго, бел-чырвона-белы сьцяг актыўна выкарыстоўваўся ў спартовых і культурных імпрэзах па-за межамі краіны<ref>[https://web.archive.org/web/20110825221240/http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=19755&p=1&c2=calcym&combo_calmonth=6&combo_calyear=2007 «Тры чарапахі» замест «Кацюшы»], [[Наша Ніва]], 8 верасьня 2008 г.</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 27.08.2007| url = http://naviny.by/rubrics/culture/2007/08/27/ic_articles_117_152457/| загаловак = Слушать хорошую музыку стоит вместе!| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://naviny.by Белорусские новости]| дата = 16 кастрычніка 2010 | мова = ru | камэнтар = }}</ref>, а таксама беларускімі эмігранцкімі арганізацыямі. Тым часам у Беларусі зьявілася легендарная постаць [[Мірон]]а — невядомага героя беларускага руху, які рэгулярна ўздымаў нацыянальны сьцяг у цяжкадаступных (высокіх і небясьпечных) месцах<ref name="NN-2020"/>. [[Файл:Дзень Волі 2018.jpg|міні|Сьвяткаваньне [[100-годзьдзе Беларускай Народнай Рэспублікі|100-годзьдзя Беларускай Народнай Рэспублікі]] ў Менску, 2018 г.]] [[Файл:Гайдукевіч з БЧБ сьцягам.png|зьлева|значак|205x205пкс|[[Алег Гайдукевіч]] падчас этэру на «[[Эўрарадыё]]» ў чэрвені 2017 году са сьцягам]] У 2010-я гады ў Беларусі прайшла маштабная грамадзкая кампанія ў справе папулярызацыі нацыянальный сымболікі, у межах якой у [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]] накіравалі некалькі зваротаў з прапановай дадаць бел-чырвона-белы сьцяг у [[Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|сьпіс нематэрыяльных гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі]], у тым ліку з распрацаваным навукоўцамі абгрунтаваньнем<ref name="50 faktau"/> і тысячамі подпісаў грамадзянаў Беларусі<ref>[https://www.svaboda.org/a/ministerstva-kultury-nia-viedaje-u-cym-kastounasc-biel-cyrvona-bielaha-sciaha/28193214.html Міністэрства культуры ня ведае, у чым каштоўнасьць бел-чырвона-белага сьцяга, і зьвярнулася ў Акадэмію навук], [[Радыё Свабода]], 23 сьнежня 2016 г.</ref>. У падтрымку нацыянальнага сьцяга выказаліся вядомыя беларускія спартоўцы: прызэрка алімпійскіх гульняў [[Аляксандра Герасіменя]], чэмпіён сьвету [[Віталь Гуркоў]], гандбаліст [[Сяргей Рутэнка]]<ref>Панкавец З. [http://nn.by/?c=ar&i=109400 Спартоўцы пра бел-чырвона-белы сцяг: пазітыўнае, негатыўнае, нейтральнае], [[Наша Ніва]], 8 траўня 2013 г.</ref>, прызэрка чэмпіянаў сьвету і Эўропы [[Аліна Талай]]<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=113148 Лёгкаатлетка Аліна Талай: «Давайце не будзем падманваць сябе: наш колер — бел-чырвона-белы»], [[Наша Ніва]], 26 ліпеня 2013 г.</ref>, чэмпіёнка сьвету [[Тацяна Драздоўская]]<ref>Карней І. [http://www.svaboda.org/a/25232780.html Тацьцяна Драздоўская: Сьцяг незалежнасьці — бел-чырвона-белы], [[Радыё Свабода]], 17 сьнежня 2014 г.</ref>, трохразовы алімпійскі чэмпіён [[Уладзімер Парфяновіч]]<ref>[http://www.svaboda.mobi/a/24978067.html Парфяновіч: «Бел-чырвона-белы сьцяг павінен вісець у прэзыдэнта ў кабінэце»], [[Радыё Свабода]], 6 траўня 2013 г.</ref>, алімпійскі чэмпіён [[Андрэй Багдановіч]]<ref>Карней І. [http://www.svaboda.org/a/alimpijski-cempijon-bahdanovic-mova-i-symbolika-heta-nasa-historyja/27044778.html Алімпійскі чэмпіён Багдановіч: Мова і сімволіка — гэта наша гісторыя], [[Радыё Свабода]], 30 траўня 2015 г.</ref>. Аднак на ўсе прапановы Мінкульт адказваў адмовамі з спасылкамі на фармальныя прычыны («''фрагмэнтарнасьць і непаўнату абгрунтаванасьці''», «''брак фатаздымкаў''» і г.д.), якія сьведчылі пра непасьлядоўнасьць міністэрства ў пытаньнях наданьня статусу гістарычна-культурнай каштоўнасьці і прызнаньне [[Дэ-факта|фактычнага]] браку паўнамоцтваў у разьвязаньні пытаньня зь бел-чырвона-белым сьцягам<ref>Дашчынскі А. [https://www.svaboda.org/a/ministerstva-i-sciah/28815520.html Міністэрства культуры сумняваецца, што БНР абвяшчалі пад бел-чырвона-белым сьцягам], 25 кастрычніка 2017 г.</ref>. У сакавіку 2018 году пад бел-чырвона-белымі сьцягамі прайшло маштабнае [[100-годзьдзе Беларускай Народнай Рэспублікі|сьвяткаваньне 100-годзьдзя абвяшчэньня незалежнасьці Беларусі]]. У траўні таго ж году пад бел-чырвона-белымі сьцягамі адбылося ўрачыстае адкрыцьцё помніка [[Тадэвуш Касьцюшка|Тадэвушу Касьцюшку]] ў [[Косаў|Косаве]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29222482.html Першы ў Беларусі помнік Тадэвушу Касьцюшку ўрачыста адкрылі ля Косава. ФОТА], [[Радыё Свабода]], 12 траўня 2018 г.</ref>, а ў верасьні 2019 году — урачыстае адкрыцьцё помніка вялікаму князю [[Гедзімін]]у ў [[Ліда|Лідзе]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/30151491.html У Лідзе ўрачыста адкрылі помнік князю Гедзіміну. ФОТА], [[Радыё Свабода]], 7 верасьня 2019 г.</ref>. 22 лістапада 2019 году ў [[Вільня|Вільні]] пад бел-чырвона-белымі сьцягамі (якіх было ў разы больш за [[Сьцяг Польшчы|польскія]] і [[Сьцяг Летувы|летувіскія]]) адбылася найбольш масавая па-за сучаснымі межамі Беларусі шматтысячная беларуская маніфэстацыя, прысьвечаная разьвітаньню зь беларускім нацыянальным героем [[Кастусь Каліноўскі|Кастусём Каліноўскім]]<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=241583 Тысячы беларусаў развіталіся з Каліноўскім пад нацыянальнымі сцягамі — шмат ФОТА Надзеі Бужа], [[Наша Ніва]], 22 лістапада 2019 г.</ref>. [[Файл:Protest actions in Minsk (Belarus) near Stella, August 16.jpg|значак|[[Марш за свабоду (Менск, 2020)|300-тысячны мітынг у Менску]], 16 жніўня 2020 г.]] У 2020 годзе бел-чырвона-белы сьцяг стаў галоўным сымбалем [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў супраць фальсыфікацыяў выбараў, гвалту і беззаконьня ў Беларусі]]<ref>[[Андрэй Катлярчук|Kotljarchuk A.]] [http://balticworlds.com/the-flag-revolution-understanding-the-political-symbols-of-belarus/ The Flag Revolution. Understanding the political symbols of Belarus] // Baltic Worlds. Nr. 4, 2020.</ref>. Гэта прывяло да росту папулярнасьці нацыянальнага сьцяга: на яго аснове жыхары Беларусі стварылі больш за 300 новых сьцягоў сваіх паселішчаў, мікрараёнаў, вуліцаў і двароў<ref>[https://web.archive.org/web/20210126223546/https://charter97.org/be/news/2020/11/28/402192/ Беларусы ўвекавечылі рэвалюцыйныя сцягі гарадоў і мікрараёнаў], [[Хартыя’97]], 28 лістапада 2020 г.</ref><ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/31076712.html Слоўнік беларускай рэвалюцыі. Мова новых сьцягоў], [[Радыё Свабода]], 30 студзеня 2021 г.</ref><ref>{{Спасылка|загаловак=Музэй сьцягоў|url=https://flags.dze.chat}}</ref>. Да іх таксама далучыліся і беларускія згуртаваньні за мяжой<ref>{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://supolka.net/flag-for-belarus/ | загаловак = Крэатыўныя сцягі беларускіх суполак за мяжой | фармат = | назва праекту = Supolka.net | выдавец = | дата =16 студзеня 2011 | мова = | камэнтар = }} </ref>. У гэты ж час фіксуюцца шматлікія выпадкі [[цынізм|цынічнай]] зьнявагі нацыянальнага сьцяга беларусаў з боку супрацоўнікаў карных сілавых структураў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]], якія могуць кваліфікавацца як распальваньне варожасьці паводле нацыянальнай прыкметы (артыкул 130 Крымінальнага кодэксу Беларусі)<ref name="Navumcyk-10.11.2020"/>. У лістападзе 2020 году прыхільнікі Лукашэнкі (меркавана зь яго блізкага атачэньня) забілі за бела-чырвона-белыя стужкі жыхара Менску [[Раман Бандарэнка|Рамана Бандарэнку]]. У сьнежні 2020 — студзені 2021 году фіксуюцца факты разьбіцьця мэталічнымі гайкамі вокнаў з рэчамі (сьняжынкі, фіранкі) у бела-чырвона-белай каляровай гаме, прытым міліцыя рэжыму Лукашэнкі адмаўляецца заводзіць крымінальныя справы, сьцьвярджаючы, што падобныя дзеяньні ёсьць «выказваньнем меркаваньня», а не злачынствам<ref>[https://www.svaboda.org/a/31048615.html Разьбітае гайкамі за бел-чырвона-белыя колеры акно аказалася не адзіным], [[Радыё Свабода]], 16 студзеня 2021 г.</ref>. Сам Лукашэнка ўсьлед за [[рашызм|расейскімі шавіністамі]] называе нацыянальны беларускі сьцяг «фашысцкай сымболікай» ({{мова-ru|«фашистская символика»|скарочана}})<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=262716 Лукашэнка пра нацыянальны сцяг: Адкрыта гавару, што гэта фашысцкая сімволіка]{{Недаступная спасылка|date=July 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Наша Ніва]], 20 лістапада 2020 г.</ref>. Тым часам на тэледэбатах зь [[Вячаслаў Кебіч|Вячаславам Кебічам]], якія адбыліся 7 ліпеня 1994 году напярэдадні вызначальнага другога туру прэзыдэнцкіх выбараў, у адрозьненьне ад суперніка, які выступаў безь якіх-кольвек значкоў, Лукашэнка начапіў на пінжак значок зь бел-чырвона-белым сьцягам<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=oYeFbbWNxco Тэледэбаты кандыдатаў у прэзыдэнты Рэспублікі Беларусь 1994 году]</ref> (хоць раней насіў [[Сьцяг БССР|чырвона-зялёны дэпутацкі значок БССР]]<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 106.</ref>). [[Файл:Flag of Belarus (w-r-w) with Arms (2020).svg|значак|Бел-чырвона-белы сьцяг з гербам Пагоняй, які выкарыстоўваўся ў час [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2022)|пратэстаў 2020—2022 гадоў]]]] 29 студзеня 2021 году зьявілася афіцыйная заява ад імя сілавых структураў рэжыму Лукашэнкі пра падрыхтоўку да афіцыйнага абвяшчэньня бел-чырвона-белага сьцяга «экстрэмісцкім»<ref>[https://www.svaboda.org/a/31076574.html Генэральная пракуратура прыняла да разгляду пытаньне аб забароне бел-чырвона-белага сьцяга], [[Радыё Свабода]], 29 студзеня 2021 г.</ref>. Падставай да гэтага назвалі зварот, падпісаны каля 100 невядомымі прыхільнікамі расейскага [[фашызм]]у (галосна адзначыўся толькі ініцыятар — удзельнік псэўда[[Казацтва|казацкай]] арганізацыі [[Антысэмітызм|антысэміт]] Пётар Шапко<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=267457 Хто такі казак Пятро Шапко, які спрабуе забараніць бел-чырвона-белы сцяг?], [[Наша Ніва]], 29 студзеня 2021 г.</ref>). Неўзабаве больш за 103 тысячы беларусаў падпісалі зварот у абарону бел-чырвона-белага сьцяга з заклікам да яго прызнаньня нематэрыяльнай гістарычна-культурнай каштоўнасьцю на дзяржаўным узроўні<ref>[https://www.svaboda.org/a/31103927.html Улады адказалі на пэтыцыю супраць прызнаньня бел-чырвона-белага сьцяга экстрэмісцкім, якую падпісалі 103 тысячы чалавек], [[Радыё Свабода]], 15 лютага 2021 г.</ref>. Таксама ў абарону нацыянальнага сьцяга выступіла 887 беларускіх гісторыкаў<ref>[https://www.svaboda.org/a/31121340.html 887 беларускіх гісторыкаў даслалі ўладам ліст у абарону бел-чырвона-белага сьцягу], [[Радыё Свабода]], 25 лютага 2021 г.</ref>, якія засьведчылі, што ''прапагандысцкая кампанія на дыскрэдытацыю і забарону нацыянальнага і дзяржаўнага сымбалю Беларусі ня мае ніякага гістарычнага абгрунтаваньня, вядзе да расколу грамадзтва і распальваньня варожасьці паміж грамадзянамі Беларусі''<ref>[https://www.svaboda.org/a/31083811.html 100 гісторыкаў падпісалі заяву ў абарону нацыянальнага сьцяга, які ўлады хочуць прызнаць экстрэмісцкім], [[Радыё Свабода]], 3 лютага 2021 г.</ref>. Тым часам з боку зьвязаных з рэжымам Лукашэнкі гісторыкаў-[[Прапаганда|прапагандыстаў]] адзначаюцца выпадкі грубай фальсыфікацыі гісторыі, калі пры браку дакумэнтальных пацьверджаньняў зьяўляюцца галаслоўныя сьцьверджаньні пра выкарыстаньне нацыянальнага сьцяга беларусаў у час карных апэрацыяў [[нацызм|нацыстаў]] супраць беларусаў<ref>Панкавец З. [https://nn.by/?c=ar&i=268374 Дырэктар Інстытута гісторыі кажа, што вёску Бабровічы «спалілі пад бел-чырвонымі-сцягамі». Але гэта містыфікацыя], [[Наша Ніва]], 16 лютага 2021 г.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210324000932/https://news.tut.by/culture/723348.html Лукашенко заявил о геноциде белорусского народа под БЧБ-флагом. Объясняем, что происходило в годы войны], [[TUT.BY]], 22.03.2021 г.</ref><ref>[https://nn.by/?c=ar&i=272040 У дзяржархіве не знайшлі фота і відэа часоў Другой сусветнай вайны, на якіх акупанты лютуюць пад БЧБ-сцягамі], [[Наша Ніва]], 24 красавіка 2021 г.</ref>. 20 траўня 2021 году ў інтэрвію «[[СБ. Беларусь сегодня|Беларусь сегодня]]» намесьнік начальніка [[Галоўная ўправа па барацьбе з арганізаванай злачыннасьцю і карупцыяй|ГУБАЗіК]]у [[палкоўнік]] [[Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь|міліцыі]] [[Міхаіл Бедункевіч]] выказваўся, што хутка адбудзецца нарада спэцыялістаў [[Камітэт дзяржаўнай бясьпекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]], [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства юстыцыі]] й навукоўцаў, каб перагледзець сьпіс [[Беларускі калябарацыянізм з нацыстамі ў Другой сусьветнай вайне|калябарацыянісцкіх]] арганізацыяў, а таксама што ГУБАЗіК будзе выступаць за абвяшчэньне на афіцыйным узроўні бел-чырвона-белага сьцяга «[[Нацысцкая сымболіка|нацысцкай сымболікай]]» ({{мова-ru|«нацисткой символикой»|скарочана}})<ref>{{Артыкул|загаловак=Кто и как пытается реабилитировать нацизм?|год=20 мая 2021|спасылка=https://www.sb.by/articles/revansh-ne-sostoitsya.html|мова=ru|выданьне=[[Беларусь сегодня]]|аўтар=Андрей Дементьевский.|архіўная спасылка=https://web.archive.org/web/20210722195049/https://www.sb.by/articles/revansh-ne-sostoitsya.html}}</ref>. 21 чэрвеня 2021 году падкантрольны рэжыму Лукашэнкі [[Беларускі саюз журналістаў]] паведаміў у сваім [[Telegram|тэлеграмным]] канале, што [[Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь|МУС]] накіравала на ўзгадненьне ў КДБ дакумэнт «Аб устанаўленьні пералікаў арганізацыяў і іншых структураў, нацысцкай сымболікі і атрыбутыкі» ({{Мова-ru|«Об установлении перечней организаций и иных структур, нацистской символики и атрибутики»|скарочана}}). У дакумэнце пералічваюцца арганізацыі, якія рэжым Лукашэнкі лічыць калябарацыяністамі, а таксама іх сымболіка і прадметы. Такім парадкам, гэты дакумэнт мае даць рэжыму Лукашэнкі фармальную падставу абвясьціць нацыянальны беларускі бел-чырвона-белы сьцяг разам з нацыянальным дэвізам беларусаў «[[Жыве Беларусь!]]» «нацысцкай сымболікай»<ref>{{Артыкул|загаловак=МВД Беларуси предложило включить БЧБ-флаг и слоган оппозиции в список нацистской символики|аўтар=Соколов Станислав.|выданьне=Pogovorim.by|год=21-06-2021|спасылка=https://pogovorim.by/27929-mvd-belarusi-predlozhilo-vklyuchit-bchb-flag-v-spisok-nacistskoy-simvoliki.html|мова=ru|архіўная спасылка=https://web.archive.org/web/20210621191703/https://pogovorim.by/27929-mvd-belarusi-predlozhilo-vklyuchit-bchb-flag-v-spisok-nacistskoy-simvoliki.html}}</ref><ref>{{Артыкул|загаловак=Законопроект о признании БЧБ-флага нацистской символикой согласовывают в КГБ|год=21 июня 2021|спасылка=https://belmarket.by/news/2021/06/21/news-46184.html|архіўная спасылка=https://web.archive.org/web/20210621143807/https://belmarket.by/news/2021/06/21/news-46184.html|выданьне=Белорусы и рынок|месца=[[Менск|Мінск]]|мова=ru}}</ref>. [[Файл:Полк Каліноўскага. Сьцяг.png|значак|Сьцяг [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|палку імя Кастуся Каліноўскага]]]] За часамі [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (з 2022)|адкрытага расейскага ўварваньня ва Ўкраіну]] бел-чырвона-белы сьцяг і герб Пагоня сталі сымбалямі [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|беларускага палку імя Кастуся Каліноўскага]]. Увогуле, беларускія добраахвотнікі ([[Пагоня (аддзел)|аддзел «Пагоня»]] і [[тактычная група «Беларусь»]]) баранілі Ўкраіну пад нацыянальнай беларускай сымболікай ад [[Расейска-ўкраінская вайна|пачатку расейскай гібрыднай агрэсіі ў 2014 годзе]]. [[Файл:Батальён імя Кастуся Каліноўскага (2022-05-13).jpg|значак|Патч-шаўрон зь беларускім сьцягам на абмундзіраваньні абаронцы Ўкраіны, 2022 г.]] 21 красавіка 2022 году [[Сяргей Дубавец]] зазначыў, што раней ён параўноўваў з двума сьцягамі — бела-чырвона-белым і [[Чырвона-зялёны сьцяг|чырвона-зялёным]] — [[Беларускі клясычны правапіс|клясычны правапіс]] і [[Беларускі афіцыйны правапіс|наркамаўку]], аднак па падзеях 2020—2022 гадоў прымірэньне двух сьцягоў стала немагчымым, а наркамаўка засталася мёртванароджаным прадуктам на ўзбочыне гісторыі, які выканаў сваю [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікатарскую функцыю]]<ref>[[Сяргей Дубавец|Дубавец С.]] [https://www.svaboda.org/a/31814026.html «Застаюся камуністам»... Чаму незалежныя СМІ захоўваюць вернасьць «наркамаўцы»], [[Радыё Свабода]], 21 красавіка 2022 г.</ref>. == Нацыянальны сьцяг беларусаў у мастацтве == [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah, Janka Kupała. Бел-чырвона-белы сьцяг, Янка Купала (05.1922).jpg|значак|Ілюстрацыя да верша [[Янка Купала|Янкі Купалы]]. «[[Маладое жыцьцё]]», чэрвень 1922 г.]] Бел-чырвона белы сьцяг апяваецца ў шматлікіх літаратурных і музычных творах, малярстве. У гімне [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] «[[Мы выйдзем шчыльнымі радамі]]» (словы [[Макар Краўцоў|Макара Краўцова]], музыка [[Уладзімер Тэраўскі|Ўладзімера Тэраўскага]]) ёсьць наступныя радкі: {{Цытата|<poem>Няхай жыве магутны, сьмелы Наш беларускі вольны дух. Штандар наш бел-чырвона-белы, Пакрый сабой народны рух.</poem>}} [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah, Janka Kupała. Бел-чырвона-белы сьцяг, Янка Купала (09.1922).jpg|значак|Іншая ілюстрацыя да верша Янкі Купалы, кастрычнік 1922 г.]] У кастрычніку 1919 году [[Янка Купала]] апублікаваў артыкул «[[:s:Беларускі сцяг уваскрос!|Беларускі сьцяг уваскрос!]]»<ref>Беларусь. № 9 (36), 30 кастрычніка 1919 г.</ref>. Хоць у артыкуле няма апісаньня сьцяга, аднак у той час Янка Купала сымпатызаваў [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспубліцы]]<ref>Трефилов С. [https://www.kp.ru/daily/26798/3833537/ Янка Купала был де-факто вице-премьером Беларуси, а год спустя его за это арестовали] // [[Камсамольская праўда]], 23 лютага 2018 г.</ref>, а ў самім артыкуле вітаў фармаваньне [[Юзэф Пілсудзкі|Юзэфам Пілсудскім]] [[Беларуская вайсковая камісія|Беларускай вайсковай камісіі]]. Сярод іншага, у 1922 годзе ў часопісе «[[Маладое жыцьцё]]» друкаваліся фрагмэнты вершаў Янкі Купалы, праілюстраваныя малюнкамі зь бел-чырвона-белым сьцягам. Увогуле, першы верш пра бел-чырвона-белы сьцяг («''Пад свой сьцяг чырвона-белы пасклікай усіх сыноў, параскіданых па сьвеце, каб зьбіраліся дамоў''») пад назвай «Покліч» 21 лістапада 1917 году апублікаваў у газэце «[[Вольная Беларусь (газэта)|Вольная Беларусь]]» [[Ігнат Дварчанін]], які на той час быў падпаручнікам 43-га Сыбірскага стралецкага палку<ref name="Lachouski"/>. У 1920 годзе паэт [[Уладзімер Жылка]] ў сваім першым апублікаваным вершы, які таксама меў назву «Покліч», пісаў «''Пад штандар бел-чырвона-белы гартуйся, раць, адважна, сьмела, адважных, храбрых ваяроў!''»<ref>[https://web.archive.org/web/20140714163257/http://rv-blr.com/vershu/view/3632 Верш «Покліч»]</ref>, таксама ён апяваў нацыянальныя сымбалі беларусаў у вершы «[[wikisource:be:Прыкладзіны|Прыкладзіны]]». У 1925 годзе выйшаў з друку верш [[Пятро Сакол|Пятра Сакола]] «Беларускі сьцяг»<ref>Сакол П. Беларускі сьцяг // Студэнская думка. № 1, 1925. С. 1.</ref>. У 1930 годзе [[Максім Танк]] напісаў верш «Ты чуеш, брат…», дзе былі радкі: {{Цытата|<poem>Глядзіце ў будучыню сьмела! Настаў доўгачаканы час, Пад сьцягам бел‑чырвона‑белым Чакае перамога нас. Няхай жа меч Пагоні зьзяе! Гартуйма нашу еднасьць, моц! Вядзі нас, Воля прасьвятая, Да новай славы, новых сонц!<ref>[https://web.archive.org/web/20180119171112/http://rv-blr.com/literature/charter/24436 Максім Танк. Дзённік]</ref><ref>Максім Танк. Збор твораў. У 13 т. Т. 1 / Рэд. тома Л. Кісялёва; падрыхт. тэкстаў і камент.: Т. Барысюк, А. Данільчык, В. Хацяновіч; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літаратуры імя Я. Коласа і Я. Купалы. — {{Менск (Мінск)}}: Беларус. навука, 2010. С. 193.</ref></poem>}} Па [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|аднаўленьні незалежнасьці]] [[Народны паэт Беларусі]] Максім Танк падтрымаў нацыянальную сымболіку, у 1995 годзе ён разам з Народным паэтам [[Пімен Панчанка|Піменам Панчанкам]] і іншымі беларускімі творчымі і навуковымі дзеячамі выступіў з прапановай прыняць у якасьці дзяржаўнага гімну Беларусі верш [[Алесь Ставер|Алеся Ставера]] «Вякамі стваралі мы нашу дзяржаву», у якім нацыянальны сьцяг апяваецца побач з [[Пагоня]]й: «''Пад сьцягам Айчыны, пад гербам Пагоні''», а таксама сьцьвярджаецца нацыянальны дэвіз: «''Дружней, беларусы! Гучней, беларусы! Гукайма: [[Жыве Беларусь!]]''»<ref>[https://archive.svaboda.org/listy.html З нашай пошты], [[Радыё Свабода]], 1995—2000 гг.</ref>. Ужо па пазбаўленьні нацыянальных сымбаляў афіцыйнага дзяржаўнага статусу ў жніўні 1995 году Максіма Танка пахавалі менавіта пад бел-чырвона-белым сьцягам<ref>[[Дзяніс Марціновіч|Мартинович Д.]] [https://news.tut.by/culture/717122.html?fbclid=IwAR1h2_r9a3wd2Ey9be4yCZSFEAw5xqzlV5-M4iRHFWeJfy5_visP_B8H6O4 Что писали о БЧБ-флаге и как он стал национальным. Объясняем]{{Недаступная спасылка|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[TUT.BY]], 3.02.2021 г.</ref>. Бел-чырвона-белы сьцяг упамінаецца ў вершах «Беларускі сьцяг»<ref>Czasopis. [https://web.archive.org/web/20210801083243/https://issuu.com/tomaszsulima/docs/cz_10_2013/33 № 10, 2013]. С. 33.</ref> [[Гальяш Леўчык|Гальяша Леўчыка]] (1926 год), «Моладзі»<ref>Скрыжалі памяці: З творчай спадчыны пісьменнікаў Беларусі, якія загінулі ў гады Другой сусветнай вайны. У 3 кн. [https://web.archive.org/web/20181117233330/http://pdf.kamunikat.org/25643-1.pdf Кн. 2] / уклад., біягр. давед. пра аўт. і камент. А. Бельскага. — {{Менск (Мн.)}}: Беларускі кнігазбор, 2005. С. 320.</ref> [[Алесь Мілюць|Алеся Мілюця]] (1935 год) і «Наш сьцяг»<ref>[https://web.archive.org/web/20210522212304/http://rv-blr.com/verse/show/43733 Верш «Наш сьцяг»]</ref> [[Ларыса Геніюш|Ларысы Геніюш]] (1942 год), шэрагу вершаў 1943—1944 гадоў [[Алесь Змагар|Алеся Змагара]]<ref>Алесь Змагар. [http://knihi.com/Ales_Zmahar/Da_zhody.html Да згоды]. — Кліўлянд: Выдавецтва Літаратурнай Сустані «Баявая Ўскалось», 1962.</ref>, патрыятычным вершы [[Натальля Арсеньнева|Натальлі Арсеньневай]] «Зьняважаным сьцягом» (1948 год)<ref>Макмілін А. Беларуская літаратура дыяспары: Манаграфія: / Пер. з англ. В. Бурлак, В. Жыбуля / А. Макмілін. — {{Менск (Мн.)}}: УП «Тэхнапрынт», 2004. С. 126.</ref> і выдадзенай у 1965 годзе [[Уладзімер Клішэвіч|Ўладзімерам Клішэвічам]] першай у гісторыі паэме пра [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|савецкія рэпрэсіі ў Беларусі]] «Васіль Каліна»<ref>Клішэвіч У. [https://acaraj-kuta.blogspot.com/2020/10/2-2-2020_28.html Васіль Каліна: Паэма] // Голас Радзімы. 1994. 31 сакавіка; 7, 14, 21, 28 красавіка.</ref>. У 1945 годзе [[Сяргей Новік-Пяюн]] напісаў у [[Якуціна|Якуціі]] верш «З крыві беларускай», які завяршаўся радкамі «''Пад бел-чырвона-белым крыўскім мы сьцягам. Пад знакам крывіцкай Пагоні сьвятым''»<ref>Макмілін А. Пакаранне без злачынства: Беларуская турэмная паэзія // Журнал беларускіх даследаванняў. Ч. 7, № 1, 2013. С. 78.</ref>. У Народнага паэта Беларусі [[Рыгор Барадулін|Рыгора Барадуліна]] ёсьць верш «25 Сакавіка», прысьвечаны [[Дзень Волі|Дню Незалежнасьці]], з радкамі «''Лучыць нашыя мары рака Бел-чырвона-белага сьцяга''»<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=187813 Рыгор Барадулін. 25 Сакавіка] // [[Наша Ніва]], 25 сакавіка 2017 г.</ref>, таксама нацыянальны сьцяг апяваецца ў вершах «Працяг вякоў» (1988 год)<ref>Экспрэс. Аднадзёнка Беларускага Народнага Фронту «Адраджэньне». Выданьне Аргкамітэту. Травень 1989. С. 6.</ref> і «Рыцар збройны на кані»<ref>Томаш Воўк, [https://web.archive.org/web/20161211053945/http://pushlib.org.by/node/748 Рыгор Барадулін: Пакуль жывеш...], [[Менская абласная біблятэка]]</ref>. [[Файл:Маланка 1926 № 14 (Грамадой у "Грамаду").jpg|значак|Малюнак з часопісу «[[Маланка (часопіс)|Маланка]]», 1926 г.]] Сярод малюнкаў [[Уладзімер Караткевіч|Уладзімера Караткевіча]] захаваўся дызайн адзеньня з трыма палосамі — белай, чырвонай і белай — і гербам Пагоняй у цэнтры<ref>Трефилов С. [https://www.kp.ru/daily/27102/4175762/ Как Владимир Короткевич предсказал моду на байки с «Пагоняй»: рассматриваем книгу рисунков классика] // КП Беларусь. 10.03.2020 г.</ref>. У 1986 годзе малюнкі зь бел-чырвона-белым сьцягам атрымалася афіцыйна апублікаваць мастаку [[Мікола Купава|Міколе Купаве]] ў сваёй кнізе «Сіняя світа налева пашыта». У пачатку 1990-х гадоў малюнкі з нацыянальным сьцягам зьявіліся на канвэртах, марках і паштоўках [[Белпошта|Беларускай пошты]]<ref name="Kupava"/>. У 1992<ref>Штейнер М. [https://web.archive.org/web/20181121203720/https://kraj.by/belarus/news/kultura/-urogenets-vologina-polkovnik-zapasa-sergey-makey-na-svoem-tvorcheskom-vechere-prezentoval-noviy-disk-dogd-foto-2014-10-31 Уроженец Воложина полковник запаса Сергей Макей на своем творческом вечере презентовал новый диск «Дождь» (ФОТО)], Край.бай, 31 кастрычніка 2014 г.</ref> годзе, калі бел-чырвона-белы сьцяг меў афіцыйны дзяржаўны статус, палкоўнік Сяргей Макей напісаў песьню «Айчыны нашай сьцяг», разьмешчаную пазьней на сайце [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://web.archive.org/web/20201031175910/https://www.mil.by/ru/enceklop/songs/text/Aychyny_nashay_scyag.doc Айчыны нашай сцяг], [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]]</ref>. Словы «''Пад штандарам бел-чырвона-белым век у шчасьці жыві, беларускі народ!''» завяршаюць песьню «Жыве Беларусь!» (тэкст [[Леанід Пранчак|Леаніда Прачака]]<ref>Юрэвіч Б. [https://nn.by/?c=ar&i=210356 50 спраў Леаніда Пранчака: як адзін паэт паралізаваў працу Вярхоўнага суда], [[Наша Ніва]], 10 чэрвеня 2018 г.</ref>, музыка [[Васіль Раінчык|Васіля Раінчыка]]), якая прэтэндавала на гімн незалежнай Беларусі. Бел-чырвона-белы сьцяг апяваецца ў песьні «Сьцяг» на словы [[Уладзімер Някляеў|Ўладзімера Някляева]], якую выконвае музыка [[Зьміцер Вайцюшкевіч]]<ref>{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.todar.net/ | загаловак = Пэрсанальны сайт Зьмітра Вайцюшкевіча | фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата = 9 красавіка 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref>, а таксама ў песьні «Наўздагон» (словы Леаніда Пранчака, музыка Васіля Раінчыка), якую выконвае сьпявачка [[Анжаліка Агурбаш]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210618033613/https://tuzinfm.by/performer/mp3/4564/nauzdahon.html Анжаліка Агурбаш спела пра герб «Пагоня»], [[Тузін гітоў]], 16 кастрычніка 2020 г.</ref>. [[Мужчынскі хор «Унія»]] стварыў песьню на верш [[Сяргей Панізьнік|Сяргея Панізьніка]] «Родны сьцяг», прысьвечаны паэтам бел-чырвона-беламу сьцягу<ref>Панізьнік С. А пісар земскі…: Вершы. — {{Менск (Мн.)}}: Маст. літ., 1994.</ref>. Верш [[Міхал Анемпадыстаў|Міхала Анемпадыстава]] «Я люблю, калі сьвеціць сонца…» мае наступныя радкі: «''Мая краіна пад белым сьцягам, Пад белым сьцягам з чырвонай стужкай''»<ref>Анемпадыстаў М. [http://knihi.com/Michal_Aniempadystau/Ja_lublu,_kali_sviecic_sonca.html Я люблю, калі сьвеціць сонца…], [[Knihi.com]]</ref>. На гэты верш у 1996 годзе гурт «[[Новае Неба]]» стварыў песьню, якую выконвае [[Кася Камоцкая]]. == Лягатыпы Партыяў == <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Файл:Belarusian Popular Front flag.png|''[[Беларускі Народны Фронт Адраджэньне|Беларускі народны фронт «Адраджэнне»]]'' Файл:Pap.svg|''[[Партыя аматараў піва]]'' Файл:Party of Belarussian Popular Front logo.svg|[[Партыя БНФ|ПБНФ]] Файл:Belarusian Left Party "A Just World" logo.svg|''[[Беларуская партыя аб’яднаных левых «Справядлівы сьвет»|Беларуская партыя левых «Справядлівы сьвет»]]'' </gallery><gallery class="center" widths="150" heights="150"> </gallery> == Бела-чырвона-белае спалучэньне колераў у беларускай сымболіцы == <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Kotvič. Котвіч (1555).jpg|Шляхецкі герб «[[Котвіч]]». З гербоўніка ''Stemmata Polonica'', 1555 г. Kałantaj, Kotvič. Калантай, Котвіч (XIX).jpg|Герб «Котвіч» беларускага роду [[Калантаі (род)|Калантаяў]]<ref>[[Генадзь Кісялёў|Кісялёў Г.]] Сейбіты вечнага. Скарынаўская сімволіка. — {{Менск (Мінск)}}, 2009. С. 375.</ref>, [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|НГАБ]] Pahonia. Пагоня (1776-83).jpg|Ротны сьцяг беларускай гусарскай харугвы 1776—1783 гг. Litoŭski (Biełaruski) ułanski połk. Літоўскі (Беларускі) уланскі полк.svg|Значок 19-га [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўскага]] ўланскага палку, 1812 г. </gallery><gallery class="center" widths="150" heights="150"> Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1781).jpg|Герб [[Віцебск]]у<ref>Русецкий А., Русецкий Ю. Художественная культура Витебска с древности до 1917 года. — Мн.: БелЭн, 2001. — 288 с.: ил. — {{ISBN|985-11-0215-6}}.</ref><ref name="niz">Рево О. [http://www.nkj.ru/archive/articles/10860/ Гербы городов Полоцкой и Витебской губерний Российской империи] // Наука и Жизнь. №7, 1998 г.</ref>, {{nowrap|1781 г.}} Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1840).jpg|Герб [[Віцебская губэрня|Віцебскай губэрні]] {{nowrap|1840 г.}} з фондаў Дэпартамэнту Геральдыі Расейскае імпэрыі<ref>{{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)|к}} С. 118.</ref> Lepiel, Pahonia. Лепель, Пагоня (1850).jpg|Малюнак [[Герб Лепеля|гербу]] [[Лепель|Лепеля]] {{nowrap|1850 г.}} з фондаў Дэпартамэнту Геральдыі<ref>{{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)|к}} С. 71.</ref> Flag of Belarusian Steamship Line.svg|Вымпэл «[[Беларускае рачное параходзтва|Беларускага рачнога параходзтва]]», 1932 г. </gallery> * У [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] вялікае пашырэньне атрымаў шляхецкі герб «[[Котвіч]]»: ''«у срэбным полі чырвоны пас»''<ref>{{Літаратура/ЭГБ|4к}} С. 244.</ref> (выява бел-чырвона-белага сьцяга<ref name="50 faktau"/><ref name="davydouski"/>). * У [[Дзяржаўны музэй Летувы|Дзяржаўным музэі Летувы]] ў [[Вільня|Вільні]] захоўваецца значок 19-га палку ўланаў ([[Ашмянскі павет|Ашмянскі]], [[Троцкі павет|Троцкі]], [[Ковенскі павет|Ковенскі]], [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскі]], [[Лідзкі павет|Лідзкі]], [[Наваградзкі павет|Наваградзкі]], [[Слонімскі павет|Слонімскі]], [[Ваўкавыскі павет]]ы<ref>[[Віктар Хурсік|Хурсік В.]] [https://web.archive.org/web/20110825194752/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/Chursik5?OpenDocument Яны адступалі да Парыжу…] // [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]. № 5, 2003 г.</ref>), сфармаванага ў 1812 годзе Вайсковай камісіяй часовага ўраду [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Сымбаль гэтай вайсковай часткі складаўся зь дзьвюх чырвоных і дзьвюх белых палосаў<ref name="VexilVKL">{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.vexillographia.ru/litva/vkl.htm| загаловак = Вялікае Княства Літоўскае| фармат = | назва праекту = [http://www.vexillographia.ru/ Vexillographia.ru] | выдавец = | дата = 3 сакавіка 2011 | мова = ru | камэнтар = }}</ref>. * Вымпэл Дняпроўска-Дзьвінскага параходзтва зьявіўся, імаверна, у 1932 годзе. Гэта было трыкутнае палотнішча з чырвоным ромбам, астатнія часткі палотнішча былі белымі. У наступныя гады назва параходзтва зьмянілася на Верхне-Дняпроўскае, а потым на «[[Беларускае рачное параходзтва]]»<ref name="VexilPAR">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.vexillographia.ru/belarus/parohod.htm | загаловак = Вымпэл Беларускага параходзтва | фармат = | назва праекту = [http://www.vexillographia.ru/ Vexillographia.ru] | выдавец = | дата = 11 верасьня 2010 | мова = ru | камэнтар = }}</ref>. == Бел-чырвона-белы ў беларускай дыяспары == <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Файл:БЧБ графіті.jpg|Графіці у [[Львоў|Львове]] Файл:БЧБ прапор коло пам'ятника В'ячеслава Чорновола.jpg|сьцяг каля помніка Вячаславу Чарнавілу Файл:Левый берег Киева, 2019 год, 01.jpg|Графіц "Будзем разом" [[Кіеў]] </gallery><gallery class="center" widths="150" heights="150"> Файл:5 ZBS 2009.jpg|'''Згуртаваньне беларусаў сьвету «Бацькаўшчына»''' Файл:Logo of the Latvian Society of Belarusian Culture Svitanak (1988).png|Лягатып Латвійскага таварыства беларускай культуры «Сьвітанак» (1988 г.) Файл:20.8.20 2 CB Bonsai c3 and guests 01 (50249600626).jpg|сьцяг у [[Чэскія Будзеёвіцы|Чэску-Будзеёвіцы]] ў падтрымку 2020 </gallery> * == Падобная сымболіка == {| class="wikitable standard mw-collapsible mw-collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Выкарыстаньне бела-чырвона-белага спалучэньня на іншых сьцягох і эмблемах |- | Выкарыстаньне бела-чырвона-белага спалучэньня колераў на іншых сьцягох і эмблемах: <center><gallery perrow="5"> Flag of Cape Verde (10-17).svg|Сьцяг [[Каба-Вэрдэ]] Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|Сьцяг [[Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя|Ічкерыі]] Dendermonde Belgium.svg|Сьцяг Дэндэрмондэ Flag of Atlántico.svg|Сьцяг калюмбійскай акругі [[Атлянтыка (акруга)|Атлянтыка]] Bandera de Ponga.svg|[[Сьцяг сельскай акругі Понга]] ў Гішпаніі Nationaldemokratische Partei Deutschlands.jpg|Сьцяг Нацыянал-дэмакратычнай партыі Нямеччыны Estadio Monumental display.jpg|Сьцяг футбольнага клюбу «Рывэр Плэйт» Roundel of the USAF.svg|Эмблема [[ВПС ЗША|Вайскова-паветраных сілаў ЗША]] SC zu Königsberg.JPG|Сьцяг аднаго з студэнцкіх братэрстваў Кёнігсбэрскага ўнівэрсытэту POL Wyszków COA.svg|Герб места [[Вышкаў|Вышкава]] ў Польшчы </gallery></center> * Элемэнты бел-чырвона-белага сьцяга ёсьць на сьцягу [[Каба-Вэрдэ]] * Элемэнты бел-чырвона-белага сьцяга ёсьць на сьцягу [[Ічкерыя|самаабвешчанай рэспублікі Ічкерыя]] * Элемэнты бел-чырвона-белага сьцяга ёсьць на апазнавальнай эмблеме [[ВПС ЗША]] * Афіцыйным сьцяг [[Бэльгія|бэльгійскага места]] [[Дэндэрмондэ]]; шчыт мескага гербу таксама мае бела-чырвона-белую расфарбоўку * Афіцыйны сьцяг [[Калюмбія|калюмбійскай]] акругі [[Атлянтыка (акруга)|Атлянтыка]] * Сельская акруга [[Понга (акруга)|Понга]] ў [[Астурыя|Астурыі]] ([[Гішпанія]]) выкарыстае бел-чырвона-белы сьцяг з выявай рыцара зь мячом Сьцягі зь бела-чырвона-белым спалучэньнем колераў таксама выкарыстоўваюць спартовыя клюбы: * [[Аргентына|Аргентынскі]] футбольны клюб «[[Рывэр Плэйт]]» * [[Польшча|Польскі]] футбольны клюб ŁKS |} == Глядзіце таксама == * [[Пагоня]] * [[Сьцяг Беларусі]] * [[Герб Беларусі]] * [[Жыве Беларусь!]] * [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}} * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня}} * Бел-чырвона-белы. Сцяг. Нацыя. Ідэнтычнасць. — Warszawa: Wydawnictwo «Andrei Yanushkevich Publishing», 2024. — 308 с. — {{ISBN|9788397029262}}. * [[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] «Кроў лягла чырвонай паласой» // З гісторыяй на «Вы»: Публіцыстычныя артыкулы. — Менск: Беларусь, 1991. — С. 355—369. * {{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2}} * [[Алег Латышонак|Латышонак А.]] [https://web.archive.org/web/20201125114031/https://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/1530 Дзяржаўная сымболіка Беларускай Народнай Рэспублікі] // Жаўнеры БНР. — Беласток — Вільня, 2009. С. 303—306. * [[Дзяніс Лісейчыкаў|Лісейчыкаў Д.]] Чаму ў патрыярха і епіскапаў бел-чырвона-белыя стужкі на мантыях і гербах? // [[Наша гісторыя]]. № 9 (26), 2020. С. 32—35. * [[Ігар Лялькоў|Лялькоў І.]] [http://pahonia-plakat.narod.ru/bielaruskaja_simvolika.htm Пытаньне дзяржаўнай сымболікі ў Беларусі: гісторыя і сучасны стан] // [[ARCHE Пачатак]]. № 1 (21), 2002. С. 98—112. * {{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)}} * [[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] [https://web.archive.org/web/20201201083347/http://vln.by/node/47 Гэты сцяг пачынаўся так…] // [[Чырвоная зьмена|Чырвоная Змена]]. № 42 (13900), 20 красавіка 1995 г. * [[Зянон Пазьняк|Пазьняк З.]] Беларускі сьцяг // [[Беларускія ведамасьці (часопіс)|Беларускія ведамасьці]]. № 3 (33), 2001. С. 5—6. * Пастанова Вучонага савета Інстытута гісторыі АН Беларусі ад 12 верасня 1991 года // Народная газета. 7 лютага 1995. С. 1. * Рудак А. [https://budzma.by/news/minu-shchyna-i-suchasnasts-gistarychnay-simvoliki.html Мінуўшчына і сучаснасць гістарычнай сімволікі] // [[Культура (газэта)|Культура]]. № 34 (1473), 22—29 жніўня 2020 г. * [[Алег Трусаў|Трусаў А.]] Лунай, наш сцяг, ляці, Пагоня! // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2}} * [[Сяргей Харэўскі|Харэўскі С.]] [https://web.archive.org/web/20090602180458/http://www.nn.by/1998/06/14.htm Клаўдзі Дуж-Душэўскі. Сьцяг] // [[Наша Ніва]]. № 6, 1998. С. 15. * {{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)}} * {{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня}} * {{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)}} * [[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 3—10. * {{Літаратура/ЭГБ|1}} * {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)}} * [[Міхась Ткачоў|Ткачев М.]] [https://web.archive.org/web/20201123090426/https://naviny.media/rubrics/society/2009/10/12/ic_articles_116_164915 Национальные символы: народ и история] // [[Советская Белоруссия]]. № 235 (17716), 11.10.1989 г.; № 236 (17717), 12.10.1989 г. * [[Фёдар Турук|Турук Ф.]] Белорусское движение. Очерк истории национального и революционного движения белоруссов. — Москва: Государственное издательство, 1921; Мн.: Картографическая фабрика Белгеодезии, 1994. == Вонкавыя спасылкі == * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://www.radabnr.org/symbali/| загаловак = Дзяржаўныя сымбалі Беларускай Народнай Рэспублікі| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]]| дата = 19 сакавіка 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.svaboda.org/content/article/25155772.html| загаловак = 50 фактаў за бел-чырвона-белы сьцяг| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата = 10 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://nn.by/?c=ar&i=262559| загаловак = Сапраўдныя беларускія сімвалы: вось што трэба ведаць пра Пагоню і БЧБ| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Наша Ніва]]| дата = 10 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар = [[Віктар Ляхар|Ляхар В.]] |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://euroradio.fm/lyahar-pagonya-i-bel-chyrvona-bely-scyag-simvaly-yakiya-nas-abyadnouvayuc | загаловак = Ляхар: "Пагоня" і бел-чырвона-белы сцяг — сімвалы, якія нас аб’ядноўваюць | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Эўрапейскае радыё для Беларусі]] | дата = 21 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар = [[Уладзімер Ляхоўскі|Ляхоўскі Ў.]] |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://history.nn.by/?c=ar&i=218121 | загаловак = Як бел-чырвона-белы сцяг стаў нацыянальным | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Наша гісторыя]] | дата = 30 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар = [[Дзьмітры Гурневіч|Гурневіч Д.]] |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://www.svaboda.org/a/31452317.html | загаловак = «Наш сьцяг тапталі і нішчылі, а ён жыве». Апошняе інтэрвію гісторыка Ўладзімера Ляхоўскага | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]] | дата = 9 верасьня 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://www.svaboda.org/a/31449208.html | загаловак = Біскуп Касабуцкі: Бел-чырвона-белы сьцяг — гэта сымбаль уваскрослага Хрыста, і гэта не залежыць ад ідэолягаў | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]] | дата = 9 верасьня 2021 | мова = | камэнтар = }} {{Беларусь у тэмах}} {{Беларуская Народная Рэспубліка ў тэмах}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Абраны артыкул}} [[Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі БНР]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] 6ex6w0vqrnz10p9c7xa2dgwzi2o1ub5 2700185 2700184 2026-11-11T11:42:32Z Франак Радзівіл 96369 2700185 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Сьцяг Беларусі}} {{Картка сьцяга |назва = Бел-чырвона-белы сьцяг |лацінка = Bieł-čyrvona-bieły ściah |суб’ект = [[Беларуская Народная Рэспубліка]] і [[Беларусь|Рэспубліка Беларусь]] |выява = Flag of Belarus (1918, 1991-1995).svg{{!}}border |прапорцыі = 1:2 |прыняты = 8 траўня 1918 <small>(як сьцяг [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]])</small><br /> 19 верасьня 1991 <small>(як сьцяг [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]])</small> |скасаваны = 1918 <small>([[дэ-факта]]; ліквідацыя [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]])</small><br />7 чэрвеня 1995 (<small>дэ-факта</small>) |тып = |дызайн = <small>Тры роўнашырокія гарызантальныя палосы, чырвоная паміж дзьвюма белымі</small> |аўтар = [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі]] <small>(эскіз)</small> }} '''Бел-чырво́на-бе́лы сьцяг'''{{Заўвага|У назьве сьцяга ўжываецца адметная скарочаная форма прыметніка (''бел-''), якая ёсьць адзнакай высокага (паэтычнага) стылю. Таксама сустракаецца азначэньне сьцяга з звычайнай поўнай формай прыметніка — '''бела-чырвона-белы сьцяг'''. Тым часам скарот '''БЧБ''', на думку мовазнаўцы [[Вінцук Вячорка|Вінцука Вячоркі]], у гутарковай мове лепей замяняць на ''наш сьцяг''.}}<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/biel-cyrvona-biely/30172690.html Ці правільна казаць «бел-чырвона-белы»? А слову ўжо сто гадоў], [[Радыё Свабода]], 19 верасьня 2019 г.</ref> — гістарычны [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальны сьцяг]] [[беларусы|беларусаў]]<ref name="Tkacou-391">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.</ref>, дзяржаўны сьцяг [[Беларусь|Беларусі]] (з 1918 году). Гэта палотнішча памерамі 1:2, з трох роўных гарызантальных палосаў — дзьвюх белых і адной чырвонай між імі. Утвараецца зь беларускіх нацыянальных колераў<ref>Пастанова Вучонага савета [[Інстытут гісторыі|Інстытута гісторыі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН Беларусі]] ад 12 верасня 1991 года // Народная газета. 7 лютага 1995. С. 1.</ref> на аснове традыцыйнага нацыянальнага гербу [[Пагоня|Пагоні]]<ref name="Tkacou-391"/>. Гістарычна-культурная каштоўнасьць беларускага народа<ref name="tut.by_11.11.2020">[https://web.archive.org/web/20210116203513/https://news.tut.by/society/707492.html Ученые из НАН Беларуси объяснили, почему «Жыве Беларусь» и БЧБ — не «циничные и оскорбительные»], [[TUT.BY]], 11.11.2020 г.</ref>, зьвязаная зь дзьвюма найважнейшымі падзеямі беларускай гісторыі — [[Трэцяя Ўстаўная грамата|абвяшчэньнем незалежнасьці]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|нацыянальнай дзяржавы]] 25 сакавіка 1918 году і [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|яе аднаўленьнем]] 25 жніўня 1991 году<ref name="Navumcyk-10.11.2020">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30940395.html Ці патаптаўся б амапавец па фатаздымку сваёй маці], [[Радыё Свабода]], 10 лістапада 2020 г.</ref><ref>[[Пётар Кузьняцоў|Кузьняцоў П.]] [https://nn.by/?c=ar&i=267531 «Невялікая праблема» з забаронай БЧБ], [[Наша Ніва]], 31 студзеня 2021 г.</ref>. == Колеры == [[Файл:Belarusian white-red-white flag finial.svg|значак|229x229пкс|Наканечнік дрэўка для бел-чырвона-белага сьцяга.]][[Файл:Naraŭlanski Stroj stamp.jpg|значак|Марка [[Белпошта|Беларускай пошты]] з народным строем і арнамэнтам]] [[Белы колер|Белы]] і [[чырвоны колер]]ы — гістарычныя нацыянальныя колеры, здабытак матэрыяльнай і духоўнай культуры [[беларусы|беларусаў]]<ref name="tut.by_11.11.2020" />. Гэтыя колеры могуць выступаць у розных формах і выразах на розных носьбітах і прадметах — на нацыянальным і звычайных адзеньні, у мастацтве, у [[Геральдыка|геральдыцы]] і [[вэксілялёгія|вэксілялёгіі]]. Чырвоныя элемэнты на белай аснове лічацца найбольш пашыраным спалучэньнем колераў у беларускім арнамэнце<ref>Фадзеева В. Арнамент // {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)|к}} С. 36.</ref>, а адметнасьцю [[Беларуская готыка|беларускага гатычнага дойлідзтва]] ёсьць спалучэньне чырвонай цаглянай муроўкі зь белымі атынкаванымі нішамі<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] «Кроў лягла чырвонай паласой» // З гісторыяй на «Вы»: Публіцыстычныя артыкулы. — Менск: Беларусь, 1991. С. 355—369.</ref>. Тым часам на вэксілялягічных матэрыялах, якія паходзяць зь Беларусі, спалучэньні белага і чырвонага колераў фіксуюцца з часоў [[Сярэднявечча]]. Напрыклад, сьцягам [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] было чырвонае палотнішча з срэбным вершнікам. Адзін з найстарэйшых яго малюнкаў датуецца 1443 годам<ref name="salanda-2019-6">[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 6. </ref>. Тым часам гербы ваяводзтваў Вялікага Княства Літоўскага, што займалі тэрыторыю сучаснай Беларусі, паводле свайго каляровага разьвязку найбольш адпавядалі чырвона-белай гаме<ref>{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 17.</ref>. [[Файл:«Мір». Замкавы комплекс.jpg|значак|Вежы [[Мірскі замак|Мірскага замка]]]] На думку дасьледнікаў гісторыі духоўнай культуры, спалучэньне белага і чырвонага колераў сягае часоў [[Індаэўрапейцы|індаэўрапейскага адзінства]]. Паводле індаэўрапеіста і славіста [[Вячаслаў Іваноў|Вячаслава Іванова]]: ''«Індаэўрапейская герархічная сымболіка колераў вызначаецца суаднесенасьцю найвышэйшага (сьвятарскага) рангу зь белым колерам, наступнага значэньнем сацыяльнага рангу — ваярскага — з чырвоным колерам…»''<ref>Иванов В. В. Цветовая символика в географических названиях в свете данных типологии (К названию Белоруссии) // Балто-славянские исследования. 1980. — М., 1981. С. 166.</ref>. У працэсе [[Этнагенэз беларусаў|этнагенэзу беларусаў]], паводле гісторыка [[Міхась Ткачоў|Міхася Ткачова]], белы колер стаў «''знакам дабра, знакам чысьціні, крынічнай вады, шляхетнага серабра''», сваім парадкам чырвоны колер — «''знакам жыватворнага агню, сымбалем адвагі і ваяўнічасьці, храбрасьці, доблесьці і праведнай крыві, пралітай за Айчыну''»<ref name="Tkacou-392">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 392.</ref>. [[Файл:Petro Mohyla (ribbon).jpg|значак|Фрагмэнт партрэта [[Кіеўская мітраполія|мітрапаліта]] [[Пётар Магіла|Пятра Магілы]], XVII ст.]] У [[Хрысьціянства|хрысьціянскай традыцыі]] чырвоны колер на белым фоне — знак [[Хрыстос|Хрыстовай пакуты]], пралітай за чалавецтва крыві. Ад часоў [[Сярэднявечча|Сярэднявечча]] многія мастакі выяўлялі Збаўцу, які трымае белы сьцяг з чырвоным крыжам або чырвонай паласой<ref>Пазьняк З. Беларускі сьцяг // Беларускія ведамасьці. № 3 (33), 2001. С. 5.</ref> (напрыклад, «Уваскрасеньне Хрыста» пэндзьля [[Альбрэхт Альтдорфэр|Альбрэхта Альтдорфэра]]<ref name="viacorka"/>). Тым часам бела-чырвона-белая стужка з XII ст. уваходзіць у камплект адзеньня [[Праваслаўная царква на Беларусі|беларускіх царкоўных герархаў]]<ref name="Tkacou-393">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 393.</ref> і сымбалізуе сьвятло [[Стары Запавет|Старога]] і [[Новы Запавет|Новага Запаветаў]], якое мусіць прапаведаваць [[архірэй]]<ref>[[Дзяніс Лісейчыкаў|Лісейчыкаў Д.]] Чаму ў патрыярха і епіскапаў бел-чырвона-белыя стужкі на мантыях і гербах? // [[Наша гісторыя]]. № 9 (26), 2020. С. 32.</ref>. У [[Эстэтыка|эстэтычным]] пляне злучэньне белага і чырвонага лічыцца клясычным і адпавядае правілам геральдыкі. Чырвоны колер у бела-чырвона-белым спалучэньні паходзіць з традыцыйнага нацыянальнага гербу [[Пагоня|Пагоні]], а перавагу белага колеру абумовіла саманазва нацыі — беларусаў<ref name="tut.by_11.11.2020"/>. == Гісторыя == [[Файл:Grunwald Pogoń czerwona.svg|значак|Рэканструкцыя выгляду харугвы часоў [[Бітва пад Грунвальдам|бітвы пад Грунвальдам]]]] === Паходжаньне === [[Файл:Lićviny. Ліцьвіны (1903) (2).jpg|зьлева|значак|183x183пкс|[[Ліцьвіны]], у вопратцы часта сустракаецца [[Чырвоны колер|чырвона]]-[[Белы колер|белае]] спалучэньне.]] Хоць сьцягі (дакладней — штандары, [[Харугва|харугвы]]) як апазнавальныя знакі на полі бою або ў час урачыстасьцяў існавалі яшчэ ў старажытнасьці, аднак уяўленьні пра патрэбу сьцяга як сымбалю дзяржавы пачалі паступова складацца толькі ў XVI—XVIII стагодзьдзях. У гэты час за аснову сьцягоў звычайна браліся колеры гербаў каралеўскіх дынастыяў<ref name="Nasievic">[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Гэты сцяг пачынаўся так… // [[Чырвоная зьмена|Чырвоная Змена]]. № 42 (13900), 20 красавіка 1995 г.</ref> або дзяржаўных гербаў<ref name="Tkacou-393"/>. Масавае стварэньне афіцыйных сьцягоў эўрапейскіх краінаў прыпадае на канец XVIII — пачатак XIX ст., калі ў выніку [[Француская рэвалюцыя|Францускай рэвалюцыі]] дзяржава стала атаясамлівацца з насельніцтвам пэўнай тэрыторыі, а не з паноўнай дынастыяй. Тады ж склалася і ідэя сьцяга ў цяперашнім разуменьні як увасабленьня дзяржаўнай незалежнасьці. З прычыны таго, што далёка ня ўсе эўрапейскія [[нацыя|нацыі]] ў ХІХ ст. мелі сваю дзяржаўнасьць, узьнікла паняцьце нацыянальнага сцяга як сьцяга нацыі, якая на такую дзяржаўнасьць прэтэндуе. Прытым нацыянальныя сьцягі сталі абавязковым атрыбутам нацыянальна-вызвольных рухаў<ref name="Nasievic"/>. [[Файл:Catalan Atlas, Christian flags (1375, 1959).jpg|значак|Бел-чырвона-белы сьцяг над [[Хрысьціянства|хрысьціянскай]] [[Феадосія|Кафай]] у [[Крым]]е як варыяцыя сьцяга [[Сьвяты Юры|Сьвятога Юрыя]] над [[Канстантынопаль|Канстантынопалем]]<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/white-red-white-flag-belarus/25383533.html Бел-чырвона-белы сьцяг над Крымам і мяжа Эўропы], [[Радыё Свабода]], 13 траўня 2014 г.</ref>, 1375 г.]] Працэсы кансалідацыі беларускага [[этнас]]у ў нацыю зарадзіліся ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] у XVI — пачатку XVII ст., актывізаваліся ў XIX ст., калі насуперак [[Русіфікацыя Беларусі|палітыцы русіфікацыі]] ўладаў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] зьявіўся [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускі нацыянальна-вызвольны рух]], і дасягнулі найвышэйшага ўздыму ў 1910—1920-я гады — у час змаганьня за ўтварэньне [[нацыя]]нальнай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай дзяржавы]]<ref>Церашковіч П. Беларуская нацыя // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.</ref>. [[Файл:Ściah Śviatoha Juryja. Сьцяг Сьвятога Юрыя.svg‎|значак|Сьцяг кавалерыі ВКЛ у [[Бітва пад Воршай|бітве пад Воршай]]]] Навуковая вэрсія стварэньня бел-чырвона-белага сьцяга грунтуецца на правілах [[геральдыка|геральдыкі]] і [[вэксілялёгія|вэксілялёгіі]], згодна зь якімі нацыянальны сьцяг беларусаў утварыўся з колераў нацыянальнага гербу — [[Пагоня|Пагоні]]<ref name="Tkacou-393"/>. Менавіта геральдычнага прынцыпу пераносу колераў гербу на сьцяг прытрымліваўся аўтар эскізу бел-чырвона-белага сьцяга [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі]]<ref name="latysonak">[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] [https://web.archive.org/web/20201125114031/https://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/1530 Дзяржаўная сымболіка Беларускай Народнай Рэспублікі] // Жаўнеры БНР. — Беласток — Вільня, 2009.</ref>. Разам з тым у 1990-я гады папулярызавалася легенда, паводле якой бел-чырвона-белы сьцяг зьявіўся ў час адной зь бітваў, калі паранены князь узьняў як сьцяг над галавой акрываўленую стужку і павёў войска да перамогі<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] Пра герб і сцяг. — Менск: Беларусь, 1993.</ref>. Існуюць зьвесткі, што ў пачатку XX ст. беларускія дасьледнікі браты [[Іван Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Луцкевіч]]ы знайшлі ў адным з [[аль-кітаб]]аў згадкі пра [[Беларускія татары|татарскую коньніцу]], што брала ўдзел у [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] пад бел-чырвона-белым сьцягам [[Вітаўт|Вітаўта Вялікага]] з нашытымі на яго паўмесяцам і зоркай. Менавіта з прычыны прыналежнасьці бела-чырвона-белага палотнішча да славутага вялікага князя браты Луцкевічы пачалі актыўна папулярызаваць яго як гістарычны сьцяг беларусаў. Аднак сучасныя дасьледнікі ня здолелі знайсьці адпаведны аль-кітаб з апісаньнем Грунвальдзкай бітвы<ref name="Basau">{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 18—19.</ref>. === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1524).jpg|значак|Бел-чырвона-белыя сьцягі на карціне Ганса Крэла «[[Бітва пад Воршай (карціна)|Бітва пад Воршай]]», 1524 г.]] Станаўленьне бел-чырвона-белага сьцяга як нацыянальнага сьцяга беларусаў адбылося не раней за афармленьне беларускай нацыянальнай ідэі. Разам з тым [[вэксілялёгія|вэксілялягічныя]] матэрыялы з традыцыйным для беларусаў бела-чырвона-белым спалучэньнем колераў шырока ўжываліся яшчэ ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], а першым дакумэнтальным сьведчаньнем выкарыстаньня бел-чырвона-белага сьцяга лічыцца [[:Файл:Battle of Orsha (1514-09-08).jpg|карціна XVI стагодзьдзя]], прысьвечаная [[Бітва пад Воршай|бітве пад Воршай]]<ref name="Tkacou-393"/><ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 100.</ref>. [[Кавалерыя]] Вялікага Княства Літоўскага карысталася сьцягам [[Сьвяты Юры|Сьвятога Юрыя]] (чырвоны крыж на белым палотнішчы), які, з усяго відаць, стаў прататыпам бел-чырвона-белага сьцяга<ref>[[Міхась Ткачоў|Ткачев М.]] Национальные символы: народ и история // Гербовед. № 9 (21), 1997 г.</ref><ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 31.</ref>. Прытым на карціне выяўляецца сем уласна бел-чырвона-белых сьцягоў без вэртыкальнай чырвонай паласы<ref>Шаланда А. Вексілагічныя праблемы бітвы пад Воршай 1514 г.: прапроцы з крыжам сьвятога Юрыя // Герольд Litherland. № 20, 2014. С. 59.</ref>. Тым часам найбольш раньняе дакумэнтальна засьведчанае выкарыстаньне войскам ВКЛ сьцяга Сьвятога Юрыя ўзыходзіць да 1444 году — [[Бітва пад Варнай|бітвы пад Варнай]] з войскам [[Асманская імпэрыя|Асманскай дзяржавы]]<ref name="50 faktau"/><ref name="Kupava">Скобла М. [https://web.archive.org/web/20210619051313/https://www.nv-online.info/2021/02/02/mikola-kupava-bel-chyrvona-bely-scjag-nepadsudny-gjeta-pryznany-narodam-nacyjanalny-simval.html Мікола Купава: «Бел-чырвона-белы сцяг непадсудны, гэта прызнаны народам нацыянальны сімвал»] // [[Народная Воля]]. № 8, 2 лютага 2021. С. 2.</ref>. [[Файл:Битва під Оршею. Battle of Orsha 3.JPG|зьлева|значак|407x407пкс|Бітва пад Воршай.]] [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1579).jpg|значак|[[Ліцьвіны]] вызваляюць [[Полацак]] з-пад [[Маскоўская дзяржава|маскоўскай]] акупацыі, 1579 г.]] Па складаньні [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ў 1569 годзе рабіліся спробы стварыць аб’яднаны сьцяг для абодвух гаспадарстваў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] — [[Карона Польскага каралеўства|Каралеўства Польскага]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У прыватнасьці, у 1605 годзе кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Жыгімонт Ваза]] пачаў ужываць трохпалосны чырвона-бела-чырвоны сьцяг, а крыху пазьней зьявіўся бела-чырвона-бела-чырвоны сьцяг. Аднак такі сымбаль не прыжыўся, і дамінаваць пачаў бела-чырвоны сьцяг. Разам з тым, праз аднолькавую колеравую схему гербаў Кароны ([[Герб Польшчы|Белага Арла]]) і Княства ([[Пагоня|Пагоні]]) немагчыма пэўна падзяліць паміж імі вытворныя ад гэтых гербаў сьцягі Рэчы Паспалітай<ref name="Tkacou-393"/>. [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1619).jpg|значак|Бел-чырвона-белы сьцяг на карціне Пітэра Снаерса «[[Бітва пад Кірхгольмам]]», 1619 (1630?) г.]] Існуюць зьвесткі, што ў XVI—XVIII стагодзьдзях [[беларускія татары]] выстаўлялі войска пад уласнай бела-чырвона-белай харугвай з выявай у цэнтры паўмесяца і зоркі<ref name="Tkacou-393"/>. Магчыма, праз гэта у адным з [[Аль-кітабы|аль-кітабаў]], паводле братоў Луцкевічаў, зьявілася пазьнейшае сьцьверджаньне пра ўдзел у [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] пад бел-чырвона-белым сьцягам [[Вітаўт|Вітаўта Вялікага]] з нашытымі на яго паўмесяцам і зоркай<ref name="Basau"/>. У XVII—XVIII стагодзьдзях бела-чырвоныя сьцягі рознай канфігурацыі ўжывала гусарыя і іншыя вайсковыя аддзелы Рэчы Паспалітай{{Заўвага|Бела-чырвоныя сьцягі, адрозныя ад [[Сьцяг Польшчы|цяперашняга сьцяга Польшчы]], можна пабачыць на батальных карцінах [[:File:Altomonte Battle of Vienna.jpg|«Бітва пад Венай»]] і [[:File:Altomonte Battle of Parkany.jpg|«Бітва пад Парканамі»]], напісаных [[Марцін Альтамонтэ|Марцінам Альтамонтэ]] ў 1693—1695 гадох.}}. Сярод іншага, уласна бел-чырвона-белы сьцяг ёсьць на карціне першай трэці XVII ст., прысьвечанай [[Бітва пад Кірхгольмам|бітве пад Кірхгольмам]]<ref name="davydouski">Давыдоўскі Ў. Сімвалы Беларусі // [[Абажур]]. № 3 (78), 2009. С. 38. [https://web.archive.org/web/20210115141826/https://baj.by/sites/default/files/abajur/files/abajur_78_3.pdf]</ref><ref name="50 faktau"/>. За часамі [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]] пераважная колькасьць харугваў з [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|уласна беларускіх земляў]] (з-пад [[Полацак|Полацку]], [[Сураж|Суражу]], [[Глыбокае|Глыбокага]], [[Чавусы|Чавусаў]], [[Любавічы|Любавічаў]], [[Дуброўна]], [[Красны|Краснага]], [[Горкі|Горак]], [[Вяліж|Вяліжу]]) мелі белыя плахты з чырвонымі фарбаванымі дадаткамі, у тым ліку «паласатыя» — бела-чырвона-белыя<ref name="BCB-20024-58">Бел-чырвона-белы. Сцяг. Нацыя. Ідэнтычнасць. — Warszawa, 2024. С. 58.</ref>. Тым часам [[Ліцьвіны|літоўскія (беларускія)]] сялянскія партызанскія аддзелы («шышы») змагаліся з маскоўскім акупантамі пад белымі, бела-чырвонымі і чырвона-белымі харугвамі<ref name="BCB-20024-58"/>. Перавагу гэтага спалучэньня колераў на харугвах абумовілі колеры дзяржаўнага гербу Вялікага Княства Літоўскага Пагоні, пра што сьведчыць выкананы ў такіх колерах народны партызанскі сьцяг «шышоў» з-пад [[Барысаў|Барысава]], які зьмяшчае элемэнты гербу Пагоні — «руку з палашом»<ref>Бел-чырвона-белы. Сцяг. Нацыя. Ідэнтычнасць. — Warszawa, 2024. С. 59.</ref>. [[Файл:Uniform of Belarusian Regiment1.jpg|значак|213x213пкс|Галаўны ўбор палкоўніка Беларускага гусарскага палка]] Па [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелах Рэчы Паспалітай]], калі землі Вялікага Княства Літоўскага апынуліся пад уладай [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], у канцы XVIII — першай палове XIX ст. (да узмацненьня [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі]]) спалучэньні гарызантальных белых і чырвоных палосаў ужываліся разам з колішнім дзяржаўным гербам Пагоняй у расейскай геральдыцы і вэксілялёгіі для пэўных адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак і вайсковых фармаваньняў на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]{{Заўвага|Прыклады такой сымболікі прыводзяцца ў [[Бел-чырвона-белы сьцяг#Бела-чырвона-белае спалучэньне колераў у беларускай сымболіцы|сэкцыі, прысьвечанай бела-чырвона-беламу спалучэньню колераў у беларускай сымболіцы]].}}<ref>[[Міхась Чарняўскі|Чарняўскі М.]] Як узніклі нашы дзяржаўныя сімвалы? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 77.</ref>. Тым часам у [[Віленскі гістарычна-этнаграфічны музэй|Віленскім гістарычна-этнаграфічным музэі]] захоўваецца трыкутны сьцяжок часоў [[паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]], на якім у сярэдзіне, уздоўж белага поля, праходзіць чырвоная паласа<ref>{{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня|к}} С. 29.</ref>. Існуе думка, што ў час паўстаньня разам з гербам Пагоняй бел-чырвона-белы сьцяг мог ужываць [[Кастусь Каліноўскі]]<ref name="Tkacou-393" /><ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 101.</ref>. Гэтак жа Беларускі 7-ы гусарскі полк выкарыстоўваў бела-чырвона белыя колеры. === Беларускі нацыянальна-вызвольны рух === [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1901).jpg|значак|Фрагмэнт карціны «Беларускі пэйзаж» (сядзіба [[Драчалукі]] пад [[Віцебск]]ам), 1901 г.]] Усталяваньне бел-чырвона-белага сьцяга ў якасьці сымбалю [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускага нацыянальна-вызвольнага руху]], мэтай якога было дзяржаўнае самавызначэньне беларусаў, звычайна прымяркоўваюць да пачатку XX стагодзьдзя<ref name="salanda-2019-7">[[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 7.</ref>. У 1909—1912 гадох бела-чырвона-белыя стужкі ўжываліся студэнтамі-беларусамі ў [[Санкт-Пецярбург]]у<ref name="bk19">{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 19.</ref>. У 1916 годзе сьцяг зь бела-чырвона-белым палотнішчам мела арганізацыя [[Сувязь незалежнасьці і непадзельнасьці Беларусі]], якой кіраваў [[Вацлаў Ластоўскі]]<ref name="bk19"/>. [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1917-18).jpg|значак|Знак адрозьненьня вайскоўцаў-беларусаў, 1917—1918 гг.]] [[Файл:Udzielniki Biełaruskaj kanferencyi 1918 hodu.jpg|значак|Удзельнікі [[Беларуская канфэрэнцыя (1918)|Беларускай канфэрэнцыі 1918 году]]]] [[Файл:Mikoła Dziamidaŭ. Мікола Дзямідаў.jpg|зьлева|значак|'''Мікола Дзямідаў з бчб стужачкай''']] Увогуле, першыя згадкі пра выкарыстаньне беларусамі нацыянальнага сьцяга ў культурна-асьветніцкай дзейнасьці паходзяць з канца XIX стагодзьдзя<ref name="Tkacou-393" />. Аднак няма зьвестак пра дакладную дату распрацоўкі і зацьверджаньня эскізу бел-чырвона-белага сьцяга<ref>[[Сяргей Харэўскі|Харэўскі С.]] [https://web.archive.org/web/20090602180458/http://www.nn.by/1998/06/14.htm Клаўдзі Дуж-Душэўскі. Сьцяг] // [[Наша Ніва]]. № 6, 1998. С. 15.</ref>. Называюць розныя даты яго зьяўленьня — 1905, 1909, 1912, 1917 год<ref name="salanda-2019-7" />. Паводле шматлікіх сьведчаньняў, аўтарам праекту сучаснай выявы бел-чырвона-белага сьцяга стаў беларускі грамадзка-палітычны і культурны дзяяч [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі]]<ref name="50 faktau">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.svaboda.org/content/article/25155772.html| загаловак = 50 фактаў за бел-чырвона-белы сьцяг| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://www.svaboda.org/ Радыё свабода]| дата = 16 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>, які стварыў яго на просьбу беларускіх арганізацыяў Пецярбургу. У сваіх успамінах Клаўдзі Дуж-Душэўскі засьведчыў повязь беларускага нацыянальнага сьцяга з гербам [[Пагоня]]й: ''«Беларусы ''[даўней]'' лічылі сваім дзяржаўным сьцягам белую Пагоню на чырвоным полі»''<ref>Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах / Укл. А. Гесь, У. Ляхоўскі, У. Міхнюк. — Менск: Энцыклапедыкс, 2001. С. 272.</ref>. Увесну 1917 году бел-чырвона-белы сьцяг узьнялі ў Пецярбургу на будынку [[Беларускае таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны]]<ref name="bk19" />, супрацоўнікам якога быў К. Дуж-Душэўскі<ref name="NN-2020">[https://web.archive.org/web/20201121225512/https://nashaniva.by/?c=ar&i=262559 Сапраўдныя беларускія сімвалы: вось што трэба ведаць пра Пагоню і БЧБ], Наша Ніва, 22 лістапада 2020 г.</ref>. У сакавіку 1917 году бел-чырвона-белы сьцяг стаў галоўным элемэнтам у час сьвята «[[Дзень беларускага значка]]» ў [[Менск]]у<ref name="50 faktau" />, калі адбыўся беларускі мітынг, на якім прагучала патрабаваньне аб аўтаноміі Беларусі<ref name="latysonak" />. Тым часам сьцягі, пашытыя паводле эскізу Клаўдзія Дуж-Душэўскага, разаслалі ў мясцовыя арганізацыі<ref>[[Васіль Герасімчык|Герасімчык В.]] [https://web.archive.org/web/20210122002127/https://news.arche.by/by/page/ideas/hramadstva-idei/11312 Клаўдыюш Дуж-Душэўскі — аўтар бел-чырвона-белага сцяга], [[ARCHE Пачатак]], 9 красавіка 2013 г.</ref>. На гэтых сьцягох былі вышытыя золатам словы [[Жыве Беларусь!|«Няхай жыве вольная Беларусь»]]<ref name="latysonak" />. У пастанове [[Беларускі нацыянальны камітэт (Менск)|Беларускага нацыянальнага камітэту ў Менску]] ад 25 сакавіка 1917 году адзначалася повязь бел-чырвона-белага сьцяга з традыцыйным беларускім арнамэнтам: «''дзеля таго што ў беларускім народным мастацтве пераважаюць белыя і чырвоныя ўзоры, палічана дарэчным ужыць гэтыя колеры ў беларускім нацыянальным сьцягу''»<ref name="Lalkou">[[Ігар Лялькоў|Лялькоў І.]] [http://pahonia-plakat.narod.ru/bielaruskaja_simvolika.htm Пытаньне дзяржаўнай сымболікі ў Беларусі: гісторыя і сучасны стан] // [[ARCHE Пачатак]]. № 1 (21), 2002 г.</ref>. Ужо зь ліпеня 1917 году беларускія вайскоўцы, аб’яднаныя ў нацыянальныя гурткі і камітэты, на сваіх мундзірах і шынэлях пачалі актыўна выкарыстоўваць бела-чырвона-белыя стужкі, што адрозьнівала іх ад прадстаўнікоў іншых нацыянальнасьцяў<ref name="Lachouski">{{Спасылка|аўтар = [[Уладзімер Ляхоўскі|Ляхоўскі Ў.]] |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://history.nn.by/?c=ar&i=218121 | загаловак = Як бел-чырвона-белы сцяг стаў нацыянальным | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Наша гісторыя]] | дата = 30 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Абавязак насіць адпаведную пятлічную стужку як дадатковы знак адрозьненьня замацавала пастанова 2-й сэсіі [[Цэнтральная рада беларускіх арганізацыяў|Цэнтральнай рады беларускіх арганізацыяў]] ([[Менск]], 5 жніўня 1917 году)<ref>[[Фёдар Турук|Ф. Турук]]. Белорусское движение. Очерк истории национального и революционного движения белоруссов. — Москва: Государственное издательство, 1921; Мн.: Картографическая фабрика Белгеодезии, 1994. С. 95.</ref>. У кастрычніку 1917 году пад бел-чырвона-белым сьцягам прайшоў зьезд беларускіх вайскоўцаў Паўночнага фронту ў Віцебску<ref>Варлыга А. Усебеларускі Кангрэс у Менску 18—31 (5—18 ст.ст.) сьнежня 1917 г. (Успаміны дэлегата Кангрэсу) // Запісы Беларускага Інстытуту Навукі й Мастацтва. № 3 (9), 1964. С. 142.</ref>. Да сьнежня 1917 году бела-чырвона-белыя стужкі на вайсковай уніформе пашырыліся на ўсіх франтах заходняга тэатру баявых дзеяньняў адлегласьцю ў 3 тысячы кілямэтраў<ref name="Lachouski" />. [[Файл:Miensk, BNR. Менск, БНР (1918).jpg|значак|Нацыянальны сьцяг над будынкам [[Народны сакратарыят БНР|Народнага Сакратарыяту]] [[БНР]]. [[Менск]], 1918 г.|231x231пкс]] [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1918-19).jpg|зьлева|значак| Пячатка Беларускага культурнага таварыства [[Бацькаўшчына (Менск)|Бацькаўшчына]] зь [[Бел-чырвона-белы сьцяг|бел-чырвона-белым сьцягам]]]][[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah, Pahonia. Бел-чырвона-белы сьцяг, Пагоня (1920).jpg|значак|Беларускі нацыянальны штандар: Бел-чырвона-белы сьцяг і герб [[Пагоня]]. Паштоўка часоў БНР|258x258пкс]] 7 сьнежня 1917 году ў [[Менск]]у пад бел-чырвона-белымі сьцягамі<ref>Ляшко М. [https://nn.by/?c=ar&i=201664 На АНТ расказалі пра Першы Усебеларускі з’езд, але абрэзалі бела-чырвона-белы сцяг], Наша Ніва, 11 сьнежня 2017 г.</ref> распачаў сваю працу [[Першы Ўсебеларускі зьезд]] — найважнейшы дзяржаватворчы форум ў найноўшай гісторыі Беларусі, у час якога 1872 дэлегаты ад усіх беларускіх земляў выказаліся за пільную патрэбу вольнага дзяржаўнага самавызначэньня краіны<ref name="Lalkou"/>. Паводле ўспамінаў [[Кастусь Езавітаў|Кастуся Езавітава]], ''«Адкрыцьцё Першага Ўсебеларускага кангрэсу было дужа ўрачыстае. Пры дзьвярах будынка стаяла варта Першага Менскага беларускага палку, сцэна была ўпрыгожана нацыянальнымі сьцягамі і гербам Пагоняй»''<ref name="50 faktau"/>. У час адкрыцьця зьезду бальшавік [[Людвіг Рэзаўскі]] запатрабаваў зьняць бел-чырвона-белы сьцяг і замяніць яго на сьцяг чырвонага інтэрнацыяналу, што выклікала абурэньне дэлегатаў (два матросы вывелі Рэзаўскага з залі), тым часам сябра складу старэйшынаў зьезду генэрал-лейтэнант [[Канстанцін Аляксееўскі]] падышоў да трыбуны і пацалаваў сьцяг<ref>Белорусская рада. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/00196/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D0%B9_%D0%92%D1%81%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D1%8A%D0%B5%D0%B7%D0%B4.html № 7, 10 декабря 1917 г.]</ref>. Да ўдзельнікаў прагучаў заклік: «''Трэба бараніць сьцяг і шанаваць яго!''»<ref name="latysonak"/>. 18 сьнежня 1917 году а 3-й гадзіне ночы бальшавікі разагналі зьезд з дапамогай салдатаў. Мяркуецца, што менавіта ад часоў Усебеларускага зьезду бел-чырвона-белы сьцяг пачаў успрымацца ў масавай сьвядомасьці як нацыянальны сьцяг беларусаў<ref name="bk19"/>. Відаць, у адказ на гвалт бальшавікоў удзельнікі [[Беларуская канфэрэнцыя (1918)|Беларускай канфэрэнцыі]], якая адбылася 25—28 студзеня 1918 году ў Вільні, выкарыстоўвалі бел-чырвона-белыя сьцягі з вузкімі чорнымі палоскамі ўздоўж чырвонай паласы<ref>{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 20.</ref>. Па выгнаньні зь Менску [[Бальшавікі|бальшавікоў]]{{Заўвага|Паводле сьведчаньня [[Макар Краўцоў|Макара Краўцова]], ужо з пачатку студзеня 1918 году бел-чырвона-белы сьцяг легальна і бесьперашкодна вывешваўся ў Менску над сядзібай [[Вялікая беларуская рада|ЦБВР]], якая ў той час разьмяшчалася ў доме № 2 на вуліцы Паліцыйнай}}<ref name="Lachouski"/> 19 лютага 1918 году бел-чырвона-белы сьцяг узьняўся над [[Менскі езуіцкі калегіюм|адным з будынкаў былога езуіцкага калегіюму]], у якім за расейскім панаваньнем разьмяшчаўся [[Дом губэрнатара (Менск)|палац губэрнатара]]<ref name="latysonak"/>.[[Файл:Horadnia, Haradnica, Valicki, BNR. Горадня, Гарадніца, Валіцкі, БНР (Z. Petravičius, 1919, 1937).jpg|значак|Беларуская камэндатура ў [[Горадня|Горадні]], 1919 г.]] [[Файл:Зборнік_вершаў_гуртка_маладых_беларускіх_паэтаў_у_Латвіі.png|значак|274x274пкс|Pборнік вершаў гуртка маладых беларускіх паэтаў у [[Латвійская Рэспубліка|Латвіі]] «Першы крок» (Рыга, 1926 год)]] З утварэньнем [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] бел-чырвона-белы сьцяг канчаткова замацаваўся ў якасьці дзяржаўнага сьцяга, што зрабіла яго агульнапрызнанай сьвятыняй прыхільнікаў беларускай незалежнасьці. 8 траўня 1918 году адмысловая камісія з увядзеньня эмблемаў і вонкавых знакаў пры [[Народны сакратарыят БНР|Першым Беларускім урадзе]] ўхваліла бел-чырвона-белы сьцяг як «дзяржаўны сьцяг Рэспублікі»<ref name="Lachouski" />. 11 жніўня 1918 году ў газэце [[Вольная Беларусь (газэта)|Вольная Беларусь]] апублікавалі афіцыйнае апісаньне дзяржаўнага сьцяга<ref name="bk19" />. Па заняцьці Менску бальшавікамі ў 1919 годзе [[Урад Беларускай Народнай Рэспублікі|ўрад БНР]] пераехаў у Вільню, дзе працягваў функцыянаваць да 1925 году. У 1920 годзе бел-чырвона-белы сьцяг як беларускі і дзяржаўны выкарыстоўвала кіраўніцтва [[Слуцкае паўстаньне|Слуцкага паўстаньня]] і вайсковыя фармаваньні [[Булак-Балаховіч]]а<ref>[[Ніна Стужынская|Стужынская Н.]] Беларусь мяцежная. З гісторыі ўзброенага антысавецкага супраціву ў 1920-я гг. — Вільня: Наша будучыня, 2011. С. 55, 76, 101, 298.</ref><ref name="50 faktau" />. Таго ж году ён стаў сьцягам [[Беларускі асобны батальён у складзе войска Летувы|Беларускага асобнага батальёну]] ў складзе войска [[Летува|Летувы]] (па далучэньні Летувы да СССР сьцяг канфіскаваў [[НКВД]]<ref name="VexilBNR">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.vexillographia.ru/belarus/bnr.htm| загаловак = Сьцягі БНР| фармат = | назва праекту = [http://www.vexillographia.ru/ Vexillographia.ru] | выдавец = | дата = 11 верасьня 2010 | мова = ru | камэнтар = }}</ref>). Увогуле, у час змаганьня за незалежнасьць першай [[Нацыя|нацыянальнай]] Беларускай дзяржавы зьявілася інтэрпрэтацыя колераў нацыянальнага сьцяга як сымбаляў поту, крыві і сьлёзаў<ref name="latysonak" />. Тым часам у 1920—1922 гадох факт замацаваньня на міжнародным узроўні бел-чырвона-белага сьцяга як беларускага перашкодзіў праекту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Альгерд Гросвальд|Альгерда Гросвальда|lv|Oļģerds Grosvalds}}, які прапаноўваў падобны сьцяг на ролю дзяржаўнага сьцяга незалежнай [[Латвія|Латвіі]]<ref>{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 18.</ref>. [[Файл:Horadnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Горадня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1927).jpg|зьлева|значак| [[Горадня]], Сябры гуртка [[Таварыства беларускай школы]].]] [[Файл:Horadnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah. Горадня, Бел-чырвона-белы сьцяг (25.03.1919).jpg|значак|Першае сьвяткаваньне [[Дзень Волі|Дня Незалежнасьці]] ў Горадні, 1919 г.|191x191пкс]] [[Файл:Бела-чырвона-белы сцяг ("Рунь", 1923).jpg|зьлева|значак|Выява чалавека з Пагоняй і бел-чырвона-белым сьцягам ў вучнёўскім часопісе "Рунь", №1, 1923.|193x193пкс]] [[Файл:Удзельнікі з'езду БХД у Вільні.jpg|зьлева|значак|195x195пкс|Удзельнікі з'езду [[Беларуская хрысьціянская дэмакратыя (1927)|БХД]] у [[Вільня|Вільні]]]] Паміж 1921 і 1939 гадамі бел-чырвона-белы сьцяг актыўна выкарыстоўваўся нацыянальна-вызвольных рухам у акупаванай [[Польшча]]й [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]: як палітычнымі партыямі ([[Беларуская хрысьціянская дэмакратыя (1927)|Беларуская хрысьціянская дэмакратыя]], [[БСРГ]]), так і непалітычнымі арганізацыямі, як [[Таварыства беларускай школы]]<ref>[[Андрэй Вашкевіч|Вашкевіч А.]] [https://web.archive.org/web/20201204194250/https://store.arche.by/item/1536 Нашы сьцягі над Заходняй] // [[Arche]]. № 4 (55), 2007. С. 78—90.</ref><ref name="Katlarcuk-2021">Корбут В. [https://www.polskieradio.pl/396/7811/Artykul/2709078,%d0%93%d1%96%d1%81%d1%82%d0%be%d1%80%d1%8b%d0%ba-%d0%91%d0%b5%d0%bb%d0%b0%d1%87%d1%8b%d1%80%d0%b2%d0%be%d0%bd%d0%b0%d0%b1%d0%b5%d0%bb%d1%8b-%d1%81%d1%86%d1%8f%d0%b3-%d0%b7%d0%b0%d0%bc%d0%b0%d1%86%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d1%9e%d1%81%d1%8f-%d1%8f%d0%ba-%d0%bd%d0%b0%d1%86%d1%8b%d1%8f%d0%bd%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d1%8b-%d1%9e-%d0%97%d0%b0%d1%85%d0%be%d0%b4%d0%bd%d1%8f%d0%b9-%d0%91%d0%b5%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%83%d1%81%d1%96 Гісторык: Бела-чырвона-белы сцяг замацаваўся як нацыянальны ў Заходняй Беларусі], [[Беларуская служба Польскага радыё]], 8 красавіка 2021 г.</ref>. Беларуская нацыянальная сымболіка ўжывалася ва ўсіх беларускіх школах і гімназіях, на мітынгах працоўных, беларускім студэнцтвам<ref name="Tkacou-393" />. На [[Дзень Волі|Дзень Незалежнасьці]] 25 сакавіка 1934 году актывісты гуртка [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытуту гаспадаркі і культуры]] ў [[Шутавічы|Шутавічах]] вывесілі пасярод вёскі бел-чырвона-белы сьцяг, які празь некалькі гадзінаў зьнялі польскія паліцыянты. Сябры гуртка не хавалі свайго ўчынку і нават зьвярнуліся да ўладаў з патрабаваньнем вярнуць ім сьцяг як прыватную ўласнасьць<ref name="Arche">[[Андрэй Чарнякевіч|Чарнякевіч А.]], [[Андрэй Вашкевіч|Вашкевіч А.]] [https://web.archive.org/web/20120326041552/http://arche.by/by/page/science/9411 25 сакавіка: вытокі нацыянальнага сьвята] // [[ARCHE Пачатак]]. № 3, 2008. С. 65.</ref>. Тым часам [[швадрон]] уланаў войска міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у якім служылі [[беларускія татары]], меў двузубы белы вымпэл з гарызантальнай чырвонай паласой, на якой разьмяшчаліся зялёная зорка і паўмесяц<ref name="viacorka" />. [[Файл:Flag of Biełaruski Asoby Bataljon u skladzie vojska Letuvy.svg|значак|Сьцяг [[Беларускі асобны батальён у складзе войска Летувы|Беларускага асобнага батальёну]], 1920 г.]] [[Файл:Жаўнеры Беларускага асобнага батальёна са сцягам.jpg|значак|Жаўнеры Беларускага асобнага батальёну зь сьцягам, да 1923 г.]] У міжваеннай [[Латвія|Латвіі]] пад бел-чырвона-белымі сьцягамі дзеялі беларускія культурніцкія і грамадзка-палітычныя арганізацыі на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічна беларускіх]] паўднёва-ўсходніх [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянтах]]. 15 верасьня 1929 году [[Беларусы ў Латвіі|беларусы Латвіі]] з нацыянальнымі сьцягамі прайшлі вуліцамі [[Рыга|Рыгі]] ў часе пахаваньня паэта [[Ян Райніс|Яна Райніса]]<ref>[[Кастусь Езавітаў|Езавітаў К.]] Беларуская меншасьць у Латвіі ніколі не забудзе Яна Райніса! // [[Беларуская школа ў Латвіі (1926)|Беларуская школа ў Латвіі]]. [https://web.archive.org/web/20210625101215/https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Dauniejsyja/Insyja/Bielaruskaja_skola_u_Latvii.pdf.zip/1932-004.pdf № 4 (14), 1932]. С. 193.</ref>. [[Файл:Diplomatic mission of BNR.jpg|значак|Шыльда [[Вайскова-дыпляматычная місія БНР у Латвіі і Эстоніі|Вайскова-дыпляматычнай місіі БНР]], 1921 г.]] [[Файл:Vilnia, Biełaruskaja gimnazija, Bieł-čyrvona-bieły ściah. Вільня, Беларуская гімназія, Бел-чырвона-белы сьцяг (1922).jpg|зьлева|значак|219x219пкс|Бел-чырвона-белы сьцяг на вокладцы легітымацыі вучня. [[Віленская беларуская гімназія|Беларускай гімназіяі]]]] Пад бел-чырвона-белым сьцягам таксама дзеялі беларускія супольнасьці ў замежжы, найперш у [[Чэхаславаччына|Чэхаславаччыне]], куды пераехала [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рада БНР]]. Нацыянальнымі сьцягамі карысталіся [[Беларуская грамада ў Празе|Беларуская грамада]] (1920—1925) і беларускае студэнцтва ў [[Прага|Празе]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210108072134/https://news.tut.by/culture/704782.html «Праграма Каліноўскага» 100 год таму. Як беларускія студэнты вучыліся ў Еўропе], [[TUT.BY]], 23.10.2020 г.</ref>. [[Файл:Проект государственного герба БССР Г. Змудинского (1924).jpg|значак|Адзін з трох пераможцаў конкурсу на дзяржаўны герб [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], 1924 г.]] [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1919-20).jpg|зьлева|значак|206x206пкс|Пячатка Беларускага вучыцельскага хаўрусу ў Менскy]] У пэрыяд з 1924 да 1928 году [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларуская ССР]] фактычна ня мела свайго дзяржаўнага сьцяга, аднак у зьвязку з абвяшчэньнем палітыкі [[Беларусізацыя|беларусізацыі]] рабіліся спробы ўвасобіць у рэспубліцы бела-чырвона-белае спалучэньне колераў з нацыянальнага сьцяга беларусаў. Ужо ўвесну 1924 году пры распрацоўцы дзяржаўнага гербу БССР журы рэспубліканскага конкурсу сярод трох найлепшых праектаў абрала работу беларускага графіка [[Генадзь Змудзінскі|Генадзя Змудзінскага]], дзе савецкая атрыбутыка спалучалася зь бела-чырвона-белай нацыянальнай сымболікай<ref>Корсак Д. [https://web.archive.org/web/20210928175450/https://people.onliner.by/opinions/2020/10/12/razgovor-o-staryx-i-novyx-gerbax-belarusi?fbclid=IwAR0I3B1BaQDfoqZnII1z1jmur5qgGo74WC5-MjA_FI2CMGo43OTjtM0MtDw Кого догоняет «Погоня»? Разговор с историком о старых и новых гербах Беларуси], [[Onliner.by]], 12.10.2020 г.</ref>. Аднак напярэдадні канчатковага падсумоўваньня [[ЦК КПБ|ЦК ВКП(б)]] змусіў [[Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР|ЦВК БССР]] скасаваць вынікі конкурсу і схаваць іх ад грамадзкасьці. Тым часам паводле ўспамінаў удзельнікаў міжнароднай [[Акадэмічная канфэрэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічнай канфэрэнцыі па рэформе беларускай мовы 1926 году]], памяшканьне будынка ў [[Менск]]у, дзе яна праводзілася, упрыгожвала бела-чырвона-белае сонца зь пяцьцю бела-чырвона-белымі праменямі<ref>{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 22—23.</ref>. У 1927 годзе зьявіўся новы праект [[герб БССР|гербу БССР]], які ў агульных рысах паўтараў [[герб СССР]], але меў бела-чырвона-белую стужку замест чырвонай. Праект прайшоў некалькі інстанцыяў, аднак Прэзыдыюм ЦВК у выніку ўсё ж пастанавіў зрабіць стужку чырвонай<ref name="Nasievic"/><ref>[[Савецкая Беларусь]]. № 32 (1924), 9 лютага 1927. С. 8.</ref>. Такім парадкам узорам для афіцыйна прынятай сымболікі БССР стала савецкая сымболіка [[Расея|Расеі]]<ref name="salanda-2019-7"/>. Увогуле, тагачасныя савецкія ўлады ў [[Масква|Маскве]] хоць негалосна і называлі бела-чырвона-белыя колеры беларускімі нацыянальнымі, аднак ужо ў 1928 годзе распачалі актыўнае змаганьне зь імі: у дакладзе [[АДПУ]] (пазьнейшага [[НКВД]]) у ЦК ВКП(б) ад 27 траўня адзначаўся загад да менскіх уладаў перафарбаваць вулічныя слупы і інтэр’ер [[Прысутныя месцы (Менск)|Дому працы]], раней расфарбаваныя ў беларускія нацыянальныя колеры ({{мова-ru|белорусские национальные цвета|скарочана}})<ref>Славатинский А. Доклад ОГПУ в ЦК ВКП(б) о политических настроениях в среде белорусской интеллигенции (27 мая 1928 г.) // ЦК РКП(б)—ВКП(б) и национальный вопрос. Книга 1. 1918—1933 гг. / Составители Л. С. Гатагова, Л. П. Кошелева, Л. А. Роговая. — М.: «Российская политическая энциклопедия» (РОССПЭН), 2005. С. 569.</ref>. У 1929 годзе бел-чырвона-белыя сьцягі паказалі ў прысьвечаным утварэньню БССР фільме [[Белдзяржкіно]] «В огне рождённая» зь беспасярэдняй спасылкай на Беларускую Народную Рэспубліку<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=maAhoaaRHr8 В огне рожденная (1929)], [[YouTube]], 7 верасьня 2014 г.</ref>, таксама яшчэ ў 1933 годзе бел-чырвона-белы сьцяг азначаўся ў друку БССР як вытворны ад Пагоні, якія разам згадваліся менавіта як ''дзяржаўныя'' сьцяг і герб Беларускай Народнай Рэспублікі (хоць і ў [[«Нацдэмаўшчына»|«антынацдэмаўскім»]] кантэксьце)<ref>Вольскі В. Аб рэцыдывах нацыянал-дэмакратызму ў творчасьці мастака Мініна // Мастацтва і рэвалюцыя. № 1—2, 1933. С. 6.</ref>. == Другая Сусьветная і Эміграцыя == [[Файл:Radaškavičy, Mienskaja, Francišak Skaryna, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Радашкавічы, Менская, Францішак Скарына, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (4.02.1929).jpg|значак|Настаўнікі і вучні [[Радашкавіцкая беларуская гімназія|Беларускай гімназіі імя Францішка Скарыны]] ў [[Радашкавічы|Радашкавічах]], 1929 г.]] [[Файл:Mir, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Мір, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1930).jpg|значак|Сябры гуртка [[Таварыства беларускай школы]] ў [[Мір (Гарадзенская вобласьць)|Міры]], 1930 г.|зьлева|217x217пкс]] [[Файл:Vilnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Вільня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1931).jpg|значак|Хор [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюзу]] пры [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]] на чале з [[Рыгор Шырма|Рыгорам Шырмам]] і з удзелам [[Міхась Забэйда-Суміцкі|Міхася Забэйды-Суміцкага]], 1931 г.]] [[Файл:Vilnia, Biełaruskaja gimnazija, Bieł-čyrvona-bieły ściah. Вільня, Беларуская гімназія, Бел-чырвона-белы сьцяг (1930-39).jpg|значак|Вучнёўскі аркестар [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], 1930-я гг.]] [[Файл:Грамадскае жыццё і мастацтва. Беларускі Народны Тэатр у Рызе (застаўка).jpg|зьлева|значак|Грамадзкае жыцьцё і мастацтва. Беларускі Народны Тэатар у [[Рыга|Рызе]]|206x206пкс]] [[Файл:Coat of Arms of Belarus under occupation.png|зьлева|значак|253x253пкс|праект дзяржаўнага герба [[Генэральная акруга Беларусь|Генэральнай акругі «Беларусь]]» 1943]] У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] бел-чырвона-белы сьцяг разам зь іншымі нацыянальнымі сымбалямі вярнуў да ўжытку калябарацыйны беларускі ўрад ([[Беларуская Цэнтральная Рада]]). Аднак як сьведчыць распараджэньне Райхсміністра па акупаваных усходніх тэрыторыях ад 14 чэрвеня 1944 году<ref>{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}} С. 156.</ref>, гэтае выкарыстаньне было ''неафіцыйным'' да апошніх дзён нямецкай акупацыі. Шырока вядомае распараджэньне, нібы падпісанае гаўляйтэрам Беларусі [[Вільгельм Кубэ|Вільгельмам Кубэ]] і надрукаванае 27 чэрвеня 1942 году ў газэце «[[Раніца (Бэрлін)|Раніца]]», аб дазволе карыстацца бел-чырвона-белым сьцягам і гербам Пагоняй побач зь нямецкай сымболікай «пры сьвяткаваньнях або для абазначэньня беларускай нацыянальнасьці» выявілася, паводле вынікаў пазьнейшых дасьледаваньняў, тагачаснай дэзынфармацыяй, вінаватых у якой ўлады [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]] так і не знайшлі<ref>{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}} С. 155.</ref>. Увогуле, паўафіцыйны дазвол на беларускую нацыянальную сымболіку зьявіўся толькі пад канец нацысцкай акупацыі і выявіўся спробай схіліць мясцовае насельніцтва на свой бок па [[Курская бітва|паразе на Курскай дузе]] і карэнным пераломе ў [[Нямецка-савецкая вайна|Нямецка-савецкай вайне]], прытым нацыянальны сьцяг беларусаў (як і бела-чырвона-белыя павязкі) ніколі не насілі паліцыянты, пад ім не праводзілася ваенных дзеяньняў<ref name="kultura">Рудак А. [https://budzma.by/news/minu-shchyna-i-suchasnasts-gistarychnay-simvoliki.html Мінуўшчына і сучаснасць гістарычнай сімволікі] // [[Культура (газэта)|Культура]]. № 34 (1473), 22—29 жніўня 2020 г.</ref>. Тым часам аўтар эскізу бел-чырвона-белага сьцяга, [[Клаўдзі Дуж-Душэўскі]], у час акупацыі адмовіўся ад пасады намесьніка бургамістра Менску, а ў жніўні 1943 году нацысты кінулі яго разам з жонкай у [[канцэнтрацыйны лягер]] за дапамогу [[габрэі|габрэям]], якія хаваліся ад перасьледу<ref name="kultura"/>. [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah, Pahonia. Бел-чырвона-белы сьцяг, Пагоня (1948).jpg|значак|Беларуская паштоўка да [[Дзень Волі|Дня Незалежнасьці (Дня Волі)]], 1948 г.]] Па вайне бел-чырвона-белы сьцяг працягваў актыўна выкарыстоўвацца [[Беларуская эміграцыя|Беларускай эміграцыяй]], у тым ліку [[Урад Беларускай Народнай Рэспублікі|ўрадам Беларускай дзяржавы ў выгнаньні]]. Нацыянальны сьцяг аб’яднаў як салдатаў [[Беларуская краёвая абарона|БКА]], так і тых беларусаў, хто ваяваў супраць нацыстаў у польскіх частках арміі [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і францускім руху Супраціву<ref name="Katlarcuk-2021"/>. У [[Дзень Волі|Дзень Незалежнасці Беларусі]] (25 сакавіка) бел-чырвона-белыя сьцягі рэгулярна ўздымаліся на афіцыйным узроўні ў мясцовасьцях з актыўнымі беларускімі асяродкамі, у тым ліку на будынках ратушаў у [[Брэдфард]]зе ([[Вялікабрытанія]])<ref>{{Спасылка|аўтар = [[Натальля Гардзіенка|Гардзіенка Н.]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 5 жніўня 2012 | url = https://hardzin.livejournal.com/18650.html | загаловак = Эміграцыйная гісторыя ў асобах. 5 жніўня. Мацей Райцэўскі | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[LiveJournal]] | дата = 21 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref> і [[Ошава]] ([[Канада]])<ref>{{Спасылка|аўтар = [[Натальля Гардзіенка|Гардзіенка Н.]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 16 верасьня 2012 | url = https://hardzin.livejournal.com/33687.html | загаловак = Эміграцыйная гісторыя ў падзеях. 16 верасня. Беларусы Ашавы | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[LiveJournal]] | дата = 21 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>, да сёньня ў гэты дзень беларускі нацыяльны сьцяг вывешваецца на будынку гістарычнага музэю ў [[Саўт-Рывэр]]ы ([[Нью-Джэрзі]], [[ЗША]])<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=125738 У Саўт-Рыверы (ЗША) узнялі бел-чырвона-белы сцяг ФОТАФАКТ], Наша Ніва, 31 сакавіка 2014 г.</ref>. [[Файл:Belarusian monument in South River.jpg|значак|Манумэнт «Змагарам за вольную Беларусь» у [[Саўт-Рывэр|Саўт-Рывэры]] ([[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]]), пастаўлены ў 1974 годзе на тэрыторыі [[Царква Сьвятой Эўфрасіньні Полацкай (Саўт-Рывэр)|царквы Сьвятой Эўфрасіньні Полацкай]] і аздоблены флягштокамі зь беларускім і амэрыканскім сьцягамі|253x253пкс]] [[Файл:Bundesarchiv Bild 146-2008-0042, Weißrussland, Minsk, Gebäude.jpg|зьлева|значак|[[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы|Белдзярждрамтэатар]] Менск, чэрвень 1943 году.]] У Беларусі пад бел-чырвона-белым сьцягам гуртаваліся ўдзельнікі антысавецкага партызанскага руху і падпольля — да іх ліквідацыі савецкімі карнікамі ў 1950-я гады. У 1960—1970-я гады гістарычную [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальную сымболіку]] выкарыстоўвалі інтэлектуалы-гуманітары [[Акадэмічны асяродак|Акадэмічнага асяродку]], разгромленага [[КГБ]] у 1974—1975 гадох, і мастакі-дысыдэнты з творчага кола [[На Паддашку]]<ref name="Lalkou"/>. З гэтага ж часу адзначаюцца першыя сьвядомыя фальсыфікацыі гістарычных зьвестак пра беларускі нацыянальны сьцяг з боку савецкіх уладаў: дзеля адмаўленьня яго выкарыстаньня на [[Першы Ўсебеларускі зьезд|Першым Усебеларускім зьезде]] (1917) намесьнік дырэктара Інстытуту гісторыі [[Камуністычная партыя Савецкага Саюзу|камуністычнай партыі]] Сьцяпан Папанін у сваёй манаграфіі, выдадзенай у 1977 годзе, пры апісаньні зьезду замяніў бел-чырвона-белы сьцяг на выдуманы «пунсова-блакітны»<ref name="Lachouski"/>. У 1980-я гады бел-чырвона-белы сьцяг разам з гербам Пагоняй сталі агульнавядомымі сымбалямі беларускасьці і незалежніцтва, а іх публічная дэманстрацыя разглядалася як акт нацыянальнага супраціву. У 1985 годзе на будынку [[Менская мастацкая вучэльня імя Глебава|Менскай мастацкай вучэльні імя Глебава]] два навучэнцы, Міхал Мірошнікаў і Юры Макееў, вывесілі бел-чырвона-белыя сьцягі. У выніку КГБ распачало перасьлед 6 чалавек, а Макееў мусіў спыніць навучаньне<ref name="Lalkou"/>. [[Файл:Kanstantyn Stapovič (Kazimier Svajak). Канстантын Стаповіч (Казімер Сваяк) (1926).jpg|значак|273x273пкс|сьцяг на помніке [[Казімер Сваяк|Казімеру Сваяку]]]] [[Файл:Національні символи для опасок на руки.jpg|значак|няма|318x318пкс|Нацыянальныя сымбалі на рукі cc]] == Дэмакратызацыі ў СССР == [[Файл:Грунвальд10.JPG|значак|летнік "[[Грунвальд (летнік)|Грунвальд]]" 1990]] З пачаткам працэсу дэмакратызацыі ў [[СССР]] выкарыстаньне нацыянальнай гістарычнай сымболікі ў Беларусі пачало набываць масавы характар<ref name="Lalkou"/>. Гэтаму спрыялі моладзевыя нефармальныя гістарычна-культурныя аб’яднаньні і клюбы («[[Талака (Менск)|Талака]]», «Паходня», «Узгор’е» і іншых), [[Беларускі Народны Фронт Адраджэньне|Беларускі Народны Фронт]] і іншыя партыі дэмакратычнага кірунку. У 1986 годзе бел-чырвона-белыя сьцягі зьявіліся ў кнізе мастака [[Мікола Купава|Міколы Купавы]], якую савецкія ўлады неўзабаве прыбралі з кнігарняў<ref name="Kupava"/>. 30 кастрычніка 1988 году бел- [[Файл:«Дынама»_1989.png|значак|204x204пкс|стадыён «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]» 1989]] чырвона-белыя сьцягі ўзьнялі ўдзельнікі першай масавай акцыі за незалежнасьць, [[Дзяды 30 кастрычніка 1988 году (Менск)|жорстка разагнанай савецкімі ўладамі]]<ref>{{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня|к}} С. 26.</ref>. А ўжо 19 лютага 1989 году пад бел-чырвона-белымі сьцягамі на стадыёне «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]» ў Менску адбыўся першы дазволены ўладамі БССР апазыцыйны палітычны мітынг<ref name="Lalkou" />. Разам з тым савецкія ўлады працягвалі перасьлед беларусаў (асабліва ў правінцыі) за выкарыстаньне нацыянальнага сьцяга<ref name="Lalkou" />. === Дыскрэдытацыя === Рэагуючы на рост папулярнасьці бел-чырвона-белага сьцяга ўлады СССР разгарнулі [[прапаганда|прапагандысцкую]] кампанію супраць нацыянальнага сьцяга беларусаў, пачатак якой паклаў артыкул начальніка Галоўнага архіўнага ўпраўленьня пры Савеце Міністраў БССР у «[[Советская Белоруссия|Советской Белоруссии]]»<ref>Михальченко А. Белорусская символика: традиции и современность // Советская Белоруссия. 25 ноября 1990. С. 2.</ref>. З гэтага часу прыхільнікі [[Рашызм|расейскага шавінізму]] ўжываюць факт паўафіцыйнага цывільнага выкарыстаньня ў час нацысцкай акупацыі беларускіх нацыянальных сымбаляў дзеля дыскрэдытацыі сваіх апанэнтаў, зьвінавачваючы іх у [[фашызм|фашызьме]]. Прытым звычайна замоўчваецца, што цяперашні [[сьцяг Расеі]] выкарыстоўваўся вайсковым фармаваньнем [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]], што брала ўдзел у вайсковых дзеяньнях — [[Расейская вызвольная армія|Расейскай вызвольнай арміяй генэрала Ўласава]]<ref>[[Зьміцер Дрозд|Дрозд Д.]] [https://web.archive.org/web/20210302051219/https://bydc.info/news/1041-byl-li-zapreshchen-natsistami-rossijskij-belo-sine-krasnyj-flag Был ли запрещен нацистами российский бело-сине-красный флаг?], Беларускі дакумэнтацыйны цэнтар, 7.11.2020 г.</ref> (таксама гэты сьцяг выкарыстоўвалі [[1-я Расейская нацыянальная армія]], якая ладзіла дывэрсіі ў тыле [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|савецкіх войскаў]] і змагалася з партызанамі, і дапаможныя расейскія моладзевыя арганізацыі{{Заўвага|Сярод іншага, [[:Файл:Российский и нацистский флаги. Минск, 18.06.1944 (colored).jpg|кадры нямецкай кінахронікі ад 18 чэрвеня 1944 году]] зафіксавалі публічнае выкарыстаньне на вуліцах Менску цяперашняга сьцяга Расеі побач з нацысцкім сьцягам}}, у тым ліку [[Памочнікі СПА Люфтвафэ#Расея|расейскія выхаванцы СС]]). Увогуле, у час Другой сусьветнай вайны [[калябарацыянізм|калябарацыяністы]], апроч расейскага, выкарыстоўвалі сучасныя сьцягі [[Бэльгія|Бэльгіі]], [[Латвія|Латвіі]], [[Летува|Летувы]], [[Нарвэгія|Нарвэгіі]], [[Нідэрлянды|Нідэрляндаў]], [[Украіна|Украіны]], [[Францыя|Францыі]], [[Эстонія|Эстоніі]] і некаторых іншых краінаў [[Эўропа|Эўропы]] і [[Азія|Азіі]]<ref name="50 faktau" />. Тым часам савецкая сымболіка ўжывалася побач з [[Нацызм|нацысцкай]] у час [[Супольны парад Вэрмахту і Чырвонай арміі ў Берасьці (1939)|супольнага нацысцка-савецкага вайсковага параду]] ў [[Берасьце|Берасьці]], які адбыўся ў пачатку Другой сусьветнай вайны{{Заўвага|[[:Файл:Bieraście. Берасьце (22.09.1939).jpg|Здымак прывітальнай аркі да ўдзельнікаў параду ў Берасьці з савецкай і нацысцкай сымболікай]]}}.[[Файл:Газэта Беларускі рынак.png|значак|207x207px|Газэта "БелоРусский Рынок"]] [[Файл:"Solidarność" Булак-Балаховіч.jpg|зьлева|значак|марка сьцяга з [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Булак-Балаховічам]] [[Салідарнасьць (прафзьвяз)|«Solidarność»]]]] У 1987 годзе, польскае абʼяднаньне незалежных прафсаюзаў [[Салідарнасьць (прафзьвяз)|«Solidarność»]] выпусьціў у рамках серыі, прысьвечанай краінам, якія змагаліся за незалежнасьць і апынуліся пад савецкай акупацыяй [[Гісторыя пошты і паштовых марак Беларусі|маркі]], сярод якіх была марка з [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Балаховічам]] і нацыянальным сьцягам.<ref>[https://pikabu.ru/story/polskaya_solidarnost_9068497 Польская «Солидарность» | Пикабу]</ref> Так сама на газэтах "БелоРусский Рынок" таго часу можна заўважыць лягатып у колер Беларускага нацыянальнага сьцяга.<ref>[[:be:Белорусы_и_рынок|Белорусы и рынок — Вікіпедыя]]</ref> === Рэспубліка Беларусь === [[Файл:Пікет каля Дому ўраду (Менск, 1991 г.).jpg|значак|Пікет у [[Менск]]у з плякатам [[лацінка]]й: «''Вярнуць народу яго спрадвечныя сымбалі: герб [[Пагоня]] й бел-чырвона-белы сьцяг, а таксама назоў Бацькаўшчыны — [[Літва]], сталіцы — Менск!''» (19.09.1991 г.)]] [[Файл:Инаугурация Лукашешко 1994 год.jpg|зьлева|значак|275x275пкс|Інаўгурацыя [[Аляксандар Лукашэнка|Лукашэшкі]] 1994]] Вяртаньне ў масавую сьвядомасьць жыхароў Беларусі бел-чырвона-белага сьцяга з гербам [[Пагоня]]й як нацыянальных сымбаляў беларусаў адбылося ў 1990 годзе разам з прыняцьцем [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|Дэклярацыі аб дзяржаўным сувэрэнітэце]]. Тады ж Міністэрства сувязі выдала мільённым накладам паштовы канвэрт з выявай Пагоні на фоне бел-чырвона-белага сьцяга, а кіраўнік [[Беларускі экзархат|Беларускага экзархату]] ўрачыста асьвяціў беларускі нацыянальны сьцяг у [[Полацак|Полацку]]<ref name="Kupava"/>. У 1991 годзе пад беларускай нацыянальнай сымболікай прайшлі красавіцкія і травенскія [[страйк]]і працоўных Беларусі, якія адыгралі важную ролю ў крушэньні [[таталітарызм]]у ў краіне<ref name="Tkacou-393"/>. 24 жніўня 1991 году дэпутат [[Галіна Сямдзянава]] ўнесла бел-чырвона-белы сьцяг у [[Вярхоўны Савет Беларусі]]<ref name="50 faktau"/>. На наступны дзень, 25 жніўня, дэпутаты надалі Дэклярацыі аб дзяржаўным сувэрэнітэце статус канстытуцыйнага закону. А 19 верасьня 1991 году парлямэнт Беларусі прыняў законы «Аб Дзяржаўным сьцягу Рэспублікі Беларусь» і «Аб Дзяржаўным гербе Рэспублікі Беларусь», якія аднавілі бел-чырвона-белы сьцяг з гербам Пагоняй у якасьці дзяржаўных сымбаляў<ref name="Tkacou-393"/>. Распрацоўкай эталёнаў дзяржаўнай сымболікі займалася адмысловая Камісія пры Прэзыдыюме Вярхоўнага Савету, у якую ўвайшло больш за 20 чалавек: вядомыя гісторыкі, мастакі, дызайнэры, мастацтвазнаўцы (кіраўнік — дэпутат [[Алег Трусаў]])<ref name="50 faktau"/><ref>[[Алег Трусаў|Трусаў А.]] Лунай, наш сцяг, ляці, Пагоня! // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 20.</ref>. Неўзабаве бел-чырвона-белым сьцяг упершыню ўзьнялі як сымбаль незалежнай Беларусі над усімі прадстаўніцтвамі краіны за мяжой, а ў 1994 годзе каманда Беларусі ўпершыню выступіла пад ім на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 1994 году|Алімпійскіх гульнях]]<ref name="kultura"/>. 20 ліпеня 1994 году пад бел-чырвона-белым сьцягам адбылася інаўгурацыя першага прэзыдэнта Беларусі [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. [[Файл:Stemp Flag and map of Belarus.jpg|значак|Паштовая марка Беларусі, 1992 г.]] [[Файл:Mulawin.jpg|зьлева|значак|226x226px|[[Уладзімер Мулявін|Уладзімір Мулявін]] са сьцягам]] У лютым 1995 году Лукашэнка заявіў пра намер правесьці рэфэрэндум, што стала сьведчаньнем аднаўленьня [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі русіфікацыі]] з мэтай атрымаць падтрымку і грошы [[Расея|Расеі]]<ref name="NN-2020"/>. Зьмяненьне нацыянальнай гістарычнай сымболікі Беларусі разьлічвалася як мэтанакіраваны удар па галоўных палітычных апанэнтах ([[Апазыцыя БНФ]]) і мусіла ўмацаваць яго асабістую ўладу<ref name="Marcinovic">Мартинович Д. [https://web.archive.org/web/20200622200046/https://news.tut.by/culture/684354.html Без исторической символики, но с русским языком. Как 25 лет назад в Беларуси прошел референдум], [[TUT.BY]], 14.05.2020 г.</ref>. На думку гісторыка [[Алег Трусаў|Алега Трусава]], дэпутата Вярхоўнага Савету 12-га скліканьня, ініцыятыва рэфэрэндуму негалосна ішла ад саміх уладаў Расеі<ref name="Naviny.by">Гуштын А. [https://web.archive.org/web/20210124153750/https://naviny.by/rubrics/society/2015/05/14/ic_articles_116_188882 Рэферэндум-1995. Антыгероі беларускай мовы], [[Naviny.by]], 14.05.2015 г.</ref>, якія імкнуліся рэанімаваць [[Імпэрыялізм|імпэрскую ідэю]]<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 10.</ref>. Таксама выказвалася думка, што правядзеньне рэфэрэндуму абумовіла жаданьне Лукашэнкі набыць папулярнасьць у Расеі з наступнай мэтай стаць прэзыдэнтам Расеі<ref>Олегов А. Лукашенко метит в президенты России // Огонёк. № 43, 27 октября 1996. С. 9.</ref>. Паводле дэпутата Вярхоўнага Савету 12-га скліканьня [[Сяргей Навумчык|Сяргея Навумчыка]], падобны плян агучваў кіраўнік адміністрацыі Лукашэнкі [[Леанід Сініцын]], [[Расейцы|расеец]] паводле нацыянальнасьці і прыхільнік далучэньня Беларусі да Расеі<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 24.</ref>, які меў імаверныя зьвязкі з расейскімі спэцслужбамі<ref name="Navumcyk_18.04.2014">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/25354832.html «Маўр» Лукашэнкі, або той, хто зьмяніў герб і сьцяг], [[Радыё Свабода]], 18 красавіка 2014 г.</ref> і быў фігурантам дакладу дэпутата [[Сяргей Антончык|Сяргея Антончыка]] пра карупцыю ў атачэньні Лукашэнкі<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 127.</ref><ref>Соўсь Г. [https://www.svaboda.org/a/30211729.html Антончык пра антыкарупцыйны даклад Лукашэнкі, фатальную памылку Ганчара і «звышцынізм» апазыцыі], [[Радыё Свабода]], 12 кастрычніка 2019 г.</ref>. Ён жа, паводле неаднаразовых уласных прызнаньняў<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 65.</ref><ref name="Marcinovic"/><ref>Толкачева Е. [https://web.archive.org/web/20200412135326/https://news.tut.by/economics/637111.html «Сел и нарисовал». Как в 1995 году БЧБ-флаг сменили на красно-зеленый, а «Пагоню» — на герб БССР], [[TUT.BY]], 12.05.2019 г.</ref>, стварыў прапанаваныя на рэфэрэндум сымбалі, за аснову якіх узяў [[Сьцяг Беларускай ССР|сьцяг]] і [[герб Беларускай ССР|герб]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Як Сініцын апавядаў беларускаму дэпутату [[Валянцін Голубеў|Валянціну Голубеву]]<ref name="Navumcyk_18.04.2014"/>: {{Цытата|Справа ж не ў [[Геральдыка|геральдыцы]]. Таму што калі прыгадаць, навошта ўвогуле трэба было мяняць сымболіку, дык зразумела, што чым яна горш атрымалася, тым лепей. Бо яе замена была толькі правакуючым выпадам, прычым толькі адным — у камбінацыі зь некалькіх удараў.}} [[Файл:Берет ВДВ.jpg|значак|Барэт беларускіх [[Сілы спэцыяльных апэрацыяў УС РБ|ПДВ]] да 1995 г.]] [[Файл:Belarusian Border Guard Patch (1990s).png|зьлева|значак|Нашыўка Памежнай службы Беларусі(1991-1994)]] [[Файл:Belarusian Republican Youth Union.jpg|значак| Значак "Беларуская рэспубліканская піянэрская арганізацыя" 1992-1995]] Паводле сьведчаньня Сініцына, праца над новай сымболікай вялася з 21 сакавіка, прытым дэпутаты атрымалі эскізы сьцяга і гербу ўжо 23 сакавіка. Як мяркуе Сяргей Навумчык, хуткае (за два дні) стварэньне прапанаванай Лукашэнкам сымболікі сьведчыла пра тое, што галоўнай мэтай рэфэрэндуму было ня столькі ўвядзеньне нейкай канкрэтнай сымболікі (якая разглядалася як часовая — да ліквідацыі незалежнасьці Беларусі), колькі зьнішчэньне дзяржаўнага статусу бел-чырвона-белага сьцяга і Пагоні<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 66.</ref>. [[Файл:Ольга Барабанщикова бчб флаг.jpg|зьлева|значак|279x279пкс|Ігар Жалязоўскі <ref>[https://charter97.org/be/news/2020/1/25/363557/ Фотофакт: Белорусский спорт под бело-красно-белым флагом - Беларускія навіны - Хартыя'97]</ref>1994]] Праведзены 14 траўня 1995 году [[Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году|рэфэрэндум]] супярэчыў [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі]] і заканадаўству Беларусі, адзначаўся парушэньнем законаў і фальсыфікацыяй вынікаў галасаваньня<ref name="Navumcyk">[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/27734568.html Рэфэрэндум-95 пра сымболіку і мову ня быў легітымным], [[Радыё Свабода]], 12 траўня 2019 г.</ref>. Перад ім адбылося [[Зьбіцьцё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савету (1995)|зьбіцьцё дэпутатаў у будынку парлямэнту]], якое выявілася сілавой дэманстрацыяй усталяваньня [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарнага рэжыму ў Беларусі]]. 16 траўня 1995 году, калі афіцыйна абвешчаныя вынікі рэфэрэндуму яшчэ фармальна не набылі законнай сілы, [[Кіраўніцтва справамі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь|кіраўнік справамі]] Лукашэнкі [[Іван Ціцянкоў]] зьняў з даху [[Дом ураду (Менск)|Дома ўраду]] бел-чырвона-белы сьцяг і разарваў [[дэ-юрэ]] і [[дэ-факта]] (на той момант) дзяржаўны сымбаль Беларусі «на сувэніры»<ref>Дзедзіч. № 3 (22), травень 2003. С. 1.</ref>. Ціцянкоў асабіста расьпісаўся на кожным з кавалкаў, што зафіксавалі на відэа<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/773824.html Зянон Пазьняк: «У мяне пацяклі сьлёзы» (аўдыё)], [[Радыё Свабода]], 18 верасьня 2006 г.</ref>. Прытым факты зьнявагі дзяржаўнага сьцяга адзначаліся яшчэ 25 сакавіка 1995 году, калі падкантрольная Лукашэнку міліцыя пры затрыманьні грамадзянаў зь бел-чырвона-белымі сьцягамі, вырывала сьцягі і ламала дрэўкі (на зварот дэпутатаў парлямэнту Беларусі да генэральнага пракурора паводле факту зьнявагі дзяржаўнага сьцяга нікога зь міліцыі не пакаралі<ref name="95-115">{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 115.</ref>) і 12 красавіка, калі супрацоўнікі сілавых структураў вырывалі і, увогуле, рвалі дзяржаўныя бел-чырвона-белыя сьцягі<ref name="95-115"/>. 7 чэрвеня 1995 году Лукашэнка выдаў указы № 213 «Аб зацьверджаньні эталёну Дзяржаўнага гербу Рэспублікі Беларусь і Палажэньня аб Дзяржаўным гербе Рэспублікі Беларусь»<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/razdel1/num2/1d2088.html Об утверждении эталона Государственного герба Республики Беларусь и Положения о Государственном гербе Республики Беларусь]</ref> і № 214 «Аб зацьверджаньні Палажэньня аб Дзяржаўным сьцягу Рэспублікі Беларусь»<ref>[https://geraldika.ru/symbols/9223 Об утверждении Положения о Государственном флаге Республики Беларусь]</ref> дзеля фармальнага замацаваньня сымболікі рэжыму на заканадаўчым узроўні. Тым часам бел-чырвона-белы сьцяг разам з гербам Пагоняй трапіў пад негалосную забарону<ref name="latysonak"/>. Нягледзячы на яе, у Беларусі гэтым сьцягам як нацыянальным працягвалі карыстацца апазыцыйныя да рэжыму Лукашэнкі беларускія арганізацыі. Апроч таго, бел-чырвона-белы сьцяг актыўна выкарыстоўваўся ў спартовых і культурных імпрэзах па-за межамі краіны<ref>[https://web.archive.org/web/20110825221240/http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=19755&p=1&c2=calcym&combo_calmonth=6&combo_calyear=2007 «Тры чарапахі» замест «Кацюшы»], [[Наша Ніва]], 8 верасьня 2008 г.</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 27.08.2007| url = http://naviny.by/rubrics/culture/2007/08/27/ic_articles_117_152457/| загаловак = Слушать хорошую музыку стоит вместе!| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://naviny.by Белорусские новости]| дата = 16 кастрычніка 2010 | мова = ru | камэнтар = }}</ref>, а таксама беларускімі эмігранцкімі арганізацыямі. Тым часам у Беларусі зьявілася легендарная постаць [[Мірон]]а — невядомага героя беларускага руху, які рэгулярна ўздымаў нацыянальны сьцяг у цяжкадаступных (высокіх і небясьпечных) месцах<ref name="NN-2020"/>. [[Файл:Дзень Волі 2018.jpg|міні|Сьвяткаваньне [[100-годзьдзе Беларускай Народнай Рэспублікі|100-годзьдзя Беларускай Народнай Рэспублікі]] ў Менску, 2018 г.]] [[Файл:Гайдукевіч з БЧБ сьцягам.png|зьлева|значак|205x205пкс|[[Алег Гайдукевіч]] падчас этэру на «[[Эўрарадыё]]» ў чэрвені 2017 году са сьцягам]] У 2010-я гады ў Беларусі прайшла маштабная грамадзкая кампанія ў справе папулярызацыі нацыянальный сымболікі, у межах якой у [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]] накіравалі некалькі зваротаў з прапановай дадаць бел-чырвона-белы сьцяг у [[Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|сьпіс нематэрыяльных гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі]], у тым ліку з распрацаваным навукоўцамі абгрунтаваньнем<ref name="50 faktau"/> і тысячамі подпісаў грамадзянаў Беларусі<ref>[https://www.svaboda.org/a/ministerstva-kultury-nia-viedaje-u-cym-kastounasc-biel-cyrvona-bielaha-sciaha/28193214.html Міністэрства культуры ня ведае, у чым каштоўнасьць бел-чырвона-белага сьцяга, і зьвярнулася ў Акадэмію навук], [[Радыё Свабода]], 23 сьнежня 2016 г.</ref>. У падтрымку нацыянальнага сьцяга выказаліся вядомыя беларускія спартоўцы: прызэрка алімпійскіх гульняў [[Аляксандра Герасіменя]], чэмпіён сьвету [[Віталь Гуркоў]], гандбаліст [[Сяргей Рутэнка]]<ref>Панкавец З. [http://nn.by/?c=ar&i=109400 Спартоўцы пра бел-чырвона-белы сцяг: пазітыўнае, негатыўнае, нейтральнае], [[Наша Ніва]], 8 траўня 2013 г.</ref>, прызэрка чэмпіянаў сьвету і Эўропы [[Аліна Талай]]<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=113148 Лёгкаатлетка Аліна Талай: «Давайце не будзем падманваць сябе: наш колер — бел-чырвона-белы»], [[Наша Ніва]], 26 ліпеня 2013 г.</ref>, чэмпіёнка сьвету [[Тацяна Драздоўская]]<ref>Карней І. [http://www.svaboda.org/a/25232780.html Тацьцяна Драздоўская: Сьцяг незалежнасьці — бел-чырвона-белы], [[Радыё Свабода]], 17 сьнежня 2014 г.</ref>, трохразовы алімпійскі чэмпіён [[Уладзімер Парфяновіч]]<ref>[http://www.svaboda.mobi/a/24978067.html Парфяновіч: «Бел-чырвона-белы сьцяг павінен вісець у прэзыдэнта ў кабінэце»], [[Радыё Свабода]], 6 траўня 2013 г.</ref>, алімпійскі чэмпіён [[Андрэй Багдановіч]]<ref>Карней І. [http://www.svaboda.org/a/alimpijski-cempijon-bahdanovic-mova-i-symbolika-heta-nasa-historyja/27044778.html Алімпійскі чэмпіён Багдановіч: Мова і сімволіка — гэта наша гісторыя], [[Радыё Свабода]], 30 траўня 2015 г.</ref>. Аднак на ўсе прапановы Мінкульт адказваў адмовамі з спасылкамі на фармальныя прычыны («''фрагмэнтарнасьць і непаўнату абгрунтаванасьці''», «''брак фатаздымкаў''» і г.д.), якія сьведчылі пра непасьлядоўнасьць міністэрства ў пытаньнях наданьня статусу гістарычна-культурнай каштоўнасьці і прызнаньне [[Дэ-факта|фактычнага]] браку паўнамоцтваў у разьвязаньні пытаньня зь бел-чырвона-белым сьцягам<ref>Дашчынскі А. [https://www.svaboda.org/a/ministerstva-i-sciah/28815520.html Міністэрства культуры сумняваецца, што БНР абвяшчалі пад бел-чырвона-белым сьцягам], 25 кастрычніка 2017 г.</ref>. У сакавіку 2018 году пад бел-чырвона-белымі сьцягамі прайшло маштабнае [[100-годзьдзе Беларускай Народнай Рэспублікі|сьвяткаваньне 100-годзьдзя абвяшчэньня незалежнасьці Беларусі]]. У траўні таго ж году пад бел-чырвона-белымі сьцягамі адбылося ўрачыстае адкрыцьцё помніка [[Тадэвуш Касьцюшка|Тадэвушу Касьцюшку]] ў [[Косаў|Косаве]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29222482.html Першы ў Беларусі помнік Тадэвушу Касьцюшку ўрачыста адкрылі ля Косава. ФОТА], [[Радыё Свабода]], 12 траўня 2018 г.</ref>, а ў верасьні 2019 году — урачыстае адкрыцьцё помніка вялікаму князю [[Гедзімін]]у ў [[Ліда|Лідзе]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/30151491.html У Лідзе ўрачыста адкрылі помнік князю Гедзіміну. ФОТА], [[Радыё Свабода]], 7 верасьня 2019 г.</ref>. 22 лістапада 2019 году ў [[Вільня|Вільні]] пад бел-чырвона-белымі сьцягамі (якіх было ў разы больш за [[Сьцяг Польшчы|польскія]] і [[Сьцяг Летувы|летувіскія]]) адбылася найбольш масавая па-за сучаснымі межамі Беларусі шматтысячная беларуская маніфэстацыя, прысьвечаная разьвітаньню зь беларускім нацыянальным героем [[Кастусь Каліноўскі|Кастусём Каліноўскім]]<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=241583 Тысячы беларусаў развіталіся з Каліноўскім пад нацыянальнымі сцягамі — шмат ФОТА Надзеі Бужа], [[Наша Ніва]], 22 лістапада 2019 г.</ref>. [[Файл:Protest actions in Minsk (Belarus) near Stella, August 16.jpg|значак|[[Марш за свабоду (Менск, 2020)|300-тысячны мітынг у Менску]], 16 жніўня 2020 г.]] У 2020 годзе бел-чырвона-белы сьцяг стаў галоўным сымбалем [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў супраць фальсыфікацыяў выбараў, гвалту і беззаконьня ў Беларусі]]<ref>[[Андрэй Катлярчук|Kotljarchuk A.]] [http://balticworlds.com/the-flag-revolution-understanding-the-political-symbols-of-belarus/ The Flag Revolution. Understanding the political symbols of Belarus] // Baltic Worlds. Nr. 4, 2020.</ref>. Гэта прывяло да росту папулярнасьці нацыянальнага сьцяга: на яго аснове жыхары Беларусі стварылі больш за 300 новых сьцягоў сваіх паселішчаў, мікрараёнаў, вуліцаў і двароў<ref>[https://web.archive.org/web/20210126223546/https://charter97.org/be/news/2020/11/28/402192/ Беларусы ўвекавечылі рэвалюцыйныя сцягі гарадоў і мікрараёнаў], [[Хартыя’97]], 28 лістапада 2020 г.</ref><ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/31076712.html Слоўнік беларускай рэвалюцыі. Мова новых сьцягоў], [[Радыё Свабода]], 30 студзеня 2021 г.</ref><ref>{{Спасылка|загаловак=Музэй сьцягоў|url=https://flags.dze.chat}}</ref>. Да іх таксама далучыліся і беларускія згуртаваньні за мяжой<ref>{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://supolka.net/flag-for-belarus/ | загаловак = Крэатыўныя сцягі беларускіх суполак за мяжой | фармат = | назва праекту = Supolka.net | выдавец = | дата =16 студзеня 2011 | мова = | камэнтар = }} </ref>. У гэты ж час фіксуюцца шматлікія выпадкі [[цынізм|цынічнай]] зьнявагі нацыянальнага сьцяга беларусаў з боку супрацоўнікаў карных сілавых структураў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]], якія могуць кваліфікавацца як распальваньне варожасьці паводле нацыянальнай прыкметы (артыкул 130 Крымінальнага кодэксу Беларусі)<ref name="Navumcyk-10.11.2020"/>. У лістападзе 2020 году прыхільнікі Лукашэнкі (меркавана зь яго блізкага атачэньня) забілі за бела-чырвона-белыя стужкі жыхара Менску [[Раман Бандарэнка|Рамана Бандарэнку]]. У сьнежні 2020 — студзені 2021 году фіксуюцца факты разьбіцьця мэталічнымі гайкамі вокнаў з рэчамі (сьняжынкі, фіранкі) у бела-чырвона-белай каляровай гаме, прытым міліцыя рэжыму Лукашэнкі адмаўляецца заводзіць крымінальныя справы, сьцьвярджаючы, што падобныя дзеяньні ёсьць «выказваньнем меркаваньня», а не злачынствам<ref>[https://www.svaboda.org/a/31048615.html Разьбітае гайкамі за бел-чырвона-белыя колеры акно аказалася не адзіным], [[Радыё Свабода]], 16 студзеня 2021 г.</ref>. Сам Лукашэнка ўсьлед за [[рашызм|расейскімі шавіністамі]] называе нацыянальны беларускі сьцяг «фашысцкай сымболікай» ({{мова-ru|«фашистская символика»|скарочана}})<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=262716 Лукашэнка пра нацыянальны сцяг: Адкрыта гавару, што гэта фашысцкая сімволіка]{{Недаступная спасылка|date=July 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Наша Ніва]], 20 лістапада 2020 г.</ref>. Тым часам на тэледэбатах зь [[Вячаслаў Кебіч|Вячаславам Кебічам]], якія адбыліся 7 ліпеня 1994 году напярэдадні вызначальнага другога туру прэзыдэнцкіх выбараў, у адрозьненьне ад суперніка, які выступаў безь якіх-кольвек значкоў, Лукашэнка начапіў на пінжак значок зь бел-чырвона-белым сьцягам<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=oYeFbbWNxco Тэледэбаты кандыдатаў у прэзыдэнты Рэспублікі Беларусь 1994 году]</ref> (хоць раней насіў [[Сьцяг БССР|чырвона-зялёны дэпутацкі значок БССР]]<ref>{{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)|к}} С. 106.</ref>). [[Файл:Flag of Belarus (w-r-w) with Arms (2020).svg|значак|Бел-чырвона-белы сьцяг з гербам Пагоняй, які выкарыстоўваўся ў час [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2022)|пратэстаў 2020—2022 гадоў]]]] 29 студзеня 2021 году зьявілася афіцыйная заява ад імя сілавых структураў рэжыму Лукашэнкі пра падрыхтоўку да афіцыйнага абвяшчэньня бел-чырвона-белага сьцяга «экстрэмісцкім»<ref>[https://www.svaboda.org/a/31076574.html Генэральная пракуратура прыняла да разгляду пытаньне аб забароне бел-чырвона-белага сьцяга], [[Радыё Свабода]], 29 студзеня 2021 г.</ref>. Падставай да гэтага назвалі зварот, падпісаны каля 100 невядомымі прыхільнікамі расейскага [[фашызм]]у (галосна адзначыўся толькі ініцыятар — удзельнік псэўда[[Казацтва|казацкай]] арганізацыі [[Антысэмітызм|антысэміт]] Пётар Шапко<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=267457 Хто такі казак Пятро Шапко, які спрабуе забараніць бел-чырвона-белы сцяг?], [[Наша Ніва]], 29 студзеня 2021 г.</ref>). Неўзабаве больш за 103 тысячы беларусаў падпісалі зварот у абарону бел-чырвона-белага сьцяга з заклікам да яго прызнаньня нематэрыяльнай гістарычна-культурнай каштоўнасьцю на дзяржаўным узроўні<ref>[https://www.svaboda.org/a/31103927.html Улады адказалі на пэтыцыю супраць прызнаньня бел-чырвона-белага сьцяга экстрэмісцкім, якую падпісалі 103 тысячы чалавек], [[Радыё Свабода]], 15 лютага 2021 г.</ref>. Таксама ў абарону нацыянальнага сьцяга выступіла 887 беларускіх гісторыкаў<ref>[https://www.svaboda.org/a/31121340.html 887 беларускіх гісторыкаў даслалі ўладам ліст у абарону бел-чырвона-белага сьцягу], [[Радыё Свабода]], 25 лютага 2021 г.</ref>, якія засьведчылі, што ''прапагандысцкая кампанія на дыскрэдытацыю і забарону нацыянальнага і дзяржаўнага сымбалю Беларусі ня мае ніякага гістарычнага абгрунтаваньня, вядзе да расколу грамадзтва і распальваньня варожасьці паміж грамадзянамі Беларусі''<ref>[https://www.svaboda.org/a/31083811.html 100 гісторыкаў падпісалі заяву ў абарону нацыянальнага сьцяга, які ўлады хочуць прызнаць экстрэмісцкім], [[Радыё Свабода]], 3 лютага 2021 г.</ref>. Тым часам з боку зьвязаных з рэжымам Лукашэнкі гісторыкаў-[[Прапаганда|прапагандыстаў]] адзначаюцца выпадкі грубай фальсыфікацыі гісторыі, калі пры браку дакумэнтальных пацьверджаньняў зьяўляюцца галаслоўныя сьцьверджаньні пра выкарыстаньне нацыянальнага сьцяга беларусаў у час карных апэрацыяў [[нацызм|нацыстаў]] супраць беларусаў<ref>Панкавец З. [https://nn.by/?c=ar&i=268374 Дырэктар Інстытута гісторыі кажа, што вёску Бабровічы «спалілі пад бел-чырвонымі-сцягамі». Але гэта містыфікацыя], [[Наша Ніва]], 16 лютага 2021 г.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210324000932/https://news.tut.by/culture/723348.html Лукашенко заявил о геноциде белорусского народа под БЧБ-флагом. Объясняем, что происходило в годы войны], [[TUT.BY]], 22.03.2021 г.</ref><ref>[https://nn.by/?c=ar&i=272040 У дзяржархіве не знайшлі фота і відэа часоў Другой сусветнай вайны, на якіх акупанты лютуюць пад БЧБ-сцягамі], [[Наша Ніва]], 24 красавіка 2021 г.</ref>. 20 траўня 2021 году ў інтэрвію «[[СБ. Беларусь сегодня|Беларусь сегодня]]» намесьнік начальніка [[Галоўная ўправа па барацьбе з арганізаванай злачыннасьцю і карупцыяй|ГУБАЗіК]]у [[палкоўнік]] [[Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь|міліцыі]] [[Міхаіл Бедункевіч]] выказваўся, што хутка адбудзецца нарада спэцыялістаў [[Камітэт дзяржаўнай бясьпекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]], [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства юстыцыі]] й навукоўцаў, каб перагледзець сьпіс [[Беларускі калябарацыянізм з нацыстамі ў Другой сусьветнай вайне|калябарацыянісцкіх]] арганізацыяў, а таксама што ГУБАЗіК будзе выступаць за абвяшчэньне на афіцыйным узроўні бел-чырвона-белага сьцяга «[[Нацысцкая сымболіка|нацысцкай сымболікай]]» ({{мова-ru|«нацисткой символикой»|скарочана}})<ref>{{Артыкул|загаловак=Кто и как пытается реабилитировать нацизм?|год=20 мая 2021|спасылка=https://www.sb.by/articles/revansh-ne-sostoitsya.html|мова=ru|выданьне=[[Беларусь сегодня]]|аўтар=Андрей Дементьевский.|архіўная спасылка=https://web.archive.org/web/20210722195049/https://www.sb.by/articles/revansh-ne-sostoitsya.html}}</ref>. 21 чэрвеня 2021 году падкантрольны рэжыму Лукашэнкі [[Беларускі саюз журналістаў]] паведаміў у сваім [[Telegram|тэлеграмным]] канале, што [[Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь|МУС]] накіравала на ўзгадненьне ў КДБ дакумэнт «Аб устанаўленьні пералікаў арганізацыяў і іншых структураў, нацысцкай сымболікі і атрыбутыкі» ({{Мова-ru|«Об установлении перечней организаций и иных структур, нацистской символики и атрибутики»|скарочана}}). У дакумэнце пералічваюцца арганізацыі, якія рэжым Лукашэнкі лічыць калябарацыяністамі, а таксама іх сымболіка і прадметы. Такім парадкам, гэты дакумэнт мае даць рэжыму Лукашэнкі фармальную падставу абвясьціць нацыянальны беларускі бел-чырвона-белы сьцяг разам з нацыянальным дэвізам беларусаў «[[Жыве Беларусь!]]» «нацысцкай сымболікай»<ref>{{Артыкул|загаловак=МВД Беларуси предложило включить БЧБ-флаг и слоган оппозиции в список нацистской символики|аўтар=Соколов Станислав.|выданьне=Pogovorim.by|год=21-06-2021|спасылка=https://pogovorim.by/27929-mvd-belarusi-predlozhilo-vklyuchit-bchb-flag-v-spisok-nacistskoy-simvoliki.html|мова=ru|архіўная спасылка=https://web.archive.org/web/20210621191703/https://pogovorim.by/27929-mvd-belarusi-predlozhilo-vklyuchit-bchb-flag-v-spisok-nacistskoy-simvoliki.html}}</ref><ref>{{Артыкул|загаловак=Законопроект о признании БЧБ-флага нацистской символикой согласовывают в КГБ|год=21 июня 2021|спасылка=https://belmarket.by/news/2021/06/21/news-46184.html|архіўная спасылка=https://web.archive.org/web/20210621143807/https://belmarket.by/news/2021/06/21/news-46184.html|выданьне=Белорусы и рынок|месца=[[Менск|Мінск]]|мова=ru}}</ref>. [[Файл:Полк Каліноўскага. Сьцяг.png|значак|Сьцяг [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|палку імя Кастуся Каліноўскага]]]] За часамі [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (з 2022)|адкрытага расейскага ўварваньня ва Ўкраіну]] бел-чырвона-белы сьцяг і герб Пагоня сталі сымбалямі [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|беларускага палку імя Кастуся Каліноўскага]]. Увогуле, беларускія добраахвотнікі ([[Пагоня (аддзел)|аддзел «Пагоня»]] і [[тактычная група «Беларусь»]]) баранілі Ўкраіну пад нацыянальнай беларускай сымболікай ад [[Расейска-ўкраінская вайна|пачатку расейскай гібрыднай агрэсіі ў 2014 годзе]]. [[Файл:Батальён імя Кастуся Каліноўскага (2022-05-13).jpg|значак|Патч-шаўрон зь беларускім сьцягам на абмундзіраваньні абаронцы Ўкраіны, 2022 г.]] 21 красавіка 2022 году [[Сяргей Дубавец]] зазначыў, што раней ён параўноўваў з двума сьцягамі — бела-чырвона-белым і [[Чырвона-зялёны сьцяг|чырвона-зялёным]] — [[Беларускі клясычны правапіс|клясычны правапіс]] і [[Беларускі афіцыйны правапіс|наркамаўку]], аднак па падзеях 2020—2022 гадоў прымірэньне двух сьцягоў стала немагчымым, а наркамаўка засталася мёртванароджаным прадуктам на ўзбочыне гісторыі, які выканаў сваю [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікатарскую функцыю]]<ref>[[Сяргей Дубавец|Дубавец С.]] [https://www.svaboda.org/a/31814026.html «Застаюся камуністам»... Чаму незалежныя СМІ захоўваюць вернасьць «наркамаўцы»], [[Радыё Свабода]], 21 красавіка 2022 г.</ref>. == Нацыянальны сьцяг беларусаў у мастацтве == [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah, Janka Kupała. Бел-чырвона-белы сьцяг, Янка Купала (05.1922).jpg|значак|Ілюстрацыя да верша [[Янка Купала|Янкі Купалы]]. «[[Маладое жыцьцё]]», чэрвень 1922 г.]] Бел-чырвона белы сьцяг апяваецца ў шматлікіх літаратурных і музычных творах, малярстве. У гімне [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] «[[Мы выйдзем шчыльнымі радамі]]» (словы [[Макар Краўцоў|Макара Краўцова]], музыка [[Уладзімер Тэраўскі|Ўладзімера Тэраўскага]]) ёсьць наступныя радкі: {{Цытата|<poem>Няхай жыве магутны, сьмелы Наш беларускі вольны дух. Штандар наш бел-чырвона-белы, Пакрый сабой народны рух.</poem>}} [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah, Janka Kupała. Бел-чырвона-белы сьцяг, Янка Купала (09.1922).jpg|значак|Іншая ілюстрацыя да верша Янкі Купалы, кастрычнік 1922 г.]] У кастрычніку 1919 году [[Янка Купала]] апублікаваў артыкул «[[:s:Беларускі сцяг уваскрос!|Беларускі сьцяг уваскрос!]]»<ref>Беларусь. № 9 (36), 30 кастрычніка 1919 г.</ref>. Хоць у артыкуле няма апісаньня сьцяга, аднак у той час Янка Купала сымпатызаваў [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспубліцы]]<ref>Трефилов С. [https://www.kp.ru/daily/26798/3833537/ Янка Купала был де-факто вице-премьером Беларуси, а год спустя его за это арестовали] // [[Камсамольская праўда]], 23 лютага 2018 г.</ref>, а ў самім артыкуле вітаў фармаваньне [[Юзэф Пілсудзкі|Юзэфам Пілсудскім]] [[Беларуская вайсковая камісія|Беларускай вайсковай камісіі]]. Сярод іншага, у 1922 годзе ў часопісе «[[Маладое жыцьцё]]» друкаваліся фрагмэнты вершаў Янкі Купалы, праілюстраваныя малюнкамі зь бел-чырвона-белым сьцягам. Увогуле, першы верш пра бел-чырвона-белы сьцяг («''Пад свой сьцяг чырвона-белы пасклікай усіх сыноў, параскіданых па сьвеце, каб зьбіраліся дамоў''») пад назвай «Покліч» 21 лістапада 1917 году апублікаваў у газэце «[[Вольная Беларусь (газэта)|Вольная Беларусь]]» [[Ігнат Дварчанін]], які на той час быў падпаручнікам 43-га Сыбірскага стралецкага палку<ref name="Lachouski"/>. У 1920 годзе паэт [[Уладзімер Жылка]] ў сваім першым апублікаваным вершы, які таксама меў назву «Покліч», пісаў «''Пад штандар бел-чырвона-белы гартуйся, раць, адважна, сьмела, адважных, храбрых ваяроў!''»<ref>[https://web.archive.org/web/20140714163257/http://rv-blr.com/vershu/view/3632 Верш «Покліч»]</ref>, таксама ён апяваў нацыянальныя сымбалі беларусаў у вершы «[[wikisource:be:Прыкладзіны|Прыкладзіны]]». У 1925 годзе выйшаў з друку верш [[Пятро Сакол|Пятра Сакола]] «Беларускі сьцяг»<ref>Сакол П. Беларускі сьцяг // Студэнская думка. № 1, 1925. С. 1.</ref>. У 1930 годзе [[Максім Танк]] напісаў верш «Ты чуеш, брат…», дзе былі радкі: {{Цытата|<poem>Глядзіце ў будучыню сьмела! Настаў доўгачаканы час, Пад сьцягам бел‑чырвона‑белым Чакае перамога нас. Няхай жа меч Пагоні зьзяе! Гартуйма нашу еднасьць, моц! Вядзі нас, Воля прасьвятая, Да новай славы, новых сонц!<ref>[https://web.archive.org/web/20180119171112/http://rv-blr.com/literature/charter/24436 Максім Танк. Дзённік]</ref><ref>Максім Танк. Збор твораў. У 13 т. Т. 1 / Рэд. тома Л. Кісялёва; падрыхт. тэкстаў і камент.: Т. Барысюк, А. Данільчык, В. Хацяновіч; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літаратуры імя Я. Коласа і Я. Купалы. — {{Менск (Мінск)}}: Беларус. навука, 2010. С. 193.</ref></poem>}} Па [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|аднаўленьні незалежнасьці]] [[Народны паэт Беларусі]] Максім Танк падтрымаў нацыянальную сымболіку, у 1995 годзе ён разам з Народным паэтам [[Пімен Панчанка|Піменам Панчанкам]] і іншымі беларускімі творчымі і навуковымі дзеячамі выступіў з прапановай прыняць у якасьці дзяржаўнага гімну Беларусі верш [[Алесь Ставер|Алеся Ставера]] «Вякамі стваралі мы нашу дзяржаву», у якім нацыянальны сьцяг апяваецца побач з [[Пагоня]]й: «''Пад сьцягам Айчыны, пад гербам Пагоні''», а таксама сьцьвярджаецца нацыянальны дэвіз: «''Дружней, беларусы! Гучней, беларусы! Гукайма: [[Жыве Беларусь!]]''»<ref>[https://archive.svaboda.org/listy.html З нашай пошты], [[Радыё Свабода]], 1995—2000 гг.</ref>. Ужо па пазбаўленьні нацыянальных сымбаляў афіцыйнага дзяржаўнага статусу ў жніўні 1995 году Максіма Танка пахавалі менавіта пад бел-чырвона-белым сьцягам<ref>[[Дзяніс Марціновіч|Мартинович Д.]] [https://news.tut.by/culture/717122.html?fbclid=IwAR1h2_r9a3wd2Ey9be4yCZSFEAw5xqzlV5-M4iRHFWeJfy5_visP_B8H6O4 Что писали о БЧБ-флаге и как он стал национальным. Объясняем]{{Недаступная спасылка|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[TUT.BY]], 3.02.2021 г.</ref>. Бел-чырвона-белы сьцяг упамінаецца ў вершах «Беларускі сьцяг»<ref>Czasopis. [https://web.archive.org/web/20210801083243/https://issuu.com/tomaszsulima/docs/cz_10_2013/33 № 10, 2013]. С. 33.</ref> [[Гальяш Леўчык|Гальяша Леўчыка]] (1926 год), «Моладзі»<ref>Скрыжалі памяці: З творчай спадчыны пісьменнікаў Беларусі, якія загінулі ў гады Другой сусветнай вайны. У 3 кн. [https://web.archive.org/web/20181117233330/http://pdf.kamunikat.org/25643-1.pdf Кн. 2] / уклад., біягр. давед. пра аўт. і камент. А. Бельскага. — {{Менск (Мн.)}}: Беларускі кнігазбор, 2005. С. 320.</ref> [[Алесь Мілюць|Алеся Мілюця]] (1935 год) і «Наш сьцяг»<ref>[https://web.archive.org/web/20210522212304/http://rv-blr.com/verse/show/43733 Верш «Наш сьцяг»]</ref> [[Ларыса Геніюш|Ларысы Геніюш]] (1942 год), шэрагу вершаў 1943—1944 гадоў [[Алесь Змагар|Алеся Змагара]]<ref>Алесь Змагар. [http://knihi.com/Ales_Zmahar/Da_zhody.html Да згоды]. — Кліўлянд: Выдавецтва Літаратурнай Сустані «Баявая Ўскалось», 1962.</ref>, патрыятычным вершы [[Натальля Арсеньнева|Натальлі Арсеньневай]] «Зьняважаным сьцягом» (1948 год)<ref>Макмілін А. Беларуская літаратура дыяспары: Манаграфія: / Пер. з англ. В. Бурлак, В. Жыбуля / А. Макмілін. — {{Менск (Мн.)}}: УП «Тэхнапрынт», 2004. С. 126.</ref> і выдадзенай у 1965 годзе [[Уладзімер Клішэвіч|Ўладзімерам Клішэвічам]] першай у гісторыі паэме пра [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|савецкія рэпрэсіі ў Беларусі]] «Васіль Каліна»<ref>Клішэвіч У. [https://acaraj-kuta.blogspot.com/2020/10/2-2-2020_28.html Васіль Каліна: Паэма] // Голас Радзімы. 1994. 31 сакавіка; 7, 14, 21, 28 красавіка.</ref>. У 1945 годзе [[Сяргей Новік-Пяюн]] напісаў у [[Якуціна|Якуціі]] верш «З крыві беларускай», які завяршаўся радкамі «''Пад бел-чырвона-белым крыўскім мы сьцягам. Пад знакам крывіцкай Пагоні сьвятым''»<ref>Макмілін А. Пакаранне без злачынства: Беларуская турэмная паэзія // Журнал беларускіх даследаванняў. Ч. 7, № 1, 2013. С. 78.</ref>. У Народнага паэта Беларусі [[Рыгор Барадулін|Рыгора Барадуліна]] ёсьць верш «25 Сакавіка», прысьвечаны [[Дзень Волі|Дню Незалежнасьці]], з радкамі «''Лучыць нашыя мары рака Бел-чырвона-белага сьцяга''»<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=187813 Рыгор Барадулін. 25 Сакавіка] // [[Наша Ніва]], 25 сакавіка 2017 г.</ref>, таксама нацыянальны сьцяг апяваецца ў вершах «Працяг вякоў» (1988 год)<ref>Экспрэс. Аднадзёнка Беларускага Народнага Фронту «Адраджэньне». Выданьне Аргкамітэту. Травень 1989. С. 6.</ref> і «Рыцар збройны на кані»<ref>Томаш Воўк, [https://web.archive.org/web/20161211053945/http://pushlib.org.by/node/748 Рыгор Барадулін: Пакуль жывеш...], [[Менская абласная біблятэка]]</ref>. [[Файл:Маланка 1926 № 14 (Грамадой у "Грамаду").jpg|значак|Малюнак з часопісу «[[Маланка (часопіс)|Маланка]]», 1926 г.]] Сярод малюнкаў [[Уладзімер Караткевіч|Уладзімера Караткевіча]] захаваўся дызайн адзеньня з трыма палосамі — белай, чырвонай і белай — і гербам Пагоняй у цэнтры<ref>Трефилов С. [https://www.kp.ru/daily/27102/4175762/ Как Владимир Короткевич предсказал моду на байки с «Пагоняй»: рассматриваем книгу рисунков классика] // КП Беларусь. 10.03.2020 г.</ref>. У 1986 годзе малюнкі зь бел-чырвона-белым сьцягам атрымалася афіцыйна апублікаваць мастаку [[Мікола Купава|Міколе Купаве]] ў сваёй кнізе «Сіняя світа налева пашыта». У пачатку 1990-х гадоў малюнкі з нацыянальным сьцягам зьявіліся на канвэртах, марках і паштоўках [[Белпошта|Беларускай пошты]]<ref name="Kupava"/>. У 1992<ref>Штейнер М. [https://web.archive.org/web/20181121203720/https://kraj.by/belarus/news/kultura/-urogenets-vologina-polkovnik-zapasa-sergey-makey-na-svoem-tvorcheskom-vechere-prezentoval-noviy-disk-dogd-foto-2014-10-31 Уроженец Воложина полковник запаса Сергей Макей на своем творческом вечере презентовал новый диск «Дождь» (ФОТО)], Край.бай, 31 кастрычніка 2014 г.</ref> годзе, калі бел-чырвона-белы сьцяг меў афіцыйны дзяржаўны статус, палкоўнік Сяргей Макей напісаў песьню «Айчыны нашай сьцяг», разьмешчаную пазьней на сайце [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://web.archive.org/web/20201031175910/https://www.mil.by/ru/enceklop/songs/text/Aychyny_nashay_scyag.doc Айчыны нашай сцяг], [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]]</ref>. Словы «''Пад штандарам бел-чырвона-белым век у шчасьці жыві, беларускі народ!''» завяршаюць песьню «Жыве Беларусь!» (тэкст [[Леанід Пранчак|Леаніда Прачака]]<ref>Юрэвіч Б. [https://nn.by/?c=ar&i=210356 50 спраў Леаніда Пранчака: як адзін паэт паралізаваў працу Вярхоўнага суда], [[Наша Ніва]], 10 чэрвеня 2018 г.</ref>, музыка [[Васіль Раінчык|Васіля Раінчыка]]), якая прэтэндавала на гімн незалежнай Беларусі. Бел-чырвона-белы сьцяг апяваецца ў песьні «Сьцяг» на словы [[Уладзімер Някляеў|Ўладзімера Някляева]], якую выконвае музыка [[Зьміцер Вайцюшкевіч]]<ref>{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.todar.net/ | загаловак = Пэрсанальны сайт Зьмітра Вайцюшкевіча | фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата = 9 красавіка 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref>, а таксама ў песьні «Наўздагон» (словы Леаніда Пранчака, музыка Васіля Раінчыка), якую выконвае сьпявачка [[Анжаліка Агурбаш]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210618033613/https://tuzinfm.by/performer/mp3/4564/nauzdahon.html Анжаліка Агурбаш спела пра герб «Пагоня»], [[Тузін гітоў]], 16 кастрычніка 2020 г.</ref>. [[Мужчынскі хор «Унія»]] стварыў песьню на верш [[Сяргей Панізьнік|Сяргея Панізьніка]] «Родны сьцяг», прысьвечаны паэтам бел-чырвона-беламу сьцягу<ref>Панізьнік С. А пісар земскі…: Вершы. — {{Менск (Мн.)}}: Маст. літ., 1994.</ref>. Верш [[Міхал Анемпадыстаў|Міхала Анемпадыстава]] «Я люблю, калі сьвеціць сонца…» мае наступныя радкі: «''Мая краіна пад белым сьцягам, Пад белым сьцягам з чырвонай стужкай''»<ref>Анемпадыстаў М. [http://knihi.com/Michal_Aniempadystau/Ja_lublu,_kali_sviecic_sonca.html Я люблю, калі сьвеціць сонца…], [[Knihi.com]]</ref>. На гэты верш у 1996 годзе гурт «[[Новае Неба]]» стварыў песьню, якую выконвае [[Кася Камоцкая]]. == Лягатыпы Партыяў == <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Файл:Belarusian Popular Front flag.png|''[[Беларускі Народны Фронт Адраджэньне|Беларускі народны фронт «Адраджэнне»]]'' Файл:Pap.svg|''[[Партыя аматараў піва]]'' Файл:Party of Belarussian Popular Front logo.svg|[[Партыя БНФ|ПБНФ]] Файл:Belarusian Left Party "A Just World" logo.svg|''[[Беларуская партыя аб’яднаных левых «Справядлівы сьвет»|Беларуская партыя левых «Справядлівы сьвет»]]'' </gallery><gallery class="center" widths="150" heights="150"> </gallery> == Бела-чырвона-белае спалучэньне колераў у беларускай сымболіцы == <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Kotvič. Котвіч (1555).jpg|Шляхецкі герб «[[Котвіч]]». З гербоўніка ''Stemmata Polonica'', 1555 г. Kałantaj, Kotvič. Калантай, Котвіч (XIX).jpg|Герб «Котвіч» беларускага роду [[Калантаі (род)|Калантаяў]]<ref>[[Генадзь Кісялёў|Кісялёў Г.]] Сейбіты вечнага. Скарынаўская сімволіка. — {{Менск (Мінск)}}, 2009. С. 375.</ref>, [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|НГАБ]] Pahonia. Пагоня (1776-83).jpg|Ротны сьцяг беларускай гусарскай харугвы 1776—1783 гг. Litoŭski (Biełaruski) ułanski połk. Літоўскі (Беларускі) уланскі полк.svg|Значок 19-га [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўскага]] ўланскага палку, 1812 г. </gallery><gallery class="center" widths="150" heights="150"> Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1781).jpg|Герб [[Віцебск]]у<ref>Русецкий А., Русецкий Ю. Художественная культура Витебска с древности до 1917 года. — Мн.: БелЭн, 2001. — 288 с.: ил. — {{ISBN|985-11-0215-6}}.</ref><ref name="niz">Рево О. [http://www.nkj.ru/archive/articles/10860/ Гербы городов Полоцкой и Витебской губерний Российской империи] // Наука и Жизнь. №7, 1998 г.</ref>, {{nowrap|1781 г.}} Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1840).jpg|Герб [[Віцебская губэрня|Віцебскай губэрні]] {{nowrap|1840 г.}} з фондаў Дэпартамэнту Геральдыі Расейскае імпэрыі<ref>{{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)|к}} С. 118.</ref> Lepiel, Pahonia. Лепель, Пагоня (1850).jpg|Малюнак [[Герб Лепеля|гербу]] [[Лепель|Лепеля]] {{nowrap|1850 г.}} з фондаў Дэпартамэнту Геральдыі<ref>{{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)|к}} С. 71.</ref> Flag of Belarusian Steamship Line.svg|Вымпэл «[[Беларускае рачное параходзтва|Беларускага рачнога параходзтва]]», 1932 г. </gallery> * У [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] вялікае пашырэньне атрымаў шляхецкі герб «[[Котвіч]]»: ''«у срэбным полі чырвоны пас»''<ref>{{Літаратура/ЭГБ|4к}} С. 244.</ref> (выява бел-чырвона-белага сьцяга<ref name="50 faktau"/><ref name="davydouski"/>). * У [[Дзяржаўны музэй Летувы|Дзяржаўным музэі Летувы]] ў [[Вільня|Вільні]] захоўваецца значок 19-га палку ўланаў ([[Ашмянскі павет|Ашмянскі]], [[Троцкі павет|Троцкі]], [[Ковенскі павет|Ковенскі]], [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскі]], [[Лідзкі павет|Лідзкі]], [[Наваградзкі павет|Наваградзкі]], [[Слонімскі павет|Слонімскі]], [[Ваўкавыскі павет]]ы<ref>[[Віктар Хурсік|Хурсік В.]] [https://web.archive.org/web/20110825194752/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/Chursik5?OpenDocument Яны адступалі да Парыжу…] // [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]. № 5, 2003 г.</ref>), сфармаванага ў 1812 годзе Вайсковай камісіяй часовага ўраду [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Сымбаль гэтай вайсковай часткі складаўся зь дзьвюх чырвоных і дзьвюх белых палосаў<ref name="VexilVKL">{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.vexillographia.ru/litva/vkl.htm| загаловак = Вялікае Княства Літоўскае| фармат = | назва праекту = [http://www.vexillographia.ru/ Vexillographia.ru] | выдавец = | дата = 3 сакавіка 2011 | мова = ru | камэнтар = }}</ref>. * Вымпэл Дняпроўска-Дзьвінскага параходзтва зьявіўся, імаверна, у 1932 годзе. Гэта было трыкутнае палотнішча з чырвоным ромбам, астатнія часткі палотнішча былі белымі. У наступныя гады назва параходзтва зьмянілася на Верхне-Дняпроўскае, а потым на «[[Беларускае рачное параходзтва]]»<ref name="VexilPAR">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.vexillographia.ru/belarus/parohod.htm | загаловак = Вымпэл Беларускага параходзтва | фармат = | назва праекту = [http://www.vexillographia.ru/ Vexillographia.ru] | выдавец = | дата = 11 верасьня 2010 | мова = ru | камэнтар = }}</ref>. == Бел-чырвона-белы ў беларускай дыяспары == <gallery class="center" widths="150" heights="150"> Файл:БЧБ графіті.jpg|Графіці у [[Львоў|Львове]] Файл:БЧБ прапор коло пам'ятника В'ячеслава Чорновола.jpg|сьцяг каля помніка Вячаславу Чарнавілу Файл:Левый берег Киева, 2019 год, 01.jpg|Графіц "Будзем разом" [[Кіеў]] </gallery><gallery class="center" widths="150" heights="150"> Файл:5 ZBS 2009.jpg|'''Згуртаваньне беларусаў сьвету «Бацькаўшчына»''' Файл:Logo of the Latvian Society of Belarusian Culture Svitanak (1988).png|Лягатып Латвійскага таварыства беларускай культуры «Сьвітанак» (1988 г.) Файл:20.8.20 2 CB Bonsai c3 and guests 01 (50249600626).jpg|сьцяг у [[Чэскія Будзеёвіцы|Чэску-Будзеёвіцы]] ў падтрымку 2020 </gallery> * == Падобная сымболіка == {| class="wikitable standard mw-collapsible mw-collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Выкарыстаньне бела-чырвона-белага спалучэньня на іншых сьцягох і эмблемах |- | Выкарыстаньне бела-чырвона-белага спалучэньня колераў на іншых сьцягох і эмблемах: <center><gallery perrow="5"> Flag of Cape Verde (10-17).svg|Сьцяг [[Каба-Вэрдэ]] Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|Сьцяг [[Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя|Ічкерыі]] Dendermonde Belgium.svg|Сьцяг Дэндэрмондэ Flag of Atlántico.svg|Сьцяг калюмбійскай акругі [[Атлянтыка (акруга)|Атлянтыка]] Bandera de Ponga.svg|[[Сьцяг сельскай акругі Понга]] ў Гішпаніі Nationaldemokratische Partei Deutschlands.jpg|Сьцяг Нацыянал-дэмакратычнай партыі Нямеччыны Estadio Monumental display.jpg|Сьцяг футбольнага клюбу «Рывэр Плэйт» Roundel of the USAF.svg|Эмблема [[ВПС ЗША|Вайскова-паветраных сілаў ЗША]] SC zu Königsberg.JPG|Сьцяг аднаго з студэнцкіх братэрстваў Кёнігсбэрскага ўнівэрсытэту POL Wyszków COA.svg|Герб места [[Вышкаў|Вышкава]] ў Польшчы </gallery></center> * Элемэнты бел-чырвона-белага сьцяга ёсьць на сьцягу [[Каба-Вэрдэ]] * Элемэнты бел-чырвона-белага сьцяга ёсьць на сьцягу [[Ічкерыя|самаабвешчанай рэспублікі Ічкерыя]] * Элемэнты бел-чырвона-белага сьцяга ёсьць на апазнавальнай эмблеме [[ВПС ЗША]] * Афіцыйным сьцяг [[Бэльгія|бэльгійскага места]] [[Дэндэрмондэ]]; шчыт мескага гербу таксама мае бела-чырвона-белую расфарбоўку * Афіцыйны сьцяг [[Калюмбія|калюмбійскай]] акругі [[Атлянтыка (акруга)|Атлянтыка]] * Сельская акруга [[Понга (акруга)|Понга]] ў [[Астурыя|Астурыі]] ([[Гішпанія]]) выкарыстае бел-чырвона-белы сьцяг з выявай рыцара зь мячом Сьцягі зь бела-чырвона-белым спалучэньнем колераў таксама выкарыстоўваюць спартовыя клюбы: * [[Аргентына|Аргентынскі]] футбольны клюб «[[Рывэр Плэйт]]» * [[Польшча|Польскі]] футбольны клюб ŁKS |} == Глядзіце таксама == * [[Пагоня]] * [[Сьцяг Беларусі]] * [[Герб Беларусі]] * [[Жыве Беларусь!]] * [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}} * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/Флагі Беларусі ўчора і сёньня}} * Бел-чырвона-белы. Сцяг. Нацыя. Ідэнтычнасць. — Warszawa: Wydawnictwo «Andrei Yanushkevich Publishing», 2024. — 308 с. — {{ISBN|9788397029262}}. * [[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] «Кроў лягла чырвонай паласой» // З гісторыяй на «Вы»: Публіцыстычныя артыкулы. — Менск: Беларусь, 1991. — С. 355—369. * {{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2}} * [[Алег Латышонак|Латышонак А.]] [https://web.archive.org/web/20201125114031/https://news.arche.by/by/page/science/historya-navuka/1530 Дзяржаўная сымболіка Беларускай Народнай Рэспублікі] // Жаўнеры БНР. — Беласток — Вільня, 2009. С. 303—306. * [[Дзяніс Лісейчыкаў|Лісейчыкаў Д.]] Чаму ў патрыярха і епіскапаў бел-чырвона-белыя стужкі на мантыях і гербах? // [[Наша гісторыя]]. № 9 (26), 2020. С. 32—35. * [[Ігар Лялькоў|Лялькоў І.]] [http://pahonia-plakat.narod.ru/bielaruskaja_simvolika.htm Пытаньне дзяржаўнай сымболікі ў Беларусі: гісторыя і сучасны стан] // [[ARCHE Пачатак]]. № 1 (21), 2002. С. 98—112. * {{Літаратура/Дзевяноста пяты (2015)}} * [[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] [https://web.archive.org/web/20201201083347/http://vln.by/node/47 Гэты сцяг пачынаўся так…] // [[Чырвоная зьмена|Чырвоная Змена]]. № 42 (13900), 20 красавіка 1995 г. * [[Зянон Пазьняк|Пазьняк З.]] Беларускі сьцяг // [[Беларускія ведамасьці (часопіс)|Беларускія ведамасьці]]. № 3 (33), 2001. С. 5—6. * Пастанова Вучонага савета Інстытута гісторыі АН Беларусі ад 12 верасня 1991 года // Народная газета. 7 лютага 1995. С. 1. * Рудак А. [https://budzma.by/news/minu-shchyna-i-suchasnasts-gistarychnay-simvoliki.html Мінуўшчына і сучаснасць гістарычнай сімволікі] // [[Культура (газэта)|Культура]]. № 34 (1473), 22—29 жніўня 2020 г. * [[Алег Трусаў|Трусаў А.]] Лунай, наш сцяг, ляці, Пагоня! // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2}} * [[Сяргей Харэўскі|Харэўскі С.]] [https://web.archive.org/web/20090602180458/http://www.nn.by/1998/06/14.htm Клаўдзі Дуж-Душэўскі. Сьцяг] // [[Наша Ніва]]. № 6, 1998. С. 15. * {{Літаратура/Геральдыка Беларусі (2010)}} * {{Літаратура/Наш сымбаль — Пагоня}} * {{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)}} * [[Аляксей Шаланда|Шаланда А.]] Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 3—10. * {{Літаратура/ЭГБ|1}} * {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)}} * [[Міхась Ткачоў|Ткачев М.]] [https://web.archive.org/web/20201123090426/https://naviny.media/rubrics/society/2009/10/12/ic_articles_116_164915 Национальные символы: народ и история] // [[Советская Белоруссия]]. № 235 (17716), 11.10.1989 г.; № 236 (17717), 12.10.1989 г. * [[Фёдар Турук|Турук Ф.]] Белорусское движение. Очерк истории национального и революционного движения белоруссов. — Москва: Государственное издательство, 1921; Мн.: Картографическая фабрика Белгеодезии, 1994. == Вонкавыя спасылкі == * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://www.radabnr.org/symbali/| загаловак = Дзяржаўныя сымбалі Беларускай Народнай Рэспублікі| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]]| дата = 19 сакавіка 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.svaboda.org/content/article/25155772.html| загаловак = 50 фактаў за бел-чырвона-белы сьцяг| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата = 10 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://nn.by/?c=ar&i=262559| загаловак = Сапраўдныя беларускія сімвалы: вось што трэба ведаць пра Пагоню і БЧБ| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Наша Ніва]]| дата = 10 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар = [[Віктар Ляхар|Ляхар В.]] |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://euroradio.fm/lyahar-pagonya-i-bel-chyrvona-bely-scyag-simvaly-yakiya-nas-abyadnouvayuc | загаловак = Ляхар: "Пагоня" і бел-чырвона-белы сцяг — сімвалы, якія нас аб’ядноўваюць | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Эўрапейскае радыё для Беларусі]] | дата = 21 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар = [[Уладзімер Ляхоўскі|Ляхоўскі Ў.]] |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://history.nn.by/?c=ar&i=218121 | загаловак = Як бел-чырвона-белы сцяг стаў нацыянальным | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Наша гісторыя]] | дата = 30 студзеня 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар = [[Дзьмітры Гурневіч|Гурневіч Д.]] |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://www.svaboda.org/a/31452317.html | загаловак = «Наш сьцяг тапталі і нішчылі, а ён жыве». Апошняе інтэрвію гісторыка Ўладзімера Ляхоўскага | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]] | дата = 9 верасьня 2021 | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://www.svaboda.org/a/31449208.html | загаловак = Біскуп Касабуцкі: Бел-чырвона-белы сьцяг — гэта сымбаль уваскрослага Хрыста, і гэта не залежыць ад ідэолягаў | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Радыё Свабода]] | дата = 9 верасьня 2021 | мова = | камэнтар = }} {{Беларусь у тэмах}} {{Беларуская Народная Рэспубліка ў тэмах}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Абраны артыкул}} [[Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі БНР]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] 2sgj4ljnub3kn2hn0jis18hbhy5e7y4 0 4193 2700114 2697192 2026-11-10T22:18:50Z SergeiSEE 38150 /* Агіяграфія */ дапаўненьне 2700114 wikitext text/x-wiki {{Сьвяты | тып (колер) = хрысьціянскі | сьвецкае імя = Іван | манаскае імя = Язафат | памёр = [[12 лістапада]], [[1623]], [[Віцебск]], [[Рэч Паспалітая]] (сучасная Беларусь) | шануецца = Каталіцкай Царквой (бізантыйскага і рымскага абрадаў); [[Украінская Грэка-Каталіцкая Царква|украінскай]], [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|беларускай]] і [[Расейская Грэка-Каталіцкая Царква|расейскай]] і інш. грэка-каталіцкімі Цэрквамі | услаўлены = | бэатыфікаваны = [[16 траўня]], [[1643]], у [[Рым]]е, [[Урбан VIII (папа рымскі)|Папам Рымскім Урбанам VIII]] | кананізаваны = [[1867]], у [[Рым]]е, [[Пій IX (папа рымскі)|Папам Рымскім Піем IX]] | у ліку = | галоўная сьвятыня = базыліка сьв. Пятра ў Рыме | дзень памяці = [[12 лістапада]] - [[Каталіцкая царква]], [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]],<br />[[16 верасьня]] - [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква]]<br />,[[25 лістапада]] - [[Украінская Грэка-Каталіцкая Царква]] | дзень памяці ў 2009 = <!-- магчымы любы нумар году, адлюстроўваецца наяўны --> | патрон = Віцебская дыяцэзія РКЦ | атрыбуты = | дэкананізаваны = | працы = | падзьвіжніцтва = }} [[Файл:Святы (на той момант благаславёны) Язафат Кунцэвіч. Гравюра з кнігі І. Сушы.jpg|міні|280пкс|Гравюра з кнігі [[Якуб Суша|Якуба Сушы]] з выявай Ясафата Кунцэвіча]] '''Язафа́т Кунцэ́віч''' ([[1580]] ці 1584 — {{ДС|12|11|1623}}) — [[Грэка-каталіцкая царква на Беларусі|грэка-каталіцкі]] царкоўны і грамадзкі дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], царкоўны пісьменьнік, [[сьвятамучанік]]. == Жыцьцяпіс == Нарадзіўся ва [[Уладзімер-Валынскі|Ўладзімеры-Валынскім]] у зьбяднелай [[Шляхта|шляхецкай]] сям’і [[Кунцэвічы гербу Лебедзь|Кунцэвічаў]], якая выехала туды зь [[Беларусь|Беларусі]]<ref name="150pa">[https://web.archive.org/web/20080523111634/http://knihi.com/pytanni/066.html 66. Хто такі Язафат Кунцэвіч?] // {{Літаратура/150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}</ref> Яго бацькам быў небагаты купец Гаўрыла, маці — Марына. У падлеткавым узросьце, неўзабаве пасьля Берасьцейскай уніі 1596 году, разам з бацькамі пераехаў у Вільню. Паводле сьведчаньня біёграфаў, Іван (Ян) Кунцэвіч зь дзяцінства вылучаўся цягай да малітвы і містычным сьветапоглядам. Да [[1599]] прыняў [[Берасьцейская унія|Унію]] і зрабіўся яе адданым прыхільнікам. На ягоны выбар Уніі і фармаваньне яго каталіцкага сьветапогляду паўплывалі знакамітыя ў свой час багасловы — грэк [[Пятро Аркудзі]], які быў прысланы з [[Рым]]у для ўмацаваньня Зьяднанай Царквы ў Рэчы Паспалітай, віленскі езуіт Валенці Фабрыцый, будучы мітрапаліт [[Язэп Руцкі]], які тады быў яшчэ сьвецкай асобай. У [[1604]] сам Кіеўскі мітрапаліт [[Іпаці Пацей]] пастрыг яго ў манахі, надаў яму новае імя — Язафат, высьвяціў на дыякана, пасьля чаго накіраваў у Віленскі [[манастыр Сьвятой Тройцы (Вільня)|манастыр Сьвятой Тройцы]]<ref>Нарис історіï Василіянського чину святого Йосафата. Відавництво оо. Василіян, Рим, 1992. С. 102.</ref>. Сапраўдны [[аскет]] у штодзённым жыцьці, Язафат Кунцэвіч у вольны ад малітваў і набажэнстваў час чытаў сьвятыя кнігі і пісаў свае, у якіх даводзіў неабходнасьць аб’яднаньня Ўсходняй і Заходняй Царквы пад зьверхніцтвам [[Папа Рымскі|Папы Рымскага]]. Яго праведнае манаскае жыцьцё, навука і палымяныя казаньні прыцягвалі ў манастыр новых маладых паслушнікаў. У другой палове [[1608]] ён быў высьвячаны на [[сьвятар]]а. (Паводле некаторых крыніцаў ужо [[23 жніўня]] [[1608]] ён быў ераманахам)<ref>Нарис історіï Василіянського чину святого Йосафата. Відавництво оо. Василіян, Рим, 1992. С. 110.</ref>. Таго ж году [[Язэп Руцкі]] запрасіў Я. Кунцэвіча ў [[Кіеў]] для дапамогі ў навяртаньні праваслаўных кіеўлянаў да Уніі. У Пячорскім манастыры адбыўся інцыдэнт, калі ў адказ на прамовы Язафата Кунцэвіча манахі сьцягнулі яго з амбону і моцна зьбілі, аднак пасьля багаслоўскага дыспуту варожасьць улеглася. Калі манаская супольнасьць Траецкага манастыра ў Вільні павялічылася да 50 манахаў, зьявілася магчымасьць засноўваць новыя манастыры Зьяднанай Царквы. Шляхціч [[Рыгор Трызна (маршалак слонімскі)|Рыгор Трызна]], маршалак слонімскі, падараваў манахам-уніятам манастыр у [[Быцень|Быцені]], які ён збудаваў для сваёй дачкі Эўфрасіньні, і тады Язэп Руцкі накіраваў туды Язафата Кунцэвіча, каб ён заснаваў там навіцыят для манахаў Зьяднанай Царквы. Тады ж Рыгор Трызна пазнаёміў ігумена [[Быцень|Быценскага]] манастыра Язафата Кунцэвіча з сваім праваслаўным суседам Іванам Мялешкам, смаленскім кашталянам. Пад уплывам ераманаха Язафата [[Іван Мялешка]] прыняў Унію і падараваў манахам [[Жыровічы]], дзе была царква з цудатворнай іконай Багародзіцы. Язафат Кунцэвіч стаў першым ігуменам Жыровіцкага манастыра. Шляхціч Іван Мялешка разам з сужонкай Ганнай з Фурсаў збудавалі ў Жыровічах манастыр і [[29 кастрычніка]] [[1613]] ўрачыста ўвялі туды Язафата Кунцэвіча зь яго манахамі<ref>Historya o początkach cudownego obrazu Nayswiętszey Panny Maryi Zyrowickiey w Litwie. Wilno, 1628.</ref>. З таго часу Жыровічы сталі слаўным водпуставым месцам, куды штогод пачалі прыходзіць пілігрымы з самых розных куткоў Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай. Пасьля сьмерці [[18 ліпеня]] [[1613]] мітрапаліта Іпація Пацея Кіеўскай мітраполіяй пачаў упраўляць [[Язэп Руцкі]], а Язафат Кунцэвіч ад гэтага часу і да [[1617]] быў архімандрытам Віленскага манастыра Сьвятой Тройцы, які тады налічваў ужо 60 манахаў. За гэты час ён многа зрабіў для разбудовы і добраўпарадкаваньня манастыра, арганізацыі манаскага жыцьця. Старэйшых манахаў архімандрыт Язафат Кунцэвіч накіраваў у Наваградак і Менск, дзе базыляне адчынілі школы, а сам застаўся толькі з маладымі манахамі. У гэты час яму даводзілася адначасова выконваць абавязкі архімандрыта, вікарыя, спаведніка, прапаведніка, эканома і нават дзяка. Як сьцьвярджаў сьведак айцец Г. Хмяльніцкі, звычайна ён сам званіў на пад’ём і ў царкве на малітву<ref>Нарис історіï Василіянського чину святого Йосафата. Відавництво оо. Василіян, Рим, 1992. С. 115.</ref>. Паводле рэкамэндацыі Руцкага ў [[1617]] прызначаны біскупам [[віцебск]]ім і адначасова каад’ютарам да [[Полацкія ўніяцкія арцыбіскупы|полацкага архібіскупа]] [[Гедэон Бральніцкі|Гедэона Бральніцкага]]. Разам зь мітрапалітам Язэпам Руцкім, які распрацаваў статуты Базылянскага закону, Язафат Кунцэвіч моцна спрычыніўся да рэарганізацыі ўсходняга манаства ў краі. Пасьля сьмерці Бральніцкага ў канцы [[1618]] Я. Кунцэвіч стаў [[Полацкія ўніяцкія арцыбіскупы|полацкім архібіскупам]]. У [[Полацак]] ён прыбыў з асаблівай місіяй ад мітрапаліта Руцкага — умацаваць Унію ў гэтым краі. Першымі крокамі архібіскупа Язафата Кунцэвіча на новай ніве сталася адраджэньне царкоўнага жыцьця: аднаўленьне храмаў (у тым ліку [[Сафійскі сабор (Полацак)|Полацкага Сафійскага сабору]]), заснаваньне парафіяльных школаў, «чыстка» кліру. Адначасова ён праявіў сябе адданым прыхільнікам еднасьці Заходняй і Ўсходняй Цэркваў. Да Базылянскага закону ён прыяднаў манахаў трох манастыроў Полацкай япархіі: Полацкага манастыра, Чарэйскага манастыра і Магілёўскага манастыра. Разам з тым актыўнасьць новага полацкага архібіскупа выклікала неадназначную рэакцыю. [[9 кастрычніка]] [[1618]] архібіскуп Язафат Кунцэвіч накіраваўся ў [[Магілёў]] са звычайнай душпастырскай мэтай ''«прыгледзець за царкоўным парадкам»''. Жыхары не дазволілі яму, як пастыру, нават уступіць у места, зачынілі гарадзкую браму, расставілі на вежах і на валу гарматы, скіраваныя на сьвіту архібіскупа, і ўзброеных людзей, частка якіх выйшла з харугвамі перагарадзіць уніяцкаму архібіскупу дарогу ў места. ''«Калі гэты ўладыка-адшчапенец'', — казалі яны, — ''дзе-небудзь пакажацца бліжэй каля места, то ў места мы яго ня пусьцім, а яго заб’ем, бо за пастыра і ўладыку свайго ня лічым і прызнаваць яго ня хочам»''. Гэты інцыдэнт стаўся прычынай судовага разьбіральніцтва, у выніку ягока завадатараў бунту як парушальнікаў спакою ў дзяржаве прысудзілі да сьмяротнай кары, а на места быў накладзены штраф<ref name="av"/>. У сакавіку [[1620]] на зваротным шляху з [[Масква|Масквы]] ў Кіеў прыбыў [[Ерусалім]]скі патрыярх Тэафан, які актыўна праводзіў пратурэцкую і прамаскоўскую палітыку. Ён незаконна<ref>{{Спасылка|аўтар=Ігар Войніч.|url=http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bha/07-2/05.htm|загаловак=Сільвестр Косаў і Язафат Кунцэвіч — повязь царкоўных ерархаў|выдавец=Беларускі гістарычны агляд|копія=http://web.archive.org/web/20110717094412/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bha/07-2/05.htm|дата копіі=17 ліпеня 2011}} Том 7. Сшытак 2 (13)</ref> высьвяціў новых праваслаўных біскупаў і паставіў іх наўзамен раней прызначаных уніяцкіх, чым абвастрыў супярэчнасьці ў асяродку хрысьціянаў Рэчы Паспалітай. У прыватнасьці, у абыход Кунцэвіча біскупам Полацку быў пастаўлены [[Мялеці Сматрыцкі]], дзеяньні якога ў Рэчы Паспалітай расцанілі як падбухторваньне да мецяжу і царкоўнаму расколу ўва ўгоду [[Турэччына|Турэччыны]]. У прыватнасьці кароль і вялікі князь Жыгімонт пісаў: {{Цытата|нехта [[Мялеці Сматрыцкі|Сматрыцкі]] і [[Іёў (Барэцкі)|Барэцкі]] змовіліся з падданымі [[Асман II|цэсара турэцкага]], непрыяцеля веры хрысьціянскай і нашага, які на панствы нашыя вайной ідзе. Зь нейкім пастырам, нібы патрыярхам ерусалімскім, на шпегі да панстваў нашых ад цэсара турэцкага дасланым, наважыліся без дазволу і ведама нашага прысьвячэньні браць — адзін на мітраполію Кіеўскую, а іншы – на архібіскупства Полацкае, ігнаруючы тых, хто прылажэнствы гэтыя духоўныя здаўна з пападаньня нашага спараднага на сябе носяць і добрае здароўе маюць.}} Аднак прапаганда М. Сматрыцкага прынесла свой плён. Архібіскупа Я. Кунцэвіча зьвінавацілі ў перасьледзе праваслаўных, на што ён змушаны быў адказаць лістом, адрасаваным [[Леў Сапега|Льву Сапегу]]: {{Цытата|Я ж ніколі нікога да Уніі гвалтам не прымушаў, такога ніколі не было. Абараняць жа мне мае царкоўныя правы, (калі на мяне наступаюць гвалтам), мяне прымушае звычайная біскупская прысяга.}} Найбольш напружаны характар барацьба супраць Уніі набыла ў [[Віцебск]]у, насельніцтва якога пасланцы Сматрыцкага падбухторылі да непаслушэнства законнаму архібіскупу. Уступіўшы ў валоданьне віцебскімі цэрквамі, Я. Кунцэвіч заняўся іхным абсталяваньнем: загадаў іх падмесьці, пачысьціць абразы, наладзіць хоры і адкідныя сядзеньні. Паводле словаў відавочцаў, праваслаўныя ў адказ на гэта сказалі, што нельга з царквы нічога выкідаць, нават пыл. На падставе гэтага яны абвясьцілі, што Я. Кунцэвіч прытрымліваецца лацінскай веры і перарабляе цэрквы на лацінскі ўзор<ref name="av">Алена Вернікоўская. [https://web.archive.org/web/20101005223534/http://epolotsk.com/page.php?id=259 Супраціўленне праваслаўных Полацкай епархіі ўвядзенню уніі і забойства Язафата Кунцэвіча] // Беларускі гістарычны агляд, Том 8 Сшытак 1—2 (14—15) Снежань 2001</ref>. Ад сакавіка [[1621]] па атрыманьні ліста М. Сматрыцкага, жыхары Віцебску поўнасьцю перасталі падпарадкоўвацца Я. Кунцэвічу. [[4 красавіка]] [[1621]], у дзень Дабравешчаньня, віцебскія праваслаўныя на чале з бурмістрам Сымонам Нешам не пусьцілі працэсію ўніяцкіх сьвятароў з Прачысьценскага сабору ў царкву Дабравешчаньня: ''«люд посполитый лаял их и соромотил и на здоровье их як того часу, так и потомных часов похвалки чинил, грозячи им забиянем и у воду утопенем»''. У Дабравешчанскай царкве [[16 жніўня]], у дзень Спаса («яблычнага»), праваслаўныя зноў ''«тумульт учинили»'', званілі ў званы, проста ў царкве зьбілі сьвятара айца Максіма Турчыновіча і Кунцэвічавага слугу Стэфана Базіліскага, а потым гналіся за самім архібіскупам. У дзень Пяцідзясятніцы вялікі натоўп праваслаўных спыніў арганізаваную Кунцэвічам урачыстую працэсію, што накіроўвалася за места да царквы Сьв. Духа, і прымусіў яе вярнуцца ў места. [[20 лютага]] [[1622]] каля сотні жыхароў Віцебску абкружылі царкву Дабравешчаньня, перашкаджаючы адпраўленьню архібіскупам набажэнства, ''«крик, волане великое учинили», «словы неучтивыми лаяли, соромотили»'' ўніяцкае духавенства, а пасьля службы напалі на архідыякана і чэлядзь архібіскупа<ref name="av"/>. Кульмінацыя канфлікту настала [[12 лістапада]] [[1623]] ([[Віцебскае паўстаньне]]), калі разьюшаны натоўп віцебскіх праваслаўных рынуўся ў дом Я. Кунцэвіча. Архібіскуп выйшаў ім насустрач са словамі: ''«Дзеці мае, чаму вы напалі на мой дом?»'' Як сьведчаць судовыя дакумэнты, забойцы двума ўдарамі бердыша расьсеклі Ўладыку галаву, а потым «доўга нявечылі яго і пасьля сьмерці». Цела Язафата скінулі з Прачысьценскай гары, а затым, прывязаўшы да ног і шыі цяжкія камяні і насыпаўшы каменьня ў валасяніцу, утапілі ў Дзьвіне<ref name="150pa"/>. Апроч таго, забойцы разрабавалі біскупскі палац, уніяцкія цэрквы і манастыры ды іншую маёмасьць у месьце<ref>[https://web.archive.org/web/20110825221650/http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=21450 Сёньня Дзень сьв. Язафата] // [[Наша Ніва]], [[12 лістапада]] [[2008]]</ref>. Да моманту прыбыцьця ў Віцебск сьледчай камісіі, большая частка ўдзельнікаў расправы зьбегла зь места. Да суду прыцягнулі толькі 19 чалавек. Многія сьведкі паказвалі на тое, што праваслаўныя ладзілі замахі на жыцьцё Кунцэвіча і забілі яго толькі празь нянавісьць і «распалены запал» супраць каталіцкай веры, уніі грэцкай царквы з рымскім касьцёлам і падпарадкаваньня апостальскай сталіцы і Рымскаму Папу. Каралеўскія камісары, што праводзілі расьсьледаваньне забойства Кунцэвіча, прызналі праўдзівымі паказаньні сьведкаў пра тое, што Язафат Кунцэвіч быў забіты бязьвінна, і што забойцы ня мелі аніякіх падставаў для такога жорсткага злачынства<ref name="av"/>. Пасьля трагічнай гібелі цела Язафата было перавезена ў [[Полацак]] і зьмешчана ў труне ў алтары замкавай царквы. Урачыстая пахавальная цырымонія адбылася 27—28 студзеня. Адразу пасьля сьмерці Язафата зьявіліся два агіяграфічныя творы, прысьвечаныя мучаніку: апісаньне жыцьця й сьмерці Язафата, складзенае мітрапалітам [[Язэп Руцкі|Язэпам Руцкім]] і адпраўленае ў [[Рым]] у пачатку красавіка 1624 году<ref>{{Артыкул| аўтар = о. Йосафат Скрутень. | загаловак = «Перший життєпис св. Йосафата». | арыгінал = | спасылка = https://resource.history.org.ua/item/11088| мова = {{Ref-uk}}{{Ref-la}}{{Ref-pl}}| адказны = | аўтар выданьня = {{Артыкул у іншым разьдзеле|Язафат Скруцень|о. Йосафат Скрутень|uk|Скрутень Іван Йосафат}}| выданьне = Записки Чина св. Василія Великого | тып =неперіодичне наукове видання | месца =[[Жоўква|Жовква]]| выдавецтва = Печатня ОO Василіян | год = 1924| выпуск = | том = 1| нумар = | старонкі = 314—363 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. Знакавым творам стала пахавальнае слова па Кунцэвічу, прамоўленае 28 студзеня архіяпіскапам смаленскім [[Лявон Крэўза-Жавускі|Лявонам Крэўза-Жавускім]] у Полацку й ​​апублікаванае ў 17 студзеня 1625 годзе. Цела архібіскупа Язафата Кунцэвіча пасьля ўрачыстага адпяваньня пахавалі ў ягонай катэдры сьв. Сафіі ў Полацку, але пазьней яго мошчы неаднаразова даводзілася таемна перавозіць па ўсёй Беларусі і за яе межамі, каб захаваць ад зьнішчэньня расейскімі войскамі. == Кананізацыя == [[Файл:Cursus vitae et certamen martyrii B. Josaphat Kuncevicii, Rzym 1655.jpg|міні|зьлева|200пкс|[[Якуб Суша]]. Жыцьцё і пакутніцкая сьмерць благаслаўлёнага Язафата Кунцэвіча, Рым, 1665 г.]] Працэс захадаў да бэатыфікацыі сьв. Язафата пачаўся ў наступны год па яго сьмерці. Працэс працягнуўся пры ўдзеле створаных па вызначэньні [[Урбан VIІI|Урбана VIІI]] (двойчы, у [[1625]] і [[1635]] гг.) камісіяў для дасьледаваньня жыцьця, дзейнасьці, сьмерці Язафата Кунцэвіча і цудаў, зьвязаных зь ягоным апякунствам. Па завяршэньні расьсьледаваньня, у траўні [[1643]] году Полацкі архібіскуп Язафат Кунцэвіч быў залічаны Папам [[Урбан VIII|Урбанам VIII]] да сьпісу сьвятых у [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Украіна|Ўкраіне]], а ў чэрвені [[1867]] году Папа [[Пій IX]] абвясьціў яго сьвятым для ўсёй Каталіцкай Царквы. Мошчы беларускага сьвятамучаніка Язафата Кунцэвіча захоўваюцца ў саборы сьв. Пятра ў Рыме, каля алтара сьв. Васіля Вялікага пры паўночна-ўсходнім слупе храма<ref>{{Артыкул|аўтар=Аляксей Хадыка.|спасылка=http://media.catholic.by/nv/n36/art6.htm|загаловак=Святы Язафат Кунцэвіч: Складанне культу і іканаграфіі ў Беларусі|выданьне=[[Наша Вера]]|нумар=2 (36)|год=2006}}</ref>. Папа Рымскі [[Ян Павал II]] назваў сьвятамучаніка Язафата Кунцэвіча «Апосталам еднасьці». == Творчасьць == Язафат Кунцэвіч — аўтар палемічных і багаслоўскіх твораў «А фальшаваньню пісьм славенскіх…», «Правілы для ўніяцкіх прасьвітараў», «Катэхізму», 6 артыкулаў у кнізе Л. Крэўзы «Абарона еднасьці…» ([[1617]]) і іншых. У сваім укладаньні «Пра хрышчэньне сьв. Уладзіміра» Кунцэвіч даводзіў, што руская Царква першапачаткова была каталіцкай. == [[Агіяграфія]] == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = [[Мікола Кміціч|Iosaphat Isakowicz]]. |частка = |загаловак = Iosaphatidos, sive De nece Iosaphat Kuncewicz archiepiscopi Polocenfsis], ritus Graeci, pro unione et S. Sede Apostolica Romana Vitebsci a schismaticis caesi, libri tres, illustrissimo ac reverendissimo d[omi]no, d. Antonio Sanctacrucio, Dei et Apostolicae Sedis gratia archiepiscopo Seleuciae…|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Вільня]] |выдавецтва = Ordinis D. Basilii Magni |год = M.DC.XXVIII (1628)|том = |старонкі = |старонак = 73 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = [[Якуб Суша|Iacobi Svsza]]. |частка = |загаловак = Cursus vitae et certamen martyrii B. Josaphat Kuncevicii Archiepiscopi Polocensis? ep. Vitebscensis et Mstiscaviensis ordinis D. Basili magni |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Рым|Romae]] |выдавецтва = |год = 1665|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = [[Мікола Кміціч|Iosaphat Isakowicz]]. |частка = |загаловак = Iosaphatidos sive de nece B. Iosaphat Kuncewicz Archiepiscopi Polocensis Ritus Græci, pro Unione & Sancta Sede Apostolica Romana, Vitebsci a Schismaticis cæsi, Libri Tres Olim Anno M. DC. XX. VIII. a Fre. Iosaphat Isakowicz Ordinis Divi Basilii Magni Elucubrati & Typo Mandati, Nunc repetito prælo, Ilustrissimo Excellentiffirao & Reverendiffimo Dno Dno Iosepho Comiti in Bychow, Zaslaw & Dąbrowna Sapieha DEI & Apoftolicae Sedis Gratiá Episcopo Diocæsariensi, Coadjutori cum Successione Episcopatus Vilnensis, Referendario M. M. D. Litt. a Provincia Lithvana Ord. Divi Basilii Magni Cum facúltate Superiorum Dedicati|арыгінал = |спасылка = https://polona.pl/preview/0bd563bb-1877-485b-92af-dc14b7613070 |адказны = |выданьне = |месца = [[Пачаеў|Poczajov]] |выдавецтва = Typís S. R. M. Conventus Poczajovienfis O. S. Bafilii M. |год = M. DCĆ. XL. VIII (1748)|том = |старонкі = |старонак = 80 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Menologium Bazyliańskie, to iest żywoty śwętych pańskich oboiey płci z zakony Ś. Bazylego W. : na miesiące rozłozone i na dwie części podzielone / zebrane i napisane przez s. p. J. X. Ignacego Kulczyńskiego Z. Ś. Bazylego W. opata grodzieńskiego. |арыгінал = |спасылка = https://elib.nlb.by:8070/viewer/html/?markID=BY-NLB-br0000140589&metsID=198041|адказны = |выданьне = |месца = W [[Вільня|Wilnie]] |выдавецтва = w Drukarni J. K. XX. Bazylianów |год = 1771|том = Cz. 1: Która zamyka w sobie miesiąc styczeń, luty, marzec, kwiecień, may, i czerwiec. Cz. 2: Drugie sześc miesięcy, to iest: lipiec, sierpień, wrzesień, pazdziernik, listopad i grudzień|старонкі = 183—229 |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = [[Якуб Суша|Iacobi Svsza]]. |частка = |загаловак = Cursus vitae et certamen martyrii B. Josaphat Kuncevicii Archiepiscopi Polocensis? ep. Vitebscensis et Mstiscaviensis ordinis D. Basili magni |арыгінал = |спасылка = https://archive.org/details/cursusvitetcert00martgoog/page/n10/mode/2up |адказны = |выданьне = editio nova, emendatior et auctior curante Joanne Martinov |месца = [[Парыж|Parisiis]] |выдавецтва = Victor Palmé |год = 1865|том = |старонкі = |старонак = 229+2 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Жизнеописание Иосафата Кунцевича, архиепископа Полоцкого, сочиненное на основании автентичных актов Полоцкой духовной Консистории и биографичного сочинения униатского монаха О. Кульчинского|арыгінал = |спасылка = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%96%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D1%83%D0%BD%D1%86%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0,_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_1868.djvu|адказны = |выданьне = |месца = [[Львоў|Львов]] |выдавецтва = из печатни Института Ставропигийского |год = 1868 |том = |старонкі = |старонак = 24 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} === Пераклады на беларускую мову === * {{Артыкул| аўтар = [[Мікола Кміціч|Язафат Ісакавіч]]. Пераклад [[Жанна Некрашэвіч-Кароткая|Жанны Некрашэвіч Кароткай]].| загаловак = Язафатыда, або пра забойства Язафата Кунцэвіча. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]] | тып = часопіс | год = 2026 | том = | нумар = 9| старонкі = 27—39 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Літаратура/БелЭн|9|23|Кунцэвіч Іасафат|С. В. Казуля}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2|166, 167|Кунцэвіч Іасафат|Сяргей Казуля.}} * {{Літаратура/ЭГБ|4|305|Кунцэвіч Іасафат|Сяргей Казуля.}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Кунцэвіч Іасафат | арыгінал = | спасылка = https://knihi-online.com/assets/files/25/10/kultura-bielarusi-u-6-i-t-t-4.pdf| мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Культура Беларусі| тып =энцыклапедыя. У 6 т.| месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] | год = 2013| выпуск = | том = 4. З — Л| нумар = | старонкі = 633| isbn = 978-985-11-0746-5 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-2}} * Кунцэвіч Іасафат. // {{Літаратура/Рэлігія і царква на Беларусі|к}} С. 171, 172. * Кунцэвіч Іасафа т// {{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|3}} — С. 164. * Г. А. Маслыка. Кунцэвіч Іасафат. // {{Літаратура/Мысьліцелі і асьветнікі Беларусі (1995)}} — С. 242—244. {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * {{Спасылка|url=http://asoby.belinter.net/cont.php?x=iku|загаловак=Язафат Кунцэвіч|копія=http://web.archive.org/web/20110811223421/http://asoby.belinter.net/cont.php?x=iku|дата копіі=11 жніўня 2011}} на [https://web.archive.org/web/20050324023629/http://asoby.belinter.net/ Гісторыя Беларусі. Асобы.] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_rhist/0015/Пануцэвіч_Вацлаў._Сьвяты_Язафат,_архіяпіскап_полацкі.html Пануцэвіч В. Сьвяты Язафат, архіяпіскап полацкі. Полацак, 2000] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Кунцэвіч, Язафат}} [[Катэгорыя:Сьвятыя]] [[Катэгорыя:Беларускія ўніяцкія дзеячы]] [[Катэгорыя:Базыляны]] [[Катэгорыя:Полацкія ўніяцкія арцыбіскупы]] [[Катэгорыя:Асобы Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Кунцэвічы гербу Лебедзь|Язафат]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Віцебску]] [[Катэгорыя:Грэка-каталіцкія сьвятыя зь Беларусі]] [[Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя зь Беларусі]] [[Катэгорыя:Перасьледы каталіцтва ў Беларусі]] 8jrvk4sp0cs4a72vlj75dhhodqfxgtn 0 18583 2700160 2174895 2026-11-11T08:37:51Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Джоэль Дуглас]] у [[Джоэл Дуглас]]: Памылка ў назове 2174895 wikitext text/x-wiki {{Кінэматаграфіст}} '''Джо́эль Ду́глас''' ({{мова-en|Joel Douglas}}; {{н}} 23 студзеня 1947) — амэрыканскі кінапрадусар беларускага паходжаньня, сын [[Керк Дуглас|Керка Дугласа]] й [[Дайна Дыл|Дайны Дыл]]. == Фільмаграфія == * ''Раман з камнем'' (1984) * ''Сьвятло паходні'' (1985) * ''Жамчужына Нілу'' (1985) * ''Гара адвагі'' (1990) * ''Усялякае ў сям'і'' (2003) == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Накід}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Дуглас, Джоэль}} [[Катэгорыя:Дугласы|Джоэль]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 23 студзеня]] 1ti28l2orm1qcnsky4wy18xs04jvl0n 2700162 2700160 2026-11-11T08:40:38Z Dymitr 10914 артаграфія 2700162 wikitext text/x-wiki {{Кінэматаграфіст}} '''Джо́эл Ду́глас''' ({{мова-en|Joel Douglas}}; {{Н}} 23 студзеня 1947 году) — амэрыканскі кінапрадусар беларускага паходжаньня, сын [[Кэрк Дуглас|Кэрка Дугласа]] й [[Дайна Дыл|Дайны Дыл]]. == Фільмаграфія == * ''[[Раман з каменем]]'' (1984) * ''Сьвятло паходні'' (1985) * ''Жамчужына Нілу'' (1985) * ''Гара адвагі'' (1990) * ''Усялякае ў сям’і'' (2003) == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Накід}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Дуглас, Джоэл}} [[Катэгорыя:Дугласы|Джоэл]] [[Катэгорыя:Прадусары ЗША]] cltkggnrype3apwvwrndfsqz4w7zzgj 0 22094 2700079 2698229 2026-11-10T19:07:56Z ~2026-50893-27 100210 /* Грамадзкая і літаратурна-перакладніцкая дзейнасьць */ 2700079 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Баршчэўскі}} {{Палітык |лацінка = Lavon Barščeŭski |імя = Лявон Баршчэўскі |выява = 2008.06.16. Lawon Barszczeuski Fot M Kubik.JPG |памер_выявы = |подпіс = |пасада = 2-і Старшыня [[Партыя БНФ|Партыі БНФ]] |пачатак_тэрміну = сьнежань 2007 |канец_тэрміну = верасень 2009 |папярэднік = [[Вінцук Вячорка]] |наступнік = [[Аляксей Янукевіч]] |месца_нараджэньня = [[Полацак]], БССР |выбарчая_акруга = |сужэнец = |прафэсія = філёляг |партыя = [[Партыя БНФ]] (1999—2011) }} '''Ляво́н Баршчэ́ўскі''' ({{н}} 4 сакавіка 1958 году) — беларускі філёляг, перакладнік, рэдактар, грамадзкі дзяяч і палітык, былы<ref name="yanuk">[https://web.archive.org/web/20090916001316/http://www.euroradio.fm/by/963/reports/37895/ Старшынём Партыі БНФ абраны Аляксей Янукевіч (онлайн+фотарэпартаж)] ''[[Эўрапейскае радыё для Беларусі]]''</ref> старшыня [[Партыя БНФ|Партыі БНФ]] і ГА [[Беларускі Народны Фронт Адраджэньне|БНФ Адраджэньне]]. == Грамадзкая і літаратурна-перакладніцкая дзейнасьць == Лявон Баршчэўскі нарадзіўся ў [[Полацак|Полацку]]. У 1975 годзе паступіў у Менскі пэдагагічны інстытут замежных моваў на спэцыяльнасьць [[нямецкая мова|нямецкая]] і [[ангельская мова|ангельская мовы]]. Працаваў выкладнікам нямецкай і ангельскай моваў у роднай школе № 10 Полацку, потым у Наваполацкім політэхнічным інстытуце (цяпер — [[Полацкі дзяржаўны ўнівэрсытэт]]). У 1987 годзе скончыў асьпірантуру пры Менскім пэдынстытуце замежных моваў, атрымаў ступень кандыдата [[Філялёгія|філялягічных]] навук. У 1985 годзе Лявон Баршчэўскі разам зь [[Сяргей Шупа|Сяргеем Шупам]] стварыў у Менску [[Бабілён (клюб)|клюб маладых перакладнікаў «Бабілён»]]. Перакладнік на беларускую мову клясычных эпічных твораў «[[Эпас пра Гільгамэша]]», «[[Іліяда]]» і «[[Адысэя]]» [[Гамэр]]а, «Паходжаньне багоў (Тэагонія)» і «[[Працы і дні]]» [[Гесіёд]]а, «[[Энэіда]]» [[Вэргілі|Вэргілія]], ананімнага старагішпанскага эпасу «[[Сьпеў пра Майго Сіда»]] (разам зь [[Якуб Лапатка|Я. Лапаткам]]), ананімнага эпасу народа майя-кічэ «[[Попаль-Вух]]»; перакладнік і ўкладальнік зборнікаў лірыкі [[Бэртальд Брэхт|Бэртальда Брэхта]], [[Нікаляўс Ленаў|Нікаляўса Ленаў]], [[Сапфо]], [[Франчэска Пэтрарка|Ф. Петраркі]], [[Фрыдрых Гёльдэрлін|Ф. Гёльдэрліна]], [[Яраслаў Вырхліцкі|Я. Вырхліцкага]], [[Канстанцінас Кавафіс|К. Кавафіса]], [[Анакрэон]]а, [[Ду Фу]], [[Гунар Экелёф|Г. Экелёфа]], [[Эрлінг Кітэльсэн|Э. Кітэльсэна]], [[Архілёх]]а, [[Бабур]]а, [[Стэйн Стэйнар|С. Стэйнара]], [[Назым Хікмэт|Назыма Хікмэта]], [[аль-Бухтуры]], [[Марына Цьвятаева|М. Цьвятаевай]],[[Нэлі Закс]], [[Рой Кэмпбэл|Р. Кэмпбэла]], [[Сальваторэ Квазімада]], [[Мацей Казімір Сарбеўскі|М. К. Сарбеўскага]], [[Генры Лоўсан|Г. Лоўсана]], [[Ян Сэкунд|Я. Сэкунда]], [[Генрыкас Радаўскас|Г. Радаўскаса]], [[Фрыдрых фон Лёгаў|Ф. фон Лёгаў]], [[Мідзьені]]; анталёгіі паэзіі нямецкага барока «Калі сьвет ашалеў...»; зборнікаў выбранай прозы [[Гайнрых Бёль|Г. Бёля]] (дзе зьмешчаны м. інш. яго пераклад рамана «Більярд а палове дзясятай»), [[Франц Кафка|Ф. Кафкі]] (улучна зь яго раманамі «Працэс», «Замак», «Зьніклы», выбранымі апавяданьнямі). Пераклаў трагедыі [[Эсхіл]]а «Прыкуты Прамэтэй», «Пэрсы», [[Сафокл]]а «Эдып-цар», [[Эўрыпід]]а «Мэдэя», камэдыі [[Арыстафан]]а «Жабы», «Люсістрата», [[Мэнандр]]а «Адлюднік», драму [[Фрыдрых Шылер|Фрыдрыха Шылера]] «Дон-Карлас»; раманы [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|Ёгана Вольфганга фон Гётэ]] «Пакуты маладога Вэртэра», [[Кнут Гамсун|Кнута Гамсуна]] «Голад»; аповесьці [[Г. Мастоўская-Радзівіл|Г. Мастоўскай-Радзівіл]] «Здань у Малым Замку», [[Астрыд Ліндгрэн]] «Усе нашы дзеці з Булербю», [[Яраслаў Івашкевіч|Яраслава Івашкевіча]] «Панны зь Вілька», паэмы [[Эдгар Алан По|Эдгара Алана По]] («Тамерлан»), [[Хаім Нахман Бялік|Хаіма Нахмана Бяліка]] («У горадзе разьні»), [[Канстанты Ільдэфанс Галчынскі|К. І. Галчынскага]] («Баль у Саламона»), [[Чэслаў Мілаш|Ч. Мілаша]] («Маральны трактат», «Паэтычны трактат»); філязофскія працы [[Плятон]]а «Філеб», [[Арыстотэль|Арыстотэля]] «Арганон 1,2» і «Паэтыка», [[Імануіл Кант|Імануэля Канта]] «Пралегомэны да любой будучай мэтафізыкі», [[Георг Вільгельм Фрыдрых Гэгель|Г. В. Ф. Гегеля]] «Вучэньне аб паняцьці і Філязофская энцыкляпэдыя», [[Фрыдрых Вільгельм Ёзэф фон Шэлінг|Ф. В. Ё. Шэлінга]] «Філязофскія дасьледаваньні пра сутнасьць чалавечай свабоды», [[Эдмунд Гусэрль|Э. Гусэрля]] «Філязофія як дакладная навука» , дзьве працы па навукавучэньні [[Ёган Готліб Фіхтэ|Ё. Г. Фіхтэ]], «Ессе Homo» [[Фрыдрых Ніцшэ|Ф. Ніцшэ]], «Штудыі пра любоў і каханьне» [[Хасэ Артэга-і-Гасэт|Хасэ Артэгі-і-Гасэта]], «Лёгіка-філязофскі трактат» [[Людвіг Вітгенштайн|Л. Вітгенштайна]], «Пра пераклады». [[Раман Інгардэн|Р. Інгардэна]]; п’есы [[Славамір Мрожак|С. Мрожака]] («Танга»), [[Юльюш Славацкі|Ю. Славацкага]] («Балядына»), [[Станіслаў Высьпянскі|Станіслава Высьпянскага]] («Вясельле» і «Варшавянка»), [[Сэм’юэл Бэкет|Сэм’юэла Бэкета]] («Ня-я»), [[Фрыдрых Дурэнмат|Фрыдрыха Дурэнмата]] («Партрэт плянэты»), [[Вацлаў Гавэл|Вацлава Гаўла]] («Сьвята ў садзе»), [[Ўільям Шэксьпір|Ў. Шэксьпіра]] («Макбэт»); кнігі нямецкіх гісторыкаў [[Р. Лінднэр]]а («Гісторыкі і ўлада») і [[Б. К’яры]] («Штодзённасьць за лініяй фронту»); паасобныя паэтычныя творы і прозу [[Гіём Апалінэр|Г. Апалінэра]], апавяданьні [[Кнут Гамсун|К. Гамсуна]], [[Ю. Боргэн]]а, [[Бруна Шульц|Б. Шульца]], эсэй [[А. Міхнік]]а, вершы, урыўкі з паэмаў [[Анакрэонт]]а, [[Катул]]а, [[Вэргіліюс]]а, [[Авідыюс]]а, [[Бэртран дэ Борн|Б. дэ Борна]], [[Пэйрэ Відаль|П. Відаля]], [[Дантэ Аліг’еры]], [[П’ер дэ Рансар|П. дэ Рансара]], [[Камоэнс|Л. ды Камойнша]], [[Ян Каханоўскі з Чарналесься|Я. Каханоўскага]], [[Нікаля Буалё]], [[Джон Мілтан|Дж. Мілтана]], [[Юзаф Бака|Ю. Бакі]], Гётэ, [[Адам Станіслаў Нарушэвіч|Адама Нарушэвіча]], [[Францішак Дыянізі Князьнін|Ф. Князьніна]], [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Ю. У. Нямцэвіча]], [[Гайнрых Гайнэ|Г. Гайнэ]], [[Джакама Леапардзі|Дж. Леапардзі]], [[Джон Кітс|Дж. Кітса]], [[Міхай Эмінэску|М. Эмінэску]], [[Вэрнэр Хайдэнстам|В. фон Хайдэнстама]], [[С. Обстфэльдэр]]а, [[Хаім Нахман Бялік|Х. Н. Бялік]]а, [[Хуан Рамон Хімэнэс|Х. Р. Хімэнэс]]а, [[Г. Ахтэрбэрг]]а, [[Я. Э. Волд]]а, [[Ю. Чаховіч]]а, [[Фэрнанду Пэсоа]], [[Нэлі Закс]], [[Ян Бжэхва|Я. Бжэхвы]], [[Гюнтэр Грас|Г. Граса]], [[Тумас Транстрэмэр|Т. Транстрэмэра]], [[Булат Акуджава|Б. Акуджавы]], [[Томас Вянцлава|Т. Вянцлавы]] і інш.; лібрэта опэры «Чужое каханьне наступстваў ня бачыць» [[Францішка Ўршуля Радзівіл|Ф. У. Радзівіл]]. Баршчэўскі — аўтар кніг папулярных нарысаў «Літаратура ад старажытнасьці да пачатку эпохі рамантызму» (2003) і «Беларуская літаратура і сьвет» (2006; разам зь [[Пятро Васючэнка|П. Васючэнкам]] і [[Міхась Тычына|М. Тычынам]]). Аўтар больш за 30 артыкулаў і навуковы кансультант 18-томнай «[[Беларуская энцыкляпэдыя|Беларускай энцыкляпэдыі]]» (1996—2004), а таксама шматлікіх артыкулаў па мэтодыцы выкладаньня літаратуры ў сярэдняй школе і ва ўстановах новага тыпу. Вядомы таксама як публіцыст: яго шматлікія артыкулы, інтэрвію публікаваліся ў незалежнай пэрыёдыцы ў Беларусі й па-за яе межамі. Суаўтар публікацыі «Справаздача аб стане незалежнай культуры ў Беларусі», прэзэнтаванай на сустрэчы кіраўнікоў ведамстваў культуры краінаў Эўразьвязу ў Любліне (2011). У 2014 годзе ў кракаўскім архіве (адзьдзел рукапісаў Бібліятэкі князёў Чартарыскіх) знайшоў рукапісы невядомых твораў беларускамоўнай літаратуры першай трэці ХІХ стагодзьдзя «Wiersz Ruski o Religii i Obyczayności» і «Jasno czerwony raczek po obłoku skacze…»<ref>Баршчэўскі Л., Янушкевіч Я. Два новыя тэксты беларускай літаратуры ХІХ ст.: Жанравая прыналежнасьць, моўныя асаблівасьці, праблема атрыбуцыі // Acta Albaruthenica-16. Warszawa 2016, s. 311—322.</ref> Баршчэўскі быў рэдактарам сэрыі «Biblioteka białoruska», якая пачала выходзіць у 2006 годзе ва [[Уроцлаў|Ўроцлаве]] ў выдавецтве Калегіюму Ўсходняй Эўропы. Рэдактар сэрыі «ЭўраГраматыкі» (з 2008). Ён уклаў 27-моўны «Эўраслоўнік» (2008), «Літоўска-беларускі, беларуска-літоўскі слоўнік» (2021), «Кароткі падручны беларуска-ангельскі слоўнік» (2023), ёсьць адным з укладальнікаў і рэдактараў «Нямецка-беларускага слоўніка» (2006) і «Беларуска-нямецкага слоўніка» (2010). Аўтар «Кароткай граматыкі польскай мовы» (2008), «Беларуска-польскага размоўніка-даведніка» (2011); адзін з аўтараў «Кароткай граматыкі латыскай мовы» (2008), «Кароткай граматыкі нідэрляндзкай мовы» (2009), «Кароткай граматыкі нямецкай мовы» (2012). Укладальнік хрэстаматыяў для сярэдняй школы «Літаратура народаў сьвету» (т. 1 і 2, 1995) і «Літаратура народаў сьвету: ХХ стагодзьдзе» (1999; разам зь Е.Лявонавай). Рэдактар кніжных сэрый «ЭўраГраматыкі» (2008 - 2020), «Паэты плянэты» (з 2016), «Biblioteka białoruska» (Уроцлаў, Польшча, 2007 - 2008), сябар рэдкалегіі папулярнай сэрыі «Мая беларуская кніга» (2015 - 2023). Лявон Баршчэўскі працаваў намесьнікам дырэктара [[Беларускі гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа|Беларускага гуманітарнага ліцэю імя Якуба Коласа]], які быў афіцыйна зачынены ўладамі ў 2003 годзе. Уганараваны Дыплёмам Таварыства беларускай школы «Беларускі настаўнік 2009 году» і [[мэдаль|мэдалём да 100-годзьдзя Беларускай Народнай Рэспублікі]] (2019). Ляўрэат [[прэмія імя Францішка Багушэвіча|прэміі імя Францішка Багушэвіча]] Беларускага ПЭН-Цэнтру (1997), [[прэмія імя Карласа Шэрмана|прэміі імя Карласа Шэрмана]] за пераклад «Іліяды» Гамэра (2025). == Палітычная дзейнасьць == У 1990—1995 гадах Баршчэўскі быў дэпутатам [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага Савету]] XII скліканьня, уваходзіў у склад парлямэнцкай апазыцыі БНФ. Быў сябрам камісіі ў пытаньнях адукацыі, культуры і захаваньня гістарычнай спадчыны, а таксама сябрам камісіі ў міжнародных справах і замежнаэканамічнай дзейнасьці. Быў суаўтарам канцэпцыяў прынятых у 1990—1992 гадах законаў «Аб грамадзянстве», «Аб адукацыі», «Аб рэфэрэндуме» і інш. У красавіку 1992 году на 9-й сэсіі ад імя Апазыцыі БНФ прадстаўляў распрацаваны адмыслоўцамі праект закону «Аб барацьбе з карупцыяй і арганізаванай злачыннасьцю», які ня быў прыняты бальшынёй Савету. З 1995 году — намесьнік старшыні Беларускага народнага фронту «Адраджэньне», у 1996—1999 гг. — выконваў абавязкі старшыні партыі пасьля эміграцыі [[Зянон Пазьняк|Зянона Пазьняка]]. Пасьля расколу партыі ў 1999—2001 гг. быў дарадцам старшыні Партыі БНФ [[Вінцук Вячорка|Вінцука Вячоркі]]. На 10 зьезьдзе [[Беларускі Народны Фронт Адраджэньне|Партыі БНФ]] у сьнежні 2007 году Лявон Баршчэўскі абраны старшынём партыі. У верасьні 2009 году зыйшоў з пасады старшыні, на якой яго, па выніках зьезду партыі, замяніў [[Аляксей Янукевіч]]<ref name="yanuk" />. У 2011 годзе разам з групай паплечнікаў выйшаў з Партыі БНФ. == Выбраная бібліяграфія == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * «На шалях праўды: Выбраная лірыка». [[Бэртальд Брэхт|Б. Брэхт]]. Укладаньне, прадмова, пераклад, 1988. {{ISBN|5-340-00175-х}} * «Танга». Пераклад п’есы [[Славамір Мрожак|С. Мрожака]]; паст. у 1989, апубл. у 2008 * «Зірні ў паток». [[Нікаляўс Ленаў|Н. Ленаў]]. Укладаньне, прадмова, пераклад, 1992. {{ISBN|5-340-01128-0}} * «Хрэстаматыя па літаратуры народаў сьвету. 8 кл.». Укладаньне, 1992. {{ISBN|5-86952-004-5}} * «Прыкуты Прамэтэй». [[Эсхіл]]. Пераклад, 1993. {{ISBN|5-86952-013-4}} * «Більярд а палове дзясятай: Раман, апавяданьні». [[Гайнрых Бёль]]. Укладаньне, прадмова, пераклад, 1993. {{ISBN|5-340-0094-9}} * Proverbia et dicta: Шасьцімоўны слоўнік прымавак, прыказак і крылатых слоў / Пад рэд. Н. А. Ганчаровай. Прадмова, 1993. * «Дон Карлас». [[Фрыдрых Шылер|Ф. Шылер]]. Пераклад, 1993. {{ISBN|5-340-00954-8}} * «Пры зачыненых дзьвярах: Драматычныя творы». Укладаньне, пераклад твораў Сэм’юэла Бэкета, Фрыдрыха Дурэнмата, Вацлава Гаўла, 1995. {{ISBN|5-340-01222-0}} * «Хрэстаматыя па літаратуры народаў сьвету. 9 кл., частка І». Укладаньне, 1995. {{ISBN|985-6012-12-0}} (ч. І) * «Літаратура народаў сьвету. 10 кл., часткі І і ІІ». Укладаньне, 1995. {{ISBN|985-6012-15-5}} (ч. І), {{ISBN|985-6012-16-3}} (ч. ІІ), * «Прысуд: Апавяданьні і мініятуры». [[Франц Кафка|Ф. Кафка]]. Укладаньне, пераклад, 1996. {{ISBN|5-340-01368-5}} * «Літаратура народаў сьвету: ХХ стагодзьдзе. 11 кл.». Укладаньне (зь [[Ева Лявонава|Е. Лявонавай]]), 1999. {{ISBN|985-6521-03-3}} * «Пакуты маладога Вэртэра». [[Ёган Вольфганг Гётэ|Ё. В. Гётэ]]. Пераклад, 1999. {{ISBN|985-6318-55-6}} * «Жабы». [[Арыстафан]]. Пераклад, 1999 (апубл. часткова) * «Усе нашы дзеці з Булербю». [[Астрыд Ліндгрэн|А. Ліндгрэн]]. Пераклад, 2000. {{ISBN|9955-437-04-9}} * «Літаратура ад старажытнасьці да пачатку эпохі рамантызму: Папулярныя нарысы», 2003. {{ISBN|985-419-153-2}} * «Гісторыкі і ўлада». [[Райнэр Лінднэр|Р. Лінднэр]]. Пераклад, 2003. {{ISBN|5-94716-035-8}} * «Норвежско-русский, русско-норвежский словарь». (Зь Ю. Жалезкам і А. Нурданг), 2004. {{ISBN|5-8475-0218-4}} * «Штодзённасьць за лініяй фронту». [[Бэрнгард К’яры|Б. К’яры]]. Пераклад, 2005. {{ISBN|978-5272-20-6}} * «Беларуская літаратура і сьвет: Папулярныя нарысы». (З [[Пятро Васючэнка|П. Васючэнкам]] і [[Міхась Тычына|М. Тычынам]]), 2006. {{ISBN|978-985-448-065-8}} * «Пралегомэны да любой будучай мэтафізыкі». [[Імануіл Кант|І. Кант]]. Пераклад, 2006. {{ISBN|978-985-6783-13-5}} * «Беларуская літаратура і сьвет: Выбраныя тэксты». Укладаньне, пераклад (часткова), 2006. {{ISBN|978-985-448-066-6}} * «Качка-дзівачка: Анталёгія польскай паэзіі ХІХ-ХХ ст. для дзяцей». Укладаньне (з [[Уладзімер Сіўчыкаў|Ул. Сіўчыкавым]]), пераклад (часткова), 2006. {{ISBN|978-985-448-068-2}} * «Nie chyliłem czoła przed mocą: Antologia poezji białoruskiej ХV-ХХ w.». Укладаньне (з [[Адам Паморскі|А. Паморскім]]), прадмова, 2007. {{ISBN|978-83-89185-65-5}} * «[[Słownik białorusko-łacińsko-europejski]]», 2007. {{ISBN|978-83-89185-87-7}} * «Эўраслоўнік: 28 моў, каля 100 тыс. адзінак перакладу», 2008. {{ISBN|978-985-448-080-0}} * «Кароткая граматыка латыскай мовы». (З [[Андрэй Гуцаў|А. Гуцавым]]), 2008. {{ISBN|978-985-448-103-6}} * «Кароткая граматыка польскай мовы», 2008. {{ISBN|978-985-448-087-9}} * «Маральны трактат». [[Чэслаў Мілаш|Ч. Мілаш]]. Пераклад, 2008 * «Эдып-цар». [[Сафокл]]. Пераклад, 2009. * «Кароткая граматыка нідэрляндзкай мовы». (Зь Ю. Жалезкам), 2009. {{ISBN|978-985-448-103-6}} * «Беларуска-нямецкі слоўнік». Укладаньне, рэдагаваньне (з [[Мікалай Кур’янка|М. Кур’янкам]] і [[Томас Вайлер|Т. Вайлерам]]), 2010. {{ISBN|978-985-6783-98-5}} * «Тамэрлян». [[Эдгар Алан По|Э. А. По]]. Пераклад, 2011 * «Паэтычны трактат». [[Чэслаў Мілаш|Ч. Мілаш]]. Пераклад, 2011 * «Беларуска-польскі размоўнік-даведнік», 2011. {{ISBN|978-985-448-114-2}} * «Кароткая граматыка нямецкай мовы». (Зь [[Яўген Бяласін|Я. Бяласіным]]), 2012. {{ISBN|978-985-448-115-9}} * «Мэдэя». [[Эўрыпід]]. Пераклад, 2012, кніжнае выданьне 2018. {{ISBN|978-985-23-0009-4}} * Польска-беларускі тэматычны слоўнік для школьнікаў і студэнтаў = Polsko-białoruski słownik tematyczny dla uczniów i studentów. Укладаньне, 2012. {{ISBN|978-985-6992-26-4}} * «Архіў, 1863». [[Юдыта Вайчунайтэ|Ю. Вайчунайтэ]]. Пераклад, 2013 * «Вясельле», «Варшавянка». [[Станіслаў Высьпянскі|С. Высьпянскі]]. Пераклад, слова замест пасьлямоўя, 2014. {{ISBN|978-985-6992-40-0}} * «Мудрость слова. Сквозь века и народы: Десятиязычный словарь фразеологических эквивалентов». Укладаньне (з [[Нінэль Ганчарова|Н. Ганчаровай]], [[Андрэй Цісык|А. Цісыкам]], [[Ірына Шчарбакова|І. Шчарбаковай]], [[Алена Коршук|А. Коршук]] і інш.), 2014. {{ISBN|978-985-08-1754-9}}, 2-е, дапрац. выд. 2015. {{ISBN|978-985-08-1844-7}} * «Словы ў часе: Літаратура ад рамантызму да сымвалізму і нашаніўскага адраджэньня». (З [[Пятро Васючэнка|П. Васючэнкам]] і [[Міхась Тычына|М. Тычынам]]), 2014. {{ISBN|978-5-94716-255-4}} * «Жыцьцё ў праўдзе: Эсэ і прамовы». [[Вацлаў Гавэл|В. Гавэл]]. Слова замест уступу, 2014. {{ISBN|978-609-95632-6-8}} * «Мілаш. Біяграфія». [[Анджэй Франашак|А. Франашак]]. Рэдагаваньне перакладу, 2014. {{ISBN|978-608-8147-16-2}} * Беларуска-польскі тэматычна-тэрміналягічны слоўнік = Białorusko-polski słownik tematyczno-terminologiczny. Укладаньне, 2014. {{ISBN|978-985-6992-58-5}} * «Сьнег». [[Станіслаў Пшыбышэўскі|С. Пшыбышэўскі]]. Пераклад, 2015 * «Сіняя сьвіта: Казкі, легенды, паданьні». Апрацоўка паасобных казак, 2015. {{ISBN|978-985-15-2485-9}} * «Калевала». Пераклад зь фінскай [[Якуб Лапатка|Я. Лапаткі]]. Рэдагаваньне перакладу, 2015. {{ISBN|978-985-6783-73-2}} * «Словы ў часе і прасторы: Літаратура апошняга стагодзьдзя». (З [[Пятро Васючэнка|П. Васючэнкам]] і [[Міхась Тычына|М. Тычынам]]), 2015. {{ISBN|978-985-6992-77-6}} * Два новыя тэксты беларускай літаратуры ХІХ ст.: Жанравая прыналежнасьць, моўныя асаблівасьці, праблема атрыбуцыі (Зь [[Язэп Янушкевіч|Я. Янушкевічам]]) // Acta Albaruthenica-16. Warszawa 2016 * «І боль, і прыгажосьць. Выбраныя творы паэтаў Эўропы і Амэрыкі ў перакладах Лявона Баршчэўскага». 2016. {{ISBN|978-985-6992-86-8}} * «Песні». [[Сапфо]]. Пераклад, 2016. {{ISBN|978-985-7164-01-1}} * «Выбраныя песні з „Канцаньерэ“». [[Франчэска Пэтрарка|Ф. Пэтрарка]]. Пераклад, 2016. {{ISBN|978-985-7164-06-6}} * «Выбранае». [[П’ер дэ Рансар|П. дэ Рансар]]. Пераклад. (З [[Ніна Мацяш|Н. Мацяш]] і [[Зьміцер Колас|З. Коласам]]), 2016. {{ISBN|978-985-7164-02-8}} * «Выбраная паэзія». [[Ёган Вольфганг Гётэ|Ё. В. Гётэ]]. Пераклад. (З [[Васіль Сёмуха|В. Сёмухам]]), 2016. {{ISBN|978-985-7164-04-2}} * «Выбраная паэзія». [[Фрыдрых Гёльдэрлін|Ф. Гёльдэрлін]]. Пераклад, 2016. {{ISBN|978-985-7164-27-1}} * «Выбраныя вершы». [[Гіём Апалінэр|Г. Апалінэр]]. Пераклад. (З [[Андрэй Хадановіч|А. Хадановічам]], [[Уладзь Лянкевіч|У. Лянкевічам]], [[Ганна Янкута|Г. Янкутай]], [[Кацярына Маціеўская|К. Маціеўскай]], [[Зьміцер Колас|З. Коласам]]), 2016. {{ISBN|978-985-7164-30-1}} * «Выбранае». [[Джон Кітс|Дж. Кітс]]. Пераклад. (З [[Рыгор Барадулін|Р. Барадуліным]], [[Ігар Крэбс|І. Крэбсам]], [[Ганна Янкута|Г. Янкутай]], [[Кацярына Маціеўская|К. Маціеўскай]]), 2017. {{ISBN|978-985-7164-33-2}} * «Голад». [[Кнут Гамсун|К. Гамсун]]. Пераклад, 2017. {{ISBN|978-985-7165-10-0}} * «Выбраная паэзія». [[Яраслаў Вырхліцкі|Я. Вырхліцкі]]. Пераклад, 2017. {{ISBN|978-985-7164-49-3}} * «Пад вольным небам: Выбраныя вершы». [[Тумас Транстрэмэр|Т. Транстрэмэр]]. Пераклад часткі твораў, укладаньне, рэдагаваньне, 2017. {{ISBN|978-985-7164-56-1}} * «Чужое каханьне наступстваў ня бачыць». [[Францішка Уршуля Радзівіл|Ф. У. Радзівіл]]. Пераклад лібрэта опэры, 2017. {{ISBN|978-985-7185-04-7}} * «Гісторыя Латвіі». [[Ілгварс Бутуліс|І. Бутуліс]], [[Антоній Зунда|А. Зунда]]. Рэдагаваньне і пераклад асобных частак, 2017. {{ISBN|978-985-7164-60-8}} * «Выбранае». [[Ян Каханоўскі з Чарналесься|Я. Каханоўскі]]. Пераклад (З [[Андрэй Хадановіч|А. Хадановіч]]ам), 2017. {{ISBN|978-985-7164-45-5}} * «Выбранае». [[Канстандзінас Кавафіс|К. Кавафіс]]. Пераклад, 2017. {{ISBN|978-985-7164-43-1}} * «Выбраная лірыка». [[Хуан Рамон Хімэнэс|Х. Р. Хімэнэс]]. Пераклад. (З [[Рыгор Барадулін|Р. Барадуліным]], [[Якуб Лапатка|Я. Лапаткам]]), 2017. {{ISBN|978-985-7164-62-2}} * «Выбраная паэзія». [[Хаім Нахман Бялік|Х. Н. Бялік]]. Пераклад. (З [[Рыгор Барадулін|Р. Барадуліным]]), 2017. {{ISBN|978-985-7164-65-3}} * «Словы і вобразы: Літаратура і мастацтва ад старажытнасьці да канца XVIII ст.». Ч. І., 2017. {{ISBN|978-985-7164-67-7}} * «Выбраная паэзія». [[Міхай Эмінэску|М. Эмінэску]]. Пераклад, (З [[Рыгор Барадулін|Р. Барадуліным]] і [[К. Коракс]]), 2017. {{ISBN|978-985-7164-33-2}} {{слупок-2}} * «Тэорыі літаратуры ХХ ст.». [[Анна Бужыньска|А. Бужыньска]], [[Міхал Павал Маркоўскі|М. П. Маркоўскі]]. Навуковае рэдагаваньне перакладу, 2017. {{ISBN|978-985-7136-66-7}} * «Выбраная лірыка». [[Геарг Тракль|Г. Тракль]]. Пераклад. (З [[Васіль Сёмуха|В. Сёмухам]]), 2018. {{ISBN|978-985-7164-61-5}} * «Словы і вобразы: Літаратура і мастацтва ад старажытнасьці да канца XVIII ст.». Ч. ІІ. 2018. {{ISBN|978-985-23-0004-9}} * «Балядына». [[Юльюш Славацкі|Ю. Славацкі]]. Пераклад, 2018. {{ISBN|978-985-7164-86-8}} * [[Томас Стэрнз Эліёт|Т. С. Эльёт]]. Парожнія людзі. Пераклад, 2018 * «Пігмаліён». [[Бэрнард Шоў|Б. Шоў]]. Пераклад (З [[Уладзімір Палупанаў|У. Палупанавым]]), камэнтар. 2018. {{ISBN|978-985-23-0005-6}} * «Выбраная паэзія». [[Сігб'ёрн Обстфэльдэр|С. Обстфэльдэр]]. Пераклад, 2018. {{ISBN|978-985-23-0011-7}} * «Выбраныя вершы». [[Умбэрта Саба|У. Саба]]. Пераклад, 2018. {{ISBN|978-985-23-0020-9}} * «Гісторыя Расіі ад Сярэднявечча да сучаснасьці. Нарысы». (З [[Алег Трусаў|А. Трусавым]] і [[Аляксей Хадыка|А. Хадыкам]]), 2018. {{ISBN|978-985-23-0012-4}} * «Выбраная лірыка». [[Адам Міцкевіч|А. Міцкевіч]]. Пераклад. (З [[Ірына Багдановіч|І. Багдановіч]], [[Серж Мінскевіч|С. Мінскевічам]] і інш.), 2018. {{ISBN|978-985-0031-5}} * «Культурная геаграфія». [[Павал Церашковіч|П. Церашковіч]]. Рэцэнзаваньне і рэдагаваньне, 2018. {{ISBN|978-985-23-0040-7}} * «Выбраная лірыка». [[Ду Фу]]. Пераклад, 2019. {{ISBN|978-985-23-0044-5}} * «Выбраная лірыка». [[Эрлінг Кітэльсэн|Э. Кітэльсэн]]. Пераклад, 2019. {{ISBN|978-985-23-0047-6}} * «Выбранае». [[Ўільям Блэйк|Ў. Блэйк]]. Пераклад (З [[Уладзімір Лянкевіч|У. Лянкевічам]], [[Ганна Янкута|Г. Янкутай]], [[Ірына Паўловіч|І. Паўловіч]]), 2019. {{ISBN|978-985-23-0046-9}} * «Выбраныя вершы». [[Томас Венцлава|Т. Вянцлава]]. Пераклад. (З [[Андрэй Хадановіч|А. Хадановічам]], [[Алесь Разанаў|А. Разанавым]], [[Алег Мінкін|А. Мінкіным]], [[Вінцук Вячорка|В. Вячоркам]]), 2019. {{ISBN|978-985-23-0053-7}} * «Песьні і фрагмэнты». [[Анакрэон]]. Пераклад, 2019. {{ISBN|978-985-23-0069-8}} * «Выбраная лірыка». [[Гунар Экелёф]]. Пераклад, 2019. {{ISBN|978-985-23-0068-1}} * «Гісторыя румынаў». [[Ёан Аўрэл Поп]]. Рэдагаваньне перакладу, 2019. {{ISBN|978-985-23-0072-8}} * «Уводзіны ў філязофію». Укладаньне (З [[Павел Баркоўскі|П. Баркоўскім]], [[Анатоль Сідарэвіч|А. Сідарэвічам]]), пераклад і рэдагаваньне шэрагу перакладаў тэкстаў, 2019. {{ISBN|978-985-23-0075-9}} * «Вершы і фрагмэнты». [[Архілёх]]. Пераклад, 2019. {{ISBN|978-985-23-0078-0}} * «Сакральная паэзія». [[Энхэдуанна]]. Пераклад (Зь [[Юлія Цімафеева|Ю. Цімафеевай]]), 2019. {{ISBN|978-985-0079-7}} * «Выбранае». [[Фэрнанду Пэсоа|Ф. Пэсоа]]. Пераклад (Зь [[Юлія Цімафеева|Ю. Цімафеевай]], [[Кацярына Маціеўская|К. Маціеўскай]], [[Андрэй Хадановіч|А. Хадановічам]], [[Ганна Янкута|Г. Янкутай]], [[Ігар Крэбс|І. Крэбсам]]), 2019. {{ISBN|978-985-23-0084-1}} * «Выбраная паэзія». [[Міхай Эмінэску|М. Эмінэску]]. Ілюстр. выданьне (кіраўнік праекту [[Алена Зэйбек]]). Пераклад, (З [[Рыгор Барадулін|Р. Барадуліным]] і [[К. Коракс]]), 2020. {{ISBN|978-985-23-0087-2}} * «Выбраныя песьні». [[Джакама Леапардзі|Дж. Леапардзі]]. Пераклад. (З [[Аксана Данільчык|А. Данільчык]]), 2020. {{ISBN|978-985-0089-6}} * «Выбраныя творы». [[Бабур]]. Пераклад, 2020. {{ISBN|978-985-0090-2}} * «Старагрэцкая драматургія». Укладаньне, пераклад (разам зь [[Юльян Дрэйзін|Ю. Дрэйзіным]]), камэнтар, 2020. {{ISBN|978-985-0088-9}} * «Перша Конституція України, написана гетьманом П. Орликом і узгоджена з козацькою радою 5 квітня 1710 року / Першая Канстытуцыя Ўкраіны, напісаная гетманам П. Орлікам і ўзгодненая з казацкай радай 5 красавіка 1710 году», рэдагаваньне перакладу, 2020. {{ISBN|978-985-7235-28-5}} * «Выбраная паэзія». [[Стэйн Стэйнар|С. Стэйнар]]. Пераклад, 2020. {{ISBN|978-985-23-0100-8}}, * «Асновы прадпрымальнасьці і прадпрымальніцкай дзейнасьці: Дапаможнік». Укладаньне. 2020; 2-е, папраўл. выд. 2021 * «Выбраная паэзія». [[Назым Хікмэт]]. Пераклад, 2020. {{ISBN|978-985-23-0114-5}} * «Выбраная паэзія». [[Цін Уевіч]]. Пераклад. (З [[Сяргей Шупа|С. Шупам]]), 2020. {{ISBN|978-985-23-0116-9}} * «Выбраныя творы». Том 1. «Працэс»: раман. [[Франц Кафка|Ф. Кафка]]. Пераклад, 2020. {{ISBN|978-985-23-0131-2}} * «Выбраныя творы». Том 2. «Ператварэньне»: апавяданьні. [[Франц Кафка|Ф. Кафка]]. Пераклад, 2020. {{ISBN|978-985-23-0132-9}} * «Румынскія казкі» (Аўтары: [[Іён Крангэ]], [[Пэтрэ Ісьпірэску]]). Пераклад. (З [[Зьміцер Колас|З. Коласам]]), 2021. {{ISBN|978-985-23-0144-2}} * Кароткі сучасны літоўска-беларускі і беларуска-літоўскі слоўнік = Dabartinis trumpas lietuvių-baltarusių, baltarusių-lietuvių kalbų žodynas. Укладаньне, 2021. {{ISBN|978-985-23-0152-7}} * «Выбраная паэзія». [[Аль-Бухтуры]]. Пераклад, 2021. {{ISBN|978-985-23-0149-7}} * «Выбраная лірыка». [[Марына Цьвятаева]]. Пераклад, 2021. {{ISBN|978-985-23-0150-3}} * «Лёгіка». [[Павал Баркоўскі]]. Агульнае рэдагаваньне, [[2022]]. {{ISBN|978-985-23-0165-7}} * «Разьдзяўбуць нас крумкачы, вароны...». [[Стэфан Жаромскі]]. Пераклад. «ЛІТАРАТУРНАЯ БЕЛАРУСЬ» | № 2 (186), люты 2022 г. * «Замак»: раман. [[Франц Кафка|Ф. Кафка]]. Пераклад, [[2022]]. {{ISBN|978-985-23-0173-2}} * «Зьніклы»: раман; «Восем сшыткаў in octavo» [[Франц Кафка|Ф. Кафка]]. Пераклад, [[2022]]. {{ISBN|978-985-23-0174-9}} * «Выбраная лірыка». [[Гэрыт Ахтэрбэрг]]. Пераклад, [[2022]]. {{ISBN|978-985-23-0166-4}} * «Выбраныя айрэны». [[Нагапэт Кучак]]. Пераклад, [[2022]]. {{ISBN|978-985-23-0168-8}} * «Выбраная лірыка». [[Поль Вэрлен]]. Пераклад (З [[Андрэй Хадановіч|А. Хадановічам]], [[Леанід Дранько-Майсюк|Л. Дранько-Майсюком]]), [[2022]]. {{ISBN|978-985-23-0176-3}} * «Выбраная лірыка». [[Нэлі Закс]]. Пераклад, [[2022]]. {{ISBN|978-985-23-0177-0}} * «Выбраная паэзія». [[Рой Кэмпбэл]]. Пераклад, [[2022]]. {{ISBN|978-985-23-0178-7}} * «Выбраная паэзія». [[Сальваторэ Квазымада]]. Пераклад, [[2022]]. {{ISBN|978-985-23-0188-6}} * «Выбраная лірыка». [[Максім Багдановіч]]. Укладаньне, 2022. {{ISBN|978-985-23-0193-0}} * Кароткі падручны беларуска-ангельскі слоўнік, Укладаньне, 2023. {{ISBN|978-985-23-0204-3}} * «Выбраная паэзія». [[Мацей Казімір Сарбеўскі]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-23-0206-7}} * «Паэзія аўстралійскіх абшараў». [[Генры Лоўсан]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-23-0208-1}} * «Выбраная паэзія». [[Нікаляўс Ленаў]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-23-0209-8}} * «Выбраныя вершы». [[Бэртальт Брэхт]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-23-0211-1}} * «Выбраныя паэтычныя творы». [[Зьмітрок Бядуля]]. Укладаньне, 2023. {{ISBN|978-985-23-0210-4}} * «Шчырая лірыка». [[Язэп Пушча]]. Укладаньне, 2023. {{ISBN|978-985-23-0196-1}} * «Выбраная лірыка». [[Уладзімер Аляксеевіч Арлоў|Уладзімер Арлоў]]. Укладаньне, 2023. {{ISBN|978-83-968534-0-0}} * «Вучэньне пра паняцьце і Філязофская энцыкляпэдыя». [[Георг Вільгельм Фрыдрых Гэгель|Г. В. Ф. Гегель]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-23-0212-8}} * «Філеб». [[Плятон]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-23-0215-9}} * «Паэтыка». [[Арыстотэль]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-23-0214-2}} * «Макбэт». [[Ўільям Шэксьпір]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-23-0219-7}} * «Філязофскія дасьледаваньні пра сутнасьць чалавечай свабоды». [[Фрыдрых Вільгельм Ёзэф фон Шэлінг|Ф. В. Ё. Шэлінг]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-7247-62-2}} * «Філязофія як дакладная навука». [[Эдмунд Гусэрль|Э. Гусэрль]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-7247-63-9}} * «Пра паняцьце навукавучэньня або так званай філязофіі. Першыя ўводзіны ў навукавучэньне». [[Ёган Готліб Фіхтэ|Ё. Г. Фіхтэ]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-7247-68-4}} * «Ecce homo». [[Фрыдрых Ніцшэ|Ф. Ніцшэ]]. Пераклад, 2024. {{ISBN|978-985-7247-73-8}} * «Штудыі пра любоў і каханьне». [[Хасэ Артэга-і-Гасэт|Х. Артэга-і-Гасэт]]. Пераклад, 2024. {{ISBN|978-985-7247-74-5}} * «Мастацтва філязофстваваньня». [[Бэртран Расэл|Б. Расэл]]. Пераклад, 2024. {{ISBN|978-985-7247-79-0}} * «[[Іліяда]]». [[Гамэр]]. Том І: песьні І - ХІІ. Пераклад, 2024. {{ISBN|978-985-7247-83-7}} * «[[Іліяда]]». [[Гамэр]]. Том ІІ: песьні ХІІІ - ХXIV. Пераклад, 2024. {{ISBN|978-985-7247-91-2}}; 2-е выд. у адным томе, 2024. {{ISBN|978-83-965621-6-6}} * «[[Попаль-Вух]]». Эпас народу мая-кічэ. Пераклад, 2024. {{ISBN|978-985-7334-02-5}} * «[[Эпас пра Гільгамэша]]». Пераклад, 2024. {{ISBN|978-985-7334-09-4}}; 2-е выд. 2025. {{ISBN|978-985-7334-73-5}} * «Любоўная лірыка». [[Ян Сэкунд]]. Пераклад, 2025. {{ISBN|978-985-7334-16-2}} * «Лёгіка-філязофскі трактат». [[Людвіг Вітгенштайн|Л. Вітгенштайн]]. Пасьляслоўе [[Бэртран Расэл|Б. Расэла]]. Пераклад, 2025. {{ISBN|978-985-7334-18-6}} * «Маланкі і вятры: Выбраная лірыка». [[Генрыкас Радаўскас]]. Пераклад, 2025. {{ISBN|978-985-7334-20-9}} * «[[Энэіда]]». [[Вэргілі]]. Том І: Кнігі І — VІ. Пераклад, 2025. {{ISBN|978-985-7334-24-7}} * «[[Энэіда]]». [[Вэргілі]]. Том ІІ: Кнігі VІІ — ХІІ. Пераклад, 2025. {{ISBN|978-985-7334-34-6}} * «Апярэдзіць Госпада Бога». [[Ганна Краль]]. Пераклад, 2025. {{ISBN|978-83-965621-8-0}} * «Сьпеў пра Майго Сіда». Пераклад (зь [[Якуб Лапатка|Я. Лапаткам]]), пасьляслоўе, 2025. {{ISBN|978-985-7334-41-4}} * «Эпіграмы і афарызмы». [[Фрыдрых фон Лёгаў]]. Пераклад, 2025. {{ISBN|978-985-7334-49-0}} * «Калі сьвет ашалеў... Анталёгія паэзіі нямецкага барока». Пераклад, 2025. {{ISBN|978-985-7334-68-1}}; 2-е дапоўн. выд., 2026. {{ISBN|978-985-7374-10-6}} * «Пра пераклады». [[Раман Інгардэн]]. Пераклад і пасьляслоўе, 2025. {{ISBN|978-985-7334-69-8}} * [[Мідзьені]]. «Творы». Пераклад, 2025. {{ISBN|978-985-7334-70-4}} * «Паходжаньне багоў (Тэагонія). Працы і дні» [[Гесыёд]]. Пераклад, 2025. {{ISBN|978-985-7334-76-6}} * «Арганон 1, 2 (Катэгорыі. Герменэўтыка)». [[Арыстотэль]]. Пераклад, 2025. {{ISBN|978-985-73-40-25-5}} * «[[Энэіда]]». [[Вэргілі]]. 2-е выд. у адным томе, 2025. {{ISBN|978-83-68460-01-8}} * «Спроба трансцэндэнтальнай філязофіі. Выбраныя разьдзелы з трактату». [[Салямон Майман]]. Пераклад, 2026. {{ISBN|978-985-7340-27-9}} * «[[Адысэя]]». [[Гамэр]]. Пераклад. 2026. {{ISBN|978-83-982922-0-7}} * «Скнара». [[Мальер|Жан-Батыст Мальер]]. Пераклад (неапубл.) * «Запрашаем спадарства пад газ», «Людзі, якія ішлі». [[Тадэвуш Бароўскі]]. Пераклад (неапубл.) {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Літаратура/БелЭн|18—2}} * {{Літаратура/Беларускія пісьменьнікі (1992—1995)|1}} * Апазыцыя БНФ у Вярхоўным Савеце ХІІ скліканьня: Дакумэнты, факты, камэнтары [[Аляксандар Кур'яновіч|А. Кур’яновіча]]. Смаленск, 2015. * Лявон Барщевський: «Найкращі перекладачи — ті, хто займаються тільки перекладами…»: Розмова з Віталієм Пономарьовим // Акцент: Альманах. Вип. 2 (4). Київ: «Темпора», 2010. С. 452—455. {{слупок-2}} * Lawon Barszczeuski. Podwójne światy. Wywiad Małgorzaty Nocuń z Lawonem Barszczeuskim = Double Worlds. Małgorzata Nocuń Talks to Lavon Barshcheusky. Kraków 2014. * 6:0 на карысьць Лявона Баршчэўскага. Інтэрвію Марыны Коктыш зь Лявонам Баршчэўскім // Народная воля. 2018. 2 сак. * «Калі нейкі літаратурны шэдэўр не перакладзены на беларускую мову – гэта дакор нам усім». Інтэрвію Міхася Скоблы зь Лявонам Баршчэўскім // Народная воля. 2022. 23 сьнежня. * «Усё пачалося зь Гётэ, або Дарога даўжынёю ў 40 гадоў» (Гутарка Алеся Смаленчука зь Лявонам Баршчэўскім.) // Homo Historicus 2024. Гадавік антрапалягічнай гісторыі. Варшава, 2024. С. 240—246. {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.svaboda.org/content/article/782703.html Онлайн-канфэрэнцыя зь Лявонам Баршчэўскім] Радыё «Свабода», 11 сьнежня 2007 {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Баршчэўскі, Лявон}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацку]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня]] [[Катэгорыя:Сябры Партыі Беларускага народнага фронту]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Менскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Ляўрэаты Літаратурнай прэміі імя Карласа Шэрмана]] [[Катэгорыя:Сябры беларускага ПЭН-цэнтру]] [[Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў]] [[Катэгорыя:Беларускія філёлягі]] [[Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі імя Багушэвіча (ПЭН-цэнтар)]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] as72dhj4s1yzcj6wjj1v40emr3z6u6s 0 34325 2700171 2523679 2026-11-11T09:43:58Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700171 wikitext text/x-wiki [[Файл:ЦВК.JPG|250пкс|значак|Будынак ЦВК]] {{Палітыка Ўкраіны}} '''Цэнтральная выбарчая камісія Ўкраіны''' ({{Мова-uk|Центральна виборча комісія України}}) — орган дзяржаўнай улады ва [[Украіна|Ўкраіне]], які адказвае за правядзеньне выбараў і рэфэрэндумаў. На дадзены момант, кіраўніком Цэнтральнай выбарчай камісіі зьяўляецца [[Таццяна Сліпачук ]]<ref>[https://www.unn.com.ua/uk/news/1755941-novoyu-golovoyu-tsvk-obrano-tetyanu-slipachuk Новою Головою ЦВК обрано Тетяну Сліпачук /УНН, 5.10.2018/]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20100131202757/http://www.cvk.gov.ua/ Афіцыйны сайт Цэнтральнай выбарчай камісіі] * [https://web.archive.org/web/20181005200247/http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=1932-15&p=1092758664097848 Закон Украіны аб Цэнтральнай выбарчай камісіі] [[Катэгорыя:Органы дзяржаўнай улады Ўкраіны]] mzeg0vvvdigg530zbz50t4ivqf60w62 0 41153 2700060 2583808 2026-11-10T17:30:39Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700060 wikitext text/x-wiki {{Газэта | назва = СБ. Беларусь сегодня | выява = | памер = | подпіс = | тып = штодзённая | фармат = | уладальнік = [[Адміністрацыя прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь]] | выдавец = | рэдактар = [[Дзьмітры Жук]] | штат = | заснаваная = {{Дата пачатку|2|8|1927|1}} | зачыненая = | палітыка = урадавая | мова = [[расейская мова|расейская]] | штаб-кватэра = [[Менск]], вул. Б. Хмяльніцкага, 10-а | наклад = ~400 000 (з 2008 году) | кошт = | ISSN = 1991-2978 | сайт = [http://sb.by sb.by] }} '''«СБ. Беларусь сегодня»''' ({{мова-be|СБ. Беларусь сёньня|скарочана}}, раней '''«Сове́тская Белору́ссия»''' {{Мова-be|Саве́цкая Белару́сь|скарочана}}) — дзяржаўная [[Расейская мова|расейскамоўная]] грамадзка-палітычная [[газэта]] [[Беларусь|Беларусі]], якая выдаецца з жніўня 1927 году, а з 1995 году выступае адным з галоўных інструмэнтаў [[Прапаганда ў Беларусі|прапаганды]] [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. Выходзіць накладам больш за 400 тысячаў асобнікаў пяць разоў у тыдзень. Заснавальнікі — [[Адміністрацыя прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь]] і рэдакцыйная рада. Галоўны рэдактар — [[Дзьмітры Жук]]<ref>[https://web.archive.org/web/20200919015625/https://www.intex-press.by/2018/02/06/lukashenko-uvolil-davydko-yakubovicha-i-kaziyatko-naznacheny-novye-rukovoditeli-belteleradiokompanii-stv-i-sb-belarus-segodnya/ Лукашенко уволил Давыдько, Якубовича и Козиятко. Назначены новые руководители Белтелерадиокомпании, СТВ и «СБ. Беларусь Сегодня»] [[Intex-press]], /02/2018</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Советская Белоруссия. Благодарность Гитлеру (1940).jpg|200px|значак|Падзяка [[Гітлер]]у і [[Ёахім фон Рыбэнтроп|Рыбэнтропу]] ад старшыні Савету Міністраў [[СССР]] [[Вячаслаў Молатаў|Молатава]] на першай старонцы «Советской Белоруссии», лістапад 1940 г.]] Пачала выдавацца ў жніўні 1927 году на расейскай мове. Да 1937 году мела назоў «Рабочий». Выданьне ня мела дачыненьня да газэты «Савецкая Беларусь», якая выдавалася на беларускай мове ў 1920-я гады<ref>{{cite web|url=https://www.nlb.by/content/news/proekt-svideteli-epokhi-belarus-na-stranitsakh-gazet-100-letney-davnosti/k-100-letiyu-vykhoda-gazety-savetskaya-belarus/|title=К 100-летию выхода газеты «Савецкая Беларусь»|publisher=Нацыянальная бібліятэка Беларусі|date=2020-02-18}}</ref>. [[Файл:Советская Белоруссия. Идеология гитлеризма - дело политических вглядов, преступно вести войну за уничтожение гитлеризма (1939).jpg|200px|значак|Артыкул Молатава на першай старонцы «Советской Белоруссии»: «''[[Нацызм|Ідэалёгію гітлерызму]], як і ўсякую іншую ідэалягічную сыстэму, можна прызнаваць або адмаўляць — гэта справа палітычных поглядаў. <...> Таму <...> злачынна весьці такую вайну, як вайна за “зьнішчэньне гітлерызму”...''», лістапад 1939 г.]] У 1964 годзе атрымала ад савецкіх уладаў ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга. == Крытыка і абвінавачваньні ў прапагандзе== У 2011 годзе ў сувязі з [[Падзеі ў Беларусі пасьля прэзыдэнцкіх выбараў 2010 году|хваляй рэпрэсіяў супраць актывістаў апазыцыі пасьля прэзыдэнцкіх выбараў у Беларусі ў 2010 годзе]] некалькім чальцам кіраўніцтва «Советской Белоруссии» як аднаго з цэнтральных прапагандысцкіх выданьняў рэжыма [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] быў забаронены ўезд на тэрыторыю краінаў Эўрапейскага Зьвязу, а іхныя актывы на тэрыторыі ЭЗ падлягалі замарожваньню: [[Павал Якубовіч]] (галоўны рэдактар), [[Аляксандар Таранда]] (намесьнік галоўнага рэдактара), [[Сяргей Гардзіенка]] (намесьнік галоўнага рэдактара), [[Галіна Тарапецкая]] (намесьнік рэдактара), [[Ганна Шадрына]] (намесьнік рэдактара).<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=61552 Поўны спіс 208 беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд у ЕС] - [[Наша Ніва]], 11.10.2011</ref> Забарона была зьнятая ў 2016 годзе. У сваім рашэньні [[Рада Эўрапейскага Зьвязу]] ахарактарызавала «Советскую Белоруссию» як «галоўная прапагандысцкая газэта» беларускіх уладаў.<ref name=EU2012>[http://eur-lex.europa.eu/eli/dec/2012/642/oj Council Decision 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures against Belarus] - Рашэньне Рады Эўрапейскага Зьвязу аб рэстрыктыўных мерах супраць Беларусі, 15 кастрычніка 2012 г.</ref> Паводле гэтага рашэньня,<ref name="EU2012" /> {{Цытата|[Павал Якубовіч] зьяўляецца адным з найбольш гучных і ўплывовых членаў дзяржаўнай прапагандысцкай машыны ў друкаванай прэсе. Ён падтрымліваў і апраўдваў рэпрэсіі супраць дэмакратычнай апазыцыі і грамадзянскай супольнасьці, якія сыстэматычна прадстаўляюцца нэгатыўным і прыніжальным чынам, з выкарыстаньнем фальсыфікаванай інфармацыі. Ён быў асабліва актыўным у гэтых адносінах пасьля разгону мірных дэманстрацыяў 19 сьнежня 2010 г. і наступных акцый пратэсту.}} {{Цытата|[Аляксандар Таранда і Сяргей Гардзіенка нясуць] адказнасьць за распаўсюд у друкаванай прэсе дзяржаўнай прапаганды, якая падтрымлівала і апраўдвала рэпрэсіі супраць дэмакратычнай апазыцыі і грамадзянскай супольнасьці, якія сыстэматычна прадстаўляюцца нэгатыўным і прыніжальным чынам, з выкарыстаньнем фальсыфікаванай '''і непраўдзівай''' інфармацыі, асабліва пасьля прэзыдэнцкіх выбараў 2010 году.}} {{Цытата|[Галіна Тарапецкая] нясе адказнасьць за распаўсюд у друкаванай прэсе дзяржаўнай прапаганды, якая '''правакавала''', падтрымлівала і апраўдвала рэпрэсіі супраць дэмакратычнай апазыцыі і грамадзянскай супольнасьці, якія сыстэматычна прадстаўляюцца нэгатыўным і прыніжальным чынам, з выкарыстаньнем фальсыфікаванай інфармацыі, асабліва пасьля прэзыдэнцкіх выбараў 2010 году.}} {{Цытата|[Ганна Шадрына] нясе адказнасьць за распаўсюд у друкаванай прэсе дзяржаўнай прапаганды, якая '''правакавала''', падтрымлівала і апраўдвала рэпрэсіі супраць дэмакратычнай апазыцыі і грамадзянскай супольнасьці '''19 сьнежня 2010 году''' з выкарыстаньнем фальсыфікаванай інфармацыі.}} Сярод іншых прапагандыстаў, якія актыўна публікаваліся ў «СБ. Беларусь сегодня», займаючыся [[дэзынфармацыя]]й, маніпуляваньнем або распальваньнем нянавісьці ― [[Андрэй Мукавозчык]], [[Кірыл Коктыш]], [[Дзьмітры Крат]], [[Людміла Гладкая]] ды іншыя. Галоўны рэдактар газэты Дзьмітры Жук трапіў пад санкцыі ЭЗ ды Швайцарыі летам 2024 году<ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/eli/dec_impl/2024/2116/oj|title=Council Decision (CFSP) 2024/2116 of 26 July 2024|publisher={{Артыкул у іншым разьдзеле|EUR-Lex||be}}|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/seco/nsb-news.msg-id-102080.html|title=Ordinance on measures against Belarus|publisher={{Артыкул у іншым разьдзеле|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаньнях||de|Staatssekretariat für Wirtschaft}}|language=en}}</ref>. == Галоўныя рэдактары == * [[Зіновій Прыгодзіч]] (1990—1992) * [[Ігар Асінскі]] (1993—1994) * [[Павал Якубовіч]] (1995 — 2018) * [[Дзьмітры Жук]] ( з 2018) == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20121206175842/http://sb.by/ Афіцыйны сайт]{{ref-ru}} * [http://otzyvy.by/pecatnye_izdanija/3410.html Водгукі на газэту «Савецкая Беларусь»] {{Недаступная спасылка|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}} на сайце [[Otzyvy.by]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1927 годзе]] [[Катэгорыя:Газэты на расейскай мове]] [[Катэгорыя:Советская Белоруссия| ]] [[Катэгорыя:Прапаганда ў Беларусі]] ppj01ccklc0pp5uk9enlmnson119k39 0 46962 2700129 2678023 2026-11-11T04:52:48Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700129 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае падразьдзяленьне |назва = Украінская паўстанчая армія |арыгінальная назва = {{мова-uk|Українська повстанська армія|скарочана}} |выява = [[Файл:Flag of the Ukrainian Insurgent Army.svg|250пкс]] |подпіс выявы = Сьцяг УПА |гады = 1942—1954 |краіна = |краіны = [[Украіна]], [[Польшча]], [[Беларусь]], [[Расея]], [[Славаччына]] |падпарадкаваньне = [[Украіна]] |у складзе = |тып = Партызанская армія |уключае ў сябе = |роля = |ролі = |памер = 20 000 — 100 000 асобаў (''у розныя часы і паводле розных ацэнак'') |камандная структура = |разьмяшчэньне = [[Валынь]], [[Палесьсе]], [[Галіцыя]], [[Падольле]], [[Карпаты]] |мянушка = |мянушкі = |заступнік = |заступнікі = |дэвіз = ''Слава Україні — Героям Слава!'' (''Слава Ўкраіне — Героям Слава!'') |колеры = чырвона-чорныя |марш = |талісман = |узбраеньне = |войны = [[Другая сусьветная вайна]] |бітвы = |знакі ўзнагароды = |дзейны камандзір = |вядомыя камандзіры = [[Раман Шухевіч]], [[Васіль Кук]] }} [[Файл:Золотий Хрест Бойової Заслуги УПА.svg|значак|Залаты крыж баявой заслугі (узнагарода УПА)]] '''Украінская паўстанчая армія''' ('''УПА''') — [[армія]], створаная ўрадам [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспублікі]] (у выгнаньні). У кастрычніку 1942 году назоў пераняты [[Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў (Бандэры)|Арганізацыяй украінскіх нацыяналістаў]] ([[Сьцяпан Бандэра|Бандэры]])<ref>[http://warhistory.ukrlife.org/5_6_02_4.htm Військово-польова жандармерія — спеціальний орган Української повстанської армії] {{ref-uk}}</ref><ref name=oun>{{Кніга|аўтар=[[Уладзімер Дзёбак]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ігар Ільлюшын||en|Ihor Ilyushin}}, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Георгі Касьянаў||uk|Касьянов Георгій Володимирович}} і {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аналій Кенцій||uk|Кентій Анатолій Вікторович}}.|частка=|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=Організація українських націоналістів і Українська повстанська армія|спасылка=http://www.lucorg.com/UserFiles/File/Part%25201.pdf|адказны=рэд. {{Артыкул у іншым разьдзеле|Станіслаў Кульчыцкі||uk|Кульчицький Станіслав Владиславович}}|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва={{Артыкул у іншым разьдзеле|Навуковая думка||en|Naukova Dumka}}|год=2005|том=|старонкі=|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref>. Мэтай УПА было стварэньне выключна нацыяналістычнай [[Украіна|Украіны]], дзе жылі б толькі этнічныя [[украінцы|ўкраінцы]], зь дзяржаўным ладам, дзе панавала б толькі адна партыя (АУН). Дзейнасьць УПА ўлучала барацьбу супраць [[Трэці Райх|нямецкіх акупантаў]], што, аднак, не перашкаджала ім дасягаць узаемнай згоды ў акцыях, накіраваных супраць савецкіх партызанаў, а часам і ў інтарэсах нямецкіх спэцслужбаў<ref name=oun14pdf>{{Кніга|аўтар=А.Кенцій.|частка=Супрацьнямецкі фронт АУН і УПА|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Станіслаў Кульчыцкі|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва=Навуковая думка|год=2005|том=|старонкі=190-198|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref>. УПА, падначаленая бандэраўскаму крылу АУН, вяла барацьбу супраць іншых украінскіх нацыяналістычных арганізацыяў — АУН Бульбы-Бараўца, і мельнікоўцаў (АУН (м)). Яшчэ адным фронтам барацьбы была вайна з польскай [[Армія Краёва|Арміяй Краёвай]]. Пасьля прыходу [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкай]] улады УПА супрацьстаяла і савецкім войскам, пакуль не была канчаткова зьліквідавана ў сярэдзіне 1950-х гадоў<ref>{{Кніга|аўтар=А.Кенцій.|частка=Нацыяналістычнае падпольле ў 1949—1956 гг.|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Станіслаў Кульчыцкі|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва=Навуковая думка|год=2005|том=|старонкі=435-438|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref>, хаця фармальна арганізацыя спыніла сваю дзейнасьць 3 верасьня 1949 году<ref name=oun24pdf>{{Кніга|аўтар=А.Кенцій.|частка=Разьдзел 7. Антыкуманістычны супраціў АУН і УПА ў пасьляваенны пэрыяд (1946—1956 гг.)|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Станіслаў Кульчыцкі|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва=Навуковая думка|год=2005|том=|старонкі=394-444|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref>. Вядомымі зьяўляюцца акцыі УПА, накіраваныя супраць мірнага насельніцтва, найперш супраць [[палякі|палякаў]], [[габрэі|габрэяў]] і [[украінцы|ўкраінцаў]], якія не сымпатызавалі УПА, савецкіх грамадзянаў, якія апынуліся тут падчас прыйсьця Савецкай улады ў 1939, і супраць зьмяшаных сем’яў. На іх УПА арганізоўвала напады, якія выражаліся ў масавых забойствах, выгнаньнях і рабаваньні маёмасьці цывільнага насельніцтва<ref name=oun/><ref name=oun16pdf>{{Кніга|аўтар=І.Ільлюшын.|частка=Разьдзел 5. Баявыя дзеяньні АУН і УПА на антыпольскім фронце|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Станіслаў Кульчыцкі|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва=Навуковая думка|год=2005|том=|старонкі=222-302|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref><ref>W.Siemaszko, E.Siemaszko, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów Ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939—1945, Warszawa 2000 {{ref-pl}}</ref>. == Гісторыя == === Паўстаньне УПА === Украінская паўстанчая армія была створана праз Арганізацыю ўкраінскіх нацыяналістаў. Пастанова аб яе стварэньні была прынята на ІІІ канфэрэнцыі АУН, што праходзіла ў вёсцы Тэрнабежжа Олеўскага раёну Львоўскае вобласьці (17—21 лютага 1943). На гэтай канфэрэнцыі было вырашана распачаць актыўную барацьбу найперш супраць палякаў і асабліва савецкай партызанкі, якая сваёй дзейнасьцю правакавала карныя нямецкія экспэдыцыі супраць цывільнага люду<ref>{{Кніга|аўтар=А.Кенцій.|частка=Разбудова тэрытарыяльных структураў і штабоў паўстанчай арміі|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Станіслаў Кульчыцкі|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва=Навуковая думка|год=2005|том=|старонкі=173|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref>. Арганізацыя на пачатку мела назву АУН-СД (''Самостийніків-Дэржавніків''). Ужо вясной 1943 аддзелы АУН-СД мелі некалькі тысячаў асобаў. У сакавіку 1943 на тэрыторыях, якія кантраляваліся УПА, быў выдадзены загад аб мабілізацыі ўсіх паліцаяў у шэрагі УПА. Тым, хто гэтага ня зробіць, пагражаў расстрэл як дэзэртырам. У выніку гэтага загаду ў шэрагі УПА ўступіла калі 5 тысячаў паліцаяў. Першы атрад УПА ўзьнік у 1942 годзе ў [[Дзівін]]е ў Беларусі<ref>[http://www.istpravda.ru/bel/digest/455/ Ці заслугоўваюць помніка тыя, хто змагаўся супраць савецкай улады?]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Пазьнейшая назва УПА была ўзята ад збройнае фармацыі Тараса Бараўца ({{мова-uk|Тарас Боровець}}), хоць звычайна для адрозьненьня аддзелаў Бараўца ўжываецца назва ''Палеская Сеч''. Узброеныя фармацыі АУН-СД пачалі называцца УПА напрыканцы траўня 1943 году<ref>{{Кніга|аўтар=А.Кенцій.|частка=Разьдзел 2. Пераход АУН(Б) на антынямецкія пазіцыі (1941—1942)|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Станіслаў Кульчыцкі|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва=Навуковая думка|год=2005|том=|старонкі=88-113|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref><ref>[http://warhistory.ukrlife.org/5_6_02_3.htm «Воєнна історія» #5-6 за 2002 рік УКРАЇНСЬКА ПОВСТАНСЬКА АРМІЯ ТА ЗБРОЙНІ ФОРМУВАННЯ ОУН У ДРУГІЙ СВІТОВІЙ ВІЙНИ]</ref>. === Баявыя дзеяньні УПА === Галоўную ўвагу ў баявых дзеяньнях УПА канцэнтравала на савецкай партызанцы. Барацьба зь немцамі вялася ў межах «самаабароны ўкраінскага народу», а прапановы аб пачатку шырокамаштабных і адкрытых дзеяньняў супраць гітлераўцаў былі адкінуты, як ня маючыя шанцаў на посьпех<ref>{{Кніга|аўтар=А.Кенцій.|частка=Стратэгія «двухфрантавой» барацьбы АУН і УПА|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Станіслаў Кульчыцкі|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва=Навуковая думка|год=2005|том=|старонкі=176|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref>. ==== Барацьба зь немцамі ==== Мэтаю УПА ў партызанскай барацьбе было назапашваньне сілаў для падрыхтоўкі ўсенароднага паўстаньня. У барацьбе супраць немцаў на пачатку галоўнай мэтай ставіўся ня іх разгром, а недапушчэньне нямецкіх нападаў на тэрыторыю, кантраляваную УПА.<ref name="history.org.ua">{{Кніга|аўтар=А.Кенцій.|частка=Супрацьнямецкі фронт АУН і УПА|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Станіслаў Кульчыцкі|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва=Навуковая думка|год=2005|том=|старонкі=183|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref> Зь [[ліпень|ліпеня]] па [[верасень]] 1943 у выніку 74 сутыкненьняў паміж немцамі і УПА загінула каля 3.000 гітлераўцаў, пры стратах УПА ў 1,237 забітых ці параненых.<ref>[http://warhistory.ukrlife.org/5_6_02_3.htm «…Ось сумна статистика тих боїв: у липні відбулося 35 сутичок, у серпні — 24, у вересні — 15; втрати повстанців становили 1237 бійців і старшин, ворожі втрати склали 3000 чоловік…»]</ref> У выніку дзеяньняў УПА немцы працягвалі кантраляваць толькі буйныя населеныя пункты, а правінцыя і вёска былі пад кантролем УПА.<ref>[http://warhistory.ukrlife.org/3_4_03_2.htm(СПІЛЬНИЙ ВИСНОВОК УКРАЇНСЬКИХ ТА ПОЛЬСЬКИХ ІСТОРИКІВ ЗА ПІДСУМКАМИ IX—X МІЖНАРОДНИХ НАУКОВИХ СЕМІНАРІВ (Варшава, 5—11 листопада 2001 р.)]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Атакі праводзіліся галоўным чынам супраць невялічкіх нямецкіх ганізонаў, у выніку чаго гітлераўцы былі вымушаны вывесьці свае гарнізоны зь дзясяткаў населеных пунктаў.<ref name="ReferenceA">{{Кніга|аўтар=А.Кенцій.|частка=Супрацьнямецкі фронт АУН і УПА|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Станіслаў Кульчыцкі|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва=Навуковая думка|год=2005|том=|старонкі=184|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref> Першыя баі зь немцамі былі досыць цяжкім выпрабаваньнем для УПА, бо адчуваўся брак на вопыт, зброю і належную падрыхтоўку, аднак дужа станоўча паўплываў на стаўленьне арганізацыі і ўзмацненьне вайсковае дысцыпліны, а значыць, на ўзвышэньне баяздольнасьці ў далейшым.<ref>{{Кніга|аўтар=А.Кенцій.|частка=Супрацьнямецкі фронт АУН і УПА|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Станіслаў Кульчыцкі|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва=Навуковая думка|год=2005|том=|старонкі=181-182|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref> Аднак нельга перавышаць тую ролю, якую адыгрывала УПА ў барацьбу зь немцамі. У службовым данясеньні камандзіра партызанскага атрада И.Шитова УШПР дакладвалася, што: {{пачатак цытаты}}''«дыверсійнай дзейнасцю нацыяналісты не займаюцца, а ў бой з немцамі ўступаюць там, дзе немцы здзекуюцца над украінскім насельніцтва і калі нападаюць на іх»<ref name="ReferenceA"/>''{{канец цытаты}} З увесну 1943 нацысты разгарнулі шырокую прапагандысцкую Капанен супраць паўстанцаў. Гэтыя мерапрыемствы праводзіліся ў рамках шырокай контрпартизанских барацьбы супраць украінскага руху супраціву. 7 чэрвеня 1943 камандуючы СС і паліцыяй камісарыяту «Валынь-Падолле» Гінцлер дакладваў аб падаўленьні шырокіх нацыянальных беспарадкаў у Валынскай і Ровенскай абласьцях. Перад войскамі ставілася задача «зламаць хрыбет» паўстанцам. Найбуйнейшымі баямі УПА супраць немцаў сталіся баі на Гарахоўшчыне, дзе немцы прымянілі [[Авіяцыя|авіяцыю]] і [[танк]]і. Потым барацьба перакінулася на Берасьцячкоўскі раён, Кастапольшчыну і Калкоўшчыну, пашырыўшыся да канца чэрвеня 1943 на ўсю [[Валынь]]. Асблівае напругі баявыя дзеяньні дасягнулі ў ліпені і жніўні, калі паміж УПА і немцамі адбылося адпаведна 35 і 24 баі. Паводле дадзеных украінскіх партызанаў, зь нямецкага боку прынялі ўдзел каля 10 тыс. вайскоўцаў пры дапамозе танкаў, самалётаў і буйной артылерыі.<ref name="ReferenceA" /> Разам з тым трэба зазначыць, што барацьба УПА з гітлераўцамі ня мела стратэгічнага значэньня і не адыграла адметнай ролі ў вызваленьні [[Украіна|Украіны]] ад нямецкіх акупантаў. Яна толькі абмежавала дзейнасьць нямецкай адміністрацыі і не была прыярытэтнай значнасьці, бо галоўным ворагам для АУН-УПА ўважаўся СССР.<ref>{{Кніга|аўтар=А.Кенцій.|частка=Барацьба АУН і УПА на супрацьбальшавіцкім фронце|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Станіслаў Кульчыцкі|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва=Навуковая думка|год=2005|том=|старонкі=199|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref> Пры гэтым, нягледзячы на барацьбу, УПА дасягала шмат лякальных паразуменьняў з гітлераўцамі, асабліва ў акцыях, якія датычылі барацьбы з савецкай партызанкай. Вядома, што камандуючыя УПА, такія, як Раман Шухевіч, самі раней служылі нямецкім уладам. Сярод дамоўленасьцяў паміж УПА і СС можна прывесьці сустрэчу ў ліпені 1943 Шухевіча зь афіцэрам сувязі [[Першая ўкраінская дывізія зброі СС «Галіччына»|Дывізыі СС «Галічына»]] Любамірам Маракушкай. На спатканьні было вырашана, што УПА ня будзе байкатаваць стварэньне дывізіі СС, але і дапамогу аказваць ня стане. Ужо потым аддзелы УПА з задавальненьнем прымалі ў свае шэрагі жаўнераў [[Першая ўкраінская дывізія зброі СС «Галіччына»|«Галічыны»]].<ref>Чуев С. Проклятые солдаты. −2004. б. 362</ref> ==== Барацьба з Саветамі ==== У сьвяточным наказе Рамана Шухевіча ад 14 жніўня 1947 так ацэньвалася барацьба супраць [[СССР]]:{{Пачатак цытаты}}''«На процібальшавіцкім фронце УПА не дапусьціла да заліву тэрыторыі бальшавіцкай партызанкай.<ref name="Стратэгія">{{Кніга|аўтар=А.Кенцій.|частка=Стратэгія «двухфрантавой» барацьбы АУН і УПА|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Станіслаў Кульчыцкі|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва=Навуковая думка|год=2005|том=|старонкі=180|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref>»''{{Канец цытаты}} У гэтай вобласьці УПА дасягла вялікіх посьпехаў. Ім удалося ўскладніць баявую дзейнасьць партызанаў у шматлікіх раёнах [[Валынь|Валыні]]-[[Палесьсе|Палесься]], стварыць ім перашкоды для дывэрсыйнае дзейнасьці на нямецкіх камунікацыях. Украінскія паўстанцы сумелі таксама ў значнай ступені сарваць пляны ЦК КП(б)У па ўвядзеньні партызанскіх злучэньняў на тэрыторыю Галіцыі. Да актыву УПА трэба аднесьці і дывэрсыйныя акты ў тыле Чырвонае Арміі, пачынаючы зь верасьня 1944, на тэрыторыі [[Заходняя Ўкраіна|Заходняй Украіны]]. Арэалам дзейнасьці УПА супраць Саветаў служылі галоўным чынам [[Галіцыя]] і [[Валынь]], хаця асобныя загоны УПА пасылала і ва Ўсходнюю Ўкраіну і нават на Кубань. Аднак жыхары Ўсходняй Украіны ўважалі УПА за пасобнікаў нямецкіх акупантаў, таму дасягнуць значных посьпехаў на тэрыторыі па-за Заходняй Украінай АУН-УПА ня здолела.<ref name="Стратэгія"/> На антыбальшавіцкім фронце мэтаю УПА было ачышчэньне тэрыторыі ад савецкіх партызанаў. УПА намагалася галоўным чынам абмежаваць дзейнасьць партызанаў, максымальна зьменшыць іх уплыў на мясцовае ўкраінскае насельніцтва і не дапусьціць узаемадзеяньня партызанскіх аддзелаў з палякамі. Калі ў Заходнюю Ўкраіну ўступіла Чырвоная Армія, Галоўная Ўправа УПА забараніла сваім аддзелам уступаць зь імі ў адкрытую барацьбу, аднак у той жа час не забараняючы атакаваць дробныя аддзелы Чырвонае Арміі з мэтаю захопу зброі і баепрыпасаў.<ref>{{Кніга|аўтар=А.Кенцій.|частка=Стратэгія «двухфрантавой» барацьбы АУН і УПА|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Станіслаў Кульчыцкі|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва=Навуковая думка|год=2005|том=|старонкі=178|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref> Барацьба з савецкімі партызанамі заўжды насіла ўпарты і жорсткі характар. Так, Л. Шанкоўскі пісаў: {{Пачатак цытаты}}''«Барацьба з чырвонымі партызанамі была куды больш складанай за барацьбу зь немцамі. Партызаны — то быў баявы, адважны і жорсткі праціўнік, які ведаў мову і мясцовыя ўмовы, ды ўмеў цудоўна маскавацца. У барацьбе з тым праціўнікам УПА атрымоўвала важны досьвед для наступнай барацьбы.»<ref name="ReferenceB">{{Кніга|аўтар=А.Кенцій.|частка=Барацьба АУН і УПА на супрацьбальшавіцкім фронце|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Станіслаў Кульчыцкі|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва=Навуковая думка|год=2005|том=|старонкі=206|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref>''{{Канец цытаты}} У той жа час савецкія партызаны адзначалі, што біцца з УПА было складаней, чым зь немцамі. Так, камандзір партызанскага загону Кузкоў казаў, што ён ніколі не сустракаў такога фанатызму ў барацьбе і адзначаў, што аўнаўцы ''«б’юцца лепей за немцаў''»<ref>{{Кніга|аўтар=А.Кенцій.|частка=Барацьба АУН і УПА на супрацьбальшавіцкім фронце|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Станіслаў Кульчыцкі|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва=Навуковая думка|год=2005|том=|старонкі=203|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref> Першыя зьвесткі аб актывізацыі аддзелаў украінскіх нацыяналістаў пачалі зьяўляцца ў пачатку 1943 году. У лютым 1943 украінскія нацыяналісты пачалі нападаць і раззбройваць невялічкія аддзелы савецкіх партызанаў. Гэта прымушала савецкіх партызанаў належным чынам рыхтавацца да наступных апэрацыяў. Так, падчас рэйду ў лютым 1943 па паўночных раёнах Роўненскае вобласьці Сумскога партызанскага аддзелу пад камандаваньнем Каўпака ў загадзе ўвесь асабовы склад і камандзіры былі папярэджаны, што яны ідуць на тэрыторыю, якая кантралюецца ўкраінскімі нацыяналістамі. Аднак да баявых сутыкненьняў справы не дайшло, бо УПА пазьбягала баёў.<ref>{{Кніга|аўтар=А.Кенцій.|частка=Барацьба АУН і УПА на супрацьбальшавіцкім фронце|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Станіслаў Кульчыцкі|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва=Навуковая думка|год=2005|том=|старонкі=200|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref> У стаўленьні да ўкраінскіх нацыяналістаў камуністычнае кіраўніцтва на чале з Хрушчовым зыходзіла з таго, што «кіраўнікі буржуазных украінскіх нацыяналістаў — то нямецкія агенты». Карыстаючыся такім падыходам, Хрушчоў зыходзіў з таго, што галоўнай мэтай барацьбы зьяўляецца разгром фашысцкіх акупантаў, таму атрадам партызан было рэкамэндавана не ўступаць у баі з нацыяналістычнымі загонамі, калі яны самі не нападаюць.<ref name="ReferenceC">{{Кніга|аўтар=А.Кенцій.|частка=Барацьба АУН і УПА на супрацьбальшавіцкім фронце|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Станіслаў Кульчыцкі|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва=Навуковая думка|год=2005|том=|старонкі=201|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref> Аднак за некалькі месяцаў УПА ўзмацнілася настолькі, што пачала адкрыта нападаць не толькі на малыя, але і на вялікія аддзелы партызан.<ref name="ReferenceC"/> У адказ на гэта адзін з камандзіраў Сабураў выдаў жорсткі загад, дзе, у прыватнасьці, гаварылася: «Дзеяньні па зьнішчэньні нацяналістаў ухваляю. У кожным выпадку іх нападаў — жорстка караць. Лістоўкамі паведаміць, што за аднаго партызана будзе зьнішчана 15 аўнаўцаў ды іх нямецкіх гаспадароў.»<ref name="ReferenceC"/> 19 чэрвеня 1943 ад камандзіраў атрадаў Алексенкі ды Шытава, якія спрабавалі прайсьці да беларускага Палесься да аэрадрому атрада Сабурава, прыйшло паведамленьне, што яны былі заатакаваны і аточаны вялікімі сіламі нацыяналістаў. Пасьля трохдзённага бою яны ня здолелі прарвацца і адступілі з адчувальнымі стратамі.<ref name="Барацьба">{{Кніга|аўтар=А.Кенцій.|частка=Барацьба АУН і УПА на супрацьбальшавіцкім фронце|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Станіслаў Кульчыцкі|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва=Навуковая думка|год=2005|том=|старонкі=202|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref> За лета 1943 актыўнасьць барацьбы украінскіх паўстанцаў з чырвонымі партызанамі ўзрасла. Вялікія баі адбыліся у ліпені за сяло Тэрэмне Астроскага раёну, каля чыгункі Ковель-Сарны і г. д. 10 верасьня 1943 Роўненскае партызанскае зьяднаньне № 2 і загон Яравога правялі тры баі з УПА, якая мела там каля 1.000 байцоў з гарматамі і мінамётамі. З прычыны нястачы патронаў савецкія партызаны вымушаны былі пазьбягаць бою.<ref name="Барацьба"/> У пэрыяд са жніўня па лістапад 1943 украінскія паўстанцы правялі з партызанамі 54 баі, у той жа час як зь немцамі — 47.<ref name="Барацьба"/> Напрыканцы 1943 — пачатку 1944 узмацненьне барацьбы УПА з савецкімі партызанамі было немінучым з-за набліжэньня савецка-гэрманскага фронту і спробаў чырвоных партызанаў замацавацца ў Заходняй Украіне, што стварала сьмяротную небясьпеку для УПА. Гэта знайшло адбітак у загадах камандзіраў УПА, дзе адзначаецца неабходнасьць «канчаткова зьліквідаваць чырвоных партызанаў як „агентаў Масквы.“»<ref name="Барацьба2">{{Кніга|аўтар=А.Кенцій.|частка=Барацьба АУН і УПА на супрацьбальшавіцкім фронце|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Станіслаў Кульчыцкі|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва=Навуковая думка|год=2005|том=|старонкі=205|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref> Аднак мэты ў бакоў былі розныя. УПА імкнулася эканоміць свае сілы, спадзеючыся на абяскрыўленьне дзьвух ворагаў — Масквы і Бэрліна. Савецкія партызаны бачылі сваёй галоўнай мэтай барацьбу зь немцамі. Былы камандзір Фёдараў успамінаў, што «бесперапынных баёў з бэндэраўцамі не вялося.»<ref name="Барацьба2"/> Набліжэньне фронту і актыўнасьць пракамуністычных сілаў прымусіла УПА перавесьці барацьбу ў яшчэ больш кансьпіратыўны кірунак, пазьбягаючы атак Чырвонай Арміі, а галоўную ўвагу накіроўваць супраць агентаў [[НКУС]]. Аб гэтых плянах УПА стала вядома камуністычнаму кіраўніцтву.<ref name="ReferenceB"/> На пачатак 1944 адносяцца і першыя баявыя сутыкненьні УПА з Чырвонай Арміяй. Нягледзячы на матэрыялы «Тактычнай інструкцыі», якая забараняла напады на аддзелы Чырвонае Арміі, мясцовыя камандзіры парушалі гэты загад.<ref>{{Кніга|аўтар=А.Кенцій.|частка=Барацьба АУН і УПА на супрацьбальшавіцкім фронце|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Станіслаў Кульчыцкі|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва=Навуковая думка|год=2005|том=|старонкі=210|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref> Першыя сутыкненьні адбыліся ў раёне дзеяньняў І Украінскага фронту на Валыні-Палесьсі. За пэрыяд ад 7 лютага па 2 сакавіка 1944 году ў тыле 13-й Арміі было зафіксавана каля 200 нападаў аддзелаў УПА-Поўнач на невялікія вайсковыя калёны ды на дробныя групы вайскоўцаў. У лютым 1944 баевікі УПА напалі на дарозе Карэц-Роўна на калёну камандуючага І Украінскім фронтам Ватуціна, які быў паранены, а пасьля памёр.<ref name="Барацьба3">{{Кніга|аўтар=А.Кенцій.|частка=Барацьба АУН і УПА на супрацьбальшавіцкім фронце|загаловак=Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Ўкраінская паўстанчая армія|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Станіслаў Кульчыцкі|выданьне=|месца=Кіеў|выдавецтва=Навуковая думка|год=2005|том=|старонкі=211|старонак=495|сэрыя=|isbn=966-00-0460-5|наклад=}}</ref> Ужо першыя акцыі паказалі, што ў параўнаньні з «паднямецкімі» часамі дзеяньні паўстанцаў былі менш удалымі. Прыйсьце савецкае ўлады азначала пачатак канца дзейнасьці УПА.<ref name="Барацьба3"/> ==== Барацьба з польскім насельніцтвам ==== Супрацьстаяньне палякаў з УПА ахапіла такія тэрыторыі, як [[Валынь]], Усходнюю [[Галіччына|Галіцыю]], Холмшчыну, [[Падляшша]], Надсеньне і Лемкоўшчыну. На працягу 1942—1943 гадоў палякі ня мелі тутай буйных узброеных аддзелаў, што фактычна рабіла польскае цывільнае жыхарства безабаронным перад атакамі і тэрорам з баку УПА. {{Асноўны артыкул|Валынская разьня}} [[Файл:Pomordowanym przez OUN-UPA 2008 - Przemysl1.jpg|значак|Помнік палякам, што загінулі ад дзеяньняў [[Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў|АУН]]-УПА, у [[Перамысьль|Перамысьлі]]]] У пачатку 1943 году на тэрыторыі [[Генэральная акруга Валынь-Падольле|Генэральнае акругі Валынь-Падольле]] прыхільнікі АУН(б) і ейнай вайсковае адзінкі УПА правялі масавае зьнішчэньне пераважна польскага цывільнага насельніцтва<ref name="filar">{{Спасылка | аўтар = Władysław Filar| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.lwow.com.pl/semper/wolyn.html| загаловак = Antypolskie akcje nacjonalistów ukraińskich| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://www.lwow.com.pl/ Mój Lwów - wspomnienia i aktualności ze Lwowa]| дата = 9 траўня 2010 | мова = pl| камэнтар = }}</ref><ref name="iiu">{{Спасылка | аўтар = І.І. Ільюшин.| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.history.org.ua/?l=EHU&verbvar=Volynska_trahediia| загаловак = Волинська трагедія 1943| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://www.history.org.ua Інститут історії України Національної академії наук України]| дата = 9 траўня 2010 | мова = uk| камэнтар = }}</ref>. Акрамя этнічных палякаў зьнішчаліся таксама члены зьмяшаных польска-ўкраінскіх сем’яў, палітычныя апанэнты АУН(б) ды зьбеглыя савецкія ваеннапалонныя. Разам з узрастаньнем тэрору і нападаў на польскае насельніцтва яшчэ ў 1942—1943 гг. пачалі зьяўляцца першыя аддзелы самаабароны. Звычайна гэта былі адносна невялікія па колькасьці і слаба ўзброеныя атрады, дзейнасьць якіх абмяжоўвалася патруляваньнем ваколіц і спыненьнем і папярэджваньнем атакаў. У 1943 на Валыні паўстала каля сотні такіх аддзелаў, якія кіраваліся праз цывільныя ўлады. Пры гэтым вытрываць напор украінскіх нацыяналістаў здолелі толькі найбуйнейшыя пункты самаабароны, і ў цэлым яны не змаглі спыніць забойствы. Толькі ў пачатку 1944 [[Армія Краёва|Арміяй Краёвай]] была сфармавана 27 Валынская Дывізія пяхоты, у выніку чаго ініцыятыва перайшла на польскі бок. Аднак гэта акцыя была дужа запозьненай, бо ўжо не пасьпела паўплываць на трагічны лёс палякаў на ўсходніх землях. (''глядзіце далей'' — Ліквідацыя УПА) ==== Вайна зь мадзярскай арміяй ==== У [[Станіславаўскае ваяводзтва|Станіславоўскай вобласьці]] (сёньня Івана-Франкоўская) мадзярскія войскі ашчаджалі польскае насельніцтва ад тэрору УПА і ад траўня 1944 праводзілі баявыя дзеяньні супраць атрадаў УПА.<ref>Організація українських націоналістів і Українська повстанська армія..Інститут історії НАН України.2004р Організація українських націоналістів і Українська повстанська армія, Раздел 5 [http://www.history.org.ua/LiberUA/Book/Upa/16.pdf] б. 288</ref> Аднак, у студзені 1943 году ў [[Будапэшт|Будапэшце]] (у тайне ад немцаў) спаткаліся дэлегаты УПА з вугорскімі ўладамі. Спатканьне скончылася заключэньнем паразуменьня, у якім [[Вугоршчына]], наўзамен за недатыкальнасьць сваёй арміі абавязваліся паставіць УПА зброю і амуніцыю. Таксама пасылаліся вайсковыя інструктары, якія маскіраваліся пад палонных.<ref>Państwowe Archiwum Federacji Rosyjskiej w Moskwie, fond 9401, opis 1, dzieło 94, s. 132—140</ref> === Ліквідацыя УПА === ==== Ліквідацыя УПА на тэрыторыі СССР ==== Актыўныя дзеяньні супраць Чырвонае Арміі прымусілі савецкае кіраўніцтва пачаць актыўную дзейнасьць па ліквідацыі УПА. Ужо ў сярэдзіне сакавіка 1944 са згоды Масквы ў Роўна быў створаны Апэратыўны штаб па барацьбе з АУН і УПА. Для правядзеньня працы па ліквідацыі ў Роўна прыехалі заступнікі міністра ўнутраных справаў СССР Круглоў і Сероў. 28 сакавіка таго ж году яны паведамлялі Хрушчову, што ў выніку 65 апэрацыяў было забіта 1129 чальцоў АУН і УПА, захоплена 2 гарматы, 36 кулямётаў, 54 аўтаматы, 406 дубальтовак, 49,6 тыс. патронаў. Таксама зазначалася, што ў рэгіён прыбыло 29 эшэлёнаў войскаў НКУС. Паводле словаў Круглова ''«войскі добра ўзброены і здольны выканаць пастаўленыя перад імі заданьні.»'' І ў наступныя дні, акцыі супраць АУН-УПА праводзіліся зь неаслабнаю сілаю.<ref>Організація українських націоналістів і Українська повстанська армія..Інститут історії НАН України.2004р Організація українських націоналістів і Українська повстанська армія, Раздел 15 https://web.archive.org/web/20120515165126/http://history.org.ua/LiberUA/Book/Upa/24.pdf стр.213</ref> Наймаштабнейшыя баі паміж бальшавікамі і ўкраінскімі баевікамі адбыліся 22—25 красавіка 1944 пад Гурбамі, у раёне Крэмянецкіх лясоў. Тутай, у лясным масіве, знаходзілася каля 4—5 тысячаў баевікоў. Сілы СССР, паводле зьвестак УПА, налічвалі каля 30 000 асобаў з танкамі. Аднак, нягледзячы на значныя страты, шырокамаштабныя апэрацыі і прымяненьне вялікіх сілаў, разграміць УПА не ўдалося.<ref>Організація українських націоналістів і Українська повстанська армія..Інститут історії НАН України.2004р Організація українських націоналістів і Українська повстанська армія, Раздел 15 https://web.archive.org/web/20120515165126/http://history.org.ua/LiberUA/Book/Upa/24.pdf стр.211-212</ref> Барацьба УПА да канца вайны стала значным фактарам, які значна перашкодзіў радзкай уладзе правесьці палітычныя, эканамічныя ды іншыя захады ў рэгіёне.<ref>Організація українських націоналістів і Українська повстанська армія..Інститут історії НАН України.2004р Організація українських націоналістів і Українська повстанська армія, Раздел 15 https://web.archive.org/web/20120515165126/http://history.org.ua/LiberUA/Book/Upa/24.pdf стр.216</ref> УПА былі вымушаны звузіць сваю дзейнасьць, а Савецкія сілы імкнуліся лякалізаваць і звузіць сацыяльную базу і дзейнасьць УПА. У 1946 у местах і сёлах былі разьмешчаны савецкія гарнізоны, а войскі НКУС праводзілі непарыўныя акцыі па перасьледу байцоў УПА.<ref>[https://web.archive.org/web/20031005141138/http://www.history.neu.edu/fac/burds/agentura1.pdf Jeffrey Burds (1997). «Agentura: Soviet Informants' Networks & the Ukrainian Underground in Galicia, 1944-48», ''East European Politics and Societies v.11'' pp. 106—110]</ref> У выніку УПА былі вымушаны перайсьці з партызнаскае да падпольнае дзейнасьці. Атрады УПА цяпер сталі малалікімі і ўлучалі ня больш за сто жаўнераў. Мноства з жаўнераў былі дэмабілізаваны і вярнуліся дадому, калі савецкая ўлада абвесьціла амністыю. Значную ролю адыгрывалі масавыя арышты і дэпартацыі, якія праводзіла савецкая ўлада супраць усіх, хто меў якое-небудзь дачыненьне да любых незалежных арганізацыяў. У выніку гэтых апэрацыяў, з тэрыторыі Заходняй Украіны было вывезена паводле розных ацэнак, ад 250.000 па 500.000 асобаў розных нацыянальнасьцяў. Найперш гэта былі сем’і сябраў УПА<ref>[https://web.archive.org/web/20031005141138/http://www.history.neu.edu/fac/burds/agentura1.pdf Jeffrey Burds (1997). «Agentura: Soviet Informants' Networks & the Ukrainian Underground in Galicia, 1944-48», ''East European Politics and Societies v.11'' p. 92]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071210033412/http://www.uvkr.com.ua/ua/visnyk/visnyk2005/april2005/komar.html external link]</ref> Асноўныя свае акцыі УПА праводзіла цяпер супраць савецкай адміністрацыі і службаў бясьпекі. За пэрыод паміж лютым 1944 і сьнежнем 1946 былі забіты 11,725 савецкіх афіцэраў, агэнтаў і калябарантаў і 2.401 зьніклі на тэрыторыі Заходняй Украіны.<ref>[https://web.archive.org/web/20031005141138/http://www.history.neu.edu/fac/burds/agentura1.pdf Jeffrey Burds (1997). «Agentura: Soviet Informants' Networks & the Ukrainian Underground in Galicia, 1944-48», ''East European Politics and Societies v.11'' pp. 113—114]</ref> З 1946 году УПА звычайна складалася зь невялічкіх груп колькасьцю 5—10 байцоў, а сваю асноўную актыўнасьць яны зьмяшчалі на савецка-польскай мяжы. Нягледзячы на кантакты са спэцслужбамі Вялікай Брытаніі і Францыі, УПА пастаянна скарачала сваю колькасьць.<ref>Institute of Ukrainian History, Academy of Sciences of Ukraine, Organization of [https://web.archive.org/web/20080411143934/http://history.org.ua/oun_upa/upa/23.pdf]</ref> 30 траўня 1947 году Шухевіч надаў загад аб аб’яднаньні УПА і ўзбройнага падпольля АУН. Афіцыйна, штабы УПА спынілі сваю дзейнасьць 3 верасьня 1949 году. Лідэр УПА Раман Шухевіч быў забіты недалёка ад [[Львоў|Львова]] 5 сакавіка 1950 году. Многія з УПА пераходзілі на службу НКУС. Усяго, па 1954 год каля 150 такіх спэцыяльных груп колькасьцю 1800 асобаў працавалі на НКУС.<ref>https://web.archive.org/web/20071203015442/http://www.ukranews.com/eng/article/84498.html</ref> Апошнія атрады спынілі супраціўленьне толькі ў сярэдзіне 1950-х гадоў. Апошнім партызанам сябе называў Ільля Абершын, які пакінуў лес толькі ў 1991 годзе.<ref>[https://web.archive.org/web/20190116084051/http://kipiani.org/gulag/index.cgi?154 Інтэрвію з Ільлём Абершыным]</ref> ==== Ліквідацыя УПА на тэрыторыі Польшчы ==== Сваю асноўную актыўнасьць УПА з 1946 засяродзіла на савецка-польскае граніцы. Тут, у 1947 УПА арганізавала забойства польскага камуністычнага міністра абароны генэрала Караля Сьвярчэўскага. Большасьць з дакумэнтаў <ref>Grupa Operacyjna «Wisła», kalkulacja sił U.P.A. (sił zbrojnych U.P.A. i personalnej obsady terenowej) na terenie działania Grupy Operacyjnej «Wisła» na dzień 1.04-23.07.1947 r.</ref> паказуе, што на дзень 1 красавіка 1947 УПА мела на тэрыторыі [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]] збройныя сілы ў колькасьці 2402 асобы. Аднак, 1947 стаў апошнім годам для АУН і УПА на тэрыторыі [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]]. У выніку правядзеньня Акцыі «Вісла» па перасяленьні насельніцтва і высокае актыўнасьці польскіх сілаў, рэшткі УПА вымушаны былі перабірацца на Захад праз [[Чэхаславакія|Чэхаславакію]]. Зь некалькі тысячаў чалавек, да сваёй цэлі дабраліся толькі каля сотні. === Дзейнасьць і ліквідацыя УПА на тэрыторыі Беларусі === [[Файл:UPA-structure.PNG|міні|250пкс|Падзел УПА]] Вытокі дзейнасьці [[Украіна|ўкраінскіх]] [[Нацыяналізм|нацыяналістычных]] арганізацыяў на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] ляжаць яшчэ ў міжваенныя часы. На [[Палесьсе|Палесьсі]] разнастайныя ўкраінскія культурна-асьветніцкія і палітычныя аб’яднаньні праводзілі мэтанакіраваную работу па ўкраінізацыі мясцовага насельніцтва, аб чым сьведчыць скарачэньне колькасьці «тутэйшых» і «палешукоў» пры перапісах насельніцтва ў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|міжваеннай Польшчы]].<ref>Черняк Ю. В. Деятельность украинских организаций и их вооружённых формирований на территории Западной Беларуси в годы Великой Отечественной войны / Черняк Юрий Вячеславович. — Минск, 2007. — 20 с б. 9-10</ref><ref name="Черняк">Черняк Ю. В. Деятельность украинских организаций и их вооружённых формирований на территории Западной Беларуси в годы Великой Отечественной войны / Черняк Юрий Вячеславович. — Минск, 2007. — 20 с б. 1</ref> Акрамя таго, шырокую дзейнасьць разгарнулі ўкраінскія эмігранцкія арганізацыі.<ref name="Черняк"/> Дзейнічалі ўкраінскія фармаваньні ў раёнах, дзе пражывала некаторыя колькасьць украінскага насельніцтва.<ref name="Черняк"/> Мэтаю дзейнасьці УПА і АУН на Беларусі было стварэньне ўкраінскага гаспадарства, што было чужым для беларусаў і што дужа паўплывала на тое, што беларускае насельніцтва рэзка адгарнулася ад украінскіх арганізацыяў.<ref>Черняк Ю. В. Деятельность украинских организаций и их вооружённых формирований на территории Западной Беларуси в годы Великой Отечественной войны / Черняк Юрий Вячеславович. — Минск, 2007. — 20 с б. 9</ref> 1941—1942 характарызуецца наяўнасьцю шматлікіх кансьпірацыйных партыяў, арганізацыяў і збройных фармаваньняў, якія праводзілі маштабныя апэрацыі ўласнымі вайсковымі сіламі. Украінскія арганізацыі адкрыта супрацоўнічалі зь нямецкімі акупацыйнымі ўладамі — як дыпляматычнымі, так і ваеннымі сродкамі. Так, узброеныя фармаваньні «бульбаўцаў» супольна зь беларускімі калябарантамі правялі на тэрыторыі [[Палесьсе|Палесься]] супольную акцыю супраць рэшткаў Чырвонае Арміі.<ref>Черняк Ю. В. Деятельность украинских организаций и их вооружённых формирований на территории Западной Беларуси в годы Великой Отечественной войны / Черняк Юрий Вячеславович. — Минск, 2007. — 20 с б. 15</ref> У выніку на Палесьсі стварылася своеасаблівая сытуацыя — нямецкай адміністрацыі амаль не было, часткі Чырвонае Арміі альбо былі зьнішчаныя, альбо выцесьненыя ў бранскія лясы. Такая сытуацыя спрыяла ўзмацненьню ўплыву і аўтарытэту ўкраінскіх арганізацыяў у [[Беларусь|Беларусі]].<ref>Черняк Ю. В. Деятельность украинских организаций и их вооружённых формирований на территории Западной Беларуси в годы Великой Отечественной войны / Черняк Юрий Вячеславович. — Минск, 2007. — 20 с б. 10-11</ref> Непасрэдна стварэньне УПА як асобнай вайсковай структуры на Заходнім Палесьсі пачалося раньняй вясной 1943 году. У сярэдзіне 1943 году партызанская зона УПА ўтварылася ў [[Дзівін]]скім раёне ([[Берасьцейская вобласьць]])<ref name="Зьвязда">{{Артыкул|аўтар=[[Павал Берасьнеў]].|загаловак=Барацьба за нацыянальную самасьвядомасьць беларусаў (частка 3)|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=76459|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=[[газэта]]|год=25 сакавіка 2011|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2011-03-25 55 (26919)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/76449/25sak-11.indd.pdf 11]|issn=1990-763x}}</ref>. Летам 1943 АУН-УПА аб’яднала пад сваім кіраўніцтвам усе вайсковыя фармаваньні ўкраінскіх арганізацыяў, у тым ліку створаную [[Тарас Бульба-Баравец|Тарасам Бульба-Бараўцом]] [[Палеская Сеч|Палескую Сеч]]. Гэтая новая армія абавязвалася ашчаджаць украінскае жыхарства (ігнаруючы іншыя народы, якія пражывалі каля [[Украінцы|ўкраінцаў]]) на ўкраінскае тэрыторыі.<ref>Черняк Ю. В. Деятельность украинских организаций и их вооружённых формирований на территории Западной Беларуси в годы Великой Отечественной войны / Черняк Юрий Вячеславович. — Минск, 2007. — 20 с б. 11</ref> Ідэя стварэньня ўкраінскай дзяржавы была варожа сустрэтая як з боку нямецкіх акупацыйных уладаў, так і з боку савецкіх партызнаў і [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]], у выніку чаго УПА пачала барацьбу па ўсіх напрамках. УПА праводзіла дывэрсыі і рэйды супраць чырвоных партызанаў, вэрмахту і [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]], падчас якіх праводзіліся тэрарыстычныя акцыі і супраць мясцовага насельніцтва — беларусаў, палякаў і габрэяў<ref name="Черняк12">Черняк Ю. В. Деятельность украинских организаций и их вооружённых формирований на территории Западной Беларуси в годы Великой Отечественной войны / Черняк Юрий Вячеславович. — Минск, 2007. — 20 с б. 12</ref>. У 1943 на тэрыторыі поўдня Беларусі адбываецца значнае ўзрастаньне колькасьці ўдзельнікаў УПА. Паводле папярэдніх падлікаў, колькасьць чальцоў АУН, акрамя моладзі і тых, хто спачуваў ім, дасягнула 10—15 тысячаў асобаў. Колькасьць асобаў, датычных да УПА на Беларусі — 8—10 тысячаў. Група «Тураў», якая дзейнічала на Валыні і ў сумежных раёнах Берасьцейшчыны, пасьля частковае дэмабілізацыі і перадачы ў групу «Заграва» загону «Катлавіна» налічвала на 1 студзеня 1944 3048 асобаў. З улікам дэмабілізацыі і фармаваньняў тылу УПА складала прыблізна 15—20 тыс. асобаў.<ref name="Черняк12"/> Улетку 1944 г., на час прыходу савецкага войска, у атрадах УПА ў Дзівінскім раёне бралі ўдзел больш за 3 тыс. жыхароў<ref name="Зьвязда"/>. У пэрыяд зь лютага 1944 па канец 1945 банды УПА зьдзейсьнілі больш за 6600 дывэрсыйна-тэрарыстычных актаў з прыкладна 14,5 тысячы агульных ваенных нападаў (45%)<ref name="Черняк12"/><ref>Малая война (организация и тактика действий малых подразделений): хрестоматия / Сост. А. Е. Тарас. — Минск : Харвест, 1998. б.419</ref> Асноўнымі мэтодамі барацьбы ў гэты час былі дывэрсыі і тэрор супраць савецкай улады і камуністычных актывістаў у спалучэньні з агітацыяй і прапагандай сярод насельніцтва. Фактычна праводзілася [[рабаўніцтва]], гвалт і насільле над мясцовым насельніцтвам, што нарэшце прывяло да покрышу і ліквідацыі УПА ў Беларусі.<ref name="Черняк12"/> У 1952 г. войскі [[НКУС]] зьнішчылі апошні атрад УПА ў Беларусі пад кіраўніцтвам «Грыця» Лукашука<ref name="Зьвязда"/>. === Забойствы мірных жыхароў === [[Файл:Lipikach.jpg|міні|220пкс|Забітыя УПА мірныя жыхары Ліпнікі (Польшча), 1943]] Этнічныя чысткі палякаў пачаліся з 1943 году. Арганізаваныя забойствы працягваліся зь лютага 1943 па люты 1944. Колькасьць загінутых застаецца па сёньня невядомай і вызначаецца ад 60 000 па 500 000. Лічбу 60 000-80 000 прыводзіць Jan T. Gross. Польская (камуністычная) камісія па дасьледваньні злачынастваў супраць польскага народу прапаноўвала лічбу ў 300 000—400 000. [[Леанід Кучма]] выказаўся, што «ўкраінскія шавіністы забілі каля паўмільёну палякаў на Ўсходніх землях», што аднак, не было пацьверджана доказамі і магчыма, зьяўляецца вынікам падману.<ref>Норман Дэвис. История Европы. — М.: АСТ., 2006 {{ISBN|5-17-024749-4}} с 767</ref> Людабойства адбывалася ў [[Львоўскае ваяводзтва (1920—1939)|Львоўскім]], [[Станіславаўскае ваяводзтва|Станіславоўскім]], [[Тарнопальскае ваяводзтва|Тарнапольскім]], [[Валынскае ваяводзтва (1921—1939)|Валынскім]], а таксама па-за Кэрзонавай лініяй — [[Люблінскае ваяводзтва|Люблінскім]] ваяводзтвах.<ref>[https://web.archive.org/web/20090811132525/http://stowarzyszenieuozun.wroclaw.pl/wystawa_spis.htm Wystawa ludobójstwa dokonanego na Polakach przez OUN-UPA na Kresach Południowo-Wschodnich II RP 1939—1947]</ref><ref>Організація українських націоналістів і Українська повстанська армія..Інститут історії НАН України.2004р Організація українських націоналістів і Українська повстанська армія, Раздел 5 [http://www.history.org.ua/LiberUA/Book/Upa/16.pdf] б. 166</ref> Улетку 1943 былі праведзены этнічныя чысткі з мэтай канчатковага выдаленьня «польскага элемента», а ўвосень 1943 многія раёны Валыні сталі «этнічна чыстымі». Канфлікт меў моцны рэлігійны і нацыянальны падтэкст. {{пачатак цытаты}}''«Сьвятар Людвік Владарчык з Акопы быў расьпяты на крыжы; сьвятару Станіславу Дабржанскаму адрубілі сякерай галаву, разам зь ім загінула 967 вернікаў з Астроўкі; сьвятара Караля Бараня з Карытніцы расьпілавалі папалам на драўляным карыце; сьвятару Завадзкаму перарэзалі горла нажом…»''<ref name="ReferenceD">Норман Дэвис. История Европы. — М.: АСТ., 2006 {{ISBN|5-17-024749-4}} с 768</ref>{{канец цытаты}} 10 ліпеня 1944 камандуючы УПА ва Ўсходняй Галіцыі Васыль Сідор загадаў: «пастаянна нападаць на палякаў — да поўнага зьнішчэньня астатняга на гэтай зямлі.»<ref>А.Русначенко «Украинско-польское противостояние» стр 101</ref> Аднак выкананьне гэтага загаду было спынена наступам [[Чырвоная Армія|Савецкай Арміі]], хаця акцыі супраць палякаў працягваліся і ў 1944—1947, пакуль савецкімі ўладамі не была праведзена [[Акцыя «Вісла»|«Акцыя Вісла»]] па перасяленьні палякаў на тэрыторыю [[Польская Народная Рэспубліка|Польскай Народнай Рэспублікі]]. Сярод ахвяраў іншых нацыянальнасьцяў адзначаюцца [[габрэі]], самі [[Украінцы|ўкраінцы]], якія не сымпатызавалі УПА, а таксама калябарантаў і савецкіх грамадзянаў падчас першай савецкай акупацыі 1939—1941. У многіх вёсках [[габрэі]] і [[палякі]] разам змагаліся з агульным ворагам.<ref name="ReferenceD"/> Ахвярамі стала таксама невялічкая грамада польскіх [[Армяне|армянаў]] у Галіцыі, якіх забівалі за прывязанасьць да польскасьці (вядома, што армянскі архібіскуп Юзаф Тэадаровіч адкрыта казаў аб прыналежнасьці [[Львоў|Львова]] да [[Польшча|Польшчы]]. 19-21 чэрвеня 1944 у Кутах над Чэрэмошам на Пакуцю было забіта каля 500 польскіх армянаў і палякаў.<ref>[https://web.archive.org/web/20131105121724/http://www.isakowicz.pl/index.php?page=news&kid=69&nid=594 Больш інфармацыі]</ref> == Ідэалёгія УПА == [[Файл:banderivtsi html m4eef2379.png|міні|зьлева|Агітацыйны плякат УПА, 1948&nbsp;год]] [[Ідэалёгія]] УПА Бэндэры была тыповай для радыкальнага ўсходнеэўрапейскага нацыяналізму канца 1930-х гадоў. Яе падставамі былі абсалютызацыя арганічнасьці і прыроднасьці нацыі, цягласьць яе існаваньня, прымат інтарэсаў нацыі над інтарэсамі асобы, ідэалізм, культ зямлі й сялянства, стаўка на дзяржаўны патэрналізм, прапаганда этнічнае салідарнасьці, пропаведзь сацыяльнае гармоніі і надклясавую рэпрэзэнтацыйнасьць нацыяналістычнага руху.<ref>Організація українських націоналістів і Українська повстанська армія: Історичні нариси / НАН України; Інститут історії України / С. В. Кульчицький (відп.ред.). — К.: Наук. думка, 2005. — 495 с c. 472 [https://web.archive.org/web/20090813020907/http://www.history.org.ua/index.php?urlcrnt=LiberUA%2Fselect_PDF.php&isbn=966-00-0440-0]</ref> Паводле палітычнае арыентацыі, ідэалёгія УПА належыць да ўльтранацыяналістычных арганізацыяў, мэтай якой было стварэньне «Украіны для ўкраінцаў». Ідэі сацыяльнага міру і гармоніі і ксэнафобіі да іншых нацыянальнасьцяў (найперш супраць палякаў, расейцаў, габрэяў), набліжалі іх у гэтым да эўрапейскага нацыянал-сацыялізму. На чале створанай Украіны мела стаяць толькі адна партыя — АУН, а дзяржава мела кіравацца праз палітычныя эліты, безь якога-небудзь прадстаўніцтва ў выглядзе [[парлямэнт]]у ці іншых палітычных партыяў. == Памяць аб УПА пасьля вайны == Стаўленьне да УПА пасьля вайны застаецца досыць спрэчным. Ва [[Украіна|Ўкраіне]] вядзецца дыскусія вакол пытаньня наданьня вэтэранам УПА гонару вэтэранаў Другой сусьветнай вайны і ўшанаваньня УПА як вызвольнага руху.<ref name="nn.by">{{Навіна|аўтар=[[Мікола Бугай]]|загаловак=Юшчанка: ушанаваць байцоў УПА — наш прыярытэт|спасылка=http://pda.nn.by/artykul/14266.html|выдавец=[[Наша Ніва]]|дата публікацыі=10 студзеня 2008|дата доступу=1 кастрычніка 2014}}</ref> Аднак за час існаваньня незалежнай Украіны моцных зьменаў у тым кірунку не адбылося. 12 верасьня 1997 году кабінэт міністраў Украіны пастанавіў стварыць камісію па дасьледваньні дзейнасьці УПА.<ref>[http://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=1004-97-%EF П О С Т А Н О В А від 12 вересня 1997 р. N 1004] {{Недаступная спасылка|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 14 кастрычніка 2006 году прэзыдэнт [[Украіна|Украіны]] [[Віктар Юшчанка]] падпісаў дэкрэт, паводле якога УПА надаецца статус вызвольнага руху.<ref name="nn.by"/><ref>[https://web.archive.org/web/20090413215048/http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,80708,4573596.html Tarasiuk do Juszczenki: Uznać UPA za bojowników o niepodległość]</ref> Аднак гэты дэкрэт ня быў адобраны [[Вярхоўная Рада Ўкраіны|парлямэнтам Украіны]] і застаўся актам [[Прапаганда|прапагандычным]]. Штогод Юшчанка вітае вэтэранаў УПА з нагоды стварэньня гэтае арміі<ref>[http://www.president.gov.ua/search/?search_string=%D3%EA%F0%E0%BF%ED%F1%FC%EA%E0+%EF%EE%E2%F1%F2%E0%ED%F1%FC%EA%E0+%E0%F0%EC%B3%FF&x=32&y=10 Сайт прэзыдэнта Украіны]{{Ref-uk}}</ref>, а 12 кастрычніка 2007 году загадам Віктара Юшчанкі лідэру УПА [[Раман Шухевіч|Раману Шухевічу]] быў нададзены статус «Героя Ўкраіны».<ref>[http://www.president.gov.ua/documents/6808.html УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ № 965/2007 Про присвоєння Р. Шухевичу звання Герой України]{{ref-uk}}</ref> Сытуацыя з намаганьнем Юшчанкі праз парлямэнцкі закон надаць УПА статус вызвольнага руху паўтарылася і ў 2008 годзе.<ref name="nn.by"/> Падтрымліваюць ушанаваньне УПА ўкраінскія нацыяналістычныя партыі, а сама ідэя карыстаецца большай папулярнасьцю сярод жыхароў [[Заходняя Ўкраіна|Заходняй Украіны]]. Супраць ушанаваньня выступае «Партыя рэгіёнаў» і камуністы, якія знаходзяць у гэтым падтрымку на ўсходзе краіны. [[Файл:UPAPrzemysl.jpg|міні|Марш вэтэранаў УПА ў Пшэмысьлі]] Супраць ушанаваньня УПА выступаюць суседзі Ўкраіны — [[Польшча]] і [[Расея]]. У [[Польшча|Польскай Рэспубліцы]] перапісы паказваюць, што 49% [[Палякі|палякаў]] нічога ня ведаюць пра тыя падзеі, 17% штосьці чулі, але дакладна ня ведаюць, 20% «ведаюць, але мала» і толькі 14% добра ведае аб людабойстве нацыяналістамі палякаў у часе ІІ Сусьветнай вайны. 11 ліпеня 2003 у памяць 60-годзьдзя забойстваў у Парыцку прэзыдэнты Польшчы [[Аляксандар Квасьнеўскі]] і Ўкраіны [[Леанід Кучма]] адкрылі там помнік забітым. Прэзыдэнт Квасьнеўскі тады паведзіў: {{пачатак цытаты}}''«Трэба, аднак, тутай выразіць маральны пратэст супраць ідэалёгіі, якая давяла да „антыпольскай акцыі“, заініцыяванай праз Арганізацыю Ўкраінскіх Нацыяналістаў і Ўкраінскай Паўстанчай Арміі. Ведаю, што тыя словы могуць зачапіць. Але жадная цэль, ані жадная вартасьць, нават такая важная, як вольнасьць і сувэрэннасьць народу, ня можа апраўдаць людабойства, разьні цывільных, насільле і гвалты…»''{{канец цытаты}} 29 кастрычніка 2007 — праект наданьня статусу генацыду разьні палякаў украінцамі ў 1942—1944 на Валыні быў адрэгаваны праз чатырох польскіх эўрадэпутатаў, выбраных зь лістоў «Лігі польскіх сем’яў» і прэзэнтаваны дэлегацыям да Эўрапейскага Парлямэнту.<ref>[https://web.archive.org/web/20140706175503/http://www.rp.pl/artykul/2,65650.html], w: Rzeczpospolita 29 października 2007.</ref> Праект, аднак, ня быў аддадзены на галасаваньне.<ref>Patrz: https://web.archive.org/web/20110719050004/http://www.isakowicz.pl/index.php?page=news&kid=8&nid=943&PHPSESSID=cfb43afedc1625086e1d0b95e9201921</ref>. У Польшчы дзейнічае «Агульнапольскі Камітэт Будовы Помніка Ахвяр Людобойства, дакананага праз АУН-УПА».<ref>[https://web.archive.org/web/20110729112517/http://www.mysl.pl/?m=10&art_id=375&more=more Apel Ogólnopolskiego Komitetu Budowy Pomnika Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez OUN-UPA, mysl.pl] [dostęp 11.04.2009]</ref><ref>[http://wiadomosci.wp.pl/kat,1342,title,Pomnik-polskich-ofiar-OUN-UPA-stanie-w-Warszawie,wid,10949260,wiadomosc_prasa.html?ticaid=17d4c Pomnik polskich ofiar OUN-UPA stanie w Warszawie?, wp.pl]{{Недаступная спасылка|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [dostęp 11.04.2009]</ref><ref>[http://new-arch.rp.pl/artykul/670365_Przeciw_pomnikowi_ofiar_UPA.html Przeciw pomnikowi ofiar UPA, rp.pl]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [dostęp 11.04.2009]</ref> 15 ліпеня 2009 Сейм Польскай Рэспублікі прыняў ухвалу ''«у справе трагічнага лёсу палякаў на Усходніх Крэсах»'', дзе вядзецца аб ''распачатай праз Арганізацыю Ўкраінскіх Нацыяналістаў і Ўкраінскую Паўстанчую Армію на Крэсах ІІ Рэчы Паспалітай так званай антыпольскай акцыі — масавых забойстваў з характарам этнічнай чысткі…''<ref>[http://pl.wikisource.org/wiki/Uchwa%C5%82a_Sejmu_w_sprawie_tragicznego_losu_Polak%C3%B3w_na_Kresach_Wschodnich]</ref><ref>{{Навіна|аўтар=[[Браніслаў Камароўскі]]|загаловак=Пастанова Сойму Польскай Рэспублікі ад 15 ліпеня 2009 г. у справе трагічнага лёсу палякаў на ўсходніх ускраінах|спасылка=http://orka.sejm.gov.pl/opinie6.nsf/nazwa/2183_u/$file/2183_u.pdf|выдавец=[[Сойм Польскай Рэспублікі]]|мова=pl|дата публікацыі=15 ліпеня 2009|дата доступу=3 кастрычніка 2014}}</ref>. 16 чэрвеня 2009 у парлямэнце [[Летува|Летувы]] была ўрачыста адкрыта выстава, у якой ухвалёўваецца памяць УПА. У адкрыцьці выставы, падрыхтаванай украінскім бокам, узяў ўдзел віцэ-сьпікер Сойму [[Летува|Летувы]] Альгіс Кашэта, дырэктар Цэнтру Процістаяньня Людабойству і Руху Адпору Жыхароў Летувы Тэрэзія Бірутэ-Бірускаітэ, пасол Летувіскага Сойму Даліа Коўдыце, эўрапасол Вітаўтас Ландсіукпшы, амбасадар [[Украіна|Украіны]] на [[Летува|Летуве]] Ігар Пракапчук. Наступная выстава будзе прэзэнтавана ў [[Рыга|Рызе]] і [[Талін]]е.<ref>[http://www.unian.net/ukr/news/news-321137.html (Сайт ІА УНІАН)]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * {{Артыкул|аўтар=[[Уладзіслаў Грыневіч]].|загаловак=Міт вайны і вайна мітаў|спасылка=http://arche.bymedia.net/2006-5/hrynievic506.htm|выданьне=[[ARCHE Пачатак]]|тып=[[часопіс]]|год=Травень 2006|нумар=5 (45)|старонкі=103-117|issn=1392-9682}} * {{Артыкул|аўтар={{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Дзячэнка|Марка Баяслаў|uk|Дяченко Михайло Васильович}}.|загаловак=Любоў паўстанцкая сьвятая|спасылка=http://www.dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/bal2402ec.html|выданьне=[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]|тып=часопіс|год=Кастрычнік 2006|нумар=5 (24)|старонкі=193-198|issn=2076-1309}} * [http://oun-upa.org.ua/ Сайт ОУН УПА: легенда спротиву] {{ref-uk}} * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Летапіс УПА|спасылка=http://www.infoukes.com/upa|выдавец=InfoUkes|мова=en|дата публікацыі=2000|дата доступу=3 кастрычніка 2014}} * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Выстава аб генацыдзе палякаў з боку АУН-УПА на паўднёва-ўсходніх ускраінах ІІ РП у 1939-1947 гг.|спасылка=http://stowarzyszenieuozun.wroclaw.pl/wystawa_spis.htm|выдавец=[[Уроцлаў]]скае {{Артыкул у іншым разьдзеле|Таварыства ўвекавечаньня ахвяраў злачынстваў украінскіх нацыяналістаў||pl|Stowarzyszenie Upamiętnienia Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów}}|мова=pl|дата публікацыі=2008|дата доступу=3 кастрычніка 2014}} * {{Кніга|аўтар=[[Джэфры Бурдс]].|частка=|загаловак=Савецкая агентура|арыгінал=Советская агентура|спасылка=http://militera.lib.ru/research/0/pdf/burds.pdf|адказны=|выданьне=|месца=Масква|выдавецтва=Сучасная гісторыя|год=2006|том=|старонкі=|старонак=293|сэрыя=|isbn=0978993705|наклад=500}} * {{Навіна|аўтар={{Артыкул у іншым разьдзеле|Яўген Цыбуленка||en|Evhen Tsybulenko}}|загаловак=Бандэраўцы — праўда і гістарычныя міты|спасылка=http://m.rus.delfi.ee/article.php?id=26210567|выдавец=[[Дэлфі]]|мова=ru|дата публікацыі=12 кастрычніка 2009|дата доступу=3 кастрычніка 2014}} [[Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны (1917—1991)]] [[Катэгорыя:Рухі супраціву падчас Другой сусьветнай вайны]] [[Катэгорыя:Антысавецкі супраціў]] [[Катэгорыя:Украінскі антысавецкі супраціў]] [[Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні, створаныя ў 1942 годзе]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1942 годзе]] [[Катэгорыя:Зьніклі ў 1954 годзе]] [[Катэгорыя:1942 год ва Ўкраіне]] 0gw60er4f401lq0pg2qxls8xober2tn 0 47664 2700037 2682902 2026-11-10T13:40:17Z XHCKidx 11053 /* Гісторыя */ 2700037 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Ляхаўка}} [[Файл:Belarus-Minsk-Dynamo Stadium-Entrance-1.jpg|міні|Галоўная брама стадыёну «Дынама» — пачатак Ляхаўкі]] '''Ляхаўка''', '''Ляхаўскае [[прадмесьце]]''' — гістарычная мясцовасьць [[Менск]]у, разьмешчаная ў паўднёвай частцы [[места]]. Падзялялася на ''Верхнюю Ляхаўку'' ([[трыкутнік]] паміж вуліцамі [[Вуліца Сьвярдлова (Менск)|Ігуменскай]], [[Вуліца Першамайская (Менск)|Вясёлай]] і [[Вуліца Беларуская (Менск)|Верхнеляхаўскай]]), ''Ніжнюю Ляхаўку'' (вялікі раён на ўсход і паўночны ўсход ад вуліцы [[Вуліца Кастрычніцкая (Менска)|Ніжнеляхаўскай]], а таксама прырэчная частка вуліцы Вясёлай) і ''Ляхаўскую Слабодку'' (некалі гістарычная Ляхаўка, што месьцілася на правым беразе [[Сьвіслач (басэйн Дняпра)|Сьвіслачы]] — раён колішняй Лодачнай вуліцы)<ref name="hm">{{Літаратура/Гісторыя Менску (2006)|к}} С. 227.</ref>. На паўднёвы захад ад Ляхаўкі пачынаюцца [[Уборкі (Менск)|Ўборкі]], на поўнач — цэнтральнае [[Новае Места]], на ўсход — [[Кашары]], на поўдзень — [[Серабранскія Млыны]]<ref name="m-2">{{Літаратура/Гісторыя Менску (2006)|к}} C. 196—197.</ref><ref name="m-3">{{Літаратура/Гісторыя Менску (2006)|к}} C. 550—551.</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Miensk, Lachaŭka, Franciškanskaja. Менск, Ляхаўка, Францішканская (1930-39).jpg|значак|Верхняя Ляхаўка, 1930-я рр.]] У [[Менск]]іх актах XVI ст. упамінаецца ''[[сяло]] Ляхава Лука'', што месьцілася на паўднёвай ускраіне места і належала, як і маёнтак [[Малы Трасьцянец|Трасьцянец]], [[Белая царква (Менск)|Менскаму Ўзьнясенскаму манастыру]]. Назва мае, відаць, этнічнае паходжаньне — калісьці тут жылі «ляхі» ([[палякі]])<ref name="hm"/>. Другая частка назвы — «Лука» — сьведчыла пра асаблівасьць ляндшафту, як раз у гэтым месцы Сьвіслач утварае стромкую S-вобразную зьвіліну, г.зн. падвойную «луку». На пляне 1797 року на месцы колішняга сяла зьявілася ''«[[Слабада]] Ляхаўка»''<ref name="rb">[[Расьціслаў Баравы|Боровой Р.]] Минские пригороды XVI — начала XX века // Архитектура и строительство. — 2008. — № 11. — С. 46—50.</ref>. [[Файл:Miensk, Śvisłač-Lachaŭka, Rakaŭščyk. Менск, Сьвіслач-Ляхаўка, Ракаўшчык (1930).jpg|значак|Ніжняя Ляхаўка з боку Сьвіслачы. Дрожджавы завод, 1930-я рр.]] Паводле сьведчаньняў падарожніка [[Павал Шпілеўскі|Паўла Шпілеўскага]], у сярэдзіне XIX ст. гэтая мясцовасьць набыла вядомасьць празь Ляхаўскі гай і тамтэйшыя «маёўкі» ([[травень]]скія гуляньні)<ref>[[Павал Шпілеўскі|Шпилевский П. М.]] Путешествие по Полесью и белорусскому краю. — Минск, 1992.</ref>. Апроч таго, каля Ляхаўскай Слабады, на Сьвіслачы, знаходзіўся адзін з трох вадзяных млыноў места [[Менск]]у<ref name="rb"/>. У канцы XIX ст. у Ляхаўцы пачаў фармавацца прамысловы раён [[Менск]]у, што тлумачылася зручным разьмяшчэньнем слабады на беразе ракі Сьвіслачы, паблізу чыгункі. Да канца XIX ст. тут склаўся цэлы комплекс прамысловых прадпрыемстваў<ref>Лакотка А. Сілуэты старога Мінска. Нарысы драўлянай архітэктуры. — Менск: Полымя, 1991. С. 67.</ref>. На пачатак XX ст. Ляхаўка стала найбольшым [[прадмесьце]]м [[Менск]]у. Значная частка мясцовасьці мела хаатычную драўляную забудову, дзе жылі фабрычныя і чыгуначныя работнікі і рамесьнікі. Многія зь іх мелі невялікія ўласныя сады і агароды. Прадмесьце часткова ўваходзіла ў [[першая паліцэйская частка Менску|першую]], [[трэцяя паліцэйская частка Менску|трэцюю]] і [[чацьвертая паліцэйская частка Менску|чацьвертую паліцэйскую частку]] і ўлучала чатыры Ніжнеляхаўскія вуліцы (цяпер гэта — Кастрычніцкая, Ульянаўская ад Беларускай да Чырвонаармейскай і часткова Індустрыяльная вуліцы), Верхнеляхаўскую (цяпер Беларуская), Ляхаўскую Слабодку (не існуе; былая Лодачная), канец Круглага завулка<ref>Сацукевіч І. Тапанімія вуліцы і плошчаў Менска ў ХІХ — пачатку ХХ стст. // «Беларускі калегіюм», 4 чэрвеня 2008.</ref>. 12 ліпеня 1934 року ў Ляхаўцы на месцы старых юдэйскіх могілак (закрытыя ў 1883 року) збудавалі стадыён «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]». У 2009 року Камісія па найменьні і перайменаваньні праспэктаў, вуліцаў і іншых частак [[Менск]]у прыняла пастанову аб наданьні безыменнаму сквэру ў межах вуліцаў Кастрычніцкай — Ульянаўскай — Беларускай — ракі Сьвіслачы назвы «Ляхаўскі»<ref>[http://minsknews.by/index.php?option=com_content&task=view&id=4192&Itemid=6 Безымянным скверам и улицам Минска присвоены имена]{{Недаступная спасылка|date=April 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // «Минск-Новости», 25 жніўня 2009.</ref>. У наш час уздоўж гістарычнай Ніжнеляхаўскай вуліцы знаходзяцца будынкі дарэвалюцыйных заводаў, якія захавалі сваё аўтэнтычнае архітэктурнае аблічча<ref name="vs">[[Валянцін Собаль|В. Е. Собаль]]. Лахаўка // {{Літаратура/Памяць/Менск|1к}} С. 552.</ref> Пра існаваньне некалі найбольшага менскага прадмесьця цяпер сьведчыць Ляхаўскі сквэр. == Старыя адрасы == [[Файл:Miensk, Lachaŭka. Менск, Ляхаўка (1901-18) (2).jpg|значак|Ніжняя Ляхаўка, да 1918 р.]] * ''Ніжне-Ляхаўская, 5, дом Моніча.'' Кватэра сябра Менскай арганізацыі [[РСДРП]] Н. Цімафеевай, якая вяла прапаганду сярод мескай вучнёўскай моладзі. Цяпер гэта раён вуліцы Ўльянаўскай паміж стадыёнам «Дынама» і 3-яй клінічнай лякарняй. * ''Ніжне-Ляхаўская, 8.'' Дрожджава-вінакурны завод братоў Ракаўшчыкаў, заснаваны ў 1892 року. Пры заводзе быў паравы млын. Вытворчы працэс ішоў у чатырох аддзяленьнях: заторным, перагонным, дражджавым і прамывачным. У пачатку стагодзьдзя прадпрыемства знаходзілася ў складзе рэгіянальнага манапалістычнага аб’яднаньня. У 1910 року праводзілася значная рэканструкцыя: на заводзе ўсталявалі [[дынама-машына|дынама-машыну]], паравую машыну (50 конскіх сілаў), [[лякамабіль]] (75 конскіх сілаў) і газагенэратар (25 конскіх сілаў). Паводле кошту сродкаў вытворчасьці завод займаў першае месца сярод усіх тагачасных менскіх прадпрыемстваў і быў адным зь лідэраў у сваім сэгмэнце на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]]. Цяпер стары будынак займае Менскі дражджавы камбінат (Кастрычніцкая, 14). [[Файл:Miensk, Lachaŭka, Rakaŭščyk. Менск, Ляхаўка, Ракаўшчык (1969).jpg|значак|Дражджавы завод, 1969 р. (?)]] * ''Ніжне-Ляхаўская, 13.'' Скарбовы вінны склад. Працаваў з 1898 року. Цяпер у тых памяшканьнях вінна-гарэлачны завод «[[Крышталь]]» (Кастрычніцкая, 15). * ''Ніжне-Ляхаўская, 17.'' Гарбарны завод Л. Суціна, адкрыты ў 1896 року. Праз два рокі тут усталявалі паравы кацёл. Пазьней вытворчасьць трапіла да М. Фрэнкеля, што ў 1904 року збанкрутаваў. Праз два рокі, калі стаў відавочным пэўны ўздым гарбарнай прамысловасьці, завод перайшоў у валоданьне І. Сальмана і ўзнавіў сваю дзейнасьць. У 1909 року праводзілася рэканструкцыя вытворчых працэсаў, зьявіўся паравы кацёл. Завод Сальмана сярод роднасных прадпрыемстваў стаў адным з найбольшых у месьце. На базе яго ў 1927 року ўтварыўся гарбарны завод «Бальшавік» (цяпер знаходзіцца ў вёсцы [[Гатава]] [[Менскі раён|Менскага раёну]]). [[Файл:Miensk, Lachaŭka, Elegija. Менск, Ляхаўка, Элегія (1930-39).jpg|значак|Завод Элегія, 1930-я рр.]] * ''Ніжне-Ляхаўская, 23.'' Гарбарны завод Л. Мантвялінскага. Узьнік у 1875 року. У 1892—1894 роках не працаваў. Адкрыўся па тым, як суўладальнікам стаў Форын. Спэцыялізаваўся на выпуску сырамятных і падэшвенных скураў. Заводзкі будынак месьціўся ў раёне цяперашняга станкабудаўнічага завода імя Кастрычніцкай рэвалыцыі (Кастрычніцкая, 16). [[Файл:Miensk, Lachaŭka, Sucin. Менск, Ляхаўка, Суцін (1941-44).jpg|значак|Гарбарны завод, 1941—44 рр.]] * ''Ніжне-Ляхаўская, 24''. Гарбарны завод А. Імрота, збудаваны ў 1885 року. У 1891 року ў ім дзейнічаў паравы кацёл. Завод разьмяшчаўся ў драўлянай двухпавярхоўцы. У ніжніх памяшканьнях стаялі чаны для вымочваньня і дубленьня скураў — тут яны ачышчаліся ад мяздры і валасоў. На другім паверсе скуры сушыліся і вырабляліся. Дубленьне ажыцьцяўлялася шляхам, які гаспадары трымалі ў сакрэце. Скуры былі гатовымі ўдвая хутчэй, чым на іншых прадпрыемствах. Гэта абумоўлівала высокія прыбыткі. Пры гарбарнай вытворчасьці існаваў абуткова-нарыхтоўчы аддзел. Сырыя скуры завозілі сюды з [[Смаленская губэрня|Смаленскай]], [[Калуская губэрня|Калускай]], [[Віцебская губэрня|Віцебскай]], [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай]], [[Палтаўская губэрня|Палтаўскай]] і [[Курская губэрня|Курскай]] губэрняў. У 1904 року ў зьвязку з падаражаньнем сыравіны, выкліканым павелічэньнем экспарту сырых скураў у Амэрыку, [[год|рочная]] вытворчасьць завода на трэць скарацілася. У 1913 року тут было два рухавікі магутнасьцю 30 конскіх сілаў кожны. На месцы таго прадпрыемства цяпер узвышаецца новы корпус станкабудаўнічага завода імя Кастрычніцкай рэвалюцыі (Кастрычніцкая, 16). * ''Ніжняя Ляхаўка.'' Гарбарны завод Б. М. Ланэ. Пачаў дзейнічаць у 1891 року. Спэцыялізаваўся на вытворчасьці лайкі з авечых і жарабячых скураў. Вырабы ішлі ў [[Масква|Маскву]], [[Варшава|Варшаву]], [[Пецярбург]], [[Вільня|Вільню]], [[Екацярынбург]]. Пры заводзе існаваў фарбавальны аддзел. У 1904 року гаспадар збанкрутаваў, і вытворчасьць спынілася. Дакладнае месцазнаходжаньне гарбарні застаецца нявызначаным. * ''Ніжне-Ляхаўская.'' Чыгуналіцейны завод «Элегія» таварыства Ш. Поляка, Л. Дорскага і Д. Семянюка. Запрацаваў у 1908 року пад назвай «Гігант», быў газавы рухавік. Разьмяшчаўся ў невялікім драўляным будынку і вырабляў дробныя жалезныя рэчы, праводзіў рамонт сельскагаспадарчых машынаў і водаправоднага абсталяваньня. У 1912 року па рэканструкцыі «Гігант» перайменавалі ў «Элегію». У ім пачало выконвацца ліцьцё частак машынаў, агароджаў, помнікаў і інш. Па [[Кастрычніцкі пераварот|кастрычніцкім перавароце]] ператварыўся ў завод імя К. Я. Варашылава. Цяпер гэта адзін з карпусоў Менскага станкабудаўнічага завода (Кастрычніцкая, 16)<ref>{{Літаратура/Менск: Старонкі жыцьця дарэвалюцыйнага гораду (1994)|к}}</ref>. == Галерэя == <gallery caption="Старыя здымкі" widths=150 heights=150 class="center"> Miensk, Lachaŭka. Менск, Ляхаўка (1901-18).jpg|Вуліца ў Ніжняй Ляхаўцы, да 1918 р. Miensk, Lachaŭka, Elegija. Менск, Ляхаўка, Элегія (1940).jpg|Завод Элегія, да 1930 р. Miensk, Lachaŭka, Rakaŭščyk. Менск, Ляхаўка, Ракаўшчык (1930-39).jpg|Дражджавы завод, <br> 1930-я рр. Miensk, Lachaŭka. Менск, Ляхаўка (1930) (2).jpg|Гарбарны завод, 1930-я рр. </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы|1=2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гісторыя Менску (2006)}} * Лакотка А. Сілуэты старога Мінска. Нарысы драўлянай архітэктуры. — Менск: Полымя, 1991. * {{Літаратура/Памяць/Менск|1}} * {{Літаратура/Менск: Старонкі жыцьця дарэвалюцыйнага гораду (1994)}} * Боровой Р. Минские пригороды XVI — начала XX века [http://ais.activemedia.by/article/43031]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Архитектура и строительство. — 2008. — № 11. — С. 46—50. == Вонкавыя спасылкі == * Сацукевіч І. [https://web.archive.org/web/20110824075549/http://baj.by/belkalehium/lekcyji/historyja/sacukievicz_01.htm Тапанімія вуліцы і плошчаў Менска ў ХІХ — пачатку ХХ стст.] // «Беларускі калегіюм», 4 чэрвеня 2008. * [http://minchanin.esmasoft.com/maps/1903/index.html План губернского города Минска (1903)], [http://minchanin.esmasoft.com Бібліятэка Менчука]{{ref-ru}} * [http://minchanin.esmasoft.com/maps/1800-2004/index.html Формирование территории Минска (1800—2004)], [http://minchanin.esmasoft.com Бібліятэка Менчука]{{ref-ru}} * [http://minchanin.esmasoft.com/maps/1898/index.html План губернского города Минска (1898)], [http://minchanin.esmasoft.com Бібліятэка Менчука]{{ref-ru}} {{Гістарычныя раёны Менску}} [[Катэгорыя:Гістарычныя раёны Менску]] pepx7k06wc4j39zikyzfi780q5azbu0 0 50676 2700127 1548405 2026-11-11T03:53:18Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700127 wikitext text/x-wiki {{Краіна на конкурсе Эўрабачаньне |песьня = «Deli» |выява = [[Файл:Mor ve Ötesi, Turkey, ESC 2008, 2nd semifinal.jpg|300пкс]] |краіна = Турэччына |год = 2008 |подпіс = Выступ у другім паўфінале |дата адбору = |ТБ канал = |артыст = [[Mor ve Ötesi]] |мова = [[турэцкая мова|турэцкая]] |кампазытар = [[Кэрэн Озьеген]], [[Бурак Гювэн]], [[Кэрэн Кабадайы]], [[Харун Тэкін]] |паэт = [[Кэрэн Озьеген]], [[Бурак Гювэн]], [[Кэрэн Кабадайы]], [[Харун Тэкін]] |месца = 7 |балы = 138 |месца ў паўфінале = 7 |балаў у паўфінале = 85 }} [[Турэччына|Турэччыну]] на конкурсе песьні «[[Конкурс песьні Эўрабачаньне-2008|Эўрабачаньне-2008]]» у другім паўфінале прадставіў гурт ''[[Mor ve Ötesi]]'' зь песьняй «[[Deli]]» ({{мова-be|Вар’ят}}). Песьня мінула ў фінал, заняўшы 7 месца і набраўшы 138 ачкоў. == Выканавец == '''Mor ve Ötesi''' (літаральнае значэньне — ''Фіялетавы і далей'') — турэцкі рок-гурт з [[Стамбул]]у. У цяперашні час удзельнікамі гурта зьяўляюцца [[Харун Тэкін]], [[Кэрэм Кабадайы]], Бурак Гювэн і Кэрэм Озьеген. У розны час у гурце гулялі Алпэр Тэкін і Дэрын Эсмэр. Гурт вядомы сваімі палітызаванымі тэкстамі. На момант удзелу ў конкурсе выпусьцілі 5 студыйных альбомаў. == Нацыянальны адбор == З 5 выканаўцаў, у сьпіс якіх быў уключаны [[Таркан]] (пазьней адмовіўся ад удзелу), быў абраны гурт ''Mor ve Ötesi''. [[10 сьнежня]] генэральны мэнэджар тэлеканала ''TRT'' Ібрахім Сахін абвясьціў, што Турэччыну на конкурсе песьні «Эўрабачаньне» прадставіць гурт ''[[Mor ve Ötesi]]''. Прэзэнтацыя іх песьні «[[Deli]]» мінула [[15 лютага]] на тэлеканале ''TRT1''. Песьня была абраная з трох варыянтаў, прапанаваных журы. == Галасаваньні == === У паўфінале === {| width="100%" |- |width="50%"| {| border="2" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 0 1em 0 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" width="350px" !colspan=2|'''Галасы за турэцкага выканаўца''' |- | align="center" width="60px"| '''Адзнака''' || '''Краіны''' |- | align="center" | 12 ||Альбанія |- | align="center" | 10 ||Францыя, Вялікабрытанія |- | align="center" | 8 ||Данія, Македонія |- | align="center" | 7 ||Швайцарыя, Баўгарыя |- | align="center" | 6 ||Кіпр |- | align="center" | 5 ||Украіна, Грузія |- | align="center" | 4 ||Вугоршчына |- | align="center" | 3 ||Беларусь |- | align="center" | 2 ||— |- | align="center" | 1 ||— |} |width="50%"| {| border="2" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 0 1em 0 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" width="350px" |- !colspan=2|'''Галасы турэцкіх тэлегледачоў''' |- | align="center" width="60px"| '''Адзнака''' || '''Краіна''' |- | align="center" | 12 ||Украіна |- | align="center" | 10 ||Грузія |- | align="center" | 8 ||Альбанія |- | align="center" | 7 ||Македонія |- | align="center" | 6 ||Баўгарыя |- | align="center" | 5 ||Харватыя |- | align="center" | 4 ||Кіпр |- | align="center" | 3 ||Ісьляндыя |- | align="center" | 2 ||Чэхія |- | align="center" | 1 ||Швэцыя |} |} === У фінале === {| width="100%" |- |width="50%"| {| border="2" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 0 1em 0 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" width="350px" !colspan=2|'''Галасы за турэцкага выканаўца''' |- | align="center" width="60px"| '''Адзнака''' || '''Краіны''' |- | align="center" | 12 ||Азэрбайджан |- | align="center" | 10 ||Францыя, Нідэрлянды, Бэльгія, Альбанія, Нямеччына |- | align="center" | 8 ||Вялікабрытанія, Босьнія і Герцагавіна, Румынія |- | align="center" | 7 ||Македонія |- | align="center" | 6 ||Швайцарыя, Грузія |- | align="center" | 5 ||Вугоршчына, Баўгарыя |- | align="center" | 4 ||Данія, Фінляндыя, Украіна |- | align="center" | 3 ||Беларусь |- | align="center" | 2 ||Нарвэгія, Расея |- | align="center" | 1 ||— |} |width="50%"| {| border="2" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 0 1em 0 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" width="350px" |- !colspan=2|'''Галасы турэцкіх тэлегледачоў''' |- | align="center" width="60px"| '''Адзнака''' || '''Краіна''' |- | align="center" | 12 ||Азэрбайджан |- | align="center" | 10 ||Армэнія |- | align="center" | 8 ||Украіна |- | align="center" | 7 ||Грэцыя |- | align="center" | 6 ||Босьнія і Герцагавіна |- | align="center" | 5 ||Расея |- | align="center" | 4 ||Грузія |- | align="center" | 3 ||Гішпанія |- | align="center" | 2 ||Нарвэгія |- | align="center" | 1 ||Альбанія |} |} == Глядзіце таксама == * [[Deli]] == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.eurovision.tv Афіцыйны сайт Эўрабачаньня]{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20120320031259/http://esckaz.com/2008/tur.htm Турэччына на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008] {{Краіны на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008}} [[Катэгорыя:Краіны на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008]] 2ecd6fab6zyl7u7bb5xqawwgxdorpri 0 51441 2700097 2281843 2026-11-10T20:40:41Z XHCKidx 11053 2700097 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Перамога}} {{Каардынаты|53|54|13|паўночнае|27|33|20|усходняе|выяўленьне=загаловак|тып=будынак}} [[Файл:Belarus-Minsk-Victory Cinema.jpg|міні|200пкс|Кінатэатар «Перамога» ў [[Менск]]у]] '''Кінатэатар «Перамога»''' ў [[Менск]]у — помнік архітэктуры пасьляваеннага пэрыяду вырашаны ў стылі [[сталінскі ампір|сталінскага ампіру]], аўтарства [[Ёсіф Лянгбард|Ёсіфа Лянгбарда]] і [[Міхаіл Бакланаў|Міхаіла Бакланава]]. Знаходзіцца па адрасе вул. [[Інтэрнацыянальная вуліца (Менск)|Інтэрнацыянальная]], 20. Для пабудовы былі выкарыстаныя сьцены спаленага ў часе вайны [[Клюб харчавікоў (Менск)|клюбу харчавікоў]]. Заканчэньне будаўніцтва і адкрыцьцё [[Кінатэатар|кінатэатру]] адбылося ў 1950 годзе. Кінатэатар мае залю на 488 месцаў.<ref>[https://web.archive.org/web/20081206100119/http://www.map.by/ru/info/about3329.htm Кинотеатр «Победа»]{{ref-ru}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасьць Рэспублікі Беларусь|713Г000038}} {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20081013111319/http://minsk-old-new.com/minsk-2788-ru.htm Фота на сайце «Менск стары і новы»] [[Катэгорыя:Збудаваньні Менску]] [[Катэгорыя:Кінатэатры Беларусі|Менск]] 4hi32t5lws25dwcq7xuf47gic0dluut 0 55788 2700141 2699941 2026-11-11T07:30:00Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2700141 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Вялікі Бор}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Вялікі Бор |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Вялікага Бору |Лацінка = Vialiki Bor |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = Перад 1600 годам |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = [[Велікаборскі сельсавет|Вялікаборскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 132 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 658 |Год падліку колькасьці = 2021 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 247602 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 1 |Шырата сэкундаў = 58.1 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 56 |Даўгата сэкундаў = 3 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.5 |Commons = |Сайт = }} '''Вялі́кі Бор'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 313</ref> — [[вёска]] ў [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Вялікі Бор уваходзіць у склад і зьяўляецца цэнтрам [[Велікаборскі сельсавет|Вялікаборскага сельсавету]]. [[File:POL COA Bończa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб «Бонча» роду Харлінскіх.]][[File:Jastrzębiec herb.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ястрабец зьменены паноў Абрамовічаў.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.]][[Файл:Фрагмэнт тарыфу падымнага 1640 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Фрагмэнт тарыфу падымнага 1640 г.]][[Файл:Анатацыя акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.png|значак|150пкс|Вялікі Бор у анатацыі да акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.]][[File:Герб князёў Шуйскіх.png|100пкс|значак|зьлева|Герб Сьвяты Юры (Георгі Пераможац) князёў Шуйскіх{{заўвага|Выява з надмагільля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага р-ну Берасьцейшчыны. Фота Анатоля Бензярука.}}.]][[Файл:Хвойніцкая воласьць. 1683 г.jpg|значак|150px|Вялікі Бор у люстрацыі 1683 г.]][[File:Падданыя зь Вялікага Бору ў інвэнтары 1721 г.png|значак|150пкс|Падданыя зь Вялікага Бору ў інвэнтары 1721 г.]] == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Ці ня самая раньняя згадка пра паселішча датаваная 20 чэрвеня 1600 году, калі пан Шчасны Харлінскі, падкаморы кіеўскі, выдаў свайму сыну Мікалаю ''zapis wieczysty'', 26 чэрвеня ў Люблінскім трыбунале прызнаны, на добры ў [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскім ваяводзтве]] [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]: двор [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з прыналежнымі да яго «прыселкамі» — сёламі Астраглядавічы, [[Хвойнікі]], Вялікі Бор, [[Дворышча (Хвойніцкі раён)|Дворышча]], [[Храпкаў]] і яшчэ дзевяцю паселішчамі, а таксама на двор і частку зь сямі пляцаў у Кіеве<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 60; Аrchiwum Główny Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 46 — 47</ref>. Ад гэтага часу і да рэформавага ўжо ў Расейскай імпэрыі пэрыяду Вялікі Бор належаў тым самым уладальнікам, што і Астраглядавічы з Хвойнікамі, г. зн. пасьля Харлінскіх — [[Мікалай Абрамовіч|Мікалаю Абрамовічу (Абрагамовічу)]], [[Максыміліян Бжазоўскі|Максыміліяну Бжазоўскаму]], князям Шуйскім, сямейству Прозараў<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 12—18</ref>. Пры разьмежаваньні Кіеўскага ваяводзтва Каралеўства Польскага і Мазырскага павету Вялікага Княства Літоўскага у сьнежні 1621 — студзені 1622 году мястэчка і вёску Хвойнікі, сяло Вялікі Бор пана Мікалая Харлінскага і сёлы Брагінскай воласьці за ракой Сычоўкай паны камісары згодна засьведчылі прыналежнымі да ваяводзтва Кіеўскага.{{Заўвага|Складаньне дакумэнту было завершана ў сяле князёў Жыжэмскіх Маканавічы ўжо Рэчыцкага павету ВКЛ.}} <ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145.</ref>. 7 чэрвеня 1623 году датаваны судовы дэкрэт, у якім удава Гальшка Харлінская абвінавачвала паноў Станіслава, Юрыя і астатніх Харлінскіх, родных братоў і сваякоў мужа Мікалая, за гвалтоўны наезд на замак і вёску Астраглядавічы, мястэчка Новы Харленж (Хвойнікі), вёскі Хвойнікі, Вялікі Бор, [[Гарошкаў (Хвойніцкі раён)|Гарошкаў]], [[Рашаў]], [[Карчовае]], [[Бардакі (Лаханія)|Лаханію]], [[Стралічаў]], [[Паселічы]], [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]{{Заўвага|Яшчэ названыя 13 паселішчаў, акрамя «іншых вёсак і прыселкаў».}}<ref>ŹD. T. XXI. S. 637</ref>. У 1627 годзе пані Гальшка (Гэлена) Харлінская склала тэстамэнт, паводле якога добра Астраглядавічы пераходзілі да ваяводзіча смаленскага [[Мікалай Абрамовіч|Мікалая Абрагамовіча (Абрамовіча)]]<ref>AGAD. ApiJ. Sygn. 1. S. 56</ref>, жанатага зь яе дачкой Евай. У 1628 годзе з шасьці дымоў вёскі Вялікі Бор і з двух у той ваколіцы названага маёнтку пана М. Абрагамовіча млыновых колаў выплачвалася адпаведна па 3 і па 6 злотых<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1: Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 396 – 397</ref>. 8 ліпеня 1631 году запісам у актах Кіеўскага земскага суда{{Заўвага|22 жніўня 1631 г. тое зроблена і ў Жытомірскім гродзкім судзе.}} нарэшце засьведчана пагадненьне на саступку часткі Астраглядаўскіх добраў Шчасным, сынам Станіслава, Харлінскім пану Лукашу Мадлішэўскаму, мужу ўдавы Гальшкі, за суму ў 60 000 польскіх злотых. У пераліку вёсак названы і Вялікі Бор<ref>AGAD. ApiJ. Sygn. 1. S. 59</ref>. Згодна з дакумэнтам пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634», пан Мікалай Абрамовіч з 6 дымоў (×6 – каля 36 жыхароў) Вялікага Бору мусіў выплачваць па 15 грошаў<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 11. Опис 1. Справа 9. А. 928; Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з тых жа 6 дымоў вёскі Вялікі Бор кашталяна амсьціслаўскага Мікалая Абрамовіча выбіралася 6 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр 9. А. 875зв.; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 195</ref>. 24 сьнежня 1642 году ад імя Мікалая Абрамовіча складзены запіс «вечнага продажу» пагразлых у даўгах Астраглядавічаў і Хвойнікаў (і Стралічава) кіеўскаму падстолію [[Максыміліян Бжазоўскі|Максыміліяну Бжазоўскаму]], пра што Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісьце ад 29 чэрвеня 1641 году. Але канчаткова гэтая справа была ўлагоджаная ажно 17 красавіка 1646 году, прытым названая сума ў 200 000 злотых<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67-68; Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага. Ф. 1. Спр. 4104. № 2881</ref>. 26 чэрвеня 1664 году дачка нябожчыка Максыміліяна Бжазоўскага, берасьцейскага ваяводы, Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хвойнікамі і Стралічавам таксама) і Берасьцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69.</ref>. Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году, з 9 дымоў вёскі Вялікі Бор Хвойніцкай воласьці князя Шуйскага выплачвалася 2 злотых; быў і другі пабор у 2 зл.<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488 – 489, 507</ref>. На 1698 год, як тое вынікае з інвэнтара маёнтку Хвойнікі, перададзенага князем Дамінікам Шуйскім, берасьцейскім харунжым, у кіраваньне пану Зыгмунту Шукшце, у Вялікім Боры было 10 двароў. У рэвізіі 1716 году засьведчана наяўнасьць ужо 22 гаспадарак, адна зь якіх была вызваленая ад асноўных павіннасьцей (słoboda). Згодна з інвэнтаром 1721 году, калі абцяжараны даўгамі маёнтак ад {{падказка|пасэсара|Пасэсар — часовы ўладальнік маёнтку.}} Юзафата Парышэвіча, біскупа валоскага, перайшоў {{падказка|дзедзічнаму|Дзедзіч — спадчынны ўладальнік добраў.}} ўладальніку князю Мікалаю Шуйскаму, харунжычу берасьцейскаму, у Вялікім Боры налічваўся 21 двор{{Заўвага|У хвойніцкай кнізе «Памяць» аўтары налічылі ажно «27 сем'яў», памылкова запісаўшы шасці вялікаборцам, якія дадаткова плацілі чынш зь іншага надзелу або агароду, па дзьве гаспадаркі замест адной<ref>Памяць: Гiсторыка-дакументальная хронiка Хойнiцкага раёна (далей: Памяць) / Рэд. кал. М. А. Ткачоў [і інш.]; маст. А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн iмя Петруся Броўкi, 1993. С. 27</ref>. Тое паўторана і ў вядомай на lapsus энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі».}}, чыншу выплачвалася 119 злотых, 22 з паловай грошы, даніны мядовай (бельцаў) — 51{{Заўвага|Нічога не сказана пра паншчыну, гвалты і дзякла (акрамя мёду); у інвэнтары 1698 г. такія зьвесткі ёсьць.}}. Прозьвішчы жыхароў: Гардзеенка, Мартыненка, Ярмошанка, Радчык, Сачанка, Міненка, Літвіненка, Харошка (Chworoszko, Chorosczonko), Навуменка<ref>НГАБ у Менску. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 120, 127адв., 131адв.-132, 139адв., 141адв.-142</ref>. У ходзе асваеньня абшараў паміж Вялікім Борам і Маканавічамі пачасьціліся памежныя канфлікты. 28 лютага 1721 году пан маршалак мазырскі Антоній Аскерка са Слуцку зьвярнуўся зь лістом да князя Мікалая Шуйскага, харунжыча берасьцейскага, з просьбай, абы падданыя яго вялікаборскія падданым зь вёскі Ізбін (Ізбынь) крыўдаў не чынілі і ў грунты іхныя «nie wdzierali się». У ліпені 1722 году тым жа панам суседам князь М. Шуйскі пакліканы на суд Галоўнага Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага за насланьне людзей вялікаборскіх на грунты ізбінцаў, дзе яны лес пасеклі, сенажаці пакасілі ды ўчынілі шматлікія гвалты. 26 кастрычніка 1722 году ў Мазырскім гродзе па справе маршалка Аскеркі і харунжыча Шуйскага панам Даніэлем Віслаухам засьведчана апісанае размежаваньне ўгодзьдзяў вёсак Вялікі Бор і Ізбін<ref>AGAD. ApiJ. Sygn. 1. S. 34 — 35</ref>. У тарыфе падымнага падатку Кіеўскага ваяводзтва 1734 году сказана, што Вялікі Бор у складзе Хвойніцкай воласьці належаў князю Ігнацыю Шуйскаму, харунжычу берасьцейскаму<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 286</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|150px|Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.]] Зь візыты Брагінскага ўніяцкага дэканату 1740 году вынікае, што жыхары 10 дымоў вёскі Вялікі Бор былі прыхаджанамі Хвойніцкай царквы Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 233. Спр. 19. А. А. 792, 794</ref>. Паводле зьвестак на 1748 год ксяндза Караля Непамуцэна Арлоўскага, Вялікі Бор і Рудня Вялікаборская былі сярод паселішчаў, частка жыхароў якіх (зь ліку шляхты і яе службы) належала да Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.png|значак|150пкс|Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.]] У матэрыялах чарговай візытацыі Брагінскага дэканату зазначана, што на 1752 год у Вялікім Боры налічваўся 31 двор<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 304адв.</ref>(×6 — прыкладна 186 жыхароў). У 1754 годзе з 36 двароў (каля 216 жыхароў) вёскі Вялікі Бор Хвойніцкага маёнтку «do grodu»{{заўвага|Да [[Оўруч|Оўруцкага замку]]}} выплачвалася 5 злотых і 18 грошаў, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 22 злотых і 12 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192</ref>. 30 чэрвеня 1764 году пасэсары Хойніцкіх добраў сужэнства Войцех і Анеля князі Шуйскія, старосты ніжынскія, выступілі ў Оўруцкім гродзе супраць пана кашталяніча наградзкага Багуслава Аскеркі за неаднаразовае насланьне падданых на грунты вёскі Вялікі Бор, учыненне там розных шкодаў і гвалтаў<ref>AGAD. ApiJ. Sygn. 1. S. 35</ref>. [[Файл:Вялікаборская філія ў візыце 1785 г.png|значак|зьлева|150пкс|Вялікаборская філія ў візыце 1785 г.]] Згодна зь перапісамі габрэйскага насельніцтва 1765, 1778 і 1784 гадоў, у Вялікім Боры налічвалася адпаведна 5, 3 і 3 чалавекі (głowy), плацельшчыкі пагалоўшчыны, якія належалі да Хвойніцкага кагалу<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710</ref>. У візыце Чарнобыльскага ўніяцкага дэканату 1785 году засьведчана, што жыхары 40 дымоў Вялікага Бору (за 3 мілі ад Хвойнікаў) заставаліся ў прыходзе Сьвята-Пакроўскай царквы. У самым сяле апісаная «Kaplica czyli Filia» Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы, будынак якой асьвечаны хвойніцкім сьвятаром Якубам Чачотам у 1780 годзе<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2477. А. 80зв., 81; на 1789 г. гл. таксама: Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Прозараў]][[Файл:Вялікі Бор, Дубровіца, Рудзенька на плане Генеральнага межавання 1797 г.jpg|значак|150пкс|Сяло Вялікі Бор, вёскі Дубровіца, Рудзенька на схематычным пляне Рэчыцкага павету. Каля 1800 г.]] Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Вялікі Бор — у межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. Паводле рэвізіі 1795 году, тут было 59 двароў з 230 душамі мужчынскага і 189 жаночага полу прыгонных сялянаў<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 113-122адв.</ref>. У мэтрычных запісах Хвойніцкай Пакроўскай царквы за 1795 год сустрэтыя зьвесткі пра хрост дзяцей і асьвячэньне шлюбаў жыхароў Вялікага Бору і Дубровіцы (яшчэ і пра памерлага)<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 492а. А. 352-355адв.</ref>, з чаго вынікае іх прыналежнасьць, як і раней, да прыходу згаданай царквы. У «Камеральном описании... Речицкой округи», датаваным 29 студзеня 1796 году, «деревня Великой Бор» з паташным заводам названыя сярод паселішчаў у складзе Хвойніцкіх добраў Людвіка Прозара{{Заўвага|Тут, напэўна, дапушчана памылка прачытаньня тэксту рэвізіі, бо ў ёй згаданая Людвіка з князёў Шуйскіх Прозарава, жонка абознага Караля.}}, якія перайшлі былі «в казну», але «по высочайшему повелению» вернутыя Луізе Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71, 74</ref>. Паводле праваслаўнага сьвятара Максіма Ярэміча, велікаборцы заставаліся уніятамі ажно да 1831 году<ref>Минские епархиальные ведомости (далей: МЕВ). – Минск, 1870. № 5. С. 116, 120 – 121</ref>, калі тут была ўладкаваная філія Астраглядавіцкага парафіяльнага касьцёлу. Ад 1796 году ў касьцёльных кнігах пачалі рэгулярна зьяўляцца зьвесткі аб задавальненьні духоўных патрэбаў людзей зь Вялікага Бору і Дубровіцы ксяндзамі братам-прапаведнікам (дамініканам) Бруна Лявіцкім, хвойніцкім капэлянам, і Тэадорам Чабаноўскім. У 1797 годзе таксама неаднаразова згадваліся могілкі пры мясцовай капліцы, а кс. Т. Чабаноўскі падпісваўся, акрамя таго, што астраглядаўскім альбо хвойніцкім вікарыем, і вялікаборскім капэлянам<ref>НГАБ. Ф. 1781. Спр. 27. Спр. 202. А. 176-184адв., 215, 216, 239, 239адв.</ref>. Паводле якога абраду яны маглі адпраўляць набажэнствы? Б. Лявіцкі ад пачатку быў рыма-каталіцкім сьвятаром. Але Т. Чабаноўскі яшчэ ў 1785 годзе служыў уніяцкім парохам у Стралічаве<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2477. А. 81-82адв.</ref>. [[File:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|значак|зьлева|150пкс|Курган Людвікі альбо фамільны склеп роду Прозараў у Хвойніках.]][[Файл:Фальварак Гудаў на мапе А. Фіцінгофа 1846 г.png|значак|150пкс|Фальварак Гудаў і сяло Вялікі Бор на мапе А. Фіцінгофа 1846 г.]] У шляхецкай рэвізіі 1811 года паведамляецца, што ў Будзе Велікаборскай маёнтку Хвойнікі абознага Прозара эканомам служыў 68-гадовы Юзаф Бакіноўскі, а лоўчым — 39-гадовы Ваўжынец Бакіноўскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 248</ref>. У 1828 годзе на могілках у Вялікім Боры знайшла часовы прытулак памерлая ў Берасьці Людвіка Канстанцыя Прозар, праз год перазахаваная мужам Каралем у Хвойніках<ref>Клок Л. Д. Таямніца хойніцкага пергаменту. // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі, 1976. № 1. С. 21 – 22</ref>. Згодна з інвэнтаром 1844 году Хвойніцкага маёнтку Уладыслава Прозара, Вялікі Бор з 63 дварамі належаў да фальварку Гудаў<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475</ref>. У энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі» сказана, што на 1850 год тут было 69 двароў, 441 жыхар. Паводле «Списков населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.», 144 асобы мужчынскага і 146 жаночага пола зь ліку жыхароў Вялікага Бору належалі да Астраглядаўскай парафіі Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382</ref> Ад пачатку рэформавага пэрыяду сяло — у складзе Хвойніцкай воласьці. У сувязі з антырасейскім паўстаньнем рыма-каталіцкая філія была скасаваная, а жыхары Вялікага Бору, Дубровіцы павернутыя да праваслаўя<ref>Пяткевіч Ч. Рэчыцкае Палессе / Уклад., прадм. У. Васілевіча. Пер. з пол. Л. Салавей і У. Васілевіча. — Мінск: «Беларускі кнігазбор», 2004. С. 434 — 435</ref>{{заўвага|{{пачатак цытаты}}''Аж ось настала воля, а далей мяцеж, дак трохі паждаўшы, наехало ўсялякаго начальства і папоў, да ўзялі дай увесь народ у Дубровіцы, у Ізбіне і ў Вялікім Бару перавярнулі на рускую веру, касьцёл перахрысьцілі на цэркву, а пасьля прычапіліся і да храста{{заўвага|Крыж усталяваны быў {{пачатак цытаты}}«''на раздарожжы, дзе ад рэчыцкаго шляху паваротка чэраз Будзішча ідзе ў Гудоў... Хрэст сабе стаяў, усе, хто толькі ехаў або ішоў, то, як вядзецца паміж хрышчанымі людзьмі, скідаў шапку і хрысьціўся. Людзі прывыклі і радаваліся, бо, бач, недалека завод, а там жа смаляная нячыстая сіла арудуе, дак цяпер, баяўшыся сьвятога храста, меньш робіць капасьці.''{{канец цытаты}}}}. Ета — кажуць — варожы хрэст, панскі, ён несправядлівы хрэст, дак трэба яго зрубаць. — Хто ахвотнік зрубаць хрэст?! — крыкнуў станавы прыстаў, а ўсе маўчаць. Ён другі і трэйці раз гаркнуў так сама, а ўсе, бы начэ вады поўныя раты панабіралі. Тагды прыказаў старшыне прымусіць таго, на каго мае надзею, штоб рубаў, а старшына да мяне кажа: — Ты ж сьмялей за ўсіх, дак бяры сякеру і рубай! — Мяне — ку — трэйчы хрысьцілі: раз хрысьціў ксёндз, другі раз {{падказка|выскуб|біскуп}} {{падказка|мінджаваў|рабіў мірапамазаньне}}, а цяпер (грэх чы два) перахрысьціў поп, дак я безбожнікам не буду. — І ніхто не будзе! — крыкнулі ўсе ў адзін голас._І мы ўсе ашукаліся, бо ось выступіў дубровіцкі Каленік Лабада да ідзе к храсту. Тут мы ўсе так і абамлелі са страху, бо прачулі, што от зараз зробіцца нешто нядобрае — і зрабілася._Небавам хрэст упаў, а Каленік стаіць, раскарачыўшыся, і не варушыцца, да толькі мармыча, як немец. Яго {{падказка|паставіла колам|спаралізавала}}. Бязбожніка забралі на сані, дай завезьлі ў Хвайнікі да лазарэту. Там ён памармытаў зо дзьве нядзелі, з рукамі і нагамі стылымі, як кольле, дай чорту аддаў свой паганы дух._(Апавядаў Кастуль з Вялікага Бору.)''{{канец цытаты}}}}. У 1866 годзе дзеля выхаваньня тутэйшых дзяцей, а разам і іх бацькоў у духу вернасьці расейскай манархіі, у Вялікім Боры адкрыта народная вучэльня<ref>Памяць. — С. 32</ref>. У жніўні 1868 году ў мясцовую Раства Багародзіцкую царкву ад імпэратара Аляксандра ІІ была перададзена ікона Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>МЕВ. — Минск, 1870. № 5. С. 116</ref>. На пачатак 1870 году ў сяле налічвалася 213 мужчынскіх душ сялян-уласьнікаў, прыпісаных да Вялікаборскага сельскага таварыства<ref>Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 69</ref>. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павета) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Раства-Багародзіцкай царквы, драўляны будынак якой узьведзены ў 1871 годзе, названыя настаяцель а. Іосіф Гарбацэвіч, в. а. штатнага псаломшчыка Іван Скараходаў. Да прыходу, акрамя сяла Вялікі Бор, належалі вёскі Ізбін (Ізбынь), Рудзенька і Дубровіца.<ref>МЕВ. — Минск, 1876. № 10. С. 459</ref>. У 1879 годзе царкоўны прыход налічваў 491-го мужчынскага і 493-х жаночага полу верных<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 44—46</ref>. У 1886 годзе ў сяле 58 двароў, 527 жыхароў, конны млын<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. — С.-Петербург, 1886. Вып. 5. С. 113</ref>. Паводле перапісу 1897 года, 162 двары, 795 жыхароў, народная вучэльня, хлебазапасная крама, карчма. На 1909 год у сяле Вялікі Бор налічвалася 184 двары, 989 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 16</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Вялікі Бор на карце генштаба РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Вялікі Бор на мапе гэнштабу РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.]] 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Вялікі Бор, аднак, у складзе Хвойніцкай воласьці апынуўся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка – у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917 – 1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. – Минск: Современная школа, 2011. С. 92 – 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. – 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918 – 1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. 1 студзеня 1919, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. Паводле запіскі «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», на 8 сьнежня 1920 і на 15 красавіка 1921 году ў Вялікаборскай школе першай ступені (г. зн. пачатковай) было адпаведна 61 і 120 вучняў<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласьці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19</ref>. Пасьля другога ўзбуйненьня [[БССР]], з 8 сьнежня 1926 году Вялікі Бор — цэнтар сельсавету Хвойніцкага раёну [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 году [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1930 годзе тут створаны калгас «Чырвоны Бор», працавалі цагельня, кузьня, стальмашня, вятрак. З 20 лютага 1938 году Вялікі Бор у складзе [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. Напярэдадні вайны ў Вялікім Боры налічвалася 420 двароў, 1800 жыхароў<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 499</ref>. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьвеіную вайну]], паводле энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі», у чэрвені 1943 году акупанты зьнішчылі 265 жыхароў, спалілі 262 двары. На франтах загінулі 118 вяскоўцаў. З 8 студзеня 1954 году Вялікі Бор — у складзе Гомельскай вобласьці. Цэнтар саўгасу «Вялікаборскі». 15 жніўня 1974 году цэнтр сельсавету перанесены ў вёску [[Партызанская (Хвойніцкі раён)|Партызанская]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 жніўня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 25 (1435).</ref>. 25 лістапада 2008 году цэнтар сельсавету вернуты ў Вялікі Бор<ref>[http://pravo.by/pdf/2011-89/2011_89_9_42931.pdf Решение Хойникского районного Совета депутатов от 25 ноября 2008 г. № 90 О переносе административно-территориального центра Великоборского сельсовета]{{Недаступная спасылка|date=May 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 15 лютага 2024 году [[Міністэрства энэргетыкі Беларусі|міністар энэргетыкі Беларусі]] [[Віктар Каранкевіч]] паведаміў, што пасёлак Вялікі Бор стаў першым у Гомельскай вобласьці, які цалкам перавялі на электраацяпленьне<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Цэлы пасёлак у Гомельскай вобласьці перавялі на ацяпленьне электрычнасьцю|спасылка=https://nashaniva.com/336422|выдавец=Партал «[[Наша ніва]]»|дата публікацыі=15 лютага 2024|дата доступу=15 лютага 2024}}</ref>. == Насельніцтва == * 1930 год — 211 двароў, 1200 жыхароў * 1959 год — 988 жыхароў (паводле перапісу) * 1970 год — 1120 жыхароў * 1996 год — 418 гаспадарак, 1239 жыхароў * 1999 год — 1149 жыхароў * 2004 год — 1052 жыхары * 2006 год — больш за 1000 жыхароў * 2010 год — 775 жыхароў * 2021 год — 274 гаспадаркі, 658 жыхароў<ref>[https://web.archive.org/web/20211019064229/http://hoiniki.gov.by/ru/velikoborskiy/ Інфармацыя пра насельніцтва Велікаборскага сельскага савету на 25.01.2021 г.]</ref> == Традыцыі == У вёсцы захоўваецца абрад «Русальле»<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/25424353.html Як праганялі русалку]</ref>. == Вядомыя выхадцы == * [[Зьмітро Бяспалы]] — [[беларус]]кі [[пісьменьнік]] * [[Барыс Іванавіч Сачанка]] — [[беларус]]кі [[пісьменьнік]], перакладнік і выдавец * Іван Сачанка (1938) — беларускі журналіст, доктар гістарычных навук * [[Алесь Шлег|Алесь Шлёг]] — беларускі празаік, паэт, публіцыст, кінадраматург, перакладчык * [[Барыс Пятровіч]] (Сачанка) — беларускі пісьменьнік, празаік == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20160315010915/http://pda.weather-in.by/by/gomel%27skaja/716 Прагноз надвор’я ў в. Вялікі Бор] {{Велікаборскі сельсавет}} {{Хвойніцкі раён}} [[Катэгорыя:Велікаборскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] d464tzhuupt9jp168fvi52nyitgxc6p 2700142 2700141 2026-11-11T07:43:35Z Дамінік 64057 2700142 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Вялікі Бор}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Вялікі Бор |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Вялікага Бору |Лацінка = Vialiki Bor |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = Перад 1600 годам |Першыя згадкі = [[1600]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = [[Велікаборскі сельсавет|Вялікаборскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 132 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 658 |Год падліку колькасьці = 2021 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 247602 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 1 |Шырата сэкундаў = 58.1 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 56 |Даўгата сэкундаў = 3 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.5 |Commons = |Сайт = }} '''Вялі́кі Бор'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 313</ref> — [[вёска]] ў [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Вялікі Бор уваходзіць у склад і зьяўляецца цэнтрам [[Велікаборскі сельсавет|Вялікаборскага сельсавету]]. [[File:POL COA Bończa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб «Бонча» роду Харлінскіх.]][[File:Jastrzębiec herb.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ястрабец зьменены паноў Абрамовічаў.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.]][[Файл:Фрагмэнт тарыфу падымнага 1640 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Фрагмэнт тарыфу падымнага 1640 г.]][[Файл:Анатацыя акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.png|значак|150пкс|Вялікі Бор у анатацыі да акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.]][[File:Герб князёў Шуйскіх.png|100пкс|значак|зьлева|Герб Сьвяты Юры (Георгі Пераможац) князёў Шуйскіх{{заўвага|Выява з надмагільля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага р-ну Берасьцейшчыны. Фота Анатоля Бензярука.}}.]][[Файл:Хвойніцкая воласьць. 1683 г.jpg|значак|150px|Вялікі Бор у люстрацыі 1683 г.]][[File:Падданыя зь Вялікага Бору ў інвэнтары 1721 г.png|значак|150пкс|Падданыя зь Вялікага Бору ў інвэнтары 1721 г.]] == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Ці ня самая раньняя згадка пра паселішча датаваная 20 чэрвеня 1600 году, калі пан Шчасны Харлінскі, падкаморы кіеўскі, выдаў свайму сыну Мікалаю ''zapis wieczysty'', 26 чэрвеня ў Люблінскім трыбунале прызнаны, на добры ў [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскім ваяводзтве]] [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]: двор [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з прыналежнымі да яго «прыселкамі» — сёламі Астраглядавічы, [[Хвойнікі]], Вялікі Бор, [[Дворышча (Хвойніцкі раён)|Дворышча]], [[Храпкаў]] і яшчэ дзевяцю паселішчамі, а таксама на двор і частку зь сямі пляцаў у Кіеве<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 60; Аrchiwum Główny Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 46 — 47</ref>. Ад гэтага часу і да рэформавага ўжо ў Расейскай імпэрыі пэрыяду Вялікі Бор належаў тым самым уладальнікам, што і Астраглядавічы з Хвойнікамі, г. зн. пасьля Харлінскіх — [[Мікалай Абрамовіч|Мікалаю Абрамовічу (Абрагамовічу)]], [[Максыміліян Бжазоўскі|Максыміліяну Бжазоўскаму]], князям Шуйскім, сямейству Прозараў<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 12—18</ref>. Пры разьмежаваньні Кіеўскага ваяводзтва Каралеўства Польскага і Мазырскага павету Вялікага Княства Літоўскага у сьнежні 1621 — студзені 1622 году мястэчка і вёску Хвойнікі, сяло Вялікі Бор пана Мікалая Харлінскага і сёлы Брагінскай воласьці за ракой Сычоўкай паны камісары згодна засьведчылі прыналежнымі да ваяводзтва Кіеўскага.{{Заўвага|Складаньне дакумэнту было завершана ў сяле князёў Жыжэмскіх Маканавічы ўжо Рэчыцкага павету ВКЛ.}} <ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145.</ref>. 7 чэрвеня 1623 году датаваны судовы дэкрэт, у якім удава Гальшка Харлінская абвінавачвала паноў Станіслава, Юрыя і астатніх Харлінскіх, родных братоў і сваякоў мужа Мікалая, за гвалтоўны наезд на замак і вёску Астраглядавічы, мястэчка Новы Харленж (Хвойнікі), вёскі Хвойнікі, Вялікі Бор, [[Гарошкаў (Хвойніцкі раён)|Гарошкаў]], [[Рашаў]], [[Карчовае]], [[Бардакі (Лаханія)|Лаханію]], [[Стралічаў]], [[Паселічы]], [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]{{Заўвага|Яшчэ названыя 13 паселішчаў, акрамя «іншых вёсак і прыселкаў».}}<ref>ŹD. T. XXI. S. 637</ref>. У 1627 годзе пані Гальшка (Гэлена) Харлінская склала тэстамэнт, паводле якога добра Астраглядавічы пераходзілі да ваяводзіча смаленскага [[Мікалай Абрамовіч|Мікалая Абрагамовіча (Абрамовіча)]]<ref>AGAD. ApiJ. Sygn. 1. S. 56</ref>, жанатага зь яе дачкой Евай. У 1628 годзе з шасьці дымоў вёскі Вялікі Бор і з двух у той ваколіцы названага маёнтку пана М. Абрагамовіча млыновых колаў выплачвалася адпаведна па 3 і па 6 злотых<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1: Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 396 – 397</ref>. 8 ліпеня 1631 году запісам у актах Кіеўскага земскага суда{{Заўвага|22 жніўня 1631 г. тое зроблена і ў Жытомірскім гродзкім судзе.}} нарэшце засьведчана пагадненьне на саступку часткі Астраглядаўскіх добраў Шчасным, сынам Станіслава, Харлінскім пану Лукашу Мадлішэўскаму, мужу ўдавы Гальшкі, за суму ў 60 000 польскіх злотых. У пераліку вёсак названы і Вялікі Бор<ref>AGAD. ApiJ. Sygn. 1. S. 59</ref>. Згодна з дакумэнтам пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634», пан Мікалай Абрамовіч з 6 дымоў (×6 – ~36 жыхароў) Вялікага Бору мусіў выплачваць па 15 грошаў<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 11. Опис 1. Справа 9. А. 928; Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з тых жа 6 дымоў вёскі Вялікі Бор кашталяна амсьціслаўскага Мікалая Абрамовіча выбіралася 6 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр 9. А. 875зв.; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 195</ref>. 24 сьнежня 1642 году ад імя Мікалая Абрамовіча складзены запіс «вечнага продажу» пагразлых у даўгах Астраглядавічаў і Хвойнікаў (і Стралічава) кіеўскаму падстолію [[Максыміліян Бжазоўскі|Максыміліяну Бжазоўскаму]], пра што Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісьце ад 29 чэрвеня 1641 году. Але канчаткова гэтая справа была ўлагоджаная ажно 17 красавіка 1646 году, прытым названая сума ў 200 000 злотых<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67-68; Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага. Ф. 1. Спр. 4104. № 2881</ref>. 26 чэрвеня 1664 году дачка нябожчыка Максыміліяна Бжазоўскага, берасьцейскага ваяводы, Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хвойнікамі і Стралічавам таксама) і Берасьцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69.</ref>. Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году, з 9 дымоў вёскі Вялікі Бор Хвойніцкай воласьці князя Шуйскага выплачвалася 2 злотых; быў і другі пабор у 2 зл.<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488 – 489, 507</ref>. На 1698 год, як тое вынікае з інвэнтара маёнтку Хвойнікі, перададзенага князем Дамінікам Шуйскім, берасьцейскім харунжым, у кіраваньне пану Зыгмунту Шукшце, у Вялікім Боры было 10 двароў. У рэвізіі 1716 году засьведчана наяўнасьць ужо 22 гаспадарак, адна зь якіх была вызваленая ад асноўных павіннасьцей (słoboda). Згодна з інвэнтаром 1721 году, калі абцяжараны даўгамі маёнтак ад {{падказка|пасэсара|Пасэсар — часовы ўладальнік маёнтку.}} Юзафата Парышэвіча, біскупа валоскага, перайшоў {{падказка|дзедзічнаму|Дзедзіч — спадчынны ўладальнік добраў.}} ўладальніку князю Мікалаю Шуйскаму, харунжычу берасьцейскаму, у Вялікім Боры налічваўся 21 двор{{Заўвага|У хвойніцкай кнізе «Памяць» аўтары налічылі ажно «27 сем'яў», памылкова запісаўшы шасці вялікаборцам, якія дадаткова плацілі чынш зь іншага надзелу або агароду, па дзьве гаспадаркі замест адной<ref>Памяць: Гiсторыка-дакументальная хронiка Хойнiцкага раёна (далей: Памяць) / Рэд. кал. М. А. Ткачоў [і інш.]; маст. А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн iмя Петруся Броўкi, 1993. С. 27</ref>. Тое паўторана і ў вядомай на lapsus энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі».}}, чыншу выплачвалася 119 злотых, 22 з паловай грошы, даніны мядовай (бельцаў) — 51{{Заўвага|Нічога не сказана пра паншчыну, гвалты і дзякла (акрамя мёду); у інвэнтары 1698 г. такія зьвесткі ёсьць.}}. Прозьвішчы жыхароў: Гардзеенка, Мартыненка, Ярмошанка, Радчык, Сачанка, Міненка, Літвіненка, Харошка (Chworoszko, Chorosczonko), Навуменка<ref>НГАБ у Менску. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 120, 127адв., 131адв.-132, 139адв., 141адв.-142</ref>. У ходзе асваеньня абшараў паміж Вялікім Борам і Маканавічамі пачасьціліся памежныя канфлікты. 28 лютага 1721 году пан маршалак мазырскі Антоній Аскерка са Слуцку зьвярнуўся зь лістом да князя Мікалая Шуйскага, харунжыча берасьцейскага, з просьбай, абы падданыя яго вялікаборскія падданым зь вёскі Ізбін (Ізбынь) крыўдаў не чынілі і ў грунты іхныя «nie wdzierali się». У ліпені 1722 году тым жа панам суседам князь М. Шуйскі пакліканы на суд Галоўнага Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага за насланьне людзей вялікаборскіх на грунты ізбінцаў, дзе яны лес пасеклі, сенажаці пакасілі ды ўчынілі шматлікія гвалты. 26 кастрычніка 1722 году ў Мазырскім гродзе па справе маршалка Аскеркі і харунжыча Шуйскага панам Даніэлем Віслаухам засьведчана апісанае размежаваньне ўгодзьдзяў вёсак Вялікі Бор і Ізбін<ref>AGAD. ApiJ. Sygn. 1. S. 34 — 35</ref>. У тарыфе падымнага падатку Кіеўскага ваяводзтва 1734 году сказана, што Вялікі Бор у складзе Хвойніцкай воласьці належаў князю Ігнацыю Шуйскаму, харунжычу берасьцейскаму<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 286</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|150px|Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.]] Зь візыты Брагінскага ўніяцкага дэканату 1740 году вынікае, што жыхары 10 дымоў вёскі Вялікі Бор былі прыхаджанамі Хвойніцкай царквы Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 233. Спр. 19. А. А. 792, 794</ref>. Паводле зьвестак на 1748 год ксяндза Караля Непамуцэна Арлоўскага, Вялікі Бор і Рудня Вялікаборская былі сярод паселішчаў, частка жыхароў якіх (зь ліку шляхты і яе службы) належала да Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.png|значак|150пкс|Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.]] У матэрыялах чарговай візытацыі Брагінскага дэканату зазначана, што на 1752 год у Вялікім Боры налічваўся 31 двор<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 304адв.</ref>(×6 — прыкладна 186 жыхароў). У 1754 годзе з 36 двароў (~216 жыхароў) вёскі Вялікі Бор Хвойніцкага маёнтку «do grodu»{{заўвага|Да [[Оўруч|Оўруцкага замку]]}} выплачвалася 5 злотых і 18 грошаў, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 22 злотых і 12 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192</ref>. 30 чэрвеня 1764 году пасэсары Хвойніцкіх добраў сужэнства Войцех і Анеля князі Шуйскія, старосты ніжынскія, выступілі ў Оўруцкім гродзе супраць пана кашталяніча наградзкага Багуслава Аскеркі за неаднаразовае насланьне падданых на грунты вёскі Вялікі Бор, учыненне там розных шкодаў і гвалтаў<ref>AGAD. ApiJ. Sygn. 1. S. 35</ref>. [[Файл:Вялікаборская філія ў візыце 1785 г.png|значак|зьлева|150пкс|Вялікаборская філія ў візыце 1785 г.]] Згодна зь перапісамі габрэйскага насельніцтва 1765, 1778 і 1784 гадоў, у Вялікім Боры налічвалася адпаведна 5, 3 і 3 чалавекі (głowy), плацельшчыкі пагалоўшчыны, якія належалі да Хвойніцкага кагалу<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710</ref>. У візыце Чарнобыльскага ўніяцкага дэканату 1785 году засьведчана, што жыхары 40 дымоў Вялікага Бору (за 3 мілі ад Хвойнікаў) заставаліся ў прыходзе Сьвята-Пакроўскай царквы. У самым сяле апісаная «Kaplica czyli Filia» Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы, будынак якой асьвечаны хвойніцкім сьвятаром Якубам Чачотам у 1780 годзе<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2477. А. 80зв., 81; на 1789 г. гл. таксама: Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Прозараў]][[Файл:Вялікі Бор, Дубровіца, Рудзенька на плане Генеральнага межавання 1797 г.jpg|значак|150пкс|Сяло Вялікі Бор, вёскі Дубровіца, Рудзенька на схематычным пляне Рэчыцкага павету. Каля 1800 г.]] Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Вялікі Бор — у межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. Паводле рэвізіі 1795 году, тут было 59 двароў з 230 душамі мужчынскага і 189 жаночага полу прыгонных сялянаў<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 113-122адв.</ref>. У мэтрычных запісах Хвойніцкай Пакроўскай царквы за 1795 год сустрэтыя зьвесткі пра хрост дзяцей і асьвячэньне шлюбаў жыхароў Вялікага Бору і Дубровіцы (яшчэ і пра памерлага)<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 492а. А. 352-355адв.</ref>, з чаго вынікае іх прыналежнасьць, як і раней, да прыходу згаданай царквы. У «Камеральном описании... Речицкой округи», датаваным 29 студзеня 1796 году, «деревня Великой Бор» з паташным заводам названыя сярод паселішчаў у складзе Хвойніцкіх добраў Людвіка Прозара{{Заўвага|Тут, напэўна, дапушчана памылка прачытаньня тэксту рэвізіі, бо ў ёй згаданая Людвіка з князёў Шуйскіх Прозарава, жонка абознага Караля.}}, якія перайшлі былі «в казну», але «по высочайшему повелению» вернутыя Луізе Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71, 74</ref>. Паводле праваслаўнага сьвятара Максіма Ярэміча, велікаборцы заставаліся уніятамі ажно да 1831 году<ref>Минские епархиальные ведомости (далей: МЕВ). – Минск, 1870. № 5. С. 116, 120 – 121</ref>, калі тут была ўладкаваная філія Астраглядавіцкага парафіяльнага касьцёлу. Ад 1796 году ў касьцёльных кнігах пачалі рэгулярна зьяўляцца зьвесткі аб задавальненьні духоўных патрэбаў людзей зь Вялікага Бору і Дубровіцы ксяндзамі братам-прапаведнікам (дамініканам) Бруна Лявіцкім, хвойніцкім капэлянам, і Тэадорам Чабаноўскім. У 1797 годзе таксама неаднаразова згадваліся могілкі пры мясцовай капліцы, а кс. Т. Чабаноўскі падпісваўся, акрамя таго, што астраглядаўскім альбо хвойніцкім вікарыем, і вялікаборскім капэлянам<ref>НГАБ. Ф. 1781. Спр. 27. Спр. 202. А. 176-184адв., 215, 216, 239, 239адв.</ref>. Паводле якога абраду яны маглі адпраўляць набажэнствы? Б. Лявіцкі ад пачатку быў рыма-каталіцкім сьвятаром. Але Т. Чабаноўскі яшчэ ў 1785 годзе служыў уніяцкім парохам у Стралічаве<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2477. А. 81-82адв.</ref>. [[File:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|значак|зьлева|150пкс|Курган Людвікі альбо фамільны склеп роду Прозараў у Хвойніках.]][[Файл:Фальварак Гудаў на мапе А. Фіцінгофа 1846 г.png|значак|150пкс|Фальварак Гудаў і сяло Вялікі Бор на мапе А. Фіцінгофа 1846 г.]] У шляхецкай рэвізіі 1811 года паведамляецца, што ў Будзе Велікаборскай маёнтку Хвойнікі абознага Прозара эканомам служыў 68-гадовы Юзаф Бакіноўскі, а лоўчым — 39-гадовы Ваўжынец Бакіноўскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 248</ref>. У 1828 годзе на могілках у Вялікім Боры знайшла часовы прытулак памерлая ў Берасьці Людвіка Канстанцыя Прозар, праз год перазахаваная мужам Каралем у Хвойніках<ref>Клок Л. Д. Таямніца хойніцкага пергаменту. // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі, 1976. № 1. С. 21 – 22</ref>. Згодна з інвэнтаром 1844 году Хвойніцкага маёнтку Уладыслава Прозара, Вялікі Бор з 63 дварамі належаў да фальварку Гудаў<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475</ref>. У энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі» сказана, што на 1850 год тут было 69 двароў, 441 жыхар. Паводле «Списков населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.», 144 асобы мужчынскага і 146 жаночага пола зь ліку жыхароў Вялікага Бору належалі да Астраглядаўскай парафіі Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382</ref> Ад пачатку рэформавага пэрыяду сяло — у складзе Хвойніцкай воласьці. У сувязі з антырасейскім паўстаньнем рыма-каталіцкая філія была скасаваная, а жыхары Вялікага Бору, Дубровіцы павернутыя да праваслаўя<ref>Пяткевіч Ч. Рэчыцкае Палессе / Уклад., прадм. У. Васілевіча. Пер. з пол. Л. Салавей і У. Васілевіча. — Мінск: «Беларускі кнігазбор», 2004. С. 434 — 435</ref>{{заўвага|{{пачатак цытаты}}''Аж ось настала воля, а далей мяцеж, дак трохі паждаўшы, наехало ўсялякаго начальства і папоў, да ўзялі дай увесь народ у Дубровіцы, у Ізбіне і ў Вялікім Бару перавярнулі на рускую веру, касьцёл перахрысьцілі на цэркву, а пасьля прычапіліся і да храста{{заўвага|Крыж усталяваны быў {{пачатак цытаты}}«''на раздарожжы, дзе ад рэчыцкаго шляху паваротка чэраз Будзішча ідзе ў Гудоў... Хрэст сабе стаяў, усе, хто толькі ехаў або ішоў, то, як вядзецца паміж хрышчанымі людзьмі, скідаў шапку і хрысьціўся. Людзі прывыклі і радаваліся, бо, бач, недалека завод, а там жа смаляная нячыстая сіла арудуе, дак цяпер, баяўшыся сьвятога храста, меньш робіць капасьці.''{{канец цытаты}}}}. Ета — кажуць — варожы хрэст, панскі, ён несправядлівы хрэст, дак трэба яго зрубаць. — Хто ахвотнік зрубаць хрэст?! — крыкнуў станавы прыстаў, а ўсе маўчаць. Ён другі і трэйці раз гаркнуў так сама, а ўсе, бы начэ вады поўныя раты панабіралі. Тагды прыказаў старшыне прымусіць таго, на каго мае надзею, штоб рубаў, а старшына да мяне кажа: — Ты ж сьмялей за ўсіх, дак бяры сякеру і рубай! — Мяне — ку — трэйчы хрысьцілі: раз хрысьціў ксёндз, другі раз {{падказка|выскуб|біскуп}} {{падказка|мінджаваў|рабіў мірапамазаньне}}, а цяпер (грэх чы два) перахрысьціў поп, дак я безбожнікам не буду. — І ніхто не будзе! — крыкнулі ўсе ў адзін голас._І мы ўсе ашукаліся, бо ось выступіў дубровіцкі Каленік Лабада да ідзе к храсту. Тут мы ўсе так і абамлелі са страху, бо прачулі, што от зараз зробіцца нешто нядобрае — і зрабілася._Небавам хрэст упаў, а Каленік стаіць, раскарачыўшыся, і не варушыцца, да толькі мармыча, як немец. Яго {{падказка|паставіла колам|спаралізавала}}. Бязбожніка забралі на сані, дай завезьлі ў Хвайнікі да лазарэту. Там ён памармытаў зо дзьве нядзелі, з рукамі і нагамі стылымі, як кольле, дай чорту аддаў свой паганы дух._(Апавядаў Кастуль з Вялікага Бору.)''{{канец цытаты}}}}. У 1866 годзе дзеля выхаваньня тутэйшых дзяцей, а разам і іх бацькоў у духу вернасьці расейскай манархіі, у Вялікім Боры адкрыта народная вучэльня<ref>Памяць. — С. 32</ref>. У жніўні 1868 году ў мясцовую Раства Багародзіцкую царкву ад імпэратара Аляксандра ІІ была перададзена ікона Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>МЕВ. — Минск, 1870. № 5. С. 116</ref>. На пачатак 1870 году ў сяле налічвалася 213 мужчынскіх душ сялян-уласьнікаў, прыпісаных да Вялікаборскага сельскага таварыства<ref>Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 69</ref>. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павета) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Раства-Багародзіцкай царквы, драўляны будынак якой узьведзены ў 1871 годзе, названыя настаяцель а. Іосіф Гарбацэвіч, в. а. штатнага псаломшчыка Іван Скараходаў. Да прыходу, акрамя сяла Вялікі Бор, належалі вёскі Ізбін (Ізбынь), Рудзенька і Дубровіца.<ref>МЕВ. — Минск, 1876. № 10. С. 459</ref>. У 1879 годзе царкоўны прыход налічваў 491-го мужчынскага і 493-х жаночага полу верных<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 44—46</ref>. У 1886 годзе ў сяле 58 двароў, 527 жыхароў, конны млын<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. — С.-Петербург, 1886. Вып. 5. С. 113</ref>. Паводле перапісу 1897 года, 162 двары, 795 жыхароў, народная вучэльня, хлебазапасная крама, карчма. На 1909 год у сяле Вялікі Бор налічвалася 184 двары, 989 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 16</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Вялікі Бор на карце генштаба РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Вялікі Бор на мапе гэнштабу РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.]] 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Вялікі Бор, аднак, у складзе Хвойніцкай воласьці апынуўся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка – у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917 – 1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. – Минск: Современная школа, 2011. С. 92 – 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. – 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918 – 1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. 1 студзеня 1919, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. Паводле запіскі «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», на 8 сьнежня 1920 і на 15 красавіка 1921 году ў Вялікаборскай школе першай ступені (г. зн. пачатковай) было адпаведна 61 і 120 вучняў<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласьці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19</ref>. Пасьля другога ўзбуйненьня [[БССР]], з 8 сьнежня 1926 году Вялікі Бор — цэнтар сельсавету Хвойніцкага раёну [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 году [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1930 годзе тут створаны калгас «Чырвоны Бор», працавалі цагельня, кузьня, стальмашня, вятрак. З 20 лютага 1938 году Вялікі Бор у складзе [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. Напярэдадні вайны ў Вялікім Боры налічвалася 420 двароў, 1800 жыхароў<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 499</ref>. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьвеіную вайну]], паводле энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі», у чэрвені 1943 году акупанты зьнішчылі 265 жыхароў, спалілі 262 двары. На франтах загінулі 118 вяскоўцаў. З 8 студзеня 1954 году Вялікі Бор — у складзе Гомельскай вобласьці. Цэнтар саўгасу «Вялікаборскі». 15 жніўня 1974 году цэнтр сельсавету перанесены ў вёску [[Партызанская (Хвойніцкі раён)|Партызанская]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 жніўня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 25 (1435).</ref>. 25 лістапада 2008 году цэнтар сельсавету вернуты ў Вялікі Бор<ref>[http://pravo.by/pdf/2011-89/2011_89_9_42931.pdf Решение Хойникского районного Совета депутатов от 25 ноября 2008 г. № 90 О переносе административно-территориального центра Великоборского сельсовета]{{Недаступная спасылка|date=May 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 15 лютага 2024 году [[Міністэрства энэргетыкі Беларусі|міністар энэргетыкі Беларусі]] [[Віктар Каранкевіч]] паведаміў, што пасёлак Вялікі Бор стаў першым у Гомельскай вобласьці, які цалкам перавялі на электраацяпленьне<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Цэлы пасёлак у Гомельскай вобласьці перавялі на ацяпленьне электрычнасьцю|спасылка=https://nashaniva.com/336422|выдавец=Партал «[[Наша ніва]]»|дата публікацыі=15 лютага 2024|дата доступу=15 лютага 2024}}</ref>. == Насельніцтва == * 1930 год — 211 двароў, 1200 жыхароў * 1959 год — 988 жыхароў (паводле перапісу) * 1970 год — 1120 жыхароў * 1996 год — 418 гаспадарак, 1239 жыхароў * 1999 год — 1149 жыхароў * 2004 год — 1052 жыхары * 2006 год — больш за 1000 жыхароў * 2010 год — 775 жыхароў * 2021 год — 274 гаспадаркі, 658 жыхароў<ref>[https://web.archive.org/web/20211019064229/http://hoiniki.gov.by/ru/velikoborskiy/ Інфармацыя пра насельніцтва Велікаборскага сельскага савету на 25.01.2021 г.]</ref> == Традыцыі == У вёсцы захоўваецца абрад «Русальле»<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/25424353.html Як праганялі русалку]</ref>. == Вядомыя выхадцы == * [[Зьмітро Бяспалы]] — [[беларус]]кі [[пісьменьнік]] * [[Барыс Іванавіч Сачанка]] — [[беларус]]кі [[пісьменьнік]], перакладнік і выдавец * Іван Сачанка (1938) — беларускі журналіст, доктар гістарычных навук * [[Алесь Шлег|Алесь Шлёг]] — беларускі празаік, паэт, публіцыст, кінадраматург, перакладчык * [[Барыс Пятровіч]] (Сачанка) — беларускі пісьменьнік, празаік == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20160315010915/http://pda.weather-in.by/by/gomel%27skaja/716 Прагноз надвор’я ў в. Вялікі Бор] {{Велікаборскі сельсавет}} {{Хвойніцкі раён}} [[Катэгорыя:Велікаборскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] gsz1oo64f773d3hu9zu2ger5w7xopuo 2700143 2700142 2026-11-11T07:45:41Z Дамінік 64057 2700143 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Вялікі Бор}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Вялікі Бор |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Вялікага Бору |Лацінка = Vialiki Bor |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = Перад 1600 годам |Першыя згадкі = [[1600]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = [[Велікаборскі сельсавет|Вялікаборскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 132 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 658 |Год падліку колькасьці = 2021 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 247602 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 1 |Шырата сэкундаў = 58.1 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 56 |Даўгата сэкундаў = 3 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.5 |Commons = |Сайт = }} '''Вялі́кі Бор'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 313</ref> — [[вёска]] ў [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Вялікі Бор уваходзіць у склад і зьяўляецца цэнтрам [[Велікаборскі сельсавет|Вялікаборскага сельсавету]]. [[File:POL COA Bończa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб «Бонча» роду Харлінскіх.]][[File:Jastrzębiec herb.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ястрабец зьменены паноў Абрамовічаў.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.]][[Файл:Фрагмэнт тарыфу падымнага 1640 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Фрагмэнт тарыфу падымнага 1640 г.]][[Файл:Анатацыя акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.png|значак|150пкс|Вялікі Бор у анатацыі да акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.]][[File:Герб князёў Шуйскіх.png|100пкс|значак|зьлева|Герб Сьвяты Юры (Георгі Пераможац) князёў Шуйскіх{{заўвага|Выява з надмагільля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага р-ну Берасьцейшчыны. Фота Анатоля Бензярука.}}.]][[Файл:Хвойніцкая воласьць. 1683 г.jpg|значак|150px|Вялікі Бор у люстрацыі 1683 г.]][[File:Падданыя зь Вялікага Бору ў інвэнтары 1721 г.png|значак|150пкс|Падданыя зь Вялікага Бору ў інвэнтары 1721 г.]] == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Ці ня самая раньняя згадка пра паселішча датаваная 20 чэрвеня 1600 году, калі пан Шчасны Харлінскі, падкаморы кіеўскі, выдаў свайму сыну Мікалаю ''zapis wieczysty'', 26 чэрвеня ў Люблінскім трыбунале прызнаны, на добры ў [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскім ваяводзтве]] [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]: двор [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з прыналежнымі да яго «прыселкамі» — сёламі Астраглядавічы, [[Хвойнікі]], Вялікі Бор, [[Дворышча (Хвойніцкі раён)|Дворышча]], [[Храпкаў]] і яшчэ дзевяцю паселішчамі, а таксама на двор і частку зь сямі пляцаў у Кіеве<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 60; Аrchiwum Główny Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 46 — 47</ref>. Ад гэтага часу і да рэформавага ўжо ў Расейскай імпэрыі пэрыяду Вялікі Бор належаў тым самым уладальнікам, што і Астраглядавічы з Хвойнікамі, г. зн. пасьля Харлінскіх — [[Мікалай Абрамовіч|Мікалаю Абрамовічу (Абрагамовічу)]], [[Максыміліян Бжазоўскі|Максыміліяну Бжазоўскаму]], князям Шуйскім, сямейству Прозараў<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 12—18</ref>. Пры разьмежаваньні Кіеўскага ваяводзтва Каралеўства Польскага і Мазырскага павету Вялікага Княства Літоўскага у сьнежні 1621 — студзені 1622 году мястэчка і вёску Хвойнікі, сяло Вялікі Бор пана Мікалая Харлінскага і сёлы Брагінскай воласьці за ракой Сычоўкай паны камісары згодна засьведчылі прыналежнымі да ваяводзтва Кіеўскага.{{Заўвага|Складаньне дакумэнту было завершана ў сяле князёў Жыжэмскіх Маканавічы ўжо Рэчыцкага павету ВКЛ.}} <ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145.</ref>. 7 чэрвеня 1623 году датаваны судовы дэкрэт, у якім удава Гальшка Харлінская абвінавачвала паноў Станіслава, Юрыя і астатніх Харлінскіх, родных братоў і сваякоў мужа Мікалая, за гвалтоўны наезд на замак і вёску Астраглядавічы, мястэчка Новы Харленж (Хвойнікі), вёскі Хвойнікі, Вялікі Бор, [[Гарошкаў (Хвойніцкі раён)|Гарошкаў]], [[Рашаў]], [[Карчовае]], [[Бардакі (Лаханія)|Лаханію]], [[Стралічаў]], [[Паселічы]], [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]{{Заўвага|Яшчэ названыя 13 паселішчаў, акрамя «іншых вёсак і прыселкаў».}}<ref>ŹD. T. XXI. S. 637</ref>. У 1627 годзе пані Гальшка (Гэлена) Харлінская склала тэстамэнт, паводле якога добра Астраглядавічы пераходзілі да ваяводзіча смаленскага [[Мікалай Абрамовіч|Мікалая Абрагамовіча (Абрамовіча)]]<ref>AGAD. ApiJ. Sygn. 1. S. 56</ref>, жанатага зь яе дачкой Евай. У 1628 годзе з шасьці дымоў вёскі Вялікі Бор і з двух у той ваколіцы названага маёнтку пана М. Абрагамовіча млыновых колаў выплачвалася адпаведна па 3 і па 6 злотых<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1: Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 396 – 397</ref>. 8 ліпеня 1631 году запісам у актах Кіеўскага земскага суда{{Заўвага|22 жніўня 1631 г. тое зроблена і ў Жытомірскім гродзкім судзе.}} нарэшце засьведчана пагадненьне на саступку часткі Астраглядаўскіх добраў Шчасным, сынам Станіслава, Харлінскім пану Лукашу Мадлішэўскаму, мужу ўдавы Гальшкі, за суму ў 60 000 польскіх злотых. У пераліку вёсак названы і Вялікі Бор<ref>AGAD. ApiJ. Sygn. 1. S. 59</ref>. Згодна з дакумэнтам пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634», пан Мікалай Абрамовіч з 6 дымоў (×6 – ~36 жыхароў) Вялікага Бору мусіў выплачваць па 15 грошаў<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 11. Опис 1. Справа 9. А. 928; Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з тых жа 6 дымоў вёскі Вялікі Бор кашталяна амсьціслаўскага Мікалая Абрамовіча выбіралася 6 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр 9. А. 875зв.; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 195</ref>. 24 сьнежня 1642 году ад імя Мікалая Абрамовіча складзены запіс «вечнага продажу» пагразлых у даўгах Астраглядавічаў і Хвойнікаў (і Стралічава) кіеўскаму падстолію [[Максыміліян Бжазоўскі|Максыміліяну Бжазоўскаму]], пра што Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісьце ад 29 чэрвеня 1641 году. Але канчаткова гэтая справа была ўлагоджаная ажно 17 красавіка 1646 году, прытым названая сума ў 200 000 злотых<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67-68; Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага. Ф. 1. Спр. 4104. № 2881</ref>. 26 чэрвеня 1664 году дачка нябожчыка Максыміліяна Бжазоўскага, берасьцейскага ваяводы, Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хвойнікамі і Стралічавам таксама) і Берасьцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69.</ref>. Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году, з 9 дымоў вёскі Вялікі Бор Хвойніцкай воласьці князя Шуйскага выплачвалася 2 злотых; быў і другі пабор у 2 зл.<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488 – 489, 507</ref>. На 1698 год, як тое вынікае з інвэнтара маёнтку Хвойнікі, перададзенага князем Дамінікам Шуйскім, берасьцейскім харунжым, у кіраваньне пану Зыгмунту Шукшце, у Вялікім Боры было 10 двароў. У рэвізіі 1716 году засьведчана наяўнасьць ужо 22 гаспадарак, адна зь якіх была вызваленая ад асноўных павіннасьцей (słoboda). Згодна з інвэнтаром 1721 году, калі абцяжараны даўгамі маёнтак ад {{падказка|пасэсара|Пасэсар — часовы ўладальнік маёнтку.}} Юзафата Парышэвіча, біскупа валоскага, перайшоў {{падказка|дзедзічнаму|Дзедзіч — спадчынны ўладальнік добраў.}} ўладальніку князю Мікалаю Шуйскаму, харунжычу берасьцейскаму, у Вялікім Боры налічваўся 21 двор{{Заўвага|У хвойніцкай кнізе «Памяць» аўтары налічылі ажно «27 сем'яў», памылкова запісаўшы шасці вялікаборцам, якія дадаткова плацілі чынш зь іншага надзелу або агароду, па дзьве гаспадаркі замест адной<ref>Памяць: Гiсторыка-дакументальная хронiка Хойнiцкага раёна (далей: Памяць) / Рэд. кал. М. А. Ткачоў [і інш.]; маст. А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн iмя Петруся Броўкi, 1993. С. 27</ref>. Тое паўторана і ў вядомай на lapsus энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі».}}, чыншу выплачвалася 119 злотых, 22 з паловай грошы, даніны мядовай (бельцаў) — 51{{Заўвага|Нічога не сказана пра паншчыну, гвалты і дзякла (акрамя мёду); у інвэнтары 1698 г. такія зьвесткі ёсьць.}}. Прозьвішчы жыхароў: Гардзеенка, Мартыненка, Ярмошанка, Радчык, Сачанка, Міненка, Літвіненка, Харошка (Chworoszko, Chorosczonko), Навуменка<ref>НГАБ у Менску. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 120, 127адв., 131адв.-132, 139адв., 141адв.-142</ref>. У ходзе асваеньня абшараў паміж Вялікім Борам і Маканавічамі пачасьціліся памежныя канфлікты. 28 лютага 1721 году пан маршалак мазырскі Антоній Аскерка са Слуцку зьвярнуўся зь лістом да князя Мікалая Шуйскага, харунжыча берасьцейскага, з просьбай, абы падданыя яго вялікаборскія падданым зь вёскі Ізбін (Ізбынь) крыўдаў не чынілі і ў грунты іхныя «nie wdzierali się». У ліпені 1722 году тым жа панам суседам князь М. Шуйскі пакліканы на суд Галоўнага Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага за насланьне людзей вялікаборскіх на грунты ізбінцаў, дзе яны лес пасеклі, сенажаці пакасілі ды ўчынілі шматлікія гвалты. 26 кастрычніка 1722 году ў Мазырскім гродзе па справе маршалка Аскеркі і харунжыча Шуйскага панам Даніэлем Віслаухам засьведчана апісанае размежаваньне ўгодзьдзяў вёсак Вялікі Бор і Ізбін<ref>AGAD. ApiJ. Sygn. 1. S. 34 — 35</ref>. У тарыфе падымнага падатку Кіеўскага ваяводзтва 1734 году сказана, што Вялікі Бор у складзе Хвойніцкай воласьці належаў князю Ігнацыю Шуйскаму, харунжычу берасьцейскаму<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 286</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|150px|Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.]] Зь візыты Брагінскага ўніяцкага дэканату 1740 году вынікае, што жыхары 10 дымоў вёскі Вялікі Бор былі прыхаджанамі Хвойніцкай царквы Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 233. Спр. 19. А. А. 792, 794</ref>. Паводле зьвестак на 1748 год ксяндза Караля Непамуцэна Арлоўскага, Вялікі Бор і Рудня Вялікаборская былі сярод паселішчаў, частка жыхароў якіх (зь ліку шляхты і яе службы) належала да Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.png|значак|зьлева|150пкс|Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.]] У матэрыялах чарговай візытацыі Брагінскага дэканату зазначана, што на 1752 год у Вялікім Боры налічваўся 31 двор<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 304адв.</ref>(×6 — прыкладна 186 жыхароў). У 1754 годзе з 36 двароў (~216 жыхароў) вёскі Вялікі Бор Хвойніцкага маёнтку «do grodu»{{заўвага|Да [[Оўруч|Оўруцкага замку]]}} выплачвалася 5 злотых і 18 грошаў, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 22 злотых і 12 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192</ref>. 30 чэрвеня 1764 году пасэсары Хвойніцкіх добраў сужэнства Войцех і Анеля князі Шуйскія, старосты ніжынскія, выступілі ў Оўруцкім гродзе супраць пана кашталяніча наградзкага Багуслава Аскеркі за неаднаразовае насланьне падданых на грунты вёскі Вялікі Бор, учыненне там розных шкодаў і гвалтаў<ref>AGAD. ApiJ. Sygn. 1. S. 35</ref>. [[Файл:Вялікаборская філія ў візыце 1785 г.png|значак|150пкс|Вялікаборская філія ў візыце 1785 г.]] Згодна зь перапісамі габрэйскага насельніцтва 1765, 1778 і 1784 гадоў, у Вялікім Боры налічвалася адпаведна 5, 3 і 3 чалавекі (głowy), плацельшчыкі пагалоўшчыны, якія належалі да Хвойніцкага кагалу<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710</ref>. У візыце Чарнобыльскага ўніяцкага дэканату 1785 году засьведчана, што жыхары 40 дымоў Вялікага Бору (за 3 мілі ад Хвойнікаў) заставаліся ў прыходзе Сьвята-Пакроўскай царквы. У самым сяле апісаная «Kaplica czyli Filia» Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы, будынак якой асьвечаны хвойніцкім сьвятаром Якубам Чачотам у 1780 годзе<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2477. А. 80зв., 81; на 1789 г. гл. таксама: Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Прозараў]][[Файл:Вялікі Бор, Дубровіца, Рудзенька на плане Генеральнага межавання 1797 г.jpg|значак|150пкс|Сяло Вялікі Бор, вёскі Дубровіца, Рудзенька на схематычным пляне Рэчыцкага павету. Каля 1800 г.]] Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Вялікі Бор — у межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. Паводле рэвізіі 1795 году, тут было 59 двароў з 230 душамі мужчынскага і 189 жаночага полу прыгонных сялянаў<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 113-122адв.</ref>. У мэтрычных запісах Хвойніцкай Пакроўскай царквы за 1795 год сустрэтыя зьвесткі пра хрост дзяцей і асьвячэньне шлюбаў жыхароў Вялікага Бору і Дубровіцы (яшчэ і пра памерлага)<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 492а. А. 352-355адв.</ref>, з чаго вынікае іх прыналежнасьць, як і раней, да прыходу згаданай царквы. У «Камеральном описании... Речицкой округи», датаваным 29 студзеня 1796 году, «деревня Великой Бор» з паташным заводам названыя сярод паселішчаў у складзе Хвойніцкіх добраў Людвіка Прозара{{Заўвага|Тут, напэўна, дапушчана памылка прачытаньня тэксту рэвізіі, бо ў ёй згаданая Людвіка з князёў Шуйскіх Прозарава, жонка абознага Караля.}}, якія перайшлі былі «в казну», але «по высочайшему повелению» вернутыя Луізе Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71, 74</ref>. Паводле праваслаўнага сьвятара Максіма Ярэміча, велікаборцы заставаліся уніятамі ажно да 1831 году<ref>Минские епархиальные ведомости (далей: МЕВ). – Минск, 1870. № 5. С. 116, 120 – 121</ref>, калі тут была ўладкаваная філія Астраглядавіцкага парафіяльнага касьцёлу. Ад 1796 году ў касьцёльных кнігах пачалі рэгулярна зьяўляцца зьвесткі аб задавальненьні духоўных патрэбаў людзей зь Вялікага Бору і Дубровіцы ксяндзамі братам-прапаведнікам (дамініканам) Бруна Лявіцкім, хвойніцкім капэлянам, і Тэадорам Чабаноўскім. У 1797 годзе таксама неаднаразова згадваліся могілкі пры мясцовай капліцы, а кс. Т. Чабаноўскі падпісваўся, акрамя таго, што астраглядаўскім альбо хвойніцкім вікарыем, і вялікаборскім капэлянам<ref>НГАБ. Ф. 1781. Спр. 27. Спр. 202. А. 176-184адв., 215, 216, 239, 239адв.</ref>. Паводле якога абраду яны маглі адпраўляць набажэнствы? Б. Лявіцкі ад пачатку быў рыма-каталіцкім сьвятаром. Але Т. Чабаноўскі яшчэ ў 1785 годзе служыў уніяцкім парохам у Стралічаве<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2477. А. 81-82адв.</ref>. [[File:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|значак|зьлева|150пкс|Курган Людвікі альбо фамільны склеп роду Прозараў у Хвойніках.]][[Файл:Фальварак Гудаў на мапе А. Фіцінгофа 1846 г.png|значак|150пкс|Фальварак Гудаў і сяло Вялікі Бор на мапе А. Фіцінгофа 1846 г.]] У шляхецкай рэвізіі 1811 года паведамляецца, што ў Будзе Велікаборскай маёнтку Хвойнікі абознага Прозара эканомам служыў 68-гадовы Юзаф Бакіноўскі, а лоўчым — 39-гадовы Ваўжынец Бакіноўскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 248</ref>. У 1828 годзе на могілках у Вялікім Боры знайшла часовы прытулак памерлая ў Берасьці Людвіка Канстанцыя Прозар, праз год перазахаваная мужам Каралем у Хвойніках<ref>Клок Л. Д. Таямніца хойніцкага пергаменту. // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі, 1976. № 1. С. 21 – 22</ref>. Згодна з інвэнтаром 1844 году Хвойніцкага маёнтку Уладыслава Прозара, Вялікі Бор з 63 дварамі належаў да фальварку Гудаў<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475</ref>. У энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі» сказана, што на 1850 год тут было 69 двароў, 441 жыхар. Паводле «Списков населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.», 144 асобы мужчынскага і 146 жаночага пола зь ліку жыхароў Вялікага Бору належалі да Астраглядаўскай парафіі Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382</ref> Ад пачатку рэформавага пэрыяду сяло — у складзе Хвойніцкай воласьці. У сувязі з антырасейскім паўстаньнем рыма-каталіцкая філія была скасаваная, а жыхары Вялікага Бору, Дубровіцы павернутыя да праваслаўя<ref>Пяткевіч Ч. Рэчыцкае Палессе / Уклад., прадм. У. Васілевіча. Пер. з пол. Л. Салавей і У. Васілевіча. — Мінск: «Беларускі кнігазбор», 2004. С. 434 — 435</ref>{{заўвага|{{пачатак цытаты}}''Аж ось настала воля, а далей мяцеж, дак трохі паждаўшы, наехало ўсялякаго начальства і папоў, да ўзялі дай увесь народ у Дубровіцы, у Ізбіне і ў Вялікім Бару перавярнулі на рускую веру, касьцёл перахрысьцілі на цэркву, а пасьля прычапіліся і да храста{{заўвага|Крыж усталяваны быў {{пачатак цытаты}}«''на раздарожжы, дзе ад рэчыцкаго шляху паваротка чэраз Будзішча ідзе ў Гудоў... Хрэст сабе стаяў, усе, хто толькі ехаў або ішоў, то, як вядзецца паміж хрышчанымі людзьмі, скідаў шапку і хрысьціўся. Людзі прывыклі і радаваліся, бо, бач, недалека завод, а там жа смаляная нячыстая сіла арудуе, дак цяпер, баяўшыся сьвятога храста, меньш робіць капасьці.''{{канец цытаты}}}}. Ета — кажуць — варожы хрэст, панскі, ён несправядлівы хрэст, дак трэба яго зрубаць. — Хто ахвотнік зрубаць хрэст?! — крыкнуў станавы прыстаў, а ўсе маўчаць. Ён другі і трэйці раз гаркнуў так сама, а ўсе, бы начэ вады поўныя раты панабіралі. Тагды прыказаў старшыне прымусіць таго, на каго мае надзею, штоб рубаў, а старшына да мяне кажа: — Ты ж сьмялей за ўсіх, дак бяры сякеру і рубай! — Мяне — ку — трэйчы хрысьцілі: раз хрысьціў ксёндз, другі раз {{падказка|выскуб|біскуп}} {{падказка|мінджаваў|рабіў мірапамазаньне}}, а цяпер (грэх чы два) перахрысьціў поп, дак я безбожнікам не буду. — І ніхто не будзе! — крыкнулі ўсе ў адзін голас._І мы ўсе ашукаліся, бо ось выступіў дубровіцкі Каленік Лабада да ідзе к храсту. Тут мы ўсе так і абамлелі са страху, бо прачулі, што от зараз зробіцца нешто нядобрае — і зрабілася._Небавам хрэст упаў, а Каленік стаіць, раскарачыўшыся, і не варушыцца, да толькі мармыча, як немец. Яго {{падказка|паставіла колам|спаралізавала}}. Бязбожніка забралі на сані, дай завезьлі ў Хвайнікі да лазарэту. Там ён памармытаў зо дзьве нядзелі, з рукамі і нагамі стылымі, як кольле, дай чорту аддаў свой паганы дух._(Апавядаў Кастуль з Вялікага Бору.)''{{канец цытаты}}}}. У 1866 годзе дзеля выхаваньня тутэйшых дзяцей, а разам і іх бацькоў у духу вернасьці расейскай манархіі, у Вялікім Боры адкрыта народная вучэльня<ref>Памяць. — С. 32</ref>. У жніўні 1868 году ў мясцовую Раства Багародзіцкую царкву ад імпэратара Аляксандра ІІ была перададзена ікона Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>МЕВ. — Минск, 1870. № 5. С. 116</ref>. На пачатак 1870 году ў сяле налічвалася 213 мужчынскіх душ сялян-уласьнікаў, прыпісаных да Вялікаборскага сельскага таварыства<ref>Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 69</ref>. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павета) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Раства-Багародзіцкай царквы, драўляны будынак якой узьведзены ў 1871 годзе, названыя настаяцель а. Іосіф Гарбацэвіч, в. а. штатнага псаломшчыка Іван Скараходаў. Да прыходу, акрамя сяла Вялікі Бор, належалі вёскі Ізбін (Ізбынь), Рудзенька і Дубровіца.<ref>МЕВ. — Минск, 1876. № 10. С. 459</ref>. У 1879 годзе царкоўны прыход налічваў 491-го мужчынскага і 493-х жаночага полу верных<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 44—46</ref>. У 1886 годзе ў сяле 58 двароў, 527 жыхароў, конны млын<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. — С.-Петербург, 1886. Вып. 5. С. 113</ref>. Паводле перапісу 1897 года, 162 двары, 795 жыхароў, народная вучэльня, хлебазапасная крама, карчма. На 1909 год у сяле Вялікі Бор налічвалася 184 двары, 989 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 16</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Вялікі Бор на карце генштаба РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Вялікі Бор на мапе гэнштабу РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.]] 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Вялікі Бор, аднак, у складзе Хвойніцкай воласьці апынуўся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка – у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917 – 1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. – Минск: Современная школа, 2011. С. 92 – 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. – 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918 – 1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. 1 студзеня 1919, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. Паводле запіскі «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», на 8 сьнежня 1920 і на 15 красавіка 1921 году ў Вялікаборскай школе першай ступені (г. зн. пачатковай) было адпаведна 61 і 120 вучняў<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласьці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19</ref>. Пасьля другога ўзбуйненьня [[БССР]], з 8 сьнежня 1926 году Вялікі Бор — цэнтар сельсавету Хвойніцкага раёну [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 году [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1930 годзе тут створаны калгас «Чырвоны Бор», працавалі цагельня, кузьня, стальмашня, вятрак. З 20 лютага 1938 году Вялікі Бор у складзе [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. Напярэдадні вайны ў Вялікім Боры налічвалася 420 двароў, 1800 жыхароў<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 499</ref>. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьвеіную вайну]], паводле энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі», у чэрвені 1943 году акупанты зьнішчылі 265 жыхароў, спалілі 262 двары. На франтах загінулі 118 вяскоўцаў. З 8 студзеня 1954 году Вялікі Бор — у складзе Гомельскай вобласьці. Цэнтар саўгасу «Вялікаборскі». 15 жніўня 1974 году цэнтр сельсавету перанесены ў вёску [[Партызанская (Хвойніцкі раён)|Партызанская]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 жніўня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 25 (1435).</ref>. 25 лістапада 2008 году цэнтар сельсавету вернуты ў Вялікі Бор<ref>[http://pravo.by/pdf/2011-89/2011_89_9_42931.pdf Решение Хойникского районного Совета депутатов от 25 ноября 2008 г. № 90 О переносе административно-территориального центра Великоборского сельсовета]{{Недаступная спасылка|date=May 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 15 лютага 2024 году [[Міністэрства энэргетыкі Беларусі|міністар энэргетыкі Беларусі]] [[Віктар Каранкевіч]] паведаміў, што пасёлак Вялікі Бор стаў першым у Гомельскай вобласьці, які цалкам перавялі на электраацяпленьне<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Цэлы пасёлак у Гомельскай вобласьці перавялі на ацяпленьне электрычнасьцю|спасылка=https://nashaniva.com/336422|выдавец=Партал «[[Наша ніва]]»|дата публікацыі=15 лютага 2024|дата доступу=15 лютага 2024}}</ref>. == Насельніцтва == * 1930 год — 211 двароў, 1200 жыхароў * 1959 год — 988 жыхароў (паводле перапісу) * 1970 год — 1120 жыхароў * 1996 год — 418 гаспадарак, 1239 жыхароў * 1999 год — 1149 жыхароў * 2004 год — 1052 жыхары * 2006 год — больш за 1000 жыхароў * 2010 год — 775 жыхароў * 2021 год — 274 гаспадаркі, 658 жыхароў<ref>[https://web.archive.org/web/20211019064229/http://hoiniki.gov.by/ru/velikoborskiy/ Інфармацыя пра насельніцтва Велікаборскага сельскага савету на 25.01.2021 г.]</ref> == Традыцыі == У вёсцы захоўваецца абрад «Русальле»<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/25424353.html Як праганялі русалку]</ref>. == Вядомыя выхадцы == * [[Зьмітро Бяспалы]] — [[беларус]]кі [[пісьменьнік]] * [[Барыс Іванавіч Сачанка]] — [[беларус]]кі [[пісьменьнік]], перакладнік і выдавец * Іван Сачанка (1938) — беларускі журналіст, доктар гістарычных навук * [[Алесь Шлег|Алесь Шлёг]] — беларускі празаік, паэт, публіцыст, кінадраматург, перакладчык * [[Барыс Пятровіч]] (Сачанка) — беларускі пісьменьнік, празаік == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20160315010915/http://pda.weather-in.by/by/gomel%27skaja/716 Прагноз надвор’я ў в. Вялікі Бор] {{Велікаборскі сельсавет}} {{Хвойніцкі раён}} [[Катэгорыя:Велікаборскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] lmhjt9t1dr31021ammcx80xy0vpqa6h 2700148 2700143 2026-11-11T07:50:01Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2700148 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Вялікі Бор}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Вялікі Бор |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Вялікага Бору |Лацінка = Vialiki Bor |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = Перад 1600 годам |Першыя згадкі = [[1600]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = [[Велікаборскі сельсавет|Вялікаборскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 132 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 658 |Год падліку колькасьці = 2021 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 247602 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 1 |Шырата сэкундаў = 58.1 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 56 |Даўгата сэкундаў = 3 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.5 |Commons = |Сайт = }} '''Вялі́кі Бор'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 313</ref> — [[вёска]] ў [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Вялікі Бор уваходзіць у склад і зьяўляецца цэнтрам [[Велікаборскі сельсавет|Вялікаборскага сельсавету]]. [[File:POL COA Bończa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб «Бонча» роду Харлінскіх.]][[File:Jastrzębiec herb.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ястрабец зьменены паноў Абрамовічаў.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.]][[Файл:Фрагмэнт тарыфу падымнага 1640 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Фрагмэнт тарыфу падымнага 1640 г.]][[Файл:Анатацыя акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.png|значак|150пкс|Вялікі Бор у анатацыі да акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.]][[File:Герб князёў Шуйскіх.png|100пкс|значак|зьлева|Герб Сьвяты Юры (Георгі Пераможац) князёў Шуйскіх{{заўвага|Выява з надмагільля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага р-ну Берасьцейшчыны. Фота Анатоля Бензярука.}}.]][[Файл:Хвойніцкая воласьць. 1683 г.jpg|значак|150px|Вялікі Бор у люстрацыі 1683 г.]][[File:Падданыя зь Вялікага Бору ў інвэнтары 1721 г.png|значак|150пкс|Падданыя зь Вялікага Бору ў інвэнтары 1721 г.]] == Гісторыя == === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === Ці ня самая раньняя згадка пра паселішча датаваная 20 чэрвеня 1600 году, калі пан Шчасны Харлінскі, падкаморы кіеўскі, выдаў свайму сыну Мікалаю ''zapis wieczysty'', 26 чэрвеня ў Люблінскім трыбунале прызнаны, на добры ў [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскім ваяводзтве]] [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]: двор [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з прыналежнымі да яго «прыселкамі» — сёламі Астраглядавічы, [[Хвойнікі]], Вялікі Бор, [[Дворышча (Хвойніцкі раён)|Дворышча]], [[Храпкаў]] і яшчэ дзевяцю паселішчамі, а таксама на двор і частку зь сямі пляцаў у Кіеве<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 60; Аrchiwum Główny Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 46 — 47</ref>. Ад гэтага часу і да рэформавага ўжо ў Расейскай імпэрыі пэрыяду Вялікі Бор належаў тым самым уладальнікам, што і Астраглядавічы з Хвойнікамі, г. зн. пасьля Харлінскіх — [[Мікалай Абрамовіч|Мікалаю Абрамовічу (Абрагамовічу)]], [[Максыміліян Бжазоўскі|Максыміліяну Бжазоўскаму]], князям Шуйскім, сямейству Прозараў<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 12—18</ref>. Пры разьмежаваньні Кіеўскага ваяводзтва Каралеўства Польскага і Мазырскага павету Вялікага Княства Літоўскага у сьнежні 1621 — студзені 1622 году мястэчка і вёску Хвойнікі, сяло Вялікі Бор пана Мікалая Харлінскага і сёлы Брагінскай воласьці за ракой Сычоўкай паны камісары згодна засьведчылі прыналежнымі да ваяводзтва Кіеўскага.{{Заўвага|Складаньне дакумэнту было завершана ў сяле князёў Жыжэмскіх Маканавічы ўжо Рэчыцкага павету ВКЛ.}} <ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145.</ref>. 7 чэрвеня 1623 году датаваны судовы дэкрэт, у якім удава Гальшка Харлінская абвінавачвала паноў Станіслава, Юрыя і астатніх Харлінскіх, родных братоў і сваякоў мужа Мікалая, за гвалтоўны наезд на замак і вёску Астраглядавічы, мястэчка Новы Харленж (Хвойнікі), вёскі Хвойнікі, Вялікі Бор, [[Гарошкаў (Хвойніцкі раён)|Гарошкаў]], [[Рашаў]], [[Карчовае]], [[Бардакі (Лаханія)|Лаханію]], [[Стралічаў]], [[Паселічы]], [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]{{Заўвага|Яшчэ названыя 13 паселішчаў, акрамя «іншых вёсак і прыселкаў».}}<ref>ŹD. T. XXI. S. 637</ref>. У 1627 годзе пані Гальшка (Гэлена) Харлінская склала тэстамэнт, паводле якога добра Астраглядавічы пераходзілі да ваяводзіча смаленскага [[Мікалай Абрамовіч|Мікалая Абрагамовіча (Абрамовіча)]]<ref>AGAD. ApiJ. Sygn. 1. S. 56</ref>, жанатага зь яе дачкой Евай. У 1628 годзе з шасьці дымоў вёскі Вялікі Бор і з двух у той ваколіцы названага маёнтку пана М. Абрагамовіча млыновых колаў выплачвалася адпаведна па 3 і па 6 злотых<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1: Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 396 – 397</ref>. 8 ліпеня 1631 году запісам у актах Кіеўскага земскага суда{{Заўвага|22 жніўня 1631 г. тое зроблена і ў Жытомірскім гродзкім судзе.}} нарэшце засьведчана пагадненьне на саступку часткі Астраглядаўскіх добраў Шчасным, сынам Станіслава, Харлінскім пану Лукашу Мадлішэўскаму, мужу ўдавы Гальшкі, за суму ў 60 000 польскіх злотых. У пераліку вёсак названы і Вялікі Бор<ref>AGAD. ApiJ. Sygn. 1. S. 59</ref>. Згодна з дакумэнтам пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634», пан Мікалай Абрамовіч з 6 дымоў (×6 – ~36 жыхароў) Вялікага Бору мусіў выплачваць па 15 грошаў<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 11. Опис 1. Справа 9. А. 928; Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з тых жа 6 дымоў вёскі Вялікі Бор кашталяна амсьціслаўскага Мікалая Абрамовіча выбіралася 6 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр 9. А. 875зв.; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 195</ref>. 24 сьнежня 1642 году ад імя Мікалая Абрамовіча складзены запіс «вечнага продажу» пагразлых у даўгах Астраглядавічаў і Хвойнікаў (і Стралічава) кіеўскаму падстолію [[Максыміліян Бжазоўскі|Максыміліяну Бжазоўскаму]], пра што Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісьце ад 29 чэрвеня 1641 году. Але канчаткова гэтая справа была ўлагоджаная ажно 17 красавіка 1646 году, прытым названая сума ў 200 000 злотых<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67-68; Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага. Ф. 1. Спр. 4104. № 2881</ref>. 26 чэрвеня 1664 году дачка нябожчыка Максыміліяна Бжазоўскага, берасьцейскага ваяводы, Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хвойнікамі і Стралічавам таксама) і Берасьцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69.</ref>. Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году, з 9 дымоў вёскі Вялікі Бор Хвойніцкай воласьці князя Шуйскага выплачвалася 2 злотых; быў і другі пабор у 2 зл.<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488 – 489, 507</ref>. На 1698 год, як тое вынікае з інвэнтара маёнтку Хвойнікі, перададзенага князем Дамінікам Шуйскім, берасьцейскім харунжым, у кіраваньне пану Зыгмунту Шукшце, у Вялікім Боры было 10 двароў. У рэвізіі 1716 году засьведчана наяўнасьць ужо 22 гаспадарак, адна зь якіх была вызваленая ад асноўных павіннасьцей (słoboda). Згодна з інвэнтаром 1721 году, калі абцяжараны даўгамі маёнтак ад {{падказка|пасэсара|Пасэсар — часовы ўладальнік маёнтку.}} Юзафата Парышэвіча, біскупа валоскага, перайшоў {{падказка|дзедзічнаму|Дзедзіч — спадчынны ўладальнік добраў.}} ўладальніку князю Мікалаю Шуйскаму, харунжычу берасьцейскаму, у Вялікім Боры налічваўся 21 двор{{Заўвага|У хвойніцкай кнізе «Памяць» аўтары налічылі ажно «27 сем'яў», памылкова запісаўшы шасці вялікаборцам, якія дадаткова плацілі чынш зь іншага надзелу або агароду, па дзьве гаспадаркі замест адной<ref>Памяць: Гiсторыка-дакументальная хронiка Хойнiцкага раёна (далей: Памяць) / Рэд. кал. М. А. Ткачоў [і інш.]; маст. А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн iмя Петруся Броўкi, 1993. С. 27</ref>. Тое паўторана і ў вядомай на lapsus энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі».}}, чыншу выплачвалася 119 злотых, 22 з паловай грошы, даніны мядовай (бельцаў) — 51{{Заўвага|Нічога не сказана пра паншчыну, гвалты і дзякла (акрамя мёду); у інвэнтары 1698 г. такія зьвесткі ёсьць.}}. Прозьвішчы жыхароў: Гардзеенка, Мартыненка, Ярмошанка, Радчык, Сачанка, Міненка, Літвіненка, Харошка (Chworoszko, Chorosczonko), Навуменка<ref>НГАБ у Менску. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 120, 127адв., 131адв.-132, 139адв., 141адв.-142</ref>. У ходзе асваеньня абшараў паміж Вялікім Борам і Маканавічамі пачасьціліся памежныя канфлікты. 28 лютага 1721 году пан маршалак мазырскі Антоні Аскерка зь места Слуцку даслаў ліст князю Мікалаю Шуйскаму, харунжычу берасьцейскаму, з просьбай, абы падданыя ягоныя вялікаборскія падданым зь вёскі Ізбін (Ізбынь) крыўдаў не чынілі і ў грунты іхныя «nie wdzierali się». У ліпені 1722 году тым жа панам суседам князь М. Шуйскі пакліканы на суд Галоўнага Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага за насланьне людзей вялікаборскіх на грунты ізбінцаў, дзе яны лес пасеклі, сенажаці пакасілі ды ўчынілі шматлікія гвалты. 26 кастрычніка 1722 году ў Мазырскім гродзе па справе маршалка Аскеркі і харунжыча Шуйскага панам Даніэлем Віславухам засьведчана апісанае размежаваньне ўгодзьдзяў вёсак Вялікі Бор і Ізбін<ref>AGAD. ApiJ. Sygn. 1. S. 34 — 35</ref>. У тарыфе падымнага падатку Кіеўскага ваяводзтва 1734 году сказана, што Вялікі Бор у складзе Хвойніцкай воласьці належаў князю Ігнацыю Шуйскаму, харунжычу берасьцейскаму<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 286</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|150px|Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.]] Зь візыты Брагінскага ўніяцкага дэканату 1740 году вынікае, што жыхары 10 дымоў вёскі Вялікі Бор былі прыхаджанамі Хвойніцкай царквы Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 233. Спр. 19. А. А. 792, 794</ref>. Паводле зьвестак на 1748 год ксяндза Караля Непамуцэна Арлоўскага, Вялікі Бор і Рудня Вялікаборская былі сярод паселішчаў, частка жыхароў якіх (зь ліку шляхты і яе службы) належала да Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.png|значак|зьлева|150пкс|Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.]] У матэрыялах чарговай візытацыі Брагінскага дэканату зазначана, што на 1752 год у Вялікім Боры налічваўся 31 двор<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 304адв.</ref>(×6 — прыкладна 186 жыхароў). У 1754 годзе з 36 двароў (~216 жыхароў) вёскі Вялікі Бор Хвойніцкага маёнтку «do grodu»{{заўвага|Да [[Оўруч|Оўруцкага замку]]}} выплачвалася 5 злотых і 18 грошаў, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 22 злотых і 12 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192</ref>. 30 чэрвеня 1764 году пасэсары Хвойніцкіх добраў сужэнства Войцех і Анеля князі Шуйскія, старосты ніжынскія, выступілі ў Оўруцкім гродзе супраць пана кашталяніча наградзкага Багуслава Аскеркі за неаднаразовае насланьне падданых на грунты вёскі Вялікі Бор, учыненне там розных шкодаў і гвалтаў<ref>AGAD. ApiJ. Sygn. 1. S. 35</ref>. [[Файл:Вялікаборская філія ў візыце 1785 г.png|значак|150пкс|Вялікаборская філія ў візыце 1785 г.]] Згодна зь перапісамі габрэйскага насельніцтва 1765, 1778 і 1784 гадоў, у Вялікім Боры налічвалася адпаведна 5, 3 і 3 чалавекі (głowy), плацельшчыкі пагалоўшчыны, якія належалі да Хвойніцкага кагалу<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710</ref>. У візыце Чарнобыльскага ўніяцкага дэканату 1785 году засьведчана, што жыхары 40 дымоў Вялікага Бору (за 3 мілі ад Хвойнікаў) заставаліся ў прыходзе Сьвята-Пакроўскай царквы. У самым сяле апісаная «Kaplica czyli Filia» Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы, будынак якой асьвечаны хвойніцкім сьвятаром Якубам Чачотам у 1780 годзе<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2477. А. 80зв., 81; на 1789 г. гл. таксама: Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Прозараў]][[Файл:Вялікі Бор, Дубровіца, Рудзенька на плане Генеральнага межавання 1797 г.jpg|значак|150пкс|Сяло Вялікі Бор, вёскі Дубровіца, Рудзенька на схематычным пляне Рэчыцкага павету. Каля 1800 г.]] Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Вялікі Бор — у межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. Паводле рэвізіі 1795 году, тут было 59 двароў з 230 душамі мужчынскага і 189 жаночага полу прыгонных сялянаў<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 113-122адв.</ref>. У мэтрычных запісах Хвойніцкай Пакроўскай царквы за 1795 год сустрэтыя зьвесткі пра хрост дзяцей і асьвячэньне шлюбаў жыхароў Вялікага Бору і Дубровіцы (яшчэ і пра памерлага)<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 492а. А. 352-355адв.</ref>, з чаго вынікае іх прыналежнасьць, як і раней, да прыходу згаданай царквы. У «Камеральном описании... Речицкой округи», датаваным 29 студзеня 1796 году, «деревня Великой Бор» з паташным заводам названыя сярод паселішчаў у складзе Хвойніцкіх добраў Людвіка Прозара{{Заўвага|Тут, напэўна, дапушчана памылка прачытаньня тэксту рэвізіі, бо ў ёй згаданая Людвіка з князёў Шуйскіх Прозарава, жонка абознага Караля.}}, якія перайшлі былі «в казну», але «по высочайшему повелению» вернутыя Луізе Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71, 74</ref>. Паводле праваслаўнага сьвятара Максіма Ярэміча, велікаборцы заставаліся уніятамі ажно да 1831 году<ref>Минские епархиальные ведомости (далей: МЕВ). – Минск, 1870. № 5. С. 116, 120 – 121</ref>, калі тут была ўладкаваная філія Астраглядавіцкага парафіяльнага касьцёлу. Ад 1796 году ў касьцёльных кнігах пачалі рэгулярна зьяўляцца зьвесткі аб задавальненьні духоўных патрэбаў людзей зь Вялікага Бору і Дубровіцы ксяндзамі братам-прапаведнікам (дамініканам) Бруна Лявіцкім, хвойніцкім капэлянам, і Тэадорам Чабаноўскім. У 1797 годзе таксама неаднаразова згадваліся могілкі пры мясцовай капліцы, а кс. Т. Чабаноўскі падпісваўся, акрамя таго, што астраглядаўскім альбо хвойніцкім вікарыем, і вялікаборскім капэлянам<ref>НГАБ. Ф. 1781. Спр. 27. Спр. 202. А. 176-184адв., 215, 216, 239, 239адв.</ref>. Паводле якога абраду яны маглі адпраўляць набажэнствы? Б. Лявіцкі ад пачатку быў рыма-каталіцкім сьвятаром. Але Т. Чабаноўскі яшчэ ў 1785 годзе служыў уніяцкім парохам у Стралічаве<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2477. А. 81-82адв.</ref>. [[File:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|значак|зьлева|150пкс|Курган Людвікі альбо фамільны склеп роду Прозараў у Хвойніках.]][[Файл:Фальварак Гудаў на мапе А. Фіцінгофа 1846 г.png|значак|150пкс|Фальварак Гудаў і сяло Вялікі Бор на мапе А. Фіцінгофа 1846 г.]] У шляхецкай рэвізіі 1811 года паведамляецца, што ў Будзе Велікаборскай маёнтку Хвойнікі абознага Прозара эканомам служыў 68-гадовы Юзаф Бакіноўскі, а лоўчым — 39-гадовы Ваўжынец Бакіноўскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 248</ref>. У 1828 годзе на могілках у Вялікім Боры знайшла часовы прытулак памерлая ў Берасьці Людвіка Канстанцыя Прозар, праз год перазахаваная мужам Каралем у Хвойніках<ref>Клок Л. Д. Таямніца хойніцкага пергаменту. // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі, 1976. № 1. С. 21 – 22</ref>. Згодна з інвэнтаром 1844 году Хвойніцкага маёнтку Уладыслава Прозара, Вялікі Бор з 63 дварамі належаў да фальварку Гудаў<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475</ref>. У энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі» сказана, што на 1850 год тут было 69 двароў, 441 жыхар. Паводле «Списков населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.», 144 асобы мужчынскага і 146 жаночага пола зь ліку жыхароў Вялікага Бору належалі да Астраглядаўскай парафіі Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382</ref> Ад пачатку рэформавага пэрыяду сяло — у складзе Хвойніцкай воласьці. У сувязі з антырасейскім паўстаньнем рыма-каталіцкая філія была скасаваная, а жыхары Вялікага Бору, Дубровіцы павернутыя да праваслаўя<ref>Пяткевіч Ч. Рэчыцкае Палессе / Уклад., прадм. У. Васілевіча. Пер. з пол. Л. Салавей і У. Васілевіча. — Мінск: «Беларускі кнігазбор», 2004. С. 434 — 435</ref>{{заўвага|{{пачатак цытаты}}''Аж ось настала воля, а далей мяцеж, дак трохі паждаўшы, наехало ўсялякаго начальства і папоў, да ўзялі дай увесь народ у Дубровіцы, у Ізбіне і ў Вялікім Бару перавярнулі на рускую веру, касьцёл перахрысьцілі на цэркву, а пасьля прычапіліся і да храста{{заўвага|Крыж усталяваны быў {{пачатак цытаты}}«''на раздарожжы, дзе ад рэчыцкаго шляху паваротка чэраз Будзішча ідзе ў Гудоў... Хрэст сабе стаяў, усе, хто толькі ехаў або ішоў, то, як вядзецца паміж хрышчанымі людзьмі, скідаў шапку і хрысьціўся. Людзі прывыклі і радаваліся, бо, бач, недалека завод, а там жа смаляная нячыстая сіла арудуе, дак цяпер, баяўшыся сьвятога храста, меньш робіць капасьці.''{{канец цытаты}}}}. Ета — кажуць — варожы хрэст, панскі, ён несправядлівы хрэст, дак трэба яго зрубаць. — Хто ахвотнік зрубаць хрэст?! — крыкнуў станавы прыстаў, а ўсе маўчаць. Ён другі і трэйці раз гаркнуў так сама, а ўсе, бы начэ вады поўныя раты панабіралі. Тагды прыказаў старшыне прымусіць таго, на каго мае надзею, штоб рубаў, а старшына да мяне кажа: — Ты ж сьмялей за ўсіх, дак бяры сякеру і рубай! — Мяне — ку — трэйчы хрысьцілі: раз хрысьціў ксёндз, другі раз {{падказка|выскуб|біскуп}} {{падказка|мінджаваў|рабіў мірапамазаньне}}, а цяпер (грэх чы два) перахрысьціў поп, дак я безбожнікам не буду. — І ніхто не будзе! — крыкнулі ўсе ў адзін голас._І мы ўсе ашукаліся, бо ось выступіў дубровіцкі Каленік Лабада да ідзе к храсту. Тут мы ўсе так і абамлелі са страху, бо прачулі, што от зараз зробіцца нешто нядобрае — і зрабілася._Небавам хрэст упаў, а Каленік стаіць, раскарачыўшыся, і не варушыцца, да толькі мармыча, як немец. Яго {{падказка|паставіла колам|спаралізавала}}. Бязбожніка забралі на сані, дай завезьлі ў Хвайнікі да лазарэту. Там ён памармытаў зо дзьве нядзелі, з рукамі і нагамі стылымі, як кольле, дай чорту аддаў свой паганы дух._(Апавядаў Кастуль з Вялікага Бору.)''{{канец цытаты}}}}. У 1866 годзе дзеля выхаваньня тутэйшых дзяцей, а разам і іх бацькоў у духу вернасьці расейскай манархіі, у Вялікім Боры адкрыта народная вучэльня<ref>Памяць. — С. 32</ref>. У жніўні 1868 году ў мясцовую Раства Багародзіцкую царкву ад імпэратара Аляксандра ІІ была перададзена ікона Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>МЕВ. — Минск, 1870. № 5. С. 116</ref>. На пачатак 1870 году ў сяле налічвалася 213 мужчынскіх душ сялян-уласьнікаў, прыпісаных да Вялікаборскага сельскага таварыства<ref>Список волостей, обществ и селений Минской губернии на 01. 01. 1870 г. — Минск, 1870. Л. 69</ref>. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павета) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Раства-Багародзіцкай царквы, драўляны будынак якой узьведзены ў 1871 годзе, названыя настаяцель а. Іосіф Гарбацэвіч, в. а. штатнага псаломшчыка Іван Скараходаў. Да прыходу, акрамя сяла Вялікі Бор, належалі вёскі Ізбін (Ізбынь), Рудзенька і Дубровіца.<ref>МЕВ. — Минск, 1876. № 10. С. 459</ref>. У 1879 годзе царкоўны прыход налічваў 491-го мужчынскага і 493-х жаночага полу верных<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 44—46</ref>. У 1886 годзе ў сяле 58 двароў, 527 жыхароў, конны млын<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. — С.-Петербург, 1886. Вып. 5. С. 113</ref>. Паводле перапісу 1897 года, 162 двары, 795 жыхароў, народная вучэльня, хлебазапасная крама, карчма. На 1909 год у сяле Вялікі Бор налічвалася 184 двары, 989 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 16</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Вялікі Бор на карце генштаба РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.jpg|значак|зьлева|150пкс|Вялікі Бор на мапе гэнштабу РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.]] 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Вялікі Бор, аднак, у складзе Хвойніцкай воласьці апынуўся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка – у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917 – 1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. – Минск: Современная школа, 2011. С. 92 – 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. – 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918 – 1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. 1 студзеня 1919, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. Паводле запіскі «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», на 8 сьнежня 1920 і на 15 красавіка 1921 году ў Вялікаборскай школе першай ступені (г. зн. пачатковай) было адпаведна 61 і 120 вучняў<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласьці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19</ref>. Пасьля другога ўзбуйненьня [[БССР]], з 8 сьнежня 1926 году Вялікі Бор — цэнтар сельсавету Хвойніцкага раёну [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], з 9 чэрвеня 1927 году [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. У 1930 годзе тут створаны калгас «Чырвоны Бор», працавалі цагельня, кузьня, стальмашня, вятрак. З 20 лютага 1938 году Вялікі Бор у складзе [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. Напярэдадні вайны ў Вялікім Боры налічвалася 420 двароў, 1800 жыхароў<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 499</ref>. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьвеіную вайну]], паводле энцыкляпэдыі «Гарады і вёскі Беларусі», у чэрвені 1943 году акупанты зьнішчылі 265 жыхароў, спалілі 262 двары. На франтах загінулі 118 вяскоўцаў. З 8 студзеня 1954 году Вялікі Бор — у складзе Гомельскай вобласьці. Цэнтар саўгасу «Вялікаборскі». 15 жніўня 1974 году цэнтр сельсавету перанесены ў вёску [[Партызанская (Хвойніцкі раён)|Партызанская]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 жніўня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 25 (1435).</ref>. 25 лістапада 2008 году цэнтар сельсавету вернуты ў Вялікі Бор<ref>[http://pravo.by/pdf/2011-89/2011_89_9_42931.pdf Решение Хойникского районного Совета депутатов от 25 ноября 2008 г. № 90 О переносе административно-территориального центра Великоборского сельсовета]{{Недаступная спасылка|date=May 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 15 лютага 2024 году [[Міністэрства энэргетыкі Беларусі|міністар энэргетыкі Беларусі]] [[Віктар Каранкевіч]] паведаміў, што пасёлак Вялікі Бор стаў першым у Гомельскай вобласьці, які цалкам перавялі на электраацяпленьне<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Цэлы пасёлак у Гомельскай вобласьці перавялі на ацяпленьне электрычнасьцю|спасылка=https://nashaniva.com/336422|выдавец=Партал «[[Наша ніва]]»|дата публікацыі=15 лютага 2024|дата доступу=15 лютага 2024}}</ref>. == Насельніцтва == * 1930 год — 211 двароў, 1200 жыхароў * 1959 год — 988 жыхароў (паводле перапісу) * 1970 год — 1120 жыхароў * 1996 год — 418 гаспадарак, 1239 жыхароў * 1999 год — 1149 жыхароў * 2004 год — 1052 жыхары * 2006 год — больш за 1000 жыхароў * 2010 год — 775 жыхароў * 2021 год — 274 гаспадаркі, 658 жыхароў<ref>[https://web.archive.org/web/20211019064229/http://hoiniki.gov.by/ru/velikoborskiy/ Інфармацыя пра насельніцтва Велікаборскага сельскага савету на 25.01.2021 г.]</ref> == Традыцыі == У вёсцы захоўваецца абрад «Русальле»<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/25424353.html Як праганялі русалку]</ref>. == Вядомыя выхадцы == * [[Зьмітро Бяспалы]] — [[беларус]]кі [[пісьменьнік]] * [[Барыс Іванавіч Сачанка]] — [[беларус]]кі [[пісьменьнік]], перакладнік і выдавец * Іван Сачанка (1938) — беларускі журналіст, доктар гістарычных навук * [[Алесь Шлег|Алесь Шлёг]] — беларускі празаік, паэт, публіцыст, кінадраматург, перакладчык * [[Барыс Пятровіч]] (Сачанка) — беларускі пісьменьнік, празаік == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20160315010915/http://pda.weather-in.by/by/gomel%27skaja/716 Прагноз надвор’я ў в. Вялікі Бор] {{Велікаборскі сельсавет}} {{Хвойніцкі раён}} [[Катэгорыя:Велікаборскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] 6h38o4cb6jqjcp2ow7rja9s39adsw7o 0 61201 2700034 2222976 2026-11-10T12:08:19Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700034 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Прыбалавічы |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Прыбалавічаў |Трансьлітараваная назва = Prybalavičy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1431 |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Мілашавіцкі сельсавет|Мілашавіцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 150 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 836 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 40 |Шырата сэкундаў = 34 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 48 |Даўгата сэкундаў = 48 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Сайт = }} '''Пры́балавічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 217</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 6 км ад шашы {{Таблічка-by|Р|36}}, за 46 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]]. Прыбалавічы ўваходзяць у склад [[Мілашавіцкі сельсавет|Мілашавіцкага сельсавету]], цэнтар камунальнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Прыбалавічы». == Гісторыя == Прыбалавічы вядомыя з 1431 году, калі вялікі князь літоўскі [[Сьвідрыгайла]] падарыў іх князю [[Міхаіл Чартарыйскі|Міхаілу Чартарыйскаму]]. У 1451 годзе згадваюцца як прыватнае сяло ў складзе [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. У XV—XVIII стагодзьдзях вёска ў складзе Вялікага княства Літоўскага. З 1793 году — у складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. У сьнежні 1942 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі ўсю вёску і загубілі 52 жыхары. == Насельніцтва == * XIX стагодзьдзе: 1815 год — 27 двароў; 1845 год — 23 двары, 180 жыхароў; 1886 год — 38 двароў, 203 жыхары * XX стагодзьдзе: 1909 год — 87 двароў, каля 590 жыхароў; 1917 год — 98 двароў, 692 жыхары; 1940 год — 250 двароў, 1030 жыхароў; 1998 год — 340 двароў, 1015 жыхароў; 1999 год — 1005 жыхароў; 2000 год — 347 двароў, 985 жыхароў * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 836 жыхароў == Інфраструктура == Сярэдняя школа, клюб, бібліятэка, дзіцячы сад, фэльчарска-акушэрскі пункт, аддзяленьне сувязі, крама. == Інфармацыя для турыстаў == === Помнікі архітэктуры === * Царква Покрыва Прасьв. Багародзіцы, драўляная, пабудавана ў ХVІІІ стагодзьдзі * Магіла ахвяр фашызму. У 1958 годзе на магіле пастаўлены абэліск. == Асобы == Радзіма беларускага фальклярыста [[Алесь Лозка|Алеся Лозкі]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [http://www.radzima.org/pub/miesta.php?lang=by&miesta_id1=holepryb Прыбалавічы] на [[Radzima.org]] * [https://web.archive.org/web/20090523065053/http://www.lelchitsy.info/info/pribolovichi.htm Прыбалавічы] * [[Наша Ніва]], [https://web.archive.org/web/20090415040630/http://news.tut.by/society/134309.html Жыцьцё на мяжы. Рэпартаж з Гомельшчыны і Берасьцейшчыны] {{Мілашавіцкі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Мілашавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі]] a04y9f0ldvgx7t8t5roxgigwojktgbr 0 62222 2700066 2067589 2026-11-10T18:05:28Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700066 wikitext text/x-wiki : ''Гэта артыкул пра пасёлак. Калі вас цікавіць вёска, глядзіце [[Салагубаў (вёска)]].'' {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Салагубаў |Статус = пасёлак |Назва ў родным склоне = Салагубава |Трансьлітараваная назва = Salahubaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Дуброўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)|Дуброўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 150 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 21 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 46 |Шырата сэкундаў = 53 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 55 |Даўгата сэкундаў = 48 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} '''Салагу́баў'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 216</ref> — [[пасёлак]] у [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 3 км на поўнач ад вёскі [[Салагубаў (вёска)|Салагубаў]], за 35 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]]. Салагубаў уваходзіць у склад [[Дуброўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)|Дуброўскага сельсавету]]. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1998 год — 29 двароў, 65 жыхароў; 1999 год — 38 жыхароў; 2000 год — 20 двароў, 42 жыхары * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 21 жыхар == Інфраструктура == Пачатковая школа, клюб, бібліятэка, дзіцячы сад, аддзяленьне сувязі, крама. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523074207/http://www.lelchitsy.info/info/p_sologubov.htm Салагубаў] {{Дуброўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Дуброўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] n7s7miavcoq48y5x95r2zvpbas7r3sz 0 62223 2700088 2067780 2026-11-10T19:29:51Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700088 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Слабада (неадназначнасьць)}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Слабада |Статус = пасёлак |Назва ў родным склоне = Слабады |Трансьлітараваная назва = Slabada |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1923 |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Тонескі сельсавет|Тонескі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 150 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 50 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 52 |Шырата сэкундаў = 24 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 56 |Даўгата сэкундаў = 50 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Слабада́'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 219</ref> — [[пасёлак]] у [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 33 км на паўночны захад ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]]. Слабада ўваходзіць у склад [[Тонескі сельсавет|Тонескага сельсавету]]. == Гісторыя == У 1923 годзе сяло [[Тонеская воласьць|Тонескай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]]. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1923 год — 765 жыхароў; 1998 год — 47 двароў, 94 жыхары; 1999 год — 95 жыхароў; 2000 год — 45 двароў, 88 жыхароў * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 50 жыхароў == Інфраструктура == Базавая школа, клюб, бібліятэка, аддзяленьне сувязі, фэльчарска-акушэрскі пункт, крама. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523065625/http://www.lelchitsy.info/info/sloboda.htm Слабада] {{Тонескі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Тонескі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі]] 80z4iooqvo0zsypnn51aux9kwacrknv 0 62227 2700125 2069044 2026-11-11T03:10:14Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700125 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Рудня}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Тонеская Рудня |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Тонескай Рудні |Трансьлітараваная назва = Tonieskaja Rudnia |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Тонескі сельсавет|Тонескі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 132 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 20 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 53 |Шырата сэкундаў = 8 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 43 |Даўгата сэкундаў = 0 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 3.3 |Пазыцыя подпісу на мапе2 = справа |Commons = |Сайт = }} '''То́неская Ру́дня'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 219</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], на правым беразе ракі [[Мутвіца|Мутвіцы]], за 50 км на паўночны захад ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]], за 55 км ад чыгуначнай станцыі [[Жыткавічы]]. Тонеская Рудня ўваходзіць у склад [[Тонескі сельсавет|Тонескага сельсавету]]. == Гісторыя == На пачатку XX стагодзьдзе вёска [[Тонеская воласьць|Тонескай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]]. У студзені 1943 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі ўсю вёску і загубілі 22 жыхары. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1909 год — 23 двары, 140 жыхароў; 1917 год — 29 двароў, 165 жыхароў; 1923 год — 185 жыхароў; 1940 год — 24 двары, 86 жыхароў; 1998 год — 16 двароў, 32 жыхары; 1999 год — 29 жыхароў * XXI стагодзьдзе: 2000 год — 16 двароў, 27 жыхароў; 2010 год — 20 жыхароў == Інфраструктура == У складзе камунальнага сельгаспрадпрыемства «Іванава Слабада». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523062850/http://www.lelchitsy.info/info/rudnya.htm Рудня] {{Тонескі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Тонескі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] slcgkscmysj1gtk52ejr8aing5mk6m7 0 62229 2700119 2069377 2026-11-11T02:07:39Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700119 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Млынок}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Сіманіцкі Млынок |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Сіманіцкага Млынку |Трансьлітараваная назва = Simanicki Mlynok |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Тонескі сельсавет|Тонескі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 129 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 60 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 53 |Шырата сэкундаў = 48 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 58 |Даўгата сэкундаў = 45 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 3.3 |Пазыцыя подпісу на мапе2 = справа |Commons = |Сайт = }} '''Сі́маніцкі Млыно́к'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 219</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], на шашы {{Таблічка-by|Р|128}}, за 30 км на паўночны захад ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]], за 8 км на захад ад [[Сіманічы|Сіманічаў]]. Сіманіцкі Млынок уваходзіць у склад [[Тонескі сельсавет|Тонескага сельсавету]]. == Гісторыя == У студзені 1943 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі ўсю вёску і забілі 10 жыхароў. == Насельніцтва == * 1940 год — 38 двароў, 195 жыхароў; 1998 год — 31 двар, 62 жыхары; 1999 год — 30 двароў, 57 жыхароў * 2000 год — 32 двары, 60 жыхароў; 2010 год — 60 жыхароў == Інфраструктура == Крама. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523044152/http://www.lelchitsy.info/info/simonichski_mlinok.htm Сіманіцкі Млынок] {{Тонескі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Тонескі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] n61pkls0moo1u3a1nnfmsskxlb1ou5w 0 62284 2700052 2071119 2026-11-10T16:23:53Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700052 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Рубеж}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Рубеж |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Рубяжу |Трансьлітараваная назва = Rubiež |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XX стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Дуброўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)|Дуброўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 150 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 8 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 46 |Шырата сэкундаў = 54 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 5 |Даўгата сэкундаў = 44 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Рубе́ж'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 216</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 8 км на захад ад [[Дуброва (Лельчыцкі раён)|Дубровы]], за 18 км на захад ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]], за 80 км ад чыгуначнай станцыі [[Жыткавічы]]. Рубеж уваходзіць у склад [[Дуброўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)|Дуброўскага сельсавету]]. == Гісторыя == Вядомая з пачатку XX стагодзьдзя як [[хутар]] [[Лельчыцкая воласьць|Лельчыцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]]. У сьнежні 1942 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі вёску і загубілі 2 жыхароў. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1909 год — 4 двары, 30 жыхароў; 1917 год — 24 двары, 158 жыхароў (зь іх 147 украінцаў, 11 беларусаў); 1940 год — 26 двароў, 182 жыхары; 1998 год — 19 двароў, 33 жыхары; 1999 год — 26 жыхароў; 2000 год — 17 двароў, 27 жыхароў * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 8 жыхароў == Інфраструктура == Крама. Дзейнічае камунальнае сельскагаспадарчае прадпрыемства «Новая ніва». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523073935/http://www.lelchitsy.info/info/rubezh.htm Рубеж] {{Дуброўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Дуброўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі]] b5fu6scv5w7zgn7gq49urbquol3scuz 0 62285 2700065 2071420 2026-11-10T18:03:24Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700065 wikitext text/x-wiki : ''Гэта артыкул пра вёску. Калі вас цікавіць пасёлак, глядзіце [[Салагубаў (пасёлак)|Салагубаў]].'' {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Салагубаў |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Салагубава |Трансьлітараваная назва = Salahubaŭ |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XX стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Дуброўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)|Дуброўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 150 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 6 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 45 |Шырата сэкундаў = 53 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 54 |Даўгата сэкундаў = 29 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Салагу́баў'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 216</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 24 км на захад ад [[Дуброва (Лельчыцкі раён)|Дубровы]], за 42 км на захад ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]], за 65 км ад чыгуначнай станцыі [[Жыткавічы]]. Салагубаў уваходзіць у склад [[Дуброўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)|Дуброўскага сельсавету]]. == Гісторыя == Вядомы з пачатку XX стагодзьдзя як хутар [[Тонеская воласьць|Тонескай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]]. У сьнежні 1942 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі ўсю вёску і загубілі 12 жыхароў. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1909 год — 10 двароў, 60 жыхароў; 1917 год — 11 двароў, 81 жыхар; 1940 год — 26 двароў, 182 жыхары; 1998 год — 8 двароў, 11 жыхароў; 1999 год — 7 чалавек; 2000 год — 4 двары, 8 жыхароў * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 6 жыхароў == Інфраструктура == Крама. Дзейнічае камунальнае сельскагаспадарчае прадпрыемства «Новая ніва». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523072106/http://www.lelchitsy.info/info/sologubov.htm Салагубаў] {{Дуброўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Дуброўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі]] 0ez2e23yucmyvhrrwrajn6lh3krezpz 0 62330 2700094 2072438 2026-11-10T20:36:16Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700094 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Сом (неадназначнасьць)}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Сом |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Сому |Трансьлітараваная назва = Som |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XX стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Астражанскі сельсавет|Астражанскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 150 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 6 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 0 |Шырата сэкундаў = 44 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 35 |Даўгата сэкундаў = 58 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Сом'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 212</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 4 км на паўночны ўсход ад [[Астражанка|Астражанкі]], за 42 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]], за 62 км ад чыгуначнай станцыі [[Мазыр]], на мяжы з [[Мазырскі раён|Мазырскім раёнам]]. Сом уваходзіць у склад [[Астражанскі сельсавет|Астражанскага сельсавету]]. == Гісторыя == Вядомая з пачатку XX стагодзьдзя як хутар [[Буйнавіцкая воласьць|Буйнавіцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]]. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1909 год — 6 двароў, 56 жыхароў; 1917 год — 10 двароў, 63 жыхары; 1998 год — 9 двароў, 15 жыхароў; 1999 год — 12 жыхароў; 2000 год — 9 двароў, 14 жыхароў * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 6 жыхароў == Інфраструктура == Дзейнічае камунальнае сельскагаспадарчае прадпрыемства «Астражанка». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523072131/http://www.lelchitsy.info/info/som.htm Сом] {{Астражанскі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Астражанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі]] qz86239dh337rw9i2q0gpa3xvl24uqv 0 62333 2700128 2072731 2026-11-11T04:28:04Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700128 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Рудня}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Убарцкая Рудня |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Убарцкой Рудні |Трансьлітараваная назва = Ubarckaja Rudnia |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XIX стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Астражанскі сельсавет|Астражанскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 150 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 93 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 59 |Шырата сэкундаў = 25 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 28 |Даўгата сэкундаў = 49 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Убарцка́я Ру́дня'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 212</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], на правым беразе ракі [[Убарць|Убарці]], за 5 км на захад ад [[Астражанка|Астражанкі]], за 35 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]]. Убарцкая Рудня ўваходзіць у склад [[Астражанскі сельсавет|Астражанскага сельсавету]]. == Гісторыя == Першае вядомае пісьмовае ўпамінаньне паселішча датуецца 30 студзеня 1777 году — згадваецца ў пратаколе візыту парафіяльнай Астражанскай царквы Петрыкаўскага дэканата Тураўскай дыяцэзіі: «на Рудні Ўбарцкай хат 8». Узьнікненьне айконіму Ўбарцкая Рудня зьвязана зь месцам здабычы руды, дзе было заснавана паселішча. * 13 лютага 1787: Рудня Ўбарская («na Rudni Uborskiey»), сяло, 10 хат. * 1800: Рудня Астражанская, вёска. * 11 красавіка 1802: Рудня Астражанская, вёска паезуіцкага маёнтку Сьнядзін графа Вікенція Патоцкага. Інвэнтарны вопіс маёнтку зьмяшчае апісаньне вёскі зь пералікам маёмасьці сялянаў і ўсіх адбытых імі павіннасьцяў. Карчма, млын (пры р. Убарць). * 22 ліпеня 1807: Астражанская, рудня фальварку Асавец падсудка Казіміра Рудзіеўскага. * 1850: Рудня, вёска, пры р. Убарць. 12 двароў. * 1864: Рудня, вёска, на 79-й вярсьце р. Убарць ад мяжы Наваград-Валынскага павету Вадзяны млын. Рудня Ўбарцкая, вёска паезуіцкага маёнтку Астражанка, дасталася ў спадчыну пам. Івану Рудзіеўскаму. * 1867: Убарцкая Рудня («Убортская Рудня»), вёска за 5 вёрст ад Астражанскай царквы, 39 вёрст ад Петрыкаўскага касьцёла. 46 праваслаўных; 46 карэнных каталікоў, 10 двароў. * 1 студзеня 1870: Рудня Ўбарцкая («Рудня Убортс.»), вёска Астражанскага сельскага таварыства маёнтку Астражанка [[Буйнавіцкая воласьць|Буйнавіцкай воласьці]] [[Мазырскі павет (Расейская імпэрыя)|Мазырскага павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] пам. Рудзіеўскіх. 16 вёрст ад вал. праўленьня. Паводле рэвізіі, 9 душ сялянаў-уласьнікаў. Прыход Астражанскай царквы. * 1873: Спадчыньнікі Івана і Ёсіфа Казіміравых Рудзіеўскіх пераўступілі вёску графу Ёсіфу Тышкевічу. Карчма з уязным сьвірнам. Вадзяны 2-павярховы млын на р. Убарць з 2 паставамі і сукнавальняю. * 1879: Убарцкая Рудня, вёска прыхода Астражанскай царквы. * 1889: «Убортская Рудня», вёска і маёнтак Буйнавіцкай вол. 11 вёрст ад с. Буйнавічы, 67 вёрст ад [[Мазыр]]у. Рудня. * 13 траўня 1892: Убарцкая Рудня, хутар. Зацьвярджэньне праекту на пабудову графам Тышкевічам пільні. * 1 студзеня 1895: Рудня, вёска. Заява Якава Восіпава Ліпскага аб выкупе зямлі ў графа Тышкевіча. * 1897: «Убортская Рудня», вёска Астражанскага таварыства і фальварак Буйнавіцкай воласьці, пры р. Убарць. У вёсцы 10 двароў, 65 жыхароў (37 мужчынаў і 28 жанчын). Фальварак на зямлі графа Тышкевіча пры в. Убарцкая Рудня, пры сплаўной і суднаходнай р. Убарць. Сумежны з в. Убарцкая Рудня. Лесапільны завод, вадзяны млын. У фальварку 14 двароў, 97 жыхароў (47 муж. і 50 жан.). * 1898: «Убартьская Рудня», вёска. Лесапільны завод і вадзяны млын графа Аляксандра Тышкевіча. * 1909: Рудня Ўбарцкая («Рудня Убортская»), хутар Буйнавіцкай воласьці. 14 вёрст ад цэнтру воласьці, 18 вёрст ад паштовай установы Петрыкаў. 38 дв., 177 жых. * 1913: Убарцка-Руднянскае аднаклясная народная вучэльня. Першая настаўніца Алена Радзялоўская. * 1915: Убарская Рудня («Уборская Рудня»), вёска. 10—20 двароў. * 1917: Рудня Ўбарцкая («Рудня Убортская»), вёска Буйнавіцкай воласьці. 14 вёрст ад цэнтру воласьці. 92 двары, 501 жыхар (252 мужчыны і 249 жанчын): 450 бел., 45 яўр. * 1925: Убарцкая Рудня, в. Астражанскага сельсавету [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкага раёну]]. 5 км ад с/с, 36 км ад р-на. Школа на беларускай мове: 62 навучэнцы (41 хлопчык і 21 дзяўчынка): 57 бел., 4 яўр., 1 пал. 2 дзес. ворыва. «Уб. Рудня», в. Астражанскага спажыўт-ва Мазырскага Райсаюзу і Рабкаапу. * 1929: «Рудня». * 1933: Калгас «Бальшавік». * 1940: Убарцкая Рудня («Убортская Рудня»), вёска. * У лістападзе 1942 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі ўсю вёску і загубілі 5 жыхароў. * 16 студзеня 1944: «Боевое охранение [52-го гвкп] у дер. Убортская Рудня на западном берегу р. Уборти, что в 2 км северо-восточнее Манчиц». 18 студзеня «52-й гвкп к 18:00… одним сабельным эскадроном занял Убортскую Рудню». * 1964: Убарцкая Рудня, в. Астражанскага сельсавету Лельчыцкага раёну. Дазвол райвыканкаму на «будаўніцтва культурна-бытавых, жыльлёвых і гаспадарчых памяшканьняў» у вёсцы як пэрспэктыўнай для разьвіцьця. * 5 студзеня 1984: «Убортская Рудня», вёска, пры р. Убарць. Школа. * 1986: Убарцкая Рудня, в. Астражанскага сельсавету Лельчыцкага раёну, у саўгасе «Буйнавічы». * 1 студзеня 1999: Убарцкая Рудня, вёска Астражанскага сельсавету Лельчыцкага раёну. Сельскі клюб. 94 гаспадаркі, 166 жыхароў, зь іх 18 працуюць, 9 дзяцей да 15 гадоў, 119 пэнсіянэраў. == Насельніцтва == * XIX стагодзьдзе: 1816 год — 9 двароў, 60 жыхароў * XX стагодзьдзе: 1940 год — 180 двароў, 540 жыхароў; 1984 год — 180 жыхароў; 1998 год — 107 двароў, 164 жыхары; 1999 год — 167 жыхароў (67 мужчынаў і 100 жанчын; перапіс); 2000 год — 97 двароў, 156 жыхароў * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 93 жыхары == Інфраструктура == Клюб, бібліятэка, фэльчарска-акушэрскі пункт, крама. Дзейнічае камунальнае сельскагаспадарчае прадпрыемства «Астражанка». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} * Хроніка Убарцкага Палесся / Аўтар-укладальнік А. І. Атнагулаў; Навук.рэд. В. Л. Насевіч. — Мн.: Тэхналогія, 2001. 496 с.: іл. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523071108/http://www.lelchitsy.info/info/ubortskaya_rudnya.htm Убарцкая Рудня] {{Астражанскі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Астражанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі]] l71gkyj2aucs0jcrmzeemc1r5s26qzl 0 62368 2700054 2077019 2026-11-10T16:29:43Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700054 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Руднішча |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Руднішча |Трансьлітараваная назва = Rudnišča |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XX стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)|Бараўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 150 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 47 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 38 |Шырата сэкундаў = 11 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 8 |Даўгата сэкундаў = 3 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} '''Ру́днішча'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 213</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], на левым беразе ракі [[Сьвідовец|Сьвідоўцу]], за 11 км на поўдзень ад [[Баравое (Гомельская вобласьць)|Баравога]], за 35 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]], за 78 км ад чыгуначнай станцыі [[Ельск]]. Руднішча ўваходзіць у склад [[Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)|Бараўскога сельсавету]]. == Гісторыя == Вядома з пачатку XX стагодзьдзя як [[хутар]] [[Лельчыцкая воласьць|Лельчыцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. У верасьні 1943 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі ўсю вёску і загубілі 8 жыхароў. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1909 год — 16 двароў, каля 120 жыхароў; 1917 год — 27 двароў, 162 жыхары; 1940 год — 46 двароў, 247 жыхароў; 1998 год — 158 двароў, 395 жыхароў; 1999 год — 82 жыхары; 2000 год — 34 двары, 73 жыхары * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 47 жыхароў == Інфраструктура == Пачатковая школа, бібліятэка, крама. Дзейнічае камунальнае сельскагаспадарчае прадпрыемства «[[Баравое (прадпрыемства)|Баравое]]». == Інфармацыя для турыстаў == === Помнікі архітэктуры === * Магіла Сасноўскага == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523074024/http://www.lelchitsy.info/info/rudnishche.htm Руднішча] {{Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі]] ld4bhe2jtc244x9vtktp2frcz6aa4k7 0 62369 2700117 2295063 2026-11-11T02:02:18Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700117 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Калініна}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Сівакі |Статус = былая вёска |Назва ў родным склоне = Сівакоў |Трансьлітараваная назва = Sivaki |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)|Бараўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 150 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 1 |Год падліку колькасьці = 2000 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = 1 |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 40 |Шырата сэкундаў = 16 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 12 |Даўгата сэкундаў = 17 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} '''Сівакі́'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 220</ref> (з 1948 году — '''Калі́ніна'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 212</ref>) — былая [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 18 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]]. Сівакі ўваходзілі ў склад [[Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)|Бараўскога сельсавету]]. == Гісторыя == Да 1948 году вёска называлася Сівакі. Адселена ў сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай на Чарнобыльскай АЭС]]. 30 верасьня 2009 году вёска ліквідаваная рашэньнем Лельчыцкага раённага Савету дэпутатаў<ref>[https://web.archive.org/web/20150924081331/http://www.pravo.by/pdf/2009-296/2009_296_9_27337.pdf «Об упразднении сельских населенных пунктов на территории Лельчицкого района». Решение Лельчицкого районного Совета депутатов от 30 сентября 2009 г. № 22-9]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1998 год — 1 двор, 1 жыхар * 1999 год — 1 жыхар * 2000 год — 1 двор, 1 жыхар == Інфраструктура == Дзейнічаў калгас імя М. І. Калініна. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523072606/http://www.lelchitsy.info/info/kalinina.htm Калініна] * [http://vosem500.livejournal.com/2449.html Фотарэпартаж з выселенай вёскі Калініна] {{Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] cvjo7mftgr0xpbbvy5stwkhpqyr2skx 0 62375 2700090 2148076 2026-11-10T19:33:14Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700090 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Слабодка |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Слабодкі |Трансьлітараваная назва = Slabodka |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XX стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)|Бараўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 150 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 26 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 41 |Шырата сэкундаў = 39 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 3 |Даўгата сэкундаў = 19 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} '''Слабо́дка'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 213</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], на поўнач ад ракі [[Убарць|Убарці]], за 1 км на поўдзень ад [[Баравое (Гомельская вобласьць)|Баравога]], за 25 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]], за 75 км ад чыгуначнай станцыі [[Ельск]]. Слабодка ўваходзіць у склад [[Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)|Бараўскога сельсавету]]. == Гісторыя == У 1917 годзе вядома як вёска Слабодка-Убарцкая, знаходзілася ў [[Тонеская воласьць|Тонескай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. У 1923 годзе вядома як хутар Слабодка. У кастрычніку 1943 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі ўсю вёску і загубілі 8 жыхароў. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1917 год — 23 двары, 156 жыхароў; 1940 год — 22 двары, 132 жыхары; 1998 год — 20 двароў, 41 жыхар; 1999 год — 34 жыхары; 2000 год — 18 двароў, 32 жыхары * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 26 жыхароў == Інфраструктура == Крама. Дзейнічае камунальнае сельскагаспадарчае прадпрыемства «[[Баравое (прадпрыемства)|Баравое]]». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523062855/http://www.lelchitsy.info/info/slobodka.htm Слабодка] {{Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі]] bcxrth6kikooi542lwmp6apbouaoid0 0 62377 2700124 2077586 2026-11-11T02:46:00Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700124 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Тартак (неадназначнасьць)}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Тартак |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Тартаку |Трансьлітараваная назва = Tartak |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XIX стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)|Бараўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 150 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 52 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 41 |Шырата сэкундаў = 46 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 5 |Даўгата сэкундаў = 7 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} '''Тарта́к'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 213</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], на правым беразе ракі [[Убарць|Убарці]], за 2 км на паўночны ўсход ад [[Баравое (Гомельская вобласьць)|Баравога]], за 26 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]], за 80 км ад чыгуначнай станцыі [[Ельск]]. Тартак уваходзіць у склад [[Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)|Бараўскога сельсавету]]. == Гісторыя == Вядомы з 2-й паловы XIX стагодзьдзя як [[хутар]] [[Тонеская воласьць|Тонескай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]]. У верасьні 1943 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі ўсю вёску і загубілі 33 жыхары. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1909 год — 23 двары, 163 жыхары; 1917 год — 24 двары, 185 жыхароў; 1940 год — 48 двароў, 258 жыхароў; 1998 год — 50 двароў, 107 жыхароў; 1999 год — 92 жыхары; 2000 год — 41 двор, 96 жыхароў * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 52 жыхары == Інфраструктура == Пачатковая школа, крама, малочна-таварная фэрма. Дзейнічае камунальнае сельгаспрадпрыемства «[[Баравое (прадпрыемства)|Баравое]]». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523074029/http://www.lelchitsy.info/info/tartak.htm Тартак] {{Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі]] j1f382jgsi6tj0ulxhd9qioivljepos 0 62468 2700122 2085503 2026-11-11T02:15:59Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700122 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Поле}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Сініцкае Поле |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Сініцкага Поля |Трансьлітараваная назва = Sinickaje Polie |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1879 |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Буйнавіцкі сельсавет|Буйнавіцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 136 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 337 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 47 |Шырата сэкундаў = 53 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 39 |Даўгата сэкундаў = 16 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 3.3 |Commons = |Сайт = }} '''Сіні́цкае По́ле'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 213</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 12 км на паўднёвы ўсход ад [[Буйнавічы|Буйнавічаў]], за 34 км на ўсход ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]], за 58 км ад чыгуначнай станцыі [[Ельск]]у. Сініцкае Поле ўваходзіць у склад [[Буйнавіцкі сельсавет|Буйнавіцкага сельсавету]]. == Гісторыя == Згадваецца ў царкоўных дакумэнтах 1879 году як вёска [[Буйнавіцкая воласьць|Буйнавіцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]]. З 20 жніўня 1924 да 16 ліпеня 1954 году цэнтар сельсавету. У ліпені 1943 году нямецкія захопнікі спалілі ўсю вёску і загубілі 20 жыхароў, а за ўвесь час акупацыі яны загубілі 30 жыхароў. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1909 год — 37 двароў, 279 жыхароў; 1917 год — 56 двароў, 329 жыхароў; 1923 год — 420 жыхароў; 1940 год — 115 двароў, 387 жыхароў; 1998 год — 137 двароў, 384 жыхары; 1999 год — 381 жыхар; 2000 год — 135 двароў, 407 жыхароў * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 337 жыхароў == Інфраструктура == Базавая школа, клюб, бібліятэка, аддзяленьне сувязі, філіял ашчаднага банку «[[Беларусбанк]]», крама. Дзейнічае камунальнае сельскагаспадарчае прадпрыемства «Сінпольскае». == Выхадцы == Радзіма Героя Савецкага Саюзу М. П. Сыдзько. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523062026/http://www.lelchitsy.info/info/sinitsoe_pole.htm Сініцкае Поле] {{Буйнавіцкі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Буйнавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі]] he3x8d8xs1m8xzctu1u1cqw4lywq48k 0 62541 2700105 2085431 2026-11-10T21:30:37Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700105 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Фальварак (неадназначнасьць)}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Стары Фальварак |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Старога Фальварку |Трансьлітараваная назва = Stary Faĺvarak |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XIX стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Лельчыцкі сельсавет|Лельчыцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 145 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 215 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 49 |Шырата сэкундаў = 49 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 22 |Даўгата сэкундаў = 24 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 3.3 |Commons = |Сайт = }} '''Стары́ Фальва́рак'''<ref name="daviednik" /> (таксама — ''Падво́рак''<ref name="daviednik" />; з 1964 году — ''Пабе́днае''<ref name="daviednik">{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 217</ref>) — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], на ўсход ад шашы {{Таблічка-by|Р|36}}, за 6 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]], за 73 км на захад ад чыгуначнай станцыі [[Ельск]]у. Стары Фальварак уваходзіць у склад [[Лельчыцкі сельсавет|Лельчыцкага сельсавету]]. == Гісторыя == Вядомы з 2-й палавіны XIX — пачатку XX стагодзьдзя як [[хутар]] [[Лельчыцкая воласьць|Лельчыцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. У 1964 годзе паселішча перайменавалі. У красавіку 1943 году нямецкія захопнікі спалілі вёску і забілі 10 жыхароў. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1909 год — 17 двароў, каля 70 жыхароў; 1917 год — 23 двары, 193 жыхары; 1940 год — 54 двары, 274 жыхары; 1998 год — 91 двор, 228 жыхароў; 1999 год — 239 жыхароў; 2000 год — 93 двары, 236 жыхароў * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 215 жыхароў == Інфраструктура == Пачатковая школа, клюб, крама. Дзейнічае экспэрымэнтальная база «[[Убарць (база)|Убарць]]». == Выхадцы == Радзіма генэрал-маёра Дз. I. Маркоўскага. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523074404/http://www.lelchitsy.info/info/pobednaya.htm Пабеднае] {{Лельчыцкі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Лельчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі]] rfg1jvfg2hcgfitk12ikf2wzpbdd0c4 0 62543 2700180 2085639 2026-11-11T10:44:11Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700180 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Чэмернае |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Чэмернага |Трансьлітараваная назва = Čemiernaje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XX стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Лельчыцкі сельсавет|Лельчыцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 142 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 501 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 45 |Шырата сэкундаў = 41 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 17 |Даўгата сэкундаў = 47 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} '''Чэ́мернае'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 217</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 4 км на поўдзень ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]], за 72 км на захад ад чыгуначнай станцыі [[Ельск]]у, на шашы {{Таблічка-by|Р|36}}. Чэмернае ўваходзіць у склад [[Лельчыцкі сельсавет|Лельчыцкага сельсавету]]. == Гісторыя == Вядома з пачатку XX стагодзьдзя як [[хутар]] [[Лельчыцкая воласьць|Лельчыцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. У сакавіку 1943 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі ўсю вёску і загубілі 11 жыхароў. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1909 год — 4 двары, каля 30 жыхароў; 1917 год — 15 двароў, 79 жыхароў; 1940 год — 66 двароў, 389 жыхароў; 1998 год — 180 двароў, 521 жыхар; 1999 год — 529 жыхароў; 2000 год — 182 двары, 528 жыхароў * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 501 жыхар == Інфраструктура == Пачатковая школа, клюб, крама. Дзейнічае калгас імя Леніна. == Выхадцы == Радзіма беларускіх навукоўцаў А. С. Шуканава, У. П. Шуканава. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090526015000/http://www.lelchitsy.info/info/chemernoe.htm Чэмернае] {{Лельчыцкі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Лельчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі]] 6306f1t457vdmtl6s64u1h7eqr4wuog 0 62544 2700179 2085781 2026-11-11T10:43:51Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700179 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Чыяньне |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Чыяньня |Трансьлітараваная назва = Čyjańnie |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XX стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Лельчыцкі сельсавет|Лельчыцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 145 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 125 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 49 |Шырата сэкундаў = 0 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 16 |Даўгата сэкундаў = 52 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} '''Чыя́ньне'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 217</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 3 км на паўночны захад ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]]. Чыяньне ўваходзіць у склад [[Лельчыцкі сельсавет|Лельчыцкага сельсавету]]. == Гісторыя == У сакавіку 1943 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі ўсю вёску і загубілі 5 жыхароў. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1940 год — 54 двары, 237 жыхароў; 1998 год — 80 двароў, 176 жыхароў; 1999 год — 169 жыхароў; 2000 год — 72 двары, 169 жыхароў * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 125 жыхароў == Інфраструктура == Пачатковая школа, клюб, крама. Дзейнічае калгас імя Леніна. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090526015000/http://www.lelchitsy.info/info/chemernoe.htm Чыяньне] {{Лельчыцкі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Лельчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі]] 1eyd7sqe75834q8bjszkoeoaqccu9eq 0 62568 2700118 2086583 2026-11-11T02:05:46Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700118 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Рудня}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Сіманіцкая Рудня |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Сіманіцкай Рудні |Трансьлітараваная назва = Simanickaja Rudnia |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XX стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Сіманіцкі сельсавет|Сіманіцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 145 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 28 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 55 |Шырата сэкундаў = 24 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 7 |Даўгата сэкундаў = 33 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 3.3 |Commons = |Сайт = }} '''Сі́маніцкая Ру́дня'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 218</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], на правым беразе ракі [[Сьвінавод]]у, за 5 км на паўночны ўсход ад [[Сіманічы|Сіманічаў]], за 28 км на паўночны захад ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]], за 57 км ад чыгуначнай станцыі [[Жыткавічы|Жыткавічаў]]. Сіманіцкая Рудня ўваходзіць у склад [[Сіманіцкі сельсавет|Сіманіцкага сельсавету]]. == Гісторыя == Вядома з пачатку XX стагодзьдзя як [[хутар]] Рудня-Сіманіцкая [[Лельчыцкая воласьць|Лельчыцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]]. У чэрвені 1943 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі ўсю вёску. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1909 год — 16 двароў, 120 жыхароў; 1917 год — 25 двароў, 176 жыхароў; 1940 год — 49 двароў, 258 жыхароў; 1998 год — 41 двор, 77 жыхароў; 1999 год — 70 жыхароў; 2000 год — 34 двары, 64 жыхары * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 28 жыхароў == Інфраструктура == Крама. Дзейнічае камунальнае сельскагаспадарчае прадпрыемства «Сіманічы». == Інфармацыя для турыстаў == === Страчаная спадчына === * Вадзяны млын == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523072056/http://www.lelchitsy.info/info/simonichskaya_rudnya.htm Сіманіцкая Рудня] {{Сіманіцкі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Сіманіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі]] p9ju21gk49231qz0rfw5q4bjmhb9f1p 0 62570 2700116 2086738 2026-11-11T01:59:59Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700116 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Сярэднія Печы |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Сярэдніх Печаў |Трансьлітараваная назва = Siarednija Piečy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XX стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Сіманіцкі сельсавет|Сіманіцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 154 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 277 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 51 |Шырата сэкундаў = 32 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 11 |Даўгата сэкундаў = 28 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 3.3 |Commons = |Сайт = }} '''Сярэ́днія Пе́чы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 218</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], на аўтамабільнай дарозе [[Лельчыцы]] — [[Тураў]] ({{Таблічка-by|Р|128}}), за 8 км на паўднёвы ўсход ад [[Сіманічы|Сіманічаў]], за 18 км на паўночны захад ад раённага цэнтру Лельчыцаў, за 42 км ад прыстані Турава на рацэ [[Прыпяць|Прыпяці]], за 85 км ад чыгуначнай станцыі [[Ельск]]у. Сярэднія Печы ўваходзяць у склад [[Сіманіцкі сельсавет|Сіманіцкага сельсавету]]. == Гісторыя == Вядомы з пачатку XX стагодзьдзя як [[хутар]] [[Лельчыцкая воласьць|Лельчыцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]]. У студзені 1943 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі ўсю вёску і загубілі 9 жыхароў. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1909 год — 14 двароў, 75 жыхароў; 1917 год — 68 двароў, 366 жыхароў; 1940 год — 87 двароў, 468 жыхароў; 1998 год — 126 двароў, 363 жыхары; 1999 год — 372 жыхары * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 277 жыхароў == Інфраструктура == Мэханічныя майстэрні. Базавая школа, клюб, бібліятэка, дзіцячы сад, фэльчарска-акушэрскі пункт, аддзяленьне сувязі, 2 крамы. Цэнтар падсобнай гаспадаркі райсельгасхіміі «Чырвоная дуброва». == Выхадцы == Радзіма беларускага мастака М. Т. Бандарчука. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523071047/http://www.lelchitsy.info/info/srednie_pechi.htm Сярэднія Печы] {{Сіманіцкі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Сіманіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі]] efv7blrras0j9vn4ed36thgg41030hj 0 62639 2700120 1953809 2026-11-11T02:08:58Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700120 wikitext text/x-wiki {{Мястэчка |Назва = Сіманічы |Назва ў родным склоне = Сіманічаў |Арыгінальная назва = |Краіны = Беларусі |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Першыя згадкі = 1520 |Горад з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Адміністрацыйная адзінка = Вобласьць |Назва адміністрацыйнай адзінкі = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Адміністрацыйная адзінка2 = Раён |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Адміністрацыйная адзінка3 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі3 = |Сельсавет = [[Сіманіцкі сельсавет|Сіманіцкі]] |Пасялковы савет = |Кіраўнік = |Імя кіраўніка = |Плошча = |Вышыня = 152 |Колькасьць насельніцтва = 907 |Год падліку насельніцтва = 2000 |Шчыльнасьць насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу насельніцтва = |Колькасьць двароў = 338 |Часавы пас = |Летні час = |Тэлефонны код = +375 2356 |Паштовы індэкс = 247853 |Аўтамабільны код = 3 |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата паўшар'е = паўночнае |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 52 |Шырата сэкундаў = 49.2 |Даўгата паўшар'е = усходняе |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 5 |Даўгата сэкундаў = 7.6 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = |Колер = {{Колер|Беларусь}} }} '''Сі́манічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], на рацэ [[Сьвінавод]] і аўтамабільнай дарозе [[Лельчыцы]] — [[Тураў]] ({{Таблічка-by|Р|128}}), за 25 км на паўночны захад ад раённага цэнтру Лельчыцы, за 52 км ад чыгуначнай станцыі [[Жыткавічы]], за 42 км ад прыстані Тураў на рацэ [[Прыпяць]]. Сіманічы ўваходзяць у склад і зьяўляюцца цэнтрам [[Сіманіцкі сельсавет|Сіманіцкага сельсавету]] і камунальнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Сіманічы». == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомы з 1520 году як [[сяло]] ў складзе [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]], дзяржаўная ўласнасьць. 3 1793 г. у складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], сяло [[Лельчыцкая воласьць|Лельчыцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. 3 20 жніўня 1924 году — цэнтар сельсавету. У студзені 1943 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі ўсю вёску і загубілі 21 жыхара, а ўсяго за вайну загінула 108 жыхароў. == Насельніцтва == * 1840 год — 31 двор, 250 жыхароў * 1886 год — 58 двароў, 376 жыхароў * 1909 год — сяло: 154 двары, каля 850 жыхароў; маёнтак: 1 двор, 8 жыхароў * 1917 год — сяло: 181 двор, 1055 жыхароў; маёнтак: 1 двор, 17 жыхароў * 1940 год — 245 двароў, 1206 жыхароў * 1998 год — 352 двары, 920 жыхароў * 2000 год — 338 двароў, 907 жыхароў == Інфраструктура == Лясьніцтва Нацыянальнага парку «Прыпяцкі». Сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячы садок, больніца, дом прыстарэлых, аптэка, Дом быту, аддзяленьне сувязі, дзяржаўная крама, бутэрбродная (яна ж бар), прыватная крама, прыватны ларок, рэшткі былога велічнага калгаса. == Інфармацыя для турыстаў == === Страчаная спадчына === * Царква * Царква == Вусная народная творчасьць == * Каляндарная абраднасьць: Каляды, Шчодры, Стрэчаньне, Гуканьне вясны, Вялікдзень ды інш. * Сямейная абраднасьць: Вясельле, Радзіны, Хрысьціны ды інш. * Цэлы вянок пазаабрадавай лірыкі == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523044147/http://www.lelchitsy.info/info/simonichi.htm Сіманічы] {{Сіманіцкі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Сіманіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] bwhf2q0c7i9k6sx7wt04601o4tiqesg 0 62647 2700055 1962801 2026-11-10T16:44:50Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700055 wikitext text/x-wiki {{Мястэчка |Назва = Ручное |Назва ў родным склоне = Ручнога |Арыгінальная назва = |Краіны = Беларусі |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Першыя згадкі = [[20 стагодзьдзе]] |Горад з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Адміністрацыйная адзінка = Вобласьць |Назва адміністрацыйнай адзінкі = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Адміністрацыйная адзінка2 = Раён |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Адміністрацыйная адзінка3 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі3 = |Сельсавет = [[Стадоліцкі сельсавет|Стадоліцкі]] |Пасялковы савет = |Кіраўнік = |Імя кіраўніка = |Плошча = |Вышыня = 155 |Колькасьць насельніцтва = 62 |Год падліку насельніцтва = 2000 |Шчыльнасьць насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу насельніцтва = |Колькасьць двароў = 33 |Часавы пас = |Летні час = |Тэлефонны код = +375 2356 |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны код = 3 |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата паўшар'е = паўночнае |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 47 |Шырата сэкундаў = 38.2 |Даўгата паўшар'е = усходняе |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 25 |Даўгата сэкундаў = 51.6 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = |Колер = {{Колер|Беларусь}} }} '''Ручно́е'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 8 км на паўночны захад ад [[Стадолічы|Стадолічаў]], за 9 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтру [[Лельчыцы]], за 52 км ад чыгуначнай станцыі [[Пціч (станцыя)|Пціч]]. Ручное ўваходзіць у склад [[Стадоліцкі сельсавет|Стадоліцкага сельсавету]], у складзе камунальнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Шлях Ільіча». == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядома з пачатку [[20 стагодзьдзе|XX ст.]] як [[хутар]] [[Буйнавіцкая воласьць|Буйнавіцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]]. У [[1943]] годзе нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі ўсю вёску і загубілі 9 жыхароў. == Насельніцтва == * [[1909]] год — 13 двароў, 66 жыхароў * [[1917]] год — 18 двароў, 104 жыхары * [[1940]] год — 36 двароў, 151 жыхар * [[1998]] год — 29 двароў, 53 жыхары * [[2000]] год — 33 двары, 62 жыхары == Інфраструктура == Дом сацыяльных паслуг. Крама. == Крыніцы == {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523044130/http://www.lelchitsy.info/info/ruchnoe.htm Ручное] {{Стадоліцкі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Стадоліцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў XX стагодзьдзі]] 0uels2lcuyn7af7gzkcree1tc0mvf0s 0 62648 2700100 1931959 2026-11-10T20:59:10Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700100 wikitext text/x-wiki {{Мястэчка |Назва = Стадолічы |Назва ў родным склоне = Стадолічаў |Арыгінальная назва = |Краіны = Беларусі |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Першыя згадкі = [[1551]] |Горад з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Адміністрацыйная адзінка = Вобласьць |Назва адміністрацыйнай адзінкі = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Адміністрацыйная адзінка2 = Раён |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Адміністрацыйная адзінка3 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі3 = |Сельсавет = [[Стадоліцкі сельсавет|Стадоліцкі]] |Пасялковы савет = |Кіраўнік = |Імя кіраўніка = |Плошча = |Вышыня = 148 |Колькасьць насельніцтва = 914 |Год падліку насельніцтва = 2000 |Шчыльнасьць насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу насельніцтва = |Колькасьць двароў = 389 |Часавы пас = |Летні час = |Тэлефонны код = +375 2356 |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны код = 3 |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата паўшар'е = паўночнае |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 43 |Шырата сэкундаў = 49.1 |Даўгата паўшар'е = усходняе |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 29 |Даўгата сэкундаў = 35.4 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.5 |Commons = |Сайт = |Колер = {{Колер|Беларусь}} }} '''Стадо́лічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 13 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтру [[Лельчыцы]], за 63 км ад чыгуначнай станцыі [[Ельск]], на шашы {{Таблічка-by|Р|128}}. Стадолічы ўваходзяць у склад і зьяўляюцца цэнтрам [[Стадоліцкі сельсавет|Стадоліцкага сельсавету]], а таксама камунальнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Шлях Ільіча» і калгасу «Стадолічы». == Гісторыя == Вядомы з 1551 году як [[сяло]] ў складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. З 1793 году ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], сяло [[Буйнавіцкая воласьць|Буйнавіцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. 3 20 жніўня 1924 году — цэнтар сельсавету. У ліпені 1943 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі ўсю вёску і загубілі 72 жыхароў. == Насельніцтва == * [[1778]] год — 40 двароў * [[1838]] год — 200 жыхароў * [[1886]] год — 53 двары, 443 жыхары * [[1913]] год — 209 двароў, 966 жыхароў * [[1917]] год — 200 двароў, 1198 жыхароў * [[1940]] год — 340 двароў, 990 жыхароў * [[1998]] год — 358 двароў, 889 жыхароў * [[2000]] год — 389 двароў, 914 жыхароў == Інфраструктура == Лясьніцтва, мэханічныя майстэрні. Сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячы сад, фэльчарска-акушэрскі пункт, аддзяленьне сувязі ашчаднага банку «Беларусбанк», 2 крамы. == Інфармацыя для турыстаў == === Страчаная спадчына === * Царква == Вядомыя выхадцы == Радзіма беларускага навукоўца В. В. Шура. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523074412/http://www.lelchitsy.info/info/stodolichi.htm Стадолічы] {{Стадоліцкі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Стадоліцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] d9so5mmx0ku8ebqi0xaty6d97bu7duy 0 62693 2700121 1962804 2026-11-11T02:10:40Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700121 wikitext text/x-wiki {{Мястэчка |Назва = Сінькаў |Назва ў родным склоне = Сінькава |Арыгінальная назва = |Краіны = Беларусі |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Першыя згадкі = [[20 стагодзьдзе]] |Горад з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Адміністрацыйная адзінка = Вобласьць |Назва адміністрацыйнай адзінкі = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Адміністрацыйная адзінка2 = Раён |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Адміністрацыйная адзінка3 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі3 = |Сельсавет = [[Букчанскі сельсавет|Букчанскі]] |Пасялковы савет = |Кіраўнік = |Імя кіраўніка = |Плошча = |Вышыня = 150 |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку насельніцтва = |Шчыльнасьць насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу насельніцтва = |Колькасьць двароў = |Часавы пас = |Летні час = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны код = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата паўшар'е = паўночнае |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 45 |Шырата сэкундаў = 14.7 |Даўгата паўшар'е = усходняе |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 41 |Даўгата сэкундаў = 43.4 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = |Колер = {{Колер|Беларусь}} }} '''Сі́нькаў''' — былая [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 68 км на захад ад раённага цэнтру [[Лельчыцы]], за 77 км ад чыгуначнай станцыі [[Алеўск]] ([[Украіна]]). Сінькаў уваходзіў у склад [[Букчанскі сельсавет|Букчанскага сельсавету]]. == Гісторыя == Вядома па пісьмовых крыніцах з пачатку [[20 стагодзьдзе|XX ст.]] як хутар [[Тонеская воласьць|Тонескай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]]. Цяпер у складзе вёскі [[Букча]]. == Насельніцтва == * [[1909]] год — хутар: 4 двары, каля 60 жыхароў * [[1917]] год — хутар: 10 двароў, 62 жыхары == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523072640/http://www.lelchitsy.info/info/sinkov.htm Сінькаў] {{Букчанскі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Букчанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў XX стагодзьдзі]] lpj4n8wap397xd6oa4bdm3k5ltigtco 0 64586 2700035 2619700 2026-11-10T13:09:14Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700035 wikitext text/x-wiki {{Герб}} {{Іншыя значэньні|Пэлікан}} '''Пэліка́н''' ({{мова-pl|Pelikan}}) — шляхецкі герб у [[Польшча|Польшчы]] й [[ВКЛ]]. Паходзіць з XVI стагодзьдзя. == Апісаньне == У чырвоным полі ў гнязьдзе [[пэліканы|пэлікан]] корміць золатам трох пэліканятаў. У кляйноце тры страўсіныя пёры. == Роды == Гербам карысталіся 20 шляхецкіх родаў, сярод іх: [[Гатцукі]], [[Ільляшэвічы]], [[Коцелы]], [[Ханеневы]], [[Хорваты]], [[Шыраевы]]. == Глядзіце таксама == * [[Пэлікан (геральдыка)]] == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.nobility.by/forum/index.php?action=printpage;topic=179.0 Форум ЗБШ] * [https://web.archive.org/web/20080701015055/http://www.hsi.zhp.info/piotrek/pelikan.html Pelikan] * [https://web.archive.org/web/20090417223821/http://petergen.com/history/jackfam.htm Дмитрий Яцкевич. Малый гербовник Холопеницкой шляхты] * [https://web.archive.org/web/20090803065842/http://uiro.narod.ru/rodoved2/02_08s.txt СПИСОК ФАМИЛИЙ, УПОТРЕБЛЯЮЩИХ ПОЛЬСКО-ЛИТОВСКИЕ ГЕРБЫ] [[Катэгорыя:Шляхецкія гербы]] [[Катэгорыя:Гербы з птушкамі]] n23ewo60aqcnscs8ivipeya0hekmm6i 0 76032 2700172 2504049 2026-11-11T09:59:57Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Magdalena_River?oldid=1367598722 2700172 wikitext text/x-wiki {{Рака}} '''Магдале́на''' — [[рака]] ў [[Калюмбія|Калюмбіі]], якая ўважаецца за галоўную раку краіны. Яна цячэ на поўнач праз заходнюю частку краіны. Сваю назву рака атрымала ў гонар біблейскай постаці [[Марыя Магдаліна|Марыі Магдаліны]]. Даўжыня 1540 км, плошча [[басэйн ракі|басэйну]] 260 тысячаў [[Квадратны кілямэтар|км³]], што адпавядае прыкладна 24 % тэрыторыі Калюмбіі. У межах гэтага басэйна пражывае каля 66 % насельніцтва краіны. Упадае ў [[Карыбскае мора]]. Сярэдні расход вады 8-10 тысячаў. [[Кубічны мэтар за сэкунду|м³/с]]. Не зважаючы на рухомыя пясчаныя водмелі ў раёне яе дэльты, Магдалена застаецца [[Суднаходзтва|судаходнай]] на значнай частцы сваёй ніжняй плыні ад гораду [[Нэйва]] зь перапынкамі ў сярэднім цячэньні праз [[Парог ракі|парогы]] ажно да гораду [[Онда (Калюмбія)|Онда]], які знаходзіцца беспасярэдне ніжэй за рачныя парогі. Рака перасякае даліну [[Магдалена (даліна)|Магдалены]], як то адзін з найважнейшых геаграфічных рэгіёнаў Калюмбіі. == Гісторыя == [[Файл:Champán en el Rio Magdalena.jpg|значак|зьлева|Выправа на сампане па Магладене. Выява [[Рамон Торэс Мэндэс|Рамона Торэса Мэндэса]] каля 1860 году.]] Дзякуючы свайму выгоднаму геаграфічнаму становішчу на поўначы [[Паўднёвая Амэрыка|Паўднёвай Амэрыкі]], рака Магдалена яшчэ з дакалюмбавых часоў служыла важным шляхам углыб сучасных [[Калюмбія|Калюмбіі]] і [[Эквадор]]у. Некаторыя народы карыбскіх моваў, як то [[панчэ]] і ярыгі, расьсяляліся ўздоўж заходняга берагу ракі, у той час як усходнюю частку рэгіёну займала цывілізацыя [[чыбча]]ў, якая называла раку Юмай. Таксама гішпанскія канкістадоры, якія прыбылі на тэрыторыю сучаснай Калюмбіі на пачатку XVI стагодзьдзя, выкарыстоўвалі Магдалену дзеля пранікненьня ва ўнутраныя горныя раёны краіны. Гэта адбылося пасьля таго, як [[Радрыга дэ Бастыдас]] адкрыў раку і даў ёй сваю сучасную назву 1 красавіка 1501 году. У час гішпанскай калянізацыі Амэрыкі Магдалена была адзінай галоўнай транспартнай артэрыяй, якая зьвязвала [[Багата|Багату]] з карыбскім портам [[Картахэна-дэ-Індыяс]], а празь яго і з Эўропай. Уздоўж ракі таксама ладзілася Магдаленская кампанія пад кіраўніцтвам [[П’ер Лябацю|П’ера Лябацю]] і [[Сымон Балівар|Сымона Балівара]] ў час войнаў за незалежнасьць. У 1825 годзе [[Кангрэс Калюмбіі]] надаў Хуану Бэрнарду Эльбэрсу канцэсію на стварэньне параходнага суднаходзтва на Магдалене<ref name="xcafe.co" >{{спасылка|спасылка=http://xcafe.co/blog/2010/05/26/navegacion-a-vapor-en-colombia/|загаловак=Navegación a Vapor en Colombia &#124; xcafe.co|дата доступу=15.07.2011|копія=https://web.archive.org/web/20120327173822/http://xcafe.co/blog/2010/05/26/navegacion-a-vapor-en-colombia/|дата копіі=27.03.2012}}</ref>. Аднак ягоная кампанія праіснавала нядоўга. Да 1845 году [[параход]]ы ўжо рэгулярна хадзілі па рацэ, і гэты від транспарту заставаўся важнай часткай рачнога руху<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/historia/viaand/viaand6.htm|загаловак=En el río Magdalena.|выдавецтва=Viajes por los Andes colombianos: (1882–1884)|дата доступу=15.07.2011}}</ref> да 1961 году, калі апошнія параходы былі выведзеныя з эксплюатацыі<ref name="xcafe.co"/>. Экалягічная актывістка [[Ювэліс Маралес Блянка]] была ўганараваная [[Голдманаўская экалягічная прэмія|Голдманаўскай экалягічнай прэміяй]] за сваю дзейнасьць супраць выкарыстаньня тэхналёгіі [[фрэкінг]]у, як то гідраўлічнага разрыву пластоў, у басэйне Магдалены. Такія працы плянавала рабіць калюмбійская дзяржаўная нафтавая кампанія [[Ecopetrol]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Рэкі Паўднёвай Амэрыкі]] oleradhlo5y1vz2iru4sb7lhqunl2my 0 87555 2700115 1975587 2026-11-11T00:36:01Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700115 wikitext text/x-wiki [[Файл:Green_Eye.jpg|міні|180пкс|Чалавечае вока, элемэнт зрокавай сыстэмы]] '''Сэнсорная сыстэма''' — частка [[нэрвовая сыстэма|нэрвовай сыстэмы]], якая адказвае за [[успрыманьне|ўспрыманьне]]. Сэнсорная сыстэма складаецца з рэцэптараў, нэўронных праводзячых шляхоў і адказных за апрацоўку артыманых сыгналаў аддзелаў [[галаўны мозг|галаўнога мозга]]. Найбольш вядомымі такімі сыстэмамі зьяўляюцца [[зрок]], [[слых]], [[смак]] і [[абаняньне]]. з дапамогай сэнсорнай сыстэмы можна адчуць такія фізычныя ўласьцівасьці, як то [[тэмпэратура]], [[смак]], [[гук]], [[ціск]]. == Органы пачуцьцяў == Органы пачуцьцяў забясьпечваюць наступныя асноўныя віды адчувальнасьці: [[зрок]], [[слых]], [[нюх]], [[густ]], [[дакрананьне]], [[органы раўнавагі|раўнавагу]] і адчуваньне становішча цела ў прасторы. === Дакрананьне === {{Асноўны артыкул|Дакрананьне}} [[Дакрананьне]] — успрыманьне формы, памеру, шчыльнасьці, тэмпэратуры розных [[прадмет]]аў. У [[сьлізістая абалонка|сьлізістых]] [[скура|скуры]] ўтрымліваюцца датыкальныя рэцэптары. Больш за ўсё іх на [[вусны|вуснах]], кончыку языку, [[палец|пальцаў]], а таксама на [[далонь|далоні]]. Карыстаючыся дакрананьнем, чалавек можа вызначыць фізычныя ўласьцівасьці прадметаў, як то форма, цьвёрдасьць, мяккасьць, характар ​​паверхні, цяпло ці холад, арыентавацца ў цемры, імгненна рэагаваць на пагрозьлівую небясьпеку. === Нюх === {{Асноўны артыкул|Нюх}} [[Нюх]] — успрыманьне [[пах]]аў розных рэчываў. Вялікая колькасьць нюхальных рэцэптараў зьмяшчаецца ў сьлізьніцы [[паражніна носу|паражніны носу]]. Ад нюхальных рэцэптараў нэрвовыя імпульсы перадаюцца ў [[прамежкавы мозаг]], затым у лобную долю кары, дзе праходзіць аналіз рэчываў. Паводле паху чалавек адрозьнівае недабраякасную [[ежа|ежу]], ўлоўлівае зьяўленьне ў паветры шкодных для ягонага [[здароўе|здароўя]] прымешак. === Смак === {{Асноўны артыкул|Смак}} [[Смак]] — успрыманьне смакавых асаблівасьцяў рэчываў, якія трапляюць у [[ротавая паражніна|ротавую паражніну]]. Рэцэптары смаку разьмешчаны ў [[смакавая цыбуліна|смакавых цыбулінах]] вырастах сьлізьневай абалонкі [[язык]]у — смочкаў на сьценках глоткі й мяккага нёба. Узбуджэньне ад рэцэптараў перадаецца па валокнах моўнага нэрву ў даўгаваты мозаг, мост, да [[скроневыя костка|скроневай косткі]], дзе фармуецца ўспрыманьне ў выглядзе розных смакавых адчуваньняў. Густ дапамагае чалавеку вызначыць якасьць [[ежа|ежы]], спрыяе вылучэньню [[стрававальны сок|стрававальных сокаў]] і праходжаньня працэсу [[страваваньне|страваваньня]] ў цэлым. === Слых === {{Асноўны артыкул|Слых}} [[Вуха]] як орган слыху забясьпечвае ўспрыманьне гукавых ваганьняў. Дзякуючы [[слых]]у жывыя істоты адрозьніваюць гукі навакольнага асяродзьдзя. Чалавек здольны вызначыць кірунак гуку з крыніцы, што дазваляе яму арыентавацца ў навакольным асяродзьдзі, а таксама вышыню, [[тэмбр]], сілу гуку. Слых зьяўляецца адным з пачуцьцяў чалавека, якія спрыяюць [[псыхалёгія|псыхічнаму]] разьвіцьцю паўнавартаснай [[асоба|асобы]]. З слыхам зьвязаныя гукавыя, [[мова|моўныя зносіны]]. Орган слыху разьмешчаны ў адтуліне слыхавога праходу скроневай косткі [[чэрап]]у. Ён складаецца з трох асноўных аддзелаў: * [[Вонкавае вуха|вонкавага вуха]]; * [[Сярэдняе вуха|сярэдняга вуха]]; * [[Унутранае вуха|унутранага вуха]]. Першыя два ўдзельнічаюць толькі ў правядзеньні гукавых ваганьняў, а трэці аддзел ўтрымлівае гукаўспрымальны й [[вэстыбюлярны апарат]]. === Раўнавага === {{Асноўны артыкул|Органы раўнавагі}} Функцыя рэгуляцыі становішча цела ў прасторы і раўнавагі забясьпечваецца [[вэстыбюлярны апарат|вэстыбюлярным апаратам]], які ўтвараецца рэцэптарамі мяшочкаў і каналаў [[унутранае вуха|унутранага вуха]]. Калі зьмяняецца становішча галавы або чалавек рухаецца, рэцэптары ўзбуджаюцца, узьнікаюць нэрвовыя імпульсы. Яны праходзяць па нэрвовых шляхах ў [[сярэдні мозаг]], [[мозачак]] і кару вялікіх паўшар’яў. Дзякуючы аналізатару кантролю раўнавагі і становішча цела забясьпечваецца [[прамахаджэньне]]. === Зрок === {{Асноўны артыкул|Зрок}} Орган [[зрок|гледжаньня]] чалавека складаецца з [[вока|вочнага яблыка]] і дапаможнага апарату. Вочны яблык разьмешчана ў [[вачніца]]х чэрапу. Мае шарападобную форму і складаецца з трох абалонак: * вонкавай — шчыльнай бялковай, якая абараняе вочны яблык ад пашкоджаньняў і пранікненьня пабочных целаў звонку, сьпераду яна пераходзіць у празрыстую і пранікальную для сьвятла [[рагавіца|рагавіцу]], да яе прымацоўваюцца цягліцы, які рухаюць вока; * сярэдняй — [[судзіна|сузінавай]] густой сеткай, якая забясьпечвае прыток [[кроў|крыві]] вочных яблыкаў; * унутранай — сеткаватай, у ёй знаходзяцца рэцэптары вока — палачкі і колбачкі, дзе пад узьдзеяньньем [[сьвятло|сьвятла]] ўзьнікаюць нэрвовыя ўзбуджэньні, якія па [[глядзельная нэрва|глядзельнай нэрве]] перадаюцца ў глядзельную зону [[кара галаўнога мозгу|кары]] [[галаўны мозаг|галаўнога мозгу]]. == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [http://www.bibliotekar.ru/447/211.htm Фізыялёгія чалавека. Сэнсорная сыстэма]. Бібліятэкар.ру * [https://web.archive.org/web/20130313084032/http://kineziolog.bodhy.ru/content/fiziologiya-sensornykh-sistem Фізыялёгія сэнсорных сыстэмаў] * [http://meduniver.com/Medical/Physiology/8.html Фізыялёгія чалавека. Сэнсорная сыстэма]. MedUniver [[Катэгорыя:Сэнсорныя сыстэмы| ]] [[Катэгорыя:Анатомія чалавека]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] 6j9ic44cy2vat6s0rsotjymd1564xhc 0 88823 2700071 2626844 2026-11-10T18:49:02Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2700071 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Джэймз «Джэй» О’Шы''' ({{мова-en|James «Jay» O’Shea}}; {{Н}} 10 жніўня 1988 году, [[Дублін]], [[Ірляндыя]]) — [[Ірляндыя|ірляндзкі]] футбаліст аўстралійскага клюбу «[[Пэрт Глоры]]». Гуляе на пазыцыі правага ўінгера, але можа згуляць як нападнік. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20101204181821/http://www.bcfc.com/page/ProfilesDetail/0%2C%2C10412~48358%2C00.html Профіль на афіцыйным сайце «Бірмінггэм Сіці»] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:О’Шы, Джэй}} [[Катэгорыя:Ірляндзкія футбалісты]] df75hv01imsw75x9d3s3meaxkho5jik 0 88833 2700069 2645018 2026-11-10T18:37:45Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2700069 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Натан Дэніел Джэром Рэдманд''' ({{мова-en|Nathan Daniel Jerome Redmond}}; {{Н}} 6 сакавіка 1994 году, [[Бірмінггэм]], [[Ангельшчына]]) — [[Ангельшчына|ангельскі]] футбаліст, паўабаронца. Дэбютаваў Натан у прафэсійным футболе за асноўную каманду клюбу «[[Бірмінггэм Сіці]]» ў гульні [[Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны|Кубку лігі]] супраць каманды «[[Рочдэйл (футбольны клюб)|Рочдэйл]]» у жніўні 2010 году. == Дасягненьні == '''«Бірмінггэм Сіці»''': * Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны|Кубка ангельскае лігі]]: 2011 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120614033455/http://www.bcfc.com/page/ProfilesDetail/0,,10412~51006,00.html Профіль на афіцыйным сайце «Бірмінггэм Сіці»] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Рэдманд, Натан}} [[Катэгорыя:Ангельскія футбалісты]] 0zpqpkp5tw02qwhoru6muc96kn0u794 0 89390 2700151 2563341 2026-11-11T07:53:51Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700151 wikitext text/x-wiki {{Асоба |лацінка = Francišak Kušal }} '''Франці́шак Вінцэ́нтавіч (Вікенцьевіч)<ref name="а"/> Ку́шаль'''{{Заўвага|Часам падпісваўся як «Франц Кушэль»}} (16 лютага 1895, вёска [[Пяршаі]] [[Менскі павет|Менскага павету]], цяпер у [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] — 25 траўня 1968, [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]]) — беларускі вайсковы і палітычны дзяяч. Афіцэр расейскага і польскага войскаў, кіраўнік штабу [[Беларускі корпус самааховы|Беларускай самааховы]], камэндант [[Беларуская краёвая абарона|Беларускай краёвае абароны]] (''Вафэн-[[штурмбанфюрэр]] [[СС]]'') падчас [[Другая сусьветная вайна|II сусьветнай вайны]]. Муж паэткі [[Натальля Арсеньнева|Натальлі Арсеньневай]]. == Жыцьцяпіс == У 1915 годзе быў мабілізаваны ў {{Артыкул у іншым разьдзеле|войска Расейскай імпэрыі||ru|Вооружённые силы Российской империи}}. Па сканчэньні школы маладых камандзіраў у тым самым року быў накіраваны ў [[Вільня|віленскую]] [[пяхота|пяхотную]] вучэльню. Служыў на Заходнім фронце ў шэрагах 155-га Астраханскага запаснога палку, а з 1916 году — 276-га Купянскага палку стральцоў камандзірам роты; даслужыўся да чыну [[штабс-капітан]]у. Па распадзе царскага войску вярнуўся на [[Беларусь]], дзе прыняў актыўны ўдзел у дзеяньні беларускіх нацыянальных арганізацыяў. У 1918 годзе ўзначаліў беларускую моладзевую арганізацыю ў [[Івянец|Івянцы]], а ў сярэдзіне 1919 году ўвайшоў у склад [[Цэнтральная беларуская рада Віленшчыны і Гарадзеншчыны|Цэнтральнае беларускае рады Віленшчыны і Гарадзеншчыны]], за што быў арыштаваны польскімі акупацыйнымі ўладамі. З пачаткам [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] стаўленьне Польшчы да беларусаў зьмянілася, і [[Юзэф Пілсудзкі]] пагадзіўся на стварэньне беларускага войска. Вызвалены Кушаль са жніўня 1919 году працаваў намесьнікам старшыні [[Беларуская Вайсковая Камісія|Беларускай Вайсковай Камісіі]]; у вайсковых дзеях на фронце ўдзелу ня браў. Па сканчэньні вайны застаўся ў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], з 1922 году на службе ў [[Польскае войска|польскім войску]]. Скончыў афіцэрскую школу ў [[Варшава|Варшаве]], пасьля шмат гадоў зьяўляўся афіцэрам [[66-ы Кашубскі полк пяхоты|66-га Кашубскага палку пяхоты]] ў [[Хэлмна|Хэлмне]], у якім акрамя ўсяго выконваў абавязкі камэнданта [[унтэр-афіцэр]]скай школы. У 1932—1936 гадох быў выкладчыкам у [[3-ці Кадэцкі корпус|Корпусе кадэтаў №3]] ў [[Равіч]]ы, а пасьля ў школе падхаружых пяхоты ў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Камарова (Астроўскі павет)|Камарове|pl|Komorowo (powiat ostrowski)}} каля [[Оструў-Мазавецка|Оструві-Мазавецкай]]. Атрымаў чыны [[паручнік]]а і [[Капітан (ранг)|капітана]]; быў узнагароджаны [[Крыж заслугі|срэбным Крыжам заслугі]]. Камандаваў батальёнам падчас [[Нямецка-польская вайна 1939 году|Нямецка-польскай вайны 1939 году]], у баях у раёне [[Львоў|Львова]] трапіў у [[Бальшавікі|бальшавіцкі]] палон. 22 верасьня 1939 году інтэрнаваны ў [[СССР]]. Разам зь іншымі польскімі афіцэрамі трапіў у {{Артыкул у іншым разьдзеле|Старабельскі лягер||ru|Старобельский лагерь военнопленных}}, дзе ўтрымліваліся 4 тыс. чалавек. У лістападзе 1939 году супрацоўнікі [[Народны камісарыят унутраных справаў|Народнага камісарыяту ўнутраных справаў]] СССР завэрбавалі яго ў якасьці інфарматара пра «па-антысавецку настроеных асобаў сярод [[ваеннапалонны]]х Старабельскага лягеру» (фонд Р-9401с/ч, [[Дзяржаўны архіў Расейскай Фэдэрацыі]])<ref name="а">{{Артыкул|аўтар=[[Натальля Голубева]].|загаловак=Калябаранты. Цана адраджэньня|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20210312/1615518267-kalabaranty-cana-adradzhennya|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=13 сакавіка 2021|нумар=[https://zviazda.by/be/number/47-29416 47 (29416)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/13sak-5_optim_2.pdf 5]|issn=1990-763x}}</ref>. Амаль усе Старабельскія вязьні былі расстраляныя, аднак Францішак Кушаль быў пераведзены ў «[[Бутырская турма|Бутырку]]», дзе мешкаў у камэрах з рознымі высокапастаўленымі польскімі афіцэрамі, у тым ліку і з генэралам [[Уладыслаў Андэрс|Уладыславам Андэрсам]]. У пачатку 1941 году вызвалены, адначасова яго жонцы [[Натальля Арсеньнева|Н. Арсеньневай]] было дазволена вярнуцца са ссылкі. Да пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|нямецка-савецкай вайны]] ў 1941 годзе пражываў у [[Беласток]]у. У часе нямецкай акупацыі Кушаль супрацоўнічаў зь немцамі. Сьпярша быў камэндантам навучальных курсаў [[Беларуская дапаможная паліцыя|Беларускай дапаможнай паліцыі]] у акупаваным [[Менск]]у. З кастрычніка 1941 году быў шэфам аддзелу самааховы Цэнтральнае рады [[Беларуская народная самапомач|Беларускай народнай самапомачы]]. 15 сьнежня 1941 году загадам Менскай гарадзкой паліцыі прызначаны начальнікам паліцэйскай школы<ref name="а"/>. У чэрвені — ліпені 1942 году на загад [[Іван Ермачэнка|Івана Ермачэнкі]], шэфа Беларускай самааховы, распрацаваў праект стварэньня [[Беларускі корпус самааховы|Вольнага корпусу Беларускай самааховы]]. Са жніўня да канца лістападу быў камэндантам афіцэрскіх курсаў у Менску, а пад канец лістапада стаў галоўным вайсковым рэфэрэнтам Беларускай самааховы, на гэтай пасадзе кіраваў працай акруговых і павятовых рэфэрэнтаў. У красавіку 1943 году спыніў гэтую дзейнасьць у сувязі з расфармаваньнем немцамі Беларускай самааховы. Са жніўня 1943 году быў галоўным упаўнаважаным па пытаньнях [[Беларуская дапаможная паліцыя|беларускіх аддзелаў дапаможнай паліцыі]]. 6 лістапада 1943 году спэцгрупа «Мсьціўцы» Галоўнай управы контарвыведкі «[[Сьмерш]]» [[НКА СССР]] накіравала ў дом Францішка Кушаля сувязную «Арлову», бо «было даручана аднавіць сувязь з Кушалем». Аднак той адмовіўся прыняць сувязную, якой пакаёўка празь 2 гадзіны паведаміла, што Кушаль вырашыў данесьці пра яе ў [[Служба бясьпекі (Трэці райх)|Службу бясьпекі Нямеччыны]]<ref name="а"/>. У студзені 1944 году стаў начальнікам аддзелу вайсковых справаў [[Беларуская Цэнтральная Рада|Беларускай Цэнтральнай Рады]], а пасьля камандоўцам [[Беларуская Краёвая Абарона|Беларускай Краёвай Абароны]]. У выніку мабілізацыі ён здолеў сабраць у ейных шэрагах каля 25 тысячаў беларусаў. Удзельнічаў у выданьні часопісу «[[Беларус на варце]]». 1 траўня 1944 году Галоўная ўправа контарвыведкі «[[Сьмерш]]» [[Народны камісарыят абароны СССР|Народнага камісарыяту абароны СССР]] накіравала [[шыфр]]аграму спэцгрупе «Мсьціўцы»: «У Кушалі і Арсеньневай мы вельмі зацікаўленыя, таму прыміце ўсе захады да захопу іх жывымі. Толькі пры немагчымасьці захопу жывымі, калі ўсе захады да гэтага будуць вычарпаныя, дайце загад фізычна іх зьнішчыць»<ref name="а"/>. У часе наступу [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] эвакуяваўся ў сярэдзіне 1944 году ў [[Трэці Райх|Нямеччыну]]. Там удзельнічаў у справе фармаваньня чыста беларускай вайсковай адзінкі. Увесну 1945 году стаў камандоўцам аднаго з палкоў [[30-я грэнадэрская дывізія Вафэн-СС (1-я беларуская)|30-й грэнадэрскай дывізіі СС]], таксама называнай дывізіяй «Беларусь», якая бяз бою [[Капітуляцыя|капітулявала]] амэрыканцам 30 красавіка. Перабываў у лягеры для інтэрнаваных у [[Рэгенсбург]]у, начальнікам якога быў прызначаны<ref name="а"/>. Пазьбег [[Рэпатрыяцыя|рэпатрыяцыі]] ў [[СССР]]. У 1947 годзе ў [[Нямеччына|Нямеччыне]] заснаваў [[Аб’яднаньне беларускіх вэтэранаў (Нямеччына)|Аб’яднаньне беларускіх вэтэранаў]]. У 1950 годзе выехаў у [[ЗША]]. У 1952—1954 гадох узначальваў [[Беларуска-амэрыканскае задзіночаньне]]; удзельнічаў у выданьні яго газэты «[[Беларус (газэта)|Беларус]]». Адзін з заснавальнікаў газэты «[[Бацькаўшчына (1947)|Бацькаўшчына]]». Выступаў у друку з публіцыстычнымі матэрыяламі (таксама па пытаньнях ваеннай гісторыі Беларусі), аўтар успамінаў пра дзеячаў беларускай культуры. Выконваў функцыі ваеннага міністра [[Беларуская Цэнтральная Рада|Беларускай Цэнтральнай Рады на выгнаньні]]. Сын Ф. Кушаля Яраслаў Кушаль загінуў ад выбуху закладзенай савецкімі партызанамі бомбы ў менскім тэатры падчас прадстаўленьня. == Вайсковыя годнасьці == * 1916 год{{Няма крыніцы}} — [[штабс-капітан]] [[Расейская імпэратарская армія|Расейскай імпэратарскай арміі]]. * 1922 год{{Няма крыніцы}} — [[паручнік]] [[Войска Польскае|Войска Польскага]] (годнасьць паніжаная па пачатку службы паводле кантракту) * 1931 год{{Няма крыніцы}} — [[Капітан (вайсковая годнасьць)|капітан]] Войска Польскага (захаваў падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] як [[гаўптштурмфюрэр]]) * 1944 год{{Няма крыніцы}} — [[маёр]] [[Беларуская краёвая абарона|Беларускай краёвай абароны]] (з 1945 году [[штурмбанфюрэр]] у [[30-я грэнадэрская дывізія Вафэн-СС (1-я беларуская)|30-й грэнадэрскай дывізіі СС]]) * На эміграцыі быў вайсковым міністрам [[Беларуская цэнтральная рада|БЦР]] у годнасьці генэрал-маёра<ref>{{Кніга|назва=КОРИЧНЕВЫЕ ТЕНИ В ПОЛЕСЬЕ. БЕЛОРУССИЯ 1943—1945|аўтар=[[Алег Раманько|Олег Романько]].|горад=[[Масква|Москва]]|выдавецтва=«Вече»|год=2008|сэрыя=Военные тайны ХХ века|isbn=978-5-9533-1909-6|старонак=432|спасылка=http://militera.lib.ru/research/0/pdf/romanko_ov06.pdf|старонкі=344}}</ref>. == Творы == Зьяўляецца аўтарам артыкулу «Спробы арганізацыі беларускага войска», датычнага фармаваньня беларускага нацыянальнага войска ў 1918—1920 і 1941—1944 гадох, апублікаванага ў «[[Беларускі гістарычны агляд (часопіс)|Беларускім гістарычным аглядзе]]» ў 1999 годзе. Таксама ён па-польску напісаў успаміны пра падзеі 1939—1940, якія былі апублікаваныя ў перакладзе на беларускую мову ў «[[Спадчына (часопіс)|Спадчыне]]» ў 2000 годзе. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар = [[Леанід Маракоў|Маракоў Л.У.]]|частка = |загаловак = Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794-1991. Энц. даведнік. У 10 т.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = 2003|том = 1|старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = 985-6374-04-9|тыраж = }} * {{Літаратура/БелЭн|9}} * {{Літаратура/ЭГБ|4}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Rocznik Oficerski 1924|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Warszawa|выдавецтва = Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego|год = 1924|том = |старонкі = 280, 381|старонак = |сэрыя = |isbn = |тыраж = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Rocznik Oficerski 1928|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Warszawa|выдавецтва = Ministerstwo Spraw Wojskowych|год = 1928|том = |старонкі = 80, 234|старонак = |сэрыя = |isbn = |тыраж = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Rocznik Oficerski 1932|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Warszawa|выдавецтва = Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych|год = 1932|том = |старонкі = 75, 594|старонак = |сэрыя = |isbn = |тыраж = }} * {{Кніга|аўтар = Залесский К.А.|частка = Кушель Франц|загаловак = Кто был кто во второй мировой войне. Союзники Германии|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = М.|выдавецтва = |год = 2003|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |тыраж = }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20091205150406/http://www.hrono.info/biograf/bio_k/kushel_f.html Біяграфія маёра Францішка Кушаля]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20081120073459/http://jivebelarus.net/history/new-history/bka.html Ф. Кушаль — Спробы арганізацыі беларускага войска пры нямецкай акупацыі Беларусі] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_memoirs/033/%D0%9A%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8C_%D0%A4._%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%83.html Ф. Кушаль — Дарога да Катынскага лесу] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Кушаль, Францішак}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валожынскім раёне]] [[Катэгорыя:Беларускія вайскоўцы]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Беларуская вайсковая камісія]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Польскія вайскоўцы]] [[Катэгорыя:Вайскоўцы Расейскай Імпэрыі]] [[Катэгорыя:Адзначаныя Крыжам заслугі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі польскай абарончай вайны 1939 году]] [[Катэгорыя:Жаўнеры СС]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1968 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў ЗША]] [[Катэгорыя:Сябры Беларускай цэнтральнай рады]] [[Катэгорыя:Сябры Беларускага корпусу самааховы]] [[Катэгорыя:Маёры Беларускай краёвай абароны]] [[Катэгорыя:Сябры 30-й грэнадэрскай дывізіі СС]] [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Сябры Беларуска-амэрыканскага задзіночаньня]] h74d2jahy6mfjbxhmq87ijo67mb6vyq 0 91398 2700170 2257249 2026-11-11T09:01:52Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700170 wikitext text/x-wiki {{Рака |назва = Хуанхэ |арыгінальная_назва = 黄河 |выява = Lanzhou-rio-amarillo-d01.jpg |памер_выявы = |подпіс = Хуанхэ ў сярэнім цячэньні, горад Ланьчжоў |выток = [[Тыбэцкае нагор'е]] |вышыня_вытоку = 4500 м |вусьце = [[Жоўтае мора]] |вышыня вусьця = |краіны_басэйну = [[Кітай]] |даўжыня = 5 464 км |сьцёк = 2571 м³/с (вусьце) |плошча_басэйну = 752 000 км² |нахіл = |назва_парамэтру1 = |парамэтар1 = |мапа = Yellowrivermap.jpg |памер_мапы = |подпіс_мапы = |левыя_прытокі = |правыя_прытокі = |катэгорыя_вікісховішча = Category:Huang He }} '''Хуанхэ́''', састар. '''Хуан-Хэ''' ({{мова-zh|黄河|Huáng Hé}}) — [[рака]] ў [[Кітай|Кітаі]]. У перакладзе з [[кітайская мова|кітайскай мовы]] яе назва — «Жоўтая рака», што зьвязана з багацьцем наносаў, якія надаюць жаўтаватае адценьне яе водам. Менавіта дзякуючы ім мора, у якое ўпадае рака, называецца [[Жоўтае мора|Жоўтым]]. Басэйн Хуанхэ лічыцца месцам фармаваньня і станаўленьня кітайскага этнасу. Хуанхэ бярэ пачатак ува ўсходняй частцы [[Тыбэцкае нагор’е|Тыбэцкага нагор’я]] на вышыні больш за 4000 м, працякае праз возера [[Орын-Нур]] і [[Джарын-Нур]], адгор’і горных масіваў [[Куньлунь]] і [[Наньшань]]. Пры перасячэньні [[Ардос]]у і [[Лёсавае плято|Лёсавага плято]] ў сваім сярэднім цячэньні ўтварае вялікую [[лукавіна|лукавіны]], далей праз цясьніны [[Шансійскія горы|Шансійскіх гор]] выходзіць на [[Вялікая Кітайская раўніна|Вялікую Кітайскую раўніну]], па якой цячэ каля 700 км да ўпадзеньня ў [[Бохайскі заліў]] [[Жоўтае мора|Жоўтага мора]], фармуючы ў раёне ўпадзеньня [[Дэльта ракі|дэльту]]. Па розных дадзеных даўжыня ракі складае ад 4670 км да 5464 км, а плошча ейнага басэйна ад 745 тыс. км² да 771 тыс. км². Сярэдні расход вады ў рацэ складае прыблізна 2000 м³ у сэкунду. Рака валодае мусонным рэжымам пры летнім разводзьдзі з уздымам ўзроўню вады да 5 м на раўнінах і да 20 м у гарах. Размываючы Лёсавае плято і Шансійскія горы Хуанхэ штогод выносіць 1,3 мільярдаў тон ўзважаных наносаў, займаючы па гэтым паказчыку першае месца сярод усіх рэк сьвету. Інтэнсіўны адклад наносаў у ніжнім цячэньні павышае [[рачное рэчышча|рэчышча]], якое разьмешчана на вышынях ад 3 да 10 м вышэй прылеглых [[раўніна]]ў. У мэтах абароны ад паводак Хуанхэ і ейныя прытокі агароджаныя маштабнай сыстэмай [[дамба]]ў, сумарная даўжыня якіх складае каля 5 тыс. км. Прарывы ​​дамбаў прыводзілі да велізарных паводак і перасоўваньняў рэчышча. Гэта прыводзіла да гібелі вялікай колькасьці людзей і дало рацэ мянушку «Гора Кітаю». Максымальнае зафіксаванае перамяшчэньне рэчышча Хуанхэ склала каля 800 км. == Паводкі == Хуанхэ ёсьць адной зь некалькіх рэкаў, якія маюць важнае значэньне для існаваньня Кітаю. Разам з тым, аднак, празь некалькі надзвычайных [[паводка|паводак]] і [[стыхійнае бедзтва|стыхійных бедзтваў]] у рэгіёне за ўвесь час загінулі мільёны чалавек. Сярод самых сьмяротных была [[паводка Хуанхэ 1344 году|паводка 1344 году]] за часам панаваньня [[дынастыя Юань|дынастыі Юань]], а таксама [[паводка Хуанхэ 1887 году|паводка 1887 году]] за часам [[дынастыя Цын|дынастыі Цын]], у выніку якой загінула ад 900 тысяч да 2 мільёнаў чалавек, і [[паводка Хуанхэ 1931 году|паводка 1931 году]], якая была часткай вялікай паводкі ў тым годзе і ахвярамі якой у выніку сталі 1—4 мільёна чалавек<ref>White, Matthew (2012). ''«The Great Big Book of Horrible Things»''. W. W. Norton. — С. 47. — ISBN 9780393081923.</ref>. Чыьнікам паводкі зьяўляецца вялікая колькасьць дробназярністых [[лёс (горная парода)|лёсаў]], якія выносіцца ракой зь [[Лёсавае плято|Лёсавага плято]], якое бесьперапынна адкладаецца па дне рэчышча Хуанхэ. [[Сэдымэнтацыя]] прыводзіць да павольнага назапашваньня пароды. Гэтыя падводныя натуральныя плаціны, утвораныя ў выніку гэтага працэсу, ёсьць непрадказальнымі і ўвогуле непрыкметнымі. У рэшце рэшт, велізарная колькасьць вады павінна знайсьці новы шлях да мора, прымушаючы рэчышча зьмясьціцца да шляху найменшага супраціву. Калі гэтае адбываецца, асабліва ў рэгіёне [[Вялікая Кітайская раўніна|Вялікай Кітайскай раўніны]], сельскагаспадарчыя землі, гарады і мястэчкі змываюцца на шляху працяканьня ракі. Традыцыйная кітайская рэакцыя, як то будаўніцтва на ўсё больш вышэйшых узроўняў уздоўж берагоў часам таксама спрыяла ўзмацненьню паводак, калі паводкавая вада не магла сьцячы назад у рэчышча пасьля звычайнае паводкі. Рэчышча ракі, у выніку, часам маглу зьмясьціцца вышэй за прылеглую вёску. Іншым чыньнікам разбуральных паводак былі абвалы лёдавых плацінаў ва [[Унутраная Манголія|Ўнутранае Манголіі]], якая суправаджалася раптоўным вызваленьнем велізарнай колькасьці талай вады. У мінулым стагодзьдзі адбылося адзінаццаць такіх буйных паводак, кожная зь якіх выклікала велізарныя страты сярод насельніцтва і маёмасьці. У наш час выбуховыя рэчывы, выкінутыя з самалётаў, выкарыстоўваюцца для разбурэньня лёдавых плацінаў, перш чым яны становяцца небясьпечнымі<ref>[https://www.strategypage.com/htmw/htpeace/articles/20110329.aspx ''«The Ice Bombers Move Against Mongolia»'']. Strategy Page.</ref>. Да таго, як сучасныя плаціны пачалі будавацца ў Кітаі, Хуанхэ была вельмі схільная да паводак. За 2540 гадоў з 595 году да н. э. да 1946 году н. э., як лічыцца, рака адтоплівала навакольле 1593 разы, зьмяніўшы плынь свайго рэчышча 26 разоў агулам і дзевяць разоў сур’ёзна<ref>Tregear, T. R. (1965) ''«A Geography of China»''. — С. 218—219.</ref>. Гэтыя паводкі ўключаюць у сябе адны з самых сьмяротных прыродных катастрофаў у гісторыі, якія калі-небудзь былі зафіксаваныя. Да ўзьнікненьня сучасных сродкаў ліквідацыі наступстваў стыхійных бедзтваў, паводкі зьнішчалі насельніцтва ня толькі праз вымываньне будынкаў і населеных пунктаў, але і праз голад і [[хвароба|захворваньняў]], якія рушілі пасьля паводкі празь зьнішчэньне засеваў і стварэньня антысанітарных умоваў<ref>[https://web.archive.org/web/20140213222022/http://www.who.int/hac/techguidance/ems/flood_cds/en/index.html ''«Flooding and communicable diseases fact sheet»'']. World Health Organization.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [https://www.britannica.com/place/Yellow-River Хуанхэ]. Encyclopaedia Britannica{{ref-en}}. * [https://www.travelchinaguide.com/river/yellow/ Хуанхэ]. Travel China Guide{{ref-en}}. * [https://web.archive.org/web/20200201154412/http://factsanddetails.com/china/cat15/sub103/item448.html Хуанхэ]. Facts and Details{{ref-en}}. * [https://www.thoughtco.com/yellow-river-in-chinas-history-195222 Роля Хуанхэ ў кітайскае гісторыі]. ThoughtCo{{ref-en}}. [[Катэгорыя:Рэкі Кітаю]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] 1w3rt4yn7zu6potyrkh6hlfmiqtziqn 0 91564 2700056 2477123 2026-11-10T16:46:17Z Dymitr 10914 крыніца — https://uk.wikipedia.org/wiki/Сірники?oldid=49119269 2700056 wikitext text/x-wiki [[Файл:Streichholz.JPG|значак|Запалка.]] '''Запа́лка''' — палачка з гаручага матэрыялу з запальнай галоўкай на канцы, якая служыць для атрыманя адкрытага [[агонь|агню]]. Зьявіліся ў канцы XVIII стагодзьдзя. Звычайна запалкі вырабляюць з [[асіна|асіны]] ці, радзей, з чорнай [[таполя|таполі]]. Часам іх робяць з шчыльнай [[папера|паперы]] або [[Кардон (матэрыял)|кардону]]. Драўляныя запалкі прадаюцца ў каробках, а папяровыя — у невялікіх пакунках ці кніжачках. У Беларусі запалкі вырабляюцца на заводах у [[Пінск]]у і [[Барысаў|Барысаве]]. == Запалкавы каробак == [[Файл:40 KM Zündhölzer Reklame Bosch anagoria.JPG|значак|зьлева|Нямецкі каробак запалак.]] Паколькі першыя запалкі былі вельмі лёгкаўзгаральнымі і маглі запаліцца пры кантакце зь любой шурпатай паверхняй, нават калі людзі трымалі іх наўпрост у кішэні, дзеля іхняга захоўвання патрабаваўся адмысловы футляр<ref name=":2" >{{спасылка|аўтар=Trope, Cynthia|спасылка=https://www.cooperhewitt.org/2016/03/03/a-match-for-you-at-any-time/|загаловак=A Match For You At Any Time — Cooper Hewitt, Smithsonian Design Museum|дата публікацыі=03.03.2016|дата доступу=28.07.2026}}</ref>. Спачатку запалкі прадаваліся ў папяровых пакунках або драўляных скрыначках. Аднак зь цягам таго, як вытворчасьць запалак пашыралася па ўсёй Эўропе, а пазьней ва ўсім сьвеце, вытворцы хутка зразумелі, што дызайн пакаваньня можа дапамагчы вылучыць адзін брэнд ад іншага. У выніку, прыкладна зь сярэдзіны да канца XIX стагодзьдзя, дэкаратыўныя друкаваныя этыкеткі сталі характэрнай рысай [[запалкавы каробак|запалкавых каробкаў]]<ref name=":4" >{{спасылка|спасылка=https://www.designandpaper.com/tiny-canvases-with-big-stories-the-fascinating-history-of-matchbox-design/|загаловак=Tiny Canvases With Big Stories: The Fascinating History of Matchbox Design - Design & Paper|дата публікацыі=01.07.2026|дата доступу=28.07.2026}}</ref>. Для асабістага карыстаньня выкарыстоўваліся спэцыяльныя футляры. Такія вырабы належалі заможным людзям, часта рабіліся з каштоўных мэталаў і багата ўпрыгожваліся. На многіх такіх пачках былі выбітыя асабістыя [[манаграма|манаграмы]], выявы значных падзей ці мясьцінаў<ref name=":2" /> і нават рэклама. У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] іх называлі «вэстамі» ({{мова-en|Vesta cases|скарочана}}), то бок у гонар рымскай багіні агню і хатніх выгодаў [[Вэста|Вэсты]]<ref>{{спасылка|аўтар=Benedictson, Erin|спасылка=https://www.cooperhewitt.org/2017/08/11/safety-first/|загаловак=Safety First — Cooper Hewitt, Smithsonian Design Museum|дата публікацыі=11.08.2017|дата доступу=28.07.2026}}</ref>. Такія футляры для запалак зьявіліся прыкладна ў 1850-х гадах і вырабляліся да 1930-х гадоў, калі шырокі распаўсюд атрымалі пэрсанальныя [[запальнічка|запальнічкі]]<ref name=":2" />. Зьяўленьне запалак таксама спарадзіла павязанае зь імі хобі, як то [[філюмэнія|філюмэнію]], якая азначае калекцыянаваньне прадметаў, павязаных з запалкамі<ref name=":4" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://museumofeverydaylife.org/current-exhibitions/history-of-the-match A History of the Match]. The Museum of Everyday Life. [[Катэгорыя:Запалкі| ]] mg2jlybl506xol7mdnrlhgit7veni5s 2700057 2700056 2026-11-10T16:48:14Z Dymitr 10914 артаграфія 2700057 wikitext text/x-wiki [[Файл:Streichholz.JPG|значак|Запалка.]] '''Запа́лка''' — палачка з гаручага матэрыялу з запальнай галоўкай на канцы, якая служыць для атрыманя адкрытага [[агонь|агню]]. Зьявіліся ў канцы XVIII стагодзьдзя. Звычайна запалкі вырабляюць з [[асіна|асіны]] ці, радзей, з чорнай [[таполя|таполі]]. Часам іх робяць з шчыльнай [[папера|паперы]] або [[Кардон (матэрыял)|кардону]]. Драўляныя запалкі прадаюцца ў каробках, а папяровыя — у невялікіх пакунках ці кніжачках. У Беларусі запалкі вырабляюцца на заводах у [[Пінск]]у і [[Барысаў|Барысаве]]. == Запалкавы каробак == [[Файл:40 KM Zündhölzer Reklame Bosch anagoria.JPG|значак|зьлева|Нямецкі каробак запалак.]] Паколькі першыя запалкі былі вельмі лёгкаўзгаральнымі і маглі запаліцца пры кантакце зь любой шурпатай паверхняй, нават калі людзі трымалі іх наўпрост у кішэні, дзеля іхняга захоўваньня патрабаваўся адмысловы футляр<ref name=":2" >{{спасылка|аўтар=Trope, Cynthia|спасылка=https://www.cooperhewitt.org/2016/03/03/a-match-for-you-at-any-time/|загаловак=A Match For You At Any Time — Cooper Hewitt, Smithsonian Design Museum|дата публікацыі=03.03.2016|дата доступу=28.07.2026}}</ref>. Спачатку запалкі прадаваліся ў папяровых пакунках або драўляных скрыначках. Аднак зь цягам таго, як вытворчасьць запалак пашыралася па ўсёй Эўропе, а пазьней ва ўсім сьвеце, вытворцы хутка зразумелі, што дызайн пакаваньня можа дапамагчы вылучыць адзін брэнд ад іншага. У выніку, прыкладна зь сярэдзіны да канца XIX стагодзьдзя, дэкаратыўныя друкаваныя этыкеткі сталі характэрнай рысай [[запалкавы каробак|запалкавых каробкаў]]<ref name=":4" >{{спасылка|спасылка=https://www.designandpaper.com/tiny-canvases-with-big-stories-the-fascinating-history-of-matchbox-design/|загаловак=Tiny Canvases With Big Stories: The Fascinating History of Matchbox Design - Design & Paper|дата публікацыі=01.07.2026|дата доступу=28.07.2026}}</ref>. Для асабістага карыстаньня выкарыстоўваліся спэцыяльныя футляры. Такія вырабы належалі заможным людзям, часта рабіліся з каштоўных мэталаў і багата ўпрыгожваліся. На многіх такіх пачках былі выбітыя асабістыя [[манаграма|манаграмы]], выявы значных падзей ці мясьцінаў<ref name=":2" /> і нават рэклама. У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] іх называлі «вэстамі» ({{мова-en|Vesta cases|скарочана}}), то бок у гонар рымскай багіні агню і хатніх выгодаў [[Вэста|Вэсты]]<ref>{{спасылка|аўтар=Benedictson, Erin|спасылка=https://www.cooperhewitt.org/2017/08/11/safety-first/|загаловак=Safety First — Cooper Hewitt, Smithsonian Design Museum|дата публікацыі=11.08.2017|дата доступу=28.07.2026}}</ref>. Такія футляры для запалак зьявіліся прыкладна ў 1850-х гадах і вырабляліся да 1930-х гадоў, калі шырокі распаўсюд атрымалі пэрсанальныя [[запальнічка|запальнічкі]]<ref name=":2" />. Зьяўленьне запалак таксама спарадзіла павязанае зь імі хобі, як то [[філюмэнія|філюмэнію]], якая азначае калекцыянаваньне прадметаў, павязаных з запалкамі<ref name=":4" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://museumofeverydaylife.org/current-exhibitions/history-of-the-match A History of the Match]. The Museum of Everyday Life. [[Катэгорыя:Запалкі| ]] 8641a4w0ubkol4gytcwquwh4wvzkn1s 0 92013 2700047 1770752 2026-11-10T15:13:40Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Mount_Fuji?oldid=1384391395 2700047 wikitext text/x-wiki {{Гара}} [[Файл:FujiWestView2157.jpg|значак|Фудзіяма.]] '''Фудзіяма''', '''Фудзі''' ({{мова-ja|富士山}}) — [[вулькан]] на японскім востраве [[Хансю]] за 100 кілямэтраў на паўднёвы-захад ад [[Токіё]], таму у пагоду яе можна пабачыць з гораду. Вышыня гары — 3776 м, дзякуючы чаму ўважаецца за найвышэйшую ў [[Японія|Японіі]]. У цяперашні час вулькан лічыцца слаба актыўным, апошні выбух вулькану адбыўся ў 1707—1708 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/act_map_e.html|загаловак=Active Volcanoes of Japan|выдавецтва=Geological Survey of Japan|дата доступу=03.2016|копія=https://web.archive.org/web/20160308105251/https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/act_map_e.html|дата копіі=03.2016}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/221527/Mount-Fuji|загаловак=Mount Fuji|выдавецтва=Britannica Online|дата доступу=10.2009|копія=https://web.archive.org/web/20091029041347/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/221527/Mount-Fuji|дата копіі=10.2009}}</ref>. Гара мае амаль ідэальна сымэтрычны конусападобны сылюэт, а верхавіна гары блізу пяці месяцаў на год пакрытая сьнегам. Фудзіяма ўважаецца за адзін з сымбалеў японскай культуры, таму яе часта адлюстроўваюць у творах мастацтва і на фатаграфіях, а таксама наведваюць турысты, аматары паходаў пешкі і альпіністы<ref>{{кніга|спасылка=https://archive.org/details/naturalwondersof00sche|загаловак=Natural Wonders of the World|месца=United States|выдавецтва=Reader's Digest Association|год=1980|isbn=0-89577-087-3}}</ref>. Гэта адная з «трох сьвятых гораў» Японіі разам з гарамі [[Татэяма]] і [[Хакусан (гара)|Хакусан]]. Гара мае статус асаблівага месца маляўнічай прыгажосьці і ўваходзіць у лік гістарычных помнікаў Японіі<ref name="channelnewsasia.com" >{{навіна|спасылка=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/japan-s-mt-fuji-granted/720700.html|загаловак=Japan's Mt. Fuji granted World Heritage status|выдавец=CNA|дата публікацыі=06.2013|копія=https://web.archive.org/web/20130627003540/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/japan-s-mt-fuji-granted/720700.html|дата копіі=06.2013}}</ref>. 22 чэрвеня 2013 году яна была ўлучана ў сьпіс [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]] як аб’ект культурнай спадчыны<ref name="channelnewsasia.com" />. Паводле ацэнкі [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры|ЮНЭСКО]], Фудзіяма цягам стагодзьдзяў натхняла мастакоў і паэтаў, а таксама была месцам паломніцтва. ЮНЭСКО вылучае 25 аб’ектаў культурнага значэньня, павязаных з гарою. У гэты сьпіс уваходзяць як самая гара, гэтак і [[сінтаізм|сінтаісцкае]] сьвяцілішча [[Фудзісан Хонгу Сэнгэн Тайся]]<ref>{{спасылка|аўтар=Centre, UNESCO World Heritage|спасылка=https://whc.unesco.org/en/list/1418/|загаловак=Fujisan, sacred place and source of artistic inspiration|выдавецтва=UNESCO World Heritage Centre|дата доступу=11.02.2022|копія=https://web.archive.org/web/20221017180110/https://whc.unesco.org/en/list/1418/|дата копіі=10.2022}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/055_fujisan.pdf Мэтэаралягічныя зьвесткі пра Фудзіяму]. * [http://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=283030 Фудзіяма] на Smithsonian Institution. [[Катэгорыя:Геаграфія Японіі]] 749iyl19ixzexe8dpzjkmkbnk3tkek0 0 93703 2700076 2626814 2026-11-10T19:01:46Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2700076 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Шэйн Па́трык Майкл Да́фі''' ({{мова-en|Shane Patrick Michael Duffy}}; {{Н}} 1 студзеня 1992 году, [[Дэры]], [[Паўночная Ірляндыя]]) — [[Ірляндыя|ірляндзкі]] футбаліст, цэнтральны абаронца ангельскага клюбу «[[Дэрбі Каўнці]]». У 2014 годзе дэбютаваў у складзе [[Мужчынская зборная Ірляндыі па футболе|зборнай Ірляндыі]] не зважаючы на тое, што нарадзіўся ў [[Паўночная Ірляндыя|Паўночнай Ірляндыі]]. Юнацкую кар’еру пачаў у складзе клюбу «Фойл Гарпс» у горадзе [[Дэры]] (Паўночная Ірляндыя). Ад 2008 да 2009 году выступаў за моладзевы склад «[[Эвэртан Лівэрпул|Эвэртану]]»<ref>{{Спасылка|url=https://www.transfermarkt.com/shane-duffy/profil/spieler/119269|загаловак=Shane Duffy - Player profile 20/21 | выдавец=Transfermarkt|мова=en|дата=31 студзеня 2021}}</ref>. Выступаў за юнацкія каманды Паўночнай Ірляндыі. У 2010 годзе зьмяніў спартовае грамадзянства на Рэспубліку Ірляндыю<ref>{{Спасылка|аўтар=Matthew Gamble.|url=https://www.evertonfc.com/news/1026816/duffy-switches-to-republic|загаловак=Duffy Switches To Republic|дата публікацыі=22 лютага 2010|выдавец=Everton Football Club|мова=en}}</ref>. У жніўні 2016 году перайшоў у клюб «[[Брайтан энд Гоўв Альбіён]]» [[Прэм’ер-Ліга|Ангельскай Прэм’ер-Лігі]]<ref>{{Спасылка|url=https://www.brightonandhovealbion.com/teams/mens-team/players/3601/shane-duffy?selectcompetition=-1|загаловак=Brighton & Hove Albion|мова=en|дата=31 студзеня 2021|}}</ref>. У жніўні 2017 году працягнуў кантракт да 2021 году<ref>{{Спасылка|аўтар=Eamon Doggett.|url=https://www.irishmirror.ie/sport/soccer/soccer-news/ireland-international-shane-duffy-signs-11003852|загаловак=Ireland international Shane Duffy signs new contract with Premier League club Brighton|выдавец=Irish Mirror Online|мова=en|дата публікацыі=17 жніўня 2017}}</ref>. 2 верасьня падпісаў дамову арэнды з клюбам «[[Сэлтык Глазга|Сэлтык]]» тэрмінам да 31 траўня 2021 году. Першы матч правёў 12 верасьня 2020 году супраць «[[Рос Каўнці Дынгўол|Рос Каўнці]]». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.celticfc.com/players/shane-duffy Профіль на афіцыйным сайце «Сэлтык»] {{Ірляндыя на ЧЭ-2016}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Дафі, Шэйн}} [[Катэгорыя:Ірляндзкія футбалісты]] hk4h4j9apudvxmjo3xuwmxzn0eyr9pd 0 94352 2700072 2629247 2026-11-10T18:52:04Z Dymitr 10914 скончыў кар’еру 2700072 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Паблё Эдсан Барэра Акоста''' ({{мова-es|Pablo Edson Barrera Acosta}}; {{Н}} 21 чэрвеня 1987 году, [[Тляльнэпантля-дэ-Бас]], [[Мэксыка]]) — [[Мэксыка|мэксыканскі]] футбаліст, ўінгер. Былы гулец нацыянальнай [[Мужчынская зборная Мэксыкі па футболе|зборнай Мэксыкі]]. == Дасягненьні == '''УНАМ''': * [[Чэмпіянат Мэксыкі па футболе|Чэмпіён Мэксыкі]]: 2009(к) '''«Крус Асуль»''': * Уладальнік [[Кубак Мэксыкі па футболе|Кубка Мэксыкі]]: 2013(к) * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў КОНКАКАФ|Лігі чэмпіёнаў КОНКАКАФ]]: 2014 '''Мэксыка''': * Уладальнік [[Залаты кубак КОНКАКАФ|Залатога кубка КОНКАКАФ]]: 2009, 2011 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20100824202529/http://www.whufc.com/articles/pablo-barrera-west-ham_2228487_51380 Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»] * [https://web.archive.org/web/20110903112424/http://www.realzaragoza.com/equipo/jugador/20673 Профіль на афіцыйным сайце «Рэал» Сарагосы] * [http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=26431 Статыстыка] на National Football Teams * [http://www.transfermarkt.co.uk/en/pablo-barrera/leistungsdaten/spieler_51079.html Профіль] на transfermarkt.co.uk {{Навігацыйная група |назоў = Барэра ў складзе [[Зборная Мэксыкі па футболе|зборнай Мэксыкі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Залаты кубак КОНКАКАФ|Залатых кубках КОНКАКАФ]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Мэксыка}}; |Мэксыка на ЗК КОНКАКАФ-2009 |Мэксыка на ЧС-2010 |Мэксыка на ЗК КОНКАКАФ-2011 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Барэра, Паблё Эдсан}} [[Катэгорыя:Мэксыканскія футбалісты]] 2xjmkb1bgxcj1gxnqhgf5xf2hzlm3ud 2700091 2700072 2026-11-10T19:34:11Z Dymitr 10914 стыль 2700091 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Паблё Эдсан Барэра Акоста''' ({{мова-es|Pablo Edson Barrera Acosta}}; {{Н}} 21 чэрвеня 1987 году, [[Тляльнэпантля-дэ-Бас]], [[Мэксыка]]) — колішні [[Мэксыка|мэксыканскі]] футбаліст, ўінгер. Былы гулец нацыянальнай [[Мужчынская зборная Мэксыкі па футболе|зборнай Мэксыкі]]. == Дасягненьні == '''УНАМ''': * [[Чэмпіянат Мэксыкі па футболе|Чэмпіён Мэксыкі]]: 2009(к) '''«Крус Асуль»''': * Уладальнік [[Кубак Мэксыкі па футболе|Кубка Мэксыкі]]: 2013(к) * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў КОНКАКАФ|Лігі чэмпіёнаў КОНКАКАФ]]: 2014 '''Мэксыка''': * Уладальнік [[Залаты кубак КОНКАКАФ|Залатога кубка КОНКАКАФ]]: 2009, 2011 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20100824202529/http://www.whufc.com/articles/pablo-barrera-west-ham_2228487_51380 Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»] * [https://web.archive.org/web/20110903112424/http://www.realzaragoza.com/equipo/jugador/20673 Профіль на афіцыйным сайце «Рэал» Сарагосы] * [http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=26431 Статыстыка] на National Football Teams * [http://www.transfermarkt.co.uk/en/pablo-barrera/leistungsdaten/spieler_51079.html Профіль] на transfermarkt.co.uk {{Навігацыйная група |назоў = Барэра ў складзе [[Зборная Мэксыкі па футболе|зборнай Мэксыкі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Залаты кубак КОНКАКАФ|Залатых кубках КОНКАКАФ]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Мэксыка}}; |Мэксыка на ЗК КОНКАКАФ-2009 |Мэксыка на ЧС-2010 |Мэксыка на ЗК КОНКАКАФ-2011 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Барэра, Паблё Эдсан}} [[Катэгорыя:Мэксыканскія футбалісты]] fsaj0b7d25m09q8v5noycou3ocbopvz 0 97253 2700039 2650073 2026-11-10T13:44:40Z Dymitr 10914 стыль 2700039 wikitext text/x-wiki {{Хімічны элемэнт}} '''Ляўрэнс''' ({{мова-la|Lawrencium}}) '''Lr''' — сынтэтычны [[хімічны элемэнт]], [[актыніды|актыноід]]; атамны нумар 103. Радыяактыўны элемэнт, мэтал, атрыманы штучна, у прыродзе не сустракаецца. Як і ўсе элемэнты з атамным нумарам большым за 100, ляўрэнс можа быць атрыманы штучна толькі ў паскаральніках часьцінак шляхам бамбаваньня лёгкіх элемэнтаў зараджанымі часьцінкамі. Вядома чатырнаццаць ізатопаў ляўрэнса, але найбольш стабільным ёсьць ²⁶⁶Lr з [[пэрыяд паўраспаду|пэрыядам паўраспаду]] ў 11 гадзінаў. Хімічныя экспэрымэнты пацьвярджаюць, што ляўрэнс паводзіцца як цяжэйшы за свой [[гомалягічны шэраг|гамоляг]] [[лютэц]] у пэрыядычнай табліцы і ёсьць трохвалентным. Такім чынам, яго таксама можна клясыфікаваць як першы зь пераходных [[мэтал]]аў 7-га пэрыяду. Ягоная электронная канфігурацыя анамальная для ягонай пазыцыі ў пэрыядычнай табліцы, маючы канфігурацыю s²p замест канфігурацыі s²d ягонага гамолягу лютэцу. Аднак гэта, відаць, не ўплывае на хімію ляўрэнсу. У 1950-х, 1960-х і 1970-х гадах лябараторыі ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] і [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] шмат разоў заяўлялі пра сынтэз элемэнта рознай якасьці. Першаснасьць адкрыцьця і, адпаведна, назва элемэнта аспрэчвалася паміж савецкімі і амэрыканскімі навукоўцамі. [[Міжнародны зьвяз тэарэтычнай і дастасоўнай хіміі]] першапачаткова ўсталяваў ляўрэнс як афіцыйную назву элемэнта і надаў амэрыканскай камандзе заслугу ў ягоным адкрыцьці. Гэтая пастанова была перагледжаная ў 1992 годзе, прычым абедзьве каманды атрымалі пашану за адкрыцьцё элемэнта, але назва засталася нязьменнай. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.periodicvideos.com/videos/103.htm Ляўрэнс] у The Periodic Table of Videos. {{Пэрыядычная сыстэма хімічных элемэнтаў}} [[Катэгорыя:Хімічныя элемэнты]] [[Катэгорыя:Актыноіды]] lha2b4uacquz9z16j7vyp2tu6r4w8j4 0 97539 2700163 928580 2026-11-11T08:40:59Z Xqbot 4798 Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Джоэль Дуглас]] на [[Джоэл Дуглас]] 2700163 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Джоэл Дуглас]] 02li5mv41tcgm8j9jbxccpytur5kv3d 0 97985 2700036 2174825 2026-11-10T13:24:04Z Dymitr 10914 крыніца — https://be.wikipedia.org/wiki/Электрон?oldid=5044039 2700036 wikitext text/x-wiki '''Электро́н''' ({{Мова-грэц|Ηλεκτρόνιο}}) — стабільная элемэнтарная часьцінка, адна з асноўных структурных адзінак рэчыва. З электронаў складаюцца электронныя абалонкі атамаў, дзе іх лік і становішча вызначае ўсе хімічныя ўласьцівасьці рэчываў. Рух вольных электронаў абумоўлівае такія зьявы, як [[электрычны ток]] у правадніках і вакуўме. == Гісторыя вывучэньня == У пачатку XIX стагодзьдзя [[Джон Далтан]] прапанаваў атамную тэорыю, якая сьцьвярджала, што [[хімічны элемэнт|хімічныя элемэнты]] складаюцца з дробных [[атам|часьцінак-атамаў]]. Пры гэтым існаваньне [[субатамная часьціца|субатамных]], то бок драбнейшых за атам, часьціцаў далтанавай тэорыяй не разглядалася{{Зноска|Brown|2011|Brown|40}}. [[Файл:Crookes tube two views.jpg|значак|[[Трубка Крукса]] з [[катод]]ам зьлева і [[анод]]ам унізе. Разагнаныя электроны далятаюць ад катода на супрацьлеглы канец трубкі, утвараючы там сьвячэньне . Крыж на іхным шляху пакідае [[цень]], што паказвае на кірунак перамяшчэньня электронаў.]] У сярэдзіне XIX стагодзьдзя экспэрымэнты з шкляной [[вакуўмная трубка|вакуўмнай трубкай]] з замацаванымі на канцах [[электрод]]амі выявілі ўзьнікненьне [[флюарэсцэнцыя|флюарэсцэнцыі]] (сьвячэньня) у трубцы пры стварэньні [[напруга|электрычнай напругі]] паміж электродамі. Навукоўцы меркавалі, што прычынай гэтае зьявы мусілі быць нейкія прамяні, што праходзілі ад адмоўна зараджанага [[катод]]а да дадатна зараджанага [[анод]]а, што і выклікала сьвячэньне. Такія прамяні назвалі [[катоднае выпраменьваньне|катодным выпраменьваньнем]]. Высьветлілася таксама, што пустапасам прамяні ня маюць колеру, а сьвячэньне ёсьць вынікам кантакту прамянёў з рэшткамі газу ў трубцы або ейнымі сьценкамі. Акрамя таго, кірунак прамянёў зьмяняўся пры ўзьдзеяньні на іх [[электрычнае поле|электрычнага]] і [[магнітнае поле|магнітнага палёў]]{{Зноска|Brown|2011|Brown|41-42}}. Брытанскі навуковец [[Джозэф Джон Томсан]] заўважыў, што ўласьцівасьці катоднага выпраменьваньня не зьмяняюцца ў залежнасьці ад матэрыялу, зь якога зроблены катод. У 1897 годзе ён апублікаваў работу, дзе апісваў катодныя прамяні як плыні адмоўна зараджаных часьціцаў. Узьдзейнічаючы на плыні электрычным і магнітным полем і вымяраючы адхіленьне, Томсан падлічыў, што 1 [[грам]] часьціцаў мае [[Электрычны зарад|зарад]] велічынёю 1,76 × 10⁸ [[кулён]]аў. Такім чынам быў знойдзены спэцыфічны зарад электронаў (стасунак зарада да [[Маса|масы]]), аднак паасобку маса і зарад адной часьціцы заставаліся невядомымі. Цяпер гэтую працу Томсана ўважаюць за адкрыцьцё электрона{{Зноска|Brown|2011|Brown|41-42}}. Электронавы зарад быў вызначаны ў 1909 годзе [[Робэрт Эндрус Мілікен|Робэртам Мілікенам]] з [[Чыкагаўскі ўнівэрсытэт|Чыкагаўскага ўнівэрсытэту]]. Мілікен зладзіў [[экспэрымэнт з кроплямі алею]], у якім вымяраў хуткасьць руху кропляў паміж зараджанымі пласьцінамі ўнутры адмысловай камэры. Кроплям перадаваўся зарад з дапамогай [[рэнтгенаўскае выпраменьваньне|рэнтгенаўскага выпраменьваньня]], а электрычнае поле, створанае пласьцінамі, дазваляла кіраваць іхным рухам. На грунце зладжаных вымярэньняў можна было падлічыць зарад асобных кропляў. Для ўсіх кропляў гэтае значэньне аказалася кратным 1,602 × 10⁻¹⁹ Кл, таму Мілікен зрабіў выснову, што гэта і ёсьць зарад аднаго электрона. Вядомае з ранейшых экспэрымэнтаў Томсана значэньне зараду на адзінку масы дазволіла таксама падлічыць і масу часьціцы{{Зноска|Brown|2011|Brown|42}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Theodore L. Brown et al.|загаловак=Chemistry: the central science|выданьне=12th ed|год=2011|isbn=978-0-321-69672-4|ref=Brown}} {{Накід:Фізыка}} [[Катэгорыя:Электрон| ]] gj91vljtd4nx795udtjsjl7j54vnzts 0 98182 2700044 2654822 2026-11-10T14:34:35Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Yellow_Sea?oldid=1366935043 2700044 wikitext text/x-wiki {{Вадаём}} [[Файл:Yellow Sea.PNG|міні|317пкс]] '''Жоўтае мора''' ({{мова-zh|黄海}} — Xуанхай; {{мова-ko|황해}} — Хванхэ)  — паўзамкнутае ўскраіннае мора [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]] ля ўсходняга ўзьбярэжжа Азіі на захад ад [[Карэйскі паўвостраў|Карэйскага паўвострава]]. Назва дадзеная ад колера вады, які выклікаюць наносы кітайскіх рэк і ў меншай ступені пыльныя буры. Увесну жоўтыя пыльныя буры бываюць настолькі моцныя, што караблям часам даводзіцца спыняць рух. Найбольшыя парты ў [[Кітай|Кітаі]] — [[Цяньцзінь]], [[Інкоў]], [[Цындао]], [[Далянь]], [[Люйшунь]], у [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэі]] — [[Інчхон]]. == Геаграфія == === Фізыяграфія === Жоўтае мора, не беручы да ўвагу [[Багайская затока|Багайскую затоку]], цягнецца прыкладна на 960 км з поўначы на поўдзень і прыкладна на 700 км з усходу на захад. Ягоная плошча складае блізу 380 тысячаў км², а аб’ём блізкі да 17 тысячаў км³<ref name="bse" >{{спасылка|спасылка=http://bse.sci-lib.com/article039304.html|загаловак=Yellow Sea|копія=https://web.archive.org/web/20120324001129/http://bse.sci-lib.com/article039304.html|дата копіі=24.03.2012}}</ref>. Сярэдняя глыбіня мора складае ўсяго 44 мэтраў, а найбольшая дасягае 152 мэтраў<ref name="bse"/>. Мора ўяўляе сабою затопленую частку мацерыковага шэльфу, якая сфармавалася пасьля апошняга [[ледавіковы пэрыяд|ледавіковага пэрыяду]] каля 10 тысяч гадоў таму, калі ўзровень мора ўзьняўся прыкладна на 120 мэтраў да сучаснага значэньня. Глыбіня мора паступова павялічваецца з поўначы на поўдзень<ref name="bse"/>. Марское дно і ўзьбярэжжы пераважна сфармаваныя плястам пяску і [[глей|глею]], нанесеных рэкамі праз Багайскую затоку, а менавіта рэкамі [[Ляахэ]], [[Хуанхэ]] і [[Хайхэ]], і [[Карэйская затока|Карэйскую затоку]] праз раку [[Ялуцзян]]. Гэтыя наносы разам з пылавымі бурамі надаюць вадзе жаўтлявае адценьне, ад якога паходзіць назва мора<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/652686/Yellow-Sea|загаловак=Yellow Sea|копія=https://web.archive.org/web/20150502230547/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/652686/Yellow-Sea|дата копіі=02.05.2015}}</ref>. Штогод Жоўтае мора атрымлівае настолькі вялікую колькасьць пяску і глею ад рэкаў, асабліва ад Хуанхэ, што ягоныя воды набываюць характэрны залаціста-жоўты колер<ref>{{спасылка|спасылка=https://wwf.panda.org/discover/knowledge_hub/where_we_work/yellow_sea/|загаловак=A yellow sea|выдавецтва=WWF|дата доступу=30.10.2021|копія=https://web.archive.org/web/20250808210423/https://wwf.panda.org/discover/knowledge_hub/where_we_work/yellow_sea/|дата копіі=08.08.2025}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Niu, Yaoling; Tang, Jie|загаловак=Origin of the Yellow Sea: an insight|выданьне=Science Bulletin|том=61|нумар=14|старонкі=1076—1080|год=2016|DOI=10.1007/s11434-016-1113-z}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Жоўтае мора // БЭ ў 18 т. Т. 6. Мн., 1998. {{Моры Ціхага акіяна}} [[Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна]] tefmo0gbi9eyr7m65fr8oexn8whspah 0 102138 2700099 2408584 2026-11-10T20:56:48Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700099 wikitext text/x-wiki [[Файл:Phallus impudicus Stinkmorchel 2.jpg|200пкс|міні|Сраматнік]] '''Сраматнік''' (''Phallus impudicus'') — [[грыбы|грыб]] з клясы [[базыдыямікота|базыдыяміцэтаў]] ({{мова-la|Basidiomycota}}), распаўсюджаны пераважна ў лясных масівах [[Эўропа|Эўропы]]. Мае моцны непрыемны [[пах]]. Гэтая асаблівасьць, а таксама форма грыба адлюстроўваюцца ў таксанамічнай [[Лаціна|лацінскай назве]] віду ''Phallus impudicus'' (бел. «распутны чэлес»). Своеасаблівы пах грыба — біялягічнае прыстасаваньне ў мэтах распаўсюджваньня віду. Сваім моцным пахам сраматнік звычайны прываблівае [[муха|мух]] і [[гнаявік]]оў, якія разносяць [[споры]] і такім чынам спрыяюць яго [[размнажэньне|размнажэньню]]. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20110105142706/http://www.toadstool.ru/spisok-rodov/phallus/phallus-impudicus/ Phallus impudicus, весёлка обыкновенная]{{Ref-ru}} * [http://www.flickr.com/photos/tags/stinkhorn/interesting/ Фатаздымкі вясёлкі звычайнай на партале Flickr] {{Парады артыкулу|кароткі артыкул}} [[Катэгорыя:Базыдыёміцэты]] [[Катэгорыя:Ядомыя грыбы]] fy7j7fsjih8782979f9lfcvrnlc3miq 0 104818 2700175 2448973 2026-11-11T10:12:38Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700175 wikitext text/x-wiki {{АЭС |Назва = Чарнобыльская АЭС |Выява = |Апісаньне выявы = 2013 год |Краіна = Украіна |Месцазнаходжаньне = [[Вышгарадзкі раён]] |Пачатак будаўніцтва = {{Дата пачатку|0|5|1970|1}} |Пачатак эксплюатацыі = {{Дата пачатку|26|9|1977|1}} |Заканчэньне эксплюатацыі = {{Дата пачатку|15|12|2000|1}} |Эксплюатуючая арганізацыя = Дзяржпрадпрыемства «Чарнобыльская АЭС» |Колькасьць энэргаблёкаў = 4 |Тып рэактараў = [[РБМК]]-1000 |Дзейных рэактараў = 0 |Генэруючая магутнасьць = 3800 МВт (да 1986 году) |Колькасьць супрацоўнікаў = |Узнагароды = |Сайт = [https://chnpp.gov.ua/ua/ chnpp.gov.ua] |Шырата паўшар'е = паўночнае |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 23 |Шырата сэкундаў = 20 |Даўгата паўшар'е = усходняе |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 06 |Даўгата сэкундаў = 38 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = }} '''Чарнобыльская атамная электрастанцыя''' (ЧАЭС) — спыненая [[атамная электрастанцыя]] Ўкраіны каля пакінутага горада Прыпяць у Кіеўскай вобласьці, якая дзейнічала ў 1977—2000 гадох. Сумна вядомая ў сувязі з [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофай]], якая адбылася 26 красавіка 1986 году. Знаходзіцца ў распараджэньні [[Міністэрства па надзвычайных сытуацыях Украіны]]<ref name="Подчинение ЧАЭС">[http://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=588-2005-%EF Постановление Кабинета министров Украины от 15.07.2005 г. №&nbsp;588 ''«Про передачу Державного спеціалізованого підприємства „Чорнобильська АЕС“ до сфери управління Міністерства з питань надзвичайних ситуацій та у справах захисту населення від наслідків Чорнобильської катастрофи та внесення змін до деяких постанов Кабінету Міністрів України»''] {{Недаступная спасылка|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, у 2005 годзе генэральным дырэктарам прызначаны Ігар Грамоткін. На 2023 год прадпрыемства налічвала 2533 супрацоўнікі<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Структура прадпрыемства|спасылка=https://chnpp.gov.ua/ua/about/struktura-pidpryiemstva|выдавец=Дзяржаўнае прадпрыемства «Чарнобыльская АЭС»|дата публікацыі=1 студзеня 2023|мова=uk|дата доступу=24 кастрычніка 2023}}</ref>. == Геаграфія == Чарнобыльская АЭС разьмешчаная ва ўсходняй частцы беларуска-ўкраінскага [[Палесьсе|Палесься]] на поўначы [[Украіна|Ўкраіны]] за 11 км ад [[Беларуска-ўкраінская граніца|мяжы зь Беларусьсю]], на беразе ракі [[Прыпяць (рака)|Прыпяць]], якая ўпадае ў [[Дняпро]]. Да захаду ад трохкілямэтровай санітарна-ахоўнай зоны АЭС разьмяшчаецца [[пакінуты горад]] [[Прыпяць (горад)|Прыпяць]], за 15 км на паўднёвы ўсход ад станцыі знаходзіцца былы раённы цэнтар — [[пакінуты горад]] [[Чарнобыль]], за 110 км на поўдзень — [[Кіеў]]. == Апісаньне станцыі == [[Файл:ChernobylMIR.jpg|350пкс|міні|Касьмічны здымак ЧАЭС і навакольляў са станцыі «[[Мір (арбітальная станцыя)|Мір]]», 27 красавіка 1997 году]] Першая чарга ЧАЭС імя Леніна (першы і другі [[энэргаблёк]]і з [[Ядзерны рэактар|рэактарамі]] [[РБМК|РБМК-1000]]) была пабудаваная ў 1970—1977 гадах, другая чарга (трэці і чацьвёрты энэргаблёкі з аналягічнымі рэактарамі) была пабудаваная на гэтай жа пляцоўцы да канца 1983 году. У 1981 годзе ў 1,5 км да паўднёвага-ўсходу ад пляцоўкі першай—другой чаргі было пачата будаўніцтва трэцяй чаргі — пятага і шостага энэргаблёкаў з такімі жа рэактарамі, спыненае пасьля катастрофы на чацьвёртым энэргаблёку пры высокай ступені гатовасьці аб’ектаў. Непасрэдна ў даліне ракі [[Прыпяць (рака)|Прыпяць]] да паўднёвага-ўсходу ад пляцоўкі АЭС для забесьпячэньня астуджэньня кандэнсатараў [[Паравая турбіна|турбін]] і іншых [[цеплаабменьнік]]аў першых чатырох энэргаблёкаў пабудавана наліўная сажалка-ахаладжальнік памерам 22 км² і ўзроўнем вады на 3,5 м ніжэй адзнакі пляноўкі пляцоўкі АЭС. Для забесьпячэньня астуджэньня цеплаабменьнікаў трэцяй чаргі плянавалася выкарыстаць спэцыяльна ўзводзячыяся побач зь пятым і шостым блёкамі [[градзірня|градзірні]]. 14 верасьня 1982 г. Управа [[КДБ]] па [[Кіеўская вобласьць|Кіеўскай вобласьці]] ([[Украінская ССР]]) даслала кіраўніцтву 1-ю справаздачу «Аб наступствах аварыі на АЭС», у якой паведамлялася: «аб выпадзеньні радыёактыўнага паліва ў графітавую муроўку ў выніку аварыі рэактара 1-га энэргаблока». У выніку на ранак 14 верасьня ў неабслугоўваных памяшканьнях газавага контура і дрэнажных сыстэмаў рэактарнага аддзяленьня мела месца павышэньне ўзроўню [[Гама-выпраменьваньне|гама-выпраменьваньняў]] да 1000 [[Рэнтген (адзінка вымярэньня)|мікрарэнтген]] за сэкунду, што перавысіла дапушчальную мяжу ў 100 разоў<ref>{{Навіна|аўтар=[[Юры Варонежцаў]]|загаловак=Ад агентуры і давераных асобаў з ЧАЭС: Бэтон залівалі неахайна, як на будаўніцтве кароўніку (рассакрэчаны архіў КДБ)|спасылка=http://belsat.eu/news/ad-agentury-i-daveranyh-asobau-z-chaes-beton-zalivali-neahajna-yak-na-budaunitstve-karouniku-rassakrechany-arhiu-kdb/|выдавец=Тэлеканал «[[Белсат]]»|дата публікацыі=23 траўня 2016|дата доступу=31 траўня 2016}}</ref>. Праектная генэравальная [[Магутнасьць (фізыка)|магутнасць]] ЧАЭС складала 6000 [[ват|Мвт]], па стане на красавік 1986 году ў эксплюатацыі былі задзейнічаныя чатыры энэргаблёкі з рэактарамі РБМК-1000 сумарнай гэнэравальнай магутнасьцю 4000 Мвт <ref>[http://magate-1.narod.ru/1.html Апісаньне Чарнобыльскай АЭС з рэактарамі РБМК-1000] Інфармацыя аб катастрофе на Чарнобыльскай АЭС і яе наступствах</ref> На момант катастрофы Чарнобыльская АЭС, разам зь Ленінградзкай ды [[Курская АЭС|Курскай]], была самай магутнай у [[СССР]]. У 1988 годзе на Чарнобыльскай АЭС спынілі будоўлю 2-х рэактараў. Пасьля 23 гадоў і аднаго дня эксплюатацыі 15 сьнежня 2000 году станцыя спыніла гэнэрацыю электраэнэргіі. У цяперашні час вядуцца працы па вывадзе з эксплюатацыі Чарнобыльскай АЭС і пераўтварэньню разбуранага ў выніку катастрофы чацьвёртага энэргаблёка ў экалягічна бясьпечную сыстэму. == Парушэньні пры будаўніцтве == Частку трубаў для Чарнобыльскай АЭС вырабілі зь легаванай [[Сталь|сталі]] празь нястачу трубаў з [[цыркон]]у, што было парушэньнем правілаў [[мантаж]]у. Праз гэта 26 красавіка 1986 году, пры павышэньні тэмпэратуры ў рэактары да крытычнага ўзроўню, сталёвыя трубы пакарабаціліся, што пазбавіла магчымасьці рэгуляваць магутнасьць рэактара і стала чыньнікам наступнага выбуху<ref>{{Артыкул|аўтар=Валяр'ян Шкленьнік.|загаловак=Сьпякотная вясна 86-га|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20140425/1398375427-spyakotnaya-vyasna-86-ga|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=25 красавіка 2014|нумар=[https://zviazda.by/be/number/77-27687 77 (27687)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2014/04/25kras-1.indd_.pdf 1], [https://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2014/04/25kras-2.indd_.pdf 2]|issn=1990-763x}}</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Віктар Бруханаў]] — колішні дырэктар Чарнобыльскай АЭС == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Чарнобыльская катастрофа}} {{АЭС Украіны}} m01bpy0xua3jmi0169b183ii7gc9z5y 0 106625 2700078 2691128 2026-11-10T19:04:57Z Dymitr 10914 /* Склад */ абнаўленьне зьвестак 2700078 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Балёньня |Лягатып = Bologna F.C. 1909 logo.svg |ПоўнаяНазва = Bologna Football Club 1909 SpA |Заснаваны = 1909 |Горад = [[Балёньня]], [[Італія]] |Стадыён = [[Стадыё Рэната Даль’Ара]] |Умяшчальнасьць = 38 279 |Прэзыдэнт = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Італіі|БалёньняЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Італіі|БалёньняСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Італіі|Балёньня}} |Сайт = http://www.bolognafc.it/ |Прыналежнасьць = Італьянскія |pattern_b1 = _bologna2122h |body1 = |pattern_la1 = _bologna2122h |leftarm1 = |pattern_ra1 = _bologna2122h |rightarm1 = |pattern_sh1 = _bologna2122h |shorts1 = |pattern_so1 = _bologna2122H |socks1 = 01013B |pattern_b2 = _bologna2122a |body2 = |pattern_la2 = _bologna2122a |leftarm2 = |pattern_ra2 = _bologna2122a |rightarm2 = |pattern_sh2 = _bologna2122a |shorts2 = |pattern_so2 = _bologna2122A |socks2 = |pattern_b3 = _bologna2122t |body3 = |pattern_la3 = _bologna2122t |leftarm3 = |pattern_ra3 = _bologna2122t |rightarm3 = |pattern_sh3 = _bologna2122a |shorts3 = |pattern_so3 = _bologna2122t |socks3 = e7dd2f }} «'''Балёньня'''» ({{мова-it|Bologna F.C. 1909}}) — італьянскі футбольны клюб з гораду [[Балёньня]], які месьціцца ў правінцыі [[Эмілія-Раманьня]]. Заснаваны ў 1909 годзе й рэфармаваны ў 1993 годзе. Сяміразовы [[Чэмпіянат Італіі па футболе|чэмпіён Італіі]], трохразовы ўладальнік [[Кубак Італіі па футболе|Кубка Італіі]]. Клюб мае мянушку «росаблю» ({{мова-it|rossoblù|скарочана}}) з-за чырвоных і сініх паласатых кашуляў, якія зьяўляюцца традыцыйнымі для клюбу. Чырвоны й сіні, таксама, зьяўляюцца афіцыйнымі колерамі гораду. Хатнія матчы «Балёньня» праводзіць на стадыёне «[[Стадыё Рэната Даль’Ара|Рэната Даль’Ара]]», які здольны зьмясьціць 38 279 гледачоў. Клюб займае шостае месца паводле пасьпяховасьці ў [[Сэрыя А|Сэрыі А]]. На міжнароднай арэне каманда дамагалася перамогі ў [[Кубак УЭФА Інтэртота|Кубку Інтэртота]] й [[Кубак Мітропы|Кубку Мітропы]]. [[Чэмпіянат Італіі па футболе 1998—1999 гадоў|Сэзон 1998—1999 гадоў]] можна лічыць адным з самых пасьпяховых: каманда здолела дабрацца да паўфіналу [[Кубак УЭФА|Кубка УЭФА]], дзе саступіла марсэльскаму «[[Алімпік Марсэль|Алімпіку]]». У [[Чэмпіянат Італіі па футболе 2007—2008 гадоў|сэзоне 2007—2008 гадоў]] каманда заваявала пуцёўку ў Сэрыю А, вярнуўшыся пасьля вылету ў [[Чэмпіянат Італіі па футболе 2004—2005 гадоў|сэзоне 2004—2005 гадоў]]. == Гісторыя == === Раньнія гады === Футбольны клюб «Балёньня» быў сфармаваны аўстрыйцам [[Эміліё Арнштайн]]ам, які зацікавіўся футболам, калі вучыўся ва ўнівэрсытэтах у Вене й Празе. Ён і ягоны брат раней заснавалі яшчэ адзін футбольны клюб, «Блэк Стар», у Аўстрыі. Клюб быў заснаваны 3 кастрычніка 1909 году. Паводле ягонага фармаваньня, Карлё Сандоні стаў спонсарам клюбу й генэральным мэнэджарам, швайцарац Люі Раўш стаў прэзыдэнтам клюбу, шляхціч [[Гвіда дэля Вальле]] стаў віцэ-прэзыдэнтам, Энрыка Пэнальля стаўся сакратаром клюбу, Сэрхіё Лямпронці касірам клюбу, у той час як Эміліё Арнштайн і Леонэ Вінчэнцы сталі клюбнымі дарадцамі. 20 сакавіка 1910 году «Балёньня» адыграла сваю першую гульню супраць клюбу «Віртус», у якой «Балёньня» перамагла зь лікам 9:1. [[Файл:Bologna1912.JPG|значак|зьлева|«Балёньня» ў 1912 годзе.]] Свой першы сэзон клюб правёў у рэгіянальнай лізе, у якасьці капітана ў тыя часы выступаў [[Арыга Градзі]]. «Балёньня» атрымала перамогу ў розыгрышу лігі й прасунулася ў лігу Вэнэта-Эміліяна. Клюб правёў чатыры сэзоны ў гэтай лізе, ніколі не займаючы месца ніжэйшае за пятае. «Балёньня» атрымала месца ў Паўночнай лізе, перш чым усе футбольныя лігі былі скасаваныя з пачаткам [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]]. === 1920-я й 1930-я гады === Пасьля [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] выступы «Балёньні» сталі больш пасьпяховымі. Пасьля паразы ў паўфінале Паўночнага італьянскага чэмпіянату ў [[Чэмпіянат Італіі па футболе 1919—1920 гадоў|сэзоне 1919—1920 гадоў]] клюб дасягнуў фінале, дзе саступіў зь лікам 2:1 клюбу «[[Про Вэрчэльлі]]». У [[Чэмпіянат Італіі па футболе 1923—1924 гадоў|сэзоне 1923—1924 гадоў]] клюб зноўку заняў другое месца Паўночнай італьянскай лігі, атрымаўшы паразу ў фінале ад чэмпіёна Італіі таго году, якім стаў клюб «[[Джэноа Генуя|Джэноа]]». [[Файл:Bologna Associazione Giuoco del Calcio 1936-37.jpg|значак|Чэмпіёнская каманды «Балёньні» 1936—1937 гадоў.]] «Балёньня» ўпершыню стала як чэмпіёнам Паўночнай лігі, гэтак і нацыянальнага чэмпіянату ў сэзоне 1924—1925 гадоў, калі каманда адолела супраціў «Джэноа» пасьля пяці напружаных фінальных матчаў. Фіналы супраць лігурыйскага гранда былі азмрочаныя сур’ёзнымі хваляваньнямі на трыбунах. Празь некалькі сэзонаў «Балёньня» ўзяла свой другі тытул чэмпіёна краіны ў сэзоне 1928—1929 гадоў, што замацавала клюб ад аднаго зь лідэраў італьянскага футболу й заклала спадчыну. Гэта быў апошні сэзон, які ладзіўся паводле старой сыстэмы, бо ўжо ў наступным годзе была прасунутая [[Сэрыя А]]. «Балёньня» здабыла скудэта яшчэ тры разы перад [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайной]] у сэзонах [[Сэрыя А чэмпіянату Італіі па футболе 1935—1936 гадоў|1935—1936]], [[Сэрыя А чэмпіянату Італіі па футболе 1935—1936 гадоў|1936—1937]] і [[Сэрыя А чэмпіянату Італіі па футболе 1935—1936 гадоў|1938—1939]] гадоў, а таксама адзін раз за часам вайны ў сэзоне 1940—1941 гадоў. === Паваенны час === [[Файл:Bologna Football Club 1963-64.jpg|значак|зьлева|Каманда 1963—1964 гадоў, якая здабыла апошняе на доўгія гады чэмпіёнства ў [[Сэрыя А|Сэрыі А]].]] Па Другой сусьветнай вайне клюбу бракавала посьпехаў. Цягам 1950-х і 1960-х гадоў «Балёньня» звычайна займала чацьвертае, пятае або шостае месца ў лізе, толькі ў [[Сэрыя А чэмпіянату Італіі па футболе 1963—1964 гадоў|сэзоне 1963—1964 гадоў]] вярнуўшы сабе тытул чэмпіёнаў Італіі. Дзякуючы гэтаму дасягненьню каманда кваліфікавалася ў Кубак эўрапейскіх чэмпіёнаў 1964—1965 гадоў, але ўжо ў папярэднім раўндзе італьянцы былі выбітыя бэльгійскім «[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехтам]]». Аднак для клюбу гэта быў не суцэльны заняпад, бо ў 1970-я гады «Балёньня» двойчы сьвяткавала перамогу ў [[Кубак Італіі па футболе|Кубку Італіі]]. Цяжкім быў фінал 1974 году, бо каманда большую частку матчу прагульвала «[[Палерма (футбольны клюб)|Палерма]]» зь лікам 0:1, але гол [[Джузэпэ Савольдзі]] на апошніх хвілінах сустрэчы даў мажлівасьць балёнцам застацца ў гульні. У сэрыі пэнальці «Балёньня» перамагла зь лікам 4:3. Пачынаючы з сэзону 1981—1982 гадоў, клюб трапіў у заняпад. Спачатку каманда вылецела з Сэрыі А, саступіўшы ў барацьбе за выжываньне клюбам «[[Кальяры (футбольны клюб)|Кальяры]]» й «Джэноа». Ужо хутка пасьля гэтага клюб апынуўся й у трэцім дывізіёне. Наступным годам «Балёньня» здолела вярнуцца ў Сэрыю Б і нават вярнулася ў Сэрыю А ў [[Сэрыя А чэмпіянату Італіі па футболе 1988—1989 гадоў|сэзоне 1988—1989 гадоў]] пасьля чатырох гадоў змаганьняў у другім дывізіёне. Аднак надоўга каманда там не затрымалася, бо ў 1991 годзе клюб зноў вылецеў і ў 1993 годзе вярнуўся ў Сэрыю С1. У 1996 годзе «Балёньня» зноў трапіла ў найвышэйшы дывізіён, а праз два гады клюб быў адным зь пераможцаў [[Кубак УЭФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]], дзякуючы чаму згуляў у [[Ліга Эўропы УЭФА|Кубку УЭФА]]. == Дасягненьні == * '''[[Чэмпіянат Італіі па футболе|Чэмпіён Італіі]] (7)''': ** 1925, 1929, 1936, 1937, 1939, 1941, 1964 * '''Уладальнік [[Кубак Італіі па футболе|Кубка Італіі]] (3)''': ** 1970, 1974, 2025 == Склад == : ''Актуальны на 19 верасьня 2026 году'' {{Склад}} {{Гулец1|1|Q8080968|Бр|}} {{Гулец1|2|Q66843837|Аб|}} {{Гулец1|3|Q97724521|Аб|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Айнтрахт Франкфурт|Айнтрахт]]}} {{Гулец1|4|Q57242914|ПА|}} {{Гулец1|5|Q124526287|Аб|}} {{Гулец1|6|Q27914817|ПА|}} {{Гулец1|7|Q27881421|Нап|капітан}} {{Гулец1|8|Q135479094|ПА|}} {{Гулец1|9|Q20066885|Нап|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Рома Рым|Рома]]}} {{Гулец1|10|Q15220993|Нап|}} {{Гулец1|11|Q105955422|Нап|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Вэрдэр Брэмэн|Вэрдэр]]}} {{Гулец1|14|Q63968167|Аб|}} {{Гулец1|16|Q43976179|Аб|}} {{Гулец1|17|Q108024285|ПА|}} {{Падзел складу}} {{Гулец1|18|Q139906802|ПА|}} {{Гулец1|19|Q47467341|ПА|}} {{Гулец1|20|Q69408385|Аб|}} {{Гулец1|21|Q26251603|ПА|}} {{Гулец1|22|Q113367951|Нап|}} {{Гулец1|23|Q112304308|Аб|}} {{Гулец1|25|Q126326580|Бр|}} {{Гулец1|28|Q99836889|Нап|}} {{Гулец1|29|Q441426|Аб|капітан}} {{Гулец1|33|Q38198371|Аб|}} {{Гулец1|36|Q44788|Аб|}} {{Гулец1|41|Q100740623|Аб|}} {{Гулец1|72|Q123575101|Бр|}} {{Гулец1|91|Q63244084|Нап|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Фіярэнтына Флярэнцыя|Фіярэнтына]]}} {{Канец складу}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.bolognafc.it/ Афіцыйны сайт] * [http://www.noirossobluweb.it/ Сайт заўзятараў клюбу] {{Сэрыя А}} [[Катэгорыя:Балёньня]] [[Катэгорыя:Балёньня (футбольны клюб)]] qkygrbv1hscaysxqckhpe0ttfvgauch 0 116482 2700101 2440746 2026-11-10T21:21:44Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700101 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік}} '''Станісла́ў Серафі́н Ягады́нскі''' ({{мова-pl|Stanisław Serafin Jagodyński}}; 1590 ці 1594/1595 — {{каля}} 1644) — [[паэт]], [[перакладнік]], [[пэдагог]], знаўца [[Геральдыка|геральдыкі]]. Пісаў на польскай і лацінскай мовах. == Жыцьцяпіс == Сын зьбяднелага шляхціца са [[Жмудзь|Жмудзі]] гербу «[[Корвін]]». Наконт месца нараджэньня існуюць тры вэрсіі: [[Жамойць]], [[Гарадзеншчына]] або мястэчка [[Шарашоў]] [[Берасьцейскі павет|Берасьцейскага павету]]. У 1613—1618 быў вучнем [[Віленская акадэмія|Віленскай езуіцкай акадэміі]]. Дзякуючы падтрымцы шляхціцаў Халецкіх у 1619 паступіў на [[Юрыспрудэнцыя|факультэт права]] ў [[Кракаўскі ўнівэрсытэт]], які скончыў у 1620 року. У 1622 працягнуў навучаньне ва [[Падуанскі ўнівэрсытэт|ўнівэрсытэтах Падуі]] і [[Балёнскі ўнівэрсытэт|Балёньні]]. У 1624—1625 суправаджаў каралевіча [[Уладзіслаў Ваза|Ўладзіслава Вазу]] ў ягоным падарожжы па Нямеччыне, Бэльгіі й Італіі. 3 лютага 1625 прысутнічаў зь ім на пастаноўцы опэры ''«[[Выратаваньне Руджэра]]…»'' ва [[Флярэнцыя|Флярэнцыі]]. Пасьля гэтых падзеяў паступіў на службу да [[Кашталяны троцкія|троцкага кашталяна]] і [[Нясьвіская ардынацыя|нясьвіскага ардыната]] [[Ян Ежы Радзівіл|Яна Ежы Радзівіла]] ды жыў пры ягоным двары ў [[Нясьвіж]]ы. Пасьля сьмерці Радзівіла пэўны час (1627—1629) працаваў на двары кракаўскага [[біскуп]]а [[Марцін Шышкоўскі|Марціна Шышкоўскага]]. Пад канец жыцьця служыў у каралеўскім маёнтку [[Шарашова]], дзе, верагодна, і скончыў жыцьцё. == Творчасьць == Першымі творамі, напісанымі падчас вучобы ў [[Віленская езуіцкая акадэмія|Віленскай езуіцкай акадэміі]], сталі [[панэгірык]]і, прысьвечаныя прадстаўнікам уплывовай беларускай знаці. Пазьней пісаў панэгірыкі таксама сваім апекунам-патронам Халецкім. Захаваліся некаторыя такія працы на [[Польская мова|польскай]] і [[Лацінская мова|лацінскай мовах]] зь немалой прысутнасьцю беларускіх словаў і выразаў, што й дало дасьледнікам падставу меркаваць пра ягонае беларускае паходжаньне. Падчас пражываньня ў Італіі авалодаў італьянскай мовай, дзякуючы чаму ў 1628 року пераклаў на польскую мову [[лібрэта]] опэры [[Франчэска Качыні|Франчэска Сарачынэльлі]] «[[Выратаваньне Руджэра]]». Акрамя гэтага, перакладаў таксама «Трыюмф каханьня» [[Франчэска Пятрарка|Пятраркі]] і [[Гіём Дзю Бартас|Дзю Бартаса]]<ref>{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.zgapa.pl/zgapedia/Stanis%C5%82aw_Jagody%C5%84ski.html| загаловак = Stanisław Jagodyński| фармат = | назва праекту = Zgapedia| выдавец = | дата = 30 кастрычніка 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Аднак найперш Станіслаў Ягадынскі вызначыўся як польскі паэт-[[сатырык]] XVII стагодзьдзя. Вялікай папулярнасьцю карысталіся ягоныя зборнікі сатырычных эпіграмаў («Маскі масьленічныя і паўсюдныя…» (1619), «Грош пад заслонай і аздобай крылаў караля птушак арла князёў Радзівілаў…» (1620), «Дваранкі» (1621), «Каталіцкія песьні» (1638) і інш.) Сярод [[магнацтва]] найбольш быў вядомы як знаўца законаў [[Геральдыка|геральдыкі]], афармляў [[герб]]ы для шматлікіх ліцьвінскіх і польскіх родаў. Склаў гербоўнік шляхецтва: «Сумарыюш кляйнотаў або гербаў дзяржавы і рыцарства Кароны Польскай і Вялікага Княства Літоўскага з розных аўтараў, а менавіта зь Бельскага, з Папроцкага і запісаў С. С. Ягадынскага сабраны» (1621). Ягадынскаму таксама прыпісваюць аўтарства першага польскага падручніка па [[Каліграфія|каліграфіі]] «Каліграфія, або Канцылярыя» ([[1640]], [[1695]]). == Бібліяграфія == * ''Epitimia J.W. Pana Jarosza Wołłowicza''… od najuniżeńszego sługi a błahego poety… za szczodry wieczór ofiarowana. Wilno, 1613. * ''Syzygia praenobilium… coniugium… Christophori Chalecki et Mariae… Stuoebichin …decanatata''. Wilno, 1613. * ''Nymfice (na wesele) Aleksandra Chaleczkiego z Magdaleną Woynianką''. Wilno, 1617. * ''Grosz''. B.m., 1618. * ''Dworzanki''. Kraków, 1621. * ''Maszkary mięsopustne i powszechne, przy tym kłoda popielcowa… białymgłowom ku obronie i ozdobie, męskim rozumom ku… zabawie wybrana i wydana''. Kraków, ok. 1622. * ''Pieśni katolickie nowo reformowane z polskich na łacińskie a z łacińskich na polskie przełożone, niektóre też nowo złożone''. Kraków, 1638. * ''Kalligraphia abo cancellaria… Ma w sobie discurs, epigrammata, reguły dobrego pisania''. Kraków, 1695. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|аўтар=Натальля Пракаповіч.|загаловак=Станіслаў Ягадынскі. Наш забыты зямляк|арыгінал=|спасылка=http://istfak-brsu.narod.ru/Eho_beresteyhiny1.pdf|аўтар выданьня=|выданьне=Рэха Берасьцейшчыны|тып=|месца=|выдавецтва=|год=жнівень 2008|выпуск=|том=|нумар=1|старонкі=9|isbn=}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Dawni pisarze polscy od początków piśmiennictwa do Młodej Polski, przewodnik biograficzny i bibliograficzny|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Warszawa|выдавецтва = |год = 2001|том = tom drugi I-Me|старонкі = 15-16|старонак = |сэрыя = |isbn = 83-02-08101-9|наклад = }} * {{Літаратура/ЭГБ|6-2}} == Вонкавыя спасылкі == {{Вікіцытатнік-мова|pl|Stanisław Jagodyński}} * [https://web.archive.org/web/20260515193125/https://www.pbi.edu.pl/book_reader.php?p=33356 Kalligraphia abo cancellaria] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Ягадынскі, Станіслаў Серафін}} [[Катэгорыя:Польскія паэты]] epruw23ujfexxf50mgsx3rz6nlf6icv 0 117362 2700042 2266111 2026-11-10T14:13:08Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Einsteinium?oldid=1381972801 2700042 wikitext text/x-wiki {{Хімічны элемэнт}} {{Іншыя значэньні}} '''Айнштайн''' ({{мова-la|Einsteinium}}) '''Es''' — сынтэтычны [[радыяактыўнасьць|радыяактыўны]] [[хімічны элемэнт]] з атамным нумарам 99; адносіцца да [[актыніды|актыноідаў]]. Ён належыць да шэрагу актынідаў і ёсьць сёмым [[трансуранавы элемэнт|трансуранавым элемэнтам]]. У прыродзе не сустракаецца. Упершыню вылучаны з прадуктаў тэрмаядзернага выбуху ў 1952 годзе. Найбольш распаўсюджаны ягоны ізатоп айнштайн-253 атрымліваюць штучна ў выніку распаду [[каліфорн]]у-253 у некалькіх спэцыялізаваных высокамагутных [[ядзерны рэактар|ядзерных рэактарах]]. Іншыя ізатопы атрымліваюць у розных лябараторыях шляхам бамбардаваньня цяжкіх актынідных элемэнтаў лёгкімі іёнамі, але ў значна меншых колькасьцях. Празь вельмі малую колькасьць атрыманага айнштайну і кароткага пэрыяду паўраспаду ягонага найбольш распаўсюджанага ізатопу ён ня мае практычных ужываньняў, акрамя фундамэнтальных навуковых дасьледаваньняў. У прыватнасьці, менавіта айнштайн быў выкарыстаны дзеля першага сынтэзу 17 атамаў новага элемэнта [[мендзялеў|мэндзялеву]] ў 1955 годзе. Айнштайн уяўляе сабою мяккі, срэбраны, [[парамагнэтызм|парамагнітны]] мэтал. Ягоныя хімічныя ўласьцівасьці тыповыя для позьніх актынідаў зь перавагай [[ступень затляненьня|ступені затляненьня]] +3, асабліва ў цьвёрдых злучэньнях. Гэты элемэнт мае найвышэйшы атамны нумар, які калі-небудзь выяўляўся ў макраскапічных колькасьцях у чыстым выглядзе, а менавіта ў форме ізатопу айнштайн-253. Як і ўсе сынтэтычныя трансуранавыя элемэнты, ізатопы айнштайну надзвычай радыяактыўныя і ўважаюцца за вельмі небясьпечныя для здароўя пры трапленьні ў арганізм чалавека. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.periodicvideos.com/videos/99.htm Айнштайн] у The Periodic Table of Videos. {{Пэрыядычная сыстэма хімічных элемэнтаў}} [[Катэгорыя:Хімічныя элемэнты]] [[Катэгорыя:Актыноіды]] 46jmckhalk2pt4rv4qp1k8u9vxkwkzv 0 118208 2700040 2643294 2026-11-10T13:46:18Z Dymitr 10914 /* Крыніцы */ +спасылка 2700040 wikitext text/x-wiki {{Хімічны элемэнт}} '''Дубн''' ({{мова-la|Dubnium}}), '''Db''' — [[хімічны элемэнт]] V групы [[пэрыядычная сыстэма хімічных элемэнтаў|пэрыядычнай сыстэмы]]; атамны нумар 105. Не існуе ў прыродзе, можа быць атрыманы толькі штучна. Элемэнт надзвычай радыяактыўны, а ягоны найбольш стабільны вядомы [[ізатоп]], дубн-268, мае пэрыяд паўраспаду блізу 16 гадзінаў. Гэта значна абмяжоўвае ягоныя працяглыя дасьледаваньні. Савецкі [[Аб’яднаны інстытут ядзерных дасьледаваньняў]] (АІЯД) заявіў пра адкрыцьцё гэтага элемэнта ў 1968 годзе<ref>G. N. Flerov et al. (1970). [https://dx.doi.org/10.1016/0375-9474(70)90182-X «On the synthesis of element 105»]. Nuclear Physics A. — Т. 160, № 1. — С. 181—192.</ref>, а затым аб ягоным выяўленьні абвесьціла амэрыканская [[Нацыянальная лябараторыя імя Лоўрэнса ў Бэрклі|лябараторыя імя Лоўрэнса ў Бэрклі]] ў 1970 годзе. Абедзьве каманды прапанавалі свае назвы і выкарыстоўвалі іх без афіцыйнага ўхваленьня. Даўняя спрэчка была разьвязаная ў 1993 годзе, калі афіцыйным расьсьледваньнем занялася адмысловая рабочая група, створаная [[Міжнародны зьвяз тэарэтычнай і дастасоўнай хіміі|Міжнародным зьвязам тэарэтычнай і дастасоўнай хіміі]] ды [[Міжнародны зьвяз тэарэтычнай і дастасоўнай фізыкі|Міжнародным зьвязам тэарэтычнай і дастасоўнай фізыкі]]. У выніку афіцыйным назовам быў абраны дубн у 1997 годзе ў гонар горада [[Дубна (Маскоўская вобласьць)|Дубна]], дзе грунтуецца знаходзіцца АІЯД. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.periodicvideos.com/videos/105.htm Дубн] у The Periodic Table of Videos. {{Пэрыядычная сыстэма хімічных элемэнтаў}} {{Накід:Хімія}} [[Катэгорыя:Хімічныя элемэнты]] lmc0j6ltz9e9lv5t641fy7rezvlq8i0 0 118211 2700038 2399359 2026-11-10T13:43:22Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Seaborgium?oldid=1381188964 2700038 wikitext text/x-wiki {{Хімічны элемэнт}} '''Сыборг''' ({{мова-la|Seaborgium}}) '''Sg''' — нестабільны штучна сынтэзаваны радыяактыўны [[хімічны элемэнт]]; атамны нумар 106. Як сынтэтычны элемэнт, сыборг можа быць атрыманы толькі ў лябараторных умовах і не сустракаецца ў прыродзе. Найбольш стабільныя зь вядомых [[ізатоп]]аў маюць пэрыяд паўраспаду толькі некалькіх хвілінаў. У пэрыядычнай сыстэме элемэнтаў сыборг належыць да d-блёку і стасуецца да трансактынідных элемэнтаў. Ён уваходзіць у [[7-ы пэрыяд сыстэмы хімічных элемэнтаў|7-ы пэрыяд]] і належыць да [[падгрупа хрому|6-й групы]], будучы чацьвертым прадстаўніком шэрагу [[пераходны мэтал|6d-пераходных мэталаў]]. Хімічныя ўласьцівасьці сыборга вывучаныя вельмі замала, бо за адзін раз атрымліваецца здабыць толькі некалькі ягоных атамаў, якія хутка распадаюцца. Былі сынтэзаваныя некалькі неарганічных злучэньняў, а таксама карбаніл, які, як мяркуецца, мае формулу {{Хімічная формула|Sg|(CO)|6}}. Гэтыя дасьледаваньні пацьвердзілі, што сыборг паводзіць сябе як цяжэйшы [[гомалягічны шэраг|гамоляг]] [[вальфрам]]у ў 6-й групе. Упершыню атрыманы ў 1974 у [[Каліфарнійскі ўнівэрсытэт у Бэрклі|Каліфарнійскім унівэрсытэце ў Бэрклі]]. Названы ў гонар ядзернага хіміка і фізыка з Бэрклі [[Глен Тэадор Сыбарг|Глена Тэадора Сыбарга]]. Пытаньне прыярытэту адкрыцьця і, адпаведна, права на назву элемэнта было прадметам спрэчкі паміж савецкімі і амэрыканскімі навукоўцамі. Толькі ў 1997 годзе [[Міжнародны зьвяз тэарэтычнай і дастасоўнай хіміі]] зацьвердзіў назву сыборг як афіцыйную. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.periodicvideos.com/videos/106.htm Сыборг] у The Periodic Table of Videos. {{Пэрыядычная сыстэма хімічных элемэнтаў}} [[Катэгорыя:Хімічныя элемэнты]] [[Катэгорыя:Мэталы]] k5481hdeiwg1jtm40c0d8dlhxdm2okt 0 118250 2700176 1858512 2026-11-11T10:15:37Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Polonium?oldid=1384426071 2700176 wikitext text/x-wiki {{Хімічны элемэнт}} '''Палён''' ({{мова-la|Polonium}}) '''Po''' — радыяактыўны [[хімічны элемэнт]] VI групы [[Пэрыядычная сыстэма элемэнтаў|пэрыядычнай сыстэмы]]; атамны нумар 84. Мяккі серабрыста-белы [[мэтал]]. Гэта рэдкі і вельмі радыяактыўны мэтал, які штучна атрымліваюць у ядзерных рэактарах. Прыродны палён звычайна вылучаюць з прадуктаў распаду [[радон]]у. Ён ня мае стабільных ізатопаў. Палён належыць да групы халькагенаў і хімічна падобны да [[сэлен]]у і [[тэлюр]]у, аднак ягоныя мэталічныя ўласьцівасьці больш нагадваюць ягоных суседзяў з пэрыядычнай табліцы, як то [[таль]], [[волава]] і [[бісмут]]. Праз кароткі пэрыяду паўраспаду ўсіх ягоных ізатопаў у прыродзе палён сустракаецца толькі ў вельмі малых колькасьцях. Найчасьцей гэта рэшткі палёну-210, які мае пэрыяд паўраспаду блізу 138 дзён, выяўленыя ва ўранавых рудах, бо ён ёсьць перадапошнім прадуктам распаду натуральнага ўрану-238. Хоць існуюць два больш працяглыя ізатопы, як то палён-209 і палён-208, іхняе здабыцьцё значна больш складанае. Сёньня палён звычайна вырабляюць у колькасьцях, што вымяраюцца міліграмамі, шляхам апрамяненьня бісмуту [[нэўтрон]]амі ў [[ядзерны рэактар|ядзерных рэактарах]]. З прычыны сваёй вельмі высокай радыяактыўнасьці палён выклікае [[радыяліз]] хімічных сувязяў і самаразаграваньне рэчыва. Таму ягоныя хімічныя ўласьцівасьці вывучаліся пераважна толькі ў мікраскапічных колькасьцях. Палён быў выяўлены 18 жніўня 1898 году [[Марыя Складоўская-Кюры|Марыяй Складоўскай-Кюры]] і [[П’ер Кюры|П’ерам Кюры]] пры дасьледаваньні ўранавай руды [[настуран]]а<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.americanelements.com/po.html|загаловак=Polonium (Po) — AMERICAN ELEMENTS ®|выдавецтва=American Elements: The Materials Science Company|дата доступу=17.04.2024}}</ref>. Новы элемэнт быў выяўлены выключна дзякуючы сваёй моцнай радыяактыўнасьці, стаўшы першым элемэнтам, адкрытым такім шляхам<ref>{{артыкул|аўтар=Radvanyi, Pierre; Villain, Jacques|загаловак=The discovery of radioactivity|выданьне=Comptes Rendus. Physique|том=18|нумар=9–10|старонкі=544—550|год=01.11.2017|DOI=10.1016/j.crhy.2017.10.008}}</ref>. Назву палён Складоўская-Кюры прапанавала ў гонар сваёй радзімы [[Польшча|Польшчы]], якая на той момант была падзеленая паміж трыма дзяржавамі. Элемэнт мае вельмі мала практычнага прыкладаньня, але звычайна ён выкарыстоўваецца як крыніца цяпла ў [[аўтаматычная міжплянэтная станцыя|касьмічных зондах]], у антыстатычных прыладах, як крыніца нэўтронаў і [[альфа-выпраменьваньне|альфа-выпраменьваньня]]. Палён надзвычай небясьпечны для чалавека праз сваю выключна высокую радыятаксычнасьці. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.periodicvideos.com/videos/84.htm Сыборг] у The Periodic Table of Videos. {{Пэрыядычная сыстэма хімічных элемэнтаў}} [[Катэгорыя:Хімічныя элемэнты]] [[Катэгорыя:Мэталы]] dstidjdm2qlrf19d2tcxwi8mq7m65fm 0 118599 2700046 2342382 2026-11-10T14:58:15Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700046 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Разанская вобласьць |Назва ў родным склоне = Разанскай вобласьці |Арыгінальная назва = Рязанская область |Герб = Coat of arms of Ryazan Oblast.svg |Сьцяг = Flag of Ryazan Oblast.svg |Краіна = [[Расея]] |Гімн = |Статус = вобласьць |Уваходзіць у = [[Цэнтральная фэдэральная акруга]]<br />[[Цэнтральны эканамічны раён]] |Улучае = |Цэнтар = [[Разань]] |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |ДатаЎтварэньня = 26 верасьня 1937 |Кіраўнік = Алаг Ковалеў |Назва пасады кіраўніка = Губэрнатар |АфіцыйныяМовы = |Насельніцтва = 1 154 231<ref>[http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/svod.xls Предварительные итоги Всероссийской переписи населения 2010 года].</ref> |Год перапісу = 2010 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = 44 |Шчыльнасьць = 29,1 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 39 605 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = 58 |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Map of Russia - Ryazan Oblast (2008-03).svg |Часавы пас = [[GMT]] +4 |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = 62 |Сайт = |Парамэтр1 = |Назва парамэтру 1 = |Дадаткі = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|Расея}} |Колер фону герб-сьцяг = #EEEEEE }} '''Раза́нская во́бласьць''' ({{мова-ru|Рязанская область}}) — [[вобласьць]] у эўрапейскай частцы [[Расея|Расеі]]. Адміністрацыйны цэнтар — [[места]] [[Разань]]. Вобласьць уваходзіць у [[Цэнтральная фэдэральная акруга|Цэнтральную фэдэральную акругу]], мяжуе з [[Уладзімерская вобласьць|Уладзімерскай]], [[Ніжагародзкая вобласьць|Ніжагародзкай]], [[Пензенская вобласьць|Пензенскай]], [[Тамбоўская вобласьць|Тамбоўскай]], [[Ліпецкая вобласьць|Ліпецкай]], [[Тульская вобласьць|Тульскай]], [[Маскоўская вобласьць|Маскоўскай абласьцямі]] й рэспублікай [[Мардовія]]. Створана як вобласьць [[РСФСР]] 26 верасьня 1937 году, да гэтага вобласьць уваходзіла ў склад [[Маскоўская вобласьць|Маскоўскай]] і [[Варонеская вобласьць|Варонескай]] вобласьці. 12 сакавіка 1958 году была ўзнагароджана [[ордэн Леніна|ордэнам Леніна]], за посьпехі ў разьвіцьці народнай гаспадаркі. == Геаграфія == Разанская вобласьць разьмешчана ў цэнтры эўрапейскай часткі Расеі, у паніжэньні паміж [[Сярэднярускае ўзвышша|Сярэднярускім]] і [[Прыволскае ўзвышша|Прыволскім ўзвышшамі]] ў цэнтральнай частцы [[Руская раўніна|Рускай раўніны]]. Працягнулася на 220 кілямэтраў з поўначы на ​​поўдзень і на 259 кілямэтраў з захаду на ўсход. Адлегласьць ад акруговай дарогі [[Масква|Масквы]] да мяжы вобласьці — 147 км. === Карысныя выкапні === На раўніннай поўначы рэгіёну й на ўсходзе ад рэк [[Мокша|Мокшы]] й [[Цна (прыток Мокшы)|Цны]] залягаюць значныя запасы высакаякаснага [[торф]]у. Разьведана 1062 радовішчы з агульнымі запасамі ў 222 млн тон. У нетрах паўднёва-заходняй частцы вобласьці залягаюць плясты [[буры вугаль|бурага вугалю]] падмаскоўнага вугальнага басэйна. Разьведана 23 радовішчы бурага вугалю з агульнымі запасамі ў 301,6 млн тон. Найбуйнейшыя даступныя запасы знаходзяцца ў [[Скопінскі раён (Разанская вобласьць)|Скопінскім раёне]]. Здабыча вугалю вялася зь сярэдзіны XIX стагодзьдзя (у 1903 годзе капальні выпрацавалі больш за 144 тыс. тон паліва) і цалкам была спыненая ў 1989 годзе. === Гідраграфія === Большая частка рэк належыць да басэйна [[Волга|Волгі]]. == Гісторыя == Да прыходу [[славяне|славянаў]] на тэрыторыі Разанскай вобласьці жылі [[фіны|фінскія]] плямёны [[гарадзецкая культура|гарадзецкай культуры]] [[мурама]] й [[мешчэра]], чые імёны захаваліся ў такіх тапонімах як то [[Мяшчэрская нізіна]] й горад [[Мурам]]. Разаншчына адзін са старажытнарускіх цэнтраў. Пры князі Сьвятаславе яна была ўключана ў склад [[Расейскае царства|Расейскага царства]], але пасьля ягонай дэзінтэграцыі трапіла пад уладу [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскага княства]]. Затым тут сфармавалася асобнае магутнае [[Разанскае княства]], якое стала першым фарпостам рускіх зямель на шляху [[татара-манголы|татара-манголаў]]. У 1521 годзе Разанскае княства афіцыйна ўвайшло ў склад [[Маскоўская Русь|Маскоўскай Русі]]. У XVI стагодзьдзі на тэрыторыі Разаншчыны пасяліліся касімаўскія [[татары]], якім была прадастаўлена ўласная аўтаномія: [[Касімаўскае ханства]]. У 1708 годзе вобласьць увайшла ў склад [[Маскоўская губэрня|Маскоўскай губэрні]] як асобны павет. Пры [[Кацярына II|Кацярыне II]] была ўтворана [[Разанская губэрня]]. У XIX стагодзьдзі тут была пракладзена чыгунка. Сучасная Разанская вобласьць была створана ў 1937 годзе. == Насельніцтва == Насельніцтва вобласьці паводле вынікаў Усерасейскай перапісу насельніцтва 2010 году складала 1 154 231 чалавек. Шчыльнасьць насельніцтва — 29,1 чал/км². Найбуйнейшай нацыянальнай групай зьяўляюцца [[расейцы]] (89,0%), другой па велічыны нацыянальнай групай зьяўляюцца [[украінцы|ўкраінцы]] (0,8%). == Эканоміка == Па ўкладу ў [[СУП]] рэгіёну на 2005 год (84,8 млрд расейскіх рублёў) вылучаюцца: [[апрацоўчая вытворчасьць]] — 22,6%, вытворчасьць і разьмеркаваньне [[электраэнэргія|электраэнэргіі]], [[прыродны газ|газу]], [[вада|вады]] — 5,9%, аптовы й розьнічны [[гандаль]] — 19,7%, [[сельская гаспадарка]] — 12,8%, транспарт і сувязь — 12,3%. === Прамысловасьць === Вобласьць зьяўляецца старапрамысловым рэгіёнам са рознымі комплексамі галінаў прамысловасьці. У галіновай структуры прамысловай вытворчасьці вялікая доля прыпадае на [[машынабудаваньне]] й [[мэталаапрацоўка|мэталаапрацоўку]], значныя долі складаюць [[нафтаперапрацоўка]], электраэнэргетыка, вытворчасьць будаўнічых матэрыялаў і [[харчовая прамысловасьць]]. Найважнейшыя галіны — нафтаперапрацоўка й [[электраэнэргетыка]]. Асноўнае прадпрыемства рэгіёну — [[Разанскі НПЗ]], які мае магутнасьць ў 15 млн т/год. == Ураджэнцы == * [[Мацьвей Любаўскі]] (13 жніўня 1860, вёска Вялікія Мажары Разанскай губэрні — 22 лістапада 1936) — расейскі гісторык == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20070429132638/http://www.ryazanreg.ru/ Адміністрацыя Разанскай вобласьці] * [http://www.gorod.ryazan.ru/ Разанскі рэгіянальны сайт] * [https://web.archive.org/web/20090226232801/http://www.history-ryazan.ru/ Гісторыя, культура й традыцыі Разаншчыны] * [https://web.archive.org/web/20121013101628/http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=62 Разанская вобласьць у даведніку-каталёгу Ўся Расея] {{Цэнтральная фэдэральная акруга}} {{Суб’екты Расеі}} [[Катэгорыя:Разанская вобласьць| ]] mqrqthas4n6sh9ixts3od9a84pc1nwl 0 125039 2700075 2692360 2026-11-10T18:58:04Z Dymitr 10914 скончыў кар’еру 2700075 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Пэ́дра Радры́гес Ледэ́сма''' ({{мова-es|Pedro Rodríguez Ledesma}}; {{Н}} 28 ліпеня 1987 году, [[Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ]], [[Гішпанія]]) — колішні [[Гішпанія|гішпанскі]] футбаліст, нападнік. Бараніў гонар нацыянальнай [[Мужчынская зборная Гішпаніі па футболе|зборнай Гішпаніі]]. == Біяграфія == Пачаў сваю кар’еру ў камандзе аднаго зь ніжэйшых гішпанскіх дывізіёнаў «Сан-Ісыдра» на родных [[Канарскія астравы|Канарскіх астравах]] у [[Чэмпіянат Гішпаніі па футболе 2003—2004 гадоў|сэзоне 2003—2004 гадоў]], адзначыўшыся гульнямі як за юнацкі, гэтак і за асноўны склад. Адтуль перабраўся ў юніёрскую каманду «Барсэлёны», за розныя юніёрскія й моладзевыя каманды «сіне-гранатавых» адыграў тры сэзоны. Першы матч за асноўны склад «Барсэлёны» правёў 11 верасьня 2007 году ў фінале [[Кубак Каталёніі па футболе|Кубка Каталёніі]], дзе ягоная каманда саступіла «[[Хімнастык Тарагона|Хімнастыку]]» з [[Тарагона|Тарагоны]] зь лікам 1:2. 12 студзеня 2008 году Пэдра дэбютаваў у першай камандзе, правёўшы адну хвіліну пераможнага матчу супраць «[[Рэал Мурсія|Мурсіі]]» (4:0). == Зборная == У 2010 годзе трапіў у заяўку [[зборная Гішпаніі па футболе|зборнай Гішпаніі па футболе]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|чэмпіянат сьвету 2010 году]] ў [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы]], дзе стаў чэмпіёнам сьвету. У 2012 годзе разам са зборнай стаў [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|чэмпіёнам Эўропы]]. Свой першы хет-трык Пэдра забіў 12 кастрычніка 2012 году ў матчы на менскім стадыёне «[[Дынама (стадыён, Менск)|Дынама]]» супраць зборнай Беларусі (0:4)<ref>[https://web.archive.org/web/20121015021707/http://www.uefa.com/worldcup/news/newsid=1876802.html Plaudits take back seat for Spain striker Pedro]. UEFA.com</ref>. == Дасягненьні == '''«Барсэлёна»''': * [[Чэмпіянат Гішпаніі па футболе|Чэмпіён Гішпаніі]]: 2009, 2010, 2011, 2013, 2015 * Уладальнік [[Кубак Гішпаніі па футболе|Кубка Гішпаніі]]: 2009, 2012, 2015 * Уладальнік [[Супэркубак Гішпаніі па футболе|Супэркубка Гішпаніі]]: 2009, 2010, 2011, 2013 * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]]: 2009, 2011, 2015 * Уладальнік [[Супэркубак УЭФА|Супэркубка УЭФА]]: 2009, 2011, 2015 * Пераможца [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе|клюбнага чэмпіянату сьвету]]: 2009, 2011 '''«Чэлсі»''': * [[Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе|Чэмпіён Ангельшчыны]]: 2017 * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2018 * Пераможца [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]]: 2019 '''Гішпанія''': * [[Чэмпіянат сьвету па футболе|Чэмпіён сьвету]]: 2010 * [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіён Эўропы]]: 2012 == Сям’я == Старэйшы брат Пэдра [[Кірыян Радрыгес Ледэсма]] выступае ў цяперашні час у адным з клюбаў гішпанскіх ніжэйшых дывізіёнаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_08-09/plantilla/jugadors/pedro.html Профіль на афіцыйным сайце «Барсэлёны»] {{Навігацыйная група |назоў = Пэдра ў складзе [[Зборная Гішпаніі па футболе|зборнай Гішпаніі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Гішпанія}}; |Гішпанія на ЧС-2010 |Гішпанія на ЧЭ-2012 |Гішпанія на ЧС-2014 |Гішпанія на ЧЭ-2016 }} [[Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па футболе]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны Эўропы па футболе]] oosrf9bx4c5kjqa9rxs5dqjvx0xjkid 0 129809 2700085 2630665 2026-11-10T19:22:03Z Dymitr 10914 скончыў кар’еру 2700085 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Алякса́ндар Како́рын''' ({{мова-ru|Александр Кокорин}}; {{Н}} 19 сакавіка 1991 году, [[Валуйкі]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — колішні [[Расея|расейскі]] футбаліст, нападнік. Таксама мае на сваім рахунку матчы ў складзе нацыянальнай [[Мужчынская зборная Расеі па футболе|зборнай Расеі]]. У кастрычніку 2018 году быў арыштаваны паводле абвінавачваньня ў нападзе на чалавека. Пазьней гулец быў прызнаны вінаватым, праз што правёў у турме прыкладна год<ref>[http://www.rapsinews.com/judicial_information/20190508/298831705.html «Russian football stars Kokorin, Mamayev sentenced to imprisonment»]. RAPSI.</ref><ref>[https://rsport.ria.ru/20190917/1558757936.html «Адвокат: Кокорин заключил новый контракт с „Зенитом“»]. РИА Новости.</ref>. == Кар’ера == === Клюбная === Перад [[Чэмпіянат Расеі па футболе 2008 году|сэзонам 2008 году]] Аляксандар падпісаў трохгадовы кантракт з маскоўскім «[[Дынама Масква (футбольны клюб)|Дынама]]». Клюб адчуваў цяжкасьці з нападнікамі, у выніку чаго 17-гадовы Какорын дэбютаваў у [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Расеі па футболе|расейскай Прэм’ер-лізе]] ў матчы 24-га тура супраць «[[Сатурн Раменкае|Сатурну]]» й забіў гол у матчы, які скончыўся на карысьць дынамаўцаў зь лікам 2:1<ref>[http://www.sports.ru/tags/4233001.html?type=dossier Александр Кокорин: досье — Футбол]. sports.ru.</ref>, стаўшы самым маладым аўтарам гола ў тым чэмпіянаце. 3 ліпеня 2013 году на сходзе дырэктароў «Дынама» Какорын сказаў, што жадае працягнуць кар’еру ў «[[Анжы Махачкала|Анжы]]»<ref>[http://fcdynamo.ru/news/events/?id_4=4769 Кокорин дал согласие на переход в "Анжи"]. ФК Динамо Москва</ref>. Сума адчэпных склала 19 млн эўра. 10 ліпеня афіцыйны сайт «Анжы» абвесьціў, што Аляксандар далучыцца да каманды ў найбліжэйшыя дні<ref>[https://web.archive.org/web/20130712015713/http://www.fc-anji.ru/news/ru/club_news/kokorin_v_anji/ Кокорин в «Анжи»]. ФК Анжи</ref>. 16 жніўня 2013 году Какорын вярнуўся ў «Дынама», гэтак і не згуляўшы за «Анжы» ніводнага матчу. Разам зь ім «Дынама» папоўнілі [[Ігар Дзянісаў]] і [[Юры Жыркоў]]. === Міжнародная === У кастрычніку 2011 году сваёй добрай гульнёй Какорын заслужыў выклік у [[Зборная Расеі па футболе|нацыянальную зборную Расеі]] на таварыскі матч супраць [[Зборная Грэцыі па футболе|зборнай Грэцыі]], у якім адбыўся ягоны дэбют за зборную. == Дасягненьні == '''«Зэніт»''': * [[Чэмпіянат Расеі па футболе|Чэмпіён Расеі]]: 2019 * Уладальнік [[Кубак Расеі па футболе|Кубка Расеі]]: 2016 * Уладальнік [[Супэркубак Расеі па футболе|Супэркубка Расеі]]: 2016 '''«Арыс»''': * [[Чэмпіянат Кіпру па футболе|Чэмпіён Кіпру]]: 2023 == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20111013191134/http://www.fcdinamo.ru/team/players1/aleksandr_kokorin/ Профіль на афіцыйным сайце «Дынама» Масква] * [http://rfpl.org/player/id10090?year=2008 Профіль]{{Недаступная спасылка|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на сайце РФПЛ * [http://www.sports.ru/tags/4233001.html Профіль] на сайце sports.ru {{Навігацыйная група |назоў = Какорын у складзе [[Зборная Расеі па футболе|зборнай Расеі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Расея}}; |Расея на ЧЭ-2012 |Расея на ЧС-2014 |Расея на ЧЭ-2016 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Какорын, Аляксандар}} [[Катэгорыя:Расейскія футбалісты]] g3szl6boauu0ffly3zbqaq98xiglhqk 0 130172 2700050 2677799 2026-11-10T16:02:33Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700050 wikitext text/x-wiki {{Спартовец}} '''Раян Стывэн Лохтэ''' ({{мова-en|Ryan Steven Lochte}}; нарадзіўся [[3 жніўня]] [[1984]] году, [[Канандайгуа]], штат [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]], [[ЗША]]) — амэрыканскі плывец, шасьціразовы [[Алімпійскія гульні|алімпійскі чэмпіён]]. Уладальнік 39 залатых мэдалёў чэмпіянатаў сьвету, 18 зь якіх перамог у [[Чэмпіянат сьвету па водных відах спорту|50-мэтровых басэйнах]] і 21 — на [[Чэмпіянат сьвету па плаваньні на кароткай вадзе|кароткай вадзе]]. Выйграў у агульнай складанасьці 90 мэдалёў на буйных міжнародных спаборніцтвах: 54 залатыя, 22 срэбраныя і 14 бронзавых, якія ахопліваюць Алімпійскія гульні, чэмпіянаты сьвету ў 50-мэтровых басэйнах і на кароткай вадзе, [[Панамэрыканскія гульні|панамэрыканскія гульняў]] і чэмпіянат [[Pan Pacific]]. Зьяўляецца ўнівэрсальным плыўцом, спэцыялізуючыся ў плаваньні [[вольны стыль|вольным стылем]] на 100 і 200 мэтраў, на сьпіне й у [[комплекснае плаваньне|комплексным плаваньні]]. За кар’еру ўсталяваў больш за 10 сусьветных рэкордаў як у доўгіх, гэтак і ў кароткіх басэйнах. Раян зьяўляецца дзеючым рэкардсмэнам сьвету на дыстанцыі 200 мэтраў комплексным плаваньнем. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120731054358/http://ryanlochte.com/ Афіцыйны сайт] * [https://web.archive.org/web/20150909215421/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/lo/ryan-lochte-1.html Статыстыка] на Sports-Reference.com {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Лохтэ, Раян Стывэн}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 3 жніўня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1984 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Ёрку (штат)]] [[Катэгорыя:Плыўцы ЗША]] [[Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі ЗША на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 году]] [[Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году]] [[Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]] [[Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2004 году]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2012 году]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2016 году]] [[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2004 году]] [[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году]] [[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2012 году]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па плаваньні]] [[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па плаваньні]] rpq0osx2tm32cyrzbfdqhx09c87q335 0 140215 2700177 1925308 2026-11-11T10:26:27Z Dymitr 10914 крыніца — https://be.wikipedia.org/wiki/Дарожны_знак?oldid=4715176 2700177 wikitext text/x-wiki [[Файл:VzKat.svg|значак|Прыклад розных катэгорыяў знакаў эўрапейскага стандарту]] '''Даро́жны знак''' — тэхнічны сродак арганізацыі дарожнага руху, стандартызаваны графічны малюнак, які ўсталёўваецца каля [[дарога|дарогі]] для паведамленьня пэўнай інфармацыі ўдзельнікам дарожнага руху. Адзін з сродкаў [[Рэгуляваньне дарожнага руху|рэгуляваньня дарожнага руху]]. Дарожныя знакі ўсталёўваюцца на аўтамабільных дарогах і вуліцах населеных пунктаў і паведамляюць аб рэжыме, умовах, напрамках і маршрутах руху, месцах адпачынку, аб’ектах сэрвісу і падаюць іншую інфармацыю. Знакі ўсталёўваюць бокам з малюнкамі насустрач руху, пераважна ўздоўж дарогі на адмысловых калёнках, слупах, на кранштэйнах, тросах-расьцяжках і рамах над праезджай часткай. Дзейная сыстэма дарожных знакаў распрацаваная на аснове [[Венская канвэнцыя аб дарожных знаках і сыгналах|Канвэнцыі аб дарожных знаках і сыгналах]] (Вена, 1968 год), дапоўненай Эўрапейскім пагадненьнем (Жэнэва, 1971 год). == У Беларусі == {{Асноўны артыкул|Дарожныя знакі Беларусі}} Дарожныя знакі вырабляюцца і ўсталёўваюцца ў адпаведнасьці з дадаткам 2 [[Правілы дарожнага руху|Правілаў дарожнага руху]] і патрабаваньнямі тэхнічных рэглямэнтаў Мытнага зьвязу і [[Эўразійскі эканамічны зьвяз|Эўразійскага эканамічнага зьвязу]]. Знакі падзяляюцца на: * сталыя і часовыя; * папераджальныя, знакі прыярытэту, забараняльныя, прадпісальныя, інфармацыйна-ўказальныя, знакі сэрвісу і знакі дадатковай інфармацыі (таблічкі). Знакі на жоўтым тле, за выняткам дарожных знакаў «Кантроль усталяванай хуткасьці руху транспартных сродкаў», «Пачатак участку кантролю сярэдняй хуткасьці руху транспартных сродкаў», «Канец участку кантролю сярэдняй хуткасьці руху транспартных сродкаў», «Кантроль выкананьня патрабаваньняў Правілаў дарожнага руху», належаць да часовых і ўжываюцца як асобна, гэтак і ў спалучэньні зь іншымі часовымі тэхнічнымі сродкамі арганізацыі дарожнага руху ў месцах арганізацыі рамонтных і іншых работаў на дарозе, а таксама ў выпадках апэратыўнай зьмены ў арганізацыі [[Дарожны рух|дарожнага руху]], павязанага з забясьпечаньнем ягонай бясьпекі або стасаваньнем спэцыяльных захадаў. У выпадках, калі значэньні часовых і сталых знакаў супярэчаць адзін аднаму, удзельнікі дарожнага руху павінныя кіравацца часовымі знакамі. == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|7|Знакі дарожныя|І.А. Арэхаў, У.В. Маліноўскі, Л.В. Мяншова|99}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://pdd.by/pdd/ru/a2/ Дарожныя знакі] ў ПДР Беларусі. [[Катэгорыя:Дарожныя знакі| ]] [[Катэгорыя:Правілы дарожнага руху]] 23c01bnluzwx1ch9cfyf9vptzez9s91 0 143269 2700098 2699842 2026-11-10T20:45:16Z XHCKidx 11053 2700098 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Вуліца Менску |назва = Інтэрнацыянальная |лацінка = |былыя назвы = {{просты сьпіс| * Валоцкая * Зборавая * Хрышчэнская * Турэмная * Праабражэнская }} |год заснаваньня вуліцы = |статус = |фота = Belarus-Minsk-International Street 23 - 31.jpg |подпіс = Частка вуліцы за [[Палац Рэспублікі (Менск)|Палацам Рэспублікі]] |раён1 = Цэнтральны |раён2 = |мікрараён1 = |мікрараён2 = |гістарычны раён = |даўжыня = 994 м |мэтро = {{просты сьпіс| * [[Кастрычніцкая (станцыя мэтро, Менск)|Кастрычніцкая]] * [[Купалаўская (станцыя мэтро)|Купалаўская]] * [[Няміга (станцыя мэтро)|Няміга]] }} |аўтобус = |тралейбус = |трамвай = |індэкс = |на мапе = |на мапе Яндекс = http://maps.yandex.ru/?text=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C%2C%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%2C%20%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0&sll=27.557447%2C53.903164&ol=geo&oll=27.557447%2C53.903164&ll=27.557447%2C53.903164&spn=0.022016%2C0.006589&z=16&l=map |на мапе Google = https://maps.google.com/maps?oe=utf-8&client=firefox-a&q=%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0+%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F+%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA&ie=UTF-8&hq=&hnear=0x46dbcfeaa8352aa1:0x3af04290c737beec,%D1%83%D0%BB.+%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F&gl=by&ei=jMMdUpy2FdDv0gWu0YHQCQ&ved=0CC4Q8gEwAA |Commons = International street, Minsk }} '''Інтэрнацыяна́льная ву́ліца''' (''гістарычныя'' '''Збо́равая'''{{Заўвага|ад [[Вуліца Гарадзкі Вал|вуліцы Гарадзкога Вала]] да [[Плошча Свабоды (Менск)|плошчы Свабоды]]}} і '''Вало́цкая'''{{Заўвага|ад [[Плошча Свабоды (Менск)|плошчы Свабоды]] да [[Вуліца Янкі Купалы (Менск)|вуліцы Янкі Купалы]]}}<ref>{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 30.01.2012 | url = http://www.oldmensk.net/publ/vulicy/intehrnacyjanalnaja/intehrnacyjanalnaja/41-1-0-26| копія = | дата копіі = | загаловак = вуліца Інтэрнацыянальная (ад 1919 года) | фармат = | назва праекту = | выдавец = oldmensk.net| дата = 3 верасьня 2013 | мова = | камэнтар = }}</ref>) — [[вуліца]] ў цэнтральнай частцы [[Менск]]у, якая зьвязвае [[Земляны Вал|Гарадзкі Вал]] з [[Лавы|Лавамі]] праз [[Высокі Рынак]] і [[Валокі Полацкія]]. Існуе з XVI ст. Гістарычна складалася зь дзьвюх вуліцаў, першая зь якіх атрымала назву ад збудаванага на ёй [[Кальвінскі збор (Менск)|кальвінскага збору]], другая — ад мясцовасьці Валок Полацкіх. Цяперашняя афіцыйная назва ўжываецца з савецкіх часоў, калі вуліцу перайменавалі, відаць, у гонар [[Камуністычны інтэрнацыянал|камуністычнага інтэрнацыяналу]]. Асноўны комплекс вуліцы склаўся на канец XIX — пачатак XX стагодзьдзяў. Усе будынкі шчыльна прылягаюць адзін да аднаго, арыентаваныя галоўнымі [[фасад]]амі на лінію забудовы, утвараючы ўраўнаважаную кампазыцыю<ref name="спад"/>. Дамінантай вуліцы Зборавай быў [[Касьцёл Сьвятога Войцеха і кляштар бэнэдыктынак (Менск)|комплекс кляштару бэнэдыктынак з касьцёлам Сьвятога Войцеха]] ў стылі [[віленскае барока|віленскага барока]], вуліцы Валоцкай — [[Касьцёл Сьвятога Тамаша Аквінскага і кляштар дамініканаў (Менск)|комплекс кляштару дамініканаў з касьцёлам Сьвятога Тамаша Аквінскага]] ў стылі [[барока]], помнікі архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў, [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|часткова зруйнаваныя расейскімі]] і [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|зьнішчаныя да падмуркаў савецкімі ўладамі]]. У наш час на вуліцы месьцяцца будынкі колішняга [[Гатэль "Мачыз" (Менск)|гатэлю "Мачыз"]]{{Заўвага|Вул. Інтэрнацыянальная № 9}}, [[Гатэль Суціна (Менск)|гатэлю "Гарні"]]{{Заўвага|Вул. Інтэрнацыянальная № 11}}, [[Дом Берлянда (Менск)|дому Берлянда]]{{Заўвага|Вул. Інтэрнацыянальная № 13}}, [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі]], адноўлены [[Гатэль Эўропа (Менск)|гатэль «Эўропа»]], будынак [[Кінатэатар Перамога (Менск)|кінатэатру «Перамога»]], [[дом-музэй Ваньковічаў]] і іншыя. Побач з вуліцаю знаходзяцца некалькі паркаў і сквэраў. У 2013 годзе Інтэрнацыянальная вуліца заняла 4-е месца ў Менску паводле цаны прапановы жытла, якая склала $3023 за [[квадратны мэтар]]. [[Кватэра|Кватэры]] на вуліцы большасьцю набывалі мясцовыя арэндаздавальнікі і замежныя перасяленцы<ref>{{Артыкул|аўтар=|загаловак=Самая дарагая вуліца Менска — Піянэрская|спасылка=http://zviazda.by/be/news/20130701/1372687539-u-minsku-shtodzen-zyadayuc-kalya-60-t-maroziva|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=28 верасьня 2013|нумар=183 (27548)|старонкі=[http://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2013/09/1380318696_2.pdf 2]|issn=1990-763x}}</ref>. == Гісторыя == === Зборавая вуліца === З XVI ст. заходняя частка вуліцы звалася ''Зборавай'' ад збудаванага на ёй у той жа час<ref name="УІ">[https://web.archive.org/web/20141229133237/http://tsm.by/modules.php?name=Pages&page=96 Улица Интернациональная] {{ref-ru}}</ref> [[Кальвінскі збор (Менск)|кальвінскага збору]] пры агульнай падтрымцы князя [[Мікалай Радзівіл «Чорны»|Мікалая Радзівіла «Чорнага»]] і фундацыяў менскіх заможных пратэстантаў. Гэтую назву яна захавала да 1866 году<ref name="УІ"/>. У 1673 годзе тут збудавалі мураваныя [[Касьцёл Сьвятога Войцеха і кляштар бэнэдыктынак (Менск)|касьцёл Сьвятога Войцеха й кляштар бэнэдыктынак]] у стылі віленскага барока. Да 1830-х гадоў вуліца ўпіралася ў земляны гарадзкі вал, які праходзіў кірункам сучаснай [[Раманаўская Слабада|Раманаўскай Слабады]]. Калі вал зрылі, вуліца працягнулася ў [[Раманаўская Слабада|Раманаўскае прадмесьце]]. Па здушэньні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] улады Расейскай імпэрыі гвалтоўна адабралі касьцёл й кляштар бэнэдыктынак у каталікоў й перадалі [[Расейская праваслаўная царква|Расейскай праваслаўнай царкве]]. На іх базе адкрылі Праабражэнскі манастыр. У 1872 годзе пачалася перабудова барочнага комплексу ў [[Псэўдарускі стыль|псэўдарускім стылі]]. З мэтай [[Маскалізацыя Беларусі|маскалізацыі]] ў 1866 годзе вуліцу перайменавалі ў ''Турэмную'', бо яна ішла да турэмнага замка, а ў 1882 годзе зноў перайменавалі — у ''Праабражэнскую''<ref name="baj">{{Навіна|аўтар=[[Іван Сацукевіч]]|загаловак=Тапанімія вуліцаў і плошчаў Менска ў XIX — пачатку XX ст.|спасылка=http://bk.baj.by/lekcyji/historyja/sacukievicz_01.htm|выдавец=[[Беларускі калегіюм]]|дата публікацыі=|дата доступу=27 жніўня 2013}}</ref>. У 1899 годзе ў раёне турмы адкрылася жаночая ўрадавая гімназія, у якой пазьней навучалася [[Стэфанія Станюта]]. Праабражэнская была адной з цэнтральных вуліцаў губэрнскага Менску<ref name="УІ"/>. Даўжыня вуліцы ад Губэрнатарскай да Нова-Раманаўскай складала 175 сажняў (367,5 мэтры). Гэтая вуліца была брукаванай, мела тратуары й вячэрняе асьвятленьне. Забудоўваць яе можна было толькі камяніцамі. Частка Інтэрнацыянальнай ад Гарадзкога Валу да сучаснай вуліцы Леніна зьяўляецца адной з найстарэйшых вуліцаў Менску<ref name="УІ"/>. <gallery caption="Гістарычныя здымкі" widths=150 heights=150 class="center"> Miensk, Zboravaja, Benedyktynski. Менск, Зборавая, Бэнэдыктынскі (1870).jpg|вуліца Зборавая, [[Касьцёл Сьвятога Войцеха і кляштар бэнэдыктынак (Менск)|Касьцёл Сьвятога Войцеха і кляштар бэнэдыктынак]] да [[:be-tarask:мураўёўкі|маскоўскай перабудовы]], 1870 г. Miensk, Zboravaja. Менск, Зборавая (1871).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Войцеха і кляштар бэнэдыктынак (Менск)|Касьцёл Сьвятога Войцеха]]. Фота, 1871 г. Miensk, Zboravaja, Benedyktynski. Менск, Зборавая, Бэнэдыктынскі (1900).jpg|Касьцёл па [[Мураўёўкі|маскоўскай перабудове]]. Фота, каля 1900 г. Miensk, Vysoki Rynak-Zboravaja. Менск, Высокі Рынак-Зборавая (1900) (3).jpg|пляц Высокі Рынак у бок вуліцы Зборавай, 1900 г. Miensk, Zboravaja, Garni. Менск, Зборавая, Гарні (1902).jpg|вуліца Зборавая, гатэлі "Мачыз" і "Гарні", 1902 г. Miensk, Vysoki Rynak-Zboravaja. Менск, Высокі Рынак-Зборавая (1904).jpg|вуліца Зборавая з боку Высокага Рынку, 1904 г. Miensk, Zboravaja, Vilenčyk. Менск, Зборавая, Віленчык (1908) (2).jpg|Жаночая гімназія. Паштоўка, 1908 г. Miensk, Zboravaja-Łošyckaja. Менск, Зборавая-Лошыцкая (1909).jpg|Паштоўка, 1909 г. Bundesarchiv Bild 146-2004-211, Weißrussland, Minsk, Straßenzug.jpg|Зборавая у накірунку вуліцы Валадарскага і Пішчалаўскага замку, травень 1943 года Miensk, Zboravaja-Felicyjanaŭskaja. Менск, Зборавая-Фэліцыянаўская (1910).jpg|Паштоўка, 1910 г. Miensk, Zboravaja, Benedyktynski. Менск, Зборавая, Бэнэдыктынскі (S. Prokudin-Gorsky, 1912).jpg|Фота С. Пракудзіна-Горскага, 1912 г. Miensk, Zboravaja-Felicyjanaŭskaja. Менск, Зборавая-Фэліцыянаўская (1912-17).jpg|Паштоўка, да 1918 г. Miensk, Vysoki Rynak-Zboravaja. Менск, Высокі Рынак-Зборавая (1925).jpg|пляц Высокі Рынак у бок вуліцы Зборавай, 1925 г. Miensk, Zboravaja, Garni. Менск, Зборавая, Гарні (1944-49).jpg|Былы гатэль Гарні. Фота, 1930-я гг. Miensk, Zboravaja, Garni. Менск, Зборавая, Гарні (1901-17).jpg|Гатэль "Гарні" і дом Берлянда, 1901-17 гг. Miensk, Felicyjanaŭskaja-Zboravaja. Менск, Фэліцыянаўская-Зборавая (1941).jpg|скрыжаваньне вуліц Зборавай і Фэліцыянаўскай, аэрафотаздымак, 1941 г. </gallery> === Валоцкая вуліца === Усходняя частка вуліцы першапачаткова называлася ''Валоцкай''. На скрыжаваньні з вуліцай Зыбіцкай знаходзілася мясцовасьць, якую называлі Валокамі Полацкімі, да яе з цэнтру й вяла вуліца Валоцкая. Паводле меркаваньня некаторых гісторыкаў, туды полацкія купцы маглі цягнуць «[[волак]]ам» па [[Сьвіслач (басэйн Дняпра)|Сьвіслачы]] ладзьдзі са сваім таварам, бо рака не заўсёды была паўнаводнай. Па здушэньні паўстаньня ў 1866 годзе расейскія ўлады перайменавалі Валоцкую ў ''Хрышчэнскую''<ref name="baj"/>. Па ўсталяваньні [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкай улады]] Валоцкую аб’ядналі з Зборавай і перайменавалі ў ''Інтэрнацыянальную''. Найбольш цікавы комплекс вуліцы склаўся на канец XIX — пачатак XX стагодзьдзяў. Усе будынкі шчыльна прылягаюць адзін да аднаго, арыентаваныя галоўнымі [[фасад]]амі на лінію забудовы і ўтвараюць ураўнаважаную [[Архітэктурная кампазыцыя|кампазыцыю]]<ref name="спад"/>. <gallery caption="Гістарычныя здымкі і графіка" widths=150 heights=150 class="center"> Miensk, Vałoki Połackija. Менск, Валокі Полацкія (J. Pieška, 1800).jpg|З бок [[Лавы|Лаваў]]. Акварэль [[Юзэф Пешка|Ю. Пешкі]], каля 1800 г. Miensk, Vysoki Rynak-Vałockaja. Менск, Высокі Рынак-Валоцкая (1865) (2).jpg|З боку Высокага Рынку. Фота, 1865 г. Miensk, Vałoki Połackija. Менск, Валокі Полацкія (1870-79).jpg|Валокі Полацкія. Фота, 1870-я гг. Miensk, Vysoki Rynak-Vałockaja. Менск, Высокі Рынак-Валоцкая (1903).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Тамаша Аквінскага і кляштар дамініканаў (Менск)|Касьцёл Сьвятога Тамаша Аквінскага]]. Паштоўка, да 1918 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Miensk, Vałockaja, Vańkovič. Менск, Валоцкая, Ваньковіч (1916).jpg|Сядзіба Ваньковічаў. Фота, 1916 г. Miensk, Vałoki Połackija. Менск, Валокі Полацкія (1918).jpg|Флігель. Фота, 1918 г. Miensk, Vałockaja-Daminikanskaja. Менск, Валоцкая-Дамініканская (1925).jpg|Фота, 1925 г. Miensk, Vałockaja. Менск, Валоцкая (1927).jpg|Фота, 1927 г. </gallery> == Апісаньне == Праходзіць з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Працягвае вуліцу [[Вуліца Валадарскага (Менск)|Валадарскага]] (ад яе скрыжаваньня з [[Вуліца Гарадзкі Вал|Гарадзкім Валам]]). Перасякае вуліцы: [[вуліца Камсамольская (Менск)|Камсамольскую]], [[вуліца Леніна (Менск)|Леніна]], [[вуліца Энгельса (Менск)|Энгельса]], далей, ад вуліцы [[Інтэрнацыянальная вуліца (Менск)|Інтэрнацыянальнай]], пачынаецца вуліца [[вуліца Зыбіцкая|Зыбіцкая]] й ідзе на захад. Сканчаецца Т-падобным скрыжаваньнем з вуліцай [[вуліца Янкі Купалы (Менск)|Янкі Купалы]]. Ляжыць паміж [[Вуліца Рэвалюцыйная (Менск)|Рэвалюцыйнай]] і [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|праспэктам Незалежнасьці]]. Нумарацыя дамоў вядзецца ад [[Земляны Вал|Гарадзкога Валу]]. За 250 мэтраў ад скрыжаваньня з вуліцай [[вуліца Энгельса (Менск)|Энгельса]] знаходзіцца станцыя мэтро [[Кастрычніцкая (станцыя мэтро, Менск)|«Кастрычніцкая»]]/[[Купалаўская (станцыя мэтро)|Купалаўская]], за 310 мэтраў ад скрыжаваньня з вуліцай Леніна — станцыя [[Няміга (станцыя мэтро)|«Няміга»]]. {{Панарама|Вуліца Інтэрнацыянальная Менск.png|600пкс|<big>'''Вуліца Інтэрнацыянальная і суседнія вуліцы'''</big><br /> Мапа Openstreetmap.org<ref>[http://www.openstreetmap.org/#map=18/53.90315/27.55778 Openstreetmap.org] {{ref-ru}}</ref>, жнівень 2013 году<br /> Каардынаты пачатку вуліцы: {{Каардынаты|53.9004709|N|27.5513951|E}} <br /> Каардынаты канца вуліцы: {{Каардынаты|53.906118|N|27.5640718|E}} }} == Будынкі == === Няцотны бок === [[Файл:International street 1.jpg|міні|зьлева|Вул. Інтэрнацыянальная № 1]] [[Файл:International street 9.jpg|міні|Вул. Інтэрнацыянальная № 9, былая гасьцініца «Мачыз»]] [[Файл:Belarus-Minsk-2007-03-25-Militia-6.jpg|міні|Дамы № 11, 13, 15, 17]] * Будынак Менскага пажарнага дэпо (зараз Дэпо № 1), хоць і знаходзіцца па адрасе Гарадзкі Вал, 12/1, таксама адносіцца да комплексу архітэктурнай забудовы на Інтэрнацыянальнай. Дэпо было пабудаванае на рагу тагачасных Праабражэнскай (Інтэрнацыянальнай) і Нова-Раманаўскай па ініцыятыве вольна-пажарнага таварыства, якое адкрылася 21 студзеня 1885 году. Каб зарабіць грошы, пажарнае таварыства плянавала ледзяную коўзанку, вечары й гуляньні, здавала ў арэнду пляц пад цырк і зьвярынец. Зараз тут месьціцца музэй пажарнай справы<ref>[http://ipk.by/proektirovanie/site017/index.html Сайт, прысьвечаны вуліцы Інтэрнацыянальнай] {{ref-ru}}</ref>. * № 1 ''(Гарадзкі Вал № 10)'' * № 3 — недабудаваны бізнэс-цэнтар. Пры рэканструкцыі будынка ў катлаване, на глыбіні чатырох мэтраў былі знойдзеныя дзьве 400-кіляграмовыя 6-фунтовыя палявыя гарматы 18-га стагодзьдзя, якія стралялі на 2-2,5 кілямэтры суцэльналітымі ядрамі, разрыўнымі гранатамі й карцеччу<ref>[https://web.archive.org/web/20160305005430/http://historialis.com/ru/news/1130.html В Минске откопали две старинные пушки]</ref>. * № 5 — будынак «Менскрамбуда» (другая палова XIX ст.)<ref>[http://maps.interfax.by/details/galleryItem.view?city_id=4&type=1&object_id=4704&post_id=411466 Ахоўная таблічка, № 5]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/> * № 7 ''(Камсамольская № 16)'' — будынак [[Дзяржаўны камітэт па гідрамэтэаралёгіі Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага камітэту па гідрамэтэаралёгіі РБ]] (1951<ref name="сьпіс"/> ці 1952<ref>[http://maps.interfax.by/details/galleryItem.view?city_id=4&type=1&object_id=4702&post_id=406781 Ахоўная таблічка, № 7]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>), гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 9 — ''гасьцініца «Мачыз» Махліна'' (XIX ст.)<ref name="глёб"/>, унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/>. Перабудаваны. * № 11 — ''гатэль «Гарні»'' ці ''гасьцініца купца Б. А. Суціна'' (1880-я)<ref name="глёб"/>, унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/> ў стылі [[эклектыка (архітэктура)|эклектыка]]. У вайну будынак амаль не пацярпеў, але яго аблічча зьмянілася ў 1960-я: зьніклі бальконы й частка дэкору, зьявілася ўязная арка<ref name="суц"/>. У канцы [[20 стагодзьдзе|ХХ стагодзьдзя]] ў ім знаходзілася кавярня «Адпачынак», а таксама гатэль «Мінатэль». У 2008 было вырашана вярнуць будынку яго першапачатковую функцыю й выгляд 1887 году. У кастрычніку 2011 году скончана рэканструкцыя (арх. С. В. Машковіч), якая вярнула гэтаму будынку ўсе архітэктурныя асаблівасьці<ref name="суц"/>. У трохзоркавым гатэлі «Гарні» 70 нумароў рознай утульнасьці са стылізаванымі пад XIX стагодзьдзе [[інтэр’ер]]амі. Дабудаваныя дадатковыя два паверхі, а на чацьвёртым паверсе зробленая мансарда, з прычыны чаго вышыня будынка павялічылася на 8 мэтраў. На даху — назіральная пляцоўка<ref name="суц">[http://realt.onliner.by/2011/09/23/garni Гасьцініцу XIX стагодзьдзя ў Менску аднавілі па архіўных фота]</ref><ref name="бт">{{Навіна|аўтар=[[Алег Сафронаў]]|загаловак=Першая гасьцініца спэцыяльна да чэмпіянату сьвету па хакеі 2014 года адкрыецца ўжо сёлета|спасылка=http://www.tvr.by/bel/society.asp?id=46234|выдавец=[[Белтэлерадыёкампанія]]|дата публікацыі=7 красавіка 2011|дата доступу=27 жніўня 2013}}</ref><ref>[http://ais.by/story/5937 Гостиница «Гарни»: ул. Интернациональная, 11] АРХИТЕКТУРА И СТРОИТЕЛЬСТВО</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210228123042/http://www.ctv.by/news/~news=57928 Відэа пра будынак] {{ref-ru}}</ref> * № 11а — будынак, унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/> * № 11б * № 13 — ''дом Берлянда'', унікальны аб’ект міжнароднага значэньня (канец XIX ст.)<ref name="сьпіс"/>. У 1908 годзе ў гэтым будынку адкрылася банкірская кантора Берлянда. З 1911 году — таксама Менскае гандлёва-прамысловае таварыства ўзаемнага крэдыту<ref name="УІ"/>. У 1916 — сталовая Менскага земскага й гарадзкога саюзаў<ref name="глёб"/>. * № 13а — будынак, унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 15 — жылы дом. * № 17 ''(пл. Свабоды № 5)'' — жылы дом. У будынку месьціцца ''мастацкая галерэя «Верхні горад»'' і ''«Беларускі саюз кампазытараў»''. [[Файл:Engelsstraße.jpg|зьлева|міні|вул. Інтэрнацыянальная з прыступак [[Палац Рэспублікі (Менск)|Палаца Рэспублікі]]]] * № 19 [[Файл:Minsk Internationalnaya Street.jpg|міні|Дамы № 21 — 31]] * № 21 ''(вул. Энгельса № 3)'' — ''дом Фрэнкеля''<ref name="глёб">[https://globustut.by/minsk/ Мінск] // Глёбус Беларусі</ref> ці ''«Дом Манюшкі»''<ref name="спад">{{Спасылка | аўтар = Афіцыйны сайт «Менскай Спадчыны» | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://spadchina.by/ru/plan-istoricheskogo-tsentra/ulitsa-internatsionalnaya.html | копія = | дата копіі = | загаловак = Улица Интернациональная | фармат = | назва праекту = | выдавец = | дата = 5 ліпеня 2013 | accessyear = | мова = ru | камэнтар = }} </ref> (1797<ref name="алат"/>), унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/>. Будынак упершыню пазначаны на пляне Менску 1797 г. З боку двара паўночна-ўсходні фасад узмоцнены масіўнымі контрфорсамі. З боку вул. Інтэрнацыянальнай разьмешчаныя два бальконы на адліваных чыгунных кранштэйнах. Першы й другі паверхі падзеленыя двума карнізнымі паясамі. У канцы 1820-х гадоў дом належаў нейкаму Клімкевічу.<ref name="Энг">[https://web.archive.org/web/20130123062004/http://minsk-old-new.com/minsk-2877.htm Вуліца Энгельса]</ref>, напачатку XX стагодзьдзя да першапачаткова двухпавярховага будынка быў надбудаваны трэці паверх. Тут у 1830—1831 гг. жыў кампазытар [[Станіслаў Манюшка]]<ref name="спад"/>. [[Файл:Інтэр1.jpg|міні|Дамы № 23 — 31]] * № 23 — будынак, унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 25 — будынак забаўляльнага комплексу «Журавінка» (арх. Эркут Шахінбаш), унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 27 — будынак, унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 29 — будынак ''[[Управа вайсковай контарвыведкі КДБ Беларусі|Управы вайсковай контарвыведкі КДБ Беларусі]]'' ([[XIX ст.]])<ref>[http://maps.interfax.by/details/galleryItem.view?city_id=4&type=1&object_id=100827&post_id=400759 Ахоўная таблічка на доме № 29]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 29а — будынак, унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/>. [[Файл:Belarus-Minsk-International Street 31, 33.jpg|зьлева|міні|Дамы № 31 і № 33]] [[Файл:Belarus-Minsk-Manor of Vankovich Family in Upper Town-1.jpg|міні|Гарадзкая сядзіба Ваньковічаў]] [[Файл:FligelWankowicz.jpg|міні|Дом № 33 — паўднёва-заходні флігель сядзібы]] * № 31 — ''дом Ленскай'' (XIX ст.), унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/>. Сюды (тады гэта частка вуліцы насіла назву Хрышчэнская) ў 1904 з вуліцы Захар’еўскай (цяпер [[Праспэкт Незалежнасьці (Менск)|пр. Незалежнасьці]]) пераведзеная [[Мінская гарадзкая публічная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]]. У 1916—1917 гадах чытачом бібліятэкі быў клясык [[беларуская літаратура|беларускай літаратуры]] [[Максім Багдановіч]]. У падвале гэтага дома месьцілася падпольная тыпаграфія адной з рэвалюцыйных газэтаў<ref name="mdby">{{Навіна|аўтар=[[Аляксандар Парошын]]|загаловак=Таямнічыя шкілеты ў цэнтры горада|спасылка=http://www.radyjo.net/4/92/artykul/53171|выдавец=[[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё]]|дата публікацыі=9 жніўня 2011|дата доступу=27 жніўня 2013}}</ref> У сакавіку 1938 году бібліятэка была рэарганізаваная ў Менскую абласную бібліятэку імя А. С. Пушкіна. Падчас Другой сусьветнай вайны рэдкія выданьні твораў Пушкіна, успаміны, дзёньнікі сучасьнікаў паэта й дакумэнты былі або зьнішчаныя, або вывезены ў Нямеччыну. У лістападзе 1971 году бібліятэка пераехала ў новае памяшканьне<ref>[https://web.archive.org/web/20130126024938/http://pushlib.iatp.by/history.htm Гісторыя бібліятэкі] Менская абласная бібліятэка імя Пушкіна</ref>, але пра яе нагадвае мэмарыяльная дошка на будынку<ref name="УІ"/>. У бліжэйшай будучыні ў доме разьмесьціцца аддзел рэдкіх кніг [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]]<ref name="ВГ">[https://web.archive.org/web/20130807024357/http://myminsk.com/about/sights/top_city/?lng=rus Верхний город] {{ref-ru}}</ref>. * № 31а * № 33 — будынак, унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 33а — ''[[Дом Ваньковічаў|дом-музэй Ваньковічаў]]'', помнік палацава-сядзібнай архітэктуры, унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/>. У двары сядзібы ўстаноўленая скульптурная кампазыцыя «Раніца мастака» — бронзавая фігура [[Валенці Ваньковіч|Валенція Ваньковіча]], з [[палітра]]й і [[пэндзаль|пэндзьлем]] (2010, скульптар [[Уладзімер Слабодчыкаў|У. І. Слабодчыкаў]])<ref>{{Навіна|аўтар=[[Натальля Сычова]]|загаловак=Дом Ваньковічаў. Культура і мастацтва першай паловы ХIХ ст. Менск|спасылка=http://www.artmuseum.by/by/filb/vank|выдавец=[[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=27 кастрычніка 2010|дата доступу=27 жніўня 2013}}</ref>. Сядзіба гэтая была пабудаваная ў канцы XVIII — пачатку ХІХ стагодзьдзя, мела ўнікальны фруктовы сад, у якім расьлі нават [[Валоскі арэх|валоскія арэхі]], з насеньня якіх у [[Цэнтральны батанічны сад Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі|Батанічным садзе АН]] была высаджаная цэлая алея<ref name="УІ"/>. [[Файл:InterVul2.jpg|міні|зьлева|Сядзіба Ваньковічаў. З правага боку адноўлены флігель кіраўніка]] : У 1848 годзе сядзіба складалася з жылога дома, двух флігеляў, стайні (якія прылягаюць да былой Пушкінскай бібліятэкі), у двары расьлі [[пірамідальная таполя|пірамідальныя таполі]], а ў сядзібу вяла каменная брама, якую «вартавалі» скульптуры сабачак. Пасьля рэвалюцыі дом падзялілі на камунальныя кватэры. У канцы [[1970–я|1970-х]] будынак зьбіраліся зьнесці, але ўмяшаўся першы сакратар ЦК КПБ [[Ціхан Кісялёў]]. : У 1990-я гады мінулага стагодзьдзя сядзіба, якая знаходзілася ў запусьценьні, рэканструяваная паводле праекту архітэктара [[Ірына Дорахава|І. Дорахавай]].<ref>[https://web.archive.org/web/20120301003833/http://pda.sb.by/post/43222/ Менская шляхта {{ref-ru}}]</ref> * № 33б — будынак, унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/>. [[Файл:Inter8.jpg|міні|Дамы № 8-10-12-14]] [[Файл:Belarus-Minsk-International Street 16.jpg|220пкс|міні|зьлева|Банкірская кантора Лур’е (1913)]] [[Файл:Admin prosecutors office.JPG|міні|Будынак Пракуратуры Рэспублікі Беларусь]] * № 33в — паўночна-ўсходні флігель кіраўніка гарадзкая сядзіба Ваньковічаў. Першы паверх яго быў мураваны, другі — з дрэва. Па цэнтры месьціўся пяцігранны мураваны эркер зь вежападобным завяршэньнем, якое зьяўлялася своеасаблівай дамінантай у абрысе гістарычнага цэнтру [[Менск]]у, надавала строгаму ансамблю рамантычны характар. Зруйнаваны, паводле некаторых зьвестак, у 1975, адноўлены ў 2008 турыстычнай кампаніяй «АлатанТур»<ref name="алат">{{Артыкул|аўтар=[[Віктар Корбут]].|загаловак=Здані муроў старога Менска|спасылка=http://www.tio.by/newspaper/2380|выданьне=[[Турызм і адпачынак]]|тып=[[газэта]]|год=11 верасьня 2008|нумар=36 (671)|старонкі=|issn=}}</ref>. === Цотны бок === [[Файл:Інтэр2.jpg|міні|зьлева|Дом № 2]] * № 2 ''(Гарадзкі Вал № 8)'' — жылы дом (1954)<ref>[http://maps.interfax.by/details/galleryItem.view?city_id=4&type=1&object_id=4793&post_id=411391 Пашпарт дома № 2]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * № 4 — жылы дом<ref name="gov"/>, унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/> * № 6 — жылы дом<ref name="gov"/> (пачатак XX ст.)<ref>[http://maps.interfax.by/details/galleryItem.view?city_id=4&type=1&object_id=100821&post_id=411471 Ахоўная таблічка, № 6]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/> * № 8 — адміністрацыйны будынак, унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/> У будынку месьціцца Кіраваньне капітальнага будаўніцтва Менгарвыканкаму. У 2011 пачалася рэстаўрацыя: было замененае крыцьцё, нарошчаны парапэт, адноўленая тынкоўка, ліквідаваны гараж у праёме аркі.<ref>[http://news.date.bs/society_251186.html Фасад дома № 8 на вуліцы Інтэрнацыянальнай адновяць да канца года]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * № 10 — адміністрацыйны будынак (сярэдзіна XIX ст.)<ref>[http://maps.interfax.by/details/galleryItem.view?city_id=4&type=1&object_id=101150&post_id=411486&tag= Ахоўная таблічка, № 10]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/> * № 12 — жылы дом, адміністрацыйны будынак<ref name="gov">[https://web.archive.org/web/20120428075359/http://minsk.gov.by/ru/org/8583/attach/1317424/ Перечень жилых домов, включенных в Государственный список историко-культурных ценностей Республики Беларусь по г. Минску]</ref> (1917)<ref>[http://maps.interfax.by/details/galleryItem.view?city_id=4&type=1&object_id=100822&post_id=411491 Паспорт дома]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/> * № 14 — жылы дом<ref name="gov"/> (1917)<ref>[http://maps.interfax.by/details/galleryItem.view?city_id=4&type=1&object_id=4792&post_id=411514 Паспорт дома]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/> * № 16 — ''банкірская кантора Лур’е'' (1913)<ref name="глёб"/>, унікальны аб’ект міжнароднага значэньня.<ref name="сьпіс"/> Зьверху на фасадзе захаваўся надпіс «1913»<ref name="УІ"/>. Будынак уяўляе сабой адзін з найбольш цікавых і добра захаваных узораў менскай сэцэсіі<ref name="ВГ"/>. [[Файл:Belarus-Minsk-2007-03-25-Militia-3.jpg|міні|Вуліца Інтэрнацыянальная ў кірунку да Гарадзкога Валу]] * № 18 ''(Камсамольская № 18)'' — ''дом Ліфшыца'' ці ''пякарня й кандытарская крама Офлі'' (XIX ст.)<ref name="глёб"/><ref>[http://maps.interfax.by/details/galleryItem.view?city_id=4&type=1&object_id=20177&post_id=411528 Ахоўная таблічка, № 18]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, унікальны аб’ект міжнароднага значэньня<ref name="сьпіс"/> * № 20 — [[Кінатэатар Перамога (Менск)|кінатэатар «Перамога»]], гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс">{{кніга |адказны = склад. В.Я. Абламскі, І.М. Чарняўскі, Ю.А. Барысюк |частка = |загаловак =[[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь]] |арыгінал = |спасылка = http://livingheritage.by/Publikacyi/hkk%20spis.pdf |выданьне = |месца = {{Мн.}} |выдавецтва = БЕЛТА |год = 2009 |том = |старонкі = |старонак = 684 |isbn = 978-985-6828-35-8 |тыраж = }}</ref> (1929<ref name="сьпіс"/>;1947, арх. [[Ёсіф Лянгбард]], [[Міхаіл Бакланаў]])<ref name="arch">{{кніга |аўтар = А.С. Шамрук |частка = |загаловак = Архітэктура Беларусі ХХ-пачатку ХХI ст.:эвалюцыя стыляў і мастацкіх канцэпцый |арыгінал = Архитектура Беларуси ХХ-начала ХХI в.:эволюция стилей и художественных концепций |спасылка = http://www.lib.ru |выданне = |месца = {{Мн.}} |выдавецтва = Белорус. Наука |год = 2007 |том = |старонкі = |старонак = 335 |isbn = 978-985-08-0868-4 |тыраж = 2000 }}</ref>. Пры яго будаўніцтве былі выкарыстаныя часткі разбуранага бамбёжкамі{{Заўвага|Паводле іншай вэрсіі, узарваны ўдзельнікамі падпольля ў 1943 годзе}}</ref> ''Клюбу харчавікоў імя Сталіна''<ref name="kimpress">{{Артыкул|аўтар=[[Дар’я Амяльковіч]].|загаловак=Мультыплекс пасьляваеннага Менска|спасылка=http://www.kimpress.by/?page=2&id=5190&mode=print|выданьне=[[Культура (газэта)|Культура]]|тып=[[газэта]]|год=8 студзеня 2011|нумар=[http://www.kimpress.by/?idnum=303 1-2 / 973-974]|старонкі=|issn=}}</ref> (1929), разьмешчанага ў адным з карпусоў былога Спаса-Праабражэнскага манастыра, які на пачатку ХХ стагодзьдзя займала ''гасьцініца «Бельвю»'', а пад час нямецкай акупацыі салдацкі клюб<ref name="kimpress"/>. Будынак быў сярод першых у Менску, адноўленых пасьля вайны<ref name="ДП">[http://www.nemiga.info/discovery/history/9-maya.htm Освобождение Минска. День Победы] {{ref-ru}}</ref>. У вонкавым абліччы будынка адгадваюцца элемэнты палацавай архітэктуры 19-га стагодзьдзя й стыль канструктывізму 30-х гадоў 20-га стагодзьдзя<ref name="ДП"/>. * № 22 — адміністрацыйны будынак Пракуратуры Рэспублікі Беларусь. У 1633 годзе на гэтым месцы быў збудаваны [[Касьцёл Сьвятога Войцеха і кляштар бэнэдыктынак (Менск)|касьцёл Сьвятога Войцеха]], які ўваходзіў у комплекс кляштара бэнэдыктанак. Кляштар у 1871<ref name="kimpress"/> годзе быў ліквідаваны й у 1872 на яго базе адкрылі Праабражэнскі жаночы манастыр<ref name="менск">[https://web.archive.org/web/20130123062200/http://minsk-old-new.com/minsk-2692-ru.htm Улица Интернациональная] Менск стары і новы {{ref-ru}}</ref>. У пачатку 1920-х гадоў савецкія ўлады ліквідавалі менскі жаночы праваслаўны манастыр. Некаторы час праваслаўная царква працягвала дзейнічаць у будынку былога касьцёла, але ў 1930-я гады яе прыстасавалі пад клюб. У 50-х гадах тагачасны дырэктар [[Кінатэатар Перамога (Менск)|кінатэатру «Перамога»]] Ізраіль Кагановіч марыў аднавіць храм і рэканструяваць яго пад яшчэ адну кіназалю, але ў сярэдзіне 1960-х гадоў комплекс касьцёла й кляштара ўзарвалі. Пазьней зь левага боку ад падмуркаў касьцёла збудавалі сучасны адміністрацыйны будынак з чырвонай цэглы. * № 24 — адміністрацыйны будынак Пракуратуры Рэспублікі Беларусь. * № 24а * № 26 — будынак (1956), частка архітэктурнага ансамблю (1947—1954, арх. [[Георгі Заборскі|Г. Заборскі]]), гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. У гэтым доме з 1975 па 1983 гг. жыў выдатны дзеяч [[Кінэматограф|кінамастацтва]], [[Народны артыст Беларусі|народны артыст БССР]], [[дзяржаўная прэмія БССР|ляўрэат дзяржаўнай прэміі БССР]], [[кінарэжысэр]] [[Віталь Чаьцверыкоў|В. П. Чацверыкоў]], пра што сьведчаць мэмарыяльная дошка<ref>[http://maps.interfax.by/details/galleryItem.view?city_id=4&type=1&object_id=5146&post_id=400760 мэмарыяльная дошка Чацьверыкова]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * № 26а [[Файл:Miensk, Vysoki Rynak, Radzivił. Менск, Высокі Рынак, Радзівіл (1912-17).jpg|міні|зьлева|Будынак па цэнтры — гарадзкі тэатар. Справа — гатэль «Эўропа», пачатак XX ст.]] [[Файл:Straße mit Musikakademie.jpg|міні|зьлева|Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі й гатэль «Эўропа»]] [[Файл:Belarus-Minsk-2007-03-25-Militia-1.jpg|міні|Гатэль «Эўропа» й будынак [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі]]]] [[Файл:Miensk, Vysoki Rynak, Eŭropa. Менск, Высокі Рынак, Эўропа (1912-17) (5).jpg|міні|Гатэль «Эўропа» па рэканструкцыі ў 1906—1908 гг.]] [[Файл:Mienski Teatar.jpg|міні|[[Палац Радзівілаў (Менск)|Палац Радзівілаў]], фрагмэнт акварэлі [[Юзэф Пешка|Ю. Пешкі]] (кан. XVIII стагодзьдзя)]] * № 28 — ''[[Гатэль Эўропа (Менск)|Гатэль «Эўропа»]]'' (новы будынак паводле старога збудаваны ў 2007). Дарэвалюцыйная гасьцініца была ўзьведзеная на сродкі выхадца з найбагацейшай менскай купецкай дынастыі Веньяміна Поляка й належала яму. У сярэдзіне XIX стагодзьдзя да паўночна-ўсходняй часткі гасьцініцы быў прыбудаваны трохпавярховы корпус. Пасьля пажару 1884 гасьцініца была рэканструяваная — вышыня ўсіх частак выраўнаваная да трох паверхаў . У 1906—1908 гадах была перабудаваная ў стылі [[мадэрн]]. «Эўропа» з шасьцю паверхамі, якой у той час валодалі браты Рыгор і Якаў Полякі, адразу стала найбуйнейшым грамадзкім збудаваньнем дарэвалюцыйнага Менску й найбуйнейшай гасьцініцай у тагачасным [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходнім краі]]. У 1913 годзе ў гасьцініцы працавалі першаклясны рэстаран А. Г. Саўлевіча, жаночая й мужчынская цырульня, чытальная заля. У кожным з 130 нумароў «Эўропы» былі тэлефон, рукамыйнік, электраасьвятленьне, вадзяное ацяпленьне, ванна, дзейнічаў першы ў горадзе ліфт. У 1925 годзе гасьцініца была перайменаваная ў «Цэнтральную гасьцініцу Менскай камунальнай гаспадаркі». У 1939 годзе ў будынку месьцілася менскае аддзяленьне [[Інтурыст]]у. Гасьцініца была разбураная ў 1944 годзе падчас [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] ў выніку савецкага наступу на горад.<ref>[https://web.archive.org/web/20130203092215/http://www.hoteleurope.by/en/about_hotel/history Гісторыя гатэлю «Эўропа»]{{ref-en}}</ref> : 15 красавіка 2004 годзе была прынятае рашэньне наконт аднаўленьня гатэлю «Эўропа». Першых наведвальнікаў гатэль прыняў у 2007 годзе. : У XVII стагодзьдзі на месцы сёньняшняга гатэлю «Эўропа» існаваў мінскі палац [[Радзівілы|Радзівілаў]]<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Сяргей Харэўскі]].|загаловак=Эўрапейскі фасад|спасылка=http://pda.nn.by/artykul/11355.html|выданьне=[[Наша Ніва]]|тып=[[газэта]]|год=13 верасьня 2007|нумар=[http://www.kamunikat.org/download.php?item=11904-1.pdf 34 (536)]|старонкі=14|issn=1819-1614}}</ref><ref>[http://www2.polskieradio.pl/zagranica/de/news/artykul42396.html «Еўропа» ў цэнтры Мінску]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Polskie Radio S.A</ref>., які ў канцы XVIII стагодзьдзя быў прададзены менскаму бурмістру [[Ян Байкоў|Яну Байкову]]. У 1825<ref>В. М. Ярмалінская. Дзе нарадзілася «Ідылія» //Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. С. 420</ref> годзе адбылася рэканструкцыя будынка, пасьля якой у ім разьмясьціўся [[Менскі гарадзкі тэатар|першы гарадзкі тэатар]]. Двухпавярховы будынак тэатру — помнік архітэктуры [[клясыцызм]]у, меў сымэтрычную кампазыцыю з [[рызаліт]]ам (выступам) і трохвугольным [[франтон]]ам пасярэдзіне галоўнага [[фасад]]у.<ref name="Рэха">{{Літаратура/Рэха даўняга часу|к}} С. 99</ref> 30 траўня 1835 году тэатар згарэў, але быў адбудаваны. У памяшканьнях Менскага гарадзкога тэатру, акрамя спэктакляў, давалі балі й маскарады, зладжвалі аматарскія канцэрты. : Пасьля пажару 1884 году будынак неаднаразова перабудоўваўся, падвышаўся і паступова губляў свае першапачатковыя клясыцыстычныя рысы.<ref name="Рэха"/> : З 1895 году ў ім знаходзілася менскае аддзяленьне Пецярбурска-Азоўскага банку, якое з 1901 году зьмяніла філія Паўночнага банку, а ў 1913 годзе тут разьмясьцілася аддзяленьне Расейска-Азіяцкага банку, які «праглынуў» Паўночны.<ref>Шыбека С. Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада / Пер. з рускай мовы М. Віжа; Прадмова С. М. Станюты. — Мн.: Полымя, 1994. С. 260</ref> У 1920—1930-х гадах да будынка надбудавалі чацьверты паверх. : Менскі гарадзкі тэатар ня быў пашкоджаны падчас [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]], аднак у 1984 годзе, нягледзячы на пратэсты грамадзкасьці, савецкія ўлады зруйнавалі ўнікальны помнік культуры й архітэктуры. * № 30 — ''Будынак [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі]]'', гісторыка-культурныя каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/> (1958, арх. [[Раман Гегарт|Р. Гегарт]])<ref name="arch"/> * № 32 * № 40 — Гімназія № 24. Раней на гэтым месцы месьцілася гарадзкая амбуляторыя. Тут, у прыватнасьці, менчукам рабілі бясплатныя прышчэпкі ад воспы<ref name="УІ"/>. * № 42 Сучасная Інтэрнацыянальная сканчаецца т-падобным скрыжаваньнем з [[вуліца Янкі Купалы (Менск)|вуліцай Янкі Купалы]], але да рэвалюцыі, калі гэтая частка вуліцы яшчэ насіла назву ''Хрышчэнская'', яна сыходзіла да [[Сьвіслач (басэйн Дняпра)|Сьвіслачы]]. На беразе зь сярэдзіны [[ХІХ стагодзьдзе|XIX стагодзьдзя]] працавалі лазьні Плаўскага. Непадалёк ад іх знаходзілася сядзіба братоў [[Луцкевічы|Луцкевічаў]], [[Антон Луцкевіч|Антона]] й [[Іван Луцкевіч|Івана]] — дзеячаў беларускага нацыянальнага руху. У 1905 годзе ў ёй месьціўся склад зброі. Напачатку XX стагодзьдзя Хрышчэнская адносілася да другога разраду гарадзкіх вуліцаў, мела [[маставая|маставую]], а даўжыня складала 260 [[сажань|сажняў]] (546 мэтраў).<ref name="УІ"/> == Паркі й сквэры == === Сквэр «Зялёны тэатар»<ref>[http://attachments-blog.tut.by/57179/files/2011/10/minsk-center-2005-plan.gif Схема культурна-гістарычнага цэнтру]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === На [[Плошча Свабоды (Менск)|плошчы Свабоды]], якая прылягае да вуліцы Інтэрнацыянальнай, за гарадзкой ратушай разьбіты невялікі сквэр. Беларускі [[этнограф]] і [[пісьменьнік]] [[Павал Шпілеўскі|П. Шпілеўскі]], які бываў у Менску напачатку 50-х гадоў XIX стагодзьдзя, пісаў, што ў цэнтры плошчы {{цытата|… месьціцца невялікі круглы бульвар, абрамлены ў два шэрагі векавымі пірамідальнымі таполямі, якія ўтвараюць зь сябе даволі цяністую алею, у сярэдзіне бульвара разьведзены маленькі парк ці, правільней, кветнік. Бульвар наведваецца менчукамі больш улетку, калі каля ратушы грае гарадзкая музыка: тым часам па вечарах абедзьве алеі, круглая й папярочная, напаўняюцца лепшым сьветам гараджанаў і гараджанак, прыбраных не горш пецярбурскіх прыгажуняў<ref name="менск"/>.}} [[Файл:Городская управа.jpg|міні|зьлева|Сквэр, паштоўка пачатку ХХ ст.]] [[Файл:Pamiatnik Imperatoru Aleksandru II.jpeg|зьлева|міні|220пкс|[[Помнік Аляксандру II (Менск)|Помнік Аляксандру II]] у сквэры]] Менавіта ў гэтым сквэры ў студзені 1901 году быў адкрыты першы скульптурны помнік у Менску — [[Помнік Аляксандру II (Менск)|Аляксандра II]], на чорным гранітным пастамэнце якога былі выбітыя словы: {{цытата|Императору Александру II. Благодарные граждане города Минска. 1900 год<br/>({{мова-be|Імпэратару Аляксандру II. Удзячныя грамадзяне гораду Менску. 1900 год}})}} У адпаведнасьці з прадпісаньнем гарадзкога савета ў парк было забаронена ўпускаць асобаў «непрыстойна й брудна апранутых: гандляроў, чорнарабочых і майстравых». Пасьля рэвалюцыі 1917 году, помнік новай уладай быў дэмантаваны. Замест яго быў усталяваны помнік «Салдат-рэвалюцыянэр» паводле праекту менскага архітэктара й скульптара А. Краснапольскага. Ён уяўляў сабой фігуру байца (хутчэй за ўсё з [[гіпс]]у) у салдацкім шынялі зь вінтоўкай у руках. Але гэты помнік прастаяў нядоўга — да нямецкай акупацыі 1918 г.. Ён быў разбураны — у лютым 1918 г., [[Нямецкая Імпэрыя|кайзэраўскія жаўнеры]], якія ўвайшлі ў Менск, разьбілі скульптуру прыкладамі вінтовак. З аднаўленьнем [[Менская ратуша|Менскай ратушы]] ў 2003 годзе сквэр быў рэканструяваны: былі разьбітыя дзьве авальныя алеі з высаджанымі пірамідальнымі таполямі, устаноўленыя чыгунныя ліхтары й лаўкі. === Сквэр на вуліцы Леніна === Зь іншага боку Інтэрнацыянальнай, уздоўж [[Вуліца Леніна, (Менск)|вуліцы Леніна]], да [[Вуліца Карла Маркса, (Менск)|вул. Карла Маркса]] цягнецца бульвар. Бульвар на вуліцы Леніна быў зроблены на аснове Генэральнага пляну гораду Менску 1946 году. Аўтарамі агульнага рашэньня былі арх. [[Навум Трахтэнбэрг|Н. Трахтэнбэрг]] і [[Георгі Парсаданаў|Г. Парсаданаў]], аўтар праекту азеляненьня вуліцы Леніна арх. М. Андросаў; аўтар рашоткі агароджы бульвару — арх. Шміт; у 1949 г. архітэктарам Р. Абразцовай быў зроблены праект добраўпарадкаваньня бульвару. Да 1952 году рэканструкцыя вуліцы Леніна скончаная, вуліца была пашыраная амаль у два разы адносна першапачатковай шырыні, быў зроблены бульвар.<ref name="сьпіс"/> У 2002 годзе ўключаны ў [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://web.archive.org/web/20100614104426/http://www.ctv.by/tvprogram/~news=40061 До 1930 в Минске не было ни одного городского бульвара]</ref>. 3 ліпеня 2003 году была скончаная рэканструкцыя бульвару (арх. [[Армэн Сардараў|А. Сардараў]]). Былі створаныя два невялікія фантаны са скульптурамі, замененыя старыя й хворыя дрэвы ліпавай алеі, а таксама асфальт на ўзорыстую плітку<ref>[https://web.archive.org/web/20160305041105/http://news.tut.by/society/18322.html Бульвар на улице Ленина в Минске будет реконструирован]</ref>. === Сквэр Адама Міцкевіча === Вуліца бярэ пачатак ад скрыжаваньня з [[Гарадзкі Вал|Гарадзкім Валам]] каля [[сквэр Адама Міцкевіча (Менск)|сквэру Адама Міцкевіча]], які атрымаў сваю назву ад імя [[Беларусы|беларуска]]-[[Палякі|польскага]] [[Адам Міцкевіч|паэта]] 23 верасьня 2003 году. У тым жа годзе ў парку ўстаноўлены бронзавы помнік (ляўрэат дзяржаўнай прэміі [[Андрэй Засьпіцкі|А. Заспіцкі]], скульптар [[А. Фінскі]], арх. [[Г. Фёдараў]])<ref name="менск"/>. === Парк (сквэр) імя Янкі Купалы === Упіраецца Інтэрнацыянальная ў [[парк імя Янкі Купалы]], разьбіты пасьля [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] на месцы, дзе раней стаялі адна- двухпавярховыя хаты. == Помнікі, мэмарыяльныя дошкі й памятныя знакі == * Помнік [[Валенці Ваньковіч|Валенцію Ваньковічу]] (у двары гарадзкой сядзібы Ваньковічаў) * Мэмарыяльная дошка [[Віталь Чацьверыкоў|В. П. Чацьверыкову]] — на фасадзе дома № 26 * Мэмарыяльная дошка [[Станіслаў Манюшка|Станіславу Манюшку]] — на фасадзе дома № 21 == Транспарт == Аўтамабільны рух на ўсёй працягласьці вуліцы двухбаковы. === Мэтро === У 250 мэтрах ад скрыжаваньня з [[Вуліца Энгельса (Менск)|вуліцай Энгельса]] — [[Кастрычніцкая (станцыя мэтро, Менск)|«Кастрычніцкая»]], а ў 310 мэтрах ад скрыжаваньня з [[Вуліца Леніна (Менск)|вуліцай Леніна]] знаходзіцца станцыя [[Няміга (станцыя мэтро)|«Няміга»]]. === Наземны грамадзкі транспарт === Трамвайная лінія, якая праходзіла па вуліцы Інтэрнацыянальнай, існавала з 1929 году. У паваенны час у 1949 годзе на вуліцы была адноўленая трамвайная лінія, але ў 1967 годзе падчас памяншэньня трамвайнай сеткі лінія была разбураная.<ref>[https://web.archive.org/web/20130123100325/http://minsk-old-new.com/minsk-2957.htm Трамвайныя лініі Менску]</ref> == Падземная вуліца == Пры будаўніцтве ведамасных гаражоў, у 1960-х, рабочыя раскапалі на тэрыторыі былога кляштара бэнэдыктанак сетку падземных хадоў<ref>[http://venividi.ru/node/9679Монастырь (кляштор) ордена бенедиктинок]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>, якія ішлі ў кірунку кінатэатру «Перамога» (вул. Інтэрнацыянальная, 20), а таксама да дамініканскага й францішканскага кляштараў. Большая частка падземных манастырскіх канструкцыяў была пазьней зьнішчаная падчас будаўніцтва пракуратуры. У канцы 70-х — пачатку 80-х гг. XX стагодзьдзя, калі ў Менску каля будынка [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|кансэрваторыі]] вяліся земляныя працы, коўш экскаватара нечакана натыкнуўся, як апынулася, на цагляныя скляпеньні падземнага ходу. Перад будаўнікамі адкрылася падземная галерэя, пабудаваная прыкладна ў XVIII стагодзьдзі<ref>[http://yandex.by/yandsearch?text=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8+%D0%B8%D1%89%D1%83%D1%82+%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%85%D0%BE%D0%B4+%D0%B2+%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B5+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0&tld=by&lr=157 Археолягі шукаюць падземны ход у цэнтры Менску]</ref>. Коўш экскаватара часткова пашкодзіў скляпеністую столь ходу, і археолягі змаглі прайсьці па ім ня больш за 7—10 мэтраў, а далей усё было заваленае. Вышынёй [[тунэль]] быў каля паўтара мэтраў, шырынёй — у мэтар. Меркавана гэты падземны ход, улічваючы яго кірунак, ішоў ад [[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынак (Менск)|дамініканскага сабору]] пры мужчынскім манастыры да [[Архікатэдральны касьцёл Імя Найсьвяцейшай Панны Марыі (Менск)|езуіцкага]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|1=2}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://ipk.by/proektirovanie/site017/academy.html Сайт, прысьвечаны вуліцы Інтэрнацыянальнай].{{ref-ru}} * [http://ato.by/street/392 Інфраструктура вуліцы Інтэрнацыянальнай]. Ato.by{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20130123062200/http://minsk-old-new.com/minsk-2692-ru.htm Старыя фота вуліцы]{{ref-ru}} {{Вуліцы Менску (Цэнтральны раён)}} {{Менск}} {{Каардынаты|53|54|10.21|паўночнае|27|33|24.25|усходняе|выяўленьне=загаловак}} {{Абраны артыкул}} [[Катэгорыя:Вуліцы Менску]] 3spkfso48syd61t92gx2ixjcooshxzm 0 144059 2700048 2407664 2026-11-10T15:27:07Z BlackLovelacee 90233 Замена слова "зьяўляюцца" на "ёсьць", згодна з большаю сэмантычнаю адпаведнасьцю з кантэкстам апошняга слова. І злучэньне "самых вышэйшых" да "найвышэйшых" 2700048 wikitext text/x-wiki [[Файл:St Michael Raphael.jpg|значак|«Арханёл Міхаіл, які зрынае д’ябла», [[Рафаэль]]]] '''Арханёл Міхаіл''', '''Архістратыг Міхаіл''' ({{мова-he|מִיכָאֵל}}, ''Міхаэ́ль'' — «Хто як Бог?»; {{мова-grc|Αρχάγγελος Μιχαήλ}}) — паводле [[Біблія|Бібліі]], адзін зь сямі найвышэйшых [[анёл]]аў, якія служаць [[Бог]]у й ёсьць выканаўцамі Яго волі. У «[[Апакаліпсіс]]е» [[Ян (апостал)|Яна Багаслова]] ён падаецца абаронцам хрысьціянаў і тым, хто зрынуў зь неба [[цмок]]а зь яго початам. У выданьнях [[Францішак Скарына|Ф. Скарыны]] сюжэт змаганьня Міхаіла Архістратыга зь нячысьцікамі адлюстраваны ў [[гравюра|гравюры]], якая зьмешчаная на адваротнай старонцы тытульнага аркуша «[[Библия руска|Библии рускай]]».<ref name="СкТв">Скарына Ф.: Творы… С. 175.</ref> == Крыніцы й заўвагі == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Скарына Ф. Творы}} [[Катэгорыя:Біблейскія асобы]] [[Катэгорыя:Міхаіл (арханёл)| ]] 8ce6dvi44grhvuuxx5atv01cq6ufsqz 0 147096 2700093 2687991 2026-11-10T20:28:45Z XHCKidx 11053 /* Няцотны бок */ 2700093 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Менску |назва = Камсамольская |былыя назвы = Фэліцыянаўская, Багадзельная |год заснаваньня вуліцы = |статус = |фота = Мінск. Камсамольская вуліца ў лютым 2019 (01).jpg |подпіс = Менск, Камсамольская вуліца |раён1 = Цэнтральны |раён2 = |мікрараён1 = |мікрараён2 = |гістарычны раён = |даўжыня = 800 м{{Заўвага|ад вуліцы Нямігі да [[Вуліца Кірава (Менск)|вуліцы Кірава]]}} |мэтро = |аўтобус = |тралейбус = |трамвай = |індэкс = |на мапе = |на мапе Яндекс = http://maps.yandex.ru/?text=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C%2C%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%2C%20%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0&sll=27.555013%2C53.899902&ll=27.555013%2C53.899902&spn=0.028753%2C0.010429&z=16&l=map |на мапе Google = https://maps.google.com/maps?q=%D0%B2%D1%83%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B0+%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA&hl=ru&ie=UTF8&ll=53.899774,27.554827&spn=0.010961,0.027874&sll=52.094013,23.689383&sspn=0.091436,0.222988&t=h&hnear=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D1%83%D0%BB.,+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA,+%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C&z=16 |Commons = Kamsamoĺskaja Street, Minsk }} '''Ву́ліца Камсамо́льская''' (''гістарычная'' '''Фэліцыя́наўская''') — вуліца ў цэнтральнай частцы [[Менск]]у, якая зьвязвае [[Няміга (вуліца)|Нямігу]] зь [[Ляхаўка (Менск)|Верхняй Ляхаўкай]] праз [[Высокі Рынак]] і [[Новае Места]]. Існуе з XVI ст. Гістарычная назва ўтварылася ад капліцы [[Сьвяты Фэліцыян|Сьвятога Фэліцыяна]] пры [[Архікатэдральны касьцёл Імя Найсьвяцейшай Панны Марыі (Менск)|Катэдральным касьцёле]]. Цяперашняя афіцыйная назва ўжываецца з савецкіх часоў, калі вуліцу перайменавалі ў гонар [[Камсамол|Камуністычнага саюзу моладзі]]. Дамінантай вуліцы быў [[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар бэнэдыктынаў (Менск)|кляштар бэнэдыктынаў з касьцёлам Сьвятога Міхала Арханёла]], помнік архітэктуры XVIII ст., [[Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі|зруйнаваны расейскімі ўладамі]]. У наш час на вуліцы месьціцца клюб імя Дзяржынскага, грамадзкая прыёмная [[КДБ РБ|КДБ Беларусі]], [[гімназія]], цэнтральная кнігарня. == Гісторыя == Узьнікла ў XVI ст. Першапачаткова мела назву ''Фэліцыянаўская''. Вуліца праходзіла каля Марыінскага касьцёла ([[Архікатэдральны касьцёл Імя Найсьвяцейшай Панны Марыі (Менск)|Катэдральны касьцёл]] на [[Плошча Свабоды (Менск)|Высокім Рынку]]), у адной вежы якога захоўваліся мошчы Сьвятога Фэліцыяна, абаронцы места<ref name="baj">{{Навіна|аўтар=[[Іван Сацукевіч|Сацукевіч І.]]|загаловак=Тапанімія вуліцаў і плошчаў Менска ў XIX — пачатку XX ст.|спасылка=http://bk.baj.by/lekcyji/historyja/sacukievicz_01.htm|выдавец=[[Беларускі калегіюм]]|дата публікацыі=|дата доступу=27 жніўня 2013}}</ref>. У пачатку XIX ст. у выніку ажыцьцяўленьня першага праектнага пляну Менску, зацьверджанага 21 лютага 1817 году, вуліцу выпрасталі<ref name="сьпіс">{{Літаратура/Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь}}</ref>. Па здушэньні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня]] (1863—1864) у 1866 годзе з мэтай [[Маскалізацыя Беларусі|маскалізацыі краю]] ўлады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] перайменавалі вуліцу ў ''Багадзельную''. Афіцыйную назву надалі паводле багадзельні, што ў той час знаходзілася на вуліцы<ref name="baj"/>. Па ўсталяваньні [[БССР|савецкай улады]] вуліцу ў 1922 годзе перайменавалі ў ''Камсамольская''. <center><gallery caption="Гістарычныя здымкі і графіка" widths=150 heights=150 perrow="4"> Miensk, Zboravaja-Felicyjanaŭskaja. Менск, Зборавая-Фэліцыянаўская (1881).jpg|Дрэварыт, 1881 г. Miensk, Felicyjanaŭskaja, Benedyktynski. Менск, Фэліцыянаўская, Бэнэдыктынскі (1899).jpg|Малюнак, 1899 г. Miensk, Felicyjanaŭskaja, Maślanka. Менск, Фэліцыянаўская, Масьлянка (1817).jpg|Абмеры, XIX ст. Miensk, Zboravaja-Felicyjanaŭskaja. Менск, Зборавая-Фэліцыянаўская (1910).jpg|Паштоўка, 1910 г. Miensk, Felicyjanaŭskaja. Менск, Фэліцыянаўская (1910) (2).jpg|Паштоўка, 1910 г. Miensk, Zacharaŭskaja-Felicyjanaŭskaja, Garni. Менск, Захараўская-Фэліцыянаўская, Гарні (1913).jpg|Паштоўка, 1913 г. Miensk, Zacharaŭskaja-Felicyjanaŭskaja. Менск, Захараўская-Фэліцыянаўская (1915).jpg|Паштоўка, 1915 г. Miensk, Niamiha-Felicyjanaŭskaja. Менск, Няміга-Фэліцыянаўская (1944-49).jpg|Здымак, да 1950 г. </gallery></center> == Будынкі == === Няцотны бок === [[Файл:Kamsamoĺskaja 5, Miensk.JPG|значак|зьлева|Дом № 5]] [[Файл:Kamsamoĺskaja 7, Miensk.JPG|значак|Дом № 7]] [[Файл:Vulica Kamsamoĺskaja 9, Miensk.JPG|значак|зьлева|Дом № 9/16]] [[Файл:Kamsamoĺskaja 11, Miensk.JPG|значак|Дом № 11]] [[Файл:Kamsamoĺskaja 13, Miensk.JPG|значак|зьлева|Дом № 13]] [[Файл:Kamsamoĺskaja 15, 13 Miensk.JPG|thumb|Дамы № 13, 15]] * № 5 — будынак, збудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Трохпавярховы прамавугольны ў пляне, зь неглыбокім [[рызаліт]]ам у дваровай частцы. Накрыты двухсхільным [[дах]]ам. Сымэтрыя кампазыцыі галоўнага [[фасад]]у парушаная арачным праездам у вуглавой частцы. Плоскія сьцены без дэкору прарэзаныя прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Тарцы будынку завершаныя трохвугольнымі [[Шчыт (архітэктура)|шчытамі]]<ref name="збор">{{Літаратура/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінск}}</ref>. [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|Гісторыка-культурная каштоўнасьць]] 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/> * № 7 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Стары адрас — Багадзельная, 5. Тут месьціўся цэнтральны вінны склад братоў Хаецкіных. У магазыне мелася й аддзяленьне цэйлёнскага чаю, кавы й какава слыннай маскоўскай фірмы М. Пажывю<ref name="старонкі">{{Літаратура/Менск: Старонкі жыцьця дарэвалюцыйнага гораду (1994)}}</ref>. Двухпавярховы прамавугольны ў пляне будынак зь неглыбокім рызалітам у дваровай частцы. Накрыты пакатым двухсхільным дахам. Галоўны фасад несымэтрычны, па вуглах крапаваны плоскімі [[пілястра]]мі, на другім паверсе члянёны вялікімі прамавугольнымі вокнамі зь [[ліштва]]мі. У трохвугольным шчыце тарцовай часткі будынку сэгмэнтная [[люкарня]]<ref name="збор"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 9/16 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Аднапавярховы Г-падобны ў пляне будынак накрыты [[Вальмавы дах|вальмавым дахам]]. [[Фасад]]ы вырашаныя строга, збаўленыя [[дэкор]]у. Па вуглах сьцены ўмацаваныя плоскімі [[Лапатка (архітэктура)|лапаткамі]]. Аконныя праёмы прамавугольныя. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 11 (вуліца Рэвалюцыйная, 7) — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Стары адрас — Багадзельная, 15. Першапачаткова ў гэтым будынку месьцілася гасьцініца Дрэйцэра на 40 нумароў<ref name="старонкі"/>. У савецкі час тут месьцілася «Першая савецкая гасьцініца»<ref>[http://www.stroybelz.ru/damavod/ad-gastzinitzyi-belorus-da-gastzinitzyi-Cro_3655.html Ад гасцініцы «Белорусь» да гасцініцы Crowne Plaza]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Трохпавярховы, трохчасткавая асымэтрычная кампазыцыя. Складаецца з трох рознавысокіх пабудоваў, якія шчыльна прымыкаюць адна да адной<ref name="збор"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 13 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Першапачаткова выкарыстоўваўся як гасьцініца. Трохпавярховы з паўпадвалам прамавугольны ў пляне будынак накрыты двухсхільным дахам. Галоўны фасад строга сымэтрычны. Помнік архітэктуры [[эклектызм]]у з элемэнтамі [[клясыцызм]]у<ref name="збор"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 15 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Двухпавярховы, амаль квадратны ў пляне будынак, з [[мансарда]]й. Помнік архітэктуры эклектызму з выкарыстаньнем элемэнтаў стыляў клясыцызму й [[ампір]]<ref name="збор"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 17/9 — Гатэль "Мачыз", даходны дом Махліна. Будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Першапачаткова двухпавярховы будынак з мансардным паверхам. === Цотны бок === [[Файл:Kamsamoĺskaja 6, Miensk.JPG|thumb|Дом №6]] [[Файл:Kamsamoĺskaja 8, Miensk.JPG|значак|зьлева|Дом № 8]] * № 6 — будынак, пабудаваны ў канцы XVIII ст. з цэглы, перабудаваны ў XIX ст. Трохпавярховы будынак складанай канфігурацыі ў пляне, накрыты сыстэмай аднасхільных дахаў. Кампазыцыя галоўнага фасаду сымэтрычная. Помнік грамадзянскай архітэктуры з элемэнтамі клясыцызму<ref name="збор"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 8 (Рэвалюцыйная, 18) — будынак, пабудаваны ў 1954—1955 гадах. Гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 12 — будынак, гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 14 — будынак, пабудаваны ў 1954—1955 гадах. Гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 16 — пабудаваны ў 1951 годзе. Гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 18 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 20а — гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 22 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. Гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 24 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. Стары адрас — Багадзельная, 28. У гэтым будынку прадпрымальнікі І. Ш. Блох і І. Я. Ісакаў прымалі замовы па будове вадаправодаў, каналізацыяў, артэзіянскіх калодзежаў, утрымлівалі склад тэхнічнага абсталяваньня<ref name="старонкі"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. == Сквэр імя Дзяржынскага == [[Файл:Komsomol bulvar.jpg|значак|Сквэр імя Дзяржынскага]] Сквэр месьціцца на скрыжаваньні [[праспэкт Незалежнасьці (Менск)|праспэкта Незалежнасьці]] і вуліцы Камсамольскай. Сквэр атрымаў сваю назву ў гонар [[Фэлікс Дзяржынскі|Фэлікса Дзяржынскага]], рэвалюцыянэра, савецкага дзяржаўнага дзеяча, заснавальніка [[УНК]]. У сквэры ў 1955 годзе ўсталяваны бюст Ф. Дзяржынскаму (скульптар — [[Заір Азгур|З. Азгур]], архітэктар — В. Волчак); граніт, бронза; вышыня бюста 1,5 м., пастамэнту 2,5 м.)<ref name="збор"/>. Сквэр зьяўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасьцю рэспубліканскага значэньня<ref name="сьпіс"/>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Category:Kamsamoĺskaja Street, Minsk}} {{Менск}} {{Вуліцы Менску:Цэнтральны раён}} [[Катэгорыя:Вуліцы Менску]] s4aivofbrdqjl0yr09vow3p5ud98xoo 2700095 2700093 2026-11-10T20:36:55Z XHCKidx 11053 /* Будынкі */ 2700095 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Менску |назва = Камсамольская |былыя назвы = Фэліцыянаўская, Багадзельная |год заснаваньня вуліцы = |статус = |фота = Мінск. Камсамольская вуліца ў лютым 2019 (01).jpg |подпіс = Менск, Камсамольская вуліца |раён1 = Цэнтральны |раён2 = |мікрараён1 = |мікрараён2 = |гістарычны раён = |даўжыня = 800 м{{Заўвага|ад вуліцы Нямігі да [[Вуліца Кірава (Менск)|вуліцы Кірава]]}} |мэтро = |аўтобус = |тралейбус = |трамвай = |індэкс = |на мапе = |на мапе Яндекс = http://maps.yandex.ru/?text=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C%2C%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%2C%20%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0&sll=27.555013%2C53.899902&ll=27.555013%2C53.899902&spn=0.028753%2C0.010429&z=16&l=map |на мапе Google = https://maps.google.com/maps?q=%D0%B2%D1%83%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B0+%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA&hl=ru&ie=UTF8&ll=53.899774,27.554827&spn=0.010961,0.027874&sll=52.094013,23.689383&sspn=0.091436,0.222988&t=h&hnear=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D1%83%D0%BB.,+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA,+%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C&z=16 |Commons = Kamsamoĺskaja Street, Minsk }} '''Ву́ліца Камсамо́льская''' (''гістарычная'' '''Фэліцыя́наўская''') — вуліца ў цэнтральнай частцы [[Менск]]у, якая зьвязвае [[Няміга (вуліца)|Нямігу]] зь [[Ляхаўка (Менск)|Верхняй Ляхаўкай]] праз [[Высокі Рынак]] і [[Новае Места]]. Існуе з XVI ст. Гістарычная назва ўтварылася ад капліцы [[Сьвяты Фэліцыян|Сьвятога Фэліцыяна]] пры [[Архікатэдральны касьцёл Імя Найсьвяцейшай Панны Марыі (Менск)|Катэдральным касьцёле]]. Цяперашняя афіцыйная назва ўжываецца з савецкіх часоў, калі вуліцу перайменавалі ў гонар [[Камсамол|Камуністычнага саюзу моладзі]]. Дамінантай вуліцы быў [[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар бэнэдыктынаў (Менск)|кляштар бэнэдыктынаў з касьцёлам Сьвятога Міхала Арханёла]], помнік архітэктуры XVIII ст., [[Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі|зруйнаваны расейскімі ўладамі]]. У наш час на вуліцы месьціцца клюб імя Дзяржынскага, грамадзкая прыёмная [[КДБ РБ|КДБ Беларусі]], [[гімназія]], цэнтральная кнігарня. == Гісторыя == Узьнікла ў XVI ст. Першапачаткова мела назву ''Фэліцыянаўская''. Вуліца праходзіла каля Марыінскага касьцёла ([[Архікатэдральны касьцёл Імя Найсьвяцейшай Панны Марыі (Менск)|Катэдральны касьцёл]] на [[Плошча Свабоды (Менск)|Высокім Рынку]]), у адной вежы якога захоўваліся мошчы Сьвятога Фэліцыяна, абаронцы места<ref name="baj">{{Навіна|аўтар=[[Іван Сацукевіч|Сацукевіч І.]]|загаловак=Тапанімія вуліцаў і плошчаў Менска ў XIX — пачатку XX ст.|спасылка=http://bk.baj.by/lekcyji/historyja/sacukievicz_01.htm|выдавец=[[Беларускі калегіюм]]|дата публікацыі=|дата доступу=27 жніўня 2013}}</ref>. У пачатку XIX ст. у выніку ажыцьцяўленьня першага праектнага пляну Менску, зацьверджанага 21 лютага 1817 году, вуліцу выпрасталі<ref name="сьпіс">{{Літаратура/Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь}}</ref>. Па здушэньні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня]] (1863—1864) у 1866 годзе з мэтай [[Маскалізацыя Беларусі|маскалізацыі краю]] ўлады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] перайменавалі вуліцу ў ''Багадзельную''. Афіцыйную назву надалі паводле багадзельні, што ў той час знаходзілася на вуліцы<ref name="baj"/>. Па ўсталяваньні [[БССР|савецкай улады]] вуліцу ў 1922 годзе перайменавалі ў ''Камсамольская''. <center><gallery caption="Гістарычныя здымкі і графіка" widths=150 heights=150 perrow="4"> Miensk, Zboravaja-Felicyjanaŭskaja. Менск, Зборавая-Фэліцыянаўская (1881).jpg|Дрэварыт, 1881 г. Miensk, Felicyjanaŭskaja, Benedyktynski. Менск, Фэліцыянаўская, Бэнэдыктынскі (1899).jpg|Малюнак, 1899 г. Miensk, Felicyjanaŭskaja, Maślanka. Менск, Фэліцыянаўская, Масьлянка (1817).jpg|Абмеры, XIX ст. Miensk, Zboravaja-Felicyjanaŭskaja. Менск, Зборавая-Фэліцыянаўская (1910).jpg|Паштоўка, 1910 г. Miensk, Felicyjanaŭskaja. Менск, Фэліцыянаўская (1910) (2).jpg|Паштоўка, 1910 г. Miensk, Zacharaŭskaja-Felicyjanaŭskaja, Garni. Менск, Захараўская-Фэліцыянаўская, Гарні (1913).jpg|Паштоўка, 1913 г. Miensk, Zacharaŭskaja-Felicyjanaŭskaja. Менск, Захараўская-Фэліцыянаўская (1915).jpg|Паштоўка, 1915 г. Miensk, Niamiha-Felicyjanaŭskaja. Менск, Няміга-Фэліцыянаўская (1944-49).jpg|Здымак, да 1950 г. </gallery></center> == Будынкі == === Няцотны бок === [[Файл:Kamsamoĺskaja 5, Miensk.JPG|значак|зьлева|Дом № 5]] [[Файл:Kamsamoĺskaja 7, Miensk.JPG|значак|Дом № 7]] [[Файл:Vulica Kamsamoĺskaja 9, Miensk.JPG|значак|зьлева|Дом № 9/16]] [[Файл:Kamsamoĺskaja 11, Miensk.JPG|значак|Дом № 11]] [[Файл:Kamsamoĺskaja 13, Miensk.JPG|значак|зьлева|Дом № 13]] [[Файл:Kamsamoĺskaja 15, 13 Miensk.JPG|thumb|Дамы № 13, 15]] [[Файл:International street 9.jpg|значак|зьлева|Дом №17/9]] [[Файл:Мінск. Кінатэатр Перамога пасля рэканструкцыі і рэстаўрацыі (12).jpg|значак|[[Перамога (кінатэатар, Менск)|Дом №19/20]]]] * № 5 — будынак, збудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Трохпавярховы прамавугольны ў пляне, зь неглыбокім [[рызаліт]]ам у дваровай частцы. Накрыты двухсхільным [[дах]]ам. Сымэтрыя кампазыцыі галоўнага [[фасад]]у парушаная арачным праездам у вуглавой частцы. Плоскія сьцены без дэкору прарэзаныя прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Тарцы будынку завершаныя трохвугольнымі [[Шчыт (архітэктура)|шчытамі]]<ref name="збор">{{Літаратура/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінск}}</ref>. [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|Гісторыка-культурная каштоўнасьць]] 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/> * № 7 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Стары адрас — Багадзельная, 5. Тут месьціўся цэнтральны вінны склад братоў Хаецкіных. У магазыне мелася й аддзяленьне цэйлёнскага чаю, кавы й какава слыннай маскоўскай фірмы М. Пажывю<ref name="старонкі">{{Літаратура/Менск: Старонкі жыцьця дарэвалюцыйнага гораду (1994)}}</ref>. Двухпавярховы прамавугольны ў пляне будынак зь неглыбокім рызалітам у дваровай частцы. Накрыты пакатым двухсхільным дахам. Галоўны фасад несымэтрычны, па вуглах крапаваны плоскімі [[пілястра]]мі, на другім паверсе члянёны вялікімі прамавугольнымі вокнамі зь [[ліштва]]мі. У трохвугольным шчыце тарцовай часткі будынку сэгмэнтная [[люкарня]]<ref name="збор"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 9/16 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Аднапавярховы Г-падобны ў пляне будынак накрыты [[Вальмавы дах|вальмавым дахам]]. [[Фасад]]ы вырашаныя строга, збаўленыя [[дэкор]]у. Па вуглах сьцены ўмацаваныя плоскімі [[Лапатка (архітэктура)|лапаткамі]]. Аконныя праёмы прамавугольныя. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 11 (вуліца Рэвалюцыйная, 7) — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Стары адрас — Багадзельная, 15. Першапачаткова ў гэтым будынку месьцілася гасьцініца Дрэйцэра на 40 нумароў<ref name="старонкі"/>. У савецкі час тут месьцілася «Першая савецкая гасьцініца»<ref>[http://www.stroybelz.ru/damavod/ad-gastzinitzyi-belorus-da-gastzinitzyi-Cro_3655.html Ад гасцініцы «Белорусь» да гасцініцы Crowne Plaza]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Трохпавярховы, трохчасткавая асымэтрычная кампазыцыя. Складаецца з трох рознавысокіх пабудоваў, якія шчыльна прымыкаюць адна да адной<ref name="збор"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 13 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Першапачаткова выкарыстоўваўся як гасьцініца. Трохпавярховы з паўпадвалам прамавугольны ў пляне будынак накрыты двухсхільным дахам. Галоўны фасад строга сымэтрычны. Помнік архітэктуры [[эклектызм]]у з элемэнтамі [[клясыцызм]]у<ref name="збор"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 15 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Двухпавярховы, амаль квадратны ў пляне будынак, з [[мансарда]]й. Помнік архітэктуры эклектызму з выкарыстаньнем элемэнтаў стыляў клясыцызму й [[ампір]]<ref name="збор"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 17/9 — Гатэль "Мачыз", даходны дом Махліна. Будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Першапачаткова двухпавярховы будынак з мансардным паверхам. === Цотны бок === [[Файл:Kamsamoĺskaja 6, Miensk.JPG|thumb|Дом №6]] [[Файл:Kamsamoĺskaja 8, Miensk.JPG|значак|зьлева|Дом № 8]] * № 6 — будынак, пабудаваны ў канцы XVIII ст. з цэглы, перабудаваны ў XIX ст. Трохпавярховы будынак складанай канфігурацыі ў пляне, накрыты сыстэмай аднасхільных дахаў. Кампазыцыя галоўнага фасаду сымэтрычная. Помнік грамадзянскай архітэктуры з элемэнтамі клясыцызму<ref name="збор"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 8 (Рэвалюцыйная, 18) — будынак, пабудаваны ў 1954—1955 гадах. Гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 12 — будынак, гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 14 — будынак, пабудаваны ў 1954—1955 гадах. Гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 16 — пабудаваны ў 1951 годзе. Гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 18 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 20а — гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 22 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. Гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 24 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. Стары адрас — Багадзельная, 28. У гэтым будынку прадпрымальнікі І. Ш. Блох і І. Я. Ісакаў прымалі замовы па будове вадаправодаў, каналізацыяў, артэзіянскіх калодзежаў, утрымлівалі склад тэхнічнага абсталяваньня<ref name="старонкі"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. == Сквэр імя Дзяржынскага == [[Файл:Komsomol bulvar.jpg|значак|Сквэр імя Дзяржынскага]] Сквэр месьціцца на скрыжаваньні [[праспэкт Незалежнасьці (Менск)|праспэкта Незалежнасьці]] і вуліцы Камсамольскай. Сквэр атрымаў сваю назву ў гонар [[Фэлікс Дзяржынскі|Фэлікса Дзяржынскага]], рэвалюцыянэра, савецкага дзяржаўнага дзеяча, заснавальніка [[УНК]]. У сквэры ў 1955 годзе ўсталяваны бюст Ф. Дзяржынскаму (скульптар — [[Заір Азгур|З. Азгур]], архітэктар — В. Волчак); граніт, бронза; вышыня бюста 1,5 м., пастамэнту 2,5 м.)<ref name="збор"/>. Сквэр зьяўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасьцю рэспубліканскага значэньня<ref name="сьпіс"/>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Category:Kamsamoĺskaja Street, Minsk}} {{Менск}} {{Вуліцы Менску:Цэнтральны раён}} [[Катэгорыя:Вуліцы Менску]] qth1aj4u21vzbv4bvve8jqhkv6swxx8 2700096 2700095 2026-11-10T20:38:39Z XHCKidx 11053 /* Няцотны бок */ 2700096 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Менску |назва = Камсамольская |былыя назвы = Фэліцыянаўская, Багадзельная |год заснаваньня вуліцы = |статус = |фота = Мінск. Камсамольская вуліца ў лютым 2019 (01).jpg |подпіс = Менск, Камсамольская вуліца |раён1 = Цэнтральны |раён2 = |мікрараён1 = |мікрараён2 = |гістарычны раён = |даўжыня = 800 м{{Заўвага|ад вуліцы Нямігі да [[Вуліца Кірава (Менск)|вуліцы Кірава]]}} |мэтро = |аўтобус = |тралейбус = |трамвай = |індэкс = |на мапе = |на мапе Яндекс = http://maps.yandex.ru/?text=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C%2C%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%2C%20%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0&sll=27.555013%2C53.899902&ll=27.555013%2C53.899902&spn=0.028753%2C0.010429&z=16&l=map |на мапе Google = https://maps.google.com/maps?q=%D0%B2%D1%83%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B0+%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA&hl=ru&ie=UTF8&ll=53.899774,27.554827&spn=0.010961,0.027874&sll=52.094013,23.689383&sspn=0.091436,0.222988&t=h&hnear=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D1%83%D0%BB.,+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA,+%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C&z=16 |Commons = Kamsamoĺskaja Street, Minsk }} '''Ву́ліца Камсамо́льская''' (''гістарычная'' '''Фэліцыя́наўская''') — вуліца ў цэнтральнай частцы [[Менск]]у, якая зьвязвае [[Няміга (вуліца)|Нямігу]] зь [[Ляхаўка (Менск)|Верхняй Ляхаўкай]] праз [[Высокі Рынак]] і [[Новае Места]]. Існуе з XVI ст. Гістарычная назва ўтварылася ад капліцы [[Сьвяты Фэліцыян|Сьвятога Фэліцыяна]] пры [[Архікатэдральны касьцёл Імя Найсьвяцейшай Панны Марыі (Менск)|Катэдральным касьцёле]]. Цяперашняя афіцыйная назва ўжываецца з савецкіх часоў, калі вуліцу перайменавалі ў гонар [[Камсамол|Камуністычнага саюзу моладзі]]. Дамінантай вуліцы быў [[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар бэнэдыктынаў (Менск)|кляштар бэнэдыктынаў з касьцёлам Сьвятога Міхала Арханёла]], помнік архітэктуры XVIII ст., [[Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі|зруйнаваны расейскімі ўладамі]]. У наш час на вуліцы месьціцца клюб імя Дзяржынскага, грамадзкая прыёмная [[КДБ РБ|КДБ Беларусі]], [[гімназія]], цэнтральная кнігарня. == Гісторыя == Узьнікла ў XVI ст. Першапачаткова мела назву ''Фэліцыянаўская''. Вуліца праходзіла каля Марыінскага касьцёла ([[Архікатэдральны касьцёл Імя Найсьвяцейшай Панны Марыі (Менск)|Катэдральны касьцёл]] на [[Плошча Свабоды (Менск)|Высокім Рынку]]), у адной вежы якога захоўваліся мошчы Сьвятога Фэліцыяна, абаронцы места<ref name="baj">{{Навіна|аўтар=[[Іван Сацукевіч|Сацукевіч І.]]|загаловак=Тапанімія вуліцаў і плошчаў Менска ў XIX — пачатку XX ст.|спасылка=http://bk.baj.by/lekcyji/historyja/sacukievicz_01.htm|выдавец=[[Беларускі калегіюм]]|дата публікацыі=|дата доступу=27 жніўня 2013}}</ref>. У пачатку XIX ст. у выніку ажыцьцяўленьня першага праектнага пляну Менску, зацьверджанага 21 лютага 1817 году, вуліцу выпрасталі<ref name="сьпіс">{{Літаратура/Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь}}</ref>. Па здушэньні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня]] (1863—1864) у 1866 годзе з мэтай [[Маскалізацыя Беларусі|маскалізацыі краю]] ўлады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] перайменавалі вуліцу ў ''Багадзельную''. Афіцыйную назву надалі паводле багадзельні, што ў той час знаходзілася на вуліцы<ref name="baj"/>. Па ўсталяваньні [[БССР|савецкай улады]] вуліцу ў 1922 годзе перайменавалі ў ''Камсамольская''. <center><gallery caption="Гістарычныя здымкі і графіка" widths=150 heights=150 perrow="4"> Miensk, Zboravaja-Felicyjanaŭskaja. Менск, Зборавая-Фэліцыянаўская (1881).jpg|Дрэварыт, 1881 г. Miensk, Felicyjanaŭskaja, Benedyktynski. Менск, Фэліцыянаўская, Бэнэдыктынскі (1899).jpg|Малюнак, 1899 г. Miensk, Felicyjanaŭskaja, Maślanka. Менск, Фэліцыянаўская, Масьлянка (1817).jpg|Абмеры, XIX ст. Miensk, Zboravaja-Felicyjanaŭskaja. Менск, Зборавая-Фэліцыянаўская (1910).jpg|Паштоўка, 1910 г. Miensk, Felicyjanaŭskaja. Менск, Фэліцыянаўская (1910) (2).jpg|Паштоўка, 1910 г. Miensk, Zacharaŭskaja-Felicyjanaŭskaja, Garni. Менск, Захараўская-Фэліцыянаўская, Гарні (1913).jpg|Паштоўка, 1913 г. Miensk, Zacharaŭskaja-Felicyjanaŭskaja. Менск, Захараўская-Фэліцыянаўская (1915).jpg|Паштоўка, 1915 г. Miensk, Niamiha-Felicyjanaŭskaja. Менск, Няміга-Фэліцыянаўская (1944-49).jpg|Здымак, да 1950 г. </gallery></center> == Будынкі == === Няцотны бок === [[Файл:Kamsamoĺskaja 5, Miensk.JPG|значак|зьлева|Дом № 5]] [[Файл:Kamsamoĺskaja 7, Miensk.JPG|значак|Дом № 7]] [[Файл:Vulica Kamsamoĺskaja 9, Miensk.JPG|значак|зьлева|Дом № 9/16]] [[Файл:Kamsamoĺskaja 11, Miensk.JPG|значак|Дом № 11]] [[Файл:Kamsamoĺskaja 13, Miensk.JPG|значак|зьлева|Дом № 13]] [[Файл:Kamsamoĺskaja 15, 13 Miensk.JPG|thumb|Дамы № 13, 15]] [[Файл:International street 9.jpg|значак|зьлева|Дом №17/9]] [[Файл:Мінск. Кінатэатр Перамога пасля рэканструкцыі і рэстаўрацыі (12).jpg|значак|[[Перамога (кінатэатар, Менск)|Дом №19/20]]]] * № 5 — будынак, збудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Трохпавярховы прамавугольны ў пляне, зь неглыбокім [[рызаліт]]ам у дваровай частцы. Накрыты двухсхільным [[дах]]ам. Сымэтрыя кампазыцыі галоўнага [[фасад]]у парушаная арачным праездам у вуглавой частцы. Плоскія сьцены без дэкору прарэзаныя прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Тарцы будынку завершаныя трохвугольнымі [[Шчыт (архітэктура)|шчытамі]]<ref name="збор">{{Літаратура/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінск}}</ref>. [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|Гісторыка-культурная каштоўнасьць]] 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/> * № 7 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Стары адрас — Багадзельная, 5. Тут месьціўся цэнтральны вінны склад братоў Хаецкіных. У магазыне мелася й аддзяленьне цэйлёнскага чаю, кавы й какава слыннай маскоўскай фірмы М. Пажывю<ref name="старонкі">{{Літаратура/Менск: Старонкі жыцьця дарэвалюцыйнага гораду (1994)}}</ref>. Двухпавярховы прамавугольны ў пляне будынак зь неглыбокім рызалітам у дваровай частцы. Накрыты пакатым двухсхільным дахам. Галоўны фасад несымэтрычны, па вуглах крапаваны плоскімі [[пілястра]]мі, на другім паверсе члянёны вялікімі прамавугольнымі вокнамі зь [[ліштва]]мі. У трохвугольным шчыце тарцовай часткі будынку сэгмэнтная [[люкарня]]<ref name="збор"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 9/16 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Аднапавярховы Г-падобны ў пляне будынак накрыты [[Вальмавы дах|вальмавым дахам]]. [[Фасад]]ы вырашаныя строга, збаўленыя [[дэкор]]у. Па вуглах сьцены ўмацаваныя плоскімі [[Лапатка (архітэктура)|лапаткамі]]. Аконныя праёмы прамавугольныя. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 11 (вуліца Рэвалюцыйная, 7) — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Стары адрас — Багадзельная, 15. Першапачаткова ў гэтым будынку месьцілася гасьцініца Дрэйцэра на 40 нумароў<ref name="старонкі"/>. У савецкі час тут месьцілася «Першая савецкая гасьцініца»<ref>[http://www.stroybelz.ru/damavod/ad-gastzinitzyi-belorus-da-gastzinitzyi-Cro_3655.html Ад гасцініцы «Белорусь» да гасцініцы Crowne Plaza]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Трохпавярховы, трохчасткавая асымэтрычная кампазыцыя. Складаецца з трох рознавысокіх пабудоваў, якія шчыльна прымыкаюць адна да адной<ref name="збор"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 13 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Першапачаткова выкарыстоўваўся як гасьцініца. Трохпавярховы з паўпадвалам прамавугольны ў пляне будынак накрыты двухсхільным дахам. Галоўны фасад строга сымэтрычны. Помнік архітэктуры [[эклектызм]]у з элемэнтамі [[клясыцызм]]у<ref name="збор"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 15 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Двухпавярховы, амаль квадратны ў пляне будынак, з [[мансарда]]й. Помнік архітэктуры эклектызму з выкарыстаньнем элемэнтаў стыляў клясыцызму й [[ампір]]<ref name="збор"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 17/9 — Гатэль "Мачыз", даходны дом Махліна. Будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Першапачаткова двухпавярховы будынак з мансардным паверхам. * № 19/20 - [[Перамога (кінатэатар, Менск)|кінатэатар "Перамога"]]. === Цотны бок === [[Файл:Kamsamoĺskaja 6, Miensk.JPG|thumb|Дом №6]] [[Файл:Kamsamoĺskaja 8, Miensk.JPG|значак|зьлева|Дом № 8]] * № 6 — будынак, пабудаваны ў канцы XVIII ст. з цэглы, перабудаваны ў XIX ст. Трохпавярховы будынак складанай канфігурацыі ў пляне, накрыты сыстэмай аднасхільных дахаў. Кампазыцыя галоўнага фасаду сымэтрычная. Помнік грамадзянскай архітэктуры з элемэнтамі клясыцызму<ref name="збор"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 8 (Рэвалюцыйная, 18) — будынак, пабудаваны ў 1954—1955 гадах. Гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 12 — будынак, гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 14 — будынак, пабудаваны ў 1954—1955 гадах. Гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 16 — пабудаваны ў 1951 годзе. Гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 18 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 20а — гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 22 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. Гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 24 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. Стары адрас — Багадзельная, 28. У гэтым будынку прадпрымальнікі І. Ш. Блох і І. Я. Ісакаў прымалі замовы па будове вадаправодаў, каналізацыяў, артэзіянскіх калодзежаў, утрымлівалі склад тэхнічнага абсталяваньня<ref name="старонкі"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. == Сквэр імя Дзяржынскага == [[Файл:Komsomol bulvar.jpg|значак|Сквэр імя Дзяржынскага]] Сквэр месьціцца на скрыжаваньні [[праспэкт Незалежнасьці (Менск)|праспэкта Незалежнасьці]] і вуліцы Камсамольскай. Сквэр атрымаў сваю назву ў гонар [[Фэлікс Дзяржынскі|Фэлікса Дзяржынскага]], рэвалюцыянэра, савецкага дзяржаўнага дзеяча, заснавальніка [[УНК]]. У сквэры ў 1955 годзе ўсталяваны бюст Ф. Дзяржынскаму (скульптар — [[Заір Азгур|З. Азгур]], архітэктар — В. Волчак); граніт, бронза; вышыня бюста 1,5 м., пастамэнту 2,5 м.)<ref name="збор"/>. Сквэр зьяўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасьцю рэспубліканскага значэньня<ref name="сьпіс"/>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Category:Kamsamoĺskaja Street, Minsk}} {{Менск}} {{Вуліцы Менску:Цэнтральны раён}} [[Катэгорыя:Вуліцы Менску]] kapywsyn8bi7q3utdbi3guo5lybwq9l 2700103 2700096 2026-11-10T21:23:45Z XHCKidx 11053 /* Няцотны бок */ 2700103 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Менску |назва = Камсамольская |былыя назвы = Фэліцыянаўская, Багадзельная |год заснаваньня вуліцы = |статус = |фота = Мінск. Камсамольская вуліца ў лютым 2019 (01).jpg |подпіс = Менск, Камсамольская вуліца |раён1 = Цэнтральны |раён2 = |мікрараён1 = |мікрараён2 = |гістарычны раён = |даўжыня = 800 м{{Заўвага|ад вуліцы Нямігі да [[Вуліца Кірава (Менск)|вуліцы Кірава]]}} |мэтро = |аўтобус = |тралейбус = |трамвай = |індэкс = |на мапе = |на мапе Яндекс = http://maps.yandex.ru/?text=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C%2C%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%2C%20%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0&sll=27.555013%2C53.899902&ll=27.555013%2C53.899902&spn=0.028753%2C0.010429&z=16&l=map |на мапе Google = https://maps.google.com/maps?q=%D0%B2%D1%83%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B0+%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA&hl=ru&ie=UTF8&ll=53.899774,27.554827&spn=0.010961,0.027874&sll=52.094013,23.689383&sspn=0.091436,0.222988&t=h&hnear=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D1%83%D0%BB.,+%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA,+%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C&z=16 |Commons = Kamsamoĺskaja Street, Minsk }} '''Ву́ліца Камсамо́льская''' (''гістарычная'' '''Фэліцыя́наўская''') — вуліца ў цэнтральнай частцы [[Менск]]у, якая зьвязвае [[Няміга (вуліца)|Нямігу]] зь [[Ляхаўка (Менск)|Верхняй Ляхаўкай]] праз [[Высокі Рынак]] і [[Новае Места]]. Існуе з XVI ст. Гістарычная назва ўтварылася ад капліцы [[Сьвяты Фэліцыян|Сьвятога Фэліцыяна]] пры [[Архікатэдральны касьцёл Імя Найсьвяцейшай Панны Марыі (Менск)|Катэдральным касьцёле]]. Цяперашняя афіцыйная назва ўжываецца з савецкіх часоў, калі вуліцу перайменавалі ў гонар [[Камсамол|Камуністычнага саюзу моладзі]]. Дамінантай вуліцы быў [[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар бэнэдыктынаў (Менск)|кляштар бэнэдыктынаў з касьцёлам Сьвятога Міхала Арханёла]], помнік архітэктуры XVIII ст., [[Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі|зруйнаваны расейскімі ўладамі]]. У наш час на вуліцы месьціцца клюб імя Дзяржынскага, грамадзкая прыёмная [[КДБ РБ|КДБ Беларусі]], [[гімназія]], цэнтральная кнігарня. == Гісторыя == Узьнікла ў XVI ст. Першапачаткова мела назву ''Фэліцыянаўская''. Вуліца праходзіла каля Марыінскага касьцёла ([[Архікатэдральны касьцёл Імя Найсьвяцейшай Панны Марыі (Менск)|Катэдральны касьцёл]] на [[Плошча Свабоды (Менск)|Высокім Рынку]]), у адной вежы якога захоўваліся мошчы Сьвятога Фэліцыяна, абаронцы места<ref name="baj">{{Навіна|аўтар=[[Іван Сацукевіч|Сацукевіч І.]]|загаловак=Тапанімія вуліцаў і плошчаў Менска ў XIX — пачатку XX ст.|спасылка=http://bk.baj.by/lekcyji/historyja/sacukievicz_01.htm|выдавец=[[Беларускі калегіюм]]|дата публікацыі=|дата доступу=27 жніўня 2013}}</ref>. У пачатку XIX ст. у выніку ажыцьцяўленьня першага праектнага пляну Менску, зацьверджанага 21 лютага 1817 году, вуліцу выпрасталі<ref name="сьпіс">{{Літаратура/Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь}}</ref>. Па здушэньні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня]] (1863—1864) у 1866 годзе з мэтай [[Маскалізацыя Беларусі|маскалізацыі краю]] ўлады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] перайменавалі вуліцу ў ''Багадзельную''. Афіцыйную назву надалі паводле багадзельні, што ў той час знаходзілася на вуліцы<ref name="baj"/>. Па ўсталяваньні [[БССР|савецкай улады]] вуліцу ў 1922 годзе перайменавалі ў ''Камсамольская''. <center><gallery caption="Гістарычныя здымкі і графіка" widths=150 heights=150 perrow="4"> Miensk, Zboravaja-Felicyjanaŭskaja. Менск, Зборавая-Фэліцыянаўская (1881).jpg|Дрэварыт, 1881 г. Miensk, Felicyjanaŭskaja, Benedyktynski. Менск, Фэліцыянаўская, Бэнэдыктынскі (1899).jpg|Малюнак, 1899 г. Miensk, Felicyjanaŭskaja, Maślanka. Менск, Фэліцыянаўская, Масьлянка (1817).jpg|Абмеры, XIX ст. Miensk, Zboravaja-Felicyjanaŭskaja. Менск, Зборавая-Фэліцыянаўская (1910).jpg|Паштоўка, 1910 г. Miensk, Felicyjanaŭskaja. Менск, Фэліцыянаўская (1910) (2).jpg|Паштоўка, 1910 г. Miensk, Zacharaŭskaja-Felicyjanaŭskaja, Garni. Менск, Захараўская-Фэліцыянаўская, Гарні (1913).jpg|Паштоўка, 1913 г. Miensk, Zacharaŭskaja-Felicyjanaŭskaja. Менск, Захараўская-Фэліцыянаўская (1915).jpg|Паштоўка, 1915 г. Miensk, Niamiha-Felicyjanaŭskaja. Менск, Няміга-Фэліцыянаўская (1944-49).jpg|Здымак, да 1950 г. </gallery></center> == Будынкі == === Няцотны бок === [[Файл:Kamsamoĺskaja 5, Miensk.JPG|значак|зьлева|Дом № 5]] [[Файл:Kamsamoĺskaja 7, Miensk.JPG|значак|Дом № 7]] [[Файл:Vulica Kamsamoĺskaja 9, Miensk.JPG|значак|зьлева|Дом № 9/16]] [[Файл:Kamsamoĺskaja 11, Miensk.JPG|значак|Дом № 11]] [[Файл:Kamsamoĺskaja 13, Miensk.JPG|значак|зьлева|Дом № 13]] [[Файл:Kamsamoĺskaja 15, 13 Miensk.JPG|thumb|Дамы № 13, 15]] [[Файл:International street 9.jpg|значак|зьлева|Дом №17/9]] [[Файл:Мінск. Кінатэатр Перамога пасля рэканструкцыі і рэстаўрацыі (12).jpg|значак|[[Перамога (кінатэатар, Менск)|Дом №19/20]]]] * № 5 — будынак, збудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Трохпавярховы прамавугольны ў пляне, зь неглыбокім [[рызаліт]]ам у дваровай частцы. Накрыты двухсхільным [[дах]]ам. Сымэтрыя кампазыцыі галоўнага [[фасад]]у парушаная арачным праездам у вуглавой частцы. Плоскія сьцены без дэкору прарэзаныя прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Тарцы будынку завершаныя трохвугольнымі [[Шчыт (архітэктура)|шчытамі]]<ref name="збор">{{Літаратура/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінск}}</ref>. [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|Гісторыка-культурная каштоўнасьць]] 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/> * № 7 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Стары адрас — Багадзельная, 5. Тут месьціўся цэнтральны вінны склад братоў Хаецкіных. У магазыне мелася й аддзяленьне цэйлёнскага чаю, кавы й какава слыннай маскоўскай фірмы М. Пажывю<ref name="старонкі">{{Літаратура/Менск: Старонкі жыцьця дарэвалюцыйнага гораду (1994)}}</ref>. Двухпавярховы прамавугольны ў пляне будынак зь неглыбокім рызалітам у дваровай частцы. Накрыты пакатым двухсхільным дахам. Галоўны фасад несымэтрычны, па вуглах крапаваны плоскімі [[пілястра]]мі, на другім паверсе члянёны вялікімі прамавугольнымі вокнамі зь [[ліштва]]мі. У трохвугольным шчыце тарцовай часткі будынку сэгмэнтная [[люкарня]]<ref name="збор"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 9/16 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Аднапавярховы Г-падобны ў пляне будынак накрыты [[Вальмавы дах|вальмавым дахам]]. [[Фасад]]ы вырашаныя строга, збаўленыя [[дэкор]]у. Па вуглах сьцены ўмацаваныя плоскімі [[Лапатка (архітэктура)|лапаткамі]]. Аконныя праёмы прамавугольныя. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 11 (вуліца Рэвалюцыйная, 7) — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Стары адрас — Багадзельная, 15. Першапачаткова ў гэтым будынку месьцілася гасьцініца Дрэйцэра на 40 нумароў<ref name="старонкі"/>. У савецкі час тут месьцілася «Першая савецкая гасьцініца»<ref>[http://www.stroybelz.ru/damavod/ad-gastzinitzyi-belorus-da-gastzinitzyi-Cro_3655.html Ад гасцініцы «Белорусь» да гасцініцы Crowne Plaza]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Трохпавярховы, трохчасткавая асымэтрычная кампазыцыя. Складаецца з трох рознавысокіх пабудоваў, якія шчыльна прымыкаюць адна да адной<ref name="збор"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 13 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Першапачаткова выкарыстоўваўся як гасьцініца. Трохпавярховы з паўпадвалам прамавугольны ў пляне будынак накрыты двухсхільным дахам. Галоўны фасад строга сымэтрычны. Помнік архітэктуры [[эклектызм]]у з элемэнтамі [[клясыцызм]]у<ref name="збор"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 15 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Двухпавярховы, амаль квадратны ў пляне будынак, з [[мансарда]]й. Помнік архітэктуры эклектызму з выкарыстаньнем элемэнтаў стыляў клясыцызму й [[ампір]]<ref name="збор"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 17/9 — [[Гатэль "Мачыз" (Менск)|Гатэль "Мачыз"]], даходны дом Махліна. Будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Першапачаткова двухпавярховы будынак з мансардным паверхам. * № 19/20 - [[Перамога (кінатэатар, Менск)|кінатэатар "Перамога"]]. === Цотны бок === [[Файл:Kamsamoĺskaja 6, Miensk.JPG|thumb|Дом №6]] [[Файл:Kamsamoĺskaja 8, Miensk.JPG|значак|зьлева|Дом № 8]] * № 6 — будынак, пабудаваны ў канцы XVIII ст. з цэглы, перабудаваны ў XIX ст. Трохпавярховы будынак складанай канфігурацыі ў пляне, накрыты сыстэмай аднасхільных дахаў. Кампазыцыя галоўнага фасаду сымэтрычная. Помнік грамадзянскай архітэктуры з элемэнтамі клясыцызму<ref name="збор"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 8 (Рэвалюцыйная, 18) — будынак, пабудаваны ў 1954—1955 гадах. Гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 12 — будынак, гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 14 — будынак, пабудаваны ў 1954—1955 гадах. Гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 16 — пабудаваны ў 1951 годзе. Гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 18 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы. Гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 20а — гісторыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі<ref name="сьпіс"/>. * № 22 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. Гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. * № 24 — будынак, пабудаваны ў канцы XIX ст. Стары адрас — Багадзельная, 28. У гэтым будынку прадпрымальнікі І. Ш. Блох і І. Я. Ісакаў прымалі замовы па будове вадаправодаў, каналізацыяў, артэзіянскіх калодзежаў, утрымлівалі склад тэхнічнага абсталяваньня<ref name="старонкі"/>. Гісторыка-культурная каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня<ref name="сьпіс"/>. == Сквэр імя Дзяржынскага == [[Файл:Komsomol bulvar.jpg|значак|Сквэр імя Дзяржынскага]] Сквэр месьціцца на скрыжаваньні [[праспэкт Незалежнасьці (Менск)|праспэкта Незалежнасьці]] і вуліцы Камсамольскай. Сквэр атрымаў сваю назву ў гонар [[Фэлікс Дзяржынскі|Фэлікса Дзяржынскага]], рэвалюцыянэра, савецкага дзяржаўнага дзеяча, заснавальніка [[УНК]]. У сквэры ў 1955 годзе ўсталяваны бюст Ф. Дзяржынскаму (скульптар — [[Заір Азгур|З. Азгур]], архітэктар — В. Волчак); граніт, бронза; вышыня бюста 1,5 м., пастамэнту 2,5 м.)<ref name="збор"/>. Сквэр зьяўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасьцю рэспубліканскага значэньня<ref name="сьпіс"/>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Category:Kamsamoĺskaja Street, Minsk}} {{Менск}} {{Вуліцы Менску:Цэнтральны раён}} [[Катэгорыя:Вуліцы Менску]] cltpfqgpjof0g86renfu7mw11wgfes3 0 147728 2700068 2329126 2026-11-10T18:27:02Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700068 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ |Назва на мове краіны = Santa Cruz de Tenerife |Код мовы назвы краіны = es |Краіна = Гішпанія |Герб = Escudo de armas de Santa Cruz de Tenerife.svg |Сьцяг = Flag Santa Cruz de Tenerife city.svg{{!}}border |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Аўтаномная супольнасьць |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Канарскі архіпэляг|Канарскія астравы]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = Правінцыя |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = [[Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ (правінцыя)|Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 150.56 |Крыніца плошчы = |Вышыня = 4 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 222417 |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва= |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Дадатковы парамэтар насельніцтва = |Значэньне дадатковага парамэтра насельніцтва = |Год падліку дадатковага парамэтра насельніцтва = |Часавы пас = |Летні час = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Паштовыя індэксы = |Назва лічбавага клясыфікатару = |Лічбавы клясыфікатар = |Аўтамабільны нумарны знак = |Назва аўтамабільнага нумарнога знаку = |Аўтамабільныя нумарныя знакі = |Назва аўтамабільных нумарных знакаў = |Выява = Collage Santa Cruz de Tenerife.jpg |Апісаньне выявы = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 28 |Шырата хвілінаў = 28 |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар’е = заходняе |Даўгата градусаў = 16 |Даўгата хвілінаў = 15 |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = Гішпаніі (Канарскі архіпэляг) |Альтэрнатыўная мапа = |Назва мапы2 = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = http://www.santacruzdetenerife.es/ }} '''Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ''' ({{мова-es|Santa Cruz de Tenerife}}) — горад у [[Гішпанія|Гішпаніі]], які месьціцца на [[Канарскі архіпэляг|Канарскіх астравах]] і ўваходзіць у аднайменную аўтаномную супольнасьць. Разам горадам [[Ляс-Пальмас]] зьяўляецца сталіцай супольнасьці. Горад зьяўляецца самым буйным [[Тэнэрыфэ]], адным з астравоў архіпэляга. Разьмешчаны каля 210 кілямэтраў ад паўночна-заходняга ўзьбярэжжа [[Афрыка|Афрыкі]] ў [[Атлянтычны акіян|Атлянтычным акіяне]]. == Гісторыя == Сваю назву горад атрымаў ад срэбнага Сьвятога Крыжа канкістадораў, які [[Алёнса Фэрнандэс дэ Люга]] паставіў пасьля высадкі на ўзьбярэжжы ў 1494 годзе, цяпер гэты крыж захоўваецца ў нацыянальным музэі Тэнэрыфэ. На працягу XVI стагодзьдзя гэтая былая рыбацкая вёсачка стала важным портам у закрытай гавані Ля-Лягуна. У 1723 году горад стаўся адміністрацыйным цэнтрам Тэнэрыфэ, а ў 1833—1927 гадох места было сталіцай усяго архіпэлягу. На Тэнэрыфэ неаднаразова нападалі ангельцы і датчане, але беспасьпяхова. У 1797 годзе захапіць порт паспрабаваў адмірал [[Гарацыё Нэльсан|Нэльсан]], але пацярпеў паразу. Да Санта-Крус сталіцай выспы была найблізкая [[Сан-Крыстабаль-дэ-ля-Лягуна|Ля-Лягуна]]. Гішпанцы пабудавалі на ўзьбярэжжы мноства крэпасьцяў для абароны сваіх уладаньняў, але нішто не спыняла піратаў, якія натхняліся ангельскімі й францускімі ўладамі, яны часьцяком нападалі на Тэнэрыфэ. Гэтак у 1657 годзе ангельскі адмірал [[Робэрт Блэйк]] здолеў нават захапіць горад, аднак зусім на кароткі час, неўзабаве ён быў адкінуты артылерыяй. Гэтая, і яшчэ дзьве сур’ёзныя перамогі, здабытыя над ангельцамі. 6 лістапада 1706 году генэрал [[Джон Джэнінгс]] атакаваў порт, але быў адкінуты, а ў 1797 годзе быў пераможаны генэрал Нэльсан. Гэтыя падзеі атрымалі адлюстраваньне ў гербе Тэнэрыфэ, на ім акрамя Крыжа заваяваньня, намаляваныя тры леапарды, якія ўвасабляюць гэтыя тры перамогі, над Блэйкам, Джэнкінгсам і Нэлсанам. == Эканоміка == Эканоміка Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ абапіраецца ў асноўным на [[сфэра паслугаў|сфэру паслугаў]]. [[Гандаль]], [[турызм]], [[імпарт]]-[[экспарт]], марскі порт і наяўнасьць буйных палітычных і фінансавых інстытутаў гарантуюць моцнае эканамічнае разьвіцьцё гораду. == Гарадыя-сябры == * [[Санта-Крус-дэ-ля-Сьера]], [[Балівія]] * [[Рыё-дэ-Жанэйра]], [[Бразылія]] * [[Каракас]], [[Вэнэсуэла]] * [[Гватэмала (горад)|Гватэмала]], [[Гватэмала]] * [[Аранда-дэ-Дуэра]], [[Гішпанія]] * [[Кадыс]], [[Гішпанія]] * [[Сан-Антоніё]], [[ЗША]] * [[Санта-Крус (Каліфорнія)|Санта-Крус]], [[Каліфорнія]], [[ЗША]] * [[Санта-Крус-дэль-Нортэ]], [[Куба]] * [[Ніцца]], [[Францыя]] == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120212014126/http://www.santacruzdetenerife.es/ Афіцыйны сайт] * [http://maps.live.com/default.aspx?v=2&FORM=LMLTCP&cp=nr8y0qfnc004&style=b&lvl=1&tilt=-90&dir=0&alt=-1000&scene=28435462&phx=0&phy=0&phscl=1&encType=1 Фатаздымкі гораду] [[Катэгорыя:Гарады Гішпаніі]] 3e53e8srcbt6aljilnmloqsk4xly9w4 0 150570 2700067 2249389 2026-11-10T18:27:00Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700067 wikitext text/x-wiki [[Файл:Jonathan G Meath portrays Santa Claus.jpg|thumb|Санта Кляўс]] '''Са́нта-Кля́ўс''' ({{Мова-анг|Santa Claus}}), '''Сьвяты́ Ні́калас''', у позьняй паўночнаамэрыканскай традыцыі — [[каляды|калядны]] дзед, які дорыць падарункі амэрыканскім дзецям на Каляды. Імя амэрыканскага Санта-Кляуса ўяўляе сабой скажэньне галандскай транскрыпцыі імя [[сьвяты Мікалай|Сьв. Мікалая]], дзень памяці якога адзначаецца 6 сьнежня. Радзімай Санта-Клауса лічыцца [[Ляпляндыя]]. == Спадарожнікі Санта-Кляуса == У розных традыцыях Санта-Кляус зьяўляецца ў суправаджэньні іншых пэрсанажаў, добрых або злых. Так, у фальклёры [[Альпы|альпійскага]] рэгіёна спадарожнікам і адначасова антыподам Св. Мікалая зьяўляецца калматы і рагаты [[Крампус]], які карае непаслухмяных дзяцей і палохае іх. == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.nikola-ygodnik.narod.ru/Raznoe_025.html Як сьвяты Мікалай Санта Кляўсам стаў] * [https://web.archive.org/web/20130730114802/http://www.portalostranah.ru/view.php?id=90 Трансфармацыя: ад Сьвятога Мікалая да Санта Кляўса. Гісторыя вобраза Санты ў малюнакх, рус.] * [https://www.webcitation.org/6DVsxmP28?url=http://www.golos-ameriki.ru/content/this-day-in-history-2010-12-24-112436834/191655.html Згадваньне амэрыканскай радыёстанцыі «Голас Амэрыкі» пра тое, што пурытане не сьвяткавалі Ражство] {{Накід}} {{Раство}} {{Лёд і сьнег}} [[Катэгорыя:Зімовыя фальклёрныя пэрсанажы]] nafu3q6qh0957081j7z7jjemunm3a70 0 151512 2700049 2676167 2026-11-10T15:50:50Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700049 wikitext text/x-wiki {{Артаграфія}} {{Этнас |Назва = '''Расейскія немцы'''<br />{{мова-de|Russlanddeutsche|скарочана}} |Выява = [[Файл:Russian germans. Российские немцы.png|270пкс]] |Подпіс да выявы = [[Дзяніс Фанфізін]]{{*}}[[Міхал Барклай-дэ-Толі]]{{*}}[[Аляксандар Бэнкэндорф]]{{*}}[[Кацярына II]]{{*}}[[Пётар Струвэ]]{{*}}[[Аляксій II]]{{*}}[[Аліса Фрэйндліх]]{{*}}[[Ота Шміт]] |Колькасьць = [[Нямеччына]] — 2,2 млн<ref name="STAT">[https://web.archive.org/web/20090419065033/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/SharedContent/Oeffentlich/AI/IC/Publikationen/Jahrbuch/Bevoelkerung,property=file.pdf Федеральное статистическое управление Германии]{{ref-de}}</ref>, [[Расея]] — 394 138 (2010 г.)<ref name="runemstat">[http://www.rg.ru/2011/12/16/stat.html Об итогах Всероссийской переписи насэления 2010 года]{{ref-ru}}</ref>, [[Казахстан]] — 180 832 (2012 г.), [[Украіна]] — 33 302 (2001 г.), [[Кыргыстан]] — 8766 (2012 г.) |Рэгіёны = [[Расея]], [[Нямеччына]], [[Казахстан]], [[Кыргыстан]], [[Канада]], [[Бразылія]], [[Латвія]], [[Украіна]], [[Эстонія]], [[Беларусь]], [[ЗША]] ды інш. |Мовы = [[нямецкая мова]], [[расейская мова]], [[швабзкі дыялект]], [[эльзаскі дыялект]], [[нямецка-плятзкі дыялект]] |Рэлігія = [[Хрысьціянства|хрысьціяне]] ([[лютэранства]], [[каталіцтва]]), [[праваслаўе]], [[баптызм]], [[мэнаніцтва]], [[пяцідзясятніцтва]]. |Блізкія этнасы = [[немцы]], [[швэды]], [[аўстрыйцы]], [[нарвэжцы]], [[датчане]], [[нідэрляндцы]], [[швайцарцы]], [[датчане]] й г. д. }} '''Расейскія немцы''' — [[этнас|этнічныя]] [[немцы]], а таксама грамадзяне ([[падданыя]]) германскіх дзяржаваў, якія пражывалі на тэрыторыі [[Расея|Расеі]] або дзяржаваў-папярэднікаў: [[Наўгародзкая зямля]], [[Кіеўская Русь]], [[Руская дзяржава]], [[Расейская імпэрыя]], [[СССР]], краіны што ўтварыліся пасьля [[Распад СССР|распаду СССР]], і іх прамыя нашчадкі. У сучаснай Нямеччыне выраз «расейскія немцы» ({{мова-de|Russlanddeutsche}}), ужываецца таксама ў адносінах да этнічных немцаў, якія рэпатрыяваліся ў Нямеччыну з [[СССР]], пачынаючы з 1951 году, а пасьля 1991 году — да [[Нямецкія перасяленцы|рэпатрыянтаў з постсавецкіх дзяржаваў]]. == Зьяўленьне немцаў на Русі == {{Асноўны артыкул|Немцы на Русі|Расьсяленьне немцаў на ўсход}} Першыя згадваньні пра немцаў на [[Русь|Русі]] адносяцца да IX стагодзьдзя. Да канца XII стагодзьдзя ў рускіх гарадах ужо аселі шматлікія нямецкія купцы, рамесьнікі, ваяры, лекары і навукоўцы<ref>[[Немцы Расіі (энцыкляпедыя)|Энцыкляпэдыя Немцы Расіі]]. — С. 9.</ref>. Першае пісьмовае згадваньне пра існаваньне ў [[Ноўгарад]]зе «нямецкага двара» — месцы, дзе жылі купцы й захоўваліся тавары, адносіцца да 1199 году. Але заснаваны гэты двор быў, відавочна, раней, паколькі пра пабудову ў горадзе нямецкай царквы Сьвятога Пятра, якая была цэнтрам нямецкага двара, паведамляецца ўжо ў 1184 годзе<ref>''Dr. Woldemar Buck'' Der deutsche Handel in Nowgorod. — St. Petersburg, 1895.</ref>. == Немцы ў [[Наўгародзкая рэспубліка|Наўгародзкай рэспубліцы]] == {{Асноўны артыкул|Немцы ў Наўгародзкай рэспубліцы}} == Немцы ў [[Маскоўскае княства|Маскоўскім княстве]] == Значная колькасьць немцаў перасялілася ў Маскоўскую дзяржаву ў пэрыяд кіраваньня вялікіх князёў [[Іван III|Івана III]] і [[Васіль III|Васіля III]] — у XV—XVI стагодзьдзях. У пэрыяд кіраваньня [[Іван IV Жахлівы|Івана IV Жахлівага]] дзель немцаў у насельніцтве гарадоў стала настолькі істотнай, што ў шматлікіх зь іх зьявіліся кварталы кампактнага пражываньня нямецкай [[дыяспара|дыяспары]] — так званыя Нямецкія слабоды, самая вялікая й вядомая зь якіх была ў Маскве (Гл. «[[Нямецкая слабада (гістарычная мясцовасць у Маскве)|Нямецкая слабада]]»). У першую чаргу расейскі ўрад быў зацікаўлены ў замежных адмыслоўцах ваеннай справы — збройніках, майстрах ліцьця гармат, фартыфікатарах і сапэрах. Нямецкія афіцэры служылі інструктарамі ў царскім войску, перадаючы эўрапейскі досьвед арґанізацыі, валоданьня сучаснай зброяй і тактыкі. Вялікім попытам у Расеі карысталіся замежныя інжынэры й майстры горнай справы. Таксама важнымі для маскоўскага двару былі замежныя спэцыялісты-мэдыкі. У краіне былі свае знахары, аднак не было адукаваных лекараў і аптэкараў. Таму першымі лейб-мэдыкамі вялікіх маскоўскіх князёў [[Іван III Васільевіч|Івана ІІІ]] і [[Васіль III|Васіля III]] у розны час былі Нікалаўс Бюлаў (Nicolaus Bulow) і Тэафіл Маркварт (Theophil Marquart) зь [[Любэк]]у<ref>[http://books.google.de/books?id=x-ruv8tgkF4C&pg=PA16&lpg=PA16&dq=Deutsche+%C3%84rzte+im+Moskauer+Russland+Sabine+Dumschat+Leibarzt+Iwan+III&source=bl&ots=KVO9AsUvs6&sig=ylYxaZwyF8sw7-TOJXfvAevxAt0&hl=de&ei=FHtsTrDtHcfRsgaO9LDjBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCAQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false Sabine Dumschat. Auslandische Mediziner im Moskauer Russland]. — Munchen : Franz Steiner Verl, 2006. {{ISBN|3-515-08512-2}}. — S. 16, 242]</ref>. Яны ж пераклалі на расейскую мову адзін з раньніх падручнікаў па мэдыцыне «Благапрахладны вертаград, здароўю стварэньне»<ref>[https://web.archive.org/web/20120204182248/http://www.bcetyt.ru/travel/cities/31628957.html?page=2 Прыдворная медыцына ў Расеі ў X—XVIII стст.]</ref>. == Эпоха Раманавых == {{Асноўны артыкул|Паволскія немцы|Немцы Вобласьці Войска Данскога}} Каля 90 % немцаў Расеі ў XVIII—XIX стагодзьдзях складаюць так званыя ''каляністы''. У XVIII жа стагодзьдзі па запрашэньні [[Кацярына II|Кацярыны II]] ([[Маніфест Кацярыны II ад 4 сьнежня 1762 году|маніфест]] ад 4 сьнежня 1762 году) пачалося [[перасяленьне]] нямецкіх сялянаў (так званых каляністаў) на вольныя землі Паволжа й пазьней Паўночнага Прычарнамор’я — шматлікія з гэтых сялянскіх сем’яў заставаліся ў месцах свайго першапачатковага кампактнага пражываньня на працягу больш за паўтары стагодзьдзяў, захоўваючы нямецкую мову (у закансэрваваным у параўнаньні зь нямецкай мовай Нямеччыны выглядзе), веру (як правіла, [[лютэранства|лютэранскую]] ці [[каталіцтва|каталіцкую]]) і іншыя элемэнты нацыянальнай культуры. Першая хваля міграцыі, накіраваная ў раён Паволжа, прыбыла галоўным чынам зь зямлі [[Райнлянд]], [[Гэсэн]] і [[Курпфальц|Пфальц]]. Наступны струмень эміграцыі быў выкліканы маніфэстам імпэратара [[Аляксандр I|Аляксандра I]] 1804 году. Гэты струмень каляністаў быў накіраваны ў раён [[Прычарнамор'е|Прычарнамор’я]] й [[Каўказ]]у, і складаўся галоўным чынам з жыхароў [[Швабія|Швабіі]]; у меншай ступені з жыхароў Усходняй і Заходняй Прусіі, [[Баварыя|Баварыі]], [[Мэкленбург]]у, [[Саксонія|Саксоніі]], [[Эльзас]]у, [[Бадэн]]у й Швайцарыі, а таксама нямецкіх жыхароў [[Польшча|Польшчы]]. У [[1860|60-х гадах XIX стагодзьдзя]] 200 000 каляністаў перасяліліся з Польшчы на [[Валынь]]. Перад Першай сусьветнай вайной лік нямецкіх вёсак у Расейскай імпэрыі (ня лічачы расейскай часткі Польшчы) вагаўся ад 3 да 4 тысячаў. [[Файл:1918. The garden in Darmstadt.jpg|300px|left|thumb|Паштовая паштоўка пачатку XX стагодзьдзя з фатаграфічным малюнкам немцаў-каляністаў калёніі Дармштат пад [[Адэса]]й]] Асноўную частку цяперашняга нямецкага насельніцтва Расеі й [[СНД|краін СНД]] складаюць першым чынам нашчадкі нямецкіх сялянаў-каляністаў. Гісторыя іх фармаваньня ахоплівае пэрыяд з XVIII па XX стагодзьдзе. Асноўнымі месцамі расьсяленьня зьяўляліся сярэдняе й ніжняе [[Паволжа]], паўночнае [[Прычарнамор'е]], [[Закаўказьзе]], [[Крым]], [[Валынь]] (паўночны захад Украіны), з канца XIX стагодзьдзя — [[Паўночны Каўказ]] і Сыбір. У сілу іх тэрытарыяльнай разьяднанасьці й розных асаблівасьцяў гістарычнага й этнічнага разьвіцьця ў асяродзьдзі расейскіх немцаў сфармаваўся шэраг этнічных (лякальных) груп — [[паволскія немцы]], [[украінскія немцы]] (выхадцы з Прычарнамор’я, часьцяком падзяляльныя сябе па канфэсійнай прыкмеце на лютэран і каталікоў), [[Валынь|валынскія]] немцы, [[Крым]]скія немцы, [[Бэсарабія|бэсарабскія]] немцы, каўкаскія немцы (ці [[швабы]], па месцы свайго пражываньня ў паўднёвай Нямеччыне — [[Швабія|Швабіі]]) й [[мэнаніцтва|мэнаніты]] (адмысловая этнаканфэсыйная супольнасьць). Прадстаўнікі розных этнічных груп нямецкага насельніцтва доўгі час мелі й захоўвалі асаблівасьці ў [[нямецкая мова|мове]], культуры, рэлігіі, побыту — размаўлялі на сваіх [[дыялект]]ах, якія часьцяком значна адрозьніваліся, адмыслова сьвяткавалі народныя й рэлігійныя абрады й сьвяты — [[Каляды]], [[Вялікдзень]], [[Сёмуха]], [[Свята ўраджая]], [[Свята забою скоту]] ({{мова-de|Schlachtfest}}) і інш. Зыходным пунктам міграцыі нямецкага насельніцтва па тэрыторыі Расеі былі таксама далучаныя да яе ў XVIII стагодзьдзі прыбалтыйскія землі, асабліва [[Эстляндыя]] й [[Ліфляндыя]]. Акрамя таго, вялікая колькасьць немцаў у XIX стагодзьдзі перасялілася на Валынь з Польшчы. Нарэшце, у 1920-ыя годы нямецкая [[дыяспара]] ў СССР папоўнілася некаторай колькасьцю нямецкіх камуністаў, якія перабраліся ў тады адзіную ў сьвеце [[СССР|сацыялістычную дзяржаву]]. З [[1870|1870-х гадоў]] іміграцыя немцаў у Расею галоўным чынам спыняецца (асабліва ў сувязі з адменай у адносінах да каляністаў палёгак па адбываньні вайсковай павіннасьці й астуджэньнем руска-германскіх адносін). Больш таго, вялікая колькасьць расейскіх немцаў пачынае эміграваць з Расеі, прычым не ў Нямеччыну, а галоўным чынам у [[ЗША]]. Усяго да 1914 году з Расеі ў ЗША перасялілася да 200 тысячаў этнічных немцаў. Яны склалі адну з найбуйнейшых плыняў дарэвалюцыйнай расейскай эміграцыі — нароўні з [[габрэі|габрэямі]], [[палякі|палякамі]], [[беларусы|беларусамі]], [[літоўцы|літоўцамі]] й [[фіны|фінамі]]. Акрамя таго, з другой паловы XIX стагодзьдзея немцы пачынаюць прымаць актыўны ўдзел ва [[Міграцыі насельніцтва Расеі|унутрырасейскім міграцыйным руху]] на многазямельныя ўсходнія й паўднёвыя ўскраіны імпэрыі. Па дадзеных перапісу 1926 году, у [[Сыбір]]ы й на [[Далёкі Ўсход|Далёкім Усходзе]] пражывае 81 тысяча немцаў (галоўным чынам у Омскай акрузе — 34,6 тыс., і ў Слаўгарадзкай акрузе — 31,7 тыс.), у [[Казахстан]]е — 51 тысяча немцаў<ref>{{Спасылка | url = http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_26.xls | загаловак = Таблица национальностей России по состоянию на 1926 г. | format = xls | publisher = Demoscope.ru: Электронная версия бюльлетеня «Насэление и общество» | accessdate = 2009-08-28 | lang = ru | archiveurl = http://www.webcitation.org/61CNmfnax | archivedate = 2011-08-25 }}</ref>. Па стане на 1913 год у Расейскай імпэрыі пражывала каля 2 400 000 немцаў. === Немцы Пецярбургу === {{Асноўны артыкул|Немцы Пецярбургу}} Пачынаючы з эпохі Пятра I, шырока практыкавалася запрашэньне ў Расею замежных навукоўцаў, вайскоўцаў, дыпляматаў, дзеячаў мастацтва, і некаторыя зь іх былі немцамі. Нашчадкі гэтых людзей, часьцяком, уладкоўваліся ў Расеі, у значным ліку выпадкаў ня толькі захоўваючы нямецкую мову ў якасьці сваёй асноўнай мовы, але таксама захоўваючы ў сябе нямецкую нацыянальную самасьвядомасьць, прыналежнасьць да лютэранскай ці каталіцкай царквы, таксама немцы практыкавалі кампактнае пражываньне. Нават сама кіравальная дынастыя [[Раманавы]]х, пачынаючы са шлюбу бацькоў [[Пётар III|Пятра III]] — [[Цэсарэўна|цэсарэўны]] [[Ганна Пятроўна|Ганны Пятроўны]] й гэрцага [[Гальштэйн-Готарпы|Гальштэйн-Готарпскага]] [[Карл Фрыдрых Шлезвіг-Гальштэйн-Готарпскі|Карла Фрыдрыха]], актыўна раднілася з прадстаўнікамі нямецкіх кіравальных дынастыяў. У выніку ўсе наступныя расейскія кіраўнікі дынастыі [[Раманавы]]х мелі вялікую дзель «нямецкай крыві», шматлікія зь іх, у сілу дынастычных акалічнасьцяў, былі народжаны ў Нямеччыне й размаўлялі па-руску з прыкметным акцэнтам, сам жа Пётар III размаўляў выключна па-нямецку, лічыў сябе немцаў і ўся яго зьнешняя палітыка была накіравана на карысьць германскіх дзяржаваў. А сама дынастыя Раманавых пераўтварылася ў адгалінаваньне [[Ольдэнбургская дынастыя|Ольдэнбурскай дынастыі]] пад найменьнем [[Раманавы з 1762|Раманавы-Гальштэйн-Готарп]], якое захоўваецца ў афіцыйным тытуле дагэтуль. Фаварытамі вялікіх імпэратрыц таксама зьяўляліся немцы, самы знакаміты зь якіх [[Эрнст Іаган Бірон]]. Значная колькасьць немцаў прыняў удзел у дзяржаўным кіраваньні на самых розных яго паверхах і кірунках, што істотна адбілася на выбары сталіцы, як пераважнага месца прыкладаньня сваіх здольнасьцяў і ведаў. Паколькі Пецярбург з самага свайго заснаваньня стаў ня толькі адміністрацыйнай сталіцай Расеі, але й найбуйнейшым прамысловым навуковым і гандлёвым цэнтрам, значная колькасьць немцаў асядала ў ім. Іх нашчадкі таксама прымалі непасрэдны ўдзел у самых разнастайных галінах гаспадаркі. У выніку шматлікіх складаных працэсаў у рэгіёне ўтварыўся спэцыфічны субэтнас — пецярбурскія немцы, які адносіў сябе да культуры заходняга хрысьціянства, у першую чаргу, да лютэранства й каталіцтва. У гарадзкім асяродзьдзі ўтварыліся раёны, дзе канцэнтрацыя нямецкага насельніцтва была настолькі вялікая, што нямецкую мову можна было чуць гэтак жа часта, як і расейскую, напрыклад, раён Васільеўскай выспы<ref name="Немцы в Санкт-Петербурге ">Немцы в Санкт-Петербурге (XVIII—XX века): биографический аспэкт. Санкт-Петербург. МАЭ РАН.2002 {{ISBN|5-88431-074-9}}</ref>. === Плянаваньне дэпартацыі немцаў Расеі ў пэрыяд Першай сусьветнай вайны === * 2 лютага 1915 году. У сувязі з вайной расейскі ўрад прымае законы пра экспрапрыяцыю зямельных уладаньняў у асобаў нямецкай нацыянальнасьці ў заходніх губэрнях. Пазьней гэтыя «ліквідацыйныя законы» распаўсюджваюцца на іншыя губэрні й вобласьці краіны. * 13 сьнежня 1915 году. Урад рыхтуе ўказ, паводле якога ўсё нямецкае насельніцтва Паволжа належыла да высяленьня ў Сыбір. Высяленьне плянавалася пачаць зь вясны 1917 году. * 6 лютага 1917 году. Імпэратар Мікалай Другі санкцыянуе ўжываньне «ліквідацыйных законаў» пра экспрапрыяцыю земляў у адносінах да паволскіх немцаў. * 2 сакавіка, 3 сакавіка 1917 году. Перамога Лютаўскай рэвалюцыі ў Петраградзе й у Сара­таве. * 11 сакавіка 1917 году. Адмысловай пастановай было прыпынена выкананьне ўсяго «ліквідацыйнага» заканадаўства, накіраванага супраць нямецкага насельніцтва Расеі. У пастанове паказвалася, што канчатковае рашэньне па гэтым пытаньні павінен прыняць Устаноўчы збор. == Немцы ў СССР == === 1918—1940 гады === У першыя дзесяцігодзьдзі Савецкай улады адраджэньне нацыянальнай ідэнтычнасьці расейскіх немцаў віталася, што прывяло ў 1918 годзе да ўтварэньня адной зь першых нацыянальна-тэрытарыяльных аўтаномій на тэрыторыі Савецкай Расеі — [[Аўтаномная вобласьць немцаў Паволжа|Аўтаномнай вобласьці немцаў Паволжа]], якая 19 сьнежня 1923 году была ператворана ў [[АССР немцаў Паволжа|Аўтаномную Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку немцаў Паволжа]]. са сталіцай у горадзе [[Энгельс (горад)|Пакроўск]], які ў 1931 годзе будзе пераназваны ў горад [[Энгельс (горад)|Энгельс]]. [[Файл:Volga German03.png|300px|thumb|[[АССР немцаў Паволжа|Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка немцаў Паволжа]]]] Па меры абвастрэньня адносін паміж СССР і Нямеччынай пагаршалася й стаўленьне да савецкіх немцаў. У 1935—1936 гадах больш за дзесяць тысячаў немцаў было выселена з прымежнай зоны ва Ўкраіне ў Казахстан<ref name="Полян1">''Полян П. М.'' Ня по своей воле… История и география принудительных миграций в СССР. [https://web.archive.org/web/20131011114053/http://www.memo.ru/history/deport/polyan1.htm Принудительные миграции до начала второй мировой войны (1919—1939)]</ref><ref name="Бугай">''Бугай Н. Ф.'' [http://scepsis.ru/library/id_1237.html Депортация народов]</ref>. У 1937—1938 гадах [[Народны камісарыят унутраных справаў СССР|НКУС]] правёў так званую «нямецкую апэрацыю». Паводле [[Загад народнага камісара ўнутраных справаў СССР № 00439|загаду народнага камісара ўнутраных справаў СССР № 00439]] ад 25 ліпеня 1937 году, усе германскія грамадзяне, якія працавалі на прадпрыемствах абароннай прамысловасьці (ці маючыя абаронныя цэхі) павінны былі быць арыштаванымі. З 30 ліпеня пачаліся арышты й звальненьні, а з восені 1937 году пачалася масавая апэрацыя супраць савецкіх немцаў. Усяго ў рамках «нямецкай апэрацыі» было арыштавана 65—68 тыс. чалавек, асуджана 55 005, зь іх: да [[Сьмяротная кара|растрэлу]] — 41 898, да зьняволеньня і ссылкі — 13 107<ref name="Рогинский" />. З найбольшай сілай апэрацыя закранула прымежныя зоны й асяродзьдзе сталічных гарадоў; сама АССР пацярпела непрапарцыйна слаба. Паводле дырэктывы [[Клімент Варашылаў|наркама абароны СССР Варашылава]], усе немцы (акрамя выхадцаў АССР НП), у ліку прадстаўнікоў усіх нацыянальнасьцяў, якія не ўваходзілі ў склад Савецкага Саюзу, былі звольнены з войска<ref name="Рогинский">''Охотин Н. Г., Рогинский А. Б.'' [https://web.archive.org/web/20130519053037/http://www.memo.ru/history/nem/Chapter2.htm Из истории «немецкой опэрации» НКВД 1937—1938 гг.]</ref>. У канцы [[1930-я|1930-х гадоў]] за межамі АССР НП былі зачынены ўсе нацыянальна-тэрытарыяльныя ўтварэньні — нямецкія нацыянальныя сельсаветы й раёны, а школы з выкладаньнем на роднай нямецкай мове пераведзены на расейскую мову. Па дадзеных [[Усесаюзны перапіс насельніцтва 1939 году|перапісу 1939 году]] на тэрыторыі СССР налічвалася 1427,3 тыс. немцаў. З гэтай колькасьці ў РСФСР пражывала 862,5 тыс. (уключаючы [[Крым]]), ва Ўкраіне — 392,5 тыс. (у тым ліку ў [[Адэская вобласьць|Адэскай вобласьці]] — 91,5 тыс., у [[Запароская вобласьць|Запароскай]] — 89,4 тыс., у [[Данецкая вобласьць|Сталінскай]] — 47,2 тыс., у [[Мікалаеўская вобласьць|Мікалаеўскай]] — 41,7 тыс.), у Казахстане — 92,6 тыс., у Закаўказьзі — 44,1 тыс., у рэспубліках Сярэдняй Азіі — 27,2 тыс., у Беларусі — 8,4 тыс. Зь ліку немцаў РСФСР 42,5 % (366,7 тыс. чал.) было засяроджана ў межах [[АССР немцаў Паволжа]] (немцы складалі 60,5 % насельніцтва аўтаномнай рэспублікі), а ўсяго ў Паволскім рэгіёне пражывала 451,6 тыс. немцаў. Таксама буйныя тэрытарыяльныя групоўкі немцаў расьсяляліся на Паўночным Каўказе (127,1 тыс.), у Заходняй Сыбіры (101,4 тыс.) і ў Крыму (51,3 тыс.)<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.xls Всесоюзная перепись насэления 1939 году. Национальный состав насэления по регионам России]</ref><ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_39.xls Всесоюзная перепись насэления 1939 году. Национальный состав насэления по республикам СССР]</ref>. Акрамя таго, на тэрыторыях, акупаваных СССР у 1939—1940 гадах, дзе па сучасных адзнаках да 1939 году пражывала 346,1 тыс. немцаў, у тым ліку 81,1 тыс. — у [[Бэсарабія|Бэсарабіі]], 62,1 тыс. — у [[Латвія|Латвіі]], 51,0 тыс. — у [[Летува|Летуве]], 45,4 тыс. — у Ровенскім і Валынскім ваяводзтвах [[Польшча|Польшчы]], 40,0 тыс. — ва Ўсходняй [[Галіцыя|Галіччыне]], 37,5 тыс. — у Паўночнай [[Букавіна|Букавіне]], 18,4 тыс. — у [[Эстонія|Эстоніі]], 10,6 тыс. (дадзеныя магчыма заніжаныя з-за таго, што немцы-каталікі часта ўпісваліся, як палякі) — у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Акрамя таго, да 13,8 тыс. немцаў расьсялілася ў [[Падкарпацкая Русь|Падкарпацкай Русі]], якая ўвайшла ў склад Савецкага Саюза ў 1945 годзе<ref name="ReferenceA">''Кабузан В. М.'' Немецкоязычное насэление в Российской империи и СССР в XVIII—XX веках (1719—1989): Ист.-стат. исьсьлед. — {{М.}}, 2003. — С. 183.</ref>. Такім чынам усяго на тэрыторыі СССР у пасьляваенных межах (без [[Калінінградская вобласьць|Калінінградзкай вобласьці]]) налічвалася 1782,9 тыс. немцаў. === 1941—1945 гады === {{Асноўны артыкул|Дэпартацыя немцаў у СССР}} Пэрыяд [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] адзначыўся карэннай трансфармацыяй арэала расьсяленьня немцаў на тэрыторыі СССР. 28 жніўня 1941 г. Прэзыдыюм [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] ухваліў Указ «Аб перасяленьні немцаў, якія пражываюць у раёнах Паволжа» (380 тыс.) у вёскі [[Алтайскі край|Алтайскага краю]], [[Новасыбірская вобласьць|Новасыбірскай]] і [[Омская вобласьць|Омскай]] вобласьцяў [[Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Расейскай СФСР]] і ў сельскую мясцовасьць [[Казаская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Казаскай ССР]]. Таксама немцаў выселілі з [[Азэрбайджанская ССР|Азэрбайджанскай]], [[Армянская ССР|Армянскай]], [[Грузінская ССР|Грузінскай]] і [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Ўкраінскай ССР]], [[Крымская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Крымскай Аўтаномнай ССР]], [[Ленінград]]а, Масквы і [[Паўночны Каўказ|Паўночнага Каўказу]] Расейскай СФСР (агулам 1,5 млн жыхароў). Да канца году нямецкіх [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|чырвонаармейцаў]] адклікалі з фронта ў склад [[Працоўная армія|працоўнай арміі]], якую разьмясьцілі ў [[сыбір]]скай [[Тайга|тайзе]] (лесанарыхтоўка), на будаўніцтве [[Урал|ўральскіх]] заводаў і [[Шахта|рудніках]]. Месцы разьмяшчэньня працарміі агароджваліся калючым [[дрот]]ам і знаходзіліся пад узброенай [[ахова]]й. З 1942 г. у працармію накіравалі нямецкіх перасяленцаў, якіх у 1947 г. вярнулі на месцы ссылкі<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Павал Берасьнеў]].|загаловак=70 гадоў таму савецкіх немцаў Паволжа аб'явілі дывэрсантамі і шпіёнамі|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=85207|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=[[газэта]]|год=1 верасьня 2011|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2011-09-01 166 (27029)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/85215/1ver-5.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. Усяго ў 1939—47 гадах колькасьць немцаў СССР зьменшала да 1,7 млн., у пераважнай большасьці на тэрыторыях, якія ўвайшлі ў склад Савецкага Саюза ў 1939—45 гады. === Пасьляваенны пэрыяд === 26 лістапада 1948 году Прэзыдыюм Вярхоўнай Рады СССР прыняў указ, які забараняў немцам вяртацца да ранейшага месца жыхарства: выгнаньне на «вечныя часы» ў месцы перасяленьня, і які ўсталёўваў працяглыя тэрміны зьняволеньня за самавольнае пакіданьне спэцпасяленьняў — 20 гадоў катаргі. Да пачатку 1953 году, па дадзеных органаў МУС СССР, на ўліку Аддзела спэцпасяленьняў складалася 1 224 931 нямецкіх спэцпасяленцаў, у тым ліку 855 674 выселеных у 1941-42 гадах з Эўрапейскай часткі Расеі й Закаўказьзя, 208 388 рэпатрыянтаў, 111 324 мабілізаваных, 48 582 «мясцовых» і 963 іншых. З гэтай колькасьці на тэрыторыі РСФСР было расьселена 707 863 чал., у Казахстане — 448 626, у рэспубліках Сярэдняй Азіі — 53 850, ва Ўкраінскай ССР — 460 і ў Карэла-Фінскай ССР — 246. Зь ліку немцаў, расьселеных у РСФСР, у Заходняй Сыбіры пражывала 338 142 чал., на Ўрале — 198 624, ва Ўсходняй Сыбіры — 74 687 (галоўным чынам у [[Краснаярскі край|Краснаярскім краі]]), на Эўрапейскай Поўначы — 35 007, у Цэнтральным раёне — 28 229, на Далёкім Усходзе — 13 378, у Волга-Вятскам раёне — 11 797, у Паволжа — 7697 і на Паўночным Каўказе ([[Растоўская вобласьць]]) — 302<ref>''Земсков В. Н.'' Спэцпосэленцы в СССР, 1930—1960. — {{М.}}: Наука, 2005. — С. 210—224.</ref>. Паколькі пасьля 1955 году немцы так і не атрымалі дазвола вярнуцца на месцы даваеннага пражываньня, карціна расьсяленьня немцаў па тэрыторыі СССР, якая склалася ў выніку дэпартацыі, галоўным чынам захавалася да канца савецкага пэрыяду без істотных зьмен. Па дадзеных [[Усесаюзны перапіс насельніцтва 1989 году|перапісу 1989 году]] ў Савецкім Саюзе налічвалася 2038,6 тыс. немцаў. Асноўная маса дыяспары была расьселена прыкладна ў тых жа раёнах, у якіх немцы былі паселены ў пэрыяд дэпартацыяў. Больш за ўсё немцаў пражывала ў Казахстане (957,5 тыс.), у Заходняй Сыбіры (416,5 тыс.), у Сярэдняй Азіі (178,2 тыс.), на Ўрале (149,7 тыс.) і ва Ўсходняй Сыбіры (66,2 тыс.). У раёнах, дзе разьмяшчаліся кампактныя раёны расьсяленьня немцаў да 1941 году, іх колькасьць была невялікая. Так, у Паволжа пражывала 68,3 тыс. немцаў, ва Ўкраіне — 37,8 тыс., у рэспубліках Прыбалтыкі — 9,3 тыс. (галоўным чынам гэта былі непаўнагадовыя дзеці, якія не падвяргаліся дэпартацыі, немцы, якія нейкім чынам схавалі нацыянальнасьць, немцы, якія ваявалі на баку СССР)<ref>{{Спасылка |author = |authorlink = |datepublished = |url = http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.xls |загаловак = Всесоюзная перепись насэления 1989 году. Национальный состав насэления по регионам России |format = xls |publisher = Demoscope.ru: Электронная версия бюльлетеня «Насэление и общество». |accessdate = 2009-08-28 |lang = ru |archiveurl = http://www.webcitation.org/61CNnRWmC |archivedate = 2011-08-25 }}</ref><ref>{{Спасылка | author = | authorlink = | datepublished = | url = http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.xls | загаловак = Всесоюзная перепись насэления 1989 году. Национальный состав насэления по республикам СССР | format = xls | publisher = Demoscope.ru:Электронная версия бюльлетеня «Насэление и общество». | accessdate = 2009-08-28 | lang = ru | archiveurl = http://www.webcitation.org/61CNnvBfg | archivedate = 2011-08-25 }}</ref>. === Пэрыяд 1955—1991 гадоў === Па рашэньні бундэстага ФРГ 22 лютага 1955 году былі прызнанымі сапраўднымі грамадзянствы, атрыманыя падчас вайны. Адначасова ў верасьні гэтага ж году першы [[канцлер]] Нямеччыны [[Конрад Адэнаўар]] наведвае [[СССР]], дзе таксама падпісваецца шэраг міжурадавых дамоваў. 13 сьнежня 1955 году выходзіць Указ Прэзыдыюму Вярхоўнай Рады «Пра спыненьне абмежаваньняў у правах немцаў і чальцоў іх сем’яў, якія знаходзяцца на спэцпасяленьні» (безь вяртаньня канфіскаванай маёмасьці), забарона на вяртаньне ў былыя родныя населеныя пункты. Пачаўся працэс перасяленьня немцаў у [[ФРН]], [[НДР]] і Аўстрыю. Першапачаткова ён ішоў пад лозунгам узьяднаньня разарваных у гады вайны сем’яў. У гэты час выяжджала ад некалькіх сотняў да некалькіх тысячаў чалавек у год. У траўні 1957 году ў Маскве выходзіць першы нумар цэнтральнай газэты на нямецкай мове «Нойес Лебен» («Новае жыцьцё»), сталай пераемніцай «Дойче цэнтраль-цайтунг» («Цэнтральная нямецкая газэта»), а празь месяц пачала выдавацца газэта «Роце Фанэ» («Чырвоны сьцяг») на Алтаі. Пазьней была арганізавана ў Цэлінаградзе газэта савецкага нямецкага насельніцтва Казахстана «Фройндшафт» («Сяброўства») — цяпер яна выдаецца ў [[Алматы|Алма-Аце]] пад назвай «Deutsche Allgemeine Zeitung». Аднавілася радыёвяшчаньне для савецкіх немцаў на роднай мове. Ізноў зьявіліся ў продажы кнігі савецкіх нямецкіх аўтараў. Пачалося стварэньне груп для вывучэньня нямецкай мовы як роднай у сярэдніх школах Казахстана, РСФСР, Кіргізіі. 8 красавіка 1958 году падпісана савецка-германская дамова пра ўзьяднаньне сем’яў і пра супрацоўніцтва Грамадзтваў Чырвонага Крыжа абедзьвюх краінаў. 24 красавіка 1959 году падпісана савецка-германская дамова пра ўзьяднаньне сем’яў. 29 жніўня 1964 году — Указ пра частковую рэабілітацыю немцаў Паволжа й адмене дэпартацыйнага Ўказу ад 28.08.41 году (распаўсюдзіўся й на астатніх немцаў СССР). Ва ўказе не забаранялася, але й не рэкамэндавалася вяртацца немцам у ранейшыя месцы пражываньня. Гэты ўказ, апублікаваны ў свой час ва ўмовах абмежаваньня галоснасьці толькі ў «Ведамасьцях Вярхоўнай Рады СССР» і ў савецкім нямецкамоўным друку, у жыцьці савецкіх немцаў зьмяніў няшмат чаго. 19 снежня 1966 году падпісаны [[Міжнародны пакт пра грамадзянскія й палітычныя правы]]. Правы на вольны выезд і гарантыя аховы нацыянальных меншасьцяў. СССР ратыфікаваў гэту дамову толькі 23 сакавіка 1973 году. 12 жніўня 1970 году адбылося падпісаньне Маскоўскай дамовы паміж [[ФРН]] і СССР пра ўзаемную адмову ад ужываньня насільля. Лік перасяленцаў расьце. 3 лістапада 1972 году — Указам прадпісаны вольны выбар сталага месца жыхарства для немцаў на тэрыторыі СССР. Указ ня быў апублікаваны. Па некаторых зьвестках, гэты Ўказ, як і Ўказ ад 29 жніўня 1964 году не атрымаў шырокай агалоскі ў савецкіх СМІ па просьбах кіраўнікоў азіяцкіх рэспубалік і сыбірскіх абласьцей, не зацікаўленых у масавым выезьдзе са сваіх рэгіёнаў нямецкага насельніцтва. 1 жніўня 1975 году падпісана [[Хэльсынская дамова]]. Далейшы рост ліку перасяленцаў, але толькі на кароткі час (ніжні пік у 1985 году — 460 чалавек). 1979 год — Спроба арганізаваць [[Нямецкая аўтаномія ў Казахстане|нямецкую аўтаномію ў Казахстане]]. 1981 год— Заснаваны Нямецкі драматычны тэатар (спачатку ў Тэміртаў, затым у Алма-Аце). Сытуацыя зьмянілася пасьля занясеньня зьмен у закон СССР «Пра ўезд і выезд» 28 жніўня 1986 году. Масавая эміграцыя немцаў з тэрыторыі былога [[СССР]] у [[Нямеччына|Нямеччыну]] пачалася з 1987 году, калі выехала 14 488 чалавек, у 198 годзе — 47 572, у 1989 годзе — 98 134 (пік у 1994 годзе — 213 214 чалавек), што значна зьнясіліла дзель нямецкага насельніцтва ў Расеі, [[Казахстан]]е, ва [[Украіна|Ўкраіне]] й у іншых рэспубліках былога СССР. У агульнай складанасьці, па зьвестках [[Міністэрства ўнутраных спраў ФРН]], у Нямеччыну з 1950 па 2006 год перасялілася 2 334 334 [[Нямецкія перасяленцы|расейскіх немцаў і чальцоў іх сем’яў]]<ref name="Статистика">[https://web.archive.org/web/20071031110005/http://www.bmi.bund.de/cln_012/Internet/Content/Common/Anlagen/Themen/Vertriebene__Spaetaussiedler/Statistiken/Aussiedlerstatistik__seit__1950,templateId=raw,property=publicationFile.pdf/Aussiedlerstatistik_seit_1950.pdf Статыстыка Міністэрства ўнутраных спраў ФРН]</ref>. == Немцы й постсавецкая прастора == === 1990-я гады === Напачатку 90-х гадоў XX стагодзьдзя Ў Санкт-Пецярбургу было арганізавана «Нямецкае грамадзтва Санкт-Пецярбурга», адноўлена выданьне газэты на нямецкай мове «[[St. Petersburgische Zeitung]]». У [[1990|1990-ых гадах]] у шматлікіх буйных гарадах Расеі й у месцах кампактнага пражываньня расейскіх немцаў створаны Цэнтры нямецкай культуры, у якіх пры садзейнічаньні ўрада [[ФРН]] рэалізуецца праграма «[[Брайтэнарбайт]]» («Пашыраная праца»), утвораны два нямецкіх нацыянальных раёны (з цэнтрамі [[Нямецкі нацыянальны раён Алтайскага краю|Гальбштат]] у Алтайскім краі й [[Азоўскі нямецкі нацыянальны раён Омскай вобласьці|Азоў]] у Омскай вобласьці), рэалізавана нямецка-расейская праграма «[[Нойдорф-Стрэльна]]» па стварэньні [[катэдж]]нага мястэчка расейскіх немцаў у прыгарадзе Санкт-Пецярбурга — раёне [[Нойдорф]] у [[Стрэльна (прыгарад Санкт-Пецярбурга)|Стрэльне]], утворана [[Фэдэральная нацыянальна-культурная аўтаномія «Расейскія немцы»]]. На цяперашні час «Рускія немцы» застаюцца адзінай з рэпрэсаваных у Савецкі час, але не [[рэабілітацыя|рэабілітаваных]] нацыянальных груп<ref>{{Спасылка | author = Владимир КРЫЛОВ | date = 2006-2007 | url = http://www.sibrd.ru/index.php?page=341 | загаловак = РАЗГОВОР ДЕЛОВОЙ И КОНСТРУКТИВНЫЙ | format = html | publisher = РОССИЙСКИЕ НЕМЦЫ СИБИРИ / RUSSLANDDEUTSCHE SIBIRIENS | accessdate = 2010-08-28 | lang = ru | description = | archiveurl = http://archive.is/20130417194920/http://www.sibrd.ru/index.php?page=341 | archivedate = 23 июл 2010 14:51:11 GMT }}</ref>. Па сумеснай ініцыятыве кансулату [[ФРН]], эвангелічна-лютэранскай царквы й мэрыі Санкт-Пецярбурга ў адноўленай у постсавецкі час [[Лютэранская царква Святых Пятра й Паўла (Санкт-Пецярбург)|Лютэранскай царквы Сьвятых Пятра й Паўла]] была адкрыта сталая выстава «Немцы Санкт-Пецярбурга» ({{мова-de|St.Petersburger Deutschen}})<ref name=" Zeitung">Ausstellung ueber St.Petersburger Deutsche: St.Petrsburgishe Zeitung. № 2 (75) 1999</ref>. У Пецярбургу праходзіць Міжнародны навуковы сэмінар «Немцы ў Расіі: Руска-нямецкія навуковыя й культурныя сувязі», ключавой тэмай якога зьяўляецца «Германісты й германістыка ў Расіі». У яго арганізацыі актыўны ўдзел прымае [[Інстытут рускай і савецкай культуры ім. Ю.М.Лотмана]] [[Рурскі ўніверсітэт|Рурскага ўнівэрсытэта]] г. [[Бохум]] і [[Міністэрства замежных спраў Нямеччыны]]. У Пецярбургу праходзіць увесь час дзейсная канфэрэнцыя «[[Немцы ў Санкт-Пецярбургу: Біяграфічны аспэкт]]». === Сучасная статыстыка === Паводле [[Усерасійскі перапіс насельніцтва 2002 году|Усерасейскага перапісу насельніцтва 2002 году]], у Расеі пражывала 597 212 немцаў<ref>{{Спасылка|url = http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_01.xls |загаловак = 1. Нацыянальны склад насельніцтва |date = 2004 |work = Том 4 - «Нацыянальны склад і валоданьне мовамі, грамадзянства». // Усерасейскі перапіс насельніцтва 2002 гады |format = xls |publisher = Фэдэральная служба дзяржаўнай статыстыкі |accessdate = 2011-08-30 |lang = ru |archiveurl = http://www.webcitation.org/65CSs13pg |archivedate = 2012-02-04 }}</ref>. Сучасная супольнасьць расейскіх немцаў арганізавала больш за сто розных лякальных, усерасейскіх і міжнародных арганізацыяў з мэтай захоўваць культурную ідэнтычнасьць расейскіх немцаў, спрыяць вывучэньню сваёй гісторыі, нацыянальнаму й духоўнаму адраджэньню немцаў Расеі, аднаўленьню й захаваньню нямецкіх нацыянальных традыцыяў, нацыянальнай мовы й яго дыялектаў, гісторыі нямецкага народу. Таксама арганізацыі спрыяюць паляпшэньню ўзроўню жыцьця расейскіх немцаў на лякальным узроўні; так, напрыклад, «[[Міжрэгіянальная грамадзкая арганізацыя «Нямецкае моладзевае аб'яднанне»|Нямецкае моладзевае аб’яднаньне]]» актыўна падтрымлівае моладзевыя ініцыятывы расейскіх немцаў, [[Міжнародная асацыяцыя даследчыкаў гісторыі й культуры расійскіх немцаў (МАДГКРН)|МАДГКРН]] пасродкам вывучэньня гісторыі й традыцыяў лякальных нямецкіх паволскіх, каўкаскіх і азіяцкіх лякальных субкультур мінулага ставіць перад сабой задачу захаваньня гістарычнай спадчыны немцаў Расеі. Паводле статыстычных зьвестак нямецкіх фэдэральных установаў на 2006 год, агульны лік асобаў, якія маюць нямецкае паходжаньне, што пражываюць на тэрыторыі краінаў [[Постсавецкая прастора|былога СССР]] ацэньваўся ў 800 000 — 820 000 чалавек. Зь іх каля 550 000 чал. у [[Расейская Фэдэрацыя|Расейскай Фэдэрацыі]], каля 200 000 у [[Казахстан]]е, 33 000 ва [[Украіна|Ўкраіне]] й 15 000 у [[Кыргыстан]]е<ref>[http://www.bpb.de/wissen/XRVWHC,0,0,Zuzug_von_%28Sp%E4t%29Aussiedlern_und_ihren_Familienangeh%F6rigen.html Bundeszentrale f. Politische Bildug: Zuzug v. Spataussiedlern]</ref><ref>[http://www.bpb.de/system/files/pdf/UT32YA.pdf Migrationsberich des Bundesamtes f. Migration u. Fluchtlinge]</ref>. Па зьвестках перапісу насельніцтва, праведзенаму ў 2010 годзе, у Расеі пражывала 394 138 немцаў<ref name="runemstat"/>. == Глядзіце таксама == * [[Нямецкая слабада]] * [[Немцы Пецярбургу]] * [[Нямецкі нацыянальны раён Алтайскага краю]]; [[Гальбштадт]] * [[Азоўскі нямецкі нацыянальны раён]] * [[Аўтаномная вобласьць немцаў Паволжа]] * [[АССР немцаў Паволжа]] * [[Піхцінскія галендры]] * [[Помнік «Немцам Расеі»]] * [[Петрышуле]] * [[Перасяленцы з краінаў былога СССР у Нямеччыне]] * [[Нямецкія перасяленцы]] * [[Беларускія немцы]] * [[Палескія немцы]] * [[Віленскія немцы]] * [[Фольксдойчэ]] * [[Немцы Магілёва]] * [[Балтыйскія немцы]] * [[Валынскія немцы]] * [[Вучылішча Сьвятой Ганны]] * [[Міжнародны зьвяз нямецкай культуры]] * [[Plautdietsch-Freunde]] * [[Дэпартацыя немцаў у СССР]] * [[Немцы Казахстану]] * [[Азэрбайджанскія немцы]] * [[Немцы ў Бэсарабіі]] * [[Нямецкая аўтаномія ў Казахстане]] * [[Крыстаф Бэргнэр]] * [[Цэрскія мэнаніцкія калоніі]] * [[Нямецкія калёніі ў Дагестане]] * [[Немцы Вобласьці Войска Данскога]] * [[Немцы Расеі (энцыкляпэдыя)]] * [[Немцы ва Ўкраіне]] * [[Крымскія немцы]] * [[Паволскія немцы]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} === Дакумэнты й першакрыніцы === * [[Полное собрание законов Российской империи|Полное собрание законов Российской империи (с 1749 г.)]]. — Т. XVI (1762—1765), 1830 * История российских немцев в документах (1763—1992 гг.) (Сост.: В. А. Ауман, В. Г. Чеботарева) — М.: МИГУП, 1993. === Энцыкляпэдыі, бібліяграфія === <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * [[Немцы России (энциклопедия)]]. В 3-х томах. Москва: Изд-во «Общественная академия наук российских немцев», 1999—2006 (Предс. редкол. В. Карев, О.Кубицкая) * В. А. Ауман, В. Ф. Баумгертнер, В. Бретт и другие (гл. ред. В. Ф. Дизендорф). Немцы России. Насэленные пункты и места посэления: энциклопедический словарь. — М.: ЭРН, 2006. — 470 с {{ISBN|5-93227-002-0}} * Handbuch Russland-Deutsche : ein Nachschlagewerk zur russland-deutschen und dt.-russ. Geschichte und Kultur (mit Ortsverzeichnis ehemaliger Siedlungsgebiete) Verfasser: Ulrich Mertens. Nürnberg ; Paderborn : 2001. {{ISBN|3-9807701-1-7}} * Lexikon der Russlanddeutschen. (Hrsg. H.-J. Kathe u.a.) Berlin: Bildungsverein für Volkskunde in Deutschland Die Linde, 2000. * Deutsche Geschichte im Osten Europas. (in 12 Bde) Bd. 10.: Rußland. — Berlin : Siedler Verlag, 2002. — 669 S. {{ISBN|3-88680-778-9}} * Международная организация исьсьледователей истории и культуры российских немцев: Научно-информационный бюльлетень. 1996—2006 [http://www.rusdeutsch.ru/biblio/?name=2&tema=6 Информация о конференциях, семинарах, фондах архивов, документы, рецензии, аннотации, библиография.]{{Недаступная спасылка|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Российские немцы. Историография и источниковедение. Материалы научной конференции. Анапа. 4-9 сентября 1996. М., 1997. * Чернова Т. Н. Российские немцы: Отечественная библиография, 1991—2000 гг.: Указатель новейшей литературы по истории и культуре немцев России/ Т. Н. Чернова.- М.,2001.- 268 с. * Списки научных публикаций Саратовского университета, издательства «Готика»[https://web.archive.org/web/20110407021845/http://www.sgu.ru/sguprojects/cultural/article], [https://archive.is/20130417190106/www.sgu.ru/faculties/historical/departments/oinp/publication.php] </div> === Матэрыялы навуковых канфэрэнцыяў, зьездаў === <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * Российские немцы на Дону, Кавказе и Волге. — М-лы российско-германской научн. конф. Анапа, 22-26 сентября 1994. // Международный союз немецкой культуры (отв. редактор Е. А. Шервуд). М., 1994. 358 с LCCN 97176727; OCLC 36891750 * Российские немцы: Проблемы истории, языка и современного положения. — М-лы междунар. науч. конф. Анапа, 20-25 сентября, 1995. // Изд-во Готика, 1996. 511 с {{ISBN|5-7834-0004-1}} [http://openlibrary.org/b/OL17131982M/Rossiiskie-nemtsy] * Российские немцы: Историография и источниковедение. — М-лы междунар. научн. конф. Серия: История и этнография российских немцев. Internationaler Verband der Deutsche Kultur (IVDK), Анапа, 4-9 сентября 1996. // М., Готика, 1997. 372 с {{ISBN|5-7834-0024-6}} * Миграционные процессы среди российских немцев: исторический аспэкт. М-лы междунар. научн. конф., Анапа, 26-30 сентября 1997 г. М, Готика, 1998 г. 444 с.[http://www.rusdeutsch.ru/biblio/?name=55&type=1]{{Недаступная спасылка|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Немцы России в контексте отечественной истории: Общие проблемы и региональный особенности. Материалы международной научной конференции, Москва, 17-20 сентября 1998 г. // М, Готика, 1999, 488 с. * [https://web.archive.org/web/20130719193039/http://www.rusdeutsch.ru/biblio/files/XIKonferenc.pdf Российское государство, общество и этнические немцы: основные этапы и характер взаимоотношений (XVIII—XXI вв.)] М-лы 11-ой междунар.науч. конф. Москва, 1-3 ноября 2006/ — М.: МСНК-пресс, 2007. — 480 с. * [https://web.archive.org/web/20121009001952/http://www.rusdeutsch.ru/biblio/files/nib_1(53)_2008.pdf Российские немцы: Научно-информационный бюльлетень. 1(53), Москва, 2008] * Научное сообщество этнических немцев в Средней Азии и России: современное состояние и персьпективы. — Материалы международной научно-методической конференции 23-24 октября 2008 г. // Караганда: Арко, 2009 </div> === Навучальныя выданьні === * А. А. Герман, Т. С. Иларионова, И. Р. Плеве. [http://www.rusdeutsch.ru/?hist=1&lng= История немцев России]. (учебное пособие) — М.: МСНК-пресс, 2005—544 с. * ''их же:''. История немцев России: Хрестоматия. — М.: МСНК-пресс, 2005. — 416 с. * ''их же:''. История немцев России: Методические материалы. — М.: МСНК-пресс, 2005. — 240 с. === Агульныя выданьні === <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * Андреева Н. С. Прибалтийские немцы и российская правительственная политика в начале XX в. — СПб.: Мiръ,2008. * Ковригина В. А. Немецкая слобода Москвы и её жители конца XVII-первой четверти XVIII вв. / В. А. Ковригина. — М.: Археол. центр, 1998. — 434, [2] с. * Клаус А. Наши колонии: опыт и материалы по истории и статистике иностранной колонизации в России. — СПб., 1869. * Россия — Германия. Контакты и взаимовлияния. XVIII—XIX век. // Государственная Третьяковская галерея: сб. статей под ред. О. С. Северцева, И. А. Гутт. — М., б. г. * Остроух И. Г., Шервуд Е. А. Российские немцы: вклад в историю и культуру (XVII — начало XX вв.). // Российские немцы на Дону, Кавказе и Волге. — М., 1995. * Кабузан В. М. Немецкое население в России в XVIII — начале XX вв (чисьленность и разьмещение). // Вопросы истории. — 1989. — № 12. — С. 18—29. * [[Герман, Аркадий Адольфович|Герман А. А.]] Немецкая автономия на Волге. 1918—1941. — М.: «МСНК-пресс», 2007. — 576 с. — 2-ое изд., исправленное и дополненное. * Московские немцы. Четыре века с Россией / [сост. Л. Дементьева, Ю. Петров]. — Москва: Фабрика офсетной печати, 1999. — 71 с. * Немецкие предприниматели в Москве: Сб. ст. [по итогам Междунар. науч. конф. (Москва, 1999 г.)] / Сост. сб.: В. А. Ауман]. — М. : Обществ. акад. наук рос. немцев, 1999. — 285, [1] с. — (Российские немцы: исторические материалы и исьсьледования: ИРН). {{ISBN|5-93227-001-2}} * Немцы в России: Люди и судьбы / [Семинар «Немцы в России: рус.-нем. науч. и культур. сьвязи»; Редкол.: Л. В. Славгородзкая (отв. ред.) и др.]. — СПб.: Дмитрий Буланин, 1998. — 310,[1] с. {{ISBN|5-86007-119-1}} * Немцы в России: Петербурские немцы = Die Deutschen in Russland: Petersburger deutsche: Сб. ст. / РАН. С.-Петерб. науч. центр. Ин-т истории естествознания и техники. С.-Петерб. фил. и др.; Отв. ред. Г. И. Смагина. — СПб.: Изд-во Дмитрий Буланин, 1999. — 620 с {{ISBN|5-86007-154-X}} * Немцы в России: Проблемы культур. взаимодействия : [Материалы конференций семинара, 1990—1995 гг. / Семинар «Немцы в России. Рус.-нем. науч. и культур. сьвязи»; Редкол.: Л. В. Славгородзкая (отв. ред.) и др.]. — СПб.: Дмитрий Буланин, 1998. — 327 с {{ISBN|5-86007-116-7}} * Немцы в России = Die deutschen in Russland: Рос.-нем. диалог: Сб. ст. / Рос. акад. наук. Ин-т истории естествознания и техники. С.-Петерб. фил., Б-ка Рос. акад. наук; [Редкол.: Г. И. Смагина (отв. ред.) и др.]. — СПб.: ДБ, 2001. — 552 с {{ISBN|5-86007-294-5}} * Немцы в России = Die Deutschen in Russland: Русско-немец. науч. и культурные сьвязи: Сб. ст. / Рос. акад. наук. Ин-т истории естествознания и техники, С.-Петерб. фил. [и др.]; [Редкол.: Г. И. Смагина (отв. ред) и др.]. — СПб.: ДБ, 2000. — 424 с {{ISBN|5-86007-248-1}} * Немцы в России = Die Deutschen in Russland: три века науч. сотрудничества: сб. ст. / Рос. акад. наук, Ин-т истории естествознания и техники, С.-Петерб. фил., Б-ка Рос. акад. наук; [редкол.: Н. В. Колпакова, Г. И. Смагина (отв. ред.), И. В. Черказьянова]. — СПб.: Дмитрий Буланин, 2003. — 604 с. — (Немцы в России: русско-немецкие научные и культурные сьвязи). {{ISBN|5-86007-372-0}} * Немцы и развитие образования в России. — СПб., 1998. {{ISBN|5-201-00230-7}} * Немцы Москвы: исторический вклад в культуру столицы: Междунар. науч. конф., посьвящ. 850-летию Москвы (Москва, 5 июня 1997 г.): Сб. докл. / [Науч. ред. Ю. А. Петров, А. А. Семин]. — М.: Обществ. акад. наук рос. немцев, 1997. — 356 с. — (Российские немцы: исторические материалы и исследования. ИРН). * Немцы Санкт-Петербурга: наука, культура, образование Сб. ст.|оригинал=Die Deutschen in Sankt-Petersburg: Wissenschaft, Kultur, Bildung|ответственный=[[РАН]], Ин-т истории естествознания и техники. С-Петерб., фил. Б-ка РАН, Семинар «Немцы в России: рус.-нем. науч. и культ. связи»; [Отв. ред. Г. И. Смагина]|место=СПб.|издательство=Издательство «Росток»|Росток|год=2005|страниц=640|isbn=5-94668-017-X * Немцы. Россия. Сибирь: [Сб. ст.] / Ом. гос. ист. — краевед. музэй, Сиб. фил. Рос. ин-та культурологии; Сост. и науч. ред. — Вибе П. П. — Омск: Ом. гос. ист. — краевед. музей, 1997. — 241 с {{ISBN|5-901062-01-1}} * Быт и культура российских немцев в музеях Санкт-Петербурга = Alltag und kultur der russlanddeutschen in museen von Sankt Petersburg: Свод. кат. / [Сост.: Т. А. Шрадер]. — СПб.: Наука, 2003 (Тип. Наука РАН). — 142, [2] с. — (Deutsche in Russland / Музэй антропологии и этнографии им. Петра Великого (Кунсткамэра) Рос. акад. наук [и др.]). {{ISBN|5-02-027096-2}} * Вашкау Н. Э. Школа в немецких колониях Поволжья, 1764—1917 гг. / Н. Э. Вашкау; М-во общ. и проф. образования РФ. Волгогр. гос. ун-т. — Волгоград: Изд-во Волгогр. гос. ун-та, 1998. — 206 с {{ISBN|5-85534-154-2}} * Грекова Т. Н., Голиков Ю. П. Медицинский Петербург / Т. И. Грекова, Ю. П. Голиков. — СПб.: Фолио-Пресс: Фолио-Плюс, 2001. — 414, [1] с. {{ISBN|5-7627-0163-8}} * Губкина Н. В. Немецкий музыкальный театр в Петербурге в первой трети XIX века / Н. В. Губкина; Рос. ин-т истории искусств. — СПб.: Дмитрий Буланин, 2003 (Тип. Береста). — 563, [1] с., [8] л. ил. {{ISBN|5-86007-312-7}} * Дитц Я. Е. История поволских немцев-колонистов. / Под ред. И. Р. Плеве. — М., «Готика», 1997. — 495 с. — (Серия: История и этнография российских немцев). — {{ISBN|5-7834-0010-6}}. * Жиромская В. Б., Киселев И. Н., Поляков Ю. А. Полвека под грифом «секретно»: Всесоюзная перепись насэления 1937 году. / В. Б. Жиромская, И. Н. Киселев, Ю. А. Поляков; РАН. Ин-т рос. истории. — М.: Наука, 1996. — 150 с.: табл. {{ISBN|5-02-009756-X}} * Захаров В. Н. Западноевропейские купцы в России: Эпоха Петра I. — М.: РОССПЭН, 1996. — 345 с, [19] л. ил., портр. {{ISBN|5-86004-056-3}} * История предпринимательства в России / [В. И. Бовыкин, М. Л. Гавлин, Л. М. Епифанова и др.]; Рос. акад. наук. Ин-т рос. истории. В 2 т. — {{М.}}: РОССПЭН, 2000. {{ISBN|5-8243-0030-5}} * Кириков Б. М., Штиглиц М. Санкт-Петербург немецких архитекторов. От барокко до авангарда. — СПб., 2002. {{ISBN|5-901528-04-2}} * Культура русских и немцев в Поволском районе: [Сборник] / Поволж. кадровый центр, Упр. культуры Сарат. обл. администрации; [Науч. ред. Великий П. П., Горелов И. Н.]. — Саратов: Слово, 1993-. ** Вып. 1: История, теория, культура. — Саратов: Слово, 1993. — 207, [2] с. * Материалы по истории сьвязи в России. XVIII — начало ХХ вв. (почта, телеграф, телефон, радио, телевидение): Обзор документальных материалов. — Л., 1966. * Миграционные процессы среди российских немцев: исторический аспэкт. — {{М.}}, 1998. * Плесская-Зебольд Э. Г. Одесские немцы: 1803—1920 / Э. Г. Плесская-Зебольд; Ин-т герм. и восточноевроп. исьсьлед., Гёттинген (Германия). — Одесса: ТЭС, 1999. — 520 с {{ISBN|966-95556-6-3}} * Петров Ф. А. Немецкие профессора в Московском университете / Ф. А. Петров. — М., 1997. {{ISBN|5-7820-0035-X}} * Саитов В. И., Модзалевский Б. Л. Московский некрополь: Т. 1-3 / [В. И. Саитов и Б. Л. Модзалевский]; [Авт. предисл. и изд. вел. кн. Николай Михайлович]. — Санкт-Петербург: тип. М. М. Стасюлевича, 1907—1908. — 3 т. * Русские и немцы в XVIII веке = Russen und Deutsche im XVIII. Jahrhundert: Встреча культур / [Рос. акад. наук. Науч. совет по истории мировой культуры. Ин-т всеобщ. истории; Редкол. С. Я. Карп (отв. ред.) и др.]. — М.: Наука, 2000. — 309, [1] с. {{ISBN|5-02-011592-4}} * Терра инкогнита Сибирь. У истоков научного освоения Сибири при участии немецких учёных в XVIII век. — Гальле, 1999. * Воскресенский Н. А. Законодательные акты Петра I. — М.; Л., 1945. * Беспятых Ю. Н. Петербург Анны Иоанновны в иностранных описаниях: Введение. Тексты. Комментарии / Ю. Н. Бесьпятых; Рос. акад. наук, Ин-т рос. истории, С.-Петерб. фил. — СПб.: Рус.-балт. информ. центр «БЛИЦ», 1997. — 492,[1] с. {{ISBN|5-86789-029-5}} * Бесьпятых Ю. Н. Петербург Петра I в иностранных описаниях: Введение. Тексты. Комментарии / Ю. Н. Бесьпятых. — Л.: Наука : Ленингр. отд-ние, 1991. — 278,[1] с. — (Сер. «Панорама истории»). {{ISBN|5-02-027336-8}} * Бескровный Л. Г. Русская армия и флёт в XVIII век. — М., 1958. * Alfred Eisfeld. Die Rußlanddeutschen. — Verlag: Langen/Müller, München, 1991. — 252 S. {{ISBN|3784423825}}; 978-3784423821 * Karl Stumpp. Die Russlanddeutschen — zweihundert Jahre unterwegs. — Stuttgart, Pannonia-Verlag, 1964. — 139 S. </div> === Нацыянальныя СМІ === * [[Цэнтральная газэта расейскіх немцаў «Neues Leben»]] * [https://web.archive.org/web/20140806015644/http://www.ru.mdz-moskau.eu/ Московская Немецкая Газэта]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20090827095808/http://www.deutsche-allgemeine-zeitung.de/rus/index.php Deutsche Allgemeine Zeitung]{{ref-ru}}{{ref-de}} * Алтайская рэгіянальная газэта «Zeitung für Dich» (в 1957—1991 «Rote Fahne») * [https://web.archive.org/web/20120427230323/http://www.sibrd.ru/index.php?page=15 «Sibirische Zeitung Plus»] {{ref-ru}}{{ref-de}} == Вонкавыя спасылкі == <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * [https://web.archive.org/web/20140919082813/http://dierusslanddeutschen.ru/ Die Russlanddeutschen.ru — Партал расейскіх немцаў] * [https://web.archive.org/web/20140107211557/http://rusdeutsch-panorama.ru/index.php?mode=view&site_id=34 Сайт «Немцы России»] * «[http://wolgadeutsche.ru/index.php Die Geschichte Der Wolgaedutschen]» — гістарычны сайт аб немцах Паволжа {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20121019204645/http://www.rusdeutsch.ru/?menu=13&level2=&z=1 Международная ассоциация исьсьледователей истории и культуры российских немцев (МАИИКРН)] * [https://web.archive.org/web/20140912045548/http://www.rusdeutsch.ru/?menu=6&level2=&z=1 Internationaler Verband der deutschen Kultur (IVDK)] Международный союз немецкой культуры] * [http://www.rusdeutsch.ru/?lib=1 Электронная бібліятэка расейскіх немцаў] * [http://www.genrogge.ru/grbook/index.htm Немцы в России: Историко-документальное издание. СПб.: [[Лики России (Санкт-Петербург) (издательство)|Лики России]], 2004.] * ''Кригер В.'' [http://www.viktor-krieger.de/html/kratkij.html Краткий очерк истории российских немцев] * ''Кригер В.'' [http://www.viktor-krieger.de/Demogr-2002.pdf Некоторые аспэкты демографического развития немецкого насэления 1930-х — 1950-х годов] * Советские немцы: В поисках утраченного фатерлянда: [https://web.archive.org/web/20090828062959/http://www.ferghana.ru/article.php?id=5520 . Часть I], [https://web.archive.org/web/20090828063335/http://www.ferghana.ru/article.php?id=5525 Часть II] * [https://web.archive.org/web/20160304203024/http://new.hist.asu.ru/german/bibl1.html Библиография: Немцы Алтая и Сибири в исторической и этнографической персьпективах] * [https://web.archive.org/web/20131213042736/http://www.egh.altai.ru/ Немецкий национальный район, Фонд поддержки российских немцев «Алтай»] * [https://web.archive.org/web/20160304103813/http://omsk-germany.ru/forum/44-514-1 Статья о немецких колонистах в Петербурской губэрнии] * [https://web.archive.org/web/20140915041000/http://www.communa.ru/news/detail.php?ID=9461 Немецкие колонисты в Артюшкино (Воронеская губэрния)] * [http://www.ruthenia.ru/folktee/CYBERSTOL/GULAG/Vindgolts.html И. П. Виндгольц. Немцы России — народ-скиталец. Народ в беде.] * [https://web.archive.org/web/20140810173311/http://www.memo.ru/history/nem/index.htm Репрессии против немцев в СССР] (сборник [[Международное общество «Мемориал»|mеждународного общества «Мемориал»]]) * [https://web.archive.org/web/20080518175541/http://www.rd-zeitung.de/partner/gw.htm Российские немцы в годы войны и посьле неё, свидетельства очевидцев. Герхард Вольтер «Зона полного покоя»]([[Герхард Вольтер]]) * [https://web.archive.org/web/20190331114659/http://lists.memo.ru/ Жертвы политического террора в СССР] ([[Международное общество «Мемориал»]]) * ''Ладыгин И. В.'' [http://army.armor.kiev.ua/hist/nemcu-rus.shtml Немцы в Русской Армии] * [[Герцен, Александр Иванович|Герцен А. И.]] «[http://az.lib.ru/g/gercen_a_i/text_0180.shtml Русские немцы и немецкие русские]» * [http://www.rusdeutsch.ru/ Информационный портал российских немцев] * [http://forum.vgd.ru/132/8638/ Немцы в России. Генеалогический форум] * [http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,2341944,00.html Deutsche Welle: «Немцы в истории России», отдельные статьи] * [http://www.webbitt.com/volga/home.html Volga Germans]{{ref-en}} * [http://www.russlanddeutschegeschichte.de История российских немцев] * Статья [https://web.archive.org/web/20120908022044/http://www.senator.senat.org/Das_Schicksal_der_Russlanddeutschen.html «В интересах государства Российского»], посьвященная истории российских немцев и современному положению. * [http://www.bmi.bund.de/cln_144/SharedDocs/Downloads/DE/Broschueren/DE/2004/Filmtrilogie_Versoehnung_ueber_Grenzen_Id_95038_de.html «Примирение через границы» — История российских немцев (3х док.-видео)]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-de}} * [http://www.facebook.com/group.php?gid=118524375002 «Russian Germans International» — Крупнейшая интернациональная группа российских немцев в Facebook] * [http://www.rdinfo.ru/site.php?mode=change_page&site_id=223&own_menu_id=30505&curent_page=01 Статьи и база персоналий по российским немцам на проекте «ЕДИНСТВО»]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} </div> [[Катэгорыя:Расейскія немцы| ]] [[Катэгорыя:Дэпартаваныя народы]] hhsnuyklo5pytm0nokuvbou8ft0svt2 0 155047 2700147 1707161 2026-11-11T07:46:33Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700147 wikitext text/x-wiki {{Артаграфія}} [[Файл:Retrat Francesc Cambó.jpeg|міні|Франсэск Камбо-і-Батле]] '''Франсэск Камбо-і-Батле''' ({{Мова-ca|Francesc Cambó i Batlle}}; 2 верасьня 1876, Вержэс, [[Гішпанія]] — 30 красавіка 1947, [[Буэнас-Айрэс]], [[Аргентына]]) — [[Каталёнія|каталёнскі]] палітык-[[Кансэрватызм|кансэрватар]], заснавальнік і лідэр аўтанамісцкай партыі ''Lliga Regionalista''. Быў міністрам пры некалькіх гішпанскіх урадах (эканамічнага разьвіцьця і фінансаў), а таксама падтрымліваў шэраг мастацкіх і культурных пачынаньняў, зьвязаных з Каталёніяй, асабліва пераклад [[Грэцкая мова|грэцкіх]] і [[Лацінская мова|лацінскіх]] клясычных тэкстаў на [[Каталёнская мова|каталёнскую мову]]. == Біяграфія == Франсэск Камбо нарадзіўся ў муніцыпалітэце Вержэс раёну (камаркі) Баш-Эмпорда, Каталёнія, Гішпанія. У 1901 годзе заснаваў кансэрватыўную партыю Lliga Regionalista, якая была асноўным прадстаўніком каталёнскага рэгіяналізму або нацыяналістычнага руху. Ён быў адным зь першым, хто прапанаваў аўтаномную сыстэму праўленьня для Каталёніі, хоць у той час удалося толькі дамагчыся зьліцьця чатырох правінцый у Каталёніі. Ён быў абраны чальцом парлямэнту Гішпаніі некалькі разоў, і быў двойчы прызначаны міністрам у гішпанскім урадзе — у 1918—1919 гадах міністар эканамічнага разьвіцьця і ў 1921—1922 гадах міністар фінансаў. У пачатку [[Грамадзянская вайна ў Гішпаніі|грамадзянскай вайны ў Гішпаніі]] ён зьехаў за мяжу. У той час як першапачаткова ён не падтрымліваў сілы [[Франсіска Франка]], пазьней у страху, што перамога рэспубліканцаў прывяла б да левай Рэспублікі, кантраляванай [[Савецкі Саюз|Савецкім Саюзам]], ён памяняў погляды. Камбо памёр у Аргентыне ў 1947 годзе. == Працы == * ''Actuació regionalista'' (1915) * ''El pesimismo español'' (1917) * ''Vuit mesos al ministeri de Foment'' (1919) * ''Visions d’Orient'' (1924) * ''La crise économique anglaise'' (1924) * ''Entorn del feixisme italià'' (1924) * ''La valoració de la pesseta'' (1929) * ''Les dictadures'' (1929) * ''Per la concòrdia'' (1929) * ''España, Cataluña y la Nueva Constitución'' (1929) == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20230724190204/http://www.institutcambo.org/ Інстытут Камбо] * {{Спасылка|url=http://www.xtec.cat/~jrovira6/gcivil1/cambo.htm|загаловак=Espanya sota l´ombra del domini anarquista. El cop de Franco com a reivindicació de patriotisme. Article de Francesc Cambó en el "The Daily Telegraph"|publisher=|accessdate=2014-04-01|lang=es}} * {{Спасылка|url=http://www.enciclopedia.cat/enciclop%C3%A8dies/gran-enciclop%C3%A8dia-catalana/EC-GEC-0013776.xml#.UzrtH1cqfcs|загаловак=Francesc Cambó i Batlle|publisher=Gran Enciclopèdia Catalana|accessdate=2014-04-01|lang=es}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Камбо-і-Батле, Франсэск}} [[Катэгорыя:Каталёнскія палітыкі]] [[Катэгорыя:Гішпанскія міністры]] kilas2gvq90wb9xg1m0llw70lcgdgzw 0 157101 2700073 2673390 2026-11-10T18:54:51Z Dymitr 10914 скончыў кар’еру 2700073 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Чы Дон Вон''' ({{мова-ko|지동원}}; {{Н}} 28 траўня 1991 году, [[Чэджу]], [[Рэспубліка Карэя]]) — колішні [[Рэспубліка Карэя|карэйскі]] футбаліст, нападнік. Выступаў за нацыянальную [[Мужчынская зборная Рэспублікі Карэя па футболе|зборную Карэя]]. == Кар’ера == === Клюбная === На працягу 2007—2008 гадоў займаўся ў акадэміі «[[Рэдынг (футбольны клюб)|Рэдынгу]]», пасьля чаго вярнуўся ў [[Рэспубліка Карэя|Карэю]]. Першым прафэсійным клюбам Чы Дон Вона стаў «[[Чонам Дрэганз]]». Нападнік дэбютаваў у камандзе 27 лютага 2010 году ў матчы супраць «[[Ічхон Юнайтэд]]»<ref>{{спасылка | url = http://int.soccerway.com/matches/2010/02/27/korea-republic/k-league/incheon-united-fc/chunnam-dragons/908544/ | загаловак = Soccerway.com | accessdate = | lang = | description = «Инчхон Юнайтед» — «Чоннам Дрэгонз» 1:0 | archiveurl = http://www.webcitation.org/6B7nLDRzi | archivedate = 2012-10-03 }}</ref>. У матчы з «[[Канвон (футбольны клюб)|Канвонам]]», згуляным 28 сакавіка 2010 году паўднёвакарэйскі нападнік забіў першы гол у сваёй клюбнай кар’еры<ref>{{спасылка | url = http://int.soccerway.com/matches/2010/03/28/korea-republic/k-league/gangwon-fc/chunnam-dragons/908576/ | загаловак = Soccerway.com | accessdate = | lang = | description = «Канвон» — «Чоннам Дрэгонз» 5:2 | archiveurl = http://www.webcitation.org/6B7nLvJvD | archivedate = 2012-10-03 }}</ref>. Усяго Чы правёў за клюб 33 матчу, у якіх забіў 10 галоў. Улетку 2011 году паўднёвакарэйскі форвард стаў гульцом «[[Сандэрлэнд (футбольны клюб)|Сандэрлэнду]]». Футбаліст упершыню згуляў за [[Ангельшчына|ангельскі]] клюб у матчы першага туру [[Прэм’ер-Ліга 2011—2012 гадоў|чэмпіянату Ангельшчыны]] супраць «[[Лівэрпул (футбольны клюб)|Лівэрпулу]]»<ref>{{спасылка | url = http://www.transfermarkt.at/de/fc-liverpool-afc-sunderland/index/spielbericht_1131347.html | загаловак = Transfermarkt.at | accessdate = | lang = de | description = «Ливерпуль» — «Сандерленд» 1:1 | archiveurl = http://www.webcitation.org/6B7nMUpEk | archivedate = 2012-10-03 }}</ref>. Першы гол у прэм’ер-лізе нападнік забіў 10 верасьня 2011 году ў браму «[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]»<ref>{{спасылка | url = http://www.transfermarkt.at/de/afc-sunderland-fc-chelsea/index/spielbericht_1131383.html | загаловак = Transfermarkt.at | accessdate = | lang = de | description = «Сандерленд» — «Челси» 1:2 | archiveurl = http://www.webcitation.org/6B7nOdHjH | archivedate = 2012-10-03 }}</ref>. Усяго за сэзон 2011—2012 гадоў Чы згуляў у ангельскай Прэм’ер-лізе 19 матчаў і забіў 2 галы, аднак у першай палове наступнага сэзону гульнявой практыкі футбаліст амаль не атрымліваў і ў студзені 2013 году быў адпраўлены ў арэнду ў [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|нямецкі]] «[[Аўгсбург (футбольны клюб)|Аўгсбург]]». Забіўшы 5 галоў у 17 згуляных у Бундэсьлізе матчах, форвард праз паўгоду вярнуўся ў Ангельшчыну. Аднак гулец зноў не пажадаў замірыцца зь недахопам гульнявой практыкі і 16 студзеня 2014 году Чы вярнуўся ў «Аўгсбург», падпісаўшы кантракт да канца [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе 2013/2014|сэзону]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160429014100/http://fcaugsburg.de/cms/website.php?id=%2Findex%2Fnews%2Fallenews%2Fdata12257.htm Dong-Won Ji kommt zum FCA zuruck]</ref>. 17 красавіка 2014 году было аб’яўлена пра тое, што ўлетку, па сканчэньні сэзону, Чы стане гульцом [[дортмунд]]скай «[[Барусія Дортмунд|Барусіі]]», зь якой ён падпісаў кантракт да 2018 году<ref>[http://www.bvb.de/News/Uebersicht/BVB-verpflichtet-Dong-Won-Ji BVB verpflichtet Dong-Won Ji]</ref>. === Міжнародная кар'ера === Чы ў складзе [[Моладзевая зборная Паўднёвай Карэі па футболе|алімпійскай зборнай Паўднёвай Карэі]] браў удзел у [[Футбол на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году|алімпійскім футбольным турніры 2012]], дзе згуляў 6 матчаў, забіў 2 галы і заваяваў разам з камандай бронзавыя мэдалі. Дэбютаваў у [[Зборная Рэспублікі Карэі па футболе|нацыянальнай зборнай]] 30 сьнежня 2010 году ў таварыскім матчы са [[Зборная Сырыі па футболе|зборнай Сырыі]] і забіў адзіны гол у сустрэчы<ref>{{спасылка | url = http://int.soccerway.com/matches/2010/12/30/world/friendlies/syria/korea-republic/1059760/ | загаловак = Soccerway.com | accessdate = | lang = | description = Сирия — Южная Корея 0:1 | archiveurl = http://www.webcitation.org/6B7nQKEBT | archivedate = 2012-10-03 }}</ref>. Нападнік быў уключаны ў заяўку зборнай для ўдзелу ў [[Кубак Азіі па футболе 2011 году|Кубку Азіі 2011 году]] і правёў на турніры 6 матчаў, у якіх забіў 4 галы. У складзе зборнай Чы ўдзельнічаў у [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году (адборачны турнір, АФК)|адборачным турніры да чэмпіянату сьвету 2014 году]]. У рамках турніру форвард згуляў 11 матчаў і забіў 2 галы (2 верасьня 2011 году ў браму [[Зборная Лібану па футболе|Лібану]])<ref>{{спасылка | url = http://int.soccerway.com/matches/2011/09/02/asia/wc-qualifying-asia/korea-republic/lebanon/1177903/ | загаловак = Soccerway.com | accessdate = | lang = | description = Южная Корея — Ливан 6:0 }}</ref>. У 2014 годзе ўключаны ў [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году (склады)|склад]] зборнай Карэі на [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|чэмпіянат сьвету]]. == Дасягненьні == '''Рэспубліка Карэя''': * Бронзавы прызэр [[Кубак Азіі па футболе|Кубку Азіі]]: [[Кубак Азіі па футболе 2011 году|2011]] * Бронзавы прызэр [[Футбол на летніх Алімпійскіх гульнях|Летніх Алімпійскіх гульняў]]: [[Футбол на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году|2012]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://kleague.com/record/record_player_eng.aspx?team_id=K07&player_id=2010042 Ji Dong-won]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Профіль на kleague.com (карэйскі) * [http://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=59946 Ji Dong-won] Профіль на kleague.com soccerbase.com * [https://web.archive.org/web/20140623121314/http://de.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=330689/index.html Ji Dong-won] Профіль на kleague.com FIFA.com {{Навігацыйная група |назоў = Чы ў складзе [[Зборная Рэспублікі Карэя па футболе|зборнай Рэспублікі Карэя]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Кубак Азіі па футболе|Кубках Азіі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Рэспубліка Карэя}}; |Рэспубліка Карэя на ЧС-2014 |Рэспубліка Карэя на АФК КА-2019 }} [[Катэгорыя:Паўднёвакарэйскія футбалісты]] [[Катэгорыя:Паўднёвакарэйскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]] [[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2012 году]] rcbtkhom2hwvlzwfjhm1u9xnqkro9r8 2700074 2700073 2026-11-10T18:55:23Z Dymitr 10914 выпраўленьне спасылак 2700074 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Чы Дон Вон''' ({{мова-ko|지동원}}; {{Н}} 28 траўня 1991 году, [[Чэджу]], [[Рэспубліка Карэя]]) — колішні [[Рэспубліка Карэя|карэйскі]] футбаліст, нападнік. Выступаў за нацыянальную [[Мужчынская зборная Рэспублікі Карэі па футболе|зборную Карэі]]. == Кар’ера == === Клюбная === На працягу 2007—2008 гадоў займаўся ў акадэміі «[[Рэдынг (футбольны клюб)|Рэдынгу]]», пасьля чаго вярнуўся ў [[Рэспубліка Карэя|Карэю]]. Першым прафэсійным клюбам Чы Дон Вона стаў «[[Чонам Дрэганз]]». Нападнік дэбютаваў у камандзе 27 лютага 2010 году ў матчы супраць «[[Ічхон Юнайтэд]]»<ref>{{спасылка | url = http://int.soccerway.com/matches/2010/02/27/korea-republic/k-league/incheon-united-fc/chunnam-dragons/908544/ | загаловак = Soccerway.com | accessdate = | lang = | description = «Инчхон Юнайтед» — «Чоннам Дрэгонз» 1:0 | archiveurl = http://www.webcitation.org/6B7nLDRzi | archivedate = 2012-10-03 }}</ref>. У матчы з «[[Канвон (футбольны клюб)|Канвонам]]», згуляным 28 сакавіка 2010 году паўднёвакарэйскі нападнік забіў першы гол у сваёй клюбнай кар’еры<ref>{{спасылка | url = http://int.soccerway.com/matches/2010/03/28/korea-republic/k-league/gangwon-fc/chunnam-dragons/908576/ | загаловак = Soccerway.com | accessdate = | lang = | description = «Канвон» — «Чоннам Дрэгонз» 5:2 | archiveurl = http://www.webcitation.org/6B7nLvJvD | archivedate = 2012-10-03 }}</ref>. Усяго Чы правёў за клюб 33 матчу, у якіх забіў 10 галоў. Улетку 2011 году паўднёвакарэйскі форвард стаў гульцом «[[Сандэрлэнд (футбольны клюб)|Сандэрлэнду]]». Футбаліст упершыню згуляў за [[Ангельшчына|ангельскі]] клюб у матчы першага туру [[Прэм’ер-Ліга 2011—2012 гадоў|чэмпіянату Ангельшчыны]] супраць «[[Лівэрпул (футбольны клюб)|Лівэрпулу]]»<ref>{{спасылка | url = http://www.transfermarkt.at/de/fc-liverpool-afc-sunderland/index/spielbericht_1131347.html | загаловак = Transfermarkt.at | accessdate = | lang = de | description = «Ливерпуль» — «Сандерленд» 1:1 | archiveurl = http://www.webcitation.org/6B7nMUpEk | archivedate = 2012-10-03 }}</ref>. Першы гол у прэм’ер-лізе нападнік забіў 10 верасьня 2011 году ў браму «[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]»<ref>{{спасылка | url = http://www.transfermarkt.at/de/afc-sunderland-fc-chelsea/index/spielbericht_1131383.html | загаловак = Transfermarkt.at | accessdate = | lang = de | description = «Сандерленд» — «Челси» 1:2 | archiveurl = http://www.webcitation.org/6B7nOdHjH | archivedate = 2012-10-03 }}</ref>. Усяго за сэзон 2011—2012 гадоў Чы згуляў у ангельскай Прэм’ер-лізе 19 матчаў і забіў 2 галы, аднак у першай палове наступнага сэзону гульнявой практыкі футбаліст амаль не атрымліваў і ў студзені 2013 году быў адпраўлены ў арэнду ў [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|нямецкі]] «[[Аўгсбург (футбольны клюб)|Аўгсбург]]». Забіўшы 5 галоў у 17 згуляных у Бундэсьлізе матчах, форвард праз паўгоду вярнуўся ў Ангельшчыну. Аднак гулец зноў не пажадаў замірыцца зь недахопам гульнявой практыкі і 16 студзеня 2014 году Чы вярнуўся ў «Аўгсбург», падпісаўшы кантракт да канца [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе 2013/2014|сэзону]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160429014100/http://fcaugsburg.de/cms/website.php?id=%2Findex%2Fnews%2Fallenews%2Fdata12257.htm Dong-Won Ji kommt zum FCA zuruck]</ref>. 17 красавіка 2014 году было аб’яўлена пра тое, што ўлетку, па сканчэньні сэзону, Чы стане гульцом [[дортмунд]]скай «[[Барусія Дортмунд|Барусіі]]», зь якой ён падпісаў кантракт да 2018 году<ref>[http://www.bvb.de/News/Uebersicht/BVB-verpflichtet-Dong-Won-Ji BVB verpflichtet Dong-Won Ji]</ref>. === Міжнародная кар'ера === Чы ў складзе [[Моладзевая зборная Паўднёвай Карэі па футболе|алімпійскай зборнай Паўднёвай Карэі]] браў удзел у [[Футбол на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году|алімпійскім футбольным турніры 2012]], дзе згуляў 6 матчаў, забіў 2 галы і заваяваў разам з камандай бронзавыя мэдалі. Дэбютаваў у [[Зборная Рэспублікі Карэі па футболе|нацыянальнай зборнай]] 30 сьнежня 2010 году ў таварыскім матчы са [[Зборная Сырыі па футболе|зборнай Сырыі]] і забіў адзіны гол у сустрэчы<ref>{{спасылка | url = http://int.soccerway.com/matches/2010/12/30/world/friendlies/syria/korea-republic/1059760/ | загаловак = Soccerway.com | accessdate = | lang = | description = Сирия — Южная Корея 0:1 | archiveurl = http://www.webcitation.org/6B7nQKEBT | archivedate = 2012-10-03 }}</ref>. Нападнік быў уключаны ў заяўку зборнай для ўдзелу ў [[Кубак Азіі па футболе 2011 году|Кубку Азіі 2011 году]] і правёў на турніры 6 матчаў, у якіх забіў 4 галы. У складзе зборнай Чы ўдзельнічаў у [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году (адборачны турнір, АФК)|адборачным турніры да чэмпіянату сьвету 2014 году]]. У рамках турніру форвард згуляў 11 матчаў і забіў 2 галы (2 верасьня 2011 году ў браму [[Зборная Лібану па футболе|Лібану]])<ref>{{спасылка | url = http://int.soccerway.com/matches/2011/09/02/asia/wc-qualifying-asia/korea-republic/lebanon/1177903/ | загаловак = Soccerway.com | accessdate = | lang = | description = Южная Корея — Ливан 6:0 }}</ref>. У 2014 годзе ўключаны ў [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году (склады)|склад]] зборнай Карэі на [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|чэмпіянат сьвету]]. == Дасягненьні == '''Рэспубліка Карэя''': * Бронзавы прызэр [[Кубак Азіі па футболе|Кубку Азіі]]: [[Кубак Азіі па футболе 2011 году|2011]] * Бронзавы прызэр [[Футбол на летніх Алімпійскіх гульнях|Летніх Алімпійскіх гульняў]]: [[Футбол на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году|2012]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://kleague.com/record/record_player_eng.aspx?team_id=K07&player_id=2010042 Ji Dong-won]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Профіль на kleague.com (карэйскі) * [http://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=59946 Ji Dong-won] Профіль на kleague.com soccerbase.com * [https://web.archive.org/web/20140623121314/http://de.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=330689/index.html Ji Dong-won] Профіль на kleague.com FIFA.com {{Навігацыйная група |назоў = Чы ў складзе [[Зборная Рэспублікі Карэя па футболе|зборнай Рэспублікі Карэя]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Кубак Азіі па футболе|Кубках Азіі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Рэспубліка Карэя}}; |Рэспубліка Карэя на ЧС-2014 |Рэспубліка Карэя на АФК КА-2019 }} [[Катэгорыя:Паўднёвакарэйскія футбалісты]] [[Катэгорыя:Паўднёвакарэйскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]] [[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2012 году]] la0pv81spi0wd405j2ric8hpwblt8jg 0 157155 2700087 2631499 2026-11-10T19:29:17Z Dymitr 10914 скончыў кар’еру 2700087 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Фэліпэ Сальвадор Кайсэда Кароса''' ({{мова-es|Felipe Salvador Caicedo Corozo}}; {{Н}} 5 верасьня 1988 году, [[Гуаякіль]], [[Эквадор]]) — колішні [[Эквадор|эквадорскі]] футбаліст, нападнік. Цягам кар’еры бараніў гонар нацыянальнай [[Мужчынская зборная Эквадору па футболе|зборнай Эквадору]]. == Кар’ера == Займацца пачаў у эквадорскіх камандах. Але ў прафэсійным футболе дэбютаваў за швайцарскі клюб «[[Базэль (футбольны клюб)|Базэль]]». З 2008 па 2011 гады гуляў у за ангельскі «[[Манчэстэр Сіці]]», партугальскі «[[Спортынг Лісабон|Спортынг]]» і гішпанскія клюбы «[[Маляга (футбольны клюб)|Маляга]]» й «[[Левантэ Валенсія|Левантэ]]». Сваёй гульнёй за апошнюю каманду прыцягнуў увагу прадстаўнікоў трэнэрскага штабу маскоўскага «[[Лякаматыў Масква|Лякаматыва]]», у склад якога далучыўся ў 2011 годзе. Да табару эмірацкай «[[Аль-Джазыры Абу Дабі|Аль-Джазыры]]» далучыўся ў 2014 годзе, аднак ужо ў ліпеня гэта ж году сышоў у гішпанскі «[[Эспанёл Барсэлёна|Эспанёл]]». == Дасягненьні == '''«Ляцыё»''': * Уладальнік [[Кубак Італіі па футболе|Кубка Італіі]]: 2019 * Уладальнік [[Супэркубак Італіі па футболе|Супэркубка Італіі]]: 2017, 2019 '''«Інтэрнацыянале»''': * Уладальнік [[Кубак Італіі па футболе|Кубка Італіі]]: 2022 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20110202200207/http://felipecaicedo20.com/ Афіцыйны сайт] * [https://web.archive.org/web/20080927181533/http://www.soccerbase.com/players_details.sd?playerid=45227 Профіль] на Soccerbase * [http://www.national-football-teams.com/player/13288/Felipe_Caicedo.html Статыстыка] на National Football Teams {{Навігацыйная група |назоў = Кайсэда ў складзе [[Зборная Эквадору па футболе|зборнай Эквадору]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Кубак Амэрыкі па футболе|Кубках Амэрыкі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Эквадор}}; |Эквадор на КА-2007 |Эквадор на КА-2011 |Эквадор на ЧС-2014 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Кайсэда, Фэліпэ}} [[Катэгорыя:Эквадорскія футбалісты]] loh8lifg3bfi8lpk36xfkbqezbdjn19 0 158162 2700149 2668705 2026-11-11T07:52:04Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700149 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Францішак Копечны |Арыгінал імя = František Kopečný |Месца нараджэньня = [[Урчыцы]] |Месца сьмерці = [[Врагавіцы]] |Навуковая сфэра = [[лінгвістыка]] |Месца працы = {{Просты сьпіс| * [[Унівэрсытэт Палацкага]] * Інстытут славістыкі [[Акадэмія навук Чэхаславаччыны|ЧСАН]] }} |Альма-матэр = [[Масарыкаў унівэрсытэт]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Узнагароды і прэміі = |Сайт = }} '''Франці́шак Ко́печны''' ({{Мова-cs|František Kopečný}}; [[4 кастрычніка]] [[1909]], [[Урчыцы]] — [[27 сакавіка]] [[1990]], [[Врагавіцы]]) — чэскі [[Славістыка|славіст]] і [[Багемістыка|багеміст]]. Займаўся [[этымалёгія]]й і [[дыялекталёгія]]й. == Жыцьцяпіс == Нарадзіўся ў Урчыцах, празь некалькі гадоў сям’я пераехала ў Враговіцы. Вучыўся ў гімназіі, а потым на філязофскім факультэце [[Масарыкаў унівэрсытэт|Масарыкава ўнівэрсытэту]] ў [[Брно|Брне]] па спэцыяльнасьці «чэская і нямецкая мовы». Доктарскую ступень атрымаў у 1935. Атрымаў прапанову працаваць над стварэньнем слоўніка чэскай мовы, але не прыняў яе. З 1945 выкладаў ва [[Унівэрсытэт Палацкага|ўнівэрсытэце Палацкага]] ў [[Оламаўц]]ы. З 1949 року працаваў над «Стараславянскім слоўнікам». У 1952 перайшоў у Інстытут славістыкі [[Акадэмія навук Чэхаславаччыны|Чэхаславацкай акадэміі навук]], дзе працаваў над «Этымалягічным слоўнікам». У лістападзе 1970 атрымаў мэдаль [[Ёзэф Добраўскі|Ё. Добраўскага]], а праз шэсьць гадоў выйшаў на пэнсію. == Публікацыі == * «Úvod do studia jazyka českého», 1947—1948 * «Jazyk český a slovenský», 1948 * «Základy české skladby», 1952 * «Etymologický slovník jazyka českého», 1952, у суаўтарстве зь [[Ёзэф Голуб|Ёзэфам Голубам]] * «Nářečí Určic a okolí — Prostějovský úsek hanáckého nářečí centrálního», 1957 * «Slovesný vid v češtině», 1962 * «Etymologický slovník slovanských jazyků — Slova gramatická a zájmena. Sv. 1, Předložky. Koncové partikule», 1973 * «Průvodce našimi jmény», 1974 * «Etymologický slovník slovanských jazyků — Slova gramatická a zájmena. Sv. 2, Spojky, částice, zájmena a zájmenná adverbia», 1980 * «Základní všeslovanská slovní zásoba», 1981 * «Jména obcí a osad prostějovského okresu», 1985 * «Čtení o jménech», 1988 == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|8|413}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20250123134910/https://aleph.nkp.cz/F/?ccl_term=wau=jk01061708+or+wkw=jk01061708&func=find-c&local_base=nkc Творы Францішка Копечнага] ў [[Нацыянальная бібліятэка Чэхіі|Нацыянальнай бібліятэцы Чэхіі]] {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Копечны, Францішак}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Оламаўцкім краі]] [[Катэгорыя:Чэскія мовазнаўцы]] [[Катэгорыя:Чэскія славісты]] [[Катэгорыя:Багемісты]] [[Катэгорыя:Этымолягі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Масарыкава ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі чэскіх ВНУ]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Врагавіцах]] 975zfksvh2rd3iznat4yum45llxat9e 0 158907 2700059 2604275 2026-11-10T17:19:14Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700059 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Рэспубліка Карэлія |Назва ў родным склоне = Рэспублікі Карэліі |Арыгінальная назва = {{мова-krl||скарочана}} Karjalan tazavaldu {{мова-vep||скарочана}} Karjalan Tazovaldkund {{мова-ru||скарочана}} Республика Карелия |Герб = Coat of arms of the Republic of Karelia.svg |Сьцяг = Flag of Karelia.svg |Краіна = {{сьцяг|Расея}}[[Расея]] |Гімн = [[Гімн Рэспублікі Карэліі]] |Статус = [[Рэспубліка]] |Від адміністрацыйнай адзінкі1 = [[Эканамічныя раёны Расеі|Эканамічны раён]] |Назва адміністрацыйнай адзінкі1 = [[Паўночны эканамічны раён (Расея)|Паўночны]] |Від адміністрацыйнай адзінкі2 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = |Уваходзіць у = [[Паўночна-Заходняя Фэдэральная акруга|Паўночна-Заходнюю фэдэральную акругу]] |Від адміністрацыйнага падзелу = |Улучае = 16 [[раён]]аў,<br />2 мескія акругі |Від адміністрацыйнага цэнтру = |Цэнтар = [[Петразаводзк]] |БуйныГорад = Петразаводзк |БуйныяГарады = Петразаводзк, Кондапага, Кастамукша, Сягежа, Сартавала, Мядвежжагорск, Кем, Піткяранта, Беламорск |ДатаЎтварэньня = 8 ліпеня 1920 <small>(як [[Карэльская Працоўная Камуна]])</small><br/>1923 <small>(як [[Аўтаномная Карэльская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|АКССР]])</small><br/>5 сьнежня 1936 <small>(як [[Карэльская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|КАССР]])</small><br/>31 сакавіка 1940 <small>(як [[Карэла-Фінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|КФССР]]</small>)</small><br/>16 ліпеня 1956 <small>(як КАССР)</small><br/>13 лістапада 1991 <small>(як Рэспубліка Карэлія)</small> |Кіраўнік = [[Аляксандар Худзілайнэн]] |Назва пасады кіраўніка = Кіраўнік |Кіраўнік2 = Уладзімер Сямёнаў |Назва пасады кіраўніка2 = Старшыня<br/>Заканадаўчага Сходу |АфіцыйныяМовы = [[Расейская мова|расейская]] |МовыВаЎжытку =[[Расейская мова|расейская]] [[Карэльская мова|карэльская]] [[Вэпская мова|вэпская]] [[Фінская мова|фінская]] |Насельніцтва = {{падзеньне}}634 402<ref name=pierapis2/> |Год перапісу = 2014 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = 63 |Сьпіс паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 3,51 |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = [[расейцы]], [[карэлы]], [[беларусы]], [[украінцы]], [[фіны]], [[вэпсы]] |Канфэсійны склад = |Плошча = 180 520 |Адсотак ад плошчы = 14,7 |Месца паводле плошчы = 18 |Сьпіс паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Karelia in Russia.svg |Загаловак мапы = |Памер мапы = 240 |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = [[UTC]] +4 |Летні час = |Скарачэньне = RU-KR |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = 10 |Парамэтар1 = |Назва парамэтру 1 = |Парамэтар2 = |Назва парамэтру 2 = |Сайт = http://www.gov.karelia.ru |Дадаткі = |Мэдыя-парамэтар1 = |Назва мэдыя-парамэтру 1 = |Мэдыя-парамэтар2 = |Назва мэдыя-парамэтру 2 = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|Расея}} |Колер фону герб-сьцяг = {{Колер|Расея}} }} '''Рэспу́бліка Карэ́лія''' (ліў. {{мова-krl|Karjalan tazavaldu|скарочана}}, уласн. кар. ''Karjalan tašavalta'', {{мова-fi|Karjalan tasavalta|скарочана}}, {{мова-vep|Karjalan Tazovaldkund|скарочана}}, {{мова-ru|Карелия, Карьяла, Республика Карелия|скарочана}}) — адзін з суб’ектаў [[Расея|Расейскае Фэдэрацыі]], разьмешчаны на паўночным захадзе краіны, рэспубліка. Адміністрацыйны цэнтар суб’екту — места [[Петразаводзк]], якое месьціцца на паўднёвым усходзе рэспублікі. Насельніцтва рэспублікі на 2025 год складала 518 644 чалавек<ref name=pierapis2/>. == Геаграфія == Рэспубліка Карэлія разьмешчаная на паўночным захадзе Расеі, распасьціраючыся між басэйнамі [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] й [[Белае мора|Белага]] мораў. Берагавая лінія тэрыторыі рэспублікі прыпадае на Белае мора й складае 630 км², агульная плошча рэспублікі складае 180 520 км². У адміністрацыйна-тэрытарыяльным дачыненьні Рэспубліка Карэлія мяжуе з чатырма вобласьцямі Расеі: [[Архангельская вобласьць|Архангельскай]] (усход), [[Валагодзкая вобласьць|Валагодзкай]] (паўднёвы ўсход), [[Ленінградзкая вобласьць|Ленінградзкай]] (поўдзень, паўднёвы захад) і [[Мурманская вобласьць|Мурманскай]] (поўнач); на захадзе праходзіць дзяржаўная мяжа Расеі ды [[Фінляндыя|Фінляндыі]]. Традыцыйна тэрыторыя сучаснае рэспублікі падзялялася між трыма гістарычнымі рэгіёнамі: Белай Карэліяй (цэнтар і поўнач рэспублікі), Ладаскай Карэліяй (паўднёвы захад, ля ўзьбярэжжа Ладаскага возера) і Алонецкай Карэліяй (поўдзень). На тэрыторыі суб’екту працякае каля 27 000 рэк, найбольшыя зь якіх Водла (149 км), Кем (191), Коўда, Шуя, Суна й Выг. Акрамя гэтага, у рэспубліцы знаходзіцца блізу 60 тыс. азёраў, якія ўключаюць у сябе [[Ладаскае возера|Ладаскае]] й [[Анескае возера|Анескае]] азёры, адны з найбольшых азёраў [[Эўропа|Эўропы]]. У рэспубліцы месьцяцца тры нацыянальныя паркі Расеі, Вадлозерскі, Калевала й Паанаярві, 148 тыс. км² або 85% ад тэрыторыі рэспублікі складаюць землі дзяржаўнага ляснога фонду, агульны аб’ём лясных рэсурсаў налічвае прыблізна 807 млн. м³, пры гэтым 375,2 млн. зь якіх складаюць іглічныя пароды драўніны. У Рэспубліцы Карэлія вядома каля пяцідзесяці карысных выкапняў, якія разьмеркаваныя па больш чым 400 радовішчах і руданосных слаёх. Сярод найбольш выбітных карысных выкапняў адзначаецца наяўнасьць [[жалезная руда|жалезнае руды]], [[алмаз]]аў, [[ванад]]у й [[малібдэн]]у. Карэлія разьмешчаная ў атлянтычнай кантынэнтальнай кліматычнай зоне. Сярэдняя тэмпэратура студзеня — -8°C, ліпеня — 16,4°C, сярэднегадавая колькасьць ападкаў налічвае 500—700 мм<ref name=karelija>{{Кніга|аўтар = |частка = Republic of Karelia|загаловак = Russia: All Regions Trade & Investment Guide|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = CTEC Publishing LLC|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. == Гісторыя == Першае засяленьне людзьмі сучаснага тыпу тэрыторыі цяперашняе Рэспублікі Карэлія датуецца VII—VI тыс. да н.э. Асноўнымі заняткамі людзей зьяўляліся паляваньне й рыбалоўства. Паміж І ст. н.э. і канцом І тыс. н.э. у рэгіёне пачалася здабыча медзі, іншыя датыроўкі на І тыс. да н.э. адносяць вытворчасьць жалеза й зачаткі земляробства й жывёлагадоўлі. Устаноўлена, што ўжо ў І тыс. н.э. тэрыторыю сучаснае Карэліі насялялі [[фіна-вугры|фіна-вугорскія]] плямёны, якія пазьней леглі ў аснову карэльскага й вэпскага этнасаў. Існуе гіпотэза, што карэлы сфармаваліся на аснове абарыгенных плямёнаў поўдня Карэліі й паўднёвага ўсходу Фінляндыі, адкуль яны потым расьсяліліся ў напрамку Белага мора й Заанежжа. У пачатку ІІ тыс. н.э. частка карэлаў перасялілася да берагоў Батнічнае затокі й Белага мора, адначасна з гэтым на ўсход Карэліі (г.зв. Абанежжа) і на ўзьбярэжжа Белага мора пранікла [[славяне|славянскае]] насельніцтва, якое спрыяла разьвіцьцю земляробства, вытворчасьці солі й марскім промыслам. Існуюць гіпотэзы, якія ўзводзяць паходжаньне карэльскага этнасу да кантактаў карэлы зь іншымі фіна-вугорскімі этнапляменнымі групамі, [[весь]]сю й [[лоп (племя)|лоп]]’ю, у часе якога апошнія былі асыміляваныя, а карэла магла ўспрыняць асаблівасьці іх мовы й культуры. Іншыя гіпотэзы зьвязваюць паходжаньне карэлаў з прыходам прыбалтыйска-фінскіх плямёнаў у VI ст. н.э. на Карэльскі пярэсмык, дзе да гэтага пражывала лоп — этнапляменная група, якая пазьней утварыла этнас саамаў. Меркавалася таксама ўзаемадзеяньне весі й [[чудзь|чудзі]]<ref>{{Кніга|аўтар = С. Кочкуркина.|частка = |загаловак = Прибалтийско-финские народы России|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{М.}}|выдавецтва = |год = 2003|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Найранейшыя меркаваныя згадкі карэлаў адносяць да працы [[Ярдан (гісторык)|Ярдан]]а VI ст. «Аб паходжаньні ды дзеяньнях готаў», дзе ў сьпісе заваяваных Германарыхам народаў узгадваюцца ''Thiudos in Aunxis'', што Ф. Браўнам трактавалася як «чудзь алонецкая». === Сярэднявечча === 1065—1085 гг. прыпісваецца першая згадка племя ''карэла'', дзе гэтае племя ўпаміналася як аб’ект вайсковых выправаў старажытнае [[Літва старажытная|Літвы]]<ref>{{артыкул|аўтар=А. Б. Варенов.|загаловак=Карельские древности в Новгороде. Опыт топографирования|арыгінал=|спасылка=http://www.bibliotekar.ru/rusNovgorod/56.htm|аўтар выданьня=|выданьне=Новгород и Новгородская Земля. История и археология|тып=|месца=|выдавецтва=|год=|выпуск=|том=|нумар=11/97|старонкі=|isbn=}}</ref>. З ХІ стагодзьдзя тэрыторыя сучаснае Рэспублікі Карэлія трапляе ў залежнасьць ад усходніх славянаў, урэшце над большай часткай рэгіёну была ўсталяваная ўлада [[Наўгародзкая рэспубліка|Наўгародзкае рэспублікі]]. З ХІІІ стагодзьдзя Карэлія становіцца аб’ектам нападаў [[Швэцыя|Швэцыі]], у выніку чаго апошняя атрымала значныя часткі карэльскіх земляў на поўдні сучаснае рэспублікі; з гэтага ж пэрыяду арэал карэльскага этнасу з прычыны дзяржаўнае прыналежнасьці быў падзелены на пераважна праваслаўную й каталіцкую (пазьней лютэранскую) часткі. У пачатку гэтага ж стагодзьдзя цэнтрам аўтаномнай наўгародзкай Карэліі стала мястэчка Карэла (цяп. Прыазёрск на паўночным захадзе Ленінградзкае вобласьці). У 1323 годзе [[Арэхаўскі мір]] падзяліў Карэльскі пярэсмык на заходнюю й усходнюю часткі, якія адышлі Швэцыі ды Ноўгараду адпаведна, пры гэтым да апошняга таксама адыходзілі карэльскія землі за поўнач ад усталяванае мяжы. Да гэтага ў 1314—1315 гадах у наўгародзкай Карэліі адбываліся антынаўгародзкія паўстаньні, падчас якіх карэлы перабілі славянскіх жыхароў Карэлы й упусьцілі ў места швэдаў. З 1333 году Арэхаў, які меў ролю вайсковае крэпасьці наўгародцаў, разам з гарадамі Карэліі, а таксама суседняе Воцкае зямлі быў перададзены ў кіраваньне літоўскаму князю [[Нарымонт]]у, пасьля чаго перададзеныя Нарымонту землі ўтварылі асаблівае княства<ref>{{Кніга|аўтар = Кочкуркина С. И.|частка = |загаловак = Археологические памятники Корелы в V-XV вв|арыгінал = |спасылка = http://books.google.ru/books?id=WFsKAQAAIAAJ&hl=ru|адказны = |выданьне = |месца = Л.|выдавецтва = Наука|год = 1981|том = |старонкі = |старонак = 158|сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Тым ня менш, праз два гады Нарымонт зьехаў з Ноўгараду з прычыны ўласных палітычных амбіцыяў, пакінуўшы на пасадзе сына Аляксандра, у 1338 годзе адклікаў Аляксандра й нават адмовіўся аказаць падтрымку ў супраціве швэдам. Намесьнікі князя заставаліся ў Арэхаўскай крэпасьці да 1348 году<ref>А. Белы. Нарымонт // {{Літаратура/ЭГБ|1}}</ref>. === Расейскае кіраваньне === [[Файл:Sweden in 1658.PNG|міні|250пкс|Паўднёвы захад Карэліі ў складзе Швэцыі паводле Сталбоўскага міру]] У 1478 годзе тэрыторыя Ноўгараду скараецца Масквой, у выніку чаго наступныя тэрытарыяльныя пераўтварэньні ў Карэліі вырашаліся дзякуючы расейска-швэдзкім зьнешнепалітычным зносінам. У 1500 годзе ўпершыню згадваецца Карэльскі павет (займаў Карэльскі пярэсмык і паўночнае Прыладажжа) у складзе Воцкае пяціны Наўгародзкае зямлі, аднак напрыканцы 1530 — напачатку 1550 гг. гадоў маскоўскі ўрад правёў адміністрацыйна-тэрытарыяльную рэформу (вядомую як «губная»), падчас якой Арэшкаўскі, Ладаскі й Карэльскі паветы склалі Карэльскую палову Водзкае пяціны, усходнія карэльскія землі (г.зв. заанескія пагосты) увайшлі ў склад заанескае паловы Абанескае пяціны<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = История Карелии с древнейших времен до наших дней|арыгінал = |спасылка = |адказны = науч. ред. Н. А. Кораблев и др|выданьне = |месца = Петрозаводск|выдавецтва = Периодика|год = 2001|том = |старонкі = |старонак = 944|сэрыя = |isbn = 5-88170-049-X|наклад = }}</ref>. Цягам Смутнага часу ў Маскоўскай дзяржаве (1598—1613 гг.) Швэцыя заваёўвае Карэлію й суседнюю Інгерманляндыю, пры гэтым складзены 27 лютага 1617 году Сталбоўскі мір захаваў паўднёвы захад Карэліі за Швэцыяй, якія склалі асобную адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку краіны — Карэльскае гэрцагства. Рэлігійная палітыка ўраду Швэцыі спрычынілася да ганеньняў на праваслаўнае карэльскае насельніцтва рэгіёну, што заклала пачатак масавага перасяленьня карэлаў у Расею і, у прыватнасьці, спрычынілася да ўзьнікненьня этнагрупы, вядомай як [[цьвярскія карэлы]]. У сваю чаргу, швэдзкую Карэлію займалі фінскія перасяленцы з суседняга гістарычнага рэгіёну [[Сава (рэгіён)|Сава]], што спрычынілася да складаньня субэтнічнае групы фінаў, вядомай як ''фінскія карэлы''. Расейскія землі Карэліі ў 1708 годзе ўвайшлі ў склад Інгерманляндзкае губэрні, якая кіравалася з Санкт-Пецярбургу; з 1710 году губэрня пераназваная ў Санкт-Пецярбурскую. Складзены ў 1721 годзе Ніштацкі мір разьмярковаў тэрыторыю Карэліі між Расеяй і Швэцыяй і сканчваў між краінамі [[Вялікая Паўночная вайна|Паўночную вайну]], паводле гэтага міру большая частка сучаснае рэспублікі была далучаная да [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>{{Кніга|аўтар = Никифоров Л. А.|частка = |загаловак = Внешняя политика России в последние годы Северной войны. Ништадский мир|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{М.}}|выдавецтва = |год = 1959|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Тым ня менш, фактычная заваёва суседняга Выбаргу была ажыцьцёўленая ў 1719 годзе празь дзеі [[Вялікая Паўночная вайна|Паўночнае вайны]], у выніку чаго была ўтвораная Выбарская правінцыя Санкт-Пецярбурскае губэрні, якая існавала да 1744 году і ўключала тэрыторыю Карэльскага пярэсмыку. Іншыя тэрыторыі Карэліі ў гэтым жа годзе ўключыла Наўгародзкая правінцыя гэтай жа губэрні. У 1741—1743 і 1788—1790 гадах Швэцыя прадпрымала спробы вяртаньня гэтых тэрыторыяў, што, аднак, апынулася беспасьпяховым<ref>{{Кніга|аўтар = Frost, Robert I.|частка = |загаловак = The Northern Wars. War, State and Society in Northeastern Europe 1558–1721|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Longman|год = 2000|том = |старонкі = 296|старонак = |сэрыя = |isbn = 951-99487-0-8|наклад = }}</ref>. 4 верасьня 1776 году было ўтворанае Наўгародзкае намесьніцтва, праз чатыры гады ўтворанае Валагодзкае намесьніцтва, між якімі й была разьмеркаваная тэрыторыя расейскае Карэліі. У 1781 годзе Алонецкая вобласьць Наўгародзкага намесьніцтва (поўдзень рэспублікі) была перададзеная Санкт-Пецярбурскай губэрні, праз чатыры гады яна была падвышаная да статусу самастойнага намесьніцтва, але ў 1796 годзе гэтая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка была скасаваная. 21 верасьня 1801 году была ўтвораная Алонецкая губэрня, якая ахоплівала поўдзень сучаснае рэспублікі, астатнія тэрыторыі, як і дагэтуль, уключала ўтвораная Архангельская губэрня, якая да гэтага пэрыядычна мяняла статус і да 1784 году падпарадкоўвалася Волагдзе (гл. вышэй). У 1802 годзе адміністрацыйным цэнтрам Алонецкае губэрні стаў горад Петразаводзк, заснаваны як заводзкі пасёлак у 1703 годзе. У 1809 годзе Швэцыя перадае Расеі Фінляндыю, якая атрымлівае ў складзе Расеі аўтаномію як [[Вялікае Княства Фінляндзкае]], пры гэтым праз тры гады расейскі імпэратар [[Аляксандар I]] перадаў Фінляндыі Выбарскі рэгіён, вылучаны на той час у якасьці асобнае губэрні. Гэтая ж тэрыторыя захавалася ў складзе Фінляндыі па абвяшчэньні незалежнасьці краіны ў 1917 годзе, а паводле Тартускае мірнае дамовы 1920 году між Расеяй і Фінляндыяй апошняя адмовілася ад шэрагу тэрыторыяў на ўсходзе Карэліі, раней заваяваных Фінляндыяй у выніку шэрагу спробаў падтрымкі карэльскіх нацыянальных арганізацыяў і зрынаньня бальшавіцкага ўраду ў рэгіёне з боку фінскіх войскаў. У 1914 годзе Расея будуе незамярзальны порт на Кольскай затоцы, у гэтым жа годзе было прынятае рашэньне пра збудаваньне чыгункі між Мурманскам і Петразаводзкам, што ў сукупнасьці дазволіла б кампэнсаваць транспартную блякіроўкую Расеі, зьдзейсьненую [[Цэнтральныя дзяржавы|Цэнтральнымі дзяржавамі]] на Чорным і Балтыйскім морах у рамках [[Першая сусьветная вайна|Першае сусьветнае вайны]]. === Распад Расейскай імпэрыі === [[Файл:Flag of the White Sea Karelia.svg|міні|250пкс|Першапачатковы сьцяг [[Паўночнакарэльская дзяржава|Паўночнакарэльскае дзяржавы]]]] [[Файл:Itäkarjalaisten lippu.svg|міні|250пкс|Другі сьцяг Паўночнакарэльскае дзяржавы]] {{Глядзіце таксама|паўночнакарэльская дзяржава|алонецкі ўрад}} Пачынаючы з распаду [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] пасьля [[рэвалюцыя 1917 году ў Расеі|рэвалюцыі]] 1917 году ў рэгіёне ўзьнікае шэраг нацыянальных арганізацыяў, якія канкуравалі з агульнарасейскімі палітычнымі арганізацыямі й ставілі на мэце стварэньне ўласных палітычных утварэньняў на тэрыторыі Карэліі. Некаторыя нацыянальныя арганізацыі разгортвалі сваю дзейнасьць раней: так, у 1905 годзе быў заснаваны Зьвяз беламорскіх карэлаў, які імкнуўся да пашырэньня выкарыстаньня фінскае мовы ў грамадзкім жыцьці й абвяшчаў блізкасьць фінскага й карэльскага этнасаў. У 1911 годзе дзейнасьць арганізацыі была забароненая, але ў 1917 годзе ў фінскім Тампэрэ падобную дзейнасьць таксама арганізавала Карэльскае асьветніцкае таварыства. 3 сакавіка 1917 году ў Петразаводзку быў сабраны часовы камітэт грамадзкае бясьпекі з прадстаўнікоў мескае думы, духавенства, інтэлігенцыі й працоўных места. Неўзабаве ўдзельнікі камітэту дабіліся вызначанае лібэралізацыі (скарачэньне працоўнага дня, падвышэньне заработнае платы) і атрымалі некаторыя мясцовыя паўнамоцтвы. Падобныя камітэты ствараліся таксама ў суседніх [[Пудаж]]ы й [[Павянец|Павянцы]]. Напрыканцы сакавіка 1918 году падчас дзеяў савецка-фінскае вайны фінскія войскі занялі паўночны ўсход Карэліі, пры дапамозе войска было арганізаванае мясцовае карэльскае самакіраваньне. 21 чэрвеня 1918 году быў зацьверджаны сьцяг дзяржавы, 21 ліпеня 1919 году быў створаны Часовы ўрад Беламорскае Карэліі на чале з С. Ціханавым. 29 сакавіка 1920 году была зацьверджаная новая сымболіка краіны, пры гэтым неўзабаве ўрад дзяржавы, кіруючыся палітыкай самавызначэньня, нададзенай савецкімі ўладамі, аб’явіў незалежнасьць краіны, якая пазьней стала вядомая як [[Паўночнакарэльская дзяржава]]. Прысутны на пасяджэньнях прадстаўнік Фінляндыі запэўніў будучае аказаньне падтрымкі, пасьля чаго ў канцы красавіка гэтага ж году дэлегацыя ўраду Карэліі прыбыла на станцыю Белаостраў, дзе камісару савецкіх памежных войскаў было перададзенае патрабаваньне аб аддзяленьні Карэліі ад Савецкае Расеі<ref>{{Кніга|аўтар = Дубровская Е. Ю.|частка = |загаловак = Судьбы приграничья в „Рассказах о Гражданской войне в Карелии“|арыгінал = |спасылка = |адказны = Составитель О. П. Илюха|выданьне = Межкультурные взаимодействия в полиэтничном пространстве пограничного региона: Сборник материалов международной научной конференции|месца = Петрозаводск|выдавецтва = КарНЦ РАН|год = 2005|том = |старонкі = 102—105|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У траўні 1920 году ўрад Карэліі быў прызнаны Фінляндыяй, але 18 чысла часткі [[РСЧА]] бяз бою ўвайшлі ў сяло Ўхта, дзе месьціўся ўрад Карэліі, пасьля чаго ўрад краіны эвакуяваўся ў суседняе сяло Вакнавалак, адкуль перабралося ў Фінляндыю. Паралельна з гэтым урадам, з 15 траўня 1918 году ў Алонецкай губэрні існаваў г. зв. [[Алонецкі ўрад]], які ў кастрычніку 1920 году быў кааптаваны ў склад Карэльскага аб’яднанага ўраду. Акрамя гэтага, фінскія войскі паралельна зь дзейнасьцю карэльскіх нацыянальных арганізацыяў праводзілі экспэдыцыі на ўсход Карэліі ў мэтах будучага аб’яднаньня з Карэліяй. 7 сакавіка 1918 году ўрад Фінляндыі ў рамках савецка-фінскае вайны 1918—1920 гадоў выказаў прэтэнзіі на сучасную Карэлію<ref>{{Кніга|аўтар = Похлёбкин В. В.|частка = |загаловак = Внешняя политика Руси, России и СССР за 1000 лет в именах, датах, фактах|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = Вып. II. Войны и мирные договоры. Кн.3: Европа в 1-й половине XX в. Справочник|месца = {{М.}}|выдавецтва = |год = 1999|том = |старонкі = 140|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. 21 сакавіка гэтага ж году была арганізаваная экспэдыцыя фінскага войска праз поўнач Карэліі, якая скончылася далучэньнем да Фінляндыі навакольляў вёсак Рэбалы й Порасазера, з красавіка па верасень 1919 году ў выніку пасьпяховага наступу Фінляндыі пад яе кантроль быў узяты поўдзень сучаснае тэрыторыі рэспублікі, Алонецкая Карэлія. У ліпені 1920 году расейская армія выбіла фінскае войска практычна з усёй Карэліі, пакінуўшы пад кантролем Фінляндыі толькі памежныя зь Фінляндыяй Порасазера й Рэбалы, 14 кастрычніка гэтага ж году пасьля чатырохмесяцовых перамоваў Фінляндыя згодна з Тартускім мірам адмовілася ад тэрытарыяльных прэтэнзіяў, у выніку чаго фінска-расейская мяжа ў Карэліі набыла дарэвалюцыйны выгляд<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = 3|загаловак = League of Nations Treaty Series|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 6—79|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Улетку 1921 году, будучы незадаволенымі нацыянальнай палітыкай Савецкае Расеі й умовамі Тартускага міру, фінскія актывісты на чале зь Я. Такінэнам узьнялі партызанскі рух г.зв. карэльскіх лясных партызанаў ({{мова-fi|karjalan metsäsissit|скарочана}}), які да восені гэтага ж году кантраляваў значную частку Белае Карэліі (паўночныя рэгіёны краю)<ref>{{Кніга|аўтар = Niinistö, Jussi.|частка = |загаловак = Heimosotien historia|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = SKS |год = 2005|том = |старонкі = 239|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У сярэдзіне кастрычніка быў створаны Часовы карэльскі камітэт і абвешчаная мабілізацыя, 6 лістапада адбылося ўварваньне ўзброеных добраахвотнікаў з боку Фінляндыі, якія да сьнежня гэтага ж году занялі захад сучаснае рэспублікі. Тым ня менш, баявыя дзеі й падтрымка карэльскіх паўстанцаў скончылася 21 сакавіка 1922 году шляхам падпісаньня савецка-фінскага пагадненьня аб прыняцьці захадаў па забесьпячэньні некранутасьці савецка-фінскае мяжы. Прыкладна 30 тыс. уцекачоў з Карэліі сышло ў Фінляндыю. === Савецкае кіраваньне === {{Глядзіце таксама|Карэла-Фінская ССР}} 8 чэрвеня 1920 году сучасная тэрыторыя Карэліі трапляе ў склад [[Карэльская Працоўная Камуна|Карэльскае Працоўнае Камуны]] [[РСФСР]], якая была ўтвораная галоўным чынам з населеных карэламі частак Алонецкай і Архангельскай губэрняў, ейны статус 25 ліпеня 1923 году быў зьменены на аднайменную аўтаномную савецкую сацыялістычную рэспубліку ([[Аўтаномная Карэльская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|АКССР]]), кіроўчыя пасады ў аўтаноміі займалі таксама шэраг камуністычных дзеячоў Фінляндыі, якія перасяляліся ў Карэлію. 5 сьнежня 1936 году аўтаномія перайменаваная ў [[Карэльская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Карэльскую АССР]]. З 1930-х гг. тэрыторыя рэспублікі актыўна выкарыстоўвалася для разьмяшчэньня рэпрэсійных пляцовак (урочышчы Красны Бор, Сандармох) і спэцыяльных папраўчых лягераў ([[Салавецкі лягер асаблівага прызначэньня]]). Прыкладам, у 1937 годзе прадугледжваліся рэпрэсійныя захады супраць 3 700 чалавек<ref>{{артыкул|аўтар=Басова Н. А., Сорокина Т. В.|загаловак=Репрессии против заонежских священников в 1937 г. / ред. И.В.Мельников, Р.Б.Калашникова|арыгінал=|спасылка=http://kizhi.karelia.ru/library/vestnik-9/312.html|аўтар выданьня=|выданьне=Кижский вестник|тып=|месца=Петрозаводск|выдавецтва=|год=2004|выпуск=|том=|нумар=9|старонкі=|isbn=}}</ref>. У 1938 годзе сучаснай Мурманскай вобласьці была перададзеная поўнач рэспублікі, Кандалацкі раён. У 1940 годзе на базе КАССР, а таксама марыянэткавага прасавецкага ўраду [[Фінляндзкая Дэмакратычная Рэспубліка|Фінляндзкае Дэмакратычнае Рэспублікі]], які дзейнічаў у памежных заходніх рэгіёнах сучаснае Карэліі й некаторых акупаваных Савецкім Саюзам тэрыторыях Фінляндыі, была ўтвораная шаснаццатая саюзная рэспубліка [[СССР]] — [[Карэла-Фінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Карэла-Фінская]], якая па [[Зімовая вайна|Зімовай вайне]] (1939—1940) была павялічаная за кошт гэтай жа савецкай акупацыі памежных тэрыторыяў Фінляндыі. У 1940 годзе між Фінляндыяй і СССР была заключаная дамова, якая прадугледжвала прызнаньне Фінляндыяй зьменаў на мяжы й эвакуацыю прыкладна 400 тыс. прадстаўнікоў насельніцтва акупаваных савецкімі ўладамі тэрыторыяў. 25 чэрвеня 1941 году ў рамках [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] пачалася савецка-фінская вайна, падчас якой улетку-ўвосень Фінляндыя заняла практычна ўсе перададзеныя СССР тэрыторыі, пасьля чаго праз хуткі час быў заняты Петразаводзк і амаль уся тэрыторыя сучаснае Карэліі. 28 чэрвеня 1944 году пад савецкі кантроль быў вернуты адміністрацыйны цэнтар рэспублікі, 19 верасьня гэтага ж году Фінляндыя пагадзілася прызнаць папярэднія межы і, адпаведна, вяртаньне на карысьць СССР [[Карэльскі пярэсмык|Карэльскага пярэсмыку]] й усходу Сала (паўночны ўсход Карэліі). Па акупацыі Фінляндыяй тэрыторыяў Карэліі на былыя землі вярнуліся вымушаныя перасяленцы з тэрыторыяў, перададзеных Савецкаму Саюзу ў 1940 годзе, якія, аднак, зноў былі змушаныя зьведаць эвакуацыю па паўторнай перадачы гэтых земляў Карэліі. Пасьля савецка-фінскай вайны 1941—1944 гадоў Карэльскі пярэсмык быў перададзены суседняй Ленінградзкай вобласьці. З 1944 году Фінляндыя прызнала страту памежных паўднёва-ўсходніх тэрыторыяў, аднак сярод пэўных палітычных рухаў краіны існуе рух г.зв. ''карэльскага пытаньня'', якое дабіваецца вяртаньня гэтых тэрыторыяў пад юрысдыкцыю Фінляндыі. У 1956 годзе Карэла-Фінская ССР была пераназваная ў Карэльскую й пераўтвораная ў АССР, прычынамі чаго маглі стаць меркаваная мажлівасьць выхаду рэспублікі са складу СССР і перавага этнічна расейскага насельніцтва ў рэгіёне. Шэраг гісторыкаў мяркуе, што ўтварэньне Карэла-Фінскае рэспублікі магло стаць своеасаблівай падставай для будучай анэксіі Фінляндыі з боку СССР<ref>{{Кніга|аўтар = Ronald Arthur Helin.|частка = |загаловак = Economic-geographic Reorientation in Western Finnish Karelia: A Result of the Finno-Soviet Boundary Demarcations of 1940 and 1944|арыгінал = |спасылка = http://books.google.com.au/books?id=gy4rAAAAYAAJ|адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = National Academy of Sciences, National Research Council|год = 1961|том = |старонкі = 101|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref>{{Кніга|аўтар = Rein Taagepera.|частка = |загаловак = The Finno-Ugric Republics and the Russian State|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = C. Hurst & Co. Publishers|год = 1999|том = |старонкі = 109|старонак = |сэрыя = |isbn = 1850652937|наклад = }}</ref>. 9 жніўня 1990 году Вярхоўны Савет КАССР прыняў дэклярацыю аб дзяржаўным сувэрэнітэце рэспублікі, 4 ліпеня наступнага году Вярхоўным Саветам рэспублікі было прынятае рашэньне аб удзеле ў падпісаньні дамовы аб Саюзе Сувэрэнных Дзяржаваў. 13 лістапада 1991 году па распадзе СССР тэрыторыя Карэльскай АССР была пераўтвораная ў Рэспубліку Карэлія. 31 сакавіка 1992 году дэлегацыя рэспублікі падпісала фэдэрацыйную дамову, [[канстытуцыя]] Карэліі была прынятая 28 лістапада гэтага ж году. Пазьней, у 1993, 2001 ды 2006 гадах прымаліся новыя папраўкі ў канстытуцыю, у выніку якіх у рэспубліцы была зацьверджаная пасада кіраўніка рэспублікі, а яе Заканадаўчы Сход скарочаны да аднае палаты. 16 лютага 1993 году зацьверджаны цяперашні афіцыйны сьцяг рэспублікі, пасьля чаго 6 красавіка й 28 верасьня гэтага ж году адпаведна рушылі ўсьлед прыняцьце гімну й гербу. == Насельніцтва == Паводле перапісу насельніцтва Расеі ў 2010 годзе, насельніцтва Рэспублікі Карэлія склала 643 548 чал.<ref name=pierapis>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 2010| url = http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm| копія = | дата копіі = | загаловак = Усерасейскі перапіс насельніцтва-2010. Том 1. Колькасьць і разьмяшчэньне насельніцтва| фармат = | назва праекту = | выдавец = Дзяржаўны камітэт статыстыкі Расейскае Фэдэрацыі.| дата = 23 жніўня 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>, ацэнка Дзяржаўнага камітэту статыстыкі Расеі на 2014 год падае лічбу ў 634 402 чал.<ref name="pierapis2">Гл. [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/PrPopul2025_Site.xlsx зьвесткі] на партале Дзяржаўнага камітэту статыстыкі Расейскае Фэдэрацыі.</ref> На ўзор большае часткі суб’ектаў Расеі, назіраецца тэндэнцыя да спаду колькасьці насельніцтва ў параўнаньні з паказчыкамі папярэдніх гадоў. Ніжэй прыведзеная статыстыка зьмены паказчыкаў насельніцтва ў рэспубліцы з 1970 году: {| class="wikitable" |- ! ! width="70pt"|Колькасьць насельніцтва<br/>(тыс. чал.) ! width="70pt"|Нараджэньняў ! width="70pt"|Сьмерцяў ! width="70pt"|Натуральны прырост ! width="70pt"|Агульны каэфіцыент нараджальнасьці<br/>(тыс.) ! width="70pt"|Агульны каэфіцыент сьмяротнасьці<br/>(тыс.) ! width="70pt"|Натуральны прырост<br/>(тыс.) ! width="80pt"|Фэртыльнасьць |- | 1970 | align="right" | 714 | align="right" | 11 346 | align="right" | 5 333 | align="right" | 6 013 | align="right" | 15,9 | align="right" | 7,5 | align="right" | 8,4 |- | 1975 | align="right" | 723 | align="right" | 12 748 | align="right" | 6 086 | align="right" | 6 662 | align="right" | 17,6 | align="right" | 8,4 | align="right" | 9,2 |- | 1980 | align="right" | 741 | align="right" | 12 275 | align="right" | 7 374 | align="right" | 4 901 | align="right" | 16,6 | align="right" | 10,0 | align="right" | 6,6 |- | 1985 | align="right" | 770 | align="right" | 13 201 | align="right" | 8 205 | align="right" | 4 996 | align="right" | 17,1 | align="right" | 10,7 | align="right" | 6,5 |- | 1990 | align="right" | 792 | align="right" | 10 553 | align="right" | 8 072 | align="right" | 2 481 | align="right" | 13,3 | align="right" | 10,2 | align="right" | 3,1 | align="right" | 1,87 |- | 1991 | align="right" | 790 | align="right" | 8 982 | align="right" | 8 305 | align="right" | 677 | align="right" | 11,4 | align="right" | 10,5 | align="right" | 0,9 | align="right" | 1,62 |- | 1992 | align="right" | 788 | align="right" | 7 969 | align="right" | 9 834 | align="right" style="color: red"|-1 865 | align="right" | 10,1 | align="right" | 12,5 | align="right" style="color: red"|-2,4 | align="right" | 1,46 |- | 1993 | align="right" | 782 | align="right" | 7 003 | align="right" | 11 817 | align="right" style="color: red"|-4 814 | align="right" | 9,0 | align="right" | 15,1 | align="right" style="color: red"|-6,2 | align="right" | 1,30 |- | 1994 | align="right" | 774 | align="right" | 6 800 | align="right" | 13 325 | align="right" style="color: red"|-6 525 | align="right" | 8,8 | align="right" | 17,2 | align="right" style="color: red"|-8,4 | align="right" | 1,26 |- | 1995 | align="right" | 767 | align="right" | 6 729 | align="right" | 12 845 | align="right" style="color: red"|-6 116 | align="right" | 8,8 | align="right" | 16,7 | align="right" style="color: red"|-8,0 | align="right" | 1,24 |- | 1996 | align="right" | 760 | align="right" | 6 461 | align="right" | 11 192 | align="right" style="color: red"|-4 731 | align="right" | 8,5 | align="right" | 14,7 | align="right" style="color: red"|-6,2 | align="right" | 1,19 |- | 1997 | align="right" | 753 | align="right" | 6 230 | align="right" | 10 306 | align="right" style="color: red"|-4 076 | align="right" | 8,3 | align="right" | 13,7 | align="right" style="color: red"|-5,4 | align="right" | 1,15 |- | 1998 | align="right" | 747 | align="right" | 6 382 | align="right" | 10 285 | align="right" style="color: red"|-3 903 | align="right" | 8,5 | align="right" | 13,8 | align="right" style="color: red"|-5,2 | align="right" | 1,18 |- | 1999 | align="right" | 740 | align="right" | 6 054 | align="right" | 11 612 | align="right" style="color: red"|-5 558 | align="right" | 8,2 | align="right" | 15,7 | align="right" style="color: red"|-7,5 | align="right" style="color: red"| 1,12 |- | 2000 | align="right" | 732 | align="right" | 6 374 | align="right" | 12 083 | align="right" style="color: red"|-5 709 | align="right" | 8,7 | align="right" | 16,5 | align="right" style="color: red"|-7,8 | align="right" | 1,18 |- | 2001 | align="right" | 725 | align="right" | 6 833 | align="right" | 12 597 | align="right" style="color: red"|-5 764 | align="right" | 9,4 | align="right" | 17,4 | align="right" style="color: red"|-7,9 | align="right" | 1,25 |- | 2002 | align="right" | 717 | align="right" | 7 247 | align="right" | 13 435 | align="right" style="color: red"|-6 188 | align="right" | 10,1 | align="right" | 18,7 | align="right" style="color: red"|-8,6 | align="right" | 1,33 |- | 2003 | align="right" | 707 | align="right" | 7 290 | align="right" | 14 141 | align="right" style="color: red"|-6 851 | align="right" | 10,3 | align="right" | 20,0 | align="right" style="color: red"|-9,7 | align="right" | 1,32 |- | 2004 | align="right" | 696 | align="right" | 7 320 | align="right" | 13 092 | align="right" style="color: red"|-5 772 | align="right" | 10,5 | align="right" | 18,8 | align="right" style="color: red"|-8,3 | align="right" | 1,31 |- | 2005 | align="right" | 686 | align="right" | 6 952 | align="right" | 12 649 | align="right" style="color: red"|-5 697 | align="right" | 10,1 | align="right" | 18,4 | align="right" style="color: red"|-8,3 | align="right" | 1,24 |- | 2006 | align="right" | 676 | align="right" | 6 938 | align="right" | 11 716 | align="right" style="color: red"|-4 778 | align="right" | 10,3 | align="right" | 17,3 | align="right" style="color: red"|-7,1 | align="right" | 1,22 |- | 2007 | align="right" | 667 | align="right" | 7 319 | align="right" | 11 007 | align="right" style="color: red"|-3 688 | align="right" | 11,0 | align="right" | 16,5 | align="right" style="color: red"|-5,5 | align="right" | 1,28 |- | 2008 | align="right" | 659 | align="right" | 7 682 | align="right" | 11 134 | align="right" style="color: red"|-3 452 | align="right" | 11,7 | align="right" | 16,9 | align="right" style="color: red"|-5,2 | align="right" | 1,35 |- | 2009 | align="right" | 651 | align="right" | 7 884 | align="right" | 10 599 | align="right" style="color: red"|-2 715 | align="right" | 12,1 | align="right" | 16,3 | align="right" style="color: red"|-4,2 | align="right" | 1,58 |- | 2010 | align="right" | 644 | align="right" | 7 821 | align="right" | 10 471 | align="right" style="color: red"|-2 650 | align="right" | 12,1 | align="right" | 16,2 | align="right" style="color: red"|-4,1 | align="right" | 1,58 |- | 2011 | align="right" | 641 | align="right" | 7 711 | align="right" | 9 479 | align="right" style="color: red"|-1 768 | align="right" | 12,0 | align="right" | 14,7 | align="right" style="color: red"|-2,7 | align="right" | 1,60 |- | 2012 | align="right" | 640 | align="right" | 7 980 | align="right" | 9 761 | align="right" style="color: red"|-1 781 | align="right" | 12,5 | align="right" | 15,3 | align="right" style="color: red"|-2,8 | align="right" | 1,71 |- | 2013 | align="right" | 636 | align="right" | 7 603 | align="right" | 9 354 | align="right" style="color: red"|-1 751 | align="right" | 12,0 | align="right" | 14,7 | align="right" style="color: red"|-2,7 | align="right" | 1,66 |} Згодна зь перапісам насельніцтва гэтага ж году, этнічны склад насельніцтва Карэліі разьмяркоўваўся наступным чынам: [[расейцы]] — 82,2%; [[карэлы]] — 7,4%, таксама прысутнічалі [[беларусы]] (3,8%), [[украінцы]] (2%), [[фіны]] (1,4%) і [[вэпсы]] (0,5%), дзель іншых этнічных групаў у сукупнасьці складала ня больш за 0,5%. 25 880 чалавек не аднесьлі сябе да будзь-якой нацыянальнасьці<ref name=pierapis/>. З часу першага перапісу насельніцтва ў [[СССР]] у Карэліі прасочваецца наступная дынаміка зьмены этнічнага складу насельніцтва: {| class="wikitable" style="text-align: right;" |-bgcolor="#e0e0e0" ! rowspan="2" | Нацыянальнасьць ! colspan="2" | 1926 ! colspan="2" | 1939 ! colspan="2" | 1959 ! colspan="2" | 1970 ! colspan="2" | 1979 ! colspan="2" | 1989 ! colspan="2" | 2002 ! colspan="2" | 2010 |-bgcolor="#e0e0e0" ! Колькасьць ! Дзель ! Колькасьць ! Дзель ! Колькасьць ! Дзель ! Колькасьць ! Дзель ! Колькасьць ! Дзель ! Колькасьць ! Дзель ! Колькасьць ! Дзель ! Колькасьць ! Дзель |- | align="left"| расейцы | 153 967 |57,2% | 296 529 |63,2% | 412 773 |62,7% | 486 198 |68,1% | 522 230 |71,3% | 581 571 |73,6% | 548 941 |76,6% | 507 654 |82,2% |- | align="left"| карэлы | 100 781 |37,4% | 108 571 |23,2% | 85 473 |13,0% | 84 180 |11,8% | 81 274 |11,1% | 78 928 |10,0% | 65 651 |9,2% | 45 570 |7,4% |- | align="left"| беларусы | 555 |0,2% | 4 263 |0,9% | 71 900 |10,9% | 66 410 |9,3% | 59 394 |8,1% | 55 530 |7,0% | 37 681 |5,3% | 23 345 |3,8% |- | align="left"| украінцы | 708 |0,3% | 21 112 |4,5% | 23 569 |3,6% | 27 440 |3,8% | 23 765 |3,2% | 28 242 |3,6% | 19 248 |2,7% | 12 677 |2,0% |- | align="left"| фіны | 2 544 |0,9% | 8 322 |1,8% | 27 829 |4,2% | 22 174 |3,1% | 20 099 |2,7% | 18 420 |2,3% | 14 156 |2,0% | 8 577 |1,4% |- | align="left"| вэпсы | 8 587 |3,2% | 9 392 |2,0% | 7 179 |1,1% | 6 323 |0,9% | 5 864 |0,8% | 5 954 |0,8% | 4 870 |0,7% | 3 423 |0,5% |- |align="left"| іншыя | 2 194 |0,8% | 20 709 |4,4% | 29 869 |4,5% | 20 726 |2,9% | 19 565 |2,7% | 21 505 |2,7% | 25 734 |3,6% | 16 422 |2,7% |- |} На цяперашні час у Рэспубліцы Карэлія [[афіцыйная мова|афіцыйны статус]] мае [[расейская мова|расейская]] мова, мовы фіна-вугорскага насельніцтва рэспублікі ня маюць падобнага статусу з прычыны карыстаньня ў пісьмовасьці гэтых моваў лацінскага альфабэту, што, зыходзячы з заканадаўства Расейскае Фэдэрацыі, не надае гэтым мовам мажлівасьці атрыманьня афіцыйнага статусу ў рэспубліцы Расеі. Тым ня менш, 17 сакавіка 2004 году ў Рэспубліцы Карэлія прыняты закон «Аб дзяржаўнай падтрымцы карэльскай, вэпскай і фінскай моваў у Рэспубліцы Карэлія», які вызначае пакет мераў па выкарыстаньні й захаваньні карэльскай, фінскай і вэпскай моваў у рэспубліцы. З канца 1980-х гг. прадпрымаліся іншыя спробы заканадаўчага замацаваньня статусу фіна-вугорскіх моваў рэспублікі, падобныя намаганьні ставіліся таксама ў 1998 і 2000 гг.<ref>{{Спасылка|аўтар = Наталья Антонова.| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 2004| url = http://gov.karelia.ru/News/2004/03/0318_08.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Карельский, вепсский и финский языки получили государственную поддержку в Республике Карелия| фармат = | назва праекту = Афіцыйны партал органаў дзяржаўнае ўлады Рэспублікі Карэлія.| выдавец = | дата = 20 жніўня 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref> З 1940 году да 1980-х гадоў у Карэліі афіцыйны статус мела таксама фінская мова поруч з расейскай. Карэльская мова падзяляецца на тры адрозныя дыялекты, [[лівікаўская карэльская мова|лівікаўскі]], [[людзікаўская карэльская мова|людзікаўскі]] і ўласнакарэльскі, пры гэтым з прычыны іх параўнальна высокага разыходжаньня кожны з трох дыялектаў мае ўласную літаратурную мову, наддыялектная літаратурная мова адсутнічае (аднак у 1930-х гг. прадпрымаліся няўдачныя спробы стварэньня падобнае нормы); кожны дыялект мае замацаваны правапіс і выкарыстоўваецца ў друкаваных выданьнях. У рэлігійным дачыненьні паводле зьвестак на 2012 год 27% ад насельніцтва Рэспублікі Карэлія аднесла сябе да вернікаў [[Расейская праваслаўная царква|расейскага праваслаўя]], яшчэ 44% ад насельніцтва рэспублікі аднесла сябе да вернікаў без указаньня канкрэтнага вызнаньня, 2% указалі сваю прыналежнасьць да [[хрысьціянства|хрысьціянскае]] канфэсіі без указаньня пэўнае плыні<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 2012| url = http://sreda.org/arena| копія = | дата копіі = | загаловак = Республика Карелия| фармат = | назва праекту = | выдавец = Арена. Атлас религий и национальностей России| дата = 20 жніўня 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. З часоў уваходжаньня тэрыторыяў сучаснае Карэліі ва ўплыў усходніх славянаў у рэгіёне здаўна мае трывалыя пазыцыі [[праваслаўе]], дзякуючы палітычным кантактам з Швэцыяй і міграцыі фінскага насельніцтва прыкметную дзель складалі вернікі [[каталіцтва|каталіцкага]] і, пазьней, [[лютэранства|лютэранскага]] спавяданьня. У рэспубліцы дзейнічае некаторая колькасьць лютэранскіх парафіяў. == Культура == Карэльскія землі адыгралі вялікае значэньне ў традыцыйнай сьпеўнай культуры Фінляндыі, у прыватнасьці, карэльскі фальклёр складае значную частку карэла-фінскага эпасу [[Калевала]]. == Палітыка == Рэспубліка Карэлія — адзін з суб’ектаў Расейскае Фэдэрацыі, як і іншыя рэспублікі дзяржавы, паводле канстытуцыі Расеі характарызуецца як дзяржава, што таксама адзначаецца ў мясцовай канстытуцыі, якую паводле расейскага заканадаўства мае рэспубліка ў складзе Расеі. На ўзор іншых суб’ектаў фэдэрацыйных краінаў, паўнамоцтвы на тэрыторыі рэспублікі падзеленыя на фэдэральныя, мясцовыя й зьмяшаныя. 12 лютага 2001 году была зацьверджаная канстытуцыя рэспублікі. Вышэйшая кіроўчая пасада рэспублікі — кіраўнік рэспублікі, якім зьяўляецца абраны ў траўні 2012 году [[Аляксандар Худзілайнэн]]. Рэспубліка мае прадстаўнічы орган — Заканадаўчы Сход, які складаецца з абраных на чатырохгадовы тэрмін пяцідзесяці дэпутатаў. У сучаснай Фінляндыі дзейнічаюць грамадзкія арганізацыі, якія ставяць на мэце перагляд палітычнага статусу карэльскіх тэрыторыяў, перададзеных у склад СССР у 1940 годзе. Дадзеная палітыка неафіцыйна мае тэрмін ''карэльскае пытаньне'', найбольш значнымі яе прадстаўнікамі зьяўляюцца арганізацыі ''Karjalan Liitto'' ({{мова-be|Карэльскае таварыства|скарочана}}) і ''ProKarelia''. == Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел == [[Файл:Karelija numbered.png|thumb|right|250пкс|Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Рэспублікі Карэлія.]] Рэспубліка Карэлія падразьдзяляецца на адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі другога ўзроўню, агульная колькасьць якіх складае 18 і якія ўтрымліваюць адзінкі меншага, сельскага, пасялковага або мескага ўзроўняў. У Рэспубліцы Карэліі разьмешчаныя дзьве мескія акругі (Петразаводзкая й Кандалацкая, эквівалентныя местам абласнога падпарадкаваньня Беларусі), а таксама шаснаццаць муніцыпальных [[раён]]аў, кожны зь якіх, у сваю чаргу, падразьдзяляецца на мескія й сельскія паселішчы (аналягі местаў раённага падпарадкаваньня й сельскіх саветаў, агульная колькасьць — 22 і 87 адпаведна). Пры стварэньні Карэльскае Працоўнае Камуны быў захаваны [[павет|павятовы]] адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел, успадкаваны з Алонецкай і Архангельскай губэрні, які ўключаў у сябе Алонецкі, Петразаводзкі, Павянецкі й Кемскі паветы. У 1923 годзе са зьменай статусу ў аўтаномную рэспубліку былі ўтвораныя новыя паветы — Ухцінскі й Паданскі, 3 лістапада 1924 году рэспубліцы была перададзеная частка суседняга Ладзейнапольскага павету Ленінградзкае губэрні. У 1927 годзе быў уведзены падзел на раёны, пры гэтым іх колькасьць паступова скарачалася, а ў 1952 годзе рэспубліка была падзеленая на дзьве акругі, Петразаводзкую й Сягескую, якія праз год былі адмененыя. У 1940 годзе на перададзеных Фінляндыяй тэрыторыях былі ўтвораныя Выбарскі, Кексгальмскі, Куркіёцкі, Піткяранцкі, Сартавальскі, Суаярваўскі й Яскінскі раёны, зь якіх у 1944 годзе ў склад Ленінградзкае вобласьці былі перададзеныя раёны Карэльскага пярэсмыку: Выбарскі, Кексгальмскі й Яскінскі (гл. вышэй). У 1994 годзе на паўднёвым усходзе рэспублікі ў рэгіёне кампактнага пражываньня вэпсаў была створаная [[Вэпская нацыянальная воласьць]], якая была скасаваная ў 2006 годзе. У гэтым жа годзе на тэрыторыі Расеі была ўсталяваная муніцыпальная рэформа, якая ўвяла новыя назвы адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак суб’ектаў краіны (гл. вышэй). Ніжэй прыведзены пералік адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Карэліі першага ўзроўню, нумар адзінкі адпавядае нумару адзінкі на мапе: І. Петразаводзкая меская акруга;<br/> ІІ. Кастамуцкая меская акруга; # Беламорскі; # Калевальскі; # Кемскі; # Кондапаскі; # Лахдэнпох’янскі; # Лоўскі; # Мядвежжагорскі; # Муязерскі; # Алонецкі; # Піткяранцкі; # Прыанескі; # Пражынскі; # Пудаскі; # Сягескі; # Сартавальскі; # Суаярваўскі раёны. == Эканоміка == Сукупны рэгіянальны прадукт Рэспублікі Карэлія паводле зьвестак на 2007 год складаў 109,5 млрд расейскіх рублёў, што ў пераліку на душу насельніцтва складала 151 210 рублёў на душу насельніцтва, што, у сваю чаргу, менш за агульнарасейскі паказчык у 198 817 рублёў<ref>{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 2007| url = http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/dusha98-07.htm| копія = | дата копіі = | загаловак = Валовой региональный продукт на душу населения (рублей)| фармат = | назва праекту = | выдавец = Фэдэральная служба дзяржаўнае статыстыкі Расейскае Фэдэрацыі| дата = 20 жніўня 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. У 2010 годзе сукупны рэгіянальны прадукт рэспублікі налічваў 127 733,8 млн расейскіх рублёў. У прамысловых галінах Карэліі пераважаюць лясны й дрэваапрацоўчы сэктары эканомікі. Нарыхтоўка лесу ажыцьцяўляецца пры дапамозе вялікае колькасьці адносна малых прадпрыемстваў, у той час як цэлюлёзна-папяровая вытворчасьць галоўным чынам засяроджаная на пяці буйных прадпрыемствах рэспублікі, якімі вырабляецца прыблізна чвэрць ад агульнае вытворчасьці [[папера|паперы]] ў Расеі. Аб’ём продажаў сярод трох найбуйнейшых кампаніяў цэлюлёзна-папяровае галіны Карэліі ў 2001 годзе складаў 328,8 млн даляраў<ref name=karelija/>. Здабыўчая дзейнасьць паводле зьвестак на 2007 год складала 30% ад усяго аб’ёму прамысловае вытворчасьці рэспублікі, у Карэліі месьцяцца 53 адпаведных прадпрыемствы, на якіх занята 10 тыс. чалавек<ref>{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 2009| url = http://www.gov.karelia.ru/News/2009/07/0727_06.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Горнопромышленный комплекс республики подвел итоги работы за полугодие| фармат = | назва праекту = Афіцыйны партал органаў дзяржаўнае ўлады Рэспублікі Карэлія.| выдавец = | дата = 20 жніўня 2014 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. Апрацоўчая вытворчасьць ад агульнага аб’ёму вытворчасьці ў 2007 годзе складала 56,4%, зь якіх 23,6% прыпадалі на цэлюлёзна-папяровую галіну, 7,9% — на галіны мэталаздабычы й мэталаапрацоўкі, 7,1% — на галіны дрэваапрацоўкі, 5,8% — на вытворчасьць харчовых тавараў, 3,9% — на машынабудаваньне; вытворчасьць і разьмеркаваньне [[электраэнэргія|электраэнэргіі]], [[прыродны газ|газ]]у й [[вада|вады]] складала 13,6% ад вытворчасьці рэгіёну. Асноўнымі [[экспарт]]нымі партнэрамі рэспублікі ў 2001 годзе зьяўляліся Фінляндыя (32% ад агульнага аб’ёму экспарту), [[Нямеччына]] й [[Нідэрлянды]] (па 7%) і [[Вялікабрытанія]] (6%)<ref name=karelija/>. Сярод экспартных тавараў галоўнае месца займалі лесаматэрыялы (больш за 50% экспарту), жалезарудны пэлет (13—15%), папера й [[папера|кардон]] (6—9%), а таксама піламатэрыялы (5—7%). Прыкметнае значэньне маюць эканамічныя [[інвэстыцыя|інвэстыцыі]] з боку Фінляндыі<ref name=karelija/>. == Транспарт == У Карэліі адзначаецца даволі шырокая сетка транспартнай інфраструктуры. Праз усю тэрыторыю Карэліі праходзіць Кіраўская чыгунка, якая злучае рэспубліку з суседняй Мурманскай вобласьцю й [[Санкт-Пецярбург]]ам, а таксама [[Масква|Масквой]] і [[Фінляндыя]]й. Чыгунка таксама праходзіць праз адміністрацыйны цэнтар рэспублікі места [[Петразаводзк]]. Водныя камунікацыі аб’ядноўваюць тэрыторыю Карэліі з Баранцавым, Балтыйскім, Чорным і Касьпійскім марамі дзякуючы сыстэме рэк, азёраў і водных каналаў. Існуе сетка аўтамабільнае камунікацыі, зь іншымі рэгіёнамі Расеі й Фінляндыяй існуе авіяцыйнае паведамленьне. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар = Мулло И. М.|частка = |загаловак = Памятники истории и культуры Карелии|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Петрозаводск|выдавецтва = Карелия|год = 1984|том = |старонкі = |старонак = 240|сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Пашков А. М.|частка = |загаловак = Гербы и флаги Карелии|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Петрозаводск|выдавецтва = Карэко|год = 1994|том = |старонкі = |старонак = 351|сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Писцовые книги Новгородской земли|арыгінал = |спасылка = |адказны = сост. Баранов К. В|выданьне = |месца = {{М.}}|выдавецтва = «Древнехранилище», «Археографический центр»|год = 1999|том = 1|старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }} == Вонкавыя спасылкі == * [http://gov.karelia.ru Афіцыйны партал органаў дзяржаўнае ўлады Рэспублікі Карэлія]{{ref-ru}}{{ref-en}}{{ref-fi}} * [https://web.archive.org/web/20191001043351/http://karelia.ru/ Збор інтэрнэт-парталаў пра Карэлію]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20130120111022/http://knk.karelia.ru/ Інтэрнэт-партал аб асноўных этнічных групах Карэліі]{{ref-ru}}, Нацыянальная бібліятэка Рэспублікі Карэлія {{Паўночна-Заходняя фэдэральная акруга}} {{Суб’екты Расеі}} {{Фіна-вугорскія краіны}} [[Катэгорыя:Рэспубліка Карэлія| ]] 3ewc4db11ahfyffa0we7exrn9xn2igd 0 160208 2700053 2690775 2026-11-10T16:24:19Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700053 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Ругель |Лягатып = |ПоўнаяНазва = Fussball Club Ruggell |Заснаваны = 1958 |Горад = [[Ругель]], [[Ліхтэнштайн]] |Стадыён = [[Фрайцайтпарк Відаў]] |Умяшчальнасьць = 500 |Прэзыдэнт = |Трэнэр = [[Роні Бюхэль]] |Чэмпіянат = [[Другая ліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Другая ліга Швайцарыі]] (група 1) |Сэзон = [[Чэмпіянат Швайцарыі па футболе 2017—2018 гадоў|2017—2018]] |Месца = 4 месца |Сайт = http://www.fcruggell.li/ |Прыналежнасьць = Ліхтэнштайнскія }} «'''Ругель'''» — ліхтэнштайнскі футбольны клюб з гораду [[Ругель|Ругелю]]. Заснаваны ў 1958 годзе. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20141024220628/http://fcruggell.li/ Афіцыйны сайт] {{Ліхтэнштайнскія футбольныя клюбы}} [[Катэгорыя:Ругель‎]] c1tkg1xnmdy6m3ima6zzai7iozjv0ai 0 160662 2700089 2636212 2026-11-10T19:32:18Z Dymitr 10914 скончыў кар’еру 2700089 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Шэйку́ Куятэ́''' ({{мова-fr|Cheikhou Kouyaté}}; {{Н}} 21 сьнежня 1989 году, [[Дакар]], [[Сэнэгал]]) — колішні сэнэгальскі футбаліст, паўабаронца. Гуляў за нацыянальную [[Мужчынская зборная Сэнэгалу па футболе|зборную Сэнэгалу]]. Куятэ быў вядомы дзякуючы сваім фізычным паказьнікам, а таксама хуткасьцю. == Кар’ера == У 2006 годзе Шэйку пераехаў з [[Сэнэгал]]у ў [[Бэльгія|Бэльгію]], дзе далучыўся да клюбу «[[Брусэль (футбольны клюб)|Брусэль]]». Калі Куятэ споўнілася 19 гадоў, ён пакінуў «Брусэль» і падпісаў як вольны агент дамову зь іншым брусэльскім клюбам «[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехтам]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20090804092835/http://www.nieuwsblad.be/sportwereld/Article/Detail.aspx?ArticleID=T31U96TG «Cheikhou Kouyaté moet van de rechter naar Anderlecht»]. Nieuwsblad</ref>. У новым клюбе гулец зь цягам часу прасунуўся да асноўнага складу каманды, зь якой неаднаразова станавіўся чэмпіёнам краіны. Да заканчэньня кантракту ў 2014 годзе стала вядома пра цікавасьць да гульца з боку «[[Ўэст Гэм Юнайтэд|Ўэст Гэму]]» і «[[Арсэнал Лёндан|Арсэналу]]», «[[Галатасарай Стамбул|Галатасараю]]» і [[ЦСКА Масква (футбольны клюб)|ЦСКА]]<ref>[http://www.sports.ru/football/1020521152.html «ЦСКА и «Арсенал» ведут переговоры о трансфере Куяте»]. Sports.ru</ref>. Акрамя таго, паўабаронца адхіліў прапанову маскоўскага «[[Дынама Масква (футбольны клюб)|Дынама]]». 18 чэрвеня 2014 году Куятэ падпісаў кантракт з «[[Ўэст Гэм Юнайтэд|Ўэст Гэмам]]» на чатыры гады<ref>[https://web.archive.org/web/20141028083133/http://www.whufc.com/articles/20140618/hammers-complete-kouyate-transfer_2236884_3914133 «Hammers complete Kouyate transfer»]. West Ham FC</ref>. 16 жніўня Шэйку дэбютаваў за новы клюб у хатнім матчы супраць «[[Тотэнгэм Готспур]]», дзе госьці былі мацней зь лікам 1:0. Ягоны выступ было апісаны як «уражлівы». 28 сьнежня Куятэ забіў свой першы гол у складзе новай дружыны, але клюб трываў паразу ад «[[Арсэнал Лёндан|Арсэналу]]» зь лікам 2:1<ref>[https://web.archive.org/web/20150710051611/http://www.jamaicaobserver.com/sport/West-Ham-United-1-2-Arsenal «West Ham United 1–2 Arsenal»]. Jamaica Observer.</ref>. Ягоны другі гол у сэзоне прыпаў на 8 лютага 2015 году ў матчы супраць «[[Манчэстэр Юнайтэд]]» (1:1). Да сканчэньня сэзону футбаліст забіў яшчэ двойчы, а па выніках згуляў у 31 матчы з 38 магчымых матчаў. 9 жніўня 2015 году Куятэ забіў гол на 43-й хвіліне матчу супраць «Арсэналу», а клюб здабыў перамогу 2:0 на стадыёне [[Эмірэйтс (стадыён)|Эмірэйтс]]. У сакавіку 2016 году Куятэ склаў новую пяцігадовую ўгоду зь лёнданцамі, дзякуючы чаму тэрмін ягонага знаходжаньня ў складзе «Ўэст Гэму Юнайтэд» падоўжыўся да 2021 году<ref>[https://web.archive.org/web/20160320203623/http://www.whufc.com/News/Articles/2016/March/18-March/Cheik%E2%80%99s-in-for-five-more-years! «Cheik’s in for five more years!»]. West Ham United F.C.</ref>. 1 жніўня 2018 году гулец далучыўся да табару іншага лёнданскага клюбу «[[Крыстал Пэлас Лёндан|Крыстал Пэласу]]», склаўшы чатырохгадовую дамову. Сума дамовы не была выкрытыя, але, як мяркуецца, было выдаткавана 9,5 млн фунтаў стэрлінгаў<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/45040236 «Cheikhou Kouyate: Crystal Palace sign midfielder from West Ham»]. BBC Sport.</ref>. Празь дзесяць дзён Куятэ дэбютаваў у пераможным матчы супраць «[[Фулгэм (футбольны клюб)|Фулгэму]]» (2:0) калі выйшаў на замену на 88-й хвіліне сустрэчы<ref>[https://www.goal.com/en-qa/news/crystal-palaces-schlupp-zaha-dazzle-as-seri-suffers-debut/ctu92clhf8yz1fz96tkgxnsg6/match/6sj00a2beojerme4bqb6ooi96 «Crystal Palace’s Schlupp, Zaha dazzle as Seri suffers debut loss with Fulham»]. Goal.</ref>. Свой першы гол за дружыну футбаліст здабыў толькі 26 сьнежня 2019 году ў матчы супраць свайго былога клюбу<ref>[https://www.goal.com/en-us/news/kouyate-breaks-crystal-palace-duck-against-former-club-west/1elg6wuvipk441syeywpsgilxu «Kouyate breaks Crystal Palace duck against former club West Ham United»]. Goal.</ref>. Па прыходзе [[Патрык Віейра|Патрыка Віейра]] на пасаду галоўнага трэнэра ў 2021 годзе, Куятэ працягваў займаць пазыцыю ў паўабароне альбо ў абарончым фармаваньні 5-3-2, а ягоныя былыя партнэры ў паўабароне [[Лука Мілівоевіч]] і [[Джэймз Макартур]] былі вымушаныя крыху паспусьціцца ў абарону<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/articles/crgn49v8ee2o «Tuesday talking point: Kouyate 'pivotal' to Vieira’s tactical flexibility»]. BBC Sport.</ref>. 13 жніўня 2022 году Куятэ ўмацаваў склад «[[Нотынггэм Форэст|Нотынггэм Форэсту]]», які за доўгі час павярнуўся ў найвышэйшы ангельскі дывізіён<ref>[https://www.nottinghamforest.co.uk/news/2022/august/13/cheikhou-kouyat--checks-in/ «Cheikhou Kouyaté checks in»]. Nottingham Forest.</ref>. == Дасягненьні == '''«Андэрлехт»''': * [[Чэмпіянат Бэльгіі па футболе|Чэмпіён Бэльгіі]]: 2010, 2012, 2013, 2014 * Уладальнік [[Супэркубак Бэльгіі па футболе|Супэркубка Бэльгіі]]: 2010, 2012, 2013 '''Сэнэгал''': * Уладальнік [[Кубак афрыканскіх нацыяў|Кубка афрыканскіх нацыяў]]: 2021 == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * [https://web.archive.org/web/20100223004145/http://www.rsca.be/playerfile.php?playerid=108&menu=3&submenu=15 Профіль на афіцыйным сайце ФК «Андэрлехт»] * [http://www.soccerbase.com/players_details.sd?playerid=57209 Статыстыка]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на Soccerbase {{Навігацыйная група |назоў = Куятэ ў складзе [[Зборная Сэнэгалу па футболе|зборнай Сэнэгалу]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Кубак афрыканскіх нацыяў|Кубках афрыканскіх нацыяў]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Сэнэгал}}; |Сэнэгал на КАН-2015 |Сэнэгал на КАН-2017 |Сэнэгал на ЧС-2018 |Сэнэгал на КАН-2019 |Сэнэгал на КАН-2021 |Сэнэгал на ЧС-2022 |Сэнэгал на КАН-2023 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Куятэ, Шэйку}} [[Катэгорыя:Сэнэгальскія футбалісты]] [[Катэгорыя:Сэнэгальскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]] 17ctwufau6a1dzlu3434t75ve5n0jjl 0 160672 2700043 2654842 2026-11-10T14:19:32Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700043 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Пі́рмін Швэ́глер''' ({{мова-de|Pirmin Schwegler}}; {{Н}} 9 сакавіка 1987 году, [[Этысьвіль]], [[Швайцарыя]]) — былы швайцарскі футбаліст, паўабаронца. У 2009—2014 гады абараняў колеры [[зборная Швайцарыі па футболе|нацыянальнай зборнай Швайцарыі]]. Мае брата [[Крыстыян Швэглер|Крыстыяна Швэглера]], які таксама зьяўляецца футбалістам. == Кар’ера == === Клюбная === Сваю прафэсійную кар’еру гулец пачаў у «[[Люцэрн (футбольны клюб)|Люцэрне]]» ў 2003 годзе. Пасьля сыходу з клюбу выступаў за бэрнскі «[[Янг Бойз Бэрн|Янг Бойз]]», у якім правёў толькі сэзон. Сваёй гульнёй за папярэдні клюб прыцягнуў увагу сэлекцыянэраў зь нямецкага «[[Баер Левэркузэн|Баеру]]», да якога далучыўся ў 2006 годзе. У нямецкім клюбе кар’ера гульца замарудзілася, Пірмін гэтак і ня здолеў прабіцца ў шыхт асноўных гульцоў каманды, пасьля чаго сышоў 18 ліпеня 2009 году ў франкфурцкі «[[Айнтрахт Франкфурт|Айнтрахт]]». У траўні 2014 году Швэглер падпісаў кантракт з клюбам «[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайм]]» да 2017 году<ref>[http://www.achtzehn99.de/pirmin-schwegler-wechselt-zur-tsg/ Pirmin Schwegler wechselt zur TSG - Vertrag bis 2017]. Гофэнгайм ФК</ref>. === Міжнародная === У [[Зборная Швайцарыі па футболе|нацыянальнай зборнай Швайцарыі]] гулец дэбютаваў у жніўні 2009 году. Швэглер быў уключаны ў заяўку зборнай Швайцарыі на [[чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|чэмпіянат сьвету 2010 году]], аднак на турніры не правёў ніводнага матчу. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20140203052405/http://www.pirmin-schwegler.ch/ Афіцыйны сайт] * [http://www.fussballdaten.de/spieler/schweglerpirmin/ Статыстыка] на Fussballdaten.de {{Швайцарыя на ЧС-2010}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Швэглер, Пірмін}} [[Катэгорыя:Швайцарскія футбалісты]] 61vben0jxm17mpuffpn41xoz1otwvol 0 163886 2700083 2629602 2026-11-10T19:18:59Z Dymitr 10914 скончыў кар’еру 2700083 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Джэ́фэрсан Анто́ніё Мантэ́ра Ві́тэ''' ({{мова-es|Jefferson Antonio Montero Vite}}; {{Н}} 1 верасьня 1989 году, [[Бабаоё]], [[Эквадор]]) — колішні [[эквадор]]скі футбаліст, паўабаронца. Бараніў гонар нацыянальнай [[Мужчынская зборная Эквадору па футболе|зборнай Эквадору]]. == Кар’ера == === Клюбная === У дарослым футболе дэбютаваў у 2007 годзе выступамі за каманду клюбу «[[Эмэлек Гуаякіль|Эмэлек]]», у якой правёў адзін сэзон, прыняўшы ўдзел у 22 матчах чэмпіянату. Пасьля з 2008 па 2011 гады гуляў у складзе камандаў эквадорскага клюбу «[[Індэпэнд’ентэ дэль Вальле Сангалькі|Індэпэнд’ентэ дэль Вальле]]» і мэксыканскага «[[Дарадас Куліякан|Дарадас]]», а таксама ў Гішпаніі за «[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]]» і «[[Левантэ Валенсія|Левантэ]]». Сваёй гульнёй за апошнюю каманду прыцягнуў увагу прадстаўнікоў трэнэрскага штабу клюбу «[[Рэал Бэтыс Сэвільля|Рэал Бэтыс]]», да складу якога далучыўся ў 2011 годзе. Згуляў за клюб з [[Сэвільля|Сэвільлі]] наступны сэзон сваёй гульнявой кар’еры. Вялікую частку часу, праведзенага ў складзе «Бэтысу», быў асноўным гульцом каманды. Да табару мэксыкансай «[[Манаркас Марэлія|Марэліі]]» далучыўся ў 2012 годзе, а пасьля [[чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|чэмпіянату сьвету 2014 году]] падпісаў кантракт з клюбам «[[Сўонсі Сіці]]». === Міжнародная === У 2007 годзе дэбютаваў у афіцыйных матчах у складзе [[Зборная Эквадору па футболе|нацыянальнай зборнай Эквадору]]. == Дасягненьні == '''«Марэлія»''': * Уладальнік [[Кубак Мэксыкі па футболе|Кубка Мэксыкі]]: 2013(а) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.national-football-teams.com/player/24366.html Статыстыка] на National Football Teams * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} {{Навігацыйная група |назоў = Мантэра ў складзе [[Зборная Эквадору па футболе|зборнай Эквадору]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Кубак Амэрыкі па футболе|Кубках Амэрыкі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Эквадор}}; |Эквадор на ЧС-2014 |Эквадор на КА-2015 |Эквадор на КА-2016 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Мантэра, Джэфэрсан}} [[Катэгорыя:Эквадорскія футбалісты]] hap23ce1c1couz1eki1twhbfiu1l5c6 0 171420 2700112 2699986 2026-11-10T22:09:06Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне літаратура 2700112 wikitext text/x-wiki {{Герарх |імя = Ігнат Кульчынскі |арыгінал_імя = |партрэт = |памер_партрэта = |подпіс = |тытул = Архімандрыт Гарадзенскі |тытул_парадак = |тытул_пачатак = 12 кастрычніка 1736 |тытул_канец = 9 студзеня 1747 |тытул_абраньне = |тытул_інтранізацыя = |тытул_царква = [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|Уніяцкая Царква]] |тытул_абшчына = [[Уніяцкая царква (Усходняя Эўропа)|Кіеўская ўніяцкая мітраполія]] |тытул_папярэднік = |тытул_наступнік = |тытул_выраканьне = |тытул2 = |тытул2_парадак = |тытул2_пачатак = |тытул2_канец = |тытул2_абраньне = |тытул2_інтранізацыя = |тытул2_царква = |тытул2_абшчына = |тытул2_папярэднік = |тытул2_наступнік = |тытул2_выраканьне = |адукацыя = [[тэалёгія]] |прафэсія = |дзейнасьць = [[гісторык]] |сапраўднае_імя = |дата_нараджэньня = 1694 |месца_нараджэньня = [[Уладзімер (Украіна)|Уладзімер]] |дата_сьмерці = {{Памёр|9|1|1747}} |месца_сьмерці = [[Горадня]] |месца_пахаваньня = |дынастыя = |бацька = Юры |маці = Алена |сужэнец = |дзеці = |сан = |манаства = |хіратонія = |кардынал = |кананізацыя = |абраз = |ушанаваньне_памяці = <!-- даты --> |ушаноўваецца = <!-- краіны/канфэсіі --> |падвіжніцтва = |аўтограф = |манаграма = |герб = |узнагароды = |Commons = }} [[Файл:Menologium bazylianskie.jpg|значак|Тытульны аркуш кнігі: Ігнат Кульчынскі. Базылянскі міналёгій. [[Вільня]], 1771 г. Аддзел рэдкай кнігі Гарадзенскага дзяржаўнага гісторыка-археалягічнага музэя]] '''Ігна́т Кульчы́нскі''' (1694, [[Уладзімер (Украіна)|Уладзімер]]<ref name=pr>Blazejovskyj Dmytro. Byzantine Kyivan rite students in Pontificial colleges, and in seminaries, universities and institutes of central and western Europe, 1576—1983. — Romae, 1984. — Page 121,</ref> — 9 студзеня 1747, [[Горадня]]<ref>Neue Zeitungen von gelehrten Sachen. — 17 august 1747. — S. 588</ref>) — дзяяч [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Грэка-Каталіцкай Царквы]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], [[ордэн базылянаў Сьвятога Язафата|базылянін]], царкоўны [[гісторык]], [[багаслоў]], [[краязнаўца]]. == Біяграфія == Паходзіў зь [[шляхта|шляхецкага]]<ref>Stebelski Ignacy. Dwa Wielkie Swiatła Na Horyzoncie Połockim. — Lwów, 1866. — S. XXXVIII — XXXIX.</ref> роду. Бацькі — Юры і Алена<ref name="Blazejovskyj Dmytro 1983. Page 121">Blazejovskyj Dmytro. Byzantine Kyivan rite students in Pontificial colleges, and in seminaries, universities and institutes of central and western Europe, 1576—1983. — Romae, 1984.- Page 121. — № 21.</ref>. Прыняў манаства ў ордэне [[ордэн базылянаў Сьвятога Язафата|базылянаў]]<ref name="ReferenceA">Acta S. C. De Propaganda Fide Ecclesiam Catholicam Ucrainae et Bielarusjae spectanta. — Vol. III. — Romae, 1954 — P. 105 — № 934.</ref>. У [[1714]]—[[1720]] гг. вучыўся ў Калегіюме прапаганды веры ў [[Рым]]е, па сканчэньні атрымаў ступень доктара [[тэалёгія|тэалёгіі]] <ref name="Blazejovskyj Dmytro 1983. Page 121"/>. Пасьвечаны на сьвятара (1719)<ref name="ReferenceA"/>. Выкладчык [[філязофія|філязофіі]] ў [[базылянскай школе]] ў [[Полацак|Полацку]] <ref>Specimen Ecclesiae Ruthenicae ab origine susceptae fidei ad nostra usquè tempora in suis capitibus seu primatibus Russiae cum S. Sede Apostolica Romana semper unitae. — Parisiis, 1859. — S. 56.</ref>. Сакратар [[протаархімандрыта]] [[ордэн базылянаў Сьвятога Язафата|базылянскага ордэна]] [[Карнэлія Стаўпавіцкага — Любянецкага]]<ref>Кульчинский И. Съезды базилиан в Западной Руси. // Вестник Западной России. 1870. — Кн. IV. — Т. ІІ. — Отд. ІІ. — С. 1- 43.</ref>. У гэтай якасьці ўдзельнічаў у базылянскай кангрэгацыі 1726 г. у [[Быцень|Быцені]]. У 1729—1735 гг. — [[генэральны пракуратар]] (прадстаўнік) ордэна [[ордэн базылянаў Сьвятога Язафата|базылянаў]] у Апостальскай Сталіцы, настаяцель царквы Сьвятых мучанікаў Сергія і Вакха ў [[Рым]]е<ref>Wojnar M. M. Basilian scholars and publishing houses (XVII—XVIII) // Записки Чина Святого Василія Великого. — 1974 — т. 3 — Вип. 1 — 4. — С. 76</ref><ref>[[Алесь Суша]]. Ля вытокаў беларускай гістарычнай навукі: творчая спадчына Ігната Кульчынскага // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. — 2009 — № 2 — с. 28.</ref>. У [[1736]] г. прызначаны [[архімандрыт]]ам [[Царква Сьвятых Барыса й Глеба (Горадня)|Барысаглебскага манастыра]] ў [[Горадня|Горадні]] і [[афіцыялам]] гарадзенскім. Займаў гэтыя пасады да сьмерці<ref>Rechowicz M. Kulczyński Ignacy. // Polski Słownik Biograficzny. t. XVI, zeszyt 2, Wrocław — Warszawa — Kraków, 1971, s. 138.</ref>.<ref>J. M. G. Kulczyński Ignacy. // Podręczna encyklopedya kościelna, t. XXIII—XXIV, Warszawa, 1911. s. 114—115.</ref>. == Творчасьць == Дасьледаваў гісторыю [[Беларуская праваслаўная царква|праваслаўнай]] і [[уніяцтва|ўніяцкай цэркваў]] на ўсходнеславянскіх землях. На падставе дакумэнтаў рымскіх архіваў склаў і выдаў на лацінскай мове зборнік «Дакладнае паведамленьне пра стан русінаў, якія ў адзінстве са Сьвятой Рымскай Царквою знаходзяцца ў Каралеўстве Польскім». ([[Рым]], 1727), дзе апісаў становішча [[Уніяцкая царква (Усходняя Эўропа)|ўніяцкай царквы]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] падчас [[Паўночная вайна|Паўночнай вайны]] 1700—1721 гг. Аўтар фундамэнтальных прац па царкоўнай гісторыі «Вобраз Рускай Царквы…» (Рым, 1733) і «Дадатак да вобраза Рускай Царквы» (Рым, 1734). На думку І. Кульчынскага, «Руская Царква» ад самога пачатку — складовая частка Сусьветнай [[Каталіцкая Царква|Каталіцкай Царквы]]. Усходнеславянскія землі прынялі [[хрысьціянства]] ад [[Бізантыя|Бізантыі]], калі тая знаходзілася ў кананічным адзінстве з Рымам і вызнавала [[каталіцтва]]. Каталіцкую веру «Руская Царква» захоўвала да пачатку XVI ст. [[Берасьцейская унія]] (1596 г.) толькі аднавіла, згодна І. Кульчынскаму, страчанае на стагодзьдзе адзінства зь [[Рым]]ам. У працы зьмешчаны кароткія біяграфіі [[праваслаўная царква на Беларусі|праваслаўных]] і [[Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты|ўніяцкіх мітрапалітаў кіеўскіх]] з канца Х ст. па І траціну [[XVIII]] ст., тэксты царкоўных статутаў, пастановы сабораў (Кіеўскага (1274), Наваградзкага (1415) і [[Кобрынскі сабор (1626)|Кобрынскага]] (1626), даецца падрабязная інфармацыя аб царкоўна — юрыдычным статусе дзевяці [[япархія|япархій]], якія ўваходзілі на той час у [[Літоўская мітраполія|Кіеўскую мітраполію]]. На падставе даступнай яму [[агіяграфія|агіяграфічнай]] літаратуры дасьледчык склаў царкоўны каляндар зь жыцьцяпісамі [[сьвяты]]х, шанаваных у [[Літоўская мітраполія|Кіеўскай мітраполіі]], якія маюць славянскае паходжаньне, даў тлумачэньне асноўным сьвятам [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|Грэка — Каталіцкай Царквы]]. У працы зьмешчаны дакумэнты, зьвязаныя зь працэсам [[бэатыфікацыя|бэатыфікацыі]] [[Язафат Кунцэвіч|Язафата Кунцэвіча]]. «Вобраз Рускай Царквы» і «Дадатак» зьяўляюцца важнымі крыніцамі па царкоўнай гісторыі [[Беларусь|Беларусі]] і [[Украіна|Украіны]], аб чым сьведчаць неаднаразовыя перавыданьні ([[Пачаеў]], [[1759]], [[Парыж]], [[1859]]; [[Фарнабара]], [[1970]]). У рымскі пэрыяд І. Кульчынскі падрыхтаваў працу на польскай мове «Базыльянскія кангрэгацыі [[1617]]—[[1726]]» (апублікавана ў перакладзе на рускую ў [[1870]] г. пад назвай «Съезды базилиан Западной Руси»). Паміж [[1736]]—[[1747]] гг. склаў збор жыцьцяпісаў [[сьвяты]]х манахаў бізантыйскага [[абрад]]у пад назвай «Базылянскі міналёгій» (надрукаваны ў [[Вільня|Вільні]] ў [[1771]] г.). Ігнат Кульчынскі — аўтар трох твораў на італьянскай і лацінскай мовах, прысьвечаных гісторыі [[Маці Божая Жыровіцкая|абраза Маці Божай Жыровіцкай]] і яе цудатворнай копіі ў царкве Сьвятых мучанікаў Сергія і Вакха ў Рыме (Madonna del Pascolo) : 1) «Малітва да Найсьвяцейшай Дзевы Марыі ў цудатворным Жыровіцкім абразе…» [[Рым]], 1732; 2) «Цудатворная трохкаляровая яшма, або гістарычнае апавяданьне пра тры цудатворныя абразы Дзевы Марыі…» [[Рым]], [[1732]]; 3) «Вялікі знак…» [[Рым]], 1732. У [[1738]] годзе склаў на польскай мове «Інвэнтар базылянскага манастыра ў Горадні на Каложы» і «Хроніку ігуменаў, архімандрытаў, фундатараў і апякуноў манастыра Гарадзенскага на Каложы». (Апублікаваны ў [[1870]] г.) «Інвентар» — першае ў [[ВКЛ]] дэтальнае навуковае апісаньне гістарычнага помніка. Для вызначэньня часу пабудовы храма гісторык выкарыстаў наватарскую для свайго часу методыку. Ён параўнаў [[плінфа|плінфу]] і склад вапнавай рошчыны [[Царква Сьвятых Барыса і Глеба (Горадня)|Барысаглебскай царквы ў Горадні]] і [[Сафійскі сабор (Полацак)|Сафійскага сабора ў Полацку]], канстатаваў іх падабенства і зрабіў выснову, што абодва храмы былі пабудаваны прыкладна ў адзін і той жа час (каля [[1200]] г.). (Сучасныя дасьледчыкі датуюць [[Царква Сьвятых Барыса і Глеба (Горадня)|Барысаглебскую царкву ў Горадні]] апошняй чвэрцю ХІІ ст.). У «Хроніцы» выкладзена гісторыя манастыра пачынаючы зь [[XV]] ст. да [[1736]] г. Прыведзены тэксты дакумэнтаў на мове арыгінала з камэнтарамі складальніка<ref>Алексеев Л. В. Игнатий Кульчинский — первый исследователь белорусских древностей // Древности славян и Руси. М., 1988, с. 100</ref><ref>[[Сьвятлана Марозава]]. Кульчынскі Ігнацій. // [[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі|Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]. — Т.4. — Мн., 1997. — С. 303.</ref> . == Творы == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * Variarum locubrationum tomus tertius claudens in se philosophiam naturalem seu physicam duobus libris. A. D. 1723. //[[Львоўская Нацыянальная Навуковая Бібліятэка імя В. Стэфаніка НАН Украіны.]]- Аддзел рукапісаў. Ф. 3. — Воп. 1 — Спр. 506. * Relationes authenticae de statu Ruthenorum cum Sacra Romana Congregatione Unitorum in Regno Poloniae degentium… Romae, 1727. * Oratio de Beatissimae Virginis Mariae imagine Zyrowicensi… Romae, 1732 * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак = Signum Magnum quia Coronatum Olim a dilecto Dei hominis Discipulo in Caelo visum: Nunc vero in Orbe Palaemonio jam in tertium Saeculum splendidissimis miraculorum radiis coruscans hoc est |арыгінал = |спасылка = https://archive.org/details/bub_gb_GhcQuWfg0p8C|адказны = Per illustr. et reverendum Dominum archiepiscopum Kioviensem et metropolitam Russiae. Coronata et a PP. Basilianis Coenobij Zyrovvicens adorata. Anno Coronatae per unionem verbi humanitatis 1730 {{Ref-la}} |выданьне = |месца = [[Рым|Romæ]] |выдавецтва = Ex Typographia Ansillion in via Coralii |год = 1732|том = |старонкі = |старонак = 84 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Scritta da Ignazio Kulczynski. |частка = |загаловак = Il Diaspro Prodigioso Di tre Colori ovvero Narrazione istorica Delle tre Imagini Miracolose della Beata Vergine Maria : La prima, di Zyrovvice in Lituania, la Seconda, del Pascolo in Roma, e la Terza Copia della Seconda parimente in Zyrovvice detta da quei Popoli Romana|арыгінал = |спасылка = https://elib.nlb.by:8070/viewer/html?metsID=127665&markID=BY-NLB-br1582309 |адказны = {{Ref-la}} |выданьне = |месца = In [[Рым|Roma]] |выдавецтва = Nella Stamperia dell' Ansillioni al Corallo |год = 1732|том = |старонкі = |старонак = XXIV, 254 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Specimen Ecclesiae Ruthenicae ab origine susceptae Fidei ad nostra usque tempora in suis capitibus seu Primatibus Russiae cum S. Sede Apostolica Romana semper Unitae per Ignatium Kulczyński Monachum Ord. S. Basilii M. Ruthenum Procurat. Gener. et Rectorem SS. Sergii et Bacchi ad Montes exbibitum. Quod primo nonnullas Sanctarum Indigenarum Vitas ac Elogia; dein in Moscoviticas Pepebrochii Ephemeridas, notabiliores quasdam animadversiones, ac tandem succinctam Archiepiscoporum Kiioviensium Totiusque Russiae Metropolitarum Chronologiam breviter complectitur |арыгінал = |спасылка = https://polona.pl/preview/ace5478f-7105-4135-8c9a-3d3f704d247f |адказны = |выданьне = |месца = [[Рым|Romæ]] |выдавецтва = Typis Hieronymi Mainardi |год = 1733 |том = |старонкі = |старонак = 26, 254, 30, 237 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Appendix ad Specimen Ecclesiae Ruthenicae: IN QUA Duo Officia, unum de S. Uladimiro, alterum de SS. Romano & Davide: item Constitutiones Sancti Uladimiri, Jaroslai ejus filii, & Basilii, Magnorum Russiæ Ducum: demum Synodi Kioviensis, Novogrodensis, Kobrynensis; ac nonnulla alia planè nova, & hucusque nondum edita in lucem, continentur|арыгінал = |спасылка = https://kolekcijos.biblioteka.vu.lt/en/objects/990012330401008452#00001 |адказны = Avotore Ignatio Kulczynski rutheno. Ord. S. Basilii Magni Proc. Gen. O Rect. SS. Sergii O Baccbi ad Montes. |выданьне = |месца = [[Рым|Romæ]] |выдавецтва = Ex Typographia Hieronymi Mainardi |год = MDCCXXXIV (1734) |том = |старонкі = |старонак = 24, 142 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Specimen Ecclesiae Ruthenicae ab origine susceptae fidei ad nostra usque tempora in suis capitibus seu Primatibus Russiae cu[m] S. Sede Apostolica Romana semper Unitae per / Ignatium Kulczyński monachum Ord. S. Basilii M. Ruthenum procurat. gener. et rectorem SS…|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Пачаеў|Poczajów]] |выдавецтва = Drukarnia Bazylianów. Sacrae Regiae Majestatis, Monasterii Poczajoviensis, apud PP. Ordi. S. Basilii Magni Provinciae Polonae | Reimpressum typis Sacrae Regiae Majestatis, Monasterii Poczajoviensis, apud PP. Ordi. S. Basilii Magni Provinciae Polonae |год = Anno MDCCLIX (1759)|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Menologium Bazyliańskie, to iest żywoty śwętych pańskich oboiey płci z zakony Ś. Bazylego W. : na miesiące rozłozone i na dwie części podzielone / zebrane i napisane przez s. p. J. X. Ignacego Kulczyńskiego Z. Ś. Bazylego W. opata grodzieńskiego. |арыгінал = |спасылка = https://elib.nlb.by:8070/viewer/html/?markID=BY-NLB-br0000140589&metsID=198041|адказны = |выданьне = |месца = W [[Вільня|Wilnie]] |выдавецтва = w Drukarni J. K. XX. Bazylianów |год = 1771|том = Cz. 1: Która zamyka w sobie miesiąc styczeń, luty, marzec, kwiecień, may, i czerwiec|старонкі = |старонак = 32, 492, 6 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Menologium Bazyliańskie, to iest żywoty śwętych pańskich oboiey płci z zakony Ś. Bazylego W. : na miesiące rozłozone i na dwie części podzielone / zebrane i napisane przez s. p. J. X. Ignacego Kulczyńskiego Z. Ś. Bazylego W. opata grodzieńskiego|арыгінал = |спасылка = https://elib.nlb.by:8070/viewer/html?metsID=128033&markID=BY-NLB-br0000140541|адказны = |выданьне = |месца = [[Вільня|Wilnie]] |выдавецтва = w Drukarni J. K. XX. Bazylianów |год = 1772 |том = Cz. 2: Drugie sześc miesięcy, to iest: lipiec, sierpień, wrzesień, pazdziernik, listopad i grudzień |старонкі = |старонак = 2, 531, 6 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Menologium Bazyliańskie, to iest żywoty śwętych pańskich oboiey płci z zakony Ś. Bazylego W. : na miesiące rozłozone i na dwie części podzielone / zebrane i napisane przez s. p. J. X. Ignacego Kulczyńskiego Z. Ś. Bazylego W. opata grodzieńskiego|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Вільня|Wilnie]] |выдавецтва = w Drukarni J. K. XX. Bazylianów |год = 1789 |том = Cz. 1; 2: Drugie sześc miesięcy, to iest: lipiec, sierpień, wrzesień, pazdziernik, listopad i grudzień |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Ignatius Kulczynski. |частка = |загаловак = Specimen ecclesiae Ruthenicae ab origine sus coptas fidei ad nostra usqui tempore in suis capitibus seu primatibus russine cum 8 sede apostholica romana semper unitae|арыгінал = Агляд гісторыі Рутэнскай Царквы — ад першапачатковага прыняцьця веры і да нашых дзён — пад кіраўніцтвам уласных кіраўнікоў ці прымасаў, якія заўсёды захоўвалі адзінства з Рымскім Апостальскім Прастолам |спасылка = https://books.google.by/books?id=0y8PAAAAQAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|адказны = |выданьне = |месца = [[Парыж|Parisiis]]; [[Турнэ|Tornaci]] |выдавецтва = H.CASTERMAN |год = 1859|том = |старонкі = — |старонак = XXXI, 351 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Inwentarz klasztoru bazylianskiego w Grodnie na Kołoży, od dawnych czasow ufundowanego, рrzes Ignacego Kulczynskiego zakonu S. O. N. Bazylego W. S. W. S. Theologbb doktora Rzymskiego, a teras archimandrytę Grodnienskiego, ze wszelką pilnością i należytym porządkiem w r. P. 1738 sporządzony. | арыгінал = | спасылка = https://archive.org/details/Sb_01/sb_09_1870/page/n419/mode/2up| мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Археографическій сборникъ документовъ, относящихся къ исторіи Сѣверо-Западной Руси. | тып = | месца =[[Вільня|Вильна]]| выдавецтва = | год = 1870| выпуск = | том = 9| нумар = | старонкі = 409—412 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Kronika ihumenow, archymandrytow, fundatorow y protektorow monastyru Grodzienskiego na Kołoży, zakonu S. O. N. Bazylego W. | арыгінал = | спасылка = https://archive.org/details/Sb_01/sb_09_1870/page/n421/mode/2up| мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Археографическій сборникъ документовъ, относящихся къ исторіи Сѣверо-Западной Руси. | тып = | месца =[[Вільня|Вильна]]| выдавецтва = | год = 1870| выпуск = | том = 9| нумар = | старонкі = 412—454 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Съѣзды Базиліянъ въ Западной Руси.| арыгінал = | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/archivy/Vestnik_Yugo_Zapadnoj_i_Zapadnoj_Rossii.pdf.zip/Vestnik_Yugo_Zapadnoj_i_Zapadnoj_Rossii_1870_04.pdf | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Вѣстникъ Западной Россіи | тып =историко-литературный журналъ | месца =[[Вільня|Вильна]]| выдавецтва = въ типографіи Штаба Виленскаго Военнаго Щкруга | год = 1870| выпуск = | том = ІІ. Кн. ІV. Отд. ІІ| нумар = | старонкі = 1—43 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = [[Андрэй Крот]].| загаловак = Культ Маці Божай Жыровіцкай у творах айца Ігната Кульчынскага | спасылка = https://pawet.net/library/history/bel_history/marozava/82/04/%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_3.html | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Хрысціянства ў гістарычным лёсе беларускага народа| тып =зборнік навуковых артыкулаў | месца =[[Горадня]]| выдавецтва = [[Гарадзенскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя Янкі Купалы]] | год = 2009 | том = | старонкі = 96—97 | isbn = 978-985-515-244-7| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Алесь Суша|Аляксандар Суша]].| загаловак = «Signum magnum apparuit in caelo…» (Творчая спадчына Ігната Кульчынскага) | спасылка = http://repository.buk.by:8080/jspui/handle/123456789/3947| мова = | выданьне =Беларуская кніга ў кантэксце сусветнай кніжнай культуры| тып = зборнік навуковых артыкулаў. Ч. 1. | год = 2006| том = | нумар = | старонкі = 117—124 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Алесь Суша]].| загаловак = Ля вытокаў беларускай гістарычнай навукі: творчая спадчына Ігната Кульчынскага| спасылка = https://press.nlb.by/upload/press/3847.pdf | мова = | выданьне = [[Беларускі гістарычны часопіс]] | тып = часопіс | год = 2009 | том = | нумар = 2 (115) | старонкі = 27—37 | issn = 1993-1999| архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = Joanna Getka. |частка = |загаловак = Polskojęzyczne druki bazyliańskie (XVIII wiek) |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/37682239/Polskoj%C4%99zyczne_druki_bazylia%C5%84skie_XVIII_wiek_ |адказны = {{Ref-pl}}|выданьне = |месца = [[Варшава|Warszawa]] |выдавецтва = [[Варшаўскі ўнівэрсытэт|Uniwersytet Warszawski]] |год = 2013 |том = |старонкі = 21, 36, 262, 289 |старонак = |сэрыя = |isbn =978-83-7798-063-7 |наклад = }} * {{Артыкул| аўтар = Патрило, I. | загаловак = Нарис історіі васйліян від 1743 до 1839 року. | спасылка = https://diasporiana.org.ua/religiya/9717-naris-istoriyi-vasiliyanskogo-chinu-svyatogo-yosafata/ | мова = uk | аўтар выданьня = I. Патрило. | выданьне =Нарис історіі васйліянского чину святого Иосафата. | тып =Серія ІІ. - «ЗАПИСКИ ЧСВВ» - «ANALECTA OSBM» - Series II. | месца =[[Рым|Рим]] | выдавецтва = Видавництво ОО. Василіян| год = 1992 | том = | старонкі = 183—274 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Алесь Суша]]. | загаловак = Книжкова спадщина Ігнатія Кульчинського | спасылка = https://www.academia.edu/97213331/%D0%9A%D0%BD%D0%B8%D0%B6%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%96%D1%8F_%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE | мова = uk | выданьне = Вісник Львівського університету | тып = Серія книгознавство, бібліотекознавство та інформаційні технології | год = 2008 | том = Вип. 3| нумар = | старонкі = 45—64 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [https://books.google.by/books?id=0y8PAAAAQAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Kulczynski I. Specimen Ecclesiae Ruthenicae] * Крот А. [https://web.archive.org/web/20160304195954/http://harodnia.com/be/uczora/vkl-recz-paspalitaja/488-ajtsets-ignat-kulchynski-z-rymu-da-garodni-shlyakh-svyatara-i-vuchonaga Айцец Ігнат Кульчынскі — з Рыму да Гародні] {{слупок-2}} * Петрович М. [http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?I21DBN=LINK&P21DBN=UJRN&Z21ID=&S21REF=10&S21CNR=20&S21STN=1&S21FMT=ASP_meta&C21COM=S&2_S21P03=FILA=&2_S21STR=NznuoairD2009_2011_5_19 Образ святості Київської церкви в працях перших унійних істориків: на прикладі Specimen Ecclesiae Ruthenicae Ігнатія Кульчинського ЧСВВ] {{слупок-канец}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Кульчынскі, Ігнат}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Асобы Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Беларускія ўніяцкія дзеячы]] [[Катэгорыя:Базыляны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ўладзімеры-Валынскім]] [[Катэгорыя:Гісторыкі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Горадні]] [[Катэгорыя:Беларускія багасловы]] gpq7cpekd5se4kv6y4sf12tz8woj8sq 2700113 2700112 2026-11-10T22:10:54Z SergeiSEE 38150 /* Творы */ 2700113 wikitext text/x-wiki {{Герарх |імя = Ігнат Кульчынскі |арыгінал_імя = |партрэт = |памер_партрэта = |подпіс = |тытул = Архімандрыт Гарадзенскі |тытул_парадак = |тытул_пачатак = 12 кастрычніка 1736 |тытул_канец = 9 студзеня 1747 |тытул_абраньне = |тытул_інтранізацыя = |тытул_царква = [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|Уніяцкая Царква]] |тытул_абшчына = [[Уніяцкая царква (Усходняя Эўропа)|Кіеўская ўніяцкая мітраполія]] |тытул_папярэднік = |тытул_наступнік = |тытул_выраканьне = |тытул2 = |тытул2_парадак = |тытул2_пачатак = |тытул2_канец = |тытул2_абраньне = |тытул2_інтранізацыя = |тытул2_царква = |тытул2_абшчына = |тытул2_папярэднік = |тытул2_наступнік = |тытул2_выраканьне = |адукацыя = [[тэалёгія]] |прафэсія = |дзейнасьць = [[гісторык]] |сапраўднае_імя = |дата_нараджэньня = 1694 |месца_нараджэньня = [[Уладзімер (Украіна)|Уладзімер]] |дата_сьмерці = {{Памёр|9|1|1747}} |месца_сьмерці = [[Горадня]] |месца_пахаваньня = |дынастыя = |бацька = Юры |маці = Алена |сужэнец = |дзеці = |сан = |манаства = |хіратонія = |кардынал = |кананізацыя = |абраз = |ушанаваньне_памяці = <!-- даты --> |ушаноўваецца = <!-- краіны/канфэсіі --> |падвіжніцтва = |аўтограф = |манаграма = |герб = |узнагароды = |Commons = }} [[Файл:Menologium bazylianskie.jpg|значак|Тытульны аркуш кнігі: Ігнат Кульчынскі. Базылянскі міналёгій. [[Вільня]], 1771 г. Аддзел рэдкай кнігі Гарадзенскага дзяржаўнага гісторыка-археалягічнага музэя]] '''Ігна́т Кульчы́нскі''' (1694, [[Уладзімер (Украіна)|Уладзімер]]<ref name=pr>Blazejovskyj Dmytro. Byzantine Kyivan rite students in Pontificial colleges, and in seminaries, universities and institutes of central and western Europe, 1576—1983. — Romae, 1984. — Page 121,</ref> — 9 студзеня 1747, [[Горадня]]<ref>Neue Zeitungen von gelehrten Sachen. — 17 august 1747. — S. 588</ref>) — дзяяч [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Грэка-Каталіцкай Царквы]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], [[ордэн базылянаў Сьвятога Язафата|базылянін]], царкоўны [[гісторык]], [[багаслоў]], [[краязнаўца]]. == Біяграфія == Паходзіў зь [[шляхта|шляхецкага]]<ref>Stebelski Ignacy. Dwa Wielkie Swiatła Na Horyzoncie Połockim. — Lwów, 1866. — S. XXXVIII — XXXIX.</ref> роду. Бацькі — Юры і Алена<ref name="Blazejovskyj Dmytro 1983. Page 121">Blazejovskyj Dmytro. Byzantine Kyivan rite students in Pontificial colleges, and in seminaries, universities and institutes of central and western Europe, 1576—1983. — Romae, 1984.- Page 121. — № 21.</ref>. Прыняў манаства ў ордэне [[ордэн базылянаў Сьвятога Язафата|базылянаў]]<ref name="ReferenceA">Acta S. C. De Propaganda Fide Ecclesiam Catholicam Ucrainae et Bielarusjae spectanta. — Vol. III. — Romae, 1954 — P. 105 — № 934.</ref>. У [[1714]]—[[1720]] гг. вучыўся ў Калегіюме прапаганды веры ў [[Рым]]е, па сканчэньні атрымаў ступень доктара [[тэалёгія|тэалёгіі]] <ref name="Blazejovskyj Dmytro 1983. Page 121"/>. Пасьвечаны на сьвятара (1719)<ref name="ReferenceA"/>. Выкладчык [[філязофія|філязофіі]] ў [[базылянскай школе]] ў [[Полацак|Полацку]] <ref>Specimen Ecclesiae Ruthenicae ab origine susceptae fidei ad nostra usquè tempora in suis capitibus seu primatibus Russiae cum S. Sede Apostolica Romana semper unitae. — Parisiis, 1859. — S. 56.</ref>. Сакратар [[протаархімандрыта]] [[ордэн базылянаў Сьвятога Язафата|базылянскага ордэна]] [[Карнэлія Стаўпавіцкага — Любянецкага]]<ref>Кульчинский И. Съезды базилиан в Западной Руси. // Вестник Западной России. 1870. — Кн. IV. — Т. ІІ. — Отд. ІІ. — С. 1- 43.</ref>. У гэтай якасьці ўдзельнічаў у базылянскай кангрэгацыі 1726 г. у [[Быцень|Быцені]]. У 1729—1735 гг. — [[генэральны пракуратар]] (прадстаўнік) ордэна [[ордэн базылянаў Сьвятога Язафата|базылянаў]] у Апостальскай Сталіцы, настаяцель царквы Сьвятых мучанікаў Сергія і Вакха ў [[Рым]]е<ref>Wojnar M. M. Basilian scholars and publishing houses (XVII—XVIII) // Записки Чина Святого Василія Великого. — 1974 — т. 3 — Вип. 1 — 4. — С. 76</ref><ref>[[Алесь Суша]]. Ля вытокаў беларускай гістарычнай навукі: творчая спадчына Ігната Кульчынскага // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. — 2009 — № 2 — с. 28.</ref>. У [[1736]] г. прызначаны [[архімандрыт]]ам [[Царква Сьвятых Барыса й Глеба (Горадня)|Барысаглебскага манастыра]] ў [[Горадня|Горадні]] і [[афіцыялам]] гарадзенскім. Займаў гэтыя пасады да сьмерці<ref>Rechowicz M. Kulczyński Ignacy. // Polski Słownik Biograficzny. t. XVI, zeszyt 2, Wrocław — Warszawa — Kraków, 1971, s. 138.</ref>.<ref>J. M. G. Kulczyński Ignacy. // Podręczna encyklopedya kościelna, t. XXIII—XXIV, Warszawa, 1911. s. 114—115.</ref>. == Творчасьць == Дасьледаваў гісторыю [[Беларуская праваслаўная царква|праваслаўнай]] і [[уніяцтва|ўніяцкай цэркваў]] на ўсходнеславянскіх землях. На падставе дакумэнтаў рымскіх архіваў склаў і выдаў на лацінскай мове зборнік «Дакладнае паведамленьне пра стан русінаў, якія ў адзінстве са Сьвятой Рымскай Царквою знаходзяцца ў Каралеўстве Польскім». ([[Рым]], 1727), дзе апісаў становішча [[Уніяцкая царква (Усходняя Эўропа)|ўніяцкай царквы]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] падчас [[Паўночная вайна|Паўночнай вайны]] 1700—1721 гг. Аўтар фундамэнтальных прац па царкоўнай гісторыі «Вобраз Рускай Царквы…» (Рым, 1733) і «Дадатак да вобраза Рускай Царквы» (Рым, 1734). На думку І. Кульчынскага, «Руская Царква» ад самога пачатку — складовая частка Сусьветнай [[Каталіцкая Царква|Каталіцкай Царквы]]. Усходнеславянскія землі прынялі [[хрысьціянства]] ад [[Бізантыя|Бізантыі]], калі тая знаходзілася ў кананічным адзінстве з Рымам і вызнавала [[каталіцтва]]. Каталіцкую веру «Руская Царква» захоўвала да пачатку XVI ст. [[Берасьцейская унія]] (1596 г.) толькі аднавіла, згодна І. Кульчынскаму, страчанае на стагодзьдзе адзінства зь [[Рым]]ам. У працы зьмешчаны кароткія біяграфіі [[праваслаўная царква на Беларусі|праваслаўных]] і [[Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты|ўніяцкіх мітрапалітаў кіеўскіх]] з канца Х ст. па І траціну [[XVIII]] ст., тэксты царкоўных статутаў, пастановы сабораў (Кіеўскага (1274), Наваградзкага (1415) і [[Кобрынскі сабор (1626)|Кобрынскага]] (1626), даецца падрабязная інфармацыя аб царкоўна — юрыдычным статусе дзевяці [[япархія|япархій]], якія ўваходзілі на той час у [[Літоўская мітраполія|Кіеўскую мітраполію]]. На падставе даступнай яму [[агіяграфія|агіяграфічнай]] літаратуры дасьледчык склаў царкоўны каляндар зь жыцьцяпісамі [[сьвяты]]х, шанаваных у [[Літоўская мітраполія|Кіеўскай мітраполіі]], якія маюць славянскае паходжаньне, даў тлумачэньне асноўным сьвятам [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|Грэка — Каталіцкай Царквы]]. У працы зьмешчаны дакумэнты, зьвязаныя зь працэсам [[бэатыфікацыя|бэатыфікацыі]] [[Язафат Кунцэвіч|Язафата Кунцэвіча]]. «Вобраз Рускай Царквы» і «Дадатак» зьяўляюцца важнымі крыніцамі па царкоўнай гісторыі [[Беларусь|Беларусі]] і [[Украіна|Украіны]], аб чым сьведчаць неаднаразовыя перавыданьні ([[Пачаеў]], [[1759]], [[Парыж]], [[1859]]; [[Фарнабара]], [[1970]]). У рымскі пэрыяд І. Кульчынскі падрыхтаваў працу на польскай мове «Базыльянскія кангрэгацыі [[1617]]—[[1726]]» (апублікавана ў перакладзе на рускую ў [[1870]] г. пад назвай «Съезды базилиан Западной Руси»). Паміж [[1736]]—[[1747]] гг. склаў збор жыцьцяпісаў [[сьвяты]]х манахаў бізантыйскага [[абрад]]у пад назвай «Базылянскі міналёгій» (надрукаваны ў [[Вільня|Вільні]] ў [[1771]] г.). Ігнат Кульчынскі — аўтар трох твораў на італьянскай і лацінскай мовах, прысьвечаных гісторыі [[Маці Божая Жыровіцкая|абраза Маці Божай Жыровіцкай]] і яе цудатворнай копіі ў царкве Сьвятых мучанікаў Сергія і Вакха ў Рыме (Madonna del Pascolo) : 1) «Малітва да Найсьвяцейшай Дзевы Марыі ў цудатворным Жыровіцкім абразе…» [[Рым]], 1732; 2) «Цудатворная трохкаляровая яшма, або гістарычнае апавяданьне пра тры цудатворныя абразы Дзевы Марыі…» [[Рым]], [[1732]]; 3) «Вялікі знак…» [[Рым]], 1732. У [[1738]] годзе склаў на польскай мове «Інвэнтар базылянскага манастыра ў Горадні на Каложы» і «Хроніку ігуменаў, архімандрытаў, фундатараў і апякуноў манастыра Гарадзенскага на Каложы». (Апублікаваны ў [[1870]] г.) «Інвентар» — першае ў [[ВКЛ]] дэтальнае навуковае апісаньне гістарычнага помніка. Для вызначэньня часу пабудовы храма гісторык выкарыстаў наватарскую для свайго часу методыку. Ён параўнаў [[плінфа|плінфу]] і склад вапнавай рошчыны [[Царква Сьвятых Барыса і Глеба (Горадня)|Барысаглебскай царквы ў Горадні]] і [[Сафійскі сабор (Полацак)|Сафійскага сабора ў Полацку]], канстатаваў іх падабенства і зрабіў выснову, што абодва храмы былі пабудаваны прыкладна ў адзін і той жа час (каля [[1200]] г.). (Сучасныя дасьледчыкі датуюць [[Царква Сьвятых Барыса і Глеба (Горадня)|Барысаглебскую царкву ў Горадні]] апошняй чвэрцю ХІІ ст.). У «Хроніцы» выкладзена гісторыя манастыра пачынаючы зь [[XV]] ст. да [[1736]] г. Прыведзены тэксты дакумэнтаў на мове арыгінала з камэнтарамі складальніка<ref>Алексеев Л. В. Игнатий Кульчинский — первый исследователь белорусских древностей // Древности славян и Руси. М., 1988, с. 100</ref><ref>[[Сьвятлана Марозава]]. Кульчынскі Ігнацій. // [[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі|Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]. — Т.4. — Мн., 1997. — С. 303.</ref> . == Творы == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * Variarum locubrationum tomus tertius claudens in se philosophiam naturalem seu physicam duobus libris. A. D. 1723. //[[Львоўская Нацыянальная Навуковая Бібліятэка імя В. Стэфаніка НАН Украіны.]]- Аддзел рукапісаў. Ф. 3. — Воп. 1 — Спр. 506. * Relationes authenticae de statu Ruthenorum cum Sacra Romana Congregatione Unitorum in Regno Poloniae degentium… Romae, 1727. * Oratio de Beatissimae Virginis Mariae imagine Zyrowicensi… Romae, 1732 * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак = Signum Magnum quia Coronatum Olim a dilecto Dei hominis Discipulo in Caelo visum: Nunc vero in Orbe Palaemonio jam in tertium Saeculum splendidissimis miraculorum radiis coruscans hoc est |арыгінал = |спасылка = https://archive.org/details/bub_gb_GhcQuWfg0p8C|адказны = Per illustr. et reverendum Dominum archiepiscopum Kioviensem et metropolitam Russiae. Coronata et a PP. Basilianis Coenobij Zyrovvicens adorata. Anno Coronatae per unionem verbi humanitatis 1730 {{Ref-la}} |выданьне = |месца = [[Рым|Romæ]] |выдавецтва = Ex Typographia Ansillion in via Coralii |год = 1732|том = |старонкі = |старонак = 84 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Scritta da Ignazio Kulczynski. |частка = |загаловак = Il Diaspro Prodigioso Di tre Colori ovvero Narrazione istorica Delle tre Imagini Miracolose della Beata Vergine Maria : La prima, di Zyrovvice in Lituania, la Seconda, del Pascolo in Roma, e la Terza Copia della Seconda parimente in Zyrovvice detta da quei Popoli Romana|арыгінал = |спасылка = https://elib.nlb.by:8070/viewer/html?metsID=127665&markID=BY-NLB-br1582309 |адказны = {{Ref-la}} |выданьне = |месца = In [[Рым|Roma]] |выдавецтва = Nella Stamperia dell' Ansillioni al Corallo |год = 1732|том = |старонкі = |старонак = XXIV, 254 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Specimen Ecclesiae Ruthenicae ab origine susceptae Fidei ad nostra usque tempora in suis capitibus seu Primatibus Russiae cum S. Sede Apostolica Romana semper Unitae per Ignatium Kulczyński Monachum Ord. S. Basilii M. Ruthenum Procurat. Gener. et Rectorem SS. Sergii et Bacchi ad Montes exbibitum. Quod primo nonnullas Sanctarum Indigenarum Vitas ac Elogia; dein in Moscoviticas Pepebrochii Ephemeridas, notabiliores quasdam animadversiones, ac tandem succinctam Archiepiscoporum Kiioviensium Totiusque Russiae Metropolitarum Chronologiam breviter complectitur |арыгінал = |спасылка = https://polona.pl/preview/ace5478f-7105-4135-8c9a-3d3f704d247f |адказны = |выданьне = |месца = [[Рым|Romæ]] |выдавецтва = Typis Hieronymi Mainardi |год = 1733 |том = |старонкі = |старонак = 26, 254, 30, 237 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Appendix ad Specimen Ecclesiae Ruthenicae: IN QUA Duo Officia, unum de S. Uladimiro, alterum de SS. Romano & Davide: item Constitutiones Sancti Uladimiri, Jaroslai ejus filii, & Basilii, Magnorum Russiæ Ducum: demum Synodi Kioviensis, Novogrodensis, Kobrynensis; ac nonnulla alia planè nova, & hucusque nondum edita in lucem, continentur|арыгінал = |спасылка = https://kolekcijos.biblioteka.vu.lt/en/objects/990012330401008452#00001 |адказны = Avotore Ignatio Kulczynski rutheno. Ord. S. Basilii Magni Proc. Gen. O Rect. SS. Sergii O Baccbi ad Montes. |выданьне = |месца = [[Рым|Romæ]] |выдавецтва = Ex Typographia Hieronymi Mainardi |год = MDCCXXXIV (1734) |том = |старонкі = |старонак = 24, 142 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Specimen Ecclesiae Ruthenicae ab origine susceptae fidei ad nostra usque tempora in suis capitibus seu Primatibus Russiae cu[m] S. Sede Apostolica Romana semper Unitae per / Ignatium Kulczyński monachum Ord. S. Basilii M. Ruthenum procurat. gener. et rectorem SS…|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Пачаеў|Poczajów]] |выдавецтва = Drukarnia Bazylianów. Sacrae Regiae Majestatis, Monasterii Poczajoviensis, apud PP. Ordi. S. Basilii Magni Provinciae Polonae | Reimpressum typis Sacrae Regiae Majestatis, Monasterii Poczajoviensis, apud PP. Ordi. S. Basilii Magni Provinciae Polonae |год = Anno MDCCLIX (1759)|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Menologium Bazyliańskie, to iest żywoty śwętych pańskich oboiey płci z zakony Ś. Bazylego W. : na miesiące rozłozone i na dwie części podzielone / zebrane i napisane przez s. p. J. X. Ignacego Kulczyńskiego Z. Ś. Bazylego W. opata grodzieńskiego. |арыгінал = |спасылка = https://elib.nlb.by:8070/viewer/html/?markID=BY-NLB-br0000140589&metsID=198041|адказны = |выданьне = |месца = W [[Вільня|Wilnie]] |выдавецтва = w Drukarni J. K. XX. Bazylianów |год = 1771|том = Cz. 1: Która zamyka w sobie miesiąc styczeń, luty, marzec, kwiecień, may, i czerwiec|старонкі = |старонак = 32, 492, 6 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Menologium Bazyliańskie, to iest żywoty śwętych pańskich oboiey płci z zakony Ś. Bazylego W. : na miesiące rozłozone i na dwie części podzielone / zebrane i napisane przez s. p. J. X. Ignacego Kulczyńskiego Z. Ś. Bazylego W. opata grodzieńskiego|арыгінал = |спасылка = https://elib.nlb.by:8070/viewer/html?metsID=128033&markID=BY-NLB-br0000140541|адказны = |выданьне = |месца = [[Вільня|Wilnie]] |выдавецтва = w Drukarni J. K. XX. Bazylianów |год = 1772 |том = Cz. 2: Drugie sześc miesięcy, to iest: lipiec, sierpień, wrzesień, pazdziernik, listopad i grudzień |старонкі = |старонак = 2, 531, 6 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Menologium Bazyliańskie, to iest żywoty śwętych pańskich oboiey płci z zakony Ś. Bazylego W. : na miesiące rozłozone i na dwie części podzielone / zebrane i napisane przez s. p. J. X. Ignacego Kulczyńskiego Z. Ś. Bazylego W. opata grodzieńskiego|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Вільня|Wilnie]] |выдавецтва = w Drukarni J. K. XX. Bazylianów |год = 1789 |том = Cz. 1; 2: Drugie sześc miesięcy, to iest: lipiec, sierpień, wrzesień, pazdziernik, listopad i grudzień |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Ignatius Kulczynski. |частка = |загаловак = Specimen ecclesiae Ruthenicae ab origine sus coptas fidei ad nostra usqui tempore in suis capitibus seu primatibus russine cum 8 sede apostholica romana semper unitae|арыгінал = Агляд гісторыі Рутэнскай Царквы — ад першапачатковага прыняцьця веры і да нашых дзён — пад кіраўніцтвам уласных кіраўнікоў ці прымасаў, якія заўсёды захоўвалі адзінства з Рымскім Апостальскім Прастолам |спасылка = https://books.google.by/books?id=0y8PAAAAQAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|адказны = |выданьне = |месца = [[Парыж|Parisiis]]; [[Турнэ|Tornaci]] |выдавецтва = H.CASTERMAN |год = 1859|том = |старонкі = — |старонак = XXXI, 351 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Inwentarz klasztoru bazylianskiego w Grodnie na Kołoży, od dawnych czasow ufundowanego, рrzes Ignacego Kulczynskiego zakonu S. O. N. Bazylego W. S. W. S. Theologbb doktora Rzymskiego, a teras archimandrytę Grodnienskiego, ze wszelką pilnością i należytym porządkiem w r. P. 1738 sporządzony. | арыгінал = | спасылка = https://archive.org/details/Sb_01/sb_09_1870/page/n419/mode/2up| мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Археографическій сборникъ документовъ, относящихся къ исторіи Сѣверо-Западной Руси. | тып = | месца =[[Вільня|Вильна]]| выдавецтва = | год = 1870| выпуск = | том = 9| нумар = | старонкі = 409—412 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Kronika ihumenow, archymandrytow, fundatorow y protektorow monastyru Grodzienskiego na Kołoży, zakonu S. O. N. Bazylego W. | арыгінал = | спасылка = https://archive.org/details/Sb_01/sb_09_1870/page/n421/mode/2up| мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Археографическій сборникъ документовъ, относящихся къ исторіи Сѣверо-Западной Руси. | тып = | месца =[[Вільня|Вильна]]| выдавецтва = | год = 1870| выпуск = | том = 9| нумар = | старонкі = 412—454 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Съѣзды Базиліянъ въ Западной Руси.| арыгінал = | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/archivy/Vestnik_Yugo_Zapadnoj_i_Zapadnoj_Rossii.pdf.zip/Vestnik_Yugo_Zapadnoj_i_Zapadnoj_Rossii_1870_04.pdf | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Вѣстникъ Западной Россіи | тып =историко-литературный журналъ | месца =[[Вільня|Вильна]]| выдавецтва = въ типографіи Штаба Виленскаго Военнаго округа | год = 1870| выпуск = | том = ІІ. Кн. ІV. Отд. ІІ| нумар = | старонкі = 1—43 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = [[Андрэй Крот]].| загаловак = Культ Маці Божай Жыровіцкай у творах айца Ігната Кульчынскага | спасылка = https://pawet.net/library/history/bel_history/marozava/82/04/%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_3.html | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Хрысціянства ў гістарычным лёсе беларускага народа| тып =зборнік навуковых артыкулаў | месца =[[Горадня]]| выдавецтва = [[Гарадзенскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя Янкі Купалы]] | год = 2009 | том = | старонкі = 96—97 | isbn = 978-985-515-244-7| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Алесь Суша|Аляксандар Суша]].| загаловак = «Signum magnum apparuit in caelo…» (Творчая спадчына Ігната Кульчынскага) | спасылка = http://repository.buk.by:8080/jspui/handle/123456789/3947| мова = | выданьне =Беларуская кніга ў кантэксце сусветнай кніжнай культуры| тып = зборнік навуковых артыкулаў. Ч. 1. | год = 2006| том = | нумар = | старонкі = 117—124 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Алесь Суша]].| загаловак = Ля вытокаў беларускай гістарычнай навукі: творчая спадчына Ігната Кульчынскага| спасылка = https://press.nlb.by/upload/press/3847.pdf | мова = | выданьне = [[Беларускі гістарычны часопіс]] | тып = часопіс | год = 2009 | том = | нумар = 2 (115) | старонкі = 27—37 | issn = 1993-1999| архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = Joanna Getka. |частка = |загаловак = Polskojęzyczne druki bazyliańskie (XVIII wiek) |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/37682239/Polskoj%C4%99zyczne_druki_bazylia%C5%84skie_XVIII_wiek_ |адказны = {{Ref-pl}}|выданьне = |месца = [[Варшава|Warszawa]] |выдавецтва = [[Варшаўскі ўнівэрсытэт|Uniwersytet Warszawski]] |год = 2013 |том = |старонкі = 21, 36, 262, 289 |старонак = |сэрыя = |isbn =978-83-7798-063-7 |наклад = }} * {{Артыкул| аўтар = Патрило, I. | загаловак = Нарис історіі васйліян від 1743 до 1839 року. | спасылка = https://diasporiana.org.ua/religiya/9717-naris-istoriyi-vasiliyanskogo-chinu-svyatogo-yosafata/ | мова = uk | аўтар выданьня = I. Патрило. | выданьне =Нарис історіі васйліянского чину святого Иосафата. | тып =Серія ІІ. - «ЗАПИСКИ ЧСВВ» - «ANALECTA OSBM» - Series II. | месца =[[Рым|Рим]] | выдавецтва = Видавництво ОО. Василіян| год = 1992 | том = | старонкі = 183—274 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Алесь Суша]]. | загаловак = Книжкова спадщина Ігнатія Кульчинського | спасылка = https://www.academia.edu/97213331/%D0%9A%D0%BD%D0%B8%D0%B6%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%96%D1%8F_%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE | мова = uk | выданьне = Вісник Львівського університету | тып = Серія книгознавство, бібліотекознавство та інформаційні технології | год = 2008 | том = Вип. 3| нумар = | старонкі = 45—64 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [https://books.google.by/books?id=0y8PAAAAQAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Kulczynski I. Specimen Ecclesiae Ruthenicae] * Крот А. [https://web.archive.org/web/20160304195954/http://harodnia.com/be/uczora/vkl-recz-paspalitaja/488-ajtsets-ignat-kulchynski-z-rymu-da-garodni-shlyakh-svyatara-i-vuchonaga Айцец Ігнат Кульчынскі — з Рыму да Гародні] {{слупок-2}} * Петрович М. [http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?I21DBN=LINK&P21DBN=UJRN&Z21ID=&S21REF=10&S21CNR=20&S21STN=1&S21FMT=ASP_meta&C21COM=S&2_S21P03=FILA=&2_S21STR=NznuoairD2009_2011_5_19 Образ святості Київської церкви в працях перших унійних істориків: на прикладі Specimen Ecclesiae Ruthenicae Ігнатія Кульчинського ЧСВВ] {{слупок-канец}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Кульчынскі, Ігнат}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Асобы Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Беларускія ўніяцкія дзеячы]] [[Катэгорыя:Базыляны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ўладзімеры-Валынскім]] [[Катэгорыя:Гісторыкі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Горадні]] [[Катэгорыя:Беларускія багасловы]] q4uu6k4og69ldowxrqtih6uvi522c5k 0 176971 2700178 2614478 2026-11-11T10:28:42Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700178 wikitext text/x-wiki '''Чуваская Вікіпэдыя''' — разьдзел [[Вікіпэдыя|Вікіпэдыі]] на [[чуваская мова|чуваскай мове]]. Існуе з канца 2004, разьвіваецца добраахвотнікамі энцыкляпэдычнай справы і назапашвае матэрыялы на чуваскай літаратурнай мове. У сакавіку 2014 году зьмяшчала болей за 28 200 артыкулаў, у 11 лістапада 2016 — болей за 36 000. На профіль чуваскай Вікіпэдыі ўплывае расейская Вікіпэдыя — зь яе перакладаюць артыкулы, пераносяць шаблёны. == Гісторыя == У 2004 годзе ўдзельнік [[:cv:Хутшăнакан:Kostik Vento|Kostik Vento]] (Канстанцін Хлызаў) падаў заяўку ў Фонд Вікімэдыя на адкрыцьцё чуваскага падзелу Вікіпэдыі. У лістападзе чуваскі профіль Вікіпэдыі быў запушчаны. У сьнежні зьяўляюцца першыя артыкулы і зьмяняецца выгляд галоўнай старонкі. Стваральнік 1-га артыкула — [[:cv:Хутшăнакан:Untifler|Untifler]], ён жа даў жыцьцё [[Татарская Вікіпэдыя|татарскаму]] і [[Башкірская Вікіпэдыя|башкірскаму]] разьдзелам Вікіпэдыі. == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [http://cv.wikipedia.org/ Галоўная старонка Чуваскай Вікіпэдыі] * [https://web.archive.org/web/20100126035519/http://stats.wikimedia.org/EN/Sitemap.htm Wikipedia Statistics Sunday January 31, 2010] * [http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias У пераліку Вікіпэдыяў] * [https://web.archive.org/web/20120224082705/http://stats.wikimedia.org/FR/ChartsWikipediaCV.htm Статыстыка чуваскай Вікіпэдыі] * [https://web.archive.org/web/20250224194158/https://mk-mk.facebook.com/topic.php?topic=3521&uid=2230443281 Чуваская Википэдия более 6000 статей] * [http://chuvash.org/news/663.html В чувашском разделе Википедии количество статей перешло 10 000 рубеж] * [http://gov.cap.ru/list4/publication/rec.aspx?gov_id=49&pos=4&id=113101 Николай Плотников: «Родное лучше видится на расстоянии…»] * [https://web.archive.org/web/20200223052512/http://www.culture21.ru/News.aspx?orgid=541&id=91791 Александр Блинов: «Пользование технологией вики становится нормой»] {{Вікіпэдыі}} {{Парады артыкулу|артаграфія}} [[Катэгорыя:Разьдзелы Вікіпэдыі]] [[Катэгорыя:Цюрскія Вікіпэдыі]] [[Катэгорыя:Чуваская мова]] [[Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 2004 годзе]] rdcuefrofqqz1k9fowliz4igta212d1 0 182869 2700077 2669419 2026-11-10T19:04:23Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2700077 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Матэ́о Дармія́н''' ({{мова-it|Matteo Darmian}}; {{Н}} 2 сьнежня 1989 году) — італьянскі футбаліст, абаронца клюбу «[[Балёньня (футбольны клюб)|Балёньня]]» і нацыянальнай [[Мужчынская зборная Італіі па футболе|зборнай Італіі]]. == Дасягненьні == '''«Манчэстэр Юнайтэд»''': * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2016 * Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны|Кубка ангельскае лігі]]: 2017 * Уладальнік [[Супэркубак Ангельшчыны па футболе|Супэркубка Ангельшчыны]]: 2016 * Пераможца [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]]: 2017 '''«Інтэрнацыянале»''': * [[Чэмпіянат Італіі па футболе|Чэмпіён Італіі]]: 2021, 2024, 2026 * Уладальнік [[Кубак Італіі па футболе|Кубка Італіі]]: 2022, 2023, 2026 * Уладальнік [[Супэркубак Італіі па футболе|Супэркубка Італіі]]: 2021, 2022, 2023 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.manutd.com/en/Players-And-Staff/First-Team/Matteo-Darmian.aspx Профіль на сайце «Манчэстэр Юнайтэд»]{{Ref-en}} {{Навігацыйная група |назоў = Дарміян у складзе [[Зборная Італіі па футболе|зборнай Італіі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Італія}}; |Італія на ЧС-2014 |Італія на ЧЭ-2016 |Італія на ЧЭ-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Дарміян, Матэо}} [[Катэгорыя:Італьянскія футбалісты]] 5guzu5tgll0s9w4gyec5entwkb2cmi4 0 183011 2700061 2620706 2026-11-10T17:33:36Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700061 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = СКА Хабараўск |Лягатып = |Горад = [[Хабараўск]], [[Расея]] |Стадыён = [[Стадыён імя Леніна (Хабараўск)|імя Леніна]] |Умяшчальнасьць = 15 200 |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Расеі|СКАХабараўЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Расеі|ПапярэдніСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Расеі|СКАХабараў}} |Сайт = http://fcska.ru/ |Прыналежнасьць = Расейскія }} '''СКА''' ({{мова-ru|СКА}}) — расейскі футбольны клюб з гораду [[Хабараўск]]у. Заснаваны ў 1946 годзе. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20170624003234/http://fcska.ru/ Афіцыйны сайт] {{Першая ліга чэмпіянату Расеі па футболе}} [[Катэгорыя:Хабараўск‎]] c13x7nvewwxw0qzqzwf2nx12kapy3aw 0 185838 2700157 2501937 2026-11-11T08:24:51Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700157 wikitext text/x-wiki {{Грамадзкі транспарт |назва = Ханойскі мэтрапалітэн |выява = |памер = |выява2 = |памер2 = |подпіс = |месца = [[Ханой]], [[Віетнам]] |уласьнік = |тып_транзыту = [[мэтрапалітэн]] |лініяў = 2 (будуюцца) |станцыяў = 24 |пасажырапаток = |гадавы_пасажырапаток = |выканаўчы_дырэктар = |штаб = |пачатак_працы = |будучы_пачатак = травень 2021 |канец_працы = |апэратар = |знакі = |колькасьць_транспарту = |даўжыня_цягніку = |інтэрвал = 2 хвіліны |працягласьць = |каляіна = |крывізна = |электрыфікацыя = |сярэдняя_хуткасьць = |максымальная_хуткасьць = |мапа = [[Файл:Hanoi metro Plan - geo.png|200пкс]] |стан_мапы = autocollapse |назва_мапы = |вэбсайт = [http://hanoimetro.net.vn/ hanoimetro.net.vn] |osm = }} '''Ханойскі мэтрапалітэн''' ({{Мова-vi|Dự án Đường sắt đô thị Hà Nội}}) — [[мэтрапалітэн]] у сталіцы [[Віетнам]]у [[Ханой|Ханоі]], які складацьмецца з 8 лініяў (на стадыі праектаваньня). == Лініі == * 2А Кат Лінь — Ха Донь * 3: Ньён — [[Ханой (чыгуначны вакзал)|чыгуначны вакзал]]. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20200401191600/http://hanoimetro.net.vn/ Афіцыйная бачына]{{ref-en}} [[Катэгорыя:Мэтрапалітэны Азіі]] [[Катэгорыя:Ханой|Мэтрапалітэн]] qgsltbs3gm3zodb6mmbhjaueue573ed 0 190739 2700166 2354144 2026-11-11T08:49:39Z Alnor182 100474 Створана перакладам раздзела «Historiography» старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1382761644|Ukrainian–Soviet War]]» 2700166 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |Назва = Савецка-ўкраінская вайна |Частка = [[Грамадзянская вайна ў Расеі]] |Выява = Pic U N UNR Army (March 1918).jpg |Подпіс да выявы = Войскі УНР у Кіеве. Сакавік 1918 году |Дата = 21 сьнежня 1917 — 30 верасьня 1922 |Месца = [[Украіна]] |Вынік = перамога бальшавікоў, ліквідацыя УНР, стварэньне УССР |Супернік1=[[Украінская Народная Рэспубліка]]|Супернік2={{Сьцягафікацыя|РСФСР|1918}}<br/>{{Сьцягафікацыя|УССР|1919}}}} '''Савецка-ўкраінская вайна''' — пэрыяд у гісторыі [[Украіна|Ўкраіны]], які характарызаваўся шэрагам вострых канфліктаў у 1917—1921 гадах у барацьбе за ўладу і кантроль над украінскімі землямі, колішнімі паўднёва-заходнімі [[губэрня]]мі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. Складовая частка [[Грамадзянская вайна ў Расеі|грамадзянскай вайны на тэрыторыі былой Расейскай імпэрыі]]. Фармальна была вайной паміж прыхільнікамі незалежнай Украіны са сталіцай у [[Кіеў|Кіеве]] ([[УНР]]) і бальшавіцкай [[Марыянэткавая дзяржава|марыянэткавай дзяржавы]] — [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]] (да 1919 вядомай як Украінская Народная Рэспубліка Саветаў) са сталіцай у [[Харкаў|Харкаве]]. Скончылася паразай УНР, бальшавіцкай акупацыяй Украіны і ўваходжаньнем УССР у склад [[Савецкі саюз|Савецкага Саюзу]] ў 1922 годзе. {{Накід}} {{Першая сусьветная вайна}} [[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Расеі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны (1917—1991)]] [[Катэгорыя:Войны Расеі]] [[Катэгорыя:Войны XX стагодзьдзя]] == Гістарыяграфія == У савецкай гістарыяграфіі і тэрміналогіі ўзброены канфлікт адлюстроўваецца як частка больш шырокай грамадзянскай вайны ў Расіі : ва Ўкраіне гэтая вайна вялася паміж нацыянальным урадам (на чале з [[Сымон Пятлюра|Сымонам Пятлюрам]]) і расейскім бальшавіцкім урадам (на чале з Леніным). Вайну можна падзяліць на тры этапы: # Снежань 1917 г. — красавік 1918 г.: рэвалюцыйныя дні, спробы бальшавіцкіх пераваротаў, уварваньне фарміраваньняў Чырвонай Арміі ва Ўкраіну, падпісаньне пратэктаратнага дагавора і вызваленьне ад бальшавікоў. # Снежань 1918 г. — снежань 1919 г.: Грамадзянская вайна ва Ўкраіне, поўнамаштабнае ўварваньне Чырвонай Арміі, [[Акт Злучэньня|аб'яднаньне Ўкраіны]], антысавецкія сялянскія паўстаньні, Добраахвотніцкая армія Дзянікіна і інтэрвэнцыя саюзнікаў, страта [[Заходняя Ўкраіна|Заходняй Украіны]] на карысць Польшчы. # Пачатак 1920 — канец 1921: [[польска-савецкая вайна]] (Варшаўская мірная дамова), грамадзянская вайна ў Расіі (паміж бальшавіцкімі войскамі і Узброенымі сіламі Поўдня Расіі ), аперацыі ўкраінскіх партызан (Першая і Другая зімовыя кампаніі), урад у выгнанні. === Важныя дакументы === * Дэкларацыі [[Украінская цэнтральная рада|Цэнтральнай Рады Украіны]] (Універсалы) * Ультыматум Саўнаркама Цэнтральнай Радзе Украіны * [[Берасьцейскі мір (9 лютага 1918)|Брэсцкі мір,]] які надаў Украіне статус нейтралітэту як буфернай дзяржаве Цэнтральных дзяржаў, а таксама ваенную абарону ў мірных перамовах з бальшавікамі [[Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Расейскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі]] . * [[Акт Злучэньня|Акт аб'яднання]], аб'яднанне [[Заходнеўкраінская Народная Рэспубліка|Заходне-Украінскай Народнай Рэспублікі]] з УНР * Варшаўскі мірны дагавор, польска-ўкраінскі антыбальшавіцкі пакт * [[Рыская мірная дамова 1921 году|Рыжскі мір]], падзел Украіны паміж Польшчай і бальшавіцкім СССР bm38ocv9huhl7iwxj1zl6fcapylzpon 2700167 2700166 2026-11-11T08:54:16Z Alnor182 100474 /* Важныя дакументы */ 2700167 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |Назва = Савецка-ўкраінская вайна |Частка = [[Грамадзянская вайна ў Расеі]] |Выява = Pic U N UNR Army (March 1918).jpg |Подпіс да выявы = Войскі УНР у Кіеве. Сакавік 1918 году |Дата = 21 сьнежня 1917 — 30 верасьня 1922 |Месца = [[Украіна]] |Вынік = перамога бальшавікоў, ліквідацыя УНР, стварэньне УССР |Супернік1=[[Украінская Народная Рэспубліка]]|Супернік2={{Сьцягафікацыя|РСФСР|1918}}<br/>{{Сьцягафікацыя|УССР|1919}}}} '''Савецка-ўкраінская вайна''' — пэрыяд у гісторыі [[Украіна|Ўкраіны]], які характарызаваўся шэрагам вострых канфліктаў у 1917—1921 гадах у барацьбе за ўладу і кантроль над украінскімі землямі, колішнімі паўднёва-заходнімі [[губэрня]]мі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. Складовая частка [[Грамадзянская вайна ў Расеі|грамадзянскай вайны на тэрыторыі былой Расейскай імпэрыі]]. Фармальна была вайной паміж прыхільнікамі незалежнай Украіны са сталіцай у [[Кіеў|Кіеве]] ([[УНР]]) і бальшавіцкай [[Марыянэткавая дзяржава|марыянэткавай дзяржавы]] — [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]] (да 1919 вядомай як Украінская Народная Рэспубліка Саветаў) са сталіцай у [[Харкаў|Харкаве]]. Скончылася паразай УНР, бальшавіцкай акупацыяй Украіны і ўваходжаньнем УССР у склад [[Савецкі саюз|Савецкага Саюзу]] ў 1922 годзе. {{Накід}} {{Першая сусьветная вайна}} [[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Расеі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны (1917—1991)]] [[Катэгорыя:Войны Расеі]] [[Катэгорыя:Войны XX стагодзьдзя]] == Гістарыяграфія == У савецкай гістарыяграфіі і тэрміналогіі ўзброены канфлікт адлюстроўваецца як частка больш шырокай грамадзянскай вайны ў Расіі : ва Ўкраіне гэтая вайна вялася паміж нацыянальным урадам (на чале з [[Сымон Пятлюра|Сымонам Пятлюрам]]) і расейскім бальшавіцкім урадам (на чале з Леніным). Вайну можна падзяліць на тры этапы: # Снежань 1917 г. — красавік 1918 г.: рэвалюцыйныя дні, спробы бальшавіцкіх пераваротаў, уварваньне фарміраваньняў Чырвонай Арміі ва Ўкраіну, падпісаньне пратэктаратнага дагавора і вызваленьне ад бальшавікоў. # Снежань 1918 г. — снежань 1919 г.: Грамадзянская вайна ва Ўкраіне, поўнамаштабнае ўварваньне Чырвонай Арміі, [[Акт Злучэньня|аб'яднаньне Ўкраіны]], антысавецкія сялянскія паўстаньні, Добраахвотніцкая армія Дзянікіна і інтэрвэнцыя саюзнікаў, страта [[Заходняя Ўкраіна|Заходняй Украіны]] на карысць Польшчы. # Пачатак 1920 — канец 1921: [[польска-савецкая вайна]] (Варшаўская мірная дамова), грамадзянская вайна ў Расіі (паміж бальшавіцкімі войскамі і Узброенымі сіламі Поўдня Расіі ), аперацыі ўкраінскіх партызан (Першая і Другая зімовыя кампаніі), урад у выгнанні. === Важныя дакументы === * Дэкларацыі [[Украінская цэнтральная рада|Цэнтральнай Рады Украіны]] (Універсалы) * Ультыматум Саўнаркама Цэнтральнай Радзе Украіны * [[Берасьцейскі мір (9 лютага 1918)|Берасьцейскі мір,]] які надаў Украіне статус нейтралітэту як буфернай дзяржаве Цэнтральных дзяржаў, а таксама ваенную абарону ў мірных перамовах з бальшавікамі [[Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Расейскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі]] . * [[Акт Злучэньня|Акт аб'яднання]], аб'яднанне [[Заходнеўкраінская Народная Рэспубліка|Заходне-Украінскай Народнай Рэспублікі]] з УНР * Варшаўскі мірны дагавор, польска-ўкраінскі антыбальшавіцкі пакт * [[Рыская мірная дамова 1921 году|Рыжскі мір]], падзел Украіны паміж Польшчай і бальшавіцкім СССР boxde22krmzkiivcqgtii5bf8fbg7kd 2700168 2700167 2026-11-11T08:55:22Z Alnor182 100474 /* Важныя дакументы */ 2700168 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |Назва = Савецка-ўкраінская вайна |Частка = [[Грамадзянская вайна ў Расеі]] |Выява = Pic U N UNR Army (March 1918).jpg |Подпіс да выявы = Войскі УНР у Кіеве. Сакавік 1918 году |Дата = 21 сьнежня 1917 — 30 верасьня 1922 |Месца = [[Украіна]] |Вынік = перамога бальшавікоў, ліквідацыя УНР, стварэньне УССР |Супернік1=[[Украінская Народная Рэспубліка]]|Супернік2={{Сьцягафікацыя|РСФСР|1918}}<br/>{{Сьцягафікацыя|УССР|1919}}}} '''Савецка-ўкраінская вайна''' — пэрыяд у гісторыі [[Украіна|Ўкраіны]], які характарызаваўся шэрагам вострых канфліктаў у 1917—1921 гадах у барацьбе за ўладу і кантроль над украінскімі землямі, колішнімі паўднёва-заходнімі [[губэрня]]мі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. Складовая частка [[Грамадзянская вайна ў Расеі|грамадзянскай вайны на тэрыторыі былой Расейскай імпэрыі]]. Фармальна была вайной паміж прыхільнікамі незалежнай Украіны са сталіцай у [[Кіеў|Кіеве]] ([[УНР]]) і бальшавіцкай [[Марыянэткавая дзяржава|марыянэткавай дзяржавы]] — [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]] (да 1919 вядомай як Украінская Народная Рэспубліка Саветаў) са сталіцай у [[Харкаў|Харкаве]]. Скончылася паразай УНР, бальшавіцкай акупацыяй Украіны і ўваходжаньнем УССР у склад [[Савецкі саюз|Савецкага Саюзу]] ў 1922 годзе. {{Накід}} {{Першая сусьветная вайна}} [[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Расеі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны (1917—1991)]] [[Катэгорыя:Войны Расеі]] [[Катэгорыя:Войны XX стагодзьдзя]] == Гістарыяграфія == У савецкай гістарыяграфіі і тэрміналогіі ўзброены канфлікт адлюстроўваецца як частка больш шырокай грамадзянскай вайны ў Расіі : ва Ўкраіне гэтая вайна вялася паміж нацыянальным урадам (на чале з [[Сымон Пятлюра|Сымонам Пятлюрам]]) і расейскім бальшавіцкім урадам (на чале з Леніным). Вайну можна падзяліць на тры этапы: # Снежань 1917 г. — красавік 1918 г.: рэвалюцыйныя дні, спробы бальшавіцкіх пераваротаў, уварваньне фарміраваньняў Чырвонай Арміі ва Ўкраіну, падпісаньне пратэктаратнага дагавора і вызваленьне ад бальшавікоў. # Снежань 1918 г. — снежань 1919 г.: Грамадзянская вайна ва Ўкраіне, поўнамаштабнае ўварваньне Чырвонай Арміі, [[Акт Злучэньня|аб'яднаньне Ўкраіны]], антысавецкія сялянскія паўстаньні, Добраахвотніцкая армія Дзянікіна і інтэрвэнцыя саюзнікаў, страта [[Заходняя Ўкраіна|Заходняй Украіны]] на карысць Польшчы. # Пачатак 1920 — канец 1921: [[польска-савецкая вайна]] (Варшаўская мірная дамова), грамадзянская вайна ў Расіі (паміж бальшавіцкімі войскамі і Узброенымі сіламі Поўдня Расіі ), аперацыі ўкраінскіх партызан (Першая і Другая зімовыя кампаніі), урад у выгнанні. === Важныя дакументы === * Дэкларацыі [[Украінская цэнтральная рада|Цэнтральнай Рады Украіны]] (Універсалы) * Ультыматум Саўнаркама Цэнтральнай Радзе Украіны * [[Берасьцейскі мір (9 лютага 1918)|Берасьцейскі мір,]] які надаў Украіне статус нейтралітэту як буфернай дзяржаве Цэнтральных дзяржаў, а таксама ваенную абарону ў мірных перамовах з бальшавікамі [[Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Расейскай Савецкай Фэдэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі]] . * [[Акт Злучэньня|Акт аб'яднання]], аб'яднанне [[Заходнеўкраінская Народная Рэспубліка|Заходне-Ўкраінскай Народнай Рэспублікі]] з УНР * Варшаўскі мірны дагавор, польска-ўкраінскі антыбальшавіцкі пакт * [[Рыская мірная дамова 1921 году|Рыжскі мір]], падзел Украіны паміж Польшчай і бальшавіцкім СССР 64h6g6b0srowm10bq92vo8j6hpvmpw1 0 194631 2700070 2630656 2026-11-10T18:44:08Z Dymitr 10914 скончыў кар’еру 2700070 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Арцём Дзю́ба''' ({{мова-ru|Артём Дзюба}}; {{Н}} 22 жніўня 1988 году) — колішні расейскі футбаліст, нападнік. Мае на сваім рахунку матчы ў складзе нацыянальнай [[Мужчынская зборная Расеі па футболе|зборнай Расеі]]. Трохразовы ўладальнік [[Кубак Расеі па футболе|Кубка Расеі]] (2014, 2016, 2020), чатырохразовы ўладальнік [[Супэркубак Расеі па футболе|Супэркубка Расеі]] (2015, 2016, 2020, 2021). Удзельнік [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|Чэмпіянату Эўропы 2016]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2018]] году і [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|Чэмпіянату сьвету 2018 году]]. Вядомасьці дамогся выступаючы за маскавіцкі «[[Спартак Масква (футбольны клюб)|Спартак]]». Пры гэтым час ад часу адпраўляўся ў арэнду ў шэраг расейскіх клюбаў, у тым ліку ў «[[Растоў Растоў-на-Доне|Растоў]]», у складзе якога ў [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Расеі па футболе 2013—2014 гадоў|сэзоне 2013—2014 гадоў]] за 28 матчаў пацэліў у браму супернікаў у рамках розыгрышу расейскага чэмпіянату 17 разоў. Абсалютна такі ж паказчык нападнік паўтарыў у [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Расеі па футболе 2019—2020 гадоў|сэзоне 2019—2020 гадоў]], але гэтым разам у складзе пецярбурскага «Зэніту». == Дасягненьні == '''«Растоў»''': * Уладальнік [[Кубак Расеі па футболе|Кубка Расеі]]: 2014 '''«Зэніт»''': * [[Чэмпіянат Расеі па футболе|Чэмпіён Расеі]]: 2019, 2020, 2021, 2022 * Уладальнік [[Кубак Расеі па футболе|Кубка Расеі]]: 2016, 2020 * Уладальнік [[Супэркубак Расеі па футболе|Супэркубка Расеі]]: 2015, 2016, 2020, 2021 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Дзюба ў складзе [[Зборная Расеі па футболе|зборнай Расеі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Расея}}; |Расея на ЧЭ-2016 |Расея на ЧС-2018 |Расея на ЧЭ-2020 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Дзюба, Арцём}} [[Катэгорыя:Расейскія футбалісты]] blyio9rr131qe50bin1o83br4hrvatu 0 194750 2700082 2631530 2026-11-10T19:16:48Z Dymitr 10914 скончыў кар’еру 2700082 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Халі́д Бутаі́б''' ({{мова-ar|خالد بوطيب‎}}; {{Н}} 24 красавіка 1987 году) — колішні мараканскі футбаліст, нападнік. Былы гулец нацыянальнай [[Мужчынская зборная Марока па футболе|зборнай Марока]]. == Дасягненьні == '''«Замалек»''': * Уладальнік [[Кубак Эгіпту па футболе|Кубка Эгіпту]]: 2019 * Уладальнік [[Кубак канфэдэрацыі КАФ па футболе|Кубка канфэдэрацыі КАФ]]: 2019 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Soccerway}} {{Навігацыйная група |назоў = Бутаіб у складзе [[Зборная Марока па футболе|зборнай Марока]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Кубак афрыканскіх нацыяў|Кубках афрыканскіх нацыяў]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Марока}}; |Марока на КАН-2017 |Марока на ЧС-2018 |Марока на КАН-2019 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Бутаіб, Халід}} [[Катэгорыя:Мараканскія футбалісты]] 6g52e61que3hp1mc9151ch4tj2nud69 0 198759 2700051 2016409 2026-11-10T16:14:46Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700051 wikitext text/x-wiki {{Музыка |Імя = Родалюб Вулавіч |Сапраўднае_імя = {{мова-sr|Родољуб Вуловић / Rodoljub Vulović}} |Лёга = |Памер_лёга = |Апісаньне_лёга = |Фота = |Памер_фота = |Апісаньне_фота = |Дата_нараджэньня = {{Нарадзіўся|1|5|1955|1}} |Месца_нараджэньня = [[Біеліна]], [[Сацыялістычная Рэспубліка Босьнія і Герцагавіна|НР Босьнія й Герцаґавіна]], [[ФНРЮ]] |Дата_сьмерці = |Месца_сьмерці = |Гады = 1972—1997 |Краіна = {{Сьцягафікацыя|СФРЮ}}<br>[[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|border|22пкс]][[Рэспубліка Сэрбская]]{{Сьцягафікацыя|Босьнія і Герцагавіна}}<br>{{Сьцягафікацыя|Сэрбія}} |Прафэсіі = [[сьпявак]] |Голас = |Інструмэнты = ґітара |Жанры = [[турба-фолк]] |Псэўданімы = Рокі ({{мова-sr|Роки / Roki}}) |Гурты = |Супрацоўніцтва = |Лэйблы = RSV |Узнагароды = |Сайт = [https://www.youtube.com/channel/UCRv_bnBgfdpz9sFN6fdiqBQ Рокі Вулавіч YouTube] }} '''Родалюб «Рокі» Вулавіч''' ({{мова-sr|Родољуб Роки Вуловић / Rodoljub Roki Vulović}}, нарадзіўся 1 траўня 1955 у Біеліне) — югаслаўскі сэрбскі сьпявак, аўтар ды выканаўца песень пра [[Югаслаўскія войны]], у цяперашні час дырэктар Палітэхнічнае й фармацэўтычнае школы Біеліны. == Жыцьцяпіс == === Раньнія рокі === Нарадзіўся ноччу з 30 красавіка па 1 траўня 1955 року ў Біеліне (гістарычная вобласьць Сэмбэрыя, цяпер Босьнія й Герцаґавіна). Скончыў тэхнічную школу імя [[Міхайла Пупін]]а ў Біеліне па адмысловасьці «інжэнэр-тэхноляґ», пасьля чаго ўладкаваўся ў школу асьпірантам, дзе і стаў працаваць выкладчыкам. У бытнасьць выкладаў да 8 прадметаў. === Музычная кар’ера ў СФРЮ === Музычную кар’еру Рокі Вулавіч пачаў 1972 годзе, калі выйшла яго кружэлка «Кристина» зь дзьвюма песьнямі: «Кристина» й «Немоj да ме заборавиш». Кружэлку выпусьціла бялградзкае прадпрыемства «Jуго-плоче» ў сэрыі «Млади талентови»: тады Вулавіч перамог у музычным конкурсе. У 1988 годзе выйшаў другі альбом Вулавіча «Паша», які зьявіўся дзякуючы сумесным намаганьням кампазытара Мілутына Захара Попавіча й Рокі Вулавіча. Загалоўную песьню альбома выконвалі Рокі ды жонка Мілутына Попавіча Гордана Лазаравіч. Пасьля выйсьця «Пашы» Вулавіч пачаў гастраляваць з канцэртамі, пабываўшы ў шэраге эўрапейскіх краінаў зы значнаю сэрбскаю дыяспараю. Да распаду Югаславіі Вулавіч пабываў у ЗША ў свайго стрыечнага брата на вайсковай базе, дзе, апроч канцэрту адбылася ўрачыстая вячэра. Падчас аднаго з вандраваньняў у Харватыю ў 1990 годзе Вулавіч у гатэлі пачуў размову двох харватаў з адміністрацыі, якія абразьліва выказваліся аб сэрбах, якія наведваюць гатэль. З гэтага моманту Вулавіч з прынцыпу не наведвае Харватыю і не набывае адтуль тавары. === Война === Грамадзянская вайна ў Югаславіі пачалася 1991 року. Біеліна стала першым местам Босьніі й Герцаґавіны, зь якога прагналі мусульманскіх баевікоў [[Алія Ізэтбэгавіч|Аліі Ізэтбэґавіча]]. З захопу гэтых местаў сэрбскімі фармаваньнямі [[Жэлька Ражнатавіч|Ж. Ражнатавіча (Аркана)]] й В. Шэшэля, уласна і пачаліся актыўныя вайсковыя дзеі ў Босьніі. Пасьля трохдзённых баёў места занялі добраахвотнікі [[Сэрбская добраахвотчая гвардыя|Сэрбскае добраахвотчае ґвардыі]] і служачыя ваеназаванага крыла [[Сэрбская дымакратычная партыя|Сэрбскае дэмакратычнае партыі]]. Падас баёў быў цалкам разбураны цэнтар места, пацярпеў і родны дом Вулавіча на вуліцы Гаўрылы Прынцыпа. Вулавіч, нягледзячы на пярэчаньні жонкі, адправіўся добраахвотнікам у [[Гвардыя «Пантэры»|1-ю Сэмбэрскую лёгкую пяхотную брыґаду]], у выведчы падразьдзел 2-га баталёну. Ён удзельнічаў у баях за Маевіцу, а свае ўражаньні адлюстраваў у касэтныі альбоме «Семберски jунаци» ({{мова-sr|Сэмбэрскія героі}}) зь дзевяцьцю песьнямі. Частка песень была прысьвечаная яго сябрам, саслужыўцам па брыґадзе і камандзірам усіх трох батальёнаў брыґады Кікору, Зорану й Влада — усе трое згаданыя ў песьні «Jунаци из 1. Семберске бригаде» ({{мова-sr|Героі з 1-е Сэмбэрскае брыґады}}). Астатнія былі прысьвечаныя ўсім іншым героям абароны Сэмбэрыі. Альбом перавыдаваўся на аўдыё- і выдэакасэтах (часьцяком «пірацкім» спосабам), і абсалютна на ўсе песьні былі зьнятыя відэакліпы. Распаўсюднікам была Армія Рэспублікі Сэрбскае, усе сродкі ад продажу йшлі на лячэньне параненых жаўнераў. Кліпы паказваліся на далябачаньні Сэрбіі. У далейшым усё альбомы запісваліся на студыі «Ортаци» ў вёсцы Лозьніца на Маевіцы. Пасьля посьпеху першага альбому Рокі перайшоў у [[Гвардыя «Пантэры»|ґвардзейскі падразьдзел «Пантэры»]] Арміі Рэспублікі Сэрбскае, дзе набіраў навабранцаў і адказваў за камплектаваньне. 1993 року выйшаў другі альбом «Гарда „Пантери“» ({{мова-sr|Ґвардыя "Пантэры"}}), права на які были перададзеныя самому ґвардзейскаму падразьдзелу. У пачатку 1994 року з Рокі зьвязаўся па далягуке палкоўнік [[Пэра Чоліч]], камандзір [[5-я Козарская лёгкая пяхотная брыгада|5-е Козарскае лёгкае пяхотнае брыґады]], які асабіста папрасіў Рокі запісаць альбом пра байцоў яго падразьдзелу. Рокі прыняў прапанову: 5-я Козарская брыґада згуляла вырашальную ролю ў [[Апэрацыя «Калідор»|апэрацыі «Калідор»]] 1992 року і тым самым праславілася на ўсю краіну. Чоліч чатыры разы пабываў у гасьцях у Вулавіча і шматлікае распавёў пра сваіх падначаленых, а таксама пра іх удзел ў баях за Сэрбскую Пасавіну. Усе тэксты песень да альбому, які атрымаў назву «Jунаци Козарски» ({{мова-sr|Волаты Козарскія}}), Рокі пісаў асабіста пры актыўным удзеле сваёй жонкі. Паколькі Вулавіч не служыў у Козарскай брыґадзе і ня ўдзельнічаў у баях за тыя месцы, Чоліч асабіста падказваў яму імёны людзей і назвы мейсцаў. 1995 року Рокі Вулавіч выпускае свой пяты альбом «Црни бомбардер» ({{мова-sr|Чорны бамбавік}}), які скончыў цыкл альбомаў пра вайну, а 1997 року выходзіць шосты альбом «Због тебе» ({{мова-sr|Дзеля цябе}}). Пасьля гэтага Рокі канчае сваю музычную кар’еру і вяртаецца да выкладніцкае дзейнасьці, але заразом застаецца да гэтага часу адным з найпапулярнейшых выканаўцаў на тэрыторыі былое Югаславіі і часам ўдзельнічае ў ґастролях па сьвеце. === Нашыя дні === У цяперашні час Рокі працягвае працаваць выкладнікам. Прапрацаваўшы дастаткова доўга ў [[Інстытут Міхайла Пупіна|тэхнічнай школе імя Міхайла Пупіна]], ён перабраўся ў 2000-я ў Палітэхнічную й фармацэўтычную школу. Таксама ён займае пасаду кіраўніка вобласнага цэнтру занятасьці. За сваё жыцьцё ён пабываў у шматлікіх краінах Эўропы з ґастролямі: у Францыі, Італіі, Аўстрыі й Нямеччыне. Адзінаю буйнаю заходнеэўрапейскаю краінаю, якую ён не наведваў, застаецца Гішпанія; таксама Рокі марыць пабываць у Расеі, куды ўжо зьдзейсьнілі паездку яго дачка і жонка. Тэж 7 лютага 2018 апублікпваў новую песьню "U srcu te čuvam"<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=-EfjitZp-jA|title=Roki Vulović - U srcu te čuvam - NOVO (Official video 2018)|author=Rodoljub Vulović Official|date=2018-02-07|accessdate=2018-02-14}}</ref>. Адзін раз Рокі паспрабаваў даць ґастролі ў ЗША адмыслова для сэрбскае грамады, аднак у амбасадзе ЗША ў другой палове 1990-х рокаў яму настойліва адмовілі ў выдачы візы з розных прычынаў. Напрыканцы амбасадор ЗША заявіў, што Рокі быццам выконваў «рэвалюцыйныя песьні», якія мелі антыамэрыканскі й антынатаўскі характар. Абураны РоКі ў знак пратэсту сышоў з амбасады і з тых часоў больш не зьбіраецца наведваць ЗША. == Асабістае жыцьцё == Бацька — удзельнік Другое сусьветнае вайны, 1941 рокам трапіў у палон і быў дасланы на працу ў Нямеччыну, адкуль зьвярнуўся толькі ўжо пасьля канчатку вайны. Ёсьць родныя, брат (жыве ў вёсцы Ортацы на Маевіцы, ля мястэчка [[Углевік|Ўглевік]]) і сястра (замужем, жыве ў Бялградзе), а таксама стрыечны брат (у 1970-я рокі ўехаў у ЗША, дзе працягнуў службу ў войску). Прадзед родам з Чарнагорыі. Жонка Еліца (філёляґ паводле асьветы), сын Владо, дачка Міля. Жонка стала суаўтарам тэкстаў шматлікіх песень Рокі. Уся сям’я здымалася ў разнастайных кліпах Вулавіча: так, яна цалкам зьяўляецца ў кліпе на песьню «Чуjте Срби свиjета» ({{мова-sr|Пачуйце, сэрбы сьвету}}). Сын здымаўся ў кліпе на песьню «Гаврина бригада», дачка здымалася ў кліпе на песьню «Павловића чуприjа» ({{мова-sr|Павловичев мост}}) і сама сьпявала ў некаторых песьнях (так, яе вакал ё ў песьні «Пантери»). Рокі вольна валодае францускаю й італьянскаю мовамі, а тэж тлумачыцца нямецкаю, якой яго вучыў бацька. == Перакананьні == Вулавіч называе некалькі народнасьцей, якія ё лепшымі сябрамі сэрбаў: то расейцы, грэкі й славенцы. Крыху горш ён ставіцца да басьнійцаў, лічачы іх цалкам някепскімі людзьмі, калі іх не правакаваць. Нэўтральна ставіцца да альбанцаў, праблема якіх у Рэспубліцы Сэрбскай востра не стаіць, а тэж пагардліва выяўляецца пра французаў, якія здрадзілі сэрбам у Першую сусьветную вайну, даслаўшы ім абсалютна нягоднае зброю і запасы. Найгоршымі народамі Рокі клічыць харватаў і немцаў<ref>Клічыць іх «швабамі» — у сэрбскай мове гэта жарґонная назва немцаў, раўнацэннае беларускаму «фрыцы»</ref>: па-першае ён абвінавачвае ў [[Генацыд сэрбаў (1941—1945)|ґенацыдзе сэрбаў]] у Першую сусьветную вайну й лічыць схільнымі да ґвалту; па-другое ён абвінавачвае ў разьвязваньні сусьветных войнаў і спробе нацкаваць харватаў на сэрбаў. Не ўхваляе працэс эўраінтэґрацыі Сэрбіі, лічачы, што і [[Борыс Тадыч]], і [[Томіслаў Нікаліч]] ня ўлічваюць меркаваньне народу. == Дыскаґрафія == * ''Кристина'' (1972)<ref>Не перавыдавалася</ref> * ''Паша'' (1988) * ''Семберски jунаци'' (1992) * ''Гарда Пантери'' (1993) * ''Jунаци Козарски'' (1994) * ''Црни бомбардер'' (1995) * ''Због тебе'' (1997) * ''Отаџбини на дар'' (2001) === Героі песень === Героямі песень Рокі Вулавіча ё ня толькі шырока вядомыя сэрбскія героі югаслаўскіх войнаў, але й яго саслужыўцы ды камандзіры. Сярод іх вылучаюцца: * камандзір 2-га батальёну, маёр [[Зоран Лопандыч]] (песьня ''Зоране, Зоране'')<ref>Памылкова лічыцца, што песьня прысьвечаная загінуламу ў баях [[Зоран Боравін|Зорану Боравіну]]</ref> * камандзір Кікор (песьня ''Хеj, Кикоре'') * камандзір Влада (узгаданы ў песьні ''Jунаци из 1. Семберске бригаде'') * Мірка, камандзір роты ў атрадзе [[Мітар Максімавіч|Мітара Максімавіча]] (песьня ''Мирко воjвода'') * камандзір [[2-я Сэмбэрская лёгкая пяхотная брыгада|2-й Сэмбэрскае брыґады]] маёр Гаўрылавіч (песьня ''Гаврина бригада'') * капітан [[Любіша Савіч|Любіша «Маузер» Савіч]] (песьня ''Пантери (Маузер)'') * некалькі байцоў 5-й Козарскае лёгкае пяхотнае брыґады, у тым ліку й [[Вэлька Міланкавіч]] (песьня ''Балада о хероjима'') * палкоўнік [[Пэра Чоліч]] (песьня ''Пуковниче Чолићу'') * ґенэрал [[Ратка Младыч]] (песьня ''Генерале, генерале'') === Манера здымку кліпаў === Асаблівасьць здымку кліпаў такая, што Рокі ў шматлікіх выпадках сам здымаў увесь відэашэраг. Асабіста ён здымаў панарамы Сэмбэрыі й Козары на летаке [[UTVA 75]], які лічыўся ў брыґадзе «Пантэры». У кліпах дужа часта зьяўляюцца разбураныя пасьля вайсковых дзеяў і пакінутыя жаўнерамі ды цывільнымі жыхарамі вёскі: тым самым Вулавіч паказваў жаласныя наступствы вайны. Так, у кліпе «Кућни праг» ({{мова-sr|Парог дома}}) былі паказаныя руіны спаленага дома, па якіх хадзіла кацянё й жаласна мяўкаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20160518042246/http://zavtra.ru/content/view/roko-voin-pevets-patriot/ Рокі - сьпявак у стане сэрбскіх ваяроў]{{ref-ru}} * [http://www.rtvbn.com/3826355/roki-vulovic-je-zvijezda-interneta Рокі Вулавіч ё зоркаю інтэрнэту]{{ref-bs}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Басьнійскай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі вайны ў Харватыі]] [[Катэгорыя:Поп-фолк сьпявакі]] aisaucr3k3kd0aefbrljbyhkrrp2796 0 205092 2700045 2694917 2026-11-10T14:55:38Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700045 wikitext text/x-wiki {{Каардынаты|45|48|52|паўночнае|9|13|11|усходняе|выяўленьне=загаловак}} {{Радыёстанцыя |назва = Радыё «Марыя» |поўная назва = Сусьветная сям’я радыё «Марыя» |лягатып = |подпіс = |горад = [[Эрба]] |краіна = [[Італія]] |слоган = |фармат = хрысьціянскі |музфармат = [[Хрысьціянская музыка|хрысьціянскі]]<ref>{{Навіна|аўтар=Ільля Лапато|загаловак=«Радыё Марыя» ў Беларусі: пяць пытаньняў да праграмнага дырэктара кс. Аляксандра Ўласа|спасылка=http://old.catholic.by/2/home/news/belarus/34-belarus/131729-radio-maria.html|выдавец=[[Рымска-каталіцкі касьцёл у Беларусі|Канфэрэнцыя каталіцкіх біскупаў у Беларусі]]|дата публікацыі=7 верасьня 2016|дата доступу=3 лютага 2019}}</ref> |частасьць = 89,1 мэгагэрц<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лямбардыя|спасылка=http://radiomaria.it/lombardia.aspx|выдавец=Радыё «Марыя» ў Італіі|мова=it|дата публікацыі=2019|дата доступу=3 лютага 2019}}</ref> |мачта = {{Артыкул у іншым разьдзеле|Валькаўская радыёмачта|Валькаўская|it|Centro trasmittente di Valcava}}<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Радыёстанцыі Міляну, Італія|спасылка=http://radiomap.eu/it/milano|выдавец=Эўрапейская радыёмапа (Міхаіл Шчарбак)|мова=it|дата публікацыі=2019|дата доступу=3 лютага 2019}}</ref> (рэгіён [[Лямбардыя]]) |магутнасьць = |час вяшчаньня = 6:50—00:00 (Беларусь)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Праграма|спасылка=https://radiomaria.by/program|выдавец=Радыё «Марыя» ў Беларусі|дата публікацыі=2019|дата доступу=3 лютага 2019}}</ref> |зона вяшчаньня = 77 краінаў, у тым ліку Беларусь (2019 г.) |створаная = 1983<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=У Беларусі зьявіцца каталіцкае радыё|спасылка=http://old.catholic.by/2/home/news/belarus/34-belarus/108956-katalickaje-radyjo.html|выдавец=Канфэрэнцыя каталіцкіх біскупаў у Беларусі|дата публікацыі=19 траўня 2011|копія=http://religia.by/catholic/u-belarusi-magchyma-zyavicca-katalickae-radyyo|дата копіі=21 траўня 2011|дата доступу=3 лютага 2019}}</ref> |закрытая = |замяніла = |замененая = |ліцэнзія = |доля = |каардынаты = |заснавальнік = [[парафія]] ў Эрбе (Італія) |уласьнік = [[Рымска-каталіцкая царква]] |кіраўнікі = [[Аляксандар Улас]], Вячаслаў Гулевіч (у Беларусі)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Кантакты|спасылка=https://radiomaria.by/contact|выдавец=Радыё «Марыя» ў Беларусі|дата публікацыі=2019|дата доступу=9 красавіка 2019}}</ref> |сайт = [https://radiomaria.by/ radiomaria.by] |twitter = |facebook = [https://www.facebook.com/radiomariaby radiomariaby] |вконтакте = [https://vk.com/radiomariaby radiomariaby] |youtube = [https://www.youtube.com/@radiomariaby @radiomariaby] |трансьляцыя = [https://dreamsiteradioplayer.it/wf/wfbelarus/ radiomaria.by/player/] |заўвагі = |зноскі = }} '''Ра́дыё «Мары́я»''' ({{Мова-it|Radio Maria|скарочана}}) — міжнародная [[Рыма-каталіцтва|каталіцкая]] [[радыёстанцыя]], заснаваная ў [[Эрба (Італія)|Эрбе]] (правінцыя [[Кома (правінцыя)|Кома]], [[Мілянская архідыяцэзія]], [[Італія]]) у 1983 року. У 1987 годзе стала агульнакраёвай радыёстанцыяй Італіі. У 1998 року створаная «Міжнародная сям’я „Радыё Маріі“», якая {{Паводле стану на|2019|нр=так}} мела падразьдзяленьні ў 77 краінах сьвету<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.radiomaria.org/about-us/| копія = | дата копіі = | загаловак = About us| фармат = | назва праекту = Radio Maria in the world| выдавец = | дата доступу = 3 лютага 2019 | мова = en| камэнтар = }}</ref>. == Мінуўшчына == [[Файл:World Family of Radio Maria.png|значак|280пкс|Сусьветная мапа радыёвяшчаньня (2018 г.)]] Радыёстанцыя паўстала як аматарская ўнутры парафіі Эрбы, але ў 1987 року аформілася як «Радыё Марыя Італія». Менш чым за пяць гадоў яна стала нацыянальнай італьянскай каталіцкай радыёсеткай, хоць і не зьвязаная непасрэдна з Каталіцкай царквою; фінансуецца выключна ахвяраваньнямі слухачоў. У 1994 заснавальнік радыё М. Гальб’яці сышоў і заснаваў новае «Радыё Матэр» у той самай Эрбе. У 1990-я радыё выйшла на міжнародны ўзровень, таму ў 1998 была закладзеная міжнародная «Сусьветная сям’я „Радыё Маріі“». Заснавальнікам і першым прэзыдэнтам стаў Эмануэле Фэрарыё. З тае пары «Радыё Марыя» распаўсюдзілася ў Азіі, Амэрыцы, Афрыцы ды Эўропе. == Радыёстанцыі паводле краінаў == === Эўропа === {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |- ! Краіна ! [[Радыёстанцыя]] <small>(мова)</small> ! Вэб-бачына ! Вяшчаньне ! Прыналежнасьць |- | {{Сьцягафікацыя|Альбанія}} | Радыё Марыя Альбанія <small>{{Ref-sq}}</small> | http://www.radiomaria.al/ | FM-станцыі ў асноўных местах | [[Каталіцкая царква ў Альбаніі|Альбанія]] |- | {{Сьцягафікацыя|Армэнія}} | Радыё Марыя Армэнія <small>{{Ref-hy}}</small> | http://www.radiomariam.am/ | | [[Каталіцкая царква ў Армэніі|Армэнія]] |- | {{Сьцягафікацыя|Аўстрыя}} | Радыё Марыя Аўстрыя <small>{{Ref-de}}</small> | http://www.radiomaria.at/ | FM у асобных местах; лічбавае і правадное паўсюль | [[Каталіцкая царква ў Аўстрыі|Аўстрыя]] |- | {{Сьцягафікацыя|Беларусь}} | [[Радыё Марыя Беларусь]] <small>{{Ref-be}}</small> | http://www.radiomaria.by/ | інтэрнэт-вяшчаньне | [[Каталіцкая царква ў Беларусі|Беларусь]] |- | {{Сьцягафікацыя|Босьнія і Герцагавіна}} | Радыё Марыя Босьнія і Герцагавіна <small>{{Ref-hr}}</small> | http://www.radiomarija.ba/ | FM у [[Сараева|Сараеве]] і [[Баня-Лука|Баня-Луцы]] | [[Каталіцкая царква ў Босьніі і Герцагавіне|Босьнія і Герцагавіна]] |- | {{Сьцягафікацыя|Бэльгія}} | Радыё Марыя Бэльгія <small>{{Ref-nl}}</small> | http://www.radiomaria.be/ | FM і DAB+ у [[Фляндрыя (гістарычная вобласьць)|Фляндрыі]] | [[Каталіцкая царква ў Бэльгіі|Бэльгія]] |- | {{Сьцягафікацыя|Вугоршчына}} | Радыё Марыя Вугоршчына <small>{{Ref-hu}}</small> | http://www.mariaradio.hu/ | FM-радыё | [[Каталіцкая царква ў Вугоршчыне|Вугоршчына]] |- | {{Сьцягафікацыя|Гішпанія}} | Радыё Марыя Гішпанія <small>{{Ref-es}}</small> | http://www.radiomaria.es/ | DAB+ і FM у Гішпаніі й Андоры | [[Каталіцкая царква ў Гішпаніі|Гішпанія]] |- | {{Сьцягафікацыя|Ірляндыя}} | Радыё Марыя Ірляндыя <small>{{Ref-en}}</small> | http://www.radiomaria.ie/ | | [[Каталіцкая царква ў Ірляндыі|Ірляндыя]] |- | rowspan="2" | {{Сьцягафікацыя|Італія}} | Радыё Марыя <small>{{Ref-it}}</small> | http://www.radiomaria.it/ | FM у Італіі, [[Сан-Марына]], [[Манака]],<br />часткова ў [[Швайцарыя|Швайцарыі]] ды [[Аўстрыя|Аўстрыі]];<br />у асобных местах [[Альбанія|Альбаніі]].<br />DAB+ і DVB-T ў асобных рэгіёнах Італіі. | [[Каталіцкая царква ў Італіі|Італія]] |- | Радыё Марыя Паўднёвы Тыроль <small>{{Ref-de}}</small> | http://www.radiomaria.bz.it/ | FM у [[Паўднёвы Тыроль|Паўднёвым Тыролі]] (Італія) ды [[Тыроль (фэдэральная зямля)|Тыролі]] (Аўстрыя) | [[Каталіцкая царква ў Паўднёвым Тыролі|Паўднёвы Тыроль]] |- | {{Сьцягафікацыя|Косава}} | Радыё Марыя Косава <small>{{Ref-sq}}</small> | http://www.radiomariakosove.org/ | | [[Каталіцкая царква ў Косаве|Косава]] |- | {{Сьцягафікацыя|Латвія}} | Радыё Марыя Латвія <small>{{Ref-lv}}</small> | http://rml.lv/ | | [[Каталіцкая царква ў Латвіі|Латвія]] |- | {{Сьцягафікацыя|Летува}} | Радыё Марыя Летува <small>{{Ref-lt}}</small> | http://www.marijosradijas.lt/ | FM-радыё | [[Каталіцкая царква ў Летуве|Летува]] |- | {{Сьцягафікацыя|Македонія}} | Радыё Марыя Македонія <small>{{Ref-mk}}</small><br />Радыё Марыя Македонія <small>{{Ref-hr}}</small><br />Радыё Марыя Македонія <small>{{Ref-sq}}</small> | http://www.radiomaria.mk/ | | [[Каталіцкая царква ў Македоніі|Македонія]] |- | {{Сьцягафікацыя|Мальта}} | Радыё Марыя Мальта <small>{{Ref-mt}}</small> | http://www.radjumarija.org/ | FM-радыё | [[Каталіцкая царква на Мальце|Мальта]] |- | {{Сьцягафікацыя|Нідэрлянды}} | Радыё Марыя Нідэрлянды <small>{{Ref-nl}}</small> | http://www.radiomaria.nl/ | DAB+, інтэрнэт | [[Каталіцкая царква ў Нідэрляндах|Нідэрлянды]] |- | {{Сьцягафікацыя|Нямеччына}} | [[Радыё Горэб]] <small>{{Ref-de}}</small> | http://www.horeb.org/ | Партнэрская станцыя.<br />FM у асобных рэгіёнах; нацыянальнае лічбавае і правадное | [[Каталіцкая царква ў Нямеччыне|Нямеччына]] |- | {{Сьцягафікацыя|Расея}} | Радыё Марыя Расея <small>{{Ref-ru}}</small> | http://www.radiomaria.ru/ | 053 AM у [[Санкт-Пецярбург]]у; 92,6 FM у [[Выбарг]]у | [[Каталіцкая царква ў Расеі|Расея]] |- | rowspan="2" | {{Сьцягафікацыя|Румынія}} | Радыё Марыя Румынія <small>{{Ref-ro}}</small> | http://www.radiomaria.ro/ | FM у [[Трансыльванія|Трансыльваніі]]: [[Арадзя]], [[Залэў]], [[Блаж]] і [[Бая-Марэ]] | [[Каталіцкая царква ў Румыніі|Румынія]] |- | Радыё Марыя Трансыльванія <small>{{Ref-hu}}</small> | http://www.mariaradio.ro/ | FM у [[Трансыльванія|Трансыльваніі]]: Арадзя, [[Гаргіта]] і [[Тэшнад]] | [[Каталіцкая царква ў Румыніі|Румынія]] |- | {{Сьцягафікацыя|Славаччына}} | Радыё Марыя Славаччына <small>{{Ref-sk}}</small><br />Марыя Радыё Славаччына <small>{{Ref-hu}}</small> | https://web.archive.org/web/20200703110450/https://www.radiomaria.sk/<br />http://www.mariaradio.sk/ | | [[Каталіцкая царква ў Славаччыне|Славаччына]] |- | {{Сьцягафікацыя|Сэрбія}} | Радыё Марыя Сэрбія <small>{{Ref-sr}}</small><br />Радыё Марыя Сэрбія <small>{{Ref-hu}}</small> | http://www.radiomarija.rs/<br />https://web.archive.org/web/20150515151429/http://www.mariaradio.rs/ | FM у асобных местах | [[Каталіцкая царква ў Сэрбіі|Сэрбія]] |- | {{Сьцягафікацыя|Украіна}} | Радыё Марыя Ўкраіна <small>{{Ref-uk}}</small> | https://web.archive.org/web/20150427184600/http://radiomaria.org.ua/ | 69,68 FM у [[Кіеў|Кіеве]] | [[Каталіцкая царква ва Ўкраіне|Украіна]] |- | {{Сьцягафікацыя|Францыя}} | Радыё Марыя Францыя <small>{{Ref-fr}}</small> | http://www.radiomaria.fr/ | 1467 AM у паўднёвай Францыі, 95,4 FM у [[Манака]] | [[Каталіцкая царква ў Францыі|Францыя]] |- | {{Сьцягафікацыя|Харватыя}} | Радыё Марыя Харватыя <small>{{Ref-hr}}</small> | http://www.radiomarija.hr/ | FM у [[Заграб]]е, [[Спліт|Спліце]] і [[Віравітыца|Віравітыцы]]<ref>[https://web.archive.org/web/20181108224656/https://www.hakom.hr/default.aspx?id=459 List of radio programme content providers], Croatian Post and Electronic Communications Agency, retrieved 2011-10-25</ref> | [[Каталіцкая царква ў Харватыі|Харватыя]] |- | {{Сьцягафікацыя|Швайцарыя}} | Радыё Марыя Швайцарыя <small>{{Ref-de}}</small> | https://web.archive.org/web/20110902150118/http://radiomaria.ch/ | DAB+ і правадное ў нямецкамоўнай частцы | [[Каталіцкая царква ў Швайцарыі|Швайцарыя]] |} === Азія === {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |- ! Краіна ! [[Радыёстанцыя]] <small>(мова)</small> ! Вэб-бачына ! Вяшчаньне ! Прыналежнасьць |- | {{Сьцягафікацыя|Ізраіль}} | Радыё Марыя Назарэт <small>{{Ref-he}}</small> | | | [[Каталіцкая царква ў Ізраілі|Ізраіль]] |- | {{Сьцягафікацыя|Інданэзія}} | Радыё Марыя Інданэзія <small>{{Ref-id}}</small> | https://web.archive.org/web/20150506201003/http://www.radiomaria.co.id/ | 104,2 FM у [[Мэдан]]е, [[Паўночная Суматра]] | [[Каталіцкая царква ў Інданэзіі|Інданэзія]] |- | {{Сьцягафікацыя|Індыя}} | Радыё Марыя Індыя <small>{{Ref-en}}</small> | https://web.archive.org/web/20190523045649/https://www.radiomaria.org.in/ | | [[Каталіцкая царква ў Індыі|Індыя]] |- | {{Сьцягафікацыя|Кітай}} | Радыё Марыя Макао <small>{{Ref-zh}}</small> | http://www.radiomaria.mo/ | | [[Каталіцкая царква ў Кітаі|Кітай]] |- | {{Сьцягафікацыя|Філіпіны}} | Радыё Марыя Філіпіны <small>{{Ref-en}}</small><br />Радыё Марыя Філіпіны <small>{{Ref-fil}}</small> | https://web.archive.org/web/20110723203731/http://www.radiomaria.ph/ | FM у 4 местах; правадное ў асобных рэгіёнах | [[Каталіцкая царква ў Філіпінах|Філіпіны]] |- | [[Сярэдні Ўсход]] | Радыё Марыям | https://web.archive.org/web/20171013175140/https://www.radiomariam.org/ | [[Інтэрнэт-радыё]] | [[Хрысьціянства на Сярэднім Усходзе|Сярэдні Ўсход]] |} === Акіянія === {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |- ! Краіна ! [[Радыёстанцыя]] <small>(мова)</small> ! Вэб-бачына ! Вяшчаньне ! Прыналежнасьць |- | {{Сьцягафікацыя|Папуа-Новая Гвінэя}} | Радыё Марыя Папуа-Новая Гвінэя <small>{{Ref-en}}</small> | https://web.archive.org/web/20141218050211/http://radiomariapng.org/ | FM-радыё<ref>{{cite web | title=Brief History | author=Catholic Radio Network of Papua New Guinea | url=http://www.catholicpng.org.pg/history/crn.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20110911222050/http://www.catholicpng.org.pg/history/crn.html | dead-url=yes | archive-date=2011-09-11 | accessdate=2011-06-14 }}</ref> і КХ<ref>{{cite web | title=4960kHz Radio Maria Papua Nuova Guinea | date=2011-03-30 | author=Bclnews | url=http://bclnews.blogspot.com/2011/03/4960khz-radio-maria-papua-nuova-guinea.html | accessdate= 2011-06-14}}</ref> | [[Каталіцкая царква ў Папуа-Новай Гвінэі|Папуа-Новая Гвінэя]] |} === Афрыка === {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |- ! Краіна ! [[Радыёстанцыя]] <small>(мова)</small> ! Вэб-бачына ! Вяшчаньне ! Прыналежнасьць |- | {{Сьцягафікацыя|Буркіна-Фасо}} | Радыё Марыя Буркіна-Фасо <small>{{Ref-fr}}</small> | https://web.archive.org/web/20190101052752/http://www.radiomariaburkinafaso.org/ | 91,6 FM у [[Уагадугу]], 96,9 FM у [[Купэла|Купэле]] | [[Каталіцкая царква ў Буркіна-Фасо|Буркіна-Фасо]] |- | {{Сьцягафікацыя|Бурундзі}} | Радыё Марыя Бурундзі <small>{{Ref-fr}}</small> | https://web.archive.org/web/20190827135557/http://www.radiomaria.bi/ | FM у асноўных местах | [[Каталіцкая царква ў Бурундзі|Бурундзі]] |- | {{Сьцягафікацыя|Габон}} | Радыё Марыя Габон | https://web.archive.org/web/20190129233653/http://www.radiomariagabon.org/ | FM у вялікіх местах | [[Каталіцкая царква ў Габоне|Габон]] |- | {{Сьцягафікацыя|Гвінэя}} | Радыё «Голас міру» | http://www.radiomaria.cd/ | | [[Каталіцкая царква ў Гвінэі|Гвінэя]] |- | {{Сьцягафікацыя|Дэмакратычная рэспубліка Конга}} | Радыё Марыя ДРК, [[Кіншаса]] <small>ранак {{Ref-fr}}, дзень/вечар {{Ref-ln}}</small><br />Радыё Марыя ДРК, [[Букаву]] <small>ранак {{Ref-fr}}, дзень/вечар {{Ref-sw}}</small><br />Радыё Марыя ДРК, [[Гома]] <small>ранак {{Ref-fr}}, дзень/вечар {{Ref-sw}}</small><br />Радыё Марыя ДРК, [[Кананга]] <small>ранак {{Ref-fr}}, дзень/вечар {{Ref-lua}}</small><br /> | http://www.radiomaria.cd/ | | [[Каталіцкая царква ў Дэмакратычнай рэспубліцы Конга|Дэмакратычная рэспубліка Конга]] |- | {{Сьцягафікацыя|Замбія}} | Радыё Марыя Замбія <small>{{Ref-en}}</small> | https://web.archive.org/web/20181107145544/http://www.radiomaria.org.zm/ | FM у асноўных местах | [[Каталіцкая царква ў Замбіі|Замбія]] |- | {{Сьцягафікацыя|Камэрун}} | Радыё Марыя Камэрун | http://www.radiomaria.cm/ | | [[Каталіцкая царква ў Камэруне|Камэрун]] |- | {{Сьцягафікацыя|Кенія}} | Радыё Марыя Кенія <small>{{Ref-en}}</small> | https://web.archive.org/web/20190121005429/http://www.radiomaria.co.ke/ | 88,1 FM у [[Муранга|Муранзе]] | [[Каталіцкая царква ў Кеніі|Кенія]] |- | {{Сьцягафікацыя|Кот д’Івуар}} | Радыё Марыя Кот д’Івуар | https://web.archive.org/web/20200704152241/https://www.radiomaria.ci/ | FM у вялікіх местах | [[Каталіцкая царква ў Кот д’Івуары|Кот д’Івуар]] |- | {{Сьцягафікацыя|Лібэрыя}} | Радыё Марыя Лібэрыя | | | [[Каталіцкая царква ў Лібэрыі|Лібэрыя]] |- | {{Сьцягафікацыя|Мадагаскар}} | Радыё Марыя Мадагаскар | https://web.archive.org/web/20200705165901/https://www.radiomaria.mg/ | | [[Каталіцкая царква ў Мадагаскары|Мадагаскар]] |- | {{Сьцягафікацыя|Мазамбік}} | Радыё Марыя Мазамбік <small>{{Ref-pt}}</small> | http://www.radiomaria.org.mz/ | FM у вялікіх местах | [[Каталіцкая царква ў Мазамбіку|Мазамбік]] |- | {{Сьцягафікацыя|Малаві}} | Радыё Марыя Малаві <small>{{Ref-ny}}</small> | http://www.radiomaria.mw/ | FM-радыё | [[Каталіцкая царква ў Малаві|Малаві]] |- | {{Сьцягафікацыя|Паўднёваафрыканская рэспубліка}} | Радыё Вэрытас <small>{{Ref-en}}</small> | https://web.archive.org/web/20190130201624/http://radioveritas.co.za/ | Партнэрская станцыя.<br />576 AM у [[Мэертан]]е | [[Каталіцкая царква ў Паўднёваафрыканскай рэспубліцы|Паўднёваафрыканская рэспубліка]] |- | {{Сьцягафікацыя|Руанда}} | Радыё Марыя Руанда <small>{{Ref-rw}}</small><br />Радыё Марыя Руанда <small>{{Ref-fr}}</small><br />Радыё Марыя Руанда <small>{{Ref-en}}</small> | http://www.radiomaria.rw/ | FM-радыё | [[Каталіцкая царква ў Руандзе|Руанда]] |- | {{Сьцягафікацыя|Рэспубліка Конга}} | Радыё Марыя Конга <small>{{Ref-fr}}</small> | https://web.archive.org/web/20180916145056/http://radiomaria.cg/ | FM у вялікіх местах | [[Каталіцкая царква ў Рэспубліцы Конга|Рэспубліка Конга]] |- | {{Сьцягафікацыя|Сьера-Леонэ}} | Радыё Марыя Сьера-Леонэ <small>{{Ref-en}}</small> | http://www.radiomaria.sl/ | FM у асноўных местах<ref>{{cite web | title=Radio Maria – Sierra Leone | url=http://www.dioceseofmakeni.com/MAKENI%20dvd/Radio%20Maria%20INTRO.pdf | accessdate= 2011-06-14}}</ref> | [[Каталіцкая царква ў Сьера-Леонэ|Сьера-Леонэ]] |- | {{Сьцягафікацыя|Танзанія}} | Радыё Марыя Танзанія <small>{{Ref-en}}</small><br />Радыё Марыя Танзанія <small>{{Ref-sw}}</small> | https://web.archive.org/web/20190127052842/http://www.radiomaria.co.tz/ | FM у асноўных местах | [[Каталіцкая царква ў Танзаніі|Танзанія]] |- | {{Сьцягафікацыя|Тога}} | Радыё Марыя Тога <small>{{Ref-fr}}</small> | http://www.radiomaria.tg/ | FM у асноўных местах | [[Каталіцкая царква ў Тога|Тога]] |- | {{Сьцягафікацыя|Уганда}} | Радыё Марыя Ўганда <small>{{Ref-en}}</small> | https://web.archive.org/web/20181112195436/http://www.radiomaria.ug/ | FM у асноўных местах | [[Каталіцкая царква ва Ўгандзе|Уганда]] |- | {{Сьцягафікацыя|Цэнтральнаафрыканская рэспубліка}} | Радыё Марыя Цэнтральная Афрыка <small>{{Ref-fr}}</small> | https://web.archive.org/web/20181003060819/http://www.radiomariacentrafrique.org/ | FM у асноўных местах | [[Каталіцкая царква ў Цэнтральнаафрыканскай рэспубліцы|Цэнтральнаафрыканская рэспубліка]] |- | {{Сьцягафікацыя|Экватарыяльная Гвінэя}} | Радыё Марыя Экватарыяльная Гвінэя <small>{{Ref-es}}</small> | http://www.radiomaria.gq/{{Недаступная спасылка|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | | [[Каталіцкая царква ў Экватарыяльнай Гвінэі|Экватарыяльная Гвінэя]] |} === Амэрыка === [[Файл:Radio María-Chile.jpg|значак|Радыёстудыя ў [[Чылі]] (2008 г.)]] {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |- ! Краіна ! [[Радыёстанцыя]] <small>(мова)</small> ! Вэб-бачына ! Вяшчаньне ! Прыналежнасьць |- | {{Сьцягафікацыя|Аргентына}} | Радыё Марыя Аргентына <small>{{Ref-es}}</small> | AM і FM-радыё | http://www.radiomaria.org.ar/ | [[Каталіцкая царква ў Аргентыне|Аргентына]] |- | {{Сьцягафікацыя|Балівія}} | Радыё Марыя Балівія <small>{{Ref-es}}</small> | FM-радыё | http://www.radiomaria.org.bo/ | [[Каталіцкая царква ў Балівіі|Балівія]] |- | {{Сьцягафікацыя|Бразылія}} | Радыё Марыя Бразылія <small>{{Ref-pt}}</small> | 107,9 FM | https://web.archive.org/web/20110629060746/http://www.radiomaria.net.br/ | [[Каталіцкая царква ў Бразыліі|Бразылія]] |- | {{Сьцягафікацыя|Вэнэсуэла}} | Радыё Марыя Вэнэсуэла <small>{{Ref-es}}</small> | 1450 AM у [[Каракас]]е | https://web.archive.org/web/20190115211904/https://www.radiomaria.org.ve/ | [[Каталіцкая царква ў Вэнэсуэле|Вэнэсуэла]] |- | {{Сьцягафікацыя|Гватэмала}} | Радыё Марыя Гватэмала <small>{{Ref-es}}</small> | FM-радыё | http://www.radiomaria.org.gt/ | [[Каталіцкая царква ў Гватэмале|Гватэмала]] |- | {{Сьцягафікацыя|Дамініканская рэспубліка}} | Радыё Марыя Дамініканская рэспубліка <small>{{Ref-es}}</small> | 1240 AM у [[Санта-Дамінга]] | https://www.radiomaria.org.do/ | [[Біскупская канфэрэнцыя Дамініканскай рэспублікі|Дамініканская рэспубліка]] |- | rowspan="3" | {{Сьцягафікацыя|ЗША}} | Радыё Марыя ЗША <small>{{Ref-en}}</small> | AM і FM у Агаё, Вісконсыне, Люізыяне, Місысыпі, Пэнсыльваніі і Тэхасе; FM HD-3 у Маяма (Флёрыда) | https://web.archive.org/web/20190115055033/http://radiomaria.us/<br />https://web.archive.org/web/20080425023725/http://www.radiomariausa.org/ | [[Каталіцкая царква ў ЗША|ЗША]] |- | Радыё Марыя ЗША <small>{{Ref-it}}</small> | FM у Нью-Ёрку, Чыкага і Брыджпарце | https://web.archive.org/web/20180701140305/http://nyi.radiomariausa.org/ | [[Каталіцкая царква ў ЗША|ЗША]] |- | Радыё Марыя ЗША <small>{{Ref-es}}</small> | FM у Бостане, Нью-Ёрку, Вашыгтоне, Чыкага і Х’юстане | |https://web.archive.org/web/20080425023725/http://www.radiomariausa.org/<br />https://web.archive.org/web/20100806153836/http://nys.radiomariausa.org/<br />https://web.archive.org/web/20180609144759/http://radiomariachicago.com/<br />https://web.archive.org/web/20180709120602/http://radiomariahouston.com/ |[[Каталіцкая царква ў ЗША|ЗША]] |- | {{Сьцягафікацыя|Калюмбія}} | Радыё Марыя Калюмбія <small>{{Ref-es}}</small> | AM-радыё ў вялікіх местах | http://www.radiomariacol.org/ | [[Каталіцкая царква ў Калюмбіі|Калюмбія]] |- | rowspan="2" | {{Сьцягафікацыя|Канада}} | Радыё Марыя Канада <small>{{Ref-it}}</small><br />Радыё Марыя Канада <small>{{Ref-fr}}</small> | FM-радыё ў [[Манрэаль|Манрэалі]] (91,3) і [[Таронта]] (100,7) | https://web.archive.org/web/20080724181710/http://www.radiomariacanada.org/ | [[Каталіцкая царква ў Канадзе|Канада]] |- | Сусьветная сетка Сьвятой Дзевы «Радыё Марыя» <small>{{Ref-en}}</small> | FM-радыё ў Таронта (102,1) | https://web.archive.org/web/20160121025724/http://www.hmwn.net/ | [[Каталіцкая царква ў Канадзе|Канада]] |- | {{Сьцягафікацыя|Коста-Рыка}} | Радыё Марыя Коста-Рыка <small>{{Ref-es}}</small> | 610 AM у [[Сан-Хасэ (Коста-Рыка, сталіца)|Сан-Хасэ]] | https://web.archive.org/web/20110814225009/http://www.radiomaria.cr/ | [[Каталіцкая царква ў Коста-Рыцы|Коста-Рыка]] |- | {{Сьцягафікацыя|Мэксыка}} | Радыё Марыя Мэксыка <small>{{Ref-es}}</small> | Розныя станцыі | https://web.archive.org/web/20181224092511/http://radiomariamexico.com/ | [[Каталіцкая царква ў Мэксыцы|Мэксыка]] |- | {{Сьцягафікацыя|Нікарагуа}} | Радыё Марыя Нікарагуа <small>{{Ref-es}}</small> | 1400 AM у [[Манагуа]], FM у вялікіх местах | http://www.radiomaria.org.ni/ | [[Каталіцкая царква ў Нікарагуа|Нікарагуа]] |- | {{Сьцягафікацыя|Панама}} | Радыё Марыя Панама <small>{{Ref-es}}</small> | FM-радыё | https://web.archive.org/web/20190126142536/http://www.radiomaria.org.pa/ | [[Каталіцкая царква ў Панаме|Панама]] |- | {{Сьцягафікацыя|Парагвай}} | Радыё Марыя Парагвай <small>{{Ref-es}}</small> | 107,3 FM у [[Асунсьён]]е | https://web.archive.org/web/20190126054025/http://radiomaria.org.py/ | [[Каталіцкая царква ў Парагваі|Парагвай]] |- | {{Сьцягафікацыя|Пэру}} | Радыё Марыя Пэру <small>{{Ref-es}}</small> | FM-радыё | https://web.archive.org/web/20251006010940/https://www.radiomariaperu.org/ | [[Каталіцкая царква ў Пэру|Пэру]] |- | {{Сьцягафікацыя|Сальвадор}} | Радыё Марыя Сальвадор <small>{{Ref-es}}</small> | 810 AM; 107,3 FM у [[Сан-Сальвадор]]ы | https://web.archive.org/web/20200330072521/https://www.radiomaria.org.sv/ | [[Каталіцкая царква ў Сальвадоры|Сальвадор]] |- | {{Сьцягафікацыя|Уругвай}} | Радыё Марыя Ўругвай <small>{{Ref-es}}</small> | FM у вялікіх местах, 1470 AM у [[Мэлё (Уругвай)]] | https://web.archive.org/web/20251029173953/https://www.radiomaria.org.uy/ | [[Каталіцкая царква ва Ўругваі|Уругвай]] |- | {{Сьцягафікацыя|Чылі}} | Радыё Марыя Чылі <small>{{Ref-es}}</small> | FM-радыё | https://web.archive.org/web/20190914235441/http://www.radiomaria.cl/ | [[Каталіцкая царква ў Чылі|Чылі]] |- | {{Сьцягафікацыя|Эквадор}} | Радыё Марыя Эквадор <small>{{Ref-es}}</small> | FM-радыё | https://web.archive.org/web/20110610070027/http://www.radiomariaecuador.org/ | [[Каталіцкая царква ў Эквадоры|Эквадор]] |} == Праграмы == Праграма пераважна складаецца з традыцыйнага хрысьціянскага праслаўленьня з даданьнем традыцыйнай і сучаснай хрысьціянскай музыкі. Зь перадачаў — абмеркаваньні і адукацыйныя праграмы, прысьвечаныя навучаньню катэхізісу, малітвы на ружанцы, {{Не перакладзена|Навэна|навэны||Novena}} і набажэнствы. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://radiomaria.by/ Люстэркавая бачына ў Беларусі] * [https://web.archive.org/web/20191112164309/https://rmradio.by/ Архіў радыё «Марыя» ў Беларусі] * [http://www.radiomaria.org/ Сусьветная сям’я Радыё Марыі] [[Катэгорыя:Радыёстанцыі на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-СМІ]] [[Катэгорыя:Каталіцкія радыёстанцыі]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1983 годзе]] [[Катэгорыя:Міжнародныя радыёстанцыі]] [[Катэгорыя:Шматмоўныя радыёстанцыі]] [[Катэгорыя:Кароткахвалевыя радыёстанцыі]] 8d8dx8crgrwx5l6qowtspzllvzxlypw 0 225032 2700123 2660590 2026-11-11T02:42:56Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700123 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Та́рнаскі раён''' ({{мова-ru|Тарногский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным усходзе [[Валагодзкая вобласьць|Валагодзкай вобласьці]] ў [[Расея|Расеі]]. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца вёска [[Тарнаскі Гарадок]], якая месьціцца за 339 км ад [[Волагда|Волагды]]. == Геаграфія == Тарнаскі раён мяжуе зь [[Нюксенскі раён|Нюксенскім]], [[Тоцемскі раён|Тоцемскім]] і [[Верхаваскі раён|Верхаваскім]] раёнамі. Плошча раёну складае 5100 км². == Гісторыя == Спрадвечным насельніцтвам тэрыторыі сучаснага раёну былі фіна-вугорскія плямёны. Сталае славянскае насельніцтва ў гэтых месцах зьявілася толькі ў XIII—XIV стагодзьдзях. Затым, гэтая тэрыторыя ўвайшла ў сфэру інтарэсаў [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарада]] і [[Растоў|Растова]]. У XIV стагодзьдзі гэтыя землі апісваліся як валоданьне расейскіх пасяленцаў, вядома, што ў 1315 годзе шырокі надзел на суседняй Ваге набыў у чудзі наўгародзкі жыхар Васіль Мацьвееў за дваццаць тысячаў вавёрак і дзесяць рублёў. У 1478 годзе Ноўгарад прызнаў над сабой уладу [[Масква|Масквы]], таму гэтая тэрыторыя перайшла пад кантроль [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскае дзяржавы]]. Тарнаскі раён быў утвораны 25 студзеня 1935 году адпаведнасьці з пастановай [[Усерасейскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == Насельніцтва раёну па стане на 2017 год складала 11 491 чалавек. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20200223153344/http://tarnoga-region.vologda.ru/index.html Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Валагодзкая вобласьць}} [[Катэгорыя:Тарнаскі раён| ]] mcagx9uv2w2j6xfo5x0z4174sgbds2j 0 239067 2700174 2668726 2026-11-11T10:03:45Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700174 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор |Назва = Чазенія |Выява = |Памер = |Подпіс выявы = |Жанр = |Аўтар = |Мова арыгіналу = |Напісаны = 1965—1966 |Публікацыя = «[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]]» №№ 2—3 (1967) |Асобнае выданьне = |Выдавецтва = |Сэрыя = |Колькасьць старонак = |Ілюстратар = |Афармленьне = |Пераклад = |Перакладчык = |Носьбіт = |Папярэдні твор = |Наступны твор = |ISBN = |Электронная вэрсія = |ВікіКрыніца-тэкст = }} {{Іншыя значэньні}} '''«Чазе́нія»''' — рамантычная [[аповесьць]] беларускага пісьменьніка [[Уладзімер Караткевіч|Уладзімера Караткевіча]], упершыню апублікаваная ў часопісе «[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]]» у 1967 годзе. Таксама вядомая як «{{Не перакладзена|паэма ў прозе||d|Q4375672}}», аб чым гавораць і песенныя назвы разьдзелаў. У цэнтры аповесьці ляжыць каханьне маладых навукоўцаў: фізыка Севярына Будрыса і натураліста Гражыны Арсайлы — абое родам з паўночна-заходняй Беларусі. Падзеі адбываюцца ў далёкім [[Прыморскі край|Прыморскім краі]] [[РСФСР]], першыя тры разьдзелы ва Ўладзівастоку, далей героі перамяшчаюцца ў запаведнік «Тыгравая падзь», сканчваецца кніга ў [[Масква|Маскве]]. Назву аповесьці дала далёкаўсходняя вярба {{Таксон-bellat|Chosenia arbutifolia|чазенія|Chosenia arbutifolia}} — гонкае, прыгожае, сьвятлолюбівае дрэва, што расьце на бясплодных галечніках уздоўж горных рэк, там, дзе нішто болей не расьце. == Задума == Задума напісаць твор пра мужных людзей, пра першабытную прыроду зьявілася ў Караткевіча падчас наведваньня ў 1965 року [[Далёкі Ўсход|Далёкага Ўсходу]] і [[Прыморскі край|Прыморскага краю]]. Пісьменьнік адзначаў, што штуршком для напісаньня аповесьці сталі ўражаньні, атрыманыя падчас паездкі, а героі ягонай аповесьці маюць рэальных прататыпаў. Не апошнюю ролю ў задуме гэтага твору адыграла і [[Атамныя бамбаваньні Хірасімы і Нагасакі|трагедыя ў Хірасіме]]<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://karotkizmest.by/%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96%D1%80-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87/%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96%D1%80-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87-%D1%87%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%8F-%D0%B3%D0%B4%D0%B7.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Уладзімер Караткевіч — Чазенія — ГДЗ| фармат = | назва праекту = Кароткі зьмест| выдавец = | дата доступу = 4 лютага 2021 | мова = | камэнтар = }}</ref>. == Сюжэт == ''Севярын Будрыс'' — малады фізык, удзельнік нейкага таямнічага, але вельмі значнага праекту. Цяжкая, магчыма, занадта бесчалавечная для ягонай узьнёслай натуры праца, сьмерць блізкага сябра — усё гэта разладжвае ягоную нэрвовую сыстэму. І начальства адпраўляе Будрыса ў бестэрміновы адпачынак у самае далёкае, якое толькі можна ўявіць, савецкае места — [[Уладзівасток]]. Але і тут жахлівыя атамныя сны перасьледуюць Севярына. Аднойчы ён знаёміцца з ''Васілём Паўлавым'' — выбітным майстрам ветразёвага спорту зь вялікай душой наросхрыст. Гэтае знаёмства крыху дапамагае яму акрыяць. Падчас салюту ў гонар [[Савецка-японская вайна|перамогі над Японіяй]] у [[Амурскі заліў|Амурскай затоцы]] вір натоўпу выштурхоўвае да парапета, дзе стаіць Будрыс, маладую дзяўчыну. Яны знаёмяцца, а пасьля Севярын праводзіць дзяўчыну да катэра, што меў забраць яе ў запаведнік Тыгравую падзь. За гэтыя некалькі гадзінаў Будрыс высьветліў, што дзяўчыну завуць ''Гражынай'', што яна натураліст, і што ейныя продкі ўдзельнічалі ў [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньні 1863 року]], і паабяцаў прыехаць да яе ў запаведнік першым жа катэрам. [[Файл:Река Студёная.jpg|значак|Караткевіч быў уражаны жыцьцястойкасьцю і самаахвярнасьцю [[Chosenia arbutifolia|чазеніі]]. «Яна пры поўнай адсутнасьці спрыяльных умоваў, фактычна на камянях, пышна раскідала свой султан драбналістых галін там, дзе іншыя б дрэвы загінулі.»]] Але катэра праз шторм не было, і нецярпліваму Севярыну прыйшлося дабірацца бурлівым морам спачатку з аватнурным Паўлавым на ягонай шкарлупінцы, пасьля па паспакайнелым моры на [[сэйнэр]]ы. Далей яго вяла таёжная сьцежка, везла [[дрызіна]], падстаўляў плячо перавал — і ў рэшце рэшт Севярын аказаўся ў «штаб-кватэры» запаведніка, дзе яго гасцінна сустрэў начальнік ''Захар Іракліевіч Дзянісаў''. На наступны дзень Будрыс у суправаджэньні белай лайкі ''Амура'' выправіўся ўверх па цячэньні ракі Тыгравай і без асаблівых прыгодаў, але зь мехам флярыстычных уражаньняў, дайшоў да паляўнічай хаткі, побач зь якой сустрэў Гражыну і яшчэ двух навукоўцаў — мужа і жонку, — што дапамагалі ёй у вывучэньні матылёў і неўзабаве тактоўна сышлі на іншую стаянку. Севярын і Гражына размаўлялі, лавілі рыбу, гатавалі вячэру, і ва ўсіх гэтых няхітрых справах дзяўчына станавілася ўсё болей роднай, зразумелай і жаданай. Тым ня менш, за спрэчкаю паміж фізыкам і лірыкам паміж імі прабегла прафэсійна-сьветапоглядная шчыліна, якая да ночы чамусьці ператварылася ў прорву. Гражына пакінула Севярына каля вогнішча і пайшла ў хатку. І тут на дапамогу ледзь ня згасламу каханьню прыйшоў крыху неадэкватны ''[[леапард]]'', які напужаў Амура і, хоць і сам спужаўся Севярына, стаў хадзіць коламі і пакрыўджана выць. Севярын перабраўся ў хату і лёг побач з Гражынай, але толькі пасьля сну з сынхрафазатронам дзяўчына (нарэшце!) убачыла ягоную душу, і вось тут ужо полымя каханьня асьвятліла ўсю паляўнічую хатку. Новы дзень адзначыўся паходам у джунглі, дзе каханьне запалала яшчэ мацней; а новая ноч — канчатковай перамогай Будрыса і Амура над леапардам, які, захвастаны абвугленымі доўбнямі, прызнаў паразу і сышоў назаўжды. Далей было расстаньне і абяцаньне Гражыны прыехаць ва Ўладзівасток зь першым (або з другім) катэрам, але Будрыс і Амур чакалі дарэмна. Гражына вырашыла, што такое моцнае каханьне ня зможа палаць усё жыцьцё і абавязкова згасьне, а гэтага яна не перажыве, і пасьпешліва ўцякла ад Севярына. Аб гэтым ён даведаўся зь ліста, які атрымаў ад цяжарнай Гражыны праз два з паловай месяцы ўжо ў Маскве, на ранейшай працы. І, хоць дзяўчына просіць не шукаць яе, Севярын ведае, што абавязкова яе знойдзе. == Крытыка == [[Аляксей Русецкі]] гаворыць, што ў творы «б’ецца неспакойная, трывожная думка нашага сучасьніка пра будучыню чалавецтва, пра адказнасьць за асобу, за кожнага чалавека, за грамадзтва і цывілізацыю». Польскі дасьледчык [[Флярыян Няўважны]] лічыць, што аповесьць «Чазенія» — гэта твор «пра сілу жыцьця, трываласьць дружбы, пра сілу каханьня і спачуваньня, магутнасьць дабра, чалавечнасьці і праўды, што выяўлена ня толькі ў вобразах галоўных герояў, іхніх сяброў, але таксама ў зьявах прыроды, якая выступае тут, хто ведае, ці не галоўным героем і паказчыкам прагрэсу». Дасьледчык Галіна Гарадко адзначае, што Ўладзімер Караткевіч вырашае ўзьнятыя праблемы «ня проста на аснове асабістых узаемаадносін герояў, а галоўным чынам праз адносіны пэрсанажаў твора да гэтых праблемаў». [[Адам Мальдзіс]] сьцьвярджае: «„Чазенія“ — гэта ўзьнёслы гімн першабытнай далёкаўсходняй прыродзе, Усурыйскай тайзе». Асобныя дасьледчыкі вызначаюць жанр «Чазеніі» як «аповесьці рамантызаванай, паэтычнай і дынамічнай» ([[Сэрафім Андраюк]]). Іншыя лічаць яе «паэмай у прозе, дзе спалучаны лірыка-рамантычны пачатак з эпічным дзеяньнем» (Аляксей Русецкі, Флярыян Няўважны). == Аўдыёспэктакль == У 2018 року акторы [[Купалаўскі тэатар|Купалаўскага тэатру]] запісалі аўдыёспэктакль паводле «Чазеніі». Усяго ў запісе прынялі ўдзел каля паўсотні актораў, уключаючы тых, чыімі галасамі яшчэ ў 1986 загаварылі героі кнігі «[[Каласы пад сярпом тваім]]» — [[Віктар Манаеў]], [[Валянцін Салаўёў]]<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 20 жніўня 2018| url = https://www.tvr.by/news/kultura/chazeniya_vladimira_korotkevicha_vpervye_na_volnakh_belorusskogo_radio/?sphrase_id=1841634| копія = | дата копіі = | загаловак = „Чазенія“ Владимира Короткевича впервые на волнах Белорусского радио| фармат = | назва праекту = Новости культуры| выдавец = [[Белтэлерадыёкампанія]]| дата доступу = 4 лютага 2021 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>, [[Аляксандар Малчанаў]]<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 19 верасьня 2018| url = https://www.tvr.by/news/kultura/radioteatr_gotovit_premeru/?sphrase_id=1841634| копія = | дата копіі = | загаловак = Радиотеатр готовит премьеру!| фармат = | назва праекту = Новости культуры| выдавец = [[Белтэлерадыёкампанія]]| дата доступу = 4 лютага 2021 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. == Крыніцы == {{зноскі}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://knihi.com/Uladzimir_Karatkievic/Cazienija.html Тэкст твору] на «[[Беларуская палічка|Беларускай палічцы]]» * [https://web.archive.org/web/20210209041557/https://karatkevi.ch/biblio/bel/chazenia.html Тэкст твору] на бачыне «Ўладзімер Караткевіч» * [https://knihi.com/Uladzimir_Karatkievic/Cazienija_kalada_zip.html Аўдыёкніга] на «Беларускай палічцы» * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLRFgBqO1nDD-sG7FGtixkkr6dvp9jO2L8 Аўдыёзапіс] каналу «[[Культура (радыё)|Культура]]» {{Уладзімер Караткевіч}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кнігі 1967 году]] [[Катэгорыя:Аповесьці Ўладзімера Караткевіча]] 2al9yagjxabo2fqeg5b7vjij4cb58d0 0 243017 2700158 2668714 2026-11-11T08:32:49Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700158 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Хаскаўская вобласьць |Назва ў родным склоне = Хаскаўскай вобласьці |Колер фону парамэтраў = {{Колер|Баўгарыя}} }} '''Ха́скаўская во́бласьць''' ({{мова-bg|Област Хасково}}) — адна з 28 абласьцей [[Баўгарыя|Баўгарыі]], разьмешчаная на поўдні краіны, мяжуючы з Грэцыяй і Турэччынай. Вобласьць займае плошчу 5533,3 км². Колькасьць насельніцтва ацэньваецца ў 246 238 чалавек паводле стану на 2011 год, большасьць зь якіх ёсьць [[баўгары|баўгарамі]] (79,40%). Іншымі прыкметнымі этнічнымі групамі зьяўляюцца [[туркі]] (12,50%) і [[цыганы]] (6,99%). Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца горад [[Хаскава]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210414061602/https://www.hs.government.bg/ Адміністрацыя вобласьці]. {{ref-bg}} {{Вобласьці Баўгарыі}} [[Катэгорыя:Хаскаўская вобласьць| ]] nuqdikz0mriopc01qqfmffct18endkx 0 249243 2700155 2699274 2026-11-11T08:09:03Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая */ 2700155 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Абухаўшчына |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Абухаўшчыны |Назва па-расейску = |Лацінка = Abuchaŭščyna |Дата заснаваньня = перад 1607 годам |Першыя згадкі = [[1607]] |Былая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Каленкавіцкі раён|Каленкавіцкі]] |Сельсавет = Юравіцкі |DST = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |Колькасьць насельніцтва = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 52 |Шырата сэкундаў = 29 |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 32 |Даўгата сэкундаў = 19 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Сайт = }} [[Файл:Герб уласны роду Абуховічаў.png|значак|100px|зьлева|Герб уласны роду Абуховічаў{{заўвага|Паводле апісаньня К. Нясецкага}}.]] [[Файл:Абмежаваньне добраў Бабіцкіх 1607 г. (фр. 1).jpg|150пкс|значак|зьлева|Абухаўшчына і Чорнаўшчына ў апісаньні 1607 г.]] [[Файл:Абухаўшчына, Трасьцяніца і Сядзельнікі Ф. Абуховіча. 1670 г.png|150пкс|значак|зьлева|Абухаўшчына, Трасьцяніца і Сядзельнікі Ф. Абуховіча. 1670 г.]] '''Абу́хаўшчына'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць|}}</ref> — [[вёска]] ў [[Каленкавіцкі раён|Каленкавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Уваходзіць у склад [[Юравіцкі сельсавет (Каленкавіцкі раён)|Юравіцкага сельсавету]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Найранейшая пакуль згадка пра паселішча сустрэтая ў датаваным 5 чэрвеня 1607 году апісаньні межаў [[Барбароў|Бабіцкага]] маёнтку, які князь Януш Збараскі запісаў Кіеўскай рымскай катэдры. Зь ім на левабярэжжы Прыпяці суседзілі таксама Абухаўшчына і [[Чорнаўшчына]] паноў Абуховічаў<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві. Ф. 2. Оп. 1. Спр. 18. А. 7зв.-10зв.</ref>. Згодна з матэрыяламі рэестра трайнога [[падымнае|падымнага]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] 1670 году, пан Базыль Абуховіч выплачваў з 14 дымоў добраў сваіх Сядзельнікаў, [[Акулінка|Акунінкі]], [[Нараеўшчына|Нарозьняў]] (Narozniow) і часткі Абухаўшчыны 21 злоты{{заўвага|У адрозьненьне ад двайнога падымнага 1670 г., сумы трайнога пабору ня ўказаныя, але вядома, што адзіны пабор з дыму складаў 15 грошаў, г. зн. паўзлоты.}}, а пан Францішак Абуховіч з 5 дымоў у Трасьцянцы, Абухаўшчыне і Сядзельніках — 7 з паловай зл.<ref>Lietuvos valstybės istorijos archyvas. F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2296, 2296atv.</ref>. У 1671 годзе пісар гродзкі мазырскі Базыль Абуховіч абвінавачваў у судзе стрыечнага брата Дамініка Абуховіча ў памкненьні на забойства і ўчыненьні пагрозаў на шляхецкі гонар і здароўе. Валодаў у Мазырскім павеце спадчыннымі маёнткамі Абухаўшчына, [[Глінішча (Гомельская вобласьць)|Глінішча]], Сядзельнікі, Трасьцяніца і часткай [[Шарэйкі (Гомельская вобласьць)|Шарэйкаў]]<ref>Рыбчонак С., Свяжынскі У. Абуховічы гербу Ключ раздвоены. // Спадчына. 6/1998. С. 215</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Абухаўшчына — у межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе адноўленага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. С. 181–182</ref>. [[File:Засценак, Глінішча і Алексічы на карце А. К. Фіцінгофа. 1846 г.png|значак|зьлева|150px|Абухаўшчына, Засьценак і Глінішча на мапе А. К. Фіцінгофа. 1846 г.]] У крыніцы, заснаванай на зьвестках рэвізіі 1795 году, сказана, што сяло Абухаўшчына і хутар [[Засьценак (Хвойніцкі раён)|Засьценак]] належалі панам Абуховічам, «но ныне у Яна Оскирки по декрету{{заўвага|На той час дэкрэт ужо састарэў, бо і ўласныя добры стражніка польнага літоўскага Яна Мікалая Аскеркі былі забраныя ў «казённое ведомство за клятвопреступление», г. зн. за ўдзел у вызвольным паўстаньні 1794 году.}}»<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). – Минск: Четыре четверти, 2018. С. 73</ref>. У парэформавы пэрыяд Абухаўшчына адміністрацыйна належала да Юравіцкай воласьці. Паводле сьпісу землеўладальнікаў Менскай губэрні, у 1889 годзе двор Засьценак (разам з Абухаўшчынай) з 1795 дзесяцінамі ўгодзьдзяў належаў Альфрэду, сыну Каятана, Абуховічу<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 372</ref>. На 1909 год у вёсцы Абухаўшчына налічвалася 44 двароў, 327 жыхароў, у аднадворным фальварку — 12 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 137</ref>. У 1911 годзе уладальнікам маёнтку Абухаўшчына ў 72072 дзесяціны, як і раней, заставаўся пан Альфрэд Абуховіч<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. – Б. м. С. 5</ref>. Згодна з матэрыяламі скразнога абсьледаваньня прыватнаўласьніцкіх гаспадарак Юравіцкай воласьці, у 1916 годзе маёнткам Засьценак, гаспадарча зьвязаным зь яго ж фальваркам Абухаўшчына, валодаў Станіслаў, сын Альфрэда{{заўвага|Спачыў 1 ліпеня 1913 г. у 67-гадовым узросьце. Пахаваны ў склепе на могілках паблізу двара [[Глінішча (Гомельская вобласьць)|Глінішча]] Эміля Аскеркі.}}, Абуховіч. Сям'я гаспадара складалася з 9 чалавек – 3 мужчын (усе работнікі){{заўвага|Які лёс мог напаткаць людзей з гэтага працавітага сямейства, засьведчыў наступны запіс:{{пачатак цытаты}}Обухович Вацлав Альфре[дович] (1892) Дата рождения: 1892 г. Место рождения: с. Острогляды{{заўвага|У тым сяле Абуховічы стала не жылі. У [[Астрагляды|Астраглядаўскім]] парафіяльным касьцёле Вацлаў быў ахрышчаны.}}, Микуличская волость, Речицкий уезд, Минская губерния. Пол: мужчина. Национальность: поляк. Образование: низшее. Место проживания: Брестская обл., Кобринский, Шеметовка. Приговор: приб. на спецпоселение в Архангельскую обл. 24.02.40, Плесецкий р-н, Островский. Осв. со спецпоселения по амнистии 05.09.1941. Источники данных: БД "Жертвы политического террора в СССР". База данных "Польские спецпереселенцы в Архангельской обл." {{канец цытаты}}}}, 6 жанчын (3 работніцы). 1 мужчына на службе, 6 мужчын-работнікаў, зь якіх 1 бежанец (вайна), 12 жанчын, зь іх 4 работніцы. Усяго ў фальварку – 28 чалавек<ref>НГАБ у Менску. Ф. 325. Воп. 2. Спр. 474. А. 20</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Нямеччына перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Абухаўшчына, аднак, у складзе Юравіцкай воласьці апынулася ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. – 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. Да 2013 года вёска была ў складзе Бярозаўскага сельсавету<ref>[https://web.archive.org/web/20160305141141/http://naviny.org/2013/11/12/by86776.htm Решение Гомельского областного Совета депутатов от 12.11.2013 № 282 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Калинковичского района Гомельской области]</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}} {{Юравіцкі сельсавет (Каленкавіцкі раён)}} {{Каленкавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Юравіцкі сельсавет (Каленкавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Каленкавіцкага раёну]] 5goildengh6p8hg9cfpyxsn2qrmdf6u 0 250764 2700150 2650820 2026-11-11T07:52:07Z Дамінік 64057 /* Гідраграфія */ 2700150 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Ізбынь |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Ізбыні |Трансьлітараваная назва = Izbyń |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = Перад 1721 годам |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = Ізбін |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = [[Велікаборскі сельсавет|Велікаборскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 9 |Год падліку колькасьці = 2021 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 247623 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 06 |Шырата сэкундаў = 35 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 00 |Даўгата сэкундаў = 50 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} '''Ізбы́нь'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ізбу́нь'''</ref> — [[вёска]] ў [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Уваходзіць у склад [[Велікаборскі сельсавет|Велікаборскага сельсавету]]. == Геаграфія == За 20 км на поўнач ад станцыі [[Хвойнікі]], за 7 км ад чыгуначнай плятформы Аўраамаўская (на ветцы [[Васілевічы]] — Хвойнікі ад лініі [[Гомель]] — [[Каленкавічы]]), за 118 км ад Гомля. == Гідраграфія == На ўсходзе, поўначы і захадзе меліярацыйныя каналы. Мясцовасці вакол вёскі (палі, лясы, балоты): Ляда, Навінкі, Замошкі, Шчоўб, Княжа{{заўвага|Паводле Чэслава Пяткевіча<ref> Пяткевіч Ч. Рэчыцкае Палессе / Уклад., прадм. У. Васілевіча. Пер. з пол. Л. Салавей і У. Васілевіча. — Мінск: «Беларускі кнігазбор», 2004. С. 220</ref>{{пачатак цытаты}}Назва Княжа паходзіць, як сьцьвярджаюць сяляне, з тых часоў, калі Караль Прозар, ня могучы злучыцца з лагерам Касьцюшкі, доўгі час хаваўся ў лесе. ''Ён там жыў бы начэ князь''{{канец цытаты}}Пэўна, ня з тых часоў. Гэта — байка. А ўрочышча Княжа вядомае, прынамсі, з другой паловы XVII ст., калі Хвойніцкі маёнтак успадкавалі князі Шуйскія<ref>Аrchiwum Główny Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 4. S. 11 — 17</ref>.}}, Гала, Загальле і інш. У мясцовасьці Замошкі — вадасховішча. == Планіроўка == Паселішча складалася з просталінейнай вуліцы, блізкай да мэрыдыянальнай арыентацыі, да якой на поўдні далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. У былыя часы вёска падзялялася на тры часткі: Пяскі, Сяло, Хутар. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:POL COA Oskierka.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб «Мурдэліа» зьменены роду Аскеркаў.]] Ці не ўпершыню паселішча згаданае 28 лютага 1721 году{{заўвага|Не з XIX ст., як пісаў С. В. Марцэлеў<ref name="fn1">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 442</ref>}}, калі пан маршалак мазырскі [[Антоні Аскерка]] з самога Слуцку зьвярнуўся зь лістом да князя Мікалая Шуйскага, харунжыча берасьцейскага, ды прасіў, абы падданыя яго вялікаборскія падданым зь вёскі Ізбін (Ізбынь) крыўдаў не чынілі і ў грунты іхныя «nie wdzierali się». У ліпені 1722 году тым жа панам суседам князь М. Шуйскі пакліканы на суд Галоўнага Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага за насланьне людзей вялікаборскіх на грунты ізбінцаў, дзе яны лес пасеклі, сенажаці пакасілі ды ўчынілі шматлікія гвалты. 26 кастрычніка 1722 году ў Мазырскім гродзе па справе маршалка Аскеркі і харунжыча Шуйскага панам Даніэлем Віслаухам засьведчана апісанае разьмежаваньне ўгодзьдзяў вёсак Ізбін і Вялікі Бор<ref>AGAD. АРіJ. Sygn. 1. S. 34 — 35</ref>. === Расейская імпэрыя === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Ізбынь — у межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. Згодна з «Камеральным описанием... Речицкой округи», датаваным 29 студзеня 1796 году, вёска Ізбін належала генэралу-ад'ютанту Амброзію Аскерку<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 72</ref>. У шляхецкай рэвізіі ад 10 сьнежня 1811 году сказана, што дзедзічны ўладальнік сяла Ізбынь з 75 душами прыгонных «мужеска пола» 47-гадовы Ізыдар Амброзі, сын Багуслава, Аскерка, генэрал войскаў польскіх, там і пражываў. Жыхарамі двара Ізбынь запісаныя таксама браты 30-гадовы Юзаф і 27-гадовы Антоні, сыны Фларэнцыя, Аскеркі — уладальнікі маёнтку Новы Двор (Алексічы), пляменьнікі беспатомнага<ref>Рыбчонак С., Свяжынскі У. Аскеркі гербу Мурдэліо зменены. // Спадчына. 4/1999. С. 207, 211</ref> генэрала<ref>НГАБ у Менску. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 171, 175</ref>. Паводле інвэнтара 1844 году вёска Ізбін з 23 дварамі належала да аднайменнага маёнтку Льва (Леана) Аскеркі<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1430. А. 1—27</ref>. У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 150 жыхароў абодвух полаў вёскі Ізбін зьяўляліся прыхаджанамі Сьвята-Георгіеўскай царквы ў Маканавічах, а 20 вяскоўцаў — парафіянамі Юравіцкага касьцёлу Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 379адв., 685</ref>. У парэформавы пэрыяд Ізбынь адміністрацыйна знаходзілася ў Маладушскай воласьці. Паводле зьвестак 1876 і 1879 гадоў жыхары вёскі былі прыхаджанамі ўжо Велікаборскай Раства-Багародзіцкай царквы<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 459; Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 44—46</ref>. У 1909 годзе у вёсцы Ізбін налічваўся 81 двор з 466 жыхарамі<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 77</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Ізбынь, аднак, у складзе Маладушскай воласьці апынулася ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка – у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917 – 1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. – Минск: Современная школа, 2011. С. 92 – 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. – 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918 – 1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 85</ref>. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. Пасьля другога [[Узбуйненьне БССР|ўзбуйненьня БССР]] з 8 сьнежня 1926 года Ізбынь — цэнтар сельсавету ў складзе Хвойніцкага раёну [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года — у складзе [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. 30 сьнежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Велікаборскі сельсавет|Велікаборскага сельсавету]]. У 1930 годзе ў вёсцы было 182 двары, 829 жыхароў<ref name="fn1"/>. З 20 лютага 1938 года — у складзе [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. Напярэдадні [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] ў Ізбыні налічвалася 147 двароў з 575 жыхарамі. У чэрвені 1943 года баявая група В. Шымана ў ходзе буйной апэрацыі супраць партызанаў цалкам спаліла паселішча і загубіла жыцьці 26 чалавек<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 37, 500</ref>. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 79 вяскоўцаў. == Насельніцтва == * 2021 год — 8 двароў, 9 жыхароў<ref>[https://web.archive.org/web/20211019064229/http://hoiniki.gov.by/ru/velikoborskiy/ Інфармацыя пра насельніцтва Велікаборскага сельсавету на 25.01.2021 г.]</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Велікаборскі сельсавет}} {{Хвойніцкі раён}} [[Катэгорыя:Велікаборскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Ізбынь]] tmfohp81uu6nfx2wenv4wsddzvk7fox 2700152 2700150 2026-11-11T07:56:50Z Дамінік 64057 2700152 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Ізбынь |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Ізбыні |Трансьлітараваная назва = Izbyń |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = Перад 1721 годам |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = Ізбін |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = [[Велікаборскі сельсавет|Велікаборскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 9 |Год падліку колькасьці = 2021 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 247623 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 06 |Шырата сэкундаў = 35 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 00 |Даўгата сэкундаў = 50 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} '''Ізбы́нь'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ізбу́нь'''</ref> — [[вёска]] ў [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Уваходзіць у склад [[Велікаборскі сельсавет|Велікаборскага сельсавету]]. == Геаграфія == За 20 км на поўнач ад станцыі [[Хвойнікі]], за 7 км ад чыгуначнай плятформы Аўраамаўская (на ветцы [[Васілевічы]] — Хвойнікі ад лініі [[Гомель]] — [[Каленкавічы]]), за 118 км ад Гомля. == Гідраграфія == На ўсходзе, поўначы і захадзе меліярацыйныя каналы. Мясцовасці вакол вёскі (палі, лясы, балоты): Ляда, Навінкі, Замошкі, Шчоўб, Княжа{{заўвага|Паводле Чэслава Пяткевіча<ref> Пяткевіч Ч. Рэчыцкае Палессе / Уклад., прадм. У. Васілевіча. Пер. з пол. Л. Салавей і У. Васілевіча. — Мінск: «Беларускі кнігазбор», 2004. С. 220</ref>{{пачатак цытаты}}Назва Княжа паходзіць, як сьцьвярджаюць сяляне, з тых часоў, калі Караль Прозар, ня могучы злучыцца з лагерам Касьцюшкі, доўгі час хаваўся ў лесе. ''Ён там жыў бы начэ князь''{{канец цытаты}}Пэўна, ня з тых часоў. Гэта — байка. А ўрочышча Княжа вядомае, прынамсі, з другой паловы XVII ст., калі Хвойніцкі маёнтак успадкавалі князі Шуйскія<ref>Аrchiwum Główny Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 4. S. 11 — 17</ref>.}}, Гала, Загальле і інш. У мясцовасьці Замошкі — вадасховішча. == Пляніроўка == Паселішча складалася з просталінейнай вуліцы, блізкай да мэрыдыянальнай арыентацыі, да якой на поўдні далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. У былыя часы вёска падзялялася на тры часткі: Пяскі, Сяло, Хутар. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:POL COA Oskierka.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб «Мурдэліа» зьменены роду Аскеркаў.]] Ці не ўпершыню паселішча згаданае 28 лютага 1721 году{{заўвага|Не з XIX ст., як пісаў С. В. Марцэлеў<ref name="fn1">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 442</ref>}}, калі пан маршалак мазырскі [[Антоні Аскерка]] з самога Слуцку зьвярнуўся зь лістом да князя Мікалая Шуйскага, харунжыча берасьцейскага, ды прасіў, абы падданыя яго вялікаборскія падданым зь вёскі Ізбін (Ізбынь) крыўдаў не чынілі і ў грунты іхныя «nie wdzierali się». У ліпені 1722 году тым жа панам суседам князь М. Шуйскі пакліканы на суд Галоўнага Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага за насланьне людзей вялікаборскіх на грунты ізбінцаў, дзе яны лес пасеклі, сенажаці пакасілі ды ўчынілі шматлікія гвалты. 26 кастрычніка 1722 году ў Мазырскім гродзе па справе маршалка Аскеркі і харунжыча Шуйскага панам Даніэлем Віслаухам засьведчана апісанае разьмежаваньне ўгодзьдзяў вёсак Ізбін і Вялікі Бор<ref>AGAD. АРіJ. Sygn. 1. S. 34 — 35</ref>. === Пад уладай Расейскайя імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Ізбынь — у межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. Згодна з «Камеральным описанием... Речицкой округи», датаваным 29 студзеня 1796 году, вёска Ізбін належала генэралу-ад'ютанту Амброзію Аскерку<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 72</ref>. У шляхецкай рэвізіі ад 10 сьнежня 1811 году сказана, што дзедзічны ўладальнік сяла Ізбынь з 75 душами прыгонных «мужеска пола» 47-гадовы Ізыдар Амброзі, сын Багуслава, Аскерка, генэрал войскаў польскіх, там і пражываў. Жыхарамі двара Ізбынь запісаныя таксама браты 30-гадовы Юзаф і 27-гадовы Антоні, сыны Фларэнцыя, Аскеркі — уладальнікі маёнтку Новы Двор (Алексічы), пляменьнікі беспатомнага<ref>Рыбчонак С., Свяжынскі У. Аскеркі гербу Мурдэліо зменены. // Спадчына. 4/1999. С. 207, 211</ref> генэрала<ref>НГАБ у Менску. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 171, 175</ref>. Паводле інвэнтара 1844 году вёска Ізбін з 23 дварамі належала да аднайменнага маёнтку Льва (Леана) Аскеркі<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1430. А. 1—27</ref>. У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 150 жыхароў абодвух полаў вёскі Ізбін зьяўляліся прыхаджанамі Сьвята-Георгіеўскай царквы ў Маканавічах, а 20 вяскоўцаў — парафіянамі Юравіцкага касьцёлу Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 379адв., 685</ref>. У парэформавы пэрыяд Ізбынь адміністрацыйна знаходзілася ў Маладушскай воласьці. Паводле зьвестак 1876 і 1879 гадоў жыхары вёскі былі прыхаджанамі ўжо Велікаборскай Раства-Багародзіцкай царквы<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 459; Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 44—46</ref>. У 1909 годзе у вёсцы Ізбін налічваўся 81 двор з 466 жыхарамі<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 77</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Ізбынь, аднак, у складзе Маладушскай воласьці апынулася ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка – у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917 – 1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. – Минск: Современная школа, 2011. С. 92 – 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. – 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918 – 1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 85</ref>. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. Пасьля другога [[Узбуйненьне БССР|ўзбуйненьня БССР]] з 8 сьнежня 1926 года Ізбынь — цэнтар сельсавету ў складзе Хвойніцкага раёну [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года — у складзе [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. 30 сьнежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Велікаборскі сельсавет|Велікаборскага сельсавету]]. У 1930 годзе ў вёсцы было 182 двары, 829 жыхароў<ref name="fn1"/>. З 20 лютага 1938 года — у складзе [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. Напярэдадні [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] ў Ізбыні налічвалася 147 двароў з 575 жыхарамі. У чэрвені 1943 года баявая група В. Шымана ў ходзе буйной апэрацыі супраць партызанаў цалкам спаліла паселішча і загубіла жыцьці 26 чалавек<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 37, 500</ref>. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 79 вяскоўцаў. == Насельніцтва == * 2021 год — 8 двароў, 9 жыхароў<ref>[https://web.archive.org/web/20211019064229/http://hoiniki.gov.by/ru/velikoborskiy/ Інфармацыя пра насельніцтва Велікаборскага сельсавету на 25.01.2021 г.]</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Велікаборскі сельсавет}} {{Хвойніцкі раён}} [[Катэгорыя:Велікаборскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Ізбынь]] q3lmwrlkohz1r5hedkn16mv4wiq9mg4 2700153 2700152 2026-11-11T07:58:28Z Дамінік 64057 /* Пад уладай Расейскайя імпэрыі */ 2700153 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Ізбынь |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Ізбыні |Трансьлітараваная назва = Izbyń |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = Перад 1721 годам |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = Ізбін |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = [[Велікаборскі сельсавет|Велікаборскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 9 |Год падліку колькасьці = 2021 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 247623 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 06 |Шырата сэкундаў = 35 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 00 |Даўгата сэкундаў = 50 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} '''Ізбы́нь'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ізбу́нь'''</ref> — [[вёска]] ў [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Уваходзіць у склад [[Велікаборскі сельсавет|Велікаборскага сельсавету]]. == Геаграфія == За 20 км на поўнач ад станцыі [[Хвойнікі]], за 7 км ад чыгуначнай плятформы Аўраамаўская (на ветцы [[Васілевічы]] — Хвойнікі ад лініі [[Гомель]] — [[Каленкавічы]]), за 118 км ад Гомля. == Гідраграфія == На ўсходзе, поўначы і захадзе меліярацыйныя каналы. Мясцовасці вакол вёскі (палі, лясы, балоты): Ляда, Навінкі, Замошкі, Шчоўб, Княжа{{заўвага|Паводле Чэслава Пяткевіча<ref> Пяткевіч Ч. Рэчыцкае Палессе / Уклад., прадм. У. Васілевіча. Пер. з пол. Л. Салавей і У. Васілевіча. — Мінск: «Беларускі кнігазбор», 2004. С. 220</ref>{{пачатак цытаты}}Назва Княжа паходзіць, як сьцьвярджаюць сяляне, з тых часоў, калі Караль Прозар, ня могучы злучыцца з лагерам Касьцюшкі, доўгі час хаваўся ў лесе. ''Ён там жыў бы начэ князь''{{канец цытаты}}Пэўна, ня з тых часоў. Гэта — байка. А ўрочышча Княжа вядомае, прынамсі, з другой паловы XVII ст., калі Хвойніцкі маёнтак успадкавалі князі Шуйскія<ref>Аrchiwum Główny Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 4. S. 11 — 17</ref>.}}, Гала, Загальле і інш. У мясцовасьці Замошкі — вадасховішча. == Пляніроўка == Паселішча складалася з просталінейнай вуліцы, блізкай да мэрыдыянальнай арыентацыі, да якой на поўдні далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. У былыя часы вёска падзялялася на тры часткі: Пяскі, Сяло, Хутар. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:POL COA Oskierka.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб «Мурдэліа» зьменены роду Аскеркаў.]] Ці не ўпершыню паселішча згаданае 28 лютага 1721 году{{заўвага|Не з XIX ст., як пісаў С. В. Марцэлеў<ref name="fn1">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 442</ref>}}, калі пан маршалак мазырскі [[Антоні Аскерка]] з самога Слуцку зьвярнуўся зь лістом да князя Мікалая Шуйскага, харунжыча берасьцейскага, ды прасіў, абы падданыя яго вялікаборскія падданым зь вёскі Ізбін (Ізбынь) крыўдаў не чынілі і ў грунты іхныя «nie wdzierali się». У ліпені 1722 году тым жа панам суседам князь М. Шуйскі пакліканы на суд Галоўнага Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага за насланьне людзей вялікаборскіх на грунты ізбінцаў, дзе яны лес пасеклі, сенажаці пакасілі ды ўчынілі шматлікія гвалты. 26 кастрычніка 1722 году ў Мазырскім гродзе па справе маршалка Аскеркі і харунжыча Шуйскага панам Даніэлем Віслаухам засьведчана апісанае разьмежаваньне ўгодзьдзяў вёсак Ізбін і Вялікі Бор<ref>AGAD. АРіJ. Sygn. 1. S. 34 — 35</ref>. === Пад уладай Расейскайя імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Ізбынь — у межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расейская імпэрыя)|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. Згодна з «Камеральным описанием... Речицкой округи», датаваным 29 студзеня 1796 году, вёска Ізбін належала генэралу-ад'ютанту Амброзію Аскерку<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 72</ref>. У шляхецкай рэвізіі ад 10 сьнежня 1811 году сказана, што дзедзічны ўладальнік сяла Ізбынь з 75 душами прыгонных «мужеска пола» 47-гадовы Ізыдар Амброзі, сын Багуслава, Аскерка, генэрал войскаў польскіх, там і пражываў. Жыхарамі двара Ізбынь запісаныя таксама браты 30-гадовы Юзаф і 27-гадовы Антоні, сыны Фларэнцыя, Аскеркі — уладальнікі маёнтку Новы Двор (Алексічы), пляменьнікі беспатомнага<ref>Рыбчонак С., Свяжынскі У. Аскеркі гербу Мурдэліо зменены. // Спадчына. 4/1999. С. 207, 211</ref> генэрала<ref>НГАБ у Менску. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 171, 175</ref>. Паводле інвэнтара 1844 году вёска Ізбін з 23 дварамі належала да аднайменнага маёнтку Льва (Леана) Аскеркі<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1430. А. 1—27</ref>. У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 150 жыхароў абодвух полаў вёскі Ізбін зьяўляліся прыхаджанамі Сьвята-Георгіеўскай царквы ў Маканавічах, а 20 вяскоўцаў — парафіянамі Юравіцкага касьцёлу Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 379адв., 685</ref>. У парэформавы пэрыяд Ізбынь адміністрацыйна знаходзілася ў [[Маладуша]]ўскай воласьці. Паводле зьвестак 1876 і 1879 гадоў жыхары вёскі былі прыхаджанамі ўжо Велікаборскай Раства-Багародзіцкай царквы<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 459; Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 44—46</ref>. У 1909 годзе у вёсцы Ізбін налічваўся 81 двор з 466 жыхарамі<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 77</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Ізбынь, аднак, у складзе Маладушскай воласьці апынулася ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка – у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918 – 1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 – 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917 – 1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. – Минск: Современная школа, 2011. С. 92 – 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. – 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 – січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. – Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286 – 296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918 – 1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 85</ref>. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. Пасьля другога [[Узбуйненьне БССР|ўзбуйненьня БССР]] з 8 сьнежня 1926 года Ізбынь — цэнтар сельсавету ў складзе Хвойніцкага раёну [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года — у складзе [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. 30 сьнежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Велікаборскі сельсавет|Велікаборскага сельсавету]]. У 1930 годзе ў вёсцы было 182 двары, 829 жыхароў<ref name="fn1"/>. З 20 лютага 1938 года — у складзе [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. Напярэдадні [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] ў Ізбыні налічвалася 147 двароў з 575 жыхарамі. У чэрвені 1943 года баявая група В. Шымана ў ходзе буйной апэрацыі супраць партызанаў цалкам спаліла паселішча і загубіла жыцьці 26 чалавек<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 37, 500</ref>. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 79 вяскоўцаў. == Насельніцтва == * 2021 год — 8 двароў, 9 жыхароў<ref>[https://web.archive.org/web/20211019064229/http://hoiniki.gov.by/ru/velikoborskiy/ Інфармацыя пра насельніцтва Велікаборскага сельсавету на 25.01.2021 г.]</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Велікаборскі сельсавет}} {{Хвойніцкі раён}} [[Катэгорыя:Велікаборскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Ізбынь]] dlebg5o0wbdz5r3fneddjes9job6asw 0 261681 2700086 2681419 2026-11-10T19:24:58Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2700086 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Крэпэ́н Дыята́''' ({{мова-fr|Krépin Diatta}}; {{Н}} 25 лютага 1999 году) — сэнэгальскі футбаліст, паўабаронца ангельскага клюбу «[[Ўотфард (футбольны клюб)|Ўотфард]]» і нацыянальнай [[Мужчынская зборная Сэнэгалу па футболе|зборнай Сэнэгалу]]. == Кар’ера == === Клюбная === Прафэсійную кар’еру пачаў у [[Нарвэгія|Нарвэгіі]], дзе скончыў Осьляўскую футбольную акадэмію. Першым клюбам стаў клюб «[[Сарпсборг 08 (футбольны клюб)|Сарпсборг 08]]», зьявіўшыся на пляцоўцы 4 красавіка 2017 году ў матчы супраць «[[Согндаль (футбольны клюб)|Согндалю]]». 26 красавіка забіў свой першы гол у матчы [[Кубак Нарвэгіі па футболе|Кубка Нарвэгіі]]. У розыгрышу Элітэсэрыен здабыў першы гол 13 жніўня ў матчы супраць «[[Крыстыянсун (футбольны клюб)|Крыстыянсуна]]». [[Файл:Diatta asse asm 2425.png|значак|зьлева|Дыята ў складзе «Манака» ў 2025 годзе.]] 3 студзеня 2018 году перайшоў да шэрагаў бэльгійскага «[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20210603033538/https://www.clubbrugge.be/nl/nieuws/kr%C3%A9pin-diatta%C2%A0naar-club-brugge «Krépin Diatta naar Club Brugge»]. Club Brugge KV.</ref>, але дэбютаваў за новы клюб толькі 8 красавіка, калі ў другой палове сустрэчы зьявіўся на полі ў матчы супраць «[[Гент (футбольны клюб)|Генту]]». Замацавацца ў складзе сэнэгалец здолеў толькі ў [[Першы дывізіён А чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2019—2020 гадоў|сэзоне 2019—2020 гадоў]], але наступны сэзон стаў самым пасьпяховым у бэльгійскім этапе кар’еры. Гэтак з 14 верасьня па 6 кастрычніка Дыята адзначаўся ўлучаным мячом у брамы супернікам у чатырох матчах запар. Пацярпелі ад дзеяў паўабаронцы «[[Сэркль Бруге]]», «[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]», «[[Мэхэлен (футбольны клюб)|Мэхэлен]]» і «Гент». 21 студзеня 2021 году Дыята далучыўся да клюбу «[[Манака (футбольны клюб)|Манака]]» з францускай [[Ліга 1 чэмпіянату Францыі па футболе|Лігі 1]] паводле пагадненьня тэрмінам да 2025 году<ref>[https://www.asmonaco.com/en/krepin-diatta-joins-as-monaco/ «Krépin Diatta joins AS Monaco»]. AS Monaco FC.</ref>. Свой першы гол забіў у матчы [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]] супраць аўстрыйскага «[[Штурм Грац|Штурма]]». 19 лістапада 2021 году ўлучыў мяч у браму «[[Ліль (футбольны клюб)|Лілю]]» ў матчы францускага першынства. Падчас матчу ён атрымаў траўму пярэдняга крыжападобнага вязу левага калену<ref>[https://news.maxifoot.fr/monaco/mauvaise-nouvelle-confirmee-pour-diatta-foot-358479.htm «Monaco: mauvaise nouvelle confirmée pour Diatta»]. MaxiFoot.</ref>. === Міжнародная === Прыцягваўся да матчаў моладзевай зборнай Сэнэгалу. Дэбютаваў за нацыянальную [[Мужчынская зборная Сэнэгалу па футболе|зборную Сэнэгалу]] 23 сакавіка 2019 году ў матчы супраць [[Мужчынская зборная Мадагаскару па футболе|зборнай Мадагаскару]], падамогшы здабыць перамогу зь лікам 2:0. == Дасягненьні == '''«Бруге»''': * [[Чэмпіянат Бэльгіі па футболе|Чэмпіён Бэльгіі]]: 2018, 2020 * Уладальнік [[Супэркубак Бэльгіі па футболе|Супэркубка Бэльгіі]]: 2018 '''Сэнэгал''': * Уладальнік [[Кубак афрыканскіх нацыяў|Кубка афрыканскіх нацыяў]]: 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Дыята ў складзе [[Зборная Сэнэгалу па футболе|зборнай Сэнэгалу]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Кубак афрыканскіх нацыяў|кубках афрыканскіх нацыяў]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Сэнэгал}}; |Сэнэгал на КАН-2019 |Сэнэгал на ЧС-2022 |Сэнэгал на КАН-2023 |Сэнэгал на КАН-2025 |Сэнэгал на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Дыята, Крэпэн}} [[Катэгорыя:Сэнэгальскія футбалісты]] 0drqnqc3qtt3zzlncvy57phbiy61d2u 0 263748 2700092 2624523 2026-11-10T19:36:36Z Dymitr 10914 скончыў кар’еру 2700092 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Самуэль Кастыльеха Асуага''' ({{мова-es|Samuel Castillejo Azuaga}}; {{Н}} 18 студзеня 1995 году) — колішні гішпанскі футбаліст, ўінгер. Нарадзіўся ў [[Барсэлёна|Барсэлёне]], дзе працаваў нейкі час ягоны бацька, але сям’я хутка пераехала ў [[Андалюзія|Андалюзію]]. Кастыльеха выхоўваўся ў «[[Маляга (футбольны клюб)|Малязе]]», дзе дэбютаваў, але хутка разам з аднаклюбнікам [[Саму Гарсія]]й перайшоў у склад «[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэалу]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20150619020254/http://villarrealcf.es/noticias/portada-ultimas-novedades/item/9770-fichaje-samus «El Villarreal CF ficha a los 'Samus'»]. Villarreal CF.</ref>. Улетку 2018 году паводле пагадненьня далучыўся да «[[Мілян (футбольны клюб)|Міляну]]», у той час як у адваротным кірунку выправіўся [[Карляс Бака]]<ref>[https://www.acmilan.com/en/news/media/2018-08-17/official-announcement-samuel-castillejo--diego-laxalt «Official announcement: Samuel Castillejo & Diego Laxalt»]. A.C. Milan.</ref>. У 2021 годзе італьянцы мелі жаданьне прадаць гульца, але з пакупнікамі яны ня здолелі дамовіцца. У выніку Кастыльеха правёў [[Сэрыя А чэмпіянату Італіі па футболе 2021—2022 гадоў|сэзон 2021—2022 гадоў]] у «Міляне», які стаў чэмпіёнам, але на пляцоўцы амаль не зьяўляўся. У заяўку ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2021—2022 гадоў|Лігу чэмпіёнаў]] ён нават не патрапіў. 12 ліпеня 2022 году вярнуўся ў Гішпанію, склаўшы трохгадовую ўгоду з «[[Валенсія (футбольны клюб)|Валенсіяй]]»<ref>[https://www.valenciacf.com/en/article/en-official-statement-samu-castillejo-2022-07-12 «Official statement | Samu Castillejo»]. Valencia CF.</ref>. == Дасягненьні == '''«Мілян»''': * [[Чэмпіянат Італіі па футболе|Чэмпіён Італіі]]: 2022 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Кастыльеха, Самуэль}} [[Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты]] 5qlgg92ge1dyngbub5bkwk5jc21o1z5 10 264120 2700109 2699904 2026-11-10T22:01:55Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2700109 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |- | style="background:#ccffcc;"| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Каманда выходзіць у плэй-оф праз дывізіён |- | style="background:#ffffbf;"| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Каманда выходзіць у плэй-оф праз канфэрэнцыю |} === Заходняя канфэрэнцыя === ==== Ціхаакіянскі дывізіён ==== <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com] |winpoints=2 <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=EDM |каманда2=VGK |каманда3=ANA |каманда4=SEA |каманда5=CGY |каманда6=SJS |каманда7=LAK |каманда8=VAN <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4= |вынік5= |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=10 лістапада 2026 |перамогі_EDM=11 |АТперамогі_EDM=2 |АТпаразы_EDM=3 |паразы_EDM=3 |мз_EDM=78 |мп_EDM=56 |перамогі_VGK=10 |АТперамогі_VGK=2 |АТпаразы_VGK=2 |паразы_VGK=5 |мз_VGK=64 |мп_VGK=51 |перамогі_ANA=9 |АТперамогі_ANA=1 |АТпаразы_ANA=1 |паразы_ANA=7 |мз_ANA=69 |мп_ANA=66 |перамогі_SEA=6 |АТперамогі_SEA=3 |АТпаразы_SEA=1 |паразы_SEA=6 |мз_SEA=57 |мп_SEA=57 |перамогі_CGY=7 |АТперамогі_CGY=1 |АТпаразы_CGY=1 |паразы_CGY=9 |мз_CGY=46 |мп_CGY=63 |перамогі_SJS=2 |АТперамогі_SJS=6 |АТпаразы_SJS=1 |паразы_SJS=11 |мз_SJS=51 |мп_SJS=71 |перамогі_LAK=3 |АТперамогі_LAK=2 |АТпаразы_LAK=2 |паразы_LAK=8 |мз_LAK=45 |мп_LAK=52 |перамогі_VAN=1 |АТперамогі_VAN=2 |АТпаразы_VAN=1 |паразы_VAN=16 |мз_VAN=56 |мп_VAN=90 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_EDM=[[Эдмантан Ойлерз]] |назва_VGK=[[Вэгас Голдэн Найтс]] |назва_ANA=[[Анагайм Дакс]] |назва_SEA=[[Сіетл Кракен]] |назва_CGY=[[Калгары Флэймз]] |назва_SJS=[[Сан-Хасэ Шаркс]] |назва_LAK=[[Лос-Анджэлес Кінгс]] |назва_VAN=[[Ванкувэр Кэнакс]] <!--Налады і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= }}</onlyinclude> ==== Цэнтральны дывізіён ==== <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com] |winpoints=2 <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=MIN |каманда2=DAL |каманда3=COL |каманда4=NSH |каманда5=UTA |каманда6=WPG |каманда7=STL |каманда8=CHI <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4=S |вынік5=S |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=10 лістапада 2026 |перамогі_MIN=12 |АТперамогі_MIN=0 |АТпаразы_MIN=4 |паразы_MIN=3 |мз_MIN=63 |мп_MIN=43 |перамогі_DAL=7 |АТперамогі_DAL=3 |АТпаразы_DAL=2 |паразы_DAL=5 |мз_DAL=49 |мп_DAL=41 |перамогі_COL=10 |АТперамогі_COL=0 |АТпаразы_COL=2 |паразы_COL=6 |мз_COL=72 |мп_COL=56 |перамогі_NSH=6 |АТперамогі_NSH=2 |АТпаразы_NSH=5 |паразы_NSH=4 |мз_NSH=52 |мп_NSH=51 |перамогі_UTA=8 |АТперамогі_UTA=2 |АТпаразы_UTA=1 |паразы_UTA=7 |мз_UTA=63 |мп_UTA=63 |перамогі_WPG=6 |АТперамогі_WPG=1 |АТпаразы_WPG=3 |паразы_WPG=8 |мз_WPG=49 |мп_WPG=63 |перамогі_STL=7 |АТперамогі_STL=0 |АТпаразы_STL=2 |паразы_STL=8 |мз_STL=50 |мп_STL=53 |перамогі_CHI=3 |АТперамогі_CHI=1 |АТпаразы_CHI=1 |паразы_CHI=13 |мз_CHI=39 |мп_CHI=76 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_MIN=[[Мінэсота Ўайлд]] |назва_DAL=[[Далас Старз]] |назва_COL=[[Каларада Эвэланш]] |назва_NSH=[[Нэшвіл Прэдатарз]] |назва_UTA=[[Юта Мамат]] |назва_WPG=[[Вініпэг Джэтс]] |назва_STL=[[Сэнт-Луіс Блюз]] |назва_CHI=[[Чыкага Блэкгокс]] <!--Налады і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= }}</onlyinclude> === Усходняя канфэрэнцыя === ==== Атлянтычны дывізіён ==== <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com] |winpoints=2 <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=BOS |каманда2=MTL |каманда3=TBL |каманда4=OTT |каманда5=FLA |каманда6=BUF |каманда7=TOR |каманда8=DET <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4=S |вынік5=S |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=10 лістапада 2026 |перамогі_BOS=10 |АТперамогі_BOS=3 |АТпаразы_BOS=1 |паразы_BOS=4 |мз_BOS=68 |мп_BOS=41 |перамогі_MTL=7 |АТперамогі_MTL=4 |АТпаразы_MTL=3 |паразы_MTL=3 |мз_MTL=61 |мп_MTL=53 |перамогі_TBL=9 |АТперамогі_TBL=2 |АТпаразы_TBL=2 |паразы_TBL=4 |мз_TBL=63 |мп_TBL=53 |перамогі_OTT=9 |АТперамогі_OTT=2 |АТпаразы_OTT=1 |паразы_OTT=6 |мз_OTT=58 |мп_OTT=54 |перамогі_FLA=7 |АТперамогі_FLA=2 |АТпаразы_FLA=2 |паразы_FLA=7 |мз_FLA=56 |мп_FLA=55 |перамогі_BUF=6 |АТперамогі_BUF=2 |АТпаразы_BUF=3 |паразы_BUF=6 |мз_BUF=50 |мп_BUF=57 |перамогі_TOR=7 |АТперамогі_TOR=1 |АТпаразы_TOR=2 |паразы_TOR=9 |мз_TOR=64 |мп_TOR=64 |перамогі_DET=5 |АТперамогі_DET=2 |АТпаразы_DET=3 |паразы_DET=8 |мз_DET=49 |мп_DET=56 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BOS=[[Бостан Бруінз]] |назва_MTL=[[Манрэаль Канадыенз]] |назва_TBL=[[Тампа Бэй Лайтнінг]] |назва_OTT=[[Атава Сэнатарз]] |назва_FLA=[[Флорыда Пантэрз]] |назва_BUF=[[Бафала Сэйбрз]] |назва_TOR=[[Таронта Мэйпл Ліфс]] |назва_DET=[[Дэтройт Рэд Ўінгс]] <!--Налады і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= }}</onlyinclude> ==== Сталічны дывізіён ==== <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com] |winpoints=2 <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=CAR |каманда2=NJD |каманда3=NYR |каманда4=WSH |каманда5=NYI |каманда6=PHI |каманда7=CBJ |каманда8=PIT <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4= |вынік5= |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=10 лістапада 2026 |перамогі_CAR=13 |АТперамогі_CAR=1 |АТпаразы_CAR=2 |паразы_CAR=3 |мз_CAR=78 |мп_CAR=45 |перамогі_NJD=8 |АТперамогі_NJD=5 |АТпаразы_NJD=0 |паразы_NJD=5 |мз_NJD=66 |мп_NJD=51 |перамогі_NYR=10 |АТперамогі_NYR=0 |АТпаразы_NYR=1 |паразы_NYR=8 |мз_NYR=56 |мп_NYR=55 |перамогі_WSH=8 |АТперамогі_WSH=1 |АТпаразы_WSH=0 |паразы_WSH=6 |мз_WSH=53 |мп_WSH=51 |перамогі_NYI=5 |АТперамогі_NYI=2 |АТпаразы_NYI=4 |паразы_NYI=6 |мз_NYI=49 |мп_NYI=52 |перамогі_PHI=5 |АТперамогі_PHI=0 |АТпаразы_PHI=5 |паразы_PHI=10 |мз_PHI=45 |мп_PHI=66 |перамогі_CBJ=2 |АТперамогі_CBJ=5 |АТпаразы_CBJ=0 |паразы_CBJ=8 |мз_CBJ=40 |мп_CBJ=47 |перамогі_PIT=3 |АТперамогі_PIT=3 |АТпаразы_PIT=2 |паразы_PIT=10 |мз_PIT=58 |мп_PIT=65 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_CAR=[[Караліна Гарыкейнз]] |назва_NJD=[[Нью-Джэрзі Дэвілз]] |назва_NYR=[[Нью-Ёрк Рэйнджарз]] |назва_WSH=[[Вашынгтон Кэпіталз]] |назва_NYI=[[Нью-Ёрк Айлэндэрз]] |назва_PHI=[[Філадэлфія Флаерз]] |назва_CBJ=[[Каламбус Блю Джэкетс]] |назва_PIT=[[Пітсбург Пінгвінз]] <!--Налады і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= }}</onlyinclude> bo1bn8kw1jrdjkqxhl85p8efm56lqmx 2700144 2700109 2026-11-11T07:46:08Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2700144 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |- | style="background:#ccffcc;"| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Каманда выходзіць у плэй-оф праз дывізіён |- | style="background:#ffffbf;"| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Каманда выходзіць у плэй-оф праз канфэрэнцыю |} === Заходняя канфэрэнцыя === ==== Ціхаакіянскі дывізіён ==== <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com] |winpoints=2 <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=EDM |каманда2=VGK |каманда3=ANA |каманда4=SEA |каманда5=CGY |каманда6=SJS |каманда7=LAK |каманда8=VAN <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4= |вынік5= |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=10 лістапада 2026 |перамогі_EDM=11 |АТперамогі_EDM=2 |АТпаразы_EDM=3 |паразы_EDM=3 |мз_EDM=78 |мп_EDM=56 |перамогі_VGK=10 |АТперамогі_VGK=2 |АТпаразы_VGK=2 |паразы_VGK=5 |мз_VGK=64 |мп_VGK=51 |перамогі_ANA=9 |АТперамогі_ANA=1 |АТпаразы_ANA=1 |паразы_ANA=7 |мз_ANA=69 |мп_ANA=66 |перамогі_SEA=6 |АТперамогі_SEA=3 |АТпаразы_SEA=1 |паразы_SEA=6 |мз_SEA=57 |мп_SEA=57 |перамогі_CGY=7 |АТперамогі_CGY=1 |АТпаразы_CGY=1 |паразы_CGY=9 |мз_CGY=46 |мп_CGY=63 |перамогі_SJS=2 |АТперамогі_SJS=6 |АТпаразы_SJS=1 |паразы_SJS=11 |мз_SJS=51 |мп_SJS=71 |перамогі_LAK=3 |АТперамогі_LAK=2 |АТпаразы_LAK=2 |паразы_LAK=9 |мз_LAK=45 |мп_LAK=55 |перамогі_VAN=1 |АТперамогі_VAN=2 |АТпаразы_VAN=1 |паразы_VAN=16 |мз_VAN=56 |мп_VAN=90 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_EDM=[[Эдмантан Ойлерз]] |назва_VGK=[[Вэгас Голдэн Найтс]] |назва_ANA=[[Анагайм Дакс]] |назва_SEA=[[Сіетл Кракен]] |назва_CGY=[[Калгары Флэймз]] |назва_SJS=[[Сан-Хасэ Шаркс]] |назва_LAK=[[Лос-Анджэлес Кінгс]] |назва_VAN=[[Ванкувэр Кэнакс]] <!--Налады і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= }}</onlyinclude> ==== Цэнтральны дывізіён ==== <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com] |winpoints=2 <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=MIN |каманда2=COL |каманда3=NSH |каманда4=DAL |каманда5=UTA |каманда6=WPG |каманда7=STL |каманда8=CHI <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4=S |вынік5=S |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=10 лістапада 2026 |перамогі_MIN=12 |АТперамогі_MIN=1 |АТпаразы_MIN=4 |паразы_MIN=3 |мз_MIN=65 |мп_MIN=44 |перамогі_COL=11 |АТперамогі_COL=0 |АТпаразы_COL=2 |паразы_COL=6 |мз_COL=78 |мп_COL=59 |перамогі_NSH=7 |АТперамогі_NSH=2 |АТпаразы_NSH=5 |паразы_NSH=4 |мз_NSH=55 |мп_NSH=51 |перамогі_DAL=7 |АТперамогі_DAL=3 |АТпаразы_DAL=2 |паразы_DAL=5 |мз_DAL=49 |мп_DAL=41 |перамогі_UTA=8 |АТперамогі_UTA=2 |АТпаразы_UTA=1 |паразы_UTA=7 |мз_UTA=63 |мп_UTA=63 |перамогі_WPG=7 |АТперамогі_WPG=1 |АТпаразы_WPG=3 |паразы_WPG=8 |мз_WPG=53 |мп_WPG=65 |перамогі_STL=8 |АТперамогі_STL=0 |АТпаразы_STL=2 |паразы_STL=8 |мз_STL=53 |мп_STL=55 |перамогі_CHI=3 |АТперамогі_CHI=1 |АТпаразы_CHI=1 |паразы_CHI=13 |мз_CHI=39 |мп_CHI=76 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_MIN=[[Мінэсота Ўайлд]] |назва_COL=[[Каларада Эвэланш]] |назва_NSH=[[Нэшвіл Прэдатарз]] |назва_DAL=[[Далас Старз]] |назва_UTA=[[Юта Мамат]] |назва_WPG=[[Вініпэг Джэтс]] |назва_STL=[[Сэнт-Луіс Блюз]] |назва_CHI=[[Чыкага Блэкгокс]] <!--Налады і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= }}</onlyinclude> === Усходняя канфэрэнцыя === ==== Атлянтычны дывізіён ==== <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com] |winpoints=2 <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=BOS |каманда2=MTL |каманда3=TBL |каманда4=OTT |каманда5=FLA |каманда6=BUF |каманда7=TOR |каманда8=DET <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4=S |вынік5=S |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=10 лістапада 2026 |перамогі_BOS=10 |АТперамогі_BOS=3 |АТпаразы_BOS=1 |паразы_BOS=4 |мз_BOS=68 |мп_BOS=41 |перамогі_MTL=7 |АТперамогі_MTL=4 |АТпаразы_MTL=4 |паразы_MTL=3 |мз_MTL=62 |мп_MTL=55 |перамогі_TBL=9 |АТперамогі_TBL=2 |АТпаразы_TBL=2 |паразы_TBL=4 |мз_TBL=63 |мп_TBL=53 |перамогі_OTT=9 |АТперамогі_OTT=2 |АТпаразы_OTT=2 |паразы_OTT=6 |мз_OTT=60 |мп_OTT=57 |перамогі_FLA=8 |АТперамогі_FLA=2 |АТпаразы_FLA=2 |паразы_FLA=7 |мз_FLA=60 |мп_FLA=56 |перамогі_BUF=6 |АТперамогі_BUF=2 |АТпаразы_BUF=3 |паразы_BUF=6 |мз_BUF=50 |мп_BUF=57 |перамогі_TOR=7 |АТперамогі_TOR=1 |АТпаразы_TOR=2 |паразы_TOR=10 |мз_TOR=67 |мп_TOR=70 |перамогі_DET=5 |АТперамогі_DET=2 |АТпаразы_DET=3 |паразы_DET=9 |мз_DET=51 |мп_DET=59 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BOS=[[Бостан Бруінз]] |назва_MTL=[[Манрэаль Канадыенз]] |назва_TBL=[[Тампа Бэй Лайтнінг]] |назва_OTT=[[Атава Сэнатарз]] |назва_FLA=[[Флорыда Пантэрз]] |назва_BUF=[[Бафала Сэйбрз]] |назва_TOR=[[Таронта Мэйпл Ліфс]] |назва_DET=[[Дэтройт Рэд Ўінгс]] <!--Налады і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= }}</onlyinclude> ==== Сталічны дывізіён ==== <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com] |winpoints=2 <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=CAR |каманда2=NJD |каманда3=NYR |каманда4=WSH |каманда5=NYI |каманда6=PHI |каманда7=CBJ |каманда8=PIT <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4= |вынік5= |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=10 лістапада 2026 |перамогі_CAR=13 |АТперамогі_CAR=1 |АТпаразы_CAR=2 |паразы_CAR=3 |мз_CAR=78 |мп_CAR=45 |перамогі_NJD=8 |АТперамогі_NJD=5 |АТпаразы_NJD=0 |паразы_NJD=6 |мз_NJD=68 |мп_NJD=55 |перамогі_NYR=10 |АТперамогі_NYR=0 |АТпаразы_NYR=1 |паразы_NYR=8 |мз_NYR=56 |мп_NYR=55 |перамогі_WSH=8 |АТперамогі_WSH=2 |АТпаразы_WSH=0 |паразы_WSH=6 |мз_WSH=56 |мп_WSH=53 |перамогі_NYI=5 |АТперамогі_NYI=2 |АТпаразы_NYI=4 |паразы_NYI=6 |мз_NYI=49 |мп_NYI=52 |перамогі_PHI=5 |АТперамогі_PHI=0 |АТпаразы_PHI=5 |паразы_PHI=10 |мз_PHI=45 |мп_PHI=66 |перамогі_CBJ=2 |АТперамогі_CBJ=5 |АТпаразы_CBJ=0 |паразы_CBJ=9 |мз_CBJ=41 |мп_CBJ=51 |перамогі_PIT=3 |АТперамогі_PIT=3 |АТпаразы_PIT=2 |паразы_PIT=10 |мз_PIT=58 |мп_PIT=65 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_CAR=[[Караліна Гарыкейнз]] |назва_NJD=[[Нью-Джэрзі Дэвілз]] |назва_NYR=[[Нью-Ёрк Рэйнджарз]] |назва_WSH=[[Вашынгтон Кэпіталз]] |назва_NYI=[[Нью-Ёрк Айлэндэрз]] |назва_PHI=[[Філадэлфія Флаерз]] |назва_CBJ=[[Каламбус Блю Джэкетс]] |назва_PIT=[[Пітсбург Пінгвінз]] <!--Налады і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= }}</onlyinclude> 92slgsvnft5uviu7t5u4biu23g8i9ri 0 264863 2700041 2371870 2026-11-10T14:03:29Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700041 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Скуратовіч}} {{Вайсковы дзяяч}} '''Пётар Скурато́віч''' ({{мова-pl|Piotr Skuratowicz}}, {{ДН|1|8|1891}}, [[Вялікія Філіпкавічы]], [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павету]] — красавік [[1940]], [[Харкаў]]) — польскі [[вайсковы дзяяч]], генэрал брыгады [[Войска Польскае|Войска Польскага]] (1939). == Жыцьцяпіс == Нарадзіўся ў вёсцы [[Вялікія Філіпкавічы]] [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]] (зараз у [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]] [[Беларусь|Беларусі]]). У 1909 годзе скончыў [[Полацкі кадэцкі корпус]]. У 1909—1911 гадах вучыўся ў [[Елісаветград]]зкай кавалерыйскай вучэльні. З 1917 году служыў у 1-м кавалерыйскім палку генэрала [[Юзаф Доўбар-Мусьніцкі|Юзафа Доўбар-Мусьніцкага]], з 1918 году ў Войску Польскім. Камандаваў шэрагам польскіх кавалерыйскіх злучэньняў, цэнтрам навучаньня кавалерыстаў у горадзе [[Грудзёндз]]. З пачаткам Другой сусьветнай вайны камандаваў групай «Луцк». Пасьля нападу СССР на Польшчу (17 верасня 1939 г.) быў затрыманы органамі НКУС і перавезены ў [[Старабельск|Старабельскі лягер]]. У 1940 годзе быў забіты ва ўправе НКВД у Харкаве. Пахаваны на польскіх вайсковых могілках у Харкаве<ref>Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Warszawa 2003, s. 493.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|14|Скуратовіч Пётр|Грыбоўскі Ю. В.|483}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20220224062724/https://ria1914.info/index.php/%D0%A1%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%AF%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Скуратович Петр Янович // Офицеры русской императорской армии] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Скуратовіч, Пётар}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рагачоўскім раёне]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Верасьнёўскай кампаніі 1939 году]] [[Катэгорыя:Польскія генэралы]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Расстраляныя НКУС]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Харкаве]] 5n34zgmm57il7mg78gj1rxopg2m8en1 10 275286 2700110 2699915 2026-11-10T22:02:05Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2700110 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! style="width:150пкс;"| Гулец ! style="width:150пкс;"| Клюб ! style="width:25пкс;"| М ! style="width:25пкс;"| Г ! style="width:25пкс;"| А ! style="width:25пкс;"| Пункты ! style="width:25пкс;"| +/− |- |style="text-align:left;"| [[Конар Макдэйвід]] ||style="text-align:left;"| [[Эдмантан Ойлерз]] || 19 || 11 || 37 || '''48''' || +24 |- |style="text-align:left;"| [[Леан Драйзайтль]] ||style="text-align:left;"| [[Эдмантан Ойлерз]] || 19 || 18 || 18 || '''36''' || +19 |- |style="text-align:left;"| [[Кірыл Капрызаў]] ||style="text-align:left;"| [[Мінэсота Ўайлд]] || 19 || 16 || 15 || '''31''' || +14 |- |style="text-align:left;"| [[Эван Бушар]] ||style="text-align:left;"| [[Эдмантан Ойлерз]] || 19 || 10 || 21 || '''31''' || +25 |- |style="text-align:left;"| [[Натан Макінан]] ||style="text-align:left;"| [[Каларада Эвэланш]] || 18 || 10 || 20 || '''30''' || +6 |- |style="text-align:left;"| [[Остан Мэт’юз]] ||style="text-align:left;"| [[Таронта Мэйпл Ліфс]] || 19 || 11 || 16 || '''27''' || +8 |- |style="text-align:left;"| [[Сэбастыян Аха]] ||style="text-align:left;"| [[Караліна Гарыкейнз]] || 19 || 10 || 16 || '''26''' || +14 |- |style="text-align:left;"| [[Кўін Г’юз]] ||style="text-align:left;"| [[Мінэсота Ўайлд]] || 19 || 6 || 20 || '''26''' || +9 |- |style="text-align:left;"| [[Лео Карльсан]] ||style="text-align:left;"| [[Анагайм Дакс]] || 18 || 6 || 20 || '''26''' || -2 |- |style="text-align:left;"| [[Мэт’ю Ткачак]] ||style="text-align:left;"| [[Флорыда Пантэрз]] || 18 || 4 || 22 || '''26''' || 0 |} <small>''М = Матчы; Г = Галы; A = Асыстэнцкія перадачы; П = Пункты; +/− = [[плюс-мінус (хакей)|Плюс/мінус]]''</small> 57hhusqrom8dnihjde5bzzjjte7qfa7 2700145 2700110 2026-11-11T07:46:17Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2700145 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! style="width:150пкс;"| Гулец ! style="width:150пкс;"| Клюб ! style="width:25пкс;"| М ! style="width:25пкс;"| Г ! style="width:25пкс;"| А ! style="width:25пкс;"| Пункты ! style="width:25пкс;"| +/− |- |style="text-align:left;"| [[Конар Макдэйвід]] ||style="text-align:left;"| [[Эдмантан Ойлерз]] || 19 || 11 || 37 || '''48''' || +24 |- |style="text-align:left;"| [[Леан Драйзайтль]] ||style="text-align:left;"| [[Эдмантан Ойлерз]] || 19 || 18 || 18 || '''36''' || +19 |- |style="text-align:left;"| [[Кірыл Капрызаў]] ||style="text-align:left;"| [[Мінэсота Ўайлд]] || 20 || 17 || 15 || '''32''' || +14 |- |style="text-align:left;"| [[Эван Бушар]] ||style="text-align:left;"| [[Эдмантан Ойлерз]] || 19 || 10 || 21 || '''31''' || +25 |- |style="text-align:left;"| [[Натан Макінан]] ||style="text-align:left;"| [[Каларада Эвэланш]] || 19 || 10 || 20 || '''30''' || +7 |- |style="text-align:left;"| [[Остан Мэт’юз]] ||style="text-align:left;"| [[Таронта Мэйпл Ліфс]] || 20 || 11 || 17 || '''28''' || +9 |- |style="text-align:left;"| [[Кўін Г’юз]] ||style="text-align:left;"| [[Мінэсота Ўайлд]] || 20 || 6 || 21 || '''27''' || +9 |- |style="text-align:left;"| [[Мэт’ю Ткачак]] ||style="text-align:left;"| [[Флорыда Пантэрз]] || 19 || 4 || 23 || '''27''' || +1 |- |style="text-align:left;"| [[Сэбастыян Аха]] ||style="text-align:left;"| [[Караліна Гарыкейнз]] || 19 || 10 || 16 || '''26''' || +14 |- |style="text-align:left;"| [[Джэк Г’юз]] ||style="text-align:left;"| [[Нью-Джэрзі Дэвілз]] || 19 || 9 || 17 || '''26''' || +13 |} <small>''М = Матчы; Г = Галы; A = Асыстэнцкія перадачы; П = Пункты; +/− = [[плюс-мінус (хакей)|Плюс/мінус]]''</small> q4nwj18hil204lulqs2vd53u69em5z0 10 275287 2700111 2699916 2026-11-10T22:02:12Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2700111 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! style="width:150пкс;"| Гулец ! style="width:150пкс;"| Клюб ! style="width:25пкс;"| М ! style="width:25пкс;"| ЧнЛ ! style="width:25пкс;"| ПШ ! style="width:25пкс;"| АК ! style="width:25пкс;"| Н% |- |style="text-align:left;"| [[Лінус Ульмарк]] ||style="text-align:left;"| [[Атава Сэнатарз]] || 8 || 450:04 || 10 || 172 || '''94,51''' |- |style="text-align:left;"| [[Джэйкаб Фаўлер]] ||style="text-align:left;"| [[Манрэаль Канадыенз]] || 10 || 612:36 || 22 || 273 || '''92,54''' |- |style="text-align:left;"| [[Еспэр Вальстэт]] ||style="text-align:left;"| [[Мінэсота Ўайлд]] || 16 || 964:11 || 32 || 379 || '''92,21''' |- |style="text-align:left;"| [[Пётар Качаткоў]] ||style="text-align:left;"| [[Караліна Гарыкейнз]] || 12 || 719:51 || 20 || 230 || '''92,00''' |- |style="text-align:left;"| [[Джэрэмі Сўэйман]] ||style="text-align:left;"| [[Бостан Бруінз]] || 13 || 788:22 || 29 || 333 || '''91,99''' |- |style="text-align:left;"| [[Данііл Тарасаў]] ||style="text-align:left;"| [[Дэтройт Рэд Ўінгс]] || 8 || 428:27 || 15 || 170 || '''91,89''' |- |style="text-align:left;"| [[Джоэл Гофэр]] ||style="text-align:left;"| [[Сэнт-Луіс Блюз]] || 12 || 711:59 || 28 || 316 || '''91,86''' |- |style="text-align:left;"| [[Ільля Сарокін]] ||style="text-align:left;"| [[Нью-Ёрк Айлэндэрз]] || 12 || 723:58 || 31 || 331 || '''91,44''' |- |style="text-align:left;"| [[Дэвін Кулі]] ||style="text-align:left;"| [[Калгары Флэймз]] || 8 || 443:19 || 20 || 212 || '''91,38''' |- |style="text-align:left;"| [[Юўсэ Сарас]] ||style="text-align:left;"| [[Нэшвіл Прэдатарз]] || 12 || 732:20 || 32 || 329 || '''91,14''' |} <small>''М = Матчы; ЧнЛ = Час на лёдзе (хвіліны:сэкунды); ПШ = Прапушчаныя шайбы; АК = Адбітыя кідкі; Н% = Адсотак надзейнасьці''</small> 1ssyuxtnwufhgl5qeta9mjv8v5jxf0m 2700146 2700111 2026-11-11T07:46:23Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2700146 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! style="width:150пкс;"| Гулец ! style="width:150пкс;"| Клюб ! style="width:25пкс;"| М ! style="width:25пкс;"| ЧнЛ ! style="width:25пкс;"| ПШ ! style="width:25пкс;"| АК ! style="width:25пкс;"| Н% |- |style="text-align:left;"| [[Лінус Ульмарк]] ||style="text-align:left;"| [[Атава Сэнатарз]] || 8 || 450:04 || 10 || 172 || '''94,51''' |- |style="text-align:left;"| [[Еспэр Вальстэт]] ||style="text-align:left;"| [[Мінэсота Ўайлд]] || 17 || 1024:32 || 33 || 406 || '''92,48''' |- |style="text-align:left;"| [[Джэйкаб Фаўлер]] ||style="text-align:left;"| [[Манрэаль Канадыенз]] || 11 || 672:42 || 24 || 295 || '''92,48''' |- |style="text-align:left;"| [[Джоэл Гофэр]] ||style="text-align:left;"| [[Сэнт-Луіс Блюз]] || 13 || 771:59 || 30 || 346 || '''92,02''' |- |style="text-align:left;"| [[Пётар Качаткоў]] ||style="text-align:left;"| [[Караліна Гарыкейнз]] || 12 || 719:51 || 20 || 230 || '''92,00''' |- |style="text-align:left;"| [[Джэрэмі Сўэйман]] ||style="text-align:left;"| [[Бостан Бруінз]] || 13 || 788:22 || 29 || 333 || '''91,99''' |- |style="text-align:left;"| [[Данііл Тарасаў]] ||style="text-align:left;"| [[Дэтройт Рэд Ўінгс]] || 8 || 428:27 || 15 || 170 || '''91,89''' |- |style="text-align:left;"| [[Юўсэ Сарас]] ||style="text-align:left;"| [[Нэшвіл Прэдатарз]] || 13 || 792:20 || 32 || 359 || '''91,82''' |- |style="text-align:left;"| [[Ільля Сарокін]] ||style="text-align:left;"| [[Нью-Ёрк Айлэндэрз]] || 12 || 723:58 || 31 || 331 || '''91,44''' |- |style="text-align:left;"| [[Дэвін Кулі]] ||style="text-align:left;"| [[Калгары Флэймз]] || 8 || 443:19 || 20 || 212 || '''91,38''' |} <small>''М = Матчы; ЧнЛ = Час на лёдзе (хвіліны:сэкунды); ПШ = Прапушчаныя шайбы; АК = Адбітыя кідкі; Н% = Адсотак надзейнасьці''</small> p2d4ua3tt0ssncz6o9sr817oxq5qv20 0 279473 2700081 2628771 2026-11-10T19:12:25Z Dymitr 10914 скончыў кар’еру 2700081 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Флёрыян Кайнц''' ({{мова-de|Florian Kainz}}; {{Н}} 24 кастрычніка 1992 году) — колішні аўстрыйскі футбаліст, паўабаронца. Гулец нацыянальнай [[Мужчынская зборная Аўстрыі па футболе|зборнай Аўстрыі]]. == Кар’ера == === Клюбная === Выхаванец грацкага «[[Штурм Грац|Штурму]]», зь якім дэбютаваў у аўстрыйскай [[Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Бундэсьлізе]]. У ліпені 2014 году далучыўся да венскага «[[Рапід Вена|Рапіду]]», але сума трансфэру не выкрывалася<ref>[https://web.archive.org/web/20150222011257/http://sksturm.at/news/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=1405&social=true «Kainz: Sturm und Rapid sind sich einig»]. SK Sturm Graz.</ref>. У чэрвені 2016 году пагадзіўся перайсьці да брэмэнскага «[[Вэрдэр Брэмэн|Вэрдэру]]», які выклаў за гульца 3,5 мільёнаў эўра<ref>Knips, Björn (20.06.2016). [http://www.kreiszeitung.de/werder-bremen/kainz-vorgestellt-werder-6503990.html «Kainz — die ganz andere Sieben»]. Kreiszeitung.</ref>. Першы гол у кашулі клюбу здабыў у матчы супраць «[[РБ Ляйпцыг (футбольны клюб)|РБ Ляйпцыг]]», пры гэтым спартовец выйшаў на газон толькі на 88-й хвіліне<ref>Knips, Björn (18.03.2017). [https://www.kreiszeitung.de/werder-bremen/nachbericht-werder-bremen-gegen-leipzig-oesi-tag-werder-feiert-kaiserschmarrn-sieg-7854861.html «Der Ösi-Tag: Werder feiert Kaiserschmarrn-Sieg»]. Kreiszeitung.</ref>. У студзені 2019 году Кайнц далучыўся да «[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльну]]», склаўшы дамову на тры з паловай гады. Як паведамлялася, перазод каштаваў клюбу 3 мільёны эўра<ref>[https://web.archive.org/web/20230725054351/https://fc.de/fc-info/news/detailseite/details/fc-verpflichtet-florian-kainz/ «FC verpflichtet Florian Kainz»]. FC Köln.</ref><ref>[http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/startseite/740367/artikel_medizincheck-bestanden_kainz-deal-perfekt.html «Medizincheck bestanden: Kainz-Deal perfekt»]. Kicker.</ref>. === Міжнародная === Дэбютаваў у складзе нацыянальнай [[Зборная Аўстрыі па футболе|зборнай Аўстрыі]] ў таварыскім матчы супраць [[Зборная Швайцарыі па футболе|зборнай Швайцарыі]] ў лістападзе 2015 году. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Аўстрыя на ЧЭ-2024}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Кайнц, Флёрыян}} [[Катэгорыя:Аўстрыйскія футбалісты]] 5fyt9o3y8wkvqtmnuu0f8me1rlrpn5s 0 280210 2700173 2606484 2026-11-11T10:00:53Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700173 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Цімафе́й Юра́саў''' ({{Н}} 25 лютага 2003) — беларускі футбаліст, брамнік жодзінскага «[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]]» і [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|моладзевай зборнай Беларусі]]. == Кар’ера == === Клюбная === Выхаванец менскай СДЮШАР «Дынама». Гуляў за юнацкія каманды менскага «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]», а з 2019 году пачаў прыцягвацца да дубля. У студзені 2022 году быў аддадзены ў арэнду ў «[[Іслач Менскі раён|Іслач]]»<ref>{{cite web|date = 2022-01-19|url = https://football.by/news/160399 |title = Минское "Динамо" отдало двух игроков в аренду в "Ислочь" |website = football.by|accessdate = 2023-01-09|language = ru}}</ref>. 10 красавіка 2022 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў першым тайме матча супраць салігорскага «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёра]]» (1:1). У далейшым заставаўся другім брамнікам каманды, зрэдку зьяўляўся на полі. Па заканчэньні сэзону 2022 году пакінуў «Іслач»<ref>{{cite web|date = 2022-12-17|url = https://fcisloch.by/article.asp?id=Arendovannye-futbolisty-otpravilis-v-svoi-kluby-3262 |title = Арендованные футболисты отправились в свои клубы |publisher = Афіцыйны сайт «Іслачы»|accessdate = 2022-12-19|language = ru}}</ref>. У студзені 2023 году падпісаў кантракт з жодзінскім «[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]]»<ref>{{cite web|date = 2023-01-09|url = https://football.by/news/171027 |title = Тимофей Юрасов стал игроком "Торпедо-БелАЗ" |website = football.by|accessdate = 2023-01-09|language = ru}}</ref>. Першы матч у чэмпіянаце футбаліст згуляў 17 сакавіка 2024 году супраць койданаўскага «[[Арсэнал Койданаў|Арсэнала]]». У наступным матчы 31 сакавіка супраць «[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцку]]» футбаліст атрымаў траўму і быў заменены ўжо на 23 хвіліне. Неўзабаве ў жодзінскім клюбе паведамілі, што ў футбаліста дыягнаставаны частковы разрыў пярэдняга крыжападобнага зьвязка, што вымагала апэратыўнае лякаваньне, а тэрмін акрыяньня мусіў скласьці блізу 6 месяцаў<ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 2024-04-04 |url = https://football.by/news/185998 |загаловак = Тимофей Юрасов выбыл на полгода |выдавец = Football.by |дата доступу = 2025-03-05 |мова = ru}}</ref>. === Міжнародная === У кастрычніку 2019 году быў у складзе [[Юнацкая зборная Беларусі па футболе|зборнай Беларусі (да 17 гадоў)]] на кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Эўропы, аднак на поле не выходзіў. 29 сакавіка 2022 году дэбютаваў у [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|зборнай Беларусі (да 21 году)]], адгуляўшы другі тайм таварыскага матча супраць зборнай Азэрбайджану (3:1). == Дасягненні == * Бронзавы прызэр [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]: [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2023 году|2023]] * Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]: [[Кубак Беларусі па футболе 2022—2023 гадоў|2023]] * Уладальнік [[Супэркубак Беларусі па футболе|Супэркубка Беларусі]]: [[Супэркубак Беларусі па футболе 2024 году|2024]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20240310231556/https://pressball.by/players/football/1745/ Статыстыка «ПБ-Инфо»]{{Ref-ru}} * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Юрасаў, Цімафей}} [[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]] a7wwdvxfmvathc8j6m4kurgh6c6rupp 0 280520 2700156 2494507 2026-11-11T08:10:40Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700156 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Фёдар Юркевіч''' ({{Н}} 6 лютага 2003 году) — беларускі футбаліст, абаронца магілёўскага «[[Дняпро Магілёў|Дняпра]]». == Кар’ера == Выступаў за юнацкія каманды магілёўскага [[Дняпро Магілёў|«Дняпра»]]. У 2020 годзе пачаў прыцягвацца да трэнаваньняў першай каманды, тады ж падпісаў першы прафэсійны кантракт з клюбам<ref>[https://fc-dnepr.by/news/fedor-yurkevich---futbolist-dnepra Федор Юркевич - футболист "Днепра"!]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У 2021 годзе, пасьля выхаду «Дняпра» ў Першую лігу, пачаў выступаць у Другой лізе ў складзе рэзэрвовай каманды [[Дняпро-Юні Магілёў|«Дняпро-Юні»]], дзе замацаваўся ў складзе. Да сэзона 2022 году рыхтаваўся з асноўнай камандай «Дняпра», якая пазьней атрымала месца ў Найвышэйшай лізе. Дэбютаваў у Найвышэйшай лізе 17 красавіка 2022 году ў матчы супраць [[Гомель (футбольны клюб)|«Гомля»]] (1:3), калі выйшаў на замену ў другім тайме. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20240315213633/https://pressball.by/players/football/1740/ Статыстыка «ПБ-Инфо»]{{Ref-ru}} * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Юркевіч, Фёдар}} [[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]] 0poxthza87dflb3ekszs9epnm0xvcis 0 280579 2700132 2662260 2026-11-11T06:09:28Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700132 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Уладзісла́ў Русе́нчык''' ({{Н}} 3 ліпеня 2001 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца бабруйскай «[[Белшына Бабруйск|Белшыны]]». == Кар’ера == === Клюбная === Выхаванец акадэміі сталічнага клюбу «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]». Першым трэнэрам футбаліста быў Яўген Булыка. У далейшым гулец прыяднаўся да акадэміі барысаўскага [[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]]. У 2018 годзе пачаў абараняць колеры дублюючай каманды клюбу. У сакавіку 2023 году на правах арэнды далучыўся да койданаўскага «[[Арсэнал Койданаў|Арсэналу]]», у складзе якога дэбютаваў у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лізе]] 23 красавіка ў матчы супраць «[[Паперпрам Гомель|Паперпраму]]», калі зьявіўся на пляцоўцы на 84-й хвіліне матчу. 22 кастрычніка адразу адзначыўся дублем у браму гомельскага «[[Лякаматыў Гомель|Лякаматыву]]», чым ня толькі выратаваў матч для каманды, але і дапамог здабыць перамогу. Паводле вынікаў сэзону поруч з клюбам атрымаў падвышэньне да [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Найвышэйшай лігі]]. У студзені 2024 году вярнуўся ў БАТЭ, дзе рыхтаваўся да сэзону ды згуляў у двух матчах [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] стадыі 1/4 фіналу супраць менскага «Дынама». У Найвышэйшай лізе дэбютаваў 16 сакавіка ў матчы супраць «[[Менск (футбольны клюб)|Менску]]», зьявіўшыся ў першай адзінаццатцы. Празь некалькі дзён склаў з клюбам новы трохгадовы кантракт<ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 2024-03-18 |url = https://football.by/news/185342 |загаловак = Шесть игроков продлили контракты с БАТЭ |выдавец = Football.by |дата доступу = 2025-03-08 |мова = ru}}</ref>. У клюбе гэтак і ня стаў гульцом асноўнага складу, правёўшы цягам сэзону 2025 году вобмаль матчаў цалкам, перадусім у жніўні. Перад пачаткам [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016 году|сэзону 2026 году]] прыяднаўся да бабруйскай «Белшыны», якая па адсутнасьці колькі гадоў вярнулася ў Найвышэйшую лігу<ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-03-02 |url = https://football.by/news/214821 |загаловак = Четыре игрока подписали контракты с "Белшиной" |выдавец = Football.by |дата доступу = 2026-03-19 |мова = ru}}</ref>. === Міжнародная === У студзені 2018 году футбаліст атрымаў выклік у [[Юнацкая зборная Беларусі па футболе|зборную Беларусі (да 17 гадоў)]]. Дэбютаваў у складзе каманды 21 студзеня 2018 году ў матчы супраць зборнай Летувы. У жніўні 2018 году браў удзел у таварыскім матчы за [[Малодшая юніёрская зборная Беларусь па футболе|зборную Беларусь (да 18 гадоў)]] супраць зборнай Фінляндыі. У сакавіку 2019 году футбаліст атрымаў выклік у [[Юніёрская зборная Беларусь па футболе|зборную Беларусь (да 19 гадоў)]]. Дэбютаваў за зборную 25 сакавіка 2019 году ў матчы супраць зборнай Летувы. У кастрычніку 2019 году паўабаронца ў складзе зборнай накіраваўся на кваліфікацыйныя матчы юніёрскага чэмпіянату Эўропы. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20240317165432/https://pressball.by/players/football/2316/ Статыстыка «ПБ-Инфо»]{{Ref-ru}} * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Русенчык, Уладзіслаў}} [[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]] fagf1mgsflvtpa1gggdm27phqbihgzq 0 280588 2700131 2688167 2026-11-11T06:03:56Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700131 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Уладзісла́ў Грако́віч''' ({{Н}} 1 ліпеня 2005 году) — беларускі футбаліст, абаронца «[[Асіпавічы (футбольны клюб)|Асіпавічаў]]». == Кар’ера == === Клюбная === Выхаванец футбольнага клюбу «[[Менск (футбольны клюб)|Менску]]». Гуляў за юнацкія каманды, а зь лета 2022 году пачаў выступаць за клюбны дубль. Тады ж пачаў прыцягвацца і да асноўнай каманды. Дэбютаваў у Найвышэйшай лізе 7 жніўня 2022 году ў матчы супраць менскага «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]» (1:3), калі выйшаў на замену ў другім тайме. У 2024 годзе даволі часта выходзіў у складзе каманды ў пачатковай адзінаццатцы. У жніўні 2026 году далучыўся да першалігавых «[[Асіпавічы (футбольны клюб)|Асіпавічаў]]»<ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 2026-08-17 |url = https://football.by/news/222849 |загаловак = Владислав Грекович присоединился к "Осиповичам" |выдавец = Football.by |дата доступу = 2026-09-03 |мова = ru}}</ref>. === Міжнародная === У кастрычніку 2021 году гуляў за [[Юнацкая зборная Беларусі па футболе|зборную Беларусі (да 17 гадоў)]] у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Эўропы. У лістападзе 2023 году абараняў колеры [[Юніёрская зборная Беларусі па футболе|зборнай Беларусі (да 19 гадоў)]] у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Эўропы. У верасьні 2024 году запачаткаваў кар’еру ў складзе [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|зборнай Беларусі (да 21 гадоў)]], зьявіўшыся 6 верасьня на апошніх хвілінах таварыскага матчу супраць зборнай Кіпру. Праз чатыры дні згуляў увесь матч супраць аднагодак з Славаччыны. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20240318083655/https://pressball.by/players/football/1837/ Статыстыка «ПБ-Инфо»]{{Ref-ru}} * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Граковіч, Уладзіслаў}} [[Катэгорыя:Беларускія футбалісты]] 8uyyuyr59u2p8h1xfzd2hz51z0zjxab 0 289920 2700130 2699284 2026-11-11T05:56:46Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700130 wikitext text/x-wiki {{Маляр}} '''Уладзі́мер Васі́левіч Церабу́н''' (11 красавіка 1946, [[Несьценяты]] [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёну]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]] [[БССР]] — 8 кастрычніка 2024) — беларускі [[маляр]], [[скульптар]], [[графік]]. Ляўрэат [[прэмія Ленінскага камсамолу Беларусі|прэміі Ленінскага камсамолу Беларусі]] (1976), [[заслужаны дзяяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь]] (2007). == Жыцьцяпіс == У 1973 року скончыў [[Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут]] (аддзяленьне скульптуры). Па сканчэньні навучаньня пераехаў у [[Гародня|Горадню]]. У 1977 року стаў сябрам [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюзу мастакоў]]. У 1979—1986 роках — старшыня Гарадзенскай абласной арганізацыі Саюзу мастакоў Беларусі. У 1987—1999 роках выкладаў у [[Гарадзенскі дзяржаўны коледж мастацтваў|Гарадзенскай мастацкай вучэльні]]. З 2001 року жыў у [[Менск]]у. == Творчасьць == Працаваў пераважна ў станковай і манумэнтальнай скульптуры і дробнай плястыцы, а з 1996 году яшчэ і ў пэйзажным малярстве. За свой творчы шлях выканаў шэраг работ як станковага, так і манумэнтальнага характару: скульптуры, скульптура з мазаікай, кампазыцыі са шкла і мэталу з вытокамі асьвятленьня (жырандолі) для грамадзкіх будынкаў. Аўтар [[Мэмарыяльны комплекс «Дальва»|мэмарыяльнага комплексу Дальва]] (1973, прэмія Ленінскага камсамолу Беларусі-1976), помніку на [[Вайсковыя могілкі (Горадня)|вайсковых могілках]] у [[Гародня|Гародні]] (1981), рэльефаў «Фантазія», «Гімн сонцу», дэкаратыўных кампазыцый «Крылатая» (1989), «Ветразь» (1992), нізкі «Скульптура малых форм „Ракурс“» (1990—2002), сэрыі керамічных пасудзін (1993—1998), графічнага цыклю «Ракурс» (1986—1996). Сярод станковых кампазыцый: «Расстраляная песьня. Памяці Віктара Хары» (1976), «Летапісец» (1981), «Сымон-музыка», «Апошняе жніво» (абедзьве 1982), «Непераможныя» (1985), «Ясь і Яніна» (1987), «Апосталы Пётар і Павал» для касьцёлу сьв. Андрэя ў Слоніме, «Госпадзі, веру табе» для бэрнардынскага касьцёлу ў Гародні (1996), «Флёра і фаўна» (1997), «Мэльпамэна» (2001), «Элегія» (2003). Творы зьберагаюцца ў [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусі|Нацыянальным мастацкім музэі Рэспублікі Беларусі]] і фондзе Беларускага саюзу мастакоў. У 1985 року кампазыцыя «Расстраляная песьня» экспанавалася на Сусьветным фэстывалі моладзі і студэнтаў у Маскве. Аўтар атрымаў срэбны мэдаль выставы. Кампазыцыі са шкла і мэталу з вытокамі асьвятленьня сталі для мастака экспэрымэнтальнай работай па мастацкім аздабленьні шэрагу інтэр’ераў. Да ліку экспэрымэнтальных і ўдалых адносіцца скульптура з мазаікай для плавальнага [[басэйн]]у ВА «[[Горадня Азот|Азот]]» у Гародні. Тэматычныя рэльефныя кампазыцыі разьмясьціліся ў Гарадзенскім абласным Палацы юнацкай творчасьці, выкананыя ў тэхніцы «выкалатка з алюміну» і ў гіпсе. Стварыў шэраг мэмарыяльных дошак: удзельнікам пасяджэньня першага Савету рабочых дэпутатаў Гародні (1983, Гародня), польскай пісьменьніцы [[Зоф’я Налкоўская|Зоф’і Налкоўскай]] (1989, Гародня), генэралу [[Аляксей Антонаў|Аляксею Антонаву]] (2004, Гародня), [[Герой Савецкага Саюзу|Герою Савецкага Саюзу]] [[Яўген Філіпскіх|Яўгену Філіпскіх]] (2004, Менск), хірургам В. Новікаву, Д. Шавялёву, Ч. Цярэшку (2006, [[Смаргонь]]), суаўтар [[Аляксандар Крохалеў]], заслужанаму работніку культуры Беларусі [[Аляксандар Дзяруга|Аляксандру Дзяругу]] (2007, Смаргонь), народнай артыстцы Беларусі [[Тацяна Каламійцава|Тацяне Каламійцавай]] (2011, Менск), сааўтар [[Мікалай Бакуменка]]. У 2006 року ў [[Вялікая Бераставіца|Бераставіцы]] ўсталяваная скульптурная кампазыцыя «Дрэва жыцьця» да 500-рочча заснаваньня пасёлку, у 2007 року на возеры [[Сьвіцязь (возера, Наваградзкі раён)|Сьвіцязь]] — кампазыцыя «Сьвіцязянка», у 2008 року ў Скідалі выкананая кампазыцыя «Клёкат буслоў» з нагоды 500-рочча заснаваньня места, у гэтым жа року ў [[Зэльва|Зэльве]] ўсталяваная кампазыцыя анімалістычнага жанру з нагоды 750-рочча заснаваньня мястэчка. Усе гэтыя творы выкананыя з бронзы і граніту. У 2010 року ў [[Лагойск]]у была ўсталяваная кампазыцыя «Саната памяці», а ў 2013 року ў [[Смаргонь|Смаргоні]] — памятны знак «Рэха вайны», прысьвечаныя воінам-інтэрнацыяналістам, якія загінулі пры выкананьні вайсковага абавязку. У 2014 року ў Смаргоні ў цэнтральным парку ўсталяваная скульптурная кампазыцыя «Мядзьвежая акадэмія». Больш за 8 гадоў, пачынаючы з 2006, працаваў у аўтарскім калектыве над праектаваньнем і будаўніцтвам мэмарыяльнага комплексу па лініі супрацьстаяньня ў [[Першая сусьветная вайна|Першую сусьветную вайну]] ў Смаргоні. Ягоныя работы экспанаваліся ў Гародні, Менску, [[Ліда|Лідзе]], [[Масква|Маскве]], [[Ленінград]]зе, [[Троіцк]]у, [[Зеленаград]]зе, [[Талін]]е, [[Панявежыс]]е, [[Шаўляй|Шаўлях]], [[Друскенікі|Друскеніках]], [[Варшава|Варшаве]], [[Міндэн]]е, [[Ростак]]у й інш. Больш за 50 сваіх твораў скульптар перадаў у дар музэям у Гародні, Смаргоні, [[Гудзевічы|Гудзевічах]] [[Мастоўскі раён|Мастоўскага раёну]]. Шмат увагі мастак надаваў разьвіцьцю дзіцячай творчасьці, ладзіў конкурсы, выставы, плэнэры. == Бібліяграфія == * На хвалях часу: старонкі творчасці ({{Мн.}}, 2014) == Крыніцы == {{зноскі}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|17}} * {{Літаратура/Беларускі саюз мастакоў}} * {{Літаратура/ЭКБ|6}} * {{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|5}} * {{Літаратура/Янка Купала (энцыкляпэдыя)|3}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20241009150236/https://cbibl.by/museum/terabun/ Музэй жыцьця і творчасьці Ўладзімера Церабуна] * {{Спасылка | аўтар = | аўтарlink = | дата публікацыі = | url = http://legendy.grodnolib.by/html/Cerabun_Uladz%D1%96m%D1%96r_Vas%D1%96lev%D1%96ch.html.php | загаловак = Церабун Уладзімір Васільевіч | фармат = | назва праекту = Легенды Гродзеншчыны. Галерэя знакамітых асоб | выдавец = Гарадзенская абласная навуковая бібліятэка імя Я. Ф. Карскага | дата доступу = 9 кастрычніка 2024 | мова = | камэнтар = | ref = ганб }} * [https://web.archive.org/web/20241009145239/https://bis.nlb.by/by/documents/134410 Беларусь у асобах і падзеях] * {{YouTube|3mwIqK733no|Уладзімер Церабун — Жыцьцё як мастацтва}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Церабун, Уладзмер Васілевіч}} [[Катэгорыя:Беларускія графікі]] [[Катэгорыя:Беларускія мастакі]] [[Катэгорыя:Беларускія скульптары]] 0j139o5lpzc4v3bnebn9d2kzocavh9j 0 291662 2700058 2608160 2026-11-10T17:04:59Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700058 wikitext text/x-wiki {{Баскетбольны клюб |назва = Рэал |былыя_назвы = |выява = Real Madrid Baloncesto.png |памер_выявы = 200пкс |заснаваны = 1931 |гісторыя = |краіна = [[Гішпанія]] |мясьціна = [[Мадрыд]] |пляцоўка = [[Палац спорту (Мадрыд)|Палац спорту]] |зьмяшчальнасьць = {{Лік|15000}} |уласьнік = |кіраўнік = |трэнэр = |чэмпіянат = [[Ліга АБК]] |сэзон = |становішча = |колер1 = #FFFFFF |колер2 = #660099 |колер3 = #949698 |колер_тэксту = black |колер_фону = #FFFFFF }} '''«Рэал»''' ({{мова-es|Real Madrid Baloncesto}}) — гішпанскі баскетбольны клюб з [[Мадрыд]]у. Уваходзіць у склад шматспартовага футбольнага клюбу «[[Рэал Мадрыд|Рэалу]]». Каманда спаборнічае ў [[Ліга АБК|Лізе АБК]] і [[Эўраліга (баскетбол)|Эўралізе]]. Уважаецца найвялікшым баскетбольным клюбам у Эўропе<ref>[https://europrobasket.com/best-european-basketball-teams/ «The 10 Best European Basketball Teams Now (2024 Rankings)»]. Europrobasket.</ref><ref>[https://www.eurotopteam.com/basketball/EN/club.php «European basketball team ranking»] {{Недаступная спасылка|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Eurotopteam.</ref>. «Рэал» на сёньня займае першы радок у эўрапейскім рэйтынгу прафэсійных баскетбольных клюбаў. == Гісторыя == [[Файл:Liimo Real2 (cropped).jpg|значак|зьлева|Матч «Рэалу» ў 1965 годзе.]] Прынамсі паўстагодзьдзя Мадрыд быў сьцяганосцам эўрапейскага баскетболу, стаўшы шматразовымі ўладальнікамі Кубкаў эўрапейскіх у 1960-я і 1970-я гады. Яшчэ больш тытулаў «Рэал» узяў у Гішпаніі, стаўшы чэмпіёнам краіны з 1957 па 1986 гады ажно 25 разоў. Амаль кожны раз, калі мадрыдзкі клюб браў удзел у эўрапейскіх спаборніцтвах найвышэйшага ўзроўню, ён здабываў які-небудзь трафэй. Зоркамі таго часу былі [[Эміліяна Радрыгес]], [[Кліфард Люйк]], [[Ўэйн Брабэндэр]], [[Ўолт Шчэрбяк]], [[Хуан Антоніё Карбалян]], [[Дражан Пэтравіч]] і [[Мірза Дэлібашыч]]. «Рэал» здабыў [[Кубак Сапорты]] ў 1992 годзе, перамогшы [[ПАОК Тэсалёнікі (баскетбольны клюб)|ПАОК]]. Толькі калі [[Арвідас Сабоніс]] далучыўся да мадрыдцаў, яны ў 1995 годзе здабылі свой восьмы тытул чэмпіёнаў [[Эўраліга (баскетбол)|Эўралізе]], перамогшы ў фінале грэцкі «[[Алімпіякос Пірэй (баскетбольны клюб)|Алімпіякос]]». У наступны раз Мадрыд выйграў Кубак Сапорты ў 1997 годзе ў матчы супраць «[[Скалігера Вэрона|Вэроны]]», але ў наступных гадах клюб больш ня быў пераможцам эўрапейскіх трафэяў. «Рэал» па-ранейшаму меў посьпехі ў Гішпаніі, здабыўшы перамогі ў айчынным чэмпіянаце ў 2000 і 2005 гадах. Усё зьмянілася ў 2007 годзе, калі галоўным трэнэрам клюбу быў прызначаны [[Жаан Пляза]]. З дапамогай такіх гульцоў, як то [[Лу Булак]], [[Фэліпэ Рэес]] і [[Алекс Мумбру]], «Рэал» дадаў у свой сьпіс узнагародаў новы трафэй, як то [[Кубак УЛЭБ]], выгуляўшы ў фінале «[[Рытас Вільня|Летувас Рытас]]» зь лікам 75:87 у 2007 годзе. У эпоху [[Паблё Ляса]] «Рэал» здолеў знайсьці стабільны посьпех. Гішпанскія гульцы найвышэйшай клясы таго часу, як то [[Сэрхіё Радрыгес Гомэс|Сэрхіё Радрыгес]] і [[Рудзі Фэрнандэс]], былі набытыя клюбам. Акрамя таго, да каманды прыядналіся [[Нікала Міроціч]] і [[Сэрхіё Люль]], стаўшы галоўнай моцай мадрыдзкай каманды. 17 траўня 2015 году, пасьля 20 гадоў, клюб зноў стаў пераможцам Эўралігі. У фінале «Рэал» перамог грэцкі «Алімпіякос», а аргентынскі легіянэр мадрыдцаў [[Андрэс Носіёні]] быў названы самым каштоўным гульцом Фіналу чатырох. Агулам, маючы зорных гульцоў у складзе, «Рэал» узяў шэсьць Кубкаў Гішпаніі, сем Супэркубкаў Гішпаніі, шэсьць чэмпіёнстваў краіны, здабыў дзьве перамогі Эўралігі і адзін [[Міжкантынэнтальны кубак ФІБА]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.realmadrid.com/ Афіцыйная бачына]. {{Ліга АБК}} [[Катэгорыя:Гішпанскія баскетбольныя клюбы]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1931 годзе]] 78xfirmslzinzug5wj7pnhks91lo5tr 0 294561 2700133 2683016 2026-11-11T06:27:35Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700133 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўная ўстанова}} '''Урад міру й адзінства''' ({{Мова-ar|حكومة السلام والوحدة}}) — паралельны ўрад{{Рыска}}[[урад у выгнаньні]], створаны ў лютым 2025 году для кіраваньня раёнамі [[Судан]]у, што знаходзіліся пад кантролем мяцежных [[Сілы апэратыўнай падтрымкі|Сілаў апэратыўнай падтрымкі]]. == Гісторыя == У красавіку 2023 году ў краіне пачалася [[Канфлікт у Судане (з 2023)|грамадзянская вайна]] паміж [[Узброеныя сілы Судану|Узброенымі сіламі Судану]] (УСС) пад кіраўніцтвам [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэля Фатаха аль-Бурхана]], які адначасна займаў пасаду старшыні ваеннай хунты [[Пераходны сувэрэнны савет Судану|Пераходнага сувэрэннага савета]], і [[Сілы апэратыўнай падтрымкі|Сіламі апэратыўнай падтрымкі]] (САП) на чале з [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Хамданам Дагала]]<ref>https://www.bbc.co.uk/news/articles/c9830566073o</ref>. 10 лютага 2025 году Бурхан абвясьціў аб плянах па стварэньні пераходнага ўрада пад кіраўніцтвам грамадзянскіх асоб<ref>https://thepeninsulaqatar.com/article/08/02/2025/sudans-army-chief-plans-transitional-govt-amid-military-advances</ref><ref>https://gazettengr.com/sudans-foreign-ministry-announces-plans-for-transitional-government/</ref>. У адказ кіраўніцтва САП правяло з хаўрусьнікамі ([[Абдэлазіз аль-Хілу]] з групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судану–Поўнач]]» і Аль-Хадзі Ідрыс з [[Суданскі рэвалюцыйны фронт|Суданскага рэвалюцыйнага фронту]]<ref> https://thekenyatimes.com/latest-kenya-times-news/details-of-sudanese-rebels-forming-a-parallel-govt-last-night-in-nairobi/</ref>) сустрэчу ў [[Найробі]] ([[Кенія]]), каб распрацаваць «Статут заснаваньня Судану». Плянавалася пракласьці шлях для стварэньня канкуруючага «Урада міру і адзінства» для кіраваньня раёнамі, якія знаходзіліся пад кантролем мяцежнікаў<ref>https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/02/sudans-militia-backed-factions-agree-to-form-parallel-govts/</ref><ref>https://sokodirectory.com/2025/02/ruto-allows-sudans-militia-to-form-parallel-government-in-nairobi/</ref>. Падпісаньне статута прайшло таемна ў 2 гадзіны ночы 23 лютага<ref> https://www.voanews.com/amp/sudan-s-rsf-allied-groups-to-sign-charter-to-form-parallel-government/7984593.html</ref><ref>https://samrack.com/rsf-allies-sign-pact-to-establish-unity-government-in-sudan/56907/</ref><ref>https://x.com/Ian_Wafula/status/1893610831809499482</ref>. Дакумэнт заклікаў да «сьвецкай, дэмакратычнай, дэцэнтралізаванай дзяржавы, заснаванай на свабодзе, роўнасьці і справядлівасьці, без ухілу да якой-небудзь культурнай, этнічнай, рэлігійнай або рэгіянальнай ідэнтычнасьці», і акрэсьліваў пляны фармаваньня «новай, адзінай, прафэсійнай нацыянальнай арміі»<ref> https://www.thehindu.com/news/international/sudans-rsf-allies-sign-charter-for-rival-government-sources/article69254298.ece/amp/</ref>. == Рэакцыя == Міністэрства замежных справаў Судану назвала прапанаванае фармаваньне паралельнага ўрада «актам варожасьці» і раскрытыкавала ўрад Кеніі за правядзеньне канфэрэнцыі<ref>https://web.archive.org/web/20250219084954/https://kenyanwallstreet.com/sudan-accuses-kenya-of-act-of-hostility-for-hosting-rebel-groups/</ref><ref>https://mwanzotv.com/sudan-slams-kenya-for-hosting-rsf-government-declaration/</ref>, дадаўшы, што гэты крок «спрыяе разьдзяленьню афрыканскіх дзяржаў, парушае іхны сувэрэнітэт»<ref>https://newscentral.africa/kenya-under-fire-for-hosting-sudan-rebel-group/{{Недаступная спасылка|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Прэм’ер-міністар Кеніі Мусалія Мудавадзі заявіў, што дзеяньні краіны «адпавядалі яе больш шырокай ролі ў мірных перамовах і яе прыхільнасьці падтрымцы Судану ў пошуку рашэньня палітычнага крызісу»<ref>https://x.com/eliudkibii/status/1892252627146330361</ref><ref>https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/kenya-defends-decision-to-host-sudan-rebels-4934264</ref>. Дзеяньні Кеніі і ўтварэньне органа асудзілі [[Кувэйт]]<ref>{{Спасылка | загаловак = Saudi Arabia, Qatar, Kuwait reject parallel Sudan government plan | спасылка = https://sudantribune.com/article298021/ | выдавец = Sudan Tribune | дата публікацыі = 1 сакавіка 2025}}</ref>, [[Гаяна]]<ref>https://web.archive.org/web/20250227141043/https://www.newarab.com/news/security-council-concerns-over-fragmentation-sudan</ref>, [[ЗША]]<ref>https://www.bbc.co.uk/news/articles/c8j9j72lvdvo</ref><ref>https://www.kenyan-post.com/2025/02/us-senator-strongly-condemns-rutos-govt.html</ref>, [[Катар]]<ref>https://www.gulf-times.com/article/700528/qatar/qatar-affirms-its-firm-position-in-supporting-the-unity-and-sovereignty-of-sudan-and-rejecting-any-interference-in-its-internal-affairs</ref>, [[Эгіпет]]<ref>https://www.aa.com.tr/en/middle-east/egypt-rejects-formation-of-any-parallel-government-in-sudan-khartoum/3491184</ref>, [[Альжыр]]<ref>https://web.archive.org/web/20250227141043/https://www.newarab.com/news/security-council-concerns-over-fragmentation-sudan</ref><ref>https://sudantribune.com/article297942/ {{Недаступная спасылка|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[Кітай]]<ref>https://web.archive.org/web/20250227141043/https://www.newarab.com/news/security-council-concerns-over-fragmentation-sudan</ref>, [[Пакістан]]<ref>https://www.nation.com.pk/27-Feb-2025/pakistan-calls-for-immediate-ceasefire-in-sudan-urges-dialogue-for-lasting-peace</ref>, [[Саудаўская Арабія]]<ref>https://x.com/KSAmofaEN/status/1895507736827150577</ref>, [[Расея]]<ref>https://sudantribune.com/article297953/ {{Недаступная спасылка|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[Паўднёвая Карэя]]<ref>https://www.rfi.fr/en/africa/20250227-un-condemns-rsf-s-parallel-government-in-sudan-as-hellscape-emerges</ref>, [[Самалі]]<ref>https://web.archive.org/web/20250227141043/https://www.newarab.com/news/security-council-concerns-over-fragmentation-sudan</ref>, [[Сьера-Леонэ]]<ref>https://web.archive.org/web/20250227141043/https://www.newarab.com/news/security-council-concerns-over-fragmentation-sudan</ref>, [[Вялікабрытанія]]<ref>https://web.archive.org/web/20250227141043/https://www.newarab.com/news/security-council-concerns-over-fragmentation-sudan</ref><ref>https://www.gov.uk/government/speeches/respect-for-sudans-sovereignty-and-territorial-integrity-is-vital-for-a-sustainable-end-to-this-war-uk-statement-at-the-un-security-council</ref>. [[ААН]] заявіла, што стварэньне паралельнага ўрада можа абвастрыць канфлікт<ref> https://x.com/AFP/status/1892272944337842467</ref><ref>https://www.arabnews.com/node/2590905/middle-east</ref>. 20 лютага Судан адклікаў свайго пасла ў Кеніі<ref>{{Спасылка | загаловак = Sudan recalls Kenya envoy, accuses Ruto of undermining ties | спасылка = https://sudantribune.com/article297696/ | выдавец = Sudan Tribune | дата доступу = 2 саксвіка 2025}}</ref>. Праз два дні Міністэрства замежных спраў Судану заявіла, што разглядае магчымасьць увядзеньня забароны на ўвоз кенійскіх тавараў у краіну<ref> https://almohagig.com/%D9%88%D9%83%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%80%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%82%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%88%D9%85%D8%A9-%D8%AA%D8%AF%D8%B1%D8%B3/</ref><ref>https://nation.africa/kenya/news/africa/sudan-junta-threatens-to-cut-tea-imports-from-kenya-4937894</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Урады ў выгнаньні]] [[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Судане (з 2023)]] [[Катэгорыя:Суданская палітыка]] k0c5xketdhlyxyvbdil4k4nxwdilx0z 0 297755 2700062 2625537 2026-11-10T17:52:55Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700062 wikitext text/x-wiki [[Выява:Selidi pod shuboi.jpg|міні|Савецкая страва [[Селядзец пад футрам|Шуба]].]] '''Савецая кухня'''<ref>Мария Пироговская [https://arzamas.academy/mag/517-sovietkitchen Краткая история советской кухни]</ref> — сукупнасьць кухняў народаў, якія насялялі [[СССР]]. Большасьць страваў пераймалася з кухняў народаў СССР, але стравы паступова зьмянялі свае асаблівасьці і станавіліся асобнымі стравамі. Напрыклад, [[шашлык]] быў пераняты ад народаў [[Каўказ]]у. У каўказцаў шашлык можа быць толькі з [[Баран|бараніны]], а ў савецкае кухні яго пачалі рабіць са [[Парася|сьвініны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Похлёбкин В.В. Кухня века. — М.: Полифакт, 2000. — 616 с. * Похлёбкин В.В. Национальные кухни наших народов. — М.: Лёгкая и пищевая промышленность, 1983. — 304 с. * Козлов А. И. Советская кухня // Пища людей. — Фрязино: Век 2, 2005. — С. 232—235. — 272 с. — (Наука для всех). — 2500 экз. — ISBN 5-85099-155-7. == Вонкавыя спасылкі == * Мария Пироговская [https://arzamas.academy/mag/517-sovietkitchen Краткая история советской кухни] * [https://web.archive.org/web/20251216114004/https://lubymye-recepti.ru/2019/12/23/kuhnya-sssr-shedevry-iz-prostyh-produktov/ Кухня СССР: шедевры из простых продуктов] [[Катэгорыя:СССР]] [[Катэгорыя:Савецкая кухня]] qekyjlwito5c3v0blgkf7sbv7wpnpx9 0 298066 2700169 2659252 2026-11-11T08:57:42Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700169 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 50 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 40 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 13 |Даўгата хвілінаў = 25 |Даўгата сэкундаў = 0 }} '''Хо́мутаў''' ({{мова-cs|Chomutov}}) — горад у [[Чэхія|Чэхіі]], месьціцца ва [[Усьцецкі край|Усьцецкі краі]]. == Гісторыя == Першай пісьмовай згадкай пра Хомутаў лічыцца дарчая грамата 1252 году, калі ён перайшоў ва ўласнасьць [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]]. Гатычны касьцёл Сьвятой Катаржыны, пабудаваны менавіта ў той час, стаіць дагэтуль. У 1396 годзе Хомутаў атрымаў гарадзкую грамату, а ў 1416 годзе рыцары прадалі горад і маёнтак [[Вацлаў IV|Вацлаву IV]]<ref>[http://www.chomutov-mesto.cz/cz/pocatky-mesta «Počátky města»]. City of Chomutov.</ref>. [[Файл:Chomutov - Jezuitský areál - nádvoří SKKS 01.JPG|значак|зьлева|Будынак езуіцкага каледжу.]] 16 сакавіка 1421 году места было ўзятае штурмам, разрабаванае і спаленае [[табарыты|табарытамі]]. Пасьля некалькіх узрушэньняў і зьмены ўласьнікаў Хомутаў быў захоплены Поплем з Лабковіца ў 1588 годзе, які ўсталяваў уладу [[езуіты|езуітаў]], што прывяло да праблем паміж пратэстанцкімі грамадзянамі і новым сюзэрэнам гораду<ref>[http://www.chomutov-mesto.cz/cz/husitske-valky «Husitské války»]. City of Chomutov.</ref>. У 1594 годзе фэод перайшоў да кароны, а ў 1605 годзе горад набыў свабоду і стаў каралеўскім горадам. Пасьля [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] Хомутаў быў у заняпадзе<ref>[http://www.chomutov-mesto.cz/cz/historie-chomutova-kralovske-mesto-a-obdobi-tricetilete-valky «Historie Chomutova – královské město a období třicetileté války»]. City of Chomutov.</ref>. Хуткае разьвіцьцё адбылося толькі ў другой палове XIX стагодзьдзя, калі набыло разьвіцьцё горназдабыўная і цяжкая прамысловасьць. Да 1938 году ў Хомутаве жыло больш за 30 тысяч жыхароў. Каля 95% насельніцтва складалі этнічныя [[немцы]]. Вельмі невялікая габрэйская супольнасьць трапіла пад ціск, у выніку чаго 23 верасьня 1938 году горад быў абвешчаны «юдэнфрайнам» пранацысцкай адміністрацыяй, то бок вольнай ад [[габрэі|габрэяў]]. Праз тыдзень Хомутаў і навакольны рэгіён былі анексаваныя нацысцкай [[Нацысцкая Нямеччына|Нямеччынай]] у выніку Мюнхэнскага пагадненьня 1938 году і ўлучаны ў склад правінцыі [[Судэтэнлянд]]. Пасьля 1945 года папярэдняе насельніцтва, пераважна немцы, было дэпартаванае<ref>de Zayas, Alfred-Maurice (1994). [https://en.wikipedia.org/wiki/A_Terrible_Revenge «A Terrible Revenge»] (2nd ed.). New York: St. Martin’s Press.</ref>. Дзеля рэканструкцыі раёна былі пабудаваны новыя прамысловыя аб’екты і буйныя шматпавярховыя жылыя комплексы. Пасьля [[Аксамітная рэвалюцыя|Аксамітнай рэвалюцыі]] 1989 году цяжкая прамысловасьць была значна паменшаная, але стан навакольнага асяродзьдзя ў горадзе і ваколіцах прыкметна палепшыўся. 1 ліпеня 2006 году Хомутаў набыў статус статутнага места. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20250728102107/https://www.chomutov.cz/ Афіцыйная бачына]{{ref-cz}} [[Катэгорыя:Хомутаў]] 3ae0yjcd3k0sqnj2g72c8f40rk3p6mo 0 299723 2700084 2669346 2026-11-10T19:19:13Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700084 wikitext text/x-wiki {{сайт | імя = Скрынка | url = [https://screenka.com/ Старонка ў сеціве] | камэрцыйны = Не | рэгістрацыя = не абавязковая | мовы = [[Беларуская мова|беларуская]] | пачатак працы = {{Дата пачатку|9|6|2024|1}}<ref>[https://lookup.icann.org/en/lookup Час заснаваньня]</ref> | бягучы стан = дзейны }} '''Screenka''' — беларускамоўны сайт ў [[Сеціва|сеціве]], яна дае магчымасьць глядзець [[Мастацкі фільм|мастацкія стужкі]] і серыялы на беларускай мове (агучка ці субцітры). Старонка ў сеціве ўзьнікла прыблізна ў чэрвені 2024 году<ref name="скрынкагс">[https://screenka.com/ Старонка ў сеціве]{{Недаступная спасылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. У сакавіку 2026 года сайт быў часова закрыты на рэканструкцыю. == Глядзіце таксама == * [[Кінакіпа]] * [[Зьнічка (сеціва)|Зьнічка]] * [[АніБел|Anibel]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20260829065353/https://screenka.com/ Старонка ў сеціве] [[Катэгорыя:Вэб-сайты]] [[Катэгорыя:Старонкі ў сеціве пра кіно]] [[Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 2024 годзе]] [[Катэгорыя:Беларускія вэб-сайты]] 3kzr5erdb0h8qze272p7qu1u2k6wpgp 0 300100 2700154 2683844 2026-11-11T08:01:35Z Дамінік 64057 2700154 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Маладуша |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Маладушы |Лацінка = Maładuša |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1690 годам |Першыя згадкі = [[1690]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкі]] |Сельсавет = [[Вышамірскі сельсавет|Вышамірскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 09 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 14 |Даўгата сэкундаў = 19 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} [[Файл:С. Прыбара, як нібы адзіны ўладальнік Маладушы і Сьвірыдавічаў.1690 г.png|значак|зьлева|130px|С. Прыбара — адзіны ўладальнік Сьвірыдавічаў і Маладушы.1690 г.]] [[Файл:С. Прыбара і К. Бурбіна, уладальнікі Маладушы, Сьвірыдавічаў і інш. 1690 г.png|значак|зьлева|130px|С. Прыбара і К. Бурбіна — уладальнікі Сьвірыдавічаў, Маладушы і інш. 1690 г.]] [[Файл:Фрагмэнт падатковага рэестру 1716 г.jpg|значак|зьлева|130px|Маладуша ў падатковым рэестры 1716 г.]] [[Файл:Сьвірыдавічы і Маладуша ў тарыфе падымнага 1775 г.jpg|значак|зьлева|130px|Фрагмэнт тарыфу падымнага 1775 г.]] [[Файл:Прыход Сьвірыдавіцкай царквы 1792 г.png|значак|130px|Прыход Сьвірыдавіцкай царквы 1792 г.]] '''Маладу́ша'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць|}}</ref> — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Вышамірскі сельсавет|Вышамірскага сельсавету]] [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. == Геаграфія == За 29 км на паўднёвы захад ад [[Рэчыца|Рэчыцы]], за 75 км ад [[Гомель|Гомля]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае ў Рэчы Паспалітай === Як бы не ранейшая пісьмовая зьвестка пра паселішча ўтрымліваецца ў датаваным 4-м ліпеня 1690 году{{заўвага|Не з другой паловы XVIII ст., як пісаў С. В. Марцэлеў<ref name="fn1">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 349—350</ref>}} рэестры аб паборы з 2 дымоў вёсак Сьвірыдавічы, Маладуша і паловы Радліна пана Самуэля Прыбары, падсудка мазырскага. Яшчэ 2 дымамі ў Сьвірыдавічах «''з прыналежнасьцямі''» валодала пані Катарына з Прыбараў Бурбіна, падчашына мазырская<ref>Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Faszczów (AGAD. AF.). Sygn. 90. S. 11, 28</ref>. У іншых дакумэнтах 1690 году аднаасобным уладальнікам 4 дымоў у Сьвірыдавічах і Маладушы названы падсудак Прыбара{{заўвага|Згодна з рэестрам 1776 г., 4 дымамі ў Сьвірыдавічах супольна валодалі паны Прыбара, падстароста мазырскі, і Бурба<ref>Lietuvos valstybės istorijos archyvas (LVIA). F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2269atv.</ref>.}}<ref>LVIA. F. 11. Ap. 1. B. 748. L. 2305atv., 2306atv</ref>. Наступная вядомая згадка прыпадае на 1716 год, калі з 4 дымоў вёсак Маладуша і [[Сьвірыдавічы (Гомельская вобласьць)|Сьвірыдавічы]] пані Прыбаравай, згодна з ухвалаю грамнічнага сойміку [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]], было выбрана 60 злотых<ref>AGAD. AF. Sygn. 90. S. 36</ref>. Паводле матэрыялаў візыты [[Глуск]]ага дэканату 1764 году, жыхары Маладушы былі парахіянамі Сьвірыдавіцкай царквы Ўсьпеньня Найсьвяцейшай Багародзіцы<ref>НГАБ у Менску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41267. А. 18адв.-19адв.</ref>. У тарыфе [[падымнае|падымнага]] Рэчыцкага павету на 1775 год засьведчана, што ў вёсках Сьвірыдавічы і Маладуша, дзедзічных добрах пані Прыбаравай (Przyborzyny), судзьдзёвай земскай мазырскай, было 27 дворных дымоў, зь іх земляробчых у Маладушы — 11, у Сьвірыдавічах — 14<ref>LVIA. F. 11. Ap. 1. B. 1588. L. 221atv.-222</ref>. Згодна зь візытацыяй Сьвірыдавіцкай царквы на землях пані Клары Прыбарыны, судзьдзёвай мазырскай, якая адбылася 8 лютага 1784 году, у вёсцы Маладуша, за 3 мілі ад царквы, налічвалася 15 дымоў з 48 мужчынамі і 42 жанчынамі, нязгодных{{заўвага|Паводле Дзяніса Лісейчыкава, меліся на ўвазе дзеці, пакуль не дапушчаныя да споведзі.}} — 24 і 14 асобаў<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41241. А. 104-105адв.</ref>. У інвэнтары Сьвірыдавіцкай Усьпенскай царквы, складзеным 13 жніўня 1792 году, засьведчана, што ў Маладушы на той час было 18 двароў<ref>НГАБ. Ф. 1299. Воп. 1. Спр. 1. А. 10адв.-11адв.</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Маладуша — у межах Рэчыцкай акругі [[Чарнігаў|Чарнігаўскага]] намесьніцтва (губэрні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Менская губэрня)|Рэчыцкага павету]] спачатку Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 г. [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 ў складзет. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. [[Файл:Фрагмэнт рэвізіі 1795 г.jpg|значак|зьлева|130px|Фрагмэнт рэвізіі 1795 г. што да Маладушы.]] У матэрыяле расейскай рэвізіі 1795 году паведамляецца, што «село Малодушье», прыналежнае раней «клятвопреступнику», г. зн. удзельніку вызвольнага паўстаньня 1794 году, пану Антонію Прыбары, сэквэстраванае «в казну»; а было ў ім 27 двароў з 90 падданымі мужчынскага і 84 жаночага полу<ref>НГАБ у Менску. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 90адв.-95</ref>. Але ў крыніцы пад назвай «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 году «деревня Малодушье» названая ўласнасьцю Адама, Бэнэдыкта і Траяна Прыбараў, хоць частка яе належала маёру Тычыніну<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 71—72</ref>. У мэтрычных кнігах Сьвірыдавіцкай Усьпенскай царквы 1796 – 1799 гадоў уладальнікам вёскі або сяла (з 1797) Маладуша стала называўся маёр Тычына<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 493. А. 268-271адв. Спр. 494, 496, 497</ref>. У парэформавы пэрыяд Маладуша — адміністрацыйны цэнтар воласьці. На 1909 год у сяле Маладуша налічвалася 96 двароў з 546 жыхарамі, у 1 двары аднайменнага маёнтку было 7 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 118</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя|Нямеччына]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Маладуша з воласьцю, аднак, у складзе Рэчыцкага павету апынулася ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою: український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны)</ref>. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} {{Вышамірскі сельсавет}} {{Рэчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Вышамірскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рэчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі]] 5669f1g3xn2lts5hsx93tt9ey7qaidd 0 302815 2700080 2673571 2026-11-10T19:09:39Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2700080 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Дзюка́н Назо́н''' ({{мова-fr|Duckens Nazon}}; {{Н}} 7 красавіка 1994 году) — гаіцянскі футбаліст, нападнік лібійскага клюбу «[[Аль-Наср Бэнгазі|Аль-Наср]]» і нацыянальнай [[Мужчынская зборная Гаіці па футболе|зборнай Гаіці]]. Сваю кар’еру пачынаў у роднай [[Францыя|Францыі]], а пасьля некаторы час быў у розных ангельскіх клюбах. У складзе баўгарскага [[ЦСКА Сафія|ЦСКА]] ў [[Першая прафэсійная ліга чэмпіянату Баўгарыі па футболе 2022—2023 гадоў|сэзоне 2022—2023 гадоў]] стаў другім бамбардзірам мясцовага чэмпіянату, маючы на сваім рахунку 18 галоў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Назон у складзе [[Зборная Гаіці па футболе|зборнай Гаіці]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Кубак Амэрыкі па футболе|Кубках Амэрыкі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Гаіці}}; |Гаіці на КА-2016 |Гаіці на ЧС-2026 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Назон, Дзюкан}} [[Катэгорыя:Гаіцянскія футбалісты]] p9n38bcbh0reocx5nwfxf39snj3yxp4 3 304441 2700181 2698017 2026-11-11T11:11:13Z Neriah 68491 Neriah перанёс старонку [[Гутаркі ўдзельніка:Go6pb1u]] у [[Гутаркі ўдзельніка:Go6rbI]]: Аўтаматычны перанос старонкі пры перайменаваньні ўдзельніка з «[[Special:CentralAuth/Go6pb1u|Go6pb1u]]» у «[[Special:CentralAuth/Go6rbI|Go6rbI]]» 2698017 wikitext text/x-wiki {{Вітаем}} fbn7wwakni74vxuz1x9rcjfgbiynfll 0 304594 2700063 2700033 2026-11-10T17:58:27Z Ліцьвін 847 артаграфія, пунктуацыя 2700063 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Мікалаевічы}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Мікалаевічы |Лацінка = Mikalajevičy |Статус = Вёска |Назва ў родным склоне = Мікалаевічаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 340 |Год падліку колькасьці = 2019 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 222223<ref>[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8 Белпошта] {{Ref-ru}}</ref>. |СААТА = 6248820041 |Выява = Mikalajevičy, Smaliavičy District (1).jpg |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 00 |Шырата сэкундаў = 17 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 02 |Даўгата сэкундаў = 59 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Мікала́евічы'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 437</ref> — [[вёска]] ў [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Уваходзіць у склад [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкага сельсавету]]. Каля вёскі знаходзіцца вадасховішча Вялікае. == Гісторыя == Мікалаевічы вядомыя з [[XVIII стагодзьдзе|XVIII стагодзьдзя]]. У 1781 годзе тут жыве 50 жыхароў у 10 дварах. Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Пасталітай]] (1793 год) трапіла ў склад [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. У 1800 годзе ў Мікалаевічах жыве 70 жыхароў у 12 дварах. У гэты час вёска знаходзіцца ва ўласнасьці [[Радзівілы|Радзівілаў]] і адміністрацыйна адносіцца да [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. У 1870 годзе Мікалаевічы ў складзе [[Смалявіцкая воласьць|Смалявіцкай воласьці]]. Тут жыве 72 вяскоўцы. Паводле перапісу 1897 году тут жыве 258 жыхароў у 34 дварах, а ў пачатку [[XX стагодзьдзе|XX стагодзьдзя]] ўжо 423 жыхары ў 46 дварах. У 1917 годзе насельніцтва склала 321 жыхар якія жылі ў 56 дварах. У 1918 годзе пачынае працу [[Школа|школа]] пэршай ступені. Пад час [[Першая сусьветная вайна|Пэршай сусьветнай вайны]] Мікалаевічы , з [[Люты|лютага]] да [[Сьнежань|сьнежня]] 1918 году былі акупіраваныя войскамі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. З [[Жнівень|жніўня]] 1919 да [[Ліпень|ліпеня]] 1920 году Мікалаевічы былі акупаваныя войскамі [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 1919 года вёска ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 20 жніўня 1924 году Мікалаевічы адносяцца да Забалоцкага сельсавету Смалявіцкага раёну Менскай акругі, а з 20 лютага 1938 году — Менскай вобласьці. У 1925 годзе тут жыве 518 жыхароў на 78 гаспадарак. Пад час [[Другая сусьветная вайна|Другой Сусьветнай вайны]] з канца чэрвеня 1941 да пачатку ліпеня 1944 году Мікалаевічы акупаваныя войскамі [[Нацысцкая Нямеччына|Нацысцкай Нямеччыны]]. Паводле перапісу 1959 году ў вёсцы жыве 593 жыхары. З 25 сьняжня 1962 году да 6 студзеня 1965 году знаходзілася ў складзе Менскага раёну<ref>Гарады і вёскі Беларусі/Менская вобласьць, энцыкляпэдыя, Том 8 (выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя імя Пятруся Броўкі», 2013 год) (ISBN 978-985-11-0735-9), падрыхтаваны пад навуковай рэдакцыяй члена карэспандэнта Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі [[Аляксандар Лакотка|А. Лакоткі]]. С. 483</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Category:Mikalajevičy, Smaliavičy District}} * [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёну] * [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёну] {{Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Забалоцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] r64j3pp2u79912feqzt9gbs2dmx4a3u 0 304595 2700064 2026-11-10T17:58:52Z Ліцьвін 847 Перанакіроўвае на [[Мікалаевічы (Менская вобласьць)]] 2700064 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Мікалаевічы (Менская вобласьць)]] 066tkhcv9f2ft4apfr9ad3eiezntiu2 0 304596 2700102 2026-11-10T21:23:17Z XHCKidx 11053 Створаная старонка са зьместам „{{Славутасьць |Тып = Даходны дом |Назва = Гатэль "Мачыз" |Арыгінальная назва = Дом Махліна |Выява = Мінск. Вуліца Інтэрнацыянальная, 9 - вуліца Камсамольская, 17 (01).jpg |Подпіс выявы = Менск, гатэль "Мачыз...“ 2700102 wikitext text/x-wiki {{Славутасьць |Тып = Даходны дом |Назва = Гатэль "Мачыз" |Арыгінальная назва = Дом Махліна |Выява = Мінск. Вуліца Інтэрнацыянальная, 9 - вуліца Камсамольская, 17 (01).jpg |Подпіс выявы = Менск, гатэль "Мачыз" (былы даходны дом Махліна) |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = горад |Месцазнаходжаньне = Менск |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = |Заснаваньне = |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = XIX ст. |Канчатак будаўніцтва = XIX ст. |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар'е = |Шырата градусаў = |Шырата хвілінаў = |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар'е = |Даўгата градусаў = |Даўгата хвілінаў = |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = Мачыз }} '''Гатэль "Мачыз" (Дом Махліна)''' — трохпавярховы будынак у [[Менск]]у па адрасу [[Інтэрнацыянальная вуліца (Менск)|Інтэрнацыянальная]], 9 ([[Вуліца Камсамольская (Менск)|Камсамольская]], 17). Пабудаваны ў канцы [[XIX стагодзьдзе|XIX стагодзьдзя]]. Колішні даходны дом С.Г. Махліна. == Гісторыя == [[Файл:Miensk, Zboravaja-Felicyjanaŭskaja, Mačyz. Менск, Зборавая-Фэліцыянаўская, Мачыз (1886).jpg|міні|зьлева|гатэль "Мачыз", 1886 год]] Былы даходны дом ''С.Г. Махліна'', пабудаваны ў 1886 годзе. Першапачаткова двухпавярховы будынак з мансардным паверхам з чырвонай цэглы. Трэцьці паверх Надбудаваны ў 1960 годзе. Да рэвалюцыі тут знаходзіўся гатэль "Мачыз" на 16 нумароў. З 1920-х гадоў жылы дом. У 1930-х гадах тут таксама знаходзілася "Беларуская кантора Рэммаштрэста". Пасля вайны і да 1956 года на першым паверсе размяшчаўся рэстаран 1-га гатунку "Зара". У часы СССР у будынку было Культурна-асветніцкае вучылішча. У 1960-х першапачатковую канструкцыю сказілі да непазнавальнасьці, надбудаваўшы трэцьці паверх. На першым паверсе гістарычна разьмешчаны рэстарацыі і каваярні. На астатніх паверхах будынак выкарыстоўваецца, як жылы дом.<ref>https://www.facebook.com/groups/minsk.interesting/posts/1108950280830371/</ref>. == Галерэя == <gallery caption=" Гістарычныя здымкі" widths=150 heights=150 class="center"> Мінск. Камсамольская 17 (XX).jpg|Гатэль Мачыз на пачатку XX ст. Мінск. Камсамольская 17 (XX ст.).jpg|Гатэль Мачыз пад час другой сусьветнае вайны Macziz-1 (cropped).jpg|Гатэль "Мачыз" на старой паштоўцы пачатку XX ст. Miensk, Felicyjanaŭskaja-Zboravaja. Менск, Фэліцыянаўская-Зборавая (1930).jpg|Гатэль "Мачыз на скрыжаваньні былых Фэліцыянаўскай і Зборавай, 1930 год </gallery> <gallery caption=" Сучасныя здымкі" widths=150 heights=150 class="center"> International street 9.jpg|Стан будынку на 2011 год Мінск. Вуліца Інтэрнацыянальная, 9 - вуліца Камсамольская, 17 (02).jpg|Былы гатэль Мачыз, 2015 год Минск, Интернациональная улица, 9.jpg|Гмах будынку па вуліцы Інэтрнацыянальнай, 2015 год Мінск. Вуліца Інтэрнацыянальная. 2012 (06).jpg|З боку Інтэрнацыянальнай </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Менск}} [[Катэгорыя:Менск]] [[Катэгорыя:Збудаваньні Менску]] i8az33r9l8znluwtdjf2zvzpt7flba3 2700106 2700102 2026-11-10T21:41:15Z XHCKidx 11053 2700106 wikitext text/x-wiki {{Славутасьць |Тып = Даходны дом |Назва = Гатэль "Мачыз" |Арыгінальная назва = Дом Махліна |Выява = Мінск. Вуліца Інтэрнацыянальная, 9 - вуліца Камсамольская, 17 (01).jpg |Подпіс выявы = Менск, гатэль "Мачыз" (былы даходны дом Махліна) |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = горад |Месцазнаходжаньне = Менск |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = 1886 |Заснаваньне = |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = XIX ст. |Канчатак будаўніцтва = XIX ст. |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар'е = |Шырата градусаў = |Шырата хвілінаў = |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар'е = |Даўгата градусаў = |Даўгата хвілінаў = |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = Мачыз }} '''Гатэль "Мачыз" (Дом Махліна)''' — трохпавярховы будынак у [[Менск]]у па адрасу [[Інтэрнацыянальная вуліца (Менск)|Інтэрнацыянальная]], 9 ([[Вуліца Камсамольская (Менск)|Камсамольская]], 17). Пабудаваны ў канцы [[XIX стагодзьдзе|XIX стагодзьдзя]]. Колішні даходны дом С.Г. Махліна. == Гісторыя == [[Файл:Miensk, Zboravaja-Felicyjanaŭskaja, Mačyz. Менск, Зборавая-Фэліцыянаўская, Мачыз (1886).jpg|міні|зьлева|гатэль "Мачыз", 1886 год]] Былы даходны дом ''С.Г. Махліна'', пабудаваны ў 1886 годзе. Першапачаткова двухпавярховы будынак з мансардным паверхам з чырвонай цэглы. Трэцьці паверх Надбудаваны ў 1960 годзе. Да рэвалюцыі тут знаходзіўся гатэль "Мачыз" на 16 нумароў. З 1920-х гадоў жылы дом. У 1930-х гадах тут таксама знаходзілася "Беларуская кантора Рэммаштрэста". Пасля вайны і да 1956 года на першым паверсе размяшчаўся рэстаран 1-га гатунку "Зара". У часы СССР у будынку было Культурна-асветніцкае вучылішча. У 1960-х першапачатковую канструкцыю сказілі да непазнавальнасьці, надбудаваўшы трэцьці паверх. На першым паверсе гістарычна разьмешчаны рэстарацыі і каваярні. На астатніх паверхах будынак выкарыстоўваецца, як жылы дом.<ref>https://www.facebook.com/groups/minsk.interesting/posts/1108950280830371/</ref>. == Галерэя == <gallery caption=" Гістарычныя здымкі" widths=150 heights=150 class="center"> Мінск. Камсамольская 17 (XX).jpg|Гатэль Мачыз на пачатку XX ст. Мінск. Камсамольская 17 (XX ст.).jpg|Гатэль Мачыз пад час другой сусьветнае вайны Macziz-1 (cropped).jpg|Гатэль "Мачыз" на старой паштоўцы пачатку XX ст. Miensk, Felicyjanaŭskaja-Zboravaja. Менск, Фэліцыянаўская-Зборавая (1930).jpg|Гатэль "Мачыз на скрыжаваньні былых Фэліцыянаўскай і Зборавай, 1930 год </gallery> <gallery caption=" Сучасныя здымкі" widths=150 heights=150 class="center"> International street 9.jpg|Стан будынку на 2011 год Мінск. Вуліца Інтэрнацыянальная, 9 - вуліца Камсамольская, 17 (02).jpg|Былы гатэль Мачыз, 2015 год Минск, Интернациональная улица, 9.jpg|Гмах будынку па вуліцы Інэтрнацыянальнай, 2015 год Мінск. Вуліца Інтэрнацыянальная. 2012 (06).jpg|З боку Інтэрнацыянальнай </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Менск}} [[Катэгорыя:Менск]] [[Катэгорыя:Збудаваньні Менску]] f9espszaw4yz3bg8bz39rd2wxfk02h9 2700107 2700106 2026-11-10T21:42:19Z XHCKidx 11053 /* Галерэя */ 2700107 wikitext text/x-wiki {{Славутасьць |Тып = Даходны дом |Назва = Гатэль "Мачыз" |Арыгінальная назва = Дом Махліна |Выява = Мінск. Вуліца Інтэрнацыянальная, 9 - вуліца Камсамольская, 17 (01).jpg |Подпіс выявы = Менск, гатэль "Мачыз" (былы даходны дом Махліна) |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = горад |Месцазнаходжаньне = Менск |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = 1886 |Заснаваньне = |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = XIX ст. |Канчатак будаўніцтва = XIX ст. |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар'е = |Шырата градусаў = |Шырата хвілінаў = |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар'е = |Даўгата градусаў = |Даўгата хвілінаў = |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = Мачыз }} '''Гатэль "Мачыз" (Дом Махліна)''' — трохпавярховы будынак у [[Менск]]у па адрасу [[Інтэрнацыянальная вуліца (Менск)|Інтэрнацыянальная]], 9 ([[Вуліца Камсамольская (Менск)|Камсамольская]], 17). Пабудаваны ў канцы [[XIX стагодзьдзе|XIX стагодзьдзя]]. Колішні даходны дом С.Г. Махліна. == Гісторыя == [[Файл:Miensk, Zboravaja-Felicyjanaŭskaja, Mačyz. Менск, Зборавая-Фэліцыянаўская, Мачыз (1886).jpg|міні|зьлева|гатэль "Мачыз", 1886 год]] Былы даходны дом ''С.Г. Махліна'', пабудаваны ў 1886 годзе. Першапачаткова двухпавярховы будынак з мансардным паверхам з чырвонай цэглы. Трэцьці паверх Надбудаваны ў 1960 годзе. Да рэвалюцыі тут знаходзіўся гатэль "Мачыз" на 16 нумароў. З 1920-х гадоў жылы дом. У 1930-х гадах тут таксама знаходзілася "Беларуская кантора Рэммаштрэста". Пасля вайны і да 1956 года на першым паверсе размяшчаўся рэстаран 1-га гатунку "Зара". У часы СССР у будынку было Культурна-асветніцкае вучылішча. У 1960-х першапачатковую канструкцыю сказілі да непазнавальнасьці, надбудаваўшы трэцьці паверх. На першым паверсе гістарычна разьмешчаны рэстарацыі і каваярні. На астатніх паверхах будынак выкарыстоўваецца, як жылы дом.<ref>https://www.facebook.com/groups/minsk.interesting/posts/1108950280830371/</ref>. == Галерэя == <gallery caption=" Гістарычныя здымкі" widths=150 heights=150 class="center"> Мінск. Камсамольская 17 (XX).jpg|Гатэль Мачыз на пачатку XX ст. Мінск. Камсамольская 17 (XX ст.).jpg|Гатэль Мачыз па другое сусьветнае вайне Macziz-1 (cropped).jpg|Гатэль "Мачыз" на старой паштоўцы пачатку XX ст. Miensk, Felicyjanaŭskaja-Zboravaja. Менск, Фэліцыянаўская-Зборавая (1930).jpg|Гатэль "Мачыз на скрыжаваньні былых Фэліцыянаўскай і Зборавай, 1930 год </gallery> <gallery caption=" Сучасныя здымкі" widths=150 heights=150 class="center"> International street 9.jpg|Стан будынку на 2011 год Мінск. Вуліца Інтэрнацыянальная, 9 - вуліца Камсамольская, 17 (02).jpg|Былы гатэль Мачыз, 2015 год Минск, Интернациональная улица, 9.jpg|Гмах будынку па вуліцы Інэтрнацыянальнай, 2015 год Мінск. Вуліца Інтэрнацыянальная. 2012 (06).jpg|З боку Інтэрнацыянальнай </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Менск}} [[Катэгорыя:Менск]] [[Катэгорыя:Збудаваньні Менску]] kg1d98osfnxclzgdkdogk5v3gvlsfa8 2700108 2700107 2026-11-10T21:45:29Z XHCKidx 11053 /* Гісторыя */ 2700108 wikitext text/x-wiki {{Славутасьць |Тып = Даходны дом |Назва = Гатэль "Мачыз" |Арыгінальная назва = Дом Махліна |Выява = Мінск. Вуліца Інтэрнацыянальная, 9 - вуліца Камсамольская, 17 (01).jpg |Подпіс выявы = Менск, гатэль "Мачыз" (былы даходны дом Махліна) |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = горад |Месцазнаходжаньне = Менск |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = 1886 |Заснаваньне = |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = XIX ст. |Канчатак будаўніцтва = XIX ст. |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар'е = |Шырата градусаў = |Шырата хвілінаў = |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар'е = |Даўгата градусаў = |Даўгата хвілінаў = |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = Мачыз }} '''Гатэль "Мачыз" (Дом Махліна)''' — трохпавярховы будынак у [[Менск]]у па адрасу [[Інтэрнацыянальная вуліца (Менск)|Інтэрнацыянальная]], 9 ([[Вуліца Камсамольская (Менск)|Камсамольская]], 17). Пабудаваны ў канцы [[XIX стагодзьдзе|XIX стагодзьдзя]]. Колішні даходны дом С.Г. Махліна. == Гісторыя == [[Файл:Miensk, Zboravaja-Felicyjanaŭskaja, Mačyz. Менск, Зборавая-Фэліцыянаўская, Мачыз (1886).jpg|міні|зьлева|гатэль "Мачыз", 1886 год]] Былы даходны дом ''С.Г. Махліна'', пабудаваны ў 1886 годзе. Першапачаткова двухпавярховы будынак з мансардным паверхам з чырвонае цэглы. Трэцьці паверх надбудаваны ў 1960 годзе. Да рэвалюцыі тут знаходзіўся гатэль "Мачыз" на 16 нумароў. З 1920-х гадоў жылы дом. У 1930-х гадах тут таксама знаходзілася "Беларуская кантора Рэммаштрэста". Пасля вайны і да 1956 года на першым паверсе размяшчаўся рэстаран 1-га гатунку "Зара". У часы СССР у будынку было Культурна-асветніцкае вучылішча. У 1960-х першапачатковую канструкцыю сказілі да непазнавальнасьці, надбудаваўшы трэцьці паверх. На першым паверсе гістарычна разьмешчаны рэстарацыі і каваярні. На астатніх паверхах будынак выкарыстоўваецца, як жылы дом.<ref>https://www.facebook.com/groups/minsk.interesting/posts/1108950280830371/</ref>. == Галерэя == <gallery caption=" Гістарычныя здымкі" widths=150 heights=150 class="center"> Мінск. Камсамольская 17 (XX).jpg|Гатэль Мачыз на пачатку XX ст. Мінск. Камсамольская 17 (XX ст.).jpg|Гатэль Мачыз па другое сусьветнае вайне Macziz-1 (cropped).jpg|Гатэль "Мачыз" на старой паштоўцы пачатку XX ст. Miensk, Felicyjanaŭskaja-Zboravaja. Менск, Фэліцыянаўская-Зборавая (1930).jpg|Гатэль "Мачыз на скрыжаваньні былых Фэліцыянаўскай і Зборавай, 1930 год </gallery> <gallery caption=" Сучасныя здымкі" widths=150 heights=150 class="center"> International street 9.jpg|Стан будынку на 2011 год Мінск. Вуліца Інтэрнацыянальная, 9 - вуліца Камсамольская, 17 (02).jpg|Былы гатэль Мачыз, 2015 год Минск, Интернациональная улица, 9.jpg|Гмах будынку па вуліцы Інэтрнацыянальнай, 2015 год Мінск. Вуліца Інтэрнацыянальная. 2012 (06).jpg|З боку Інтэрнацыянальнай </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Менск}} [[Катэгорыя:Менск]] [[Катэгорыя:Збудаваньні Менску]] nhd9gqt338idlgtzpeo5hzv3obaqe63 10 304597 2700134 2026-11-11T06:35:49Z Jim 415 Створаная старонка са зьместам „Kościelec view 2.jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude>“ 2700134 wikitext text/x-wiki Kościelec view 2.jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude> 1vsr78ixvldpn1tnlx8r2h1pb2nvyuv 10 304598 2700135 2026-11-11T06:36:56Z Jim 415 Створаная старонка са зьместам „Photograph of Members of the Mochida Family Awaiting Evacuation - NARA - 537505 - Restoration.jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude>“ 2700135 wikitext text/x-wiki Photograph of Members of the Mochida Family Awaiting Evacuation - NARA - 537505 - Restoration.jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude> 4e8wzv3rw5bbv8r3nmouolil2dehvko 10 304599 2700136 2026-11-11T06:37:12Z Jim 415 Створаная старонка са зьместам „Museu Soares dos Reis October 2026-1.jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude>“ 2700136 wikitext text/x-wiki Museu Soares dos Reis October 2026-1.jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude> shn99hepmtf0knvmpuer8an2du65q2r 10 304600 2700137 2026-11-11T06:37:26Z Jim 415 Створаная старонка са зьместам „Minaret Mosquée Hammouda Pacha.jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude>“ 2700137 wikitext text/x-wiki Minaret Mosquée Hammouda Pacha.jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude> f89sb1jy50fikra8cb89bl00g76j61j 10 304601 2700138 2026-11-11T06:37:38Z Jim 415 Створаная старонка са зьместам „Canna-indica-Sitia-Crete-Greece.jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude>“ 2700138 wikitext text/x-wiki Canna-indica-Sitia-Crete-Greece.jpg<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Галоўная старонка:Выява дня]]</noinclude> g0l2lxd2v28cbzf1ndmwa0f6h63f509 0 304602 2700139 2026-11-11T07:07:06Z Jim 415 Створаная старонка са зьместам „{{Населены пункт/Беларусь |Назва = Падыгрушша |Лацінка = Padyhrušša |Статус = Вёска |Назва ў родным склоне = Падыгрушша |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дат...“ 2700139 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Падыгрушша |Лацінка = Padyhrušša |Статус = Вёска |Назва ў родным склоне = Падыгрушша |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 78 |Год падліку колькасьці = 2019 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 202154<ref>[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D1%8B%D0%B3%D1%80%D1%83%D1%88%D1%8C%D0%B5 Белпошта] {{Ref-ru}}</ref>. |СААТА = 6248820051 |Выява = Падыгрушша. Смалявіцкі раён (02).jpg |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 00 |Шырата сэкундаў = 46 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 59 |Даўгата сэкундаў = 26 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Падыгру́шша'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 437</ref> — [[вёска]] ў [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Уваходзіць у склад [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкага сельсавету]]. == Гісторыя == Падыгрушша вядомае з 1762 году, калі тут была пабудаваная [[Праваслаўе|праваслаўная]] [[Капліца|капліца]]. Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) вёска трапіла ў склад [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. У 1800 годзе тут налічвалася 85 жыхароў і 8 двароў. У гэты час Падыгрушша зьяўляецца ўласнасьцю [[Радзівілы|Радзівілаў]] і адміністрацыйна адносіцца да [[Барысаўскі павет|Барысаўскана павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. Паводле перапісу 1897 года населніцтва склала 94 жыхары, якія жылі ў 13 дварах. У гэты час Падыгрушша адносілася да [[Смалявіцкая воласьць|Смалявіцкай воласьці]]. У пачатку [[XX стагодзьдзе|XX стагодзьдзя]] тут жыве ўжо 117 жыхароў. Пад час [[Першая сусьветная вайна|Пэршай сусьветнай вайны]] з лютага да сьнежань 1018 году Падыгрушша акупаванае [[Армія|войскамі]] [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Са жніўня 1919 году да ліпеня 1920 году акупаваная войскамі [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 1919 году знаходзіцца ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У 1921 годзе насельніцтва склала 137 жыхароў, ў 1924 годзе павялічылася да 158, а ў 1926 годзе да 178 жыхароў. Пад час [[Польска-савецкая вайна|Польска-Савецкай вайны]], са 20 жніўня 1924 году ў складзе [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] Менскай акругі, з 20 лютага 1938 году [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Пад час [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] з канца чэрвеня 1941 году да пачатку ліпеня 1944 году Падыгрушша акупаваная войсками [[Нацысцкая Нямеччына|Нацысцкай Нямеччыны]]. Паводле перапісу 1959 году тут жыве 203 жыхары. З 25 сьнежня 1962 году Падыгрушша ў складзе [[Менскі раён|Менскага раёну]], а з 6 студзеня 1962 году зноў у Смалявіцкім раёне <ref>Гарады і вёскі Беларусі/Менская вобласьць, энцыкляпэдыя, Том 8 (выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя імя Пятруся Броўкі», 2013 год) (ISBN 978-985-11-0735-9), падрыхтаваны пад навуковай рэдакцыяй члена карэспандэнта Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі [[Аляксандар Лакотка|А. Лакоткі]]. С. 486</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Category:Mikalajevičy, Smaliavičy District}} * [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёну] * [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёну] {{Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Забалоцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] iij9wb1hakxy7p5oj95toiabzp1yhow 2700140 2700139 2026-11-11T07:08:41Z Jim 415 дапаўненьне 2700140 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Падыгрушша |Лацінка = Padyhrušša |Статус = Вёска |Назва ў родным склоне = Падыгрушша |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 78 |Год падліку колькасьці = 2019 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 202154<ref>[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D1%8B%D0%B3%D1%80%D1%83%D1%88%D1%8C%D0%B5 Белпошта] {{Ref-ru}}</ref>. |СААТА = 6248820051 |Выява = Падыгрушша. Смалявіцкі раён (02).jpg |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 00 |Шырата сэкундаў = 46 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 59 |Даўгата сэкундаў = 26 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Падыгру́шша'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 437</ref> — [[вёска]] ў [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Уваходзіць у склад [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкага сельсавету]]. == Гісторыя == Падыгрушша вядомае з 1762 году, калі тут была пабудаваная [[Праваслаўе|праваслаўная]] [[Капліца|капліца]]. Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) вёска трапіла ў склад [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. У 1800 годзе тут налічвалася 85 жыхароў і 8 двароў. У гэты час Падыгрушша зьяўляецца ўласнасьцю [[Радзівілы|Радзівілаў]] і адміністрацыйна адносіцца да [[Барысаўскі павет|Барысаўскана павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. Паводле перапісу 1897 года населніцтва склала 94 жыхары, якія жылі ў 13 дварах. У гэты час Падыгрушша адносілася да [[Смалявіцкая воласьць|Смалявіцкай воласьці]]. У пачатку [[XX стагодзьдзе|XX стагодзьдзя]] тут жыве ўжо 117 жыхароў. Пад час [[Першая сусьветная вайна|Пэршай сусьветнай вайны]] з лютага да сьнежань 1018 году Падыгрушша акупаванае [[Армія|войскамі]] [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Пад час [[Польска-савецкая вайна|Польска-Савецкай вайны]], са жніўня 1919 году да ліпеня 1920 году акупаваная войскамі [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 1919 году знаходзіцца ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У 1921 годзе насельніцтва склала 137 жыхароў, ў 1924 годзе павялічылася да 158, а ў 1926 годзе да 178 жыхароў. Пад час [[Польска-савецкая вайна|Польска-Савецкай вайны]], са 20 жніўня 1924 году ў складзе [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] Менскай акругі, з 20 лютага 1938 году [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Пад час [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] з канца чэрвеня 1941 году да пачатку ліпеня 1944 году Падыгрушша акупаваная войсками [[Нацысцкая Нямеччына|Нацысцкай Нямеччыны]]. Паводле перапісу 1959 году тут жыве 203 жыхары. З 25 сьнежня 1962 году Падыгрушша ў складзе [[Менскі раён|Менскага раёну]], а з 6 студзеня 1962 году зноў у Смалявіцкім раёне <ref>Гарады і вёскі Беларусі/Менская вобласьць, энцыкляпэдыя, Том 8 (выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя імя Пятруся Броўкі», 2013 год) (ISBN 978-985-11-0735-9), падрыхтаваны пад навуковай рэдакцыяй члена карэспандэнта Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі [[Аляксандар Лакотка|А. Лакоткі]]. С. 486</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Category:Mikalajevičy, Smaliavičy District}} * [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёну] * [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёну] {{Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Забалоцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] n47iq4l7y2q7ssc4sk44tbem71mieos 2700183 2700140 2026-11-11T11:23:13Z Jim 415 артаграфія 2700183 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Падыгрушша |Лацінка = Padyhrušša |Статус = Вёска |Назва ў родным склоне = Падыгрушша |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 78 |Год падліку колькасьці = 2019 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 202154<ref>[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D1%8B%D0%B3%D1%80%D1%83%D1%88%D1%8C%D0%B5 Белпошта] {{Ref-ru}}</ref>. |СААТА = 6248820051 |Выява = Падыгрушша. Смалявіцкі раён (02).jpg |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 00 |Шырата сэкундаў = 46 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 59 |Даўгата сэкундаў = 26 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Падыгру́шша'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 437</ref> — [[вёска]] ў [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Уваходзіць у склад [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкага сельсавету]]. == Гісторыя == Падыгрушша вядомае з 1762 году, калі тут была пабудаваная [[Праваслаўе|праваслаўная]] [[Капліца|капліца]]. Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) вёска трапіла ў склад [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. У 1800 годзе тут налічвалася 85 жыхароў і 8 двароў. У гэты час Падыгрушша зьяўляецца ўласнасьцю [[Радзівілы|Радзівілаў]] і адміністрацыйна адносіцца да [[Барысаўскі павет|Барысаўскана павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. Паводле перапісу 1897 года насельніцтва склала 94 жыхары, якія жылі ў 13 дварах. У гэты час Падыгрушша адносілася да [[Смалявіцкая воласьць|Смалявіцкай воласьці]]. У пачатку [[XX стагодзьдзе|XX стагодзьдзя]] тут жыве ўжо 117 жыхароў. Пад час [[Першая сусьветная вайна|Пэршай сусьветнай вайны]] з лютага да сьнежань 1018 году Падыгрушша акупаванае [[Армія|войскамі]] [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Пад час [[Польска-савецкая вайна|Польска-Савецкай вайны]], са жніўня 1919 году да ліпеня 1920 году акупаваная войскамі [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 1919 году знаходзіцца ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У 1921 годзе насельніцтва склала 137 жыхароў, ў 1924 годзе павялічылася да 158, а ў 1926 годзе да 178 жыхароў. Пад час [[Польска-савецкая вайна|Польска-Савецкай вайны]], са 20 жніўня 1924 году ў складзе [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] Менскай акругі, з 20 лютага 1938 году [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Пад час [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] з канца чэрвеня 1941 году да пачатку ліпеня 1944 году Падыгрушша акупаваная войсками [[Нацысцкая Нямеччына|Нацысцкай Нямеччыны]]. Паводле перапісу 1959 году тут жыве 203 жыхары. З 25 сьнежня 1962 году Падыгрушша ў складзе [[Менскі раён|Менскага раёну]], а з 6 студзеня 1962 году зноў у Смалявіцкім раёне <ref>Гарады і вёскі Беларусі/Менская вобласьць, энцыкляпэдыя, Том 8 (выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя імя Пятруся Броўкі», 2013 год) (ISBN 978-985-11-0735-9), падрыхтаваны пад навуковай рэдакцыяй члена карэспандэнта Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі [[Аляксандар Лакотка|А. Лакоткі]]. С. 486</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Category:Mikalajevičy, Smaliavičy District}} * [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёну] * [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёну] {{Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Забалоцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] t32meqn50ekvmnl35lotd85rg688w9o 0 304603 2700159 2026-11-11T08:37:28Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Joel_Embiid?oldid=1382534556 2700159 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Джоэл Эмбійд''' ({{мова-en|Joel Embiid}}; {{Н}} 16 сакавіка 1994 году) — амэрыканскі баскетбаліст, цэнтравы клюбу НБА «[[Філадэлфія Сэвэнці Сыксэрз]]». Мае камэрунскае паходжаньне. Эмбійд быў лідэрам НБА паводле выніковасьці ў сэзонах [[НБА 2021—2022 гадоў|2021—2022]] і [[НБА 2022—2023 гадоў|2022—2023]] гадоў, стаўшы першым цэнтравым, якому ўдалося дасягнуць такога выніку пасьля [[Шакіл О’Ніл|Шакіла О’Ніла]] ў 2000 годзе. Ён таксама стаў першым цэнтравым пасьля Мойзэса Мэлоўна, які зьбіраў у сярэднім больш за 30 пунктаў за гульню, акрамя таго, ён стаў першым замежнікам, які ачоліў сьпіс найбольш выніковых гульцоў НБА. У складзе зборнай ЗША браў залаты мэдаль [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульняў 2024 году]]. == Кар’ера == [[Файл:Joel Embiid 2018.jpg|значак|зьлева|Эмбійд робіць данк.]] 9 красавіка 2014 году Эмбійд абвесьціў пра свой удзел у [[драфт НБА 2014 году|драфце НБА 2014 году]], адмовіўшыся ад трох апошніх гадоў права выступаць у студэнцкім баскетболе<ref>{{артыкул|аўтар=Golliver, Ben|спасылка=https://www.si.com/nba/point-forward/2014/04/09/joel-embiid-declares-draft-kansas|загаловак=Kansas’ Joel Embiid declares for 2014 NBA draft|выданьне=Sports Illustrated|год=09.04.2014|копія=https://web.archive.org/web/20141006072227/http://www.si.com/nba/point-forward/2014/04/09/joel-embiid-declares-draft-kansas|дата копіі=06.10.2014}}</ref>. На драфце ён быў абраны клюбам «[[Філадэлфія Сэвэнці Сыксэрз]]» пад трэцім агульным нумарам<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/draft2014/story/_/id/11141687|загаловак=Sixers draft Joel Embiid at No. 3|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=27.06.2014|дата доступу=01.10.2014|копія=https://web.archive.org/web/20141004112902/http://espn.go.com/nba/draft2014/story/_/id/11141687/2014-nba-draft-joel-embiid-drafted-3rd-overall-philadelphia-76ers|дата копіі=04.10.2014}}</ref>. 26 жніўня 2014 году Эмбійд падпісаў кантракт пачаткоўца з «Сэвэнці Сыксэрз»<ref>{{спасылка|спасылка=http://basketball.realgm.com/wiretap/234735/Joel-Embiid-Signs-Rookie-Deal-With-76ers|загаловак=Joel Embiid Signs Rookie Deal With 76ers|выдавецтва=RealGM Wiretap|дата доступу=22.10.2016|копія=https://web.archive.org/web/20160822095835/http://basketball.realgm.com/wiretap/234735/Joel-Embiid-Signs-Rookie-Deal-With-76ers|дата копіі=22.08.2016}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Myron, Chuck|спасылка=https://www.hoopsrumors.com/2014/08/sixers-sign-embiid.html|загаловак=Sixers Sign Joel Embiid|выдавецтва=Hoopsrumors.com|дата публікацыі=28.08.2014|дата доступу=22.10.2016|копія=https://web.archive.org/web/20170301053654/https://www.hoopsrumors.com/2014/08/sixers-sign-embiid.html|дата копіі=01.03.2017}}</ref>. Пазьней стала вядома, што ён, хутчэй за ўсё, ня зможа згуляць аніводнага матчу ў сэзоне 2014—2015 гадоў празь пералом чаўнавіцы ў ступні<ref>{{спасылка|спасылка=http://basketball.realgm.com/wiretap/234734/76ers-Unsure-If-Joel-Embiid-Will-Play-At-All-This-Season|загаловак=76ers Unsure If Joel Embiid Will Play At All This Season|выдавецтва=RealGM Wiretap|дата доступу=22.10.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161007201040/http://basketball.realgm.com/wiretap/234734/76ers-Unsure-If-Joel-Embiid-Will-Play-At-All-This-Season|дата копіі=07.10.2016}}</ref>. У выніку Эмбійд таксама прапусьціў увесь [[НБА 2015—2016 гадоў|сэзон 2015—2016 гадоў]]. 4 кастрычніка 2016 году Эмбійд зьявіўся ў стартавым складзе каманды на пазыцыі цэнтравога ў першым перадсэзонным матчы супраць «[[Бостан Сэлтыкс]]»<ref>{{спасылка|аўтар=Harper, Zach|спасылка=http://www.cbssports.com/nba/news/joel-embiid-will-start-his-first-career-preseason-game-after-two-years-inactive/|загаловак=Joel Embiid will start his first career preseason game after two years inactive|выдавецтва=CBSSports.com|дата публікацыі=30.09.2016|дата доступу=22.10.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161004153040/http://www.cbssports.com/nba/news/joel-embiid-will-start-his-first-career-preseason-game-after-two-years-inactive/|дата копіі=04.10.2016}}</ref>. 1 лістапада ён аформіў свой першы [[дабл-дабл]] у кар’еры, набраўшы 18 пунктаў і зрабіўшы 10 падбораў у матчы супраць «[[Арланда Мэджык]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=400899496|загаловак=Magic rally from 18 down to top winless 76ers 103–101|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=01.11.2016|дата доступу=01.11.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161104001044/http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400899496|дата копіі=04.11.2016}}</ref>. 18 сьнежня Эмбійд усталяваў новы асабісты рэкорд выніковасьці, назьбіраўшы 33 пункты ў матчы з «[[Бруклін Нэтс]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=400899850|загаловак=Embiid's career-high 33 points lift 76ers over Nets 108–107|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=18.12.2016|дата доступу=19.12.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161221041357/http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400899850|дата копіі=21.12.2016}}</ref>. 11 студзеня 2017 году ён усталявіў на той момант рэкорд кар’еры ў падборах, зрабіўшы 14 падбораў у матчы супраць «[[Нью-Ёрк Нікс]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.reuters.com/article/bkn-knicks-76ers-writethru-idUSMTZED1CNBSGSL|загаловак=McConnell's jumper lifts Sixers past Knicks|выдавецтва=Reuters|дата публікацыі=11.01.2017|дата доступу=12.01.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170113160458/http://www.reuters.com/article/bkn-knicks-76ers-writethru-idUSMTZED1CNBSGSL|дата копіі=13.01.2017}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Seltzer, Brian|спасылка=http://www.nba.com/sixers/news/buzzer-mcconnell-sends-sixers-dramatic-win-closing-seconds|загаловак=Game Recap: McConnell Beats Buzzer, Knicks|выдавецтва=National Basketball Association|дата публікацыі=11.01.2017|дата доступу=12.01.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170118101750/http://www.nba.com/sixers/news/buzzer-mcconnell-sends-sixers-dramatic-win-closing-seconds|дата копіі=18.01.2017}}</ref>. Пасьля таго як 27 лютага яго адхілілі ад гульні на няпэўны тэрмін праз ацёк левага калена<ref>{{спасылка|спасылка=http://philadelphia.cbslocal.com/2017/02/27/joel-embiid-out-indefinitely/|загаловак=Joel Embiid 'Out Indefinitely' With Swellness In Knee|выдавецтва=cbslocal.com|дата публікацыі=27.02.2017|дата доступу=27.02.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170227221310/http://philadelphia.cbslocal.com/2017/02/27/joel-embiid-out-indefinitely/|дата копіі=27.02.2017}}</ref>, ужо праз два дні кіраўніцтва абвесьціла, што Эмбійд прапусьціць рэшту [[НБА 2016—2017 гадоў|сэзону 2016—2017 гадоў]]. МРТ выявіла значнае паляпшэньне ў калене, але раней выяўлены разрыў мэніску выглядаў больш сур’ёзным<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.nba.com/sixers/embiid-release-draft|загаловак=Joel Embiid &#124; Medical Update|выдавецтва=National Basketball Association|дата публікацыі=01.03.2017|дата доступу=01.03.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170302114454/http://www.nba.com/sixers/embiid-release-draft|дата копіі=02.03.2017}}</ref>. 10 кастрычніка 2017 году баскетбаліст падпісаў зь філадэлфійцамі пяцігадовае падаўжэньне кантракту на 148 мільёнаў даляраў. Згодна з умовамі дамовы, ён мог атрымаць яшчэ 30 мільёнаў даляраў, калі бы быў улучаны ў першую, другую або трэцюю сымбалічную зборную НБА альбо стаў самым каштоўным гульцом у [[НБА 2017—2018 гадоў|сэзоне 2017—2018 гадоў]]<ref>{{спасылка|аўтар=Smith, Darrell|спасылка=https://www.nba.com/sixers/joel-embiid-agrees-five-year-contract-extension|загаловак=Joel Embiid Agrees To Five-Year Contract Extension|выдавецтва=National Basketball Association|дата публікацыі=10.10.2017|дата доступу=10.10.2017|копія=https://web.archive.org/web/20171011132233/http://www.nba.com/sixers/joel-embiid-agrees-five-year-contract-extension|дата копіі=11.10.2017}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Wojnarowski, Adrian|спасылка=https://www.espn.com/nba/story/_/id/20971278|загаловак=Joel Embiid agrees to 5-year, $148M deal with Sixers|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=10.10.2017|дата доступу=10.10.2017|копія=https://web.archive.org/web/20171010015605/http://www.espn.com/nba/story/_/id/20971278/joel-embiid-philadelphia-76ers-accepts-max-rookie-scale-contract-extension|дата копіі=10.10.2017}}</ref>. 15 лістапада 2017 году Эмбійд набраў рэкордныя для сябе на той час 46 пунктаў, што таксама было найбольшай колькасьцю пунктаў для гульца «Філадэлфіі» за апошнія 11 гадоў, а таксама ён зрабіў 15 падбораў у пераможным матчы над «[[Лос-Анджэлес Лэйкерз]]» зь лікам 115:109<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=400974965|загаловак=Embiid's career-high 46 leads 76ers past Lakers 115–109|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=15.11.2017|дата доступу=15.11.2017|копія=https://web.archive.org/web/20171116133122/http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400974965|дата копіі=16.11.2017}}</ref>. 18 студзеня ён быў абраны ў стартавы склад Матчу ўсіх зорак НБА 2018 году. 16 сакавіка, у дзень свайго 24-годзьдзя, Эмбійд набраў 24 пункты і ўсталяваў на той момант асабісты рэкорд у падборах, зробіўшы іх у колькасьці 19, у матчы супраць «Бруклін Нэтс»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=400975776|загаловак=Embiid leads 76ers past Nets|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=16.03.2018|дата доступу=16.03.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180317164935/http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400975776|дата копіі=17.03.2018}}</ref>. 14 лістапада ён аформіў свой першы трыпл-дабл у кар’еры, запісаўшы на свой рахунак 19 пунктаў, 13 падбораў і 10 асістаў у сустрэчы з «Арланда Мэджык»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=401070883|загаловак=Magic come back to beat 76ers 111–106 in Butler's debut|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=14.11.2018|дата доступу=14.11.2018|копія=https://web.archive.org/web/20181115113410/http://www.espn.com/nba/recap?gameId=401070883|дата копіі=15.11.2018}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Seltzer, Brian|спасылка=https://www.nba.com/sixers/news/buzzer-butler-provides-encouraging-signs-debut-team-falls-orlando|загаловак=Game Recap &#124; Butler Provides Encouraging Signs in Debut, but Team Falls in Orlando|выдавецтва=National Basketball Association|дата публікацыі=14.11.2018|дата доступу=15.11.2018|копія=https://web.archive.org/web/20181116132215/https://www.nba.com/sixers/news/buzzer-butler-provides-encouraging-signs-debut-team-falls-orlando|дата копіі=16.11.2018}}</ref>. Эмбійд скончыў [[НБА 2018—2019 гадоў|сэзон 2018—2019 гадоў]], прапусьціўшы 14 матчаў пасьля перапынку на Матч усіх зорак, у тым ліку пяць з апошніх сямі гульняў рэгулярнага чэмпіянату, празь неабходнасьць адпачынку і праблемаў з здароўем<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=401071897|загаловак=76ers rest starters ahead of playoffs, beat Bulls 125–109|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=10.04.2019|дата доступу=11.04.2019|копія=https://web.archive.org/web/20190411185859/http://www.espn.com/nba/recap?gameId=401071897|дата копіі=11.04.2019}}</ref>. 24 лютага 2020 году баскетбаліст усталяваў новы рэкорд кар’еры, назьбіраўшы 49 пунктаў і зрабіўшы 14 падбораў у матчы супраць «[[Атланта Гокс]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=401161492|загаловак=Embiid scores career-high 49, 76ers beat Hawks 129–112|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=24.02.2020|дата доступу=25.02.2020|копія=https://web.archive.org/web/20210624204123/https://www.espn.com/nba/recap?gameId=401161492|дата копіі=24.06.2021}}</ref>. [[Файл:Joel Embiid (51914904728) (edited).jpg|значак|зьлева|Эмбійд на Матчы ўсіх зорак 2022 году.]] 20 лютага 2021 году Эмбійд аформіў дабл-дабл, набраўшы рэкордныя для сябе на той час 50 пунктаў і зрабіўшы 17 падбораў у матчы супраць «[[Чыкага Булз]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=401267610|загаловак=Embiid scores career-high 50 points to lead 76ers past Bulls|выдавецтва=ESPN.com|дата публікацыі=19.02.2021|дата доступу=20.02.2021|копія=https://web.archive.org/web/20210225085156/https://www.espn.com/nba/recap?gameId=401267610|дата копіі=25.02.2021}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Coleman, Madeline|спасылка=https://www.si.com/nba/2021/02/20/joel-embiid-scores-career-high-50-points-sixers-beat-bulls|загаловак=Joel Embiid Scores Career-High 50 Points in Win Over Bulls|выданьне=Sports Illustrated|год=19.02.2021|копія=https://web.archive.org/web/20210220035107/https://www.si.com/nba/2021/02/20/joel-embiid-scores-career-high-50-points-sixers-beat-bulls|дата копіі=20.02.2021}}</ref>. Цэнтравы завяршыў рэгулярны сэзон з найлепшымі на той момант паказьнікамі ў кар’еры, маючы ў сярэднім 28,5 пунктаў, 10,6 падбораў і 2,8 перадачаў у сярэднім за гульню, што дапамагло клюбу мець найлепшы вынік ва [[Усходняя канфэрэнцыя (НБА)|Ўсходняй канфэрэнцыі]]. 17 жніўня 2021 году гулец падпісаў з «Сэвэнці Сыксэрз» новае чатырохгадовае падаўжэньне кантракту на 196 мільёнаў даляраў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nba.com/sixers/news/76ers-sign-joel-embiid-contract-extension|загаловак=76ers Sign Joel Embiid to Contract Extension|выдавецтва=NBA.com|дата публікацыі=17.08.2021|дата доступу=18.08.2021|копія=https://web.archive.org/web/20210817163313/https://www.nba.com/sixers/news/76ers-sign-joel-embiid-contract-extension|дата копіі=17.08.2021}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Shelburne, Ramona|спасылка=https://www.espn.com/nba/story/_/id/32038255|загаловак=Joel Embiid, Philadelphia 76ers sign 4-year, $196 million supermax extension through 2026–27|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=17.08.2021|дата доступу=18.08.2021|копія=https://web.archive.org/web/20221010192045/https://www.espn.com.au/nba/story/_/id/32038255/sources-joel-embiid-philadelphia-76ers-finalizing-4-year-196-million-supermax-extension-2026-27|дата копіі=10.10.2022}}</ref>. 19 студзеня 2022 году ён паўтарыў свой асабісты рэкорд, набраўшы 50 пунктаў пры рэалізацыі 17 з 23 кідкоў з гульні, а таксама дадаўшы 12 падбораў і 3 блёк-шоты ў матчы з «Арланда Мэджык»<ref>{{спасылка|аўтар=Levick, Noah|спасылка=https://www.nbcsports.com/philadelphia/sixers/sixers-vs-magic-joel-embiid-mo-bamba-career-high-charlie-brown-jr-nba|загаловак=3 observations after Embiid ties career high with 50 points in win over Magic|выдавецтва=NBC Sports|дата публікацыі=19.01.2022|дата доступу=19.01.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220120024957/https://www.nbcsports.com/philadelphia/sixers/sixers-vs-magic-joel-embiid-mo-bamba-career-high-charlie-brown-jr-nba|дата копіі=20.01.2022}}</ref>. Па заканчэньні рэгулярнага сэзону Эмбійд стаў найлепшым снайпэрам лігі, зьбіраючы ў сярэднім 30,6 пунктаў за гульню, чым стаў першым цэнтравым, якому гэта ўдалося, з часоў [[Шакіл О’Ніл|Шакіла О’Ніла]] ў 2000 годзе. У плэй-оф баскетбаліст частку матчаў прапусьціў праз траўму. 13 лістапада 2022 году Эмбійд набраў рэкордныя для сябе 59 пунктаў, а таксама зрабіў 11 падбораў, 8 перадчаў і 7 блёк-шотаў у матчы супраць «[[Юта Джаз|Юты Джаз]]». Пры гэтым 26 пунктаў і 5 блёк-шотаў ён паклаў на свой рахунак толькі ў апошняй чвэрці. 15 лютага ён набраў свой {{Лік|10000-ы}} пункт у кар’еры ў матчы супраць «[[Кліўлэнд Кавальерз]]». Цягам сэзону ён шматкроць зьбіраў больш за 40 пунктаў у гульнях. Ён таксама далучыўся да [[Ўілт Чэмбэрлен|Ўілта Чэмбэрлена]] і [[Карым Абдул-Джабар|Карыма Абдул-Джабара]] як толькі трэці цэнтравы ў гісторыі НБА, які скончыў як найменей тры матчы з 50-ю і больш пунктамі за адзін сэзон<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nba.com/news/kia-mvp-ladder-april-7-2023-edition|загаловак=Kia MVP Ladder: Joel Embiid reclaims top spot, but nothing is 'over' yet|выдавецтва=NBA.com|дата публікацыі=07.04.2023|дата доступу=08.04.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230408030507/https://www.nba.com/news/kia-mvp-ladder-april-7-2023-edition|дата копіі=08.04.2023}}</ref>. 2 траўня Эмбійд стаў уладальнікам узнагароды самага каштоўнага гульца НБА. 20 студзеня 2024 году баскетбаліст набраў 33 пункты ў матчы супраць «[[Шарлот Горнэтс]]». Гэта быў яго 20-ы запар матч з 30-ю і больш пунктамі, што дазволіла яму далучыцца да [[Джэймз Гардэн|Джэймза Гардэна]] і Ўілта Чэмбэрлена як да адзіных гульцоў у гісторыі НБА, якія зьбіралі ня менш за 30 пунктаў у 20-і і больш матчах запар<ref>{{спасылка|аўтар=DiGiovanni, Sam|спасылка=https://clutchpoints.com/76ers-news-joel-embiid-reaches-wilt-chamberlain-james-harden-territory-with-epic-streak|загаловак=Joel Embiid reaches Wilt Chamberlain, James Harden territory with epic streak|выдавецтва=ClutchPoints|дата публікацыі=20.01.2024|дата доступу=20.01.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240210113912/https://clutchpoints.com/76ers-news-joel-embiid-reaches-wilt-chamberlain-james-harden-territory-with-epic-streak|дата копіі=10.02.2024}}</ref>. 19 верасьня 2024 году Эмбійд падпісаў новае трохгадовае падаўжэньне кантракту на 193 мільёны даляраў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/story/_/id/41339812/sources-joel-embiid-sixers-reach-3-year-1929m-extension|загаловак=Sources: Joel Embiid, Sixers reach 3-year, $192.9M extension|дата публікацыі=09.2024|дата доступу=06.2025}}</ref>. [[НБА 2024—2025 гадоў|Сэзон 2024—2025 гадоў]] быў адзначаны траўмамі, а 11 красавіка 2025 году Эмбійд перанёс артраскапічную апэрацыю на левым калене<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nba.com/news/sixers-joel-embiid-arthroscopic-surgery-left-knee|загаловак=Sixers' Joel Embiid has arthroscopic surgery on left knee|выдавецтва=nba.com|дата доступу=04.2025}}</ref>. Наступны сэзон таксама быў не найлепшым праз наступствы траўмы. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * {{NBA}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Эмбійд, Джоэл}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты ЗША]] edaml6d17iw98it140obsigbcywh8qx 2700164 2700159 2026-11-11T08:42:33Z Dymitr 10914 + 3 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпэдыя:Прылады/HotCat|HotCat]] 2700164 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Джоэл Эмбійд''' ({{мова-en|Joel Embiid}}; {{Н}} 16 сакавіка 1994 году) — амэрыканскі баскетбаліст, цэнтравы клюбу НБА «[[Філадэлфія Сэвэнці Сыксэрз]]». Мае камэрунскае паходжаньне. Эмбійд быў лідэрам НБА паводле выніковасьці ў сэзонах [[НБА 2021—2022 гадоў|2021—2022]] і [[НБА 2022—2023 гадоў|2022—2023]] гадоў, стаўшы першым цэнтравым, якому ўдалося дасягнуць такога выніку пасьля [[Шакіл О’Ніл|Шакіла О’Ніла]] ў 2000 годзе. Ён таксама стаў першым цэнтравым пасьля Мойзэса Мэлоўна, які зьбіраў у сярэднім больш за 30 пунктаў за гульню, акрамя таго, ён стаў першым замежнікам, які ачоліў сьпіс найбольш выніковых гульцоў НБА. У складзе зборнай ЗША браў залаты мэдаль [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульняў 2024 году]]. == Кар’ера == [[Файл:Joel Embiid 2018.jpg|значак|зьлева|Эмбійд робіць данк.]] 9 красавіка 2014 году Эмбійд абвесьціў пра свой удзел у [[драфт НБА 2014 году|драфце НБА 2014 году]], адмовіўшыся ад трох апошніх гадоў права выступаць у студэнцкім баскетболе<ref>{{артыкул|аўтар=Golliver, Ben|спасылка=https://www.si.com/nba/point-forward/2014/04/09/joel-embiid-declares-draft-kansas|загаловак=Kansas’ Joel Embiid declares for 2014 NBA draft|выданьне=Sports Illustrated|год=09.04.2014|копія=https://web.archive.org/web/20141006072227/http://www.si.com/nba/point-forward/2014/04/09/joel-embiid-declares-draft-kansas|дата копіі=06.10.2014}}</ref>. На драфце ён быў абраны клюбам «[[Філадэлфія Сэвэнці Сыксэрз]]» пад трэцім агульным нумарам<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/draft2014/story/_/id/11141687|загаловак=Sixers draft Joel Embiid at No. 3|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=27.06.2014|дата доступу=01.10.2014|копія=https://web.archive.org/web/20141004112902/http://espn.go.com/nba/draft2014/story/_/id/11141687/2014-nba-draft-joel-embiid-drafted-3rd-overall-philadelphia-76ers|дата копіі=04.10.2014}}</ref>. 26 жніўня 2014 году Эмбійд падпісаў кантракт пачаткоўца з «Сэвэнці Сыксэрз»<ref>{{спасылка|спасылка=http://basketball.realgm.com/wiretap/234735/Joel-Embiid-Signs-Rookie-Deal-With-76ers|загаловак=Joel Embiid Signs Rookie Deal With 76ers|выдавецтва=RealGM Wiretap|дата доступу=22.10.2016|копія=https://web.archive.org/web/20160822095835/http://basketball.realgm.com/wiretap/234735/Joel-Embiid-Signs-Rookie-Deal-With-76ers|дата копіі=22.08.2016}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Myron, Chuck|спасылка=https://www.hoopsrumors.com/2014/08/sixers-sign-embiid.html|загаловак=Sixers Sign Joel Embiid|выдавецтва=Hoopsrumors.com|дата публікацыі=28.08.2014|дата доступу=22.10.2016|копія=https://web.archive.org/web/20170301053654/https://www.hoopsrumors.com/2014/08/sixers-sign-embiid.html|дата копіі=01.03.2017}}</ref>. Пазьней стала вядома, што ён, хутчэй за ўсё, ня зможа згуляць аніводнага матчу ў сэзоне 2014—2015 гадоў празь пералом чаўнавіцы ў ступні<ref>{{спасылка|спасылка=http://basketball.realgm.com/wiretap/234734/76ers-Unsure-If-Joel-Embiid-Will-Play-At-All-This-Season|загаловак=76ers Unsure If Joel Embiid Will Play At All This Season|выдавецтва=RealGM Wiretap|дата доступу=22.10.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161007201040/http://basketball.realgm.com/wiretap/234734/76ers-Unsure-If-Joel-Embiid-Will-Play-At-All-This-Season|дата копіі=07.10.2016}}</ref>. У выніку Эмбійд таксама прапусьціў увесь [[НБА 2015—2016 гадоў|сэзон 2015—2016 гадоў]]. 4 кастрычніка 2016 году Эмбійд зьявіўся ў стартавым складзе каманды на пазыцыі цэнтравога ў першым перадсэзонным матчы супраць «[[Бостан Сэлтыкс]]»<ref>{{спасылка|аўтар=Harper, Zach|спасылка=http://www.cbssports.com/nba/news/joel-embiid-will-start-his-first-career-preseason-game-after-two-years-inactive/|загаловак=Joel Embiid will start his first career preseason game after two years inactive|выдавецтва=CBSSports.com|дата публікацыі=30.09.2016|дата доступу=22.10.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161004153040/http://www.cbssports.com/nba/news/joel-embiid-will-start-his-first-career-preseason-game-after-two-years-inactive/|дата копіі=04.10.2016}}</ref>. 1 лістапада ён аформіў свой першы [[дабл-дабл]] у кар’еры, набраўшы 18 пунктаў і зрабіўшы 10 падбораў у матчы супраць «[[Арланда Мэджык]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=400899496|загаловак=Magic rally from 18 down to top winless 76ers 103–101|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=01.11.2016|дата доступу=01.11.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161104001044/http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400899496|дата копіі=04.11.2016}}</ref>. 18 сьнежня Эмбійд усталяваў новы асабісты рэкорд выніковасьці, назьбіраўшы 33 пункты ў матчы з «[[Бруклін Нэтс]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=400899850|загаловак=Embiid's career-high 33 points lift 76ers over Nets 108–107|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=18.12.2016|дата доступу=19.12.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161221041357/http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400899850|дата копіі=21.12.2016}}</ref>. 11 студзеня 2017 году ён усталявіў на той момант рэкорд кар’еры ў падборах, зрабіўшы 14 падбораў у матчы супраць «[[Нью-Ёрк Нікс]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.reuters.com/article/bkn-knicks-76ers-writethru-idUSMTZED1CNBSGSL|загаловак=McConnell's jumper lifts Sixers past Knicks|выдавецтва=Reuters|дата публікацыі=11.01.2017|дата доступу=12.01.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170113160458/http://www.reuters.com/article/bkn-knicks-76ers-writethru-idUSMTZED1CNBSGSL|дата копіі=13.01.2017}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Seltzer, Brian|спасылка=http://www.nba.com/sixers/news/buzzer-mcconnell-sends-sixers-dramatic-win-closing-seconds|загаловак=Game Recap: McConnell Beats Buzzer, Knicks|выдавецтва=National Basketball Association|дата публікацыі=11.01.2017|дата доступу=12.01.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170118101750/http://www.nba.com/sixers/news/buzzer-mcconnell-sends-sixers-dramatic-win-closing-seconds|дата копіі=18.01.2017}}</ref>. Пасьля таго як 27 лютага яго адхілілі ад гульні на няпэўны тэрмін праз ацёк левага калена<ref>{{спасылка|спасылка=http://philadelphia.cbslocal.com/2017/02/27/joel-embiid-out-indefinitely/|загаловак=Joel Embiid 'Out Indefinitely' With Swellness In Knee|выдавецтва=cbslocal.com|дата публікацыі=27.02.2017|дата доступу=27.02.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170227221310/http://philadelphia.cbslocal.com/2017/02/27/joel-embiid-out-indefinitely/|дата копіі=27.02.2017}}</ref>, ужо праз два дні кіраўніцтва абвесьціла, што Эмбійд прапусьціць рэшту [[НБА 2016—2017 гадоў|сэзону 2016—2017 гадоў]]. МРТ выявіла значнае паляпшэньне ў калене, але раней выяўлены разрыў мэніску выглядаў больш сур’ёзным<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.nba.com/sixers/embiid-release-draft|загаловак=Joel Embiid &#124; Medical Update|выдавецтва=National Basketball Association|дата публікацыі=01.03.2017|дата доступу=01.03.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170302114454/http://www.nba.com/sixers/embiid-release-draft|дата копіі=02.03.2017}}</ref>. 10 кастрычніка 2017 году баскетбаліст падпісаў зь філадэлфійцамі пяцігадовае падаўжэньне кантракту на 148 мільёнаў даляраў. Згодна з умовамі дамовы, ён мог атрымаць яшчэ 30 мільёнаў даляраў, калі бы быў улучаны ў першую, другую або трэцюю сымбалічную зборную НБА альбо стаў самым каштоўным гульцом у [[НБА 2017—2018 гадоў|сэзоне 2017—2018 гадоў]]<ref>{{спасылка|аўтар=Smith, Darrell|спасылка=https://www.nba.com/sixers/joel-embiid-agrees-five-year-contract-extension|загаловак=Joel Embiid Agrees To Five-Year Contract Extension|выдавецтва=National Basketball Association|дата публікацыі=10.10.2017|дата доступу=10.10.2017|копія=https://web.archive.org/web/20171011132233/http://www.nba.com/sixers/joel-embiid-agrees-five-year-contract-extension|дата копіі=11.10.2017}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Wojnarowski, Adrian|спасылка=https://www.espn.com/nba/story/_/id/20971278|загаловак=Joel Embiid agrees to 5-year, $148M deal with Sixers|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=10.10.2017|дата доступу=10.10.2017|копія=https://web.archive.org/web/20171010015605/http://www.espn.com/nba/story/_/id/20971278/joel-embiid-philadelphia-76ers-accepts-max-rookie-scale-contract-extension|дата копіі=10.10.2017}}</ref>. 15 лістапада 2017 году Эмбійд набраў рэкордныя для сябе на той час 46 пунктаў, што таксама было найбольшай колькасьцю пунктаў для гульца «Філадэлфіі» за апошнія 11 гадоў, а таксама ён зрабіў 15 падбораў у пераможным матчы над «[[Лос-Анджэлес Лэйкерз]]» зь лікам 115:109<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=400974965|загаловак=Embiid's career-high 46 leads 76ers past Lakers 115–109|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=15.11.2017|дата доступу=15.11.2017|копія=https://web.archive.org/web/20171116133122/http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400974965|дата копіі=16.11.2017}}</ref>. 18 студзеня ён быў абраны ў стартавы склад Матчу ўсіх зорак НБА 2018 году. 16 сакавіка, у дзень свайго 24-годзьдзя, Эмбійд набраў 24 пункты і ўсталяваў на той момант асабісты рэкорд у падборах, зробіўшы іх у колькасьці 19, у матчы супраць «Бруклін Нэтс»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=400975776|загаловак=Embiid leads 76ers past Nets|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=16.03.2018|дата доступу=16.03.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180317164935/http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400975776|дата копіі=17.03.2018}}</ref>. 14 лістапада ён аформіў свой першы трыпл-дабл у кар’еры, запісаўшы на свой рахунак 19 пунктаў, 13 падбораў і 10 асістаў у сустрэчы з «Арланда Мэджык»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=401070883|загаловак=Magic come back to beat 76ers 111–106 in Butler's debut|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=14.11.2018|дата доступу=14.11.2018|копія=https://web.archive.org/web/20181115113410/http://www.espn.com/nba/recap?gameId=401070883|дата копіі=15.11.2018}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Seltzer, Brian|спасылка=https://www.nba.com/sixers/news/buzzer-butler-provides-encouraging-signs-debut-team-falls-orlando|загаловак=Game Recap &#124; Butler Provides Encouraging Signs in Debut, but Team Falls in Orlando|выдавецтва=National Basketball Association|дата публікацыі=14.11.2018|дата доступу=15.11.2018|копія=https://web.archive.org/web/20181116132215/https://www.nba.com/sixers/news/buzzer-butler-provides-encouraging-signs-debut-team-falls-orlando|дата копіі=16.11.2018}}</ref>. Эмбійд скончыў [[НБА 2018—2019 гадоў|сэзон 2018—2019 гадоў]], прапусьціўшы 14 матчаў пасьля перапынку на Матч усіх зорак, у тым ліку пяць з апошніх сямі гульняў рэгулярнага чэмпіянату, празь неабходнасьць адпачынку і праблемаў з здароўем<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=401071897|загаловак=76ers rest starters ahead of playoffs, beat Bulls 125–109|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=10.04.2019|дата доступу=11.04.2019|копія=https://web.archive.org/web/20190411185859/http://www.espn.com/nba/recap?gameId=401071897|дата копіі=11.04.2019}}</ref>. 24 лютага 2020 году баскетбаліст усталяваў новы рэкорд кар’еры, назьбіраўшы 49 пунктаў і зрабіўшы 14 падбораў у матчы супраць «[[Атланта Гокс]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=401161492|загаловак=Embiid scores career-high 49, 76ers beat Hawks 129–112|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=24.02.2020|дата доступу=25.02.2020|копія=https://web.archive.org/web/20210624204123/https://www.espn.com/nba/recap?gameId=401161492|дата копіі=24.06.2021}}</ref>. [[Файл:Joel Embiid (51914904728) (edited).jpg|значак|зьлева|Эмбійд на Матчы ўсіх зорак 2022 году.]] 20 лютага 2021 году Эмбійд аформіў дабл-дабл, набраўшы рэкордныя для сябе на той час 50 пунктаў і зрабіўшы 17 падбораў у матчы супраць «[[Чыкага Булз]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=401267610|загаловак=Embiid scores career-high 50 points to lead 76ers past Bulls|выдавецтва=ESPN.com|дата публікацыі=19.02.2021|дата доступу=20.02.2021|копія=https://web.archive.org/web/20210225085156/https://www.espn.com/nba/recap?gameId=401267610|дата копіі=25.02.2021}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Coleman, Madeline|спасылка=https://www.si.com/nba/2021/02/20/joel-embiid-scores-career-high-50-points-sixers-beat-bulls|загаловак=Joel Embiid Scores Career-High 50 Points in Win Over Bulls|выданьне=Sports Illustrated|год=19.02.2021|копія=https://web.archive.org/web/20210220035107/https://www.si.com/nba/2021/02/20/joel-embiid-scores-career-high-50-points-sixers-beat-bulls|дата копіі=20.02.2021}}</ref>. Цэнтравы завяршыў рэгулярны сэзон з найлепшымі на той момант паказьнікамі ў кар’еры, маючы ў сярэднім 28,5 пунктаў, 10,6 падбораў і 2,8 перадачаў у сярэднім за гульню, што дапамагло клюбу мець найлепшы вынік ва [[Усходняя канфэрэнцыя (НБА)|Ўсходняй канфэрэнцыі]]. 17 жніўня 2021 году гулец падпісаў з «Сэвэнці Сыксэрз» новае чатырохгадовае падаўжэньне кантракту на 196 мільёнаў даляраў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nba.com/sixers/news/76ers-sign-joel-embiid-contract-extension|загаловак=76ers Sign Joel Embiid to Contract Extension|выдавецтва=NBA.com|дата публікацыі=17.08.2021|дата доступу=18.08.2021|копія=https://web.archive.org/web/20210817163313/https://www.nba.com/sixers/news/76ers-sign-joel-embiid-contract-extension|дата копіі=17.08.2021}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Shelburne, Ramona|спасылка=https://www.espn.com/nba/story/_/id/32038255|загаловак=Joel Embiid, Philadelphia 76ers sign 4-year, $196 million supermax extension through 2026–27|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=17.08.2021|дата доступу=18.08.2021|копія=https://web.archive.org/web/20221010192045/https://www.espn.com.au/nba/story/_/id/32038255/sources-joel-embiid-philadelphia-76ers-finalizing-4-year-196-million-supermax-extension-2026-27|дата копіі=10.10.2022}}</ref>. 19 студзеня 2022 году ён паўтарыў свой асабісты рэкорд, набраўшы 50 пунктаў пры рэалізацыі 17 з 23 кідкоў з гульні, а таксама дадаўшы 12 падбораў і 3 блёк-шоты ў матчы з «Арланда Мэджык»<ref>{{спасылка|аўтар=Levick, Noah|спасылка=https://www.nbcsports.com/philadelphia/sixers/sixers-vs-magic-joel-embiid-mo-bamba-career-high-charlie-brown-jr-nba|загаловак=3 observations after Embiid ties career high with 50 points in win over Magic|выдавецтва=NBC Sports|дата публікацыі=19.01.2022|дата доступу=19.01.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220120024957/https://www.nbcsports.com/philadelphia/sixers/sixers-vs-magic-joel-embiid-mo-bamba-career-high-charlie-brown-jr-nba|дата копіі=20.01.2022}}</ref>. Па заканчэньні рэгулярнага сэзону Эмбійд стаў найлепшым снайпэрам лігі, зьбіраючы ў сярэднім 30,6 пунктаў за гульню, чым стаў першым цэнтравым, якому гэта ўдалося, з часоў [[Шакіл О’Ніл|Шакіла О’Ніла]] ў 2000 годзе. У плэй-оф баскетбаліст частку матчаў прапусьціў праз траўму. 13 лістапада 2022 году Эмбійд набраў рэкордныя для сябе 59 пунктаў, а таксама зрабіў 11 падбораў, 8 перадчаў і 7 блёк-шотаў у матчы супраць «[[Юта Джаз|Юты Джаз]]». Пры гэтым 26 пунктаў і 5 блёк-шотаў ён паклаў на свой рахунак толькі ў апошняй чвэрці. 15 лютага ён набраў свой {{Лік|10000-ы}} пункт у кар’еры ў матчы супраць «[[Кліўлэнд Кавальерз]]». Цягам сэзону ён шматкроць зьбіраў больш за 40 пунктаў у гульнях. Ён таксама далучыўся да [[Ўілт Чэмбэрлен|Ўілта Чэмбэрлена]] і [[Карым Абдул-Джабар|Карыма Абдул-Джабара]] як толькі трэці цэнтравы ў гісторыі НБА, які скончыў як найменей тры матчы з 50-ю і больш пунктамі за адзін сэзон<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nba.com/news/kia-mvp-ladder-april-7-2023-edition|загаловак=Kia MVP Ladder: Joel Embiid reclaims top spot, but nothing is 'over' yet|выдавецтва=NBA.com|дата публікацыі=07.04.2023|дата доступу=08.04.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230408030507/https://www.nba.com/news/kia-mvp-ladder-april-7-2023-edition|дата копіі=08.04.2023}}</ref>. 2 траўня Эмбійд стаў уладальнікам узнагароды самага каштоўнага гульца НБА. 20 студзеня 2024 году баскетбаліст набраў 33 пункты ў матчы супраць «[[Шарлот Горнэтс]]». Гэта быў яго 20-ы запар матч з 30-ю і больш пунктамі, што дазволіла яму далучыцца да [[Джэймз Гардэн|Джэймза Гардэна]] і Ўілта Чэмбэрлена як да адзіных гульцоў у гісторыі НБА, якія зьбіралі ня менш за 30 пунктаў у 20-і і больш матчах запар<ref>{{спасылка|аўтар=DiGiovanni, Sam|спасылка=https://clutchpoints.com/76ers-news-joel-embiid-reaches-wilt-chamberlain-james-harden-territory-with-epic-streak|загаловак=Joel Embiid reaches Wilt Chamberlain, James Harden territory with epic streak|выдавецтва=ClutchPoints|дата публікацыі=20.01.2024|дата доступу=20.01.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240210113912/https://clutchpoints.com/76ers-news-joel-embiid-reaches-wilt-chamberlain-james-harden-territory-with-epic-streak|дата копіі=10.02.2024}}</ref>. 19 верасьня 2024 году Эмбійд падпісаў новае трохгадовае падаўжэньне кантракту на 193 мільёны даляраў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/story/_/id/41339812/sources-joel-embiid-sixers-reach-3-year-1929m-extension|загаловак=Sources: Joel Embiid, Sixers reach 3-year, $192.9M extension|дата публікацыі=09.2024|дата доступу=06.2025}}</ref>. [[НБА 2024—2025 гадоў|Сэзон 2024—2025 гадоў]] быў адзначаны траўмамі, а 11 красавіка 2025 году Эмбійд перанёс артраскапічную апэрацыю на левым калене<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nba.com/news/sixers-joel-embiid-arthroscopic-surgery-left-knee|загаловак=Sixers' Joel Embiid has arthroscopic surgery on left knee|выдавецтва=nba.com|дата доступу=04.2025}}</ref>. Наступны сэзон таксама быў не найлепшым праз наступствы траўмы. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * {{NBA}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Эмбійд, Джоэл}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты ЗША]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты і баскетбалісткі ЗША на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты і баскетбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2024 году]] g8v321zckrn3bm0k1wbibpefqajixfj 2700165 2700164 2026-11-11T08:44:13Z Dymitr 10914 выпраўленьне спасылак 2700165 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Джоэл Эмбійд''' ({{мова-en|Joel Embiid}}; {{Н}} 16 сакавіка 1994 году) — амэрыканскі баскетбаліст, цэнтравы клюбу НБА «[[Філадэлфія Сэвэнці Сыксэрз]]». Мае камэрунскае паходжаньне. Эмбійд быў лідэрам НБА паводле выніковасьці ў сэзонах [[НБА 2021—2022 гадоў|2021—2022]] і [[НБА 2022—2023 гадоў|2022—2023]] гадоў, стаўшы першым цэнтравым, якому ўдалося дасягнуць такога выніку пасьля [[Шакіл О’Ніл|Шакіла О’Ніла]] ў 2000 годзе. Ён таксама стаў першым цэнтравым пасьля Мойзэса Мэлоўна, які зьбіраў у сярэднім больш за 30 пунктаў за гульню, акрамя таго, ён стаў першым замежнікам, які ачоліў сьпіс найбольш выніковых гульцоў НБА. У складзе [[Мужчынская зборная ЗША па баскетболе|зборнай ЗША]] браў залаты мэдаль [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульняў 2024 году]]. == Кар’ера == [[Файл:Joel Embiid 2018.jpg|значак|зьлева|Эмбійд робіць данк.]] 9 красавіка 2014 году Эмбійд абвесьціў пра свой удзел у [[драфт НБА 2014 году|драфце НБА 2014 году]], адмовіўшыся ад трох апошніх гадоў права выступаць у студэнцкім баскетболе<ref>{{артыкул|аўтар=Golliver, Ben|спасылка=https://www.si.com/nba/point-forward/2014/04/09/joel-embiid-declares-draft-kansas|загаловак=Kansas’ Joel Embiid declares for 2014 NBA draft|выданьне=Sports Illustrated|год=09.04.2014|копія=https://web.archive.org/web/20141006072227/http://www.si.com/nba/point-forward/2014/04/09/joel-embiid-declares-draft-kansas|дата копіі=06.10.2014}}</ref>. На драфце ён быў абраны клюбам «[[Філадэлфія Сэвэнці Сыксэрз]]» пад трэцім агульным нумарам<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/draft2014/story/_/id/11141687|загаловак=Sixers draft Joel Embiid at No. 3|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=27.06.2014|дата доступу=01.10.2014|копія=https://web.archive.org/web/20141004112902/http://espn.go.com/nba/draft2014/story/_/id/11141687/2014-nba-draft-joel-embiid-drafted-3rd-overall-philadelphia-76ers|дата копіі=04.10.2014}}</ref>. 26 жніўня 2014 году Эмбійд падпісаў кантракт пачаткоўца з «Сэвэнці Сыксэрз»<ref>{{спасылка|спасылка=http://basketball.realgm.com/wiretap/234735/Joel-Embiid-Signs-Rookie-Deal-With-76ers|загаловак=Joel Embiid Signs Rookie Deal With 76ers|выдавецтва=RealGM Wiretap|дата доступу=22.10.2016|копія=https://web.archive.org/web/20160822095835/http://basketball.realgm.com/wiretap/234735/Joel-Embiid-Signs-Rookie-Deal-With-76ers|дата копіі=22.08.2016}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Myron, Chuck|спасылка=https://www.hoopsrumors.com/2014/08/sixers-sign-embiid.html|загаловак=Sixers Sign Joel Embiid|выдавецтва=Hoopsrumors.com|дата публікацыі=28.08.2014|дата доступу=22.10.2016|копія=https://web.archive.org/web/20170301053654/https://www.hoopsrumors.com/2014/08/sixers-sign-embiid.html|дата копіі=01.03.2017}}</ref>. Пазьней стала вядома, што ён, хутчэй за ўсё, ня зможа згуляць аніводнага матчу ў сэзоне 2014—2015 гадоў празь пералом чаўнавіцы ў ступні<ref>{{спасылка|спасылка=http://basketball.realgm.com/wiretap/234734/76ers-Unsure-If-Joel-Embiid-Will-Play-At-All-This-Season|загаловак=76ers Unsure If Joel Embiid Will Play At All This Season|выдавецтва=RealGM Wiretap|дата доступу=22.10.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161007201040/http://basketball.realgm.com/wiretap/234734/76ers-Unsure-If-Joel-Embiid-Will-Play-At-All-This-Season|дата копіі=07.10.2016}}</ref>. У выніку Эмбійд таксама прапусьціў увесь [[НБА 2015—2016 гадоў|сэзон 2015—2016 гадоў]]. 4 кастрычніка 2016 году Эмбійд зьявіўся ў стартавым складзе каманды на пазыцыі цэнтравога ў першым перадсэзонным матчы супраць «[[Бостан Сэлтыкс]]»<ref>{{спасылка|аўтар=Harper, Zach|спасылка=http://www.cbssports.com/nba/news/joel-embiid-will-start-his-first-career-preseason-game-after-two-years-inactive/|загаловак=Joel Embiid will start his first career preseason game after two years inactive|выдавецтва=CBSSports.com|дата публікацыі=30.09.2016|дата доступу=22.10.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161004153040/http://www.cbssports.com/nba/news/joel-embiid-will-start-his-first-career-preseason-game-after-two-years-inactive/|дата копіі=04.10.2016}}</ref>. 1 лістапада ён аформіў свой першы [[дабл-дабл]] у кар’еры, набраўшы 18 пунктаў і зрабіўшы 10 падбораў у матчы супраць «[[Арланда Мэджык]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=400899496|загаловак=Magic rally from 18 down to top winless 76ers 103–101|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=01.11.2016|дата доступу=01.11.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161104001044/http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400899496|дата копіі=04.11.2016}}</ref>. 18 сьнежня Эмбійд усталяваў новы асабісты рэкорд выніковасьці, назьбіраўшы 33 пункты ў матчы з «[[Бруклін Нэтс]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=400899850|загаловак=Embiid's career-high 33 points lift 76ers over Nets 108–107|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=18.12.2016|дата доступу=19.12.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161221041357/http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400899850|дата копіі=21.12.2016}}</ref>. 11 студзеня 2017 году ён усталявіў на той момант рэкорд кар’еры ў падборах, зрабіўшы 14 падбораў у матчы супраць «[[Нью-Ёрк Нікс]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.reuters.com/article/bkn-knicks-76ers-writethru-idUSMTZED1CNBSGSL|загаловак=McConnell's jumper lifts Sixers past Knicks|выдавецтва=Reuters|дата публікацыі=11.01.2017|дата доступу=12.01.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170113160458/http://www.reuters.com/article/bkn-knicks-76ers-writethru-idUSMTZED1CNBSGSL|дата копіі=13.01.2017}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Seltzer, Brian|спасылка=http://www.nba.com/sixers/news/buzzer-mcconnell-sends-sixers-dramatic-win-closing-seconds|загаловак=Game Recap: McConnell Beats Buzzer, Knicks|выдавецтва=National Basketball Association|дата публікацыі=11.01.2017|дата доступу=12.01.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170118101750/http://www.nba.com/sixers/news/buzzer-mcconnell-sends-sixers-dramatic-win-closing-seconds|дата копіі=18.01.2017}}</ref>. Пасьля таго як 27 лютага яго адхілілі ад гульні на няпэўны тэрмін праз ацёк левага калена<ref>{{спасылка|спасылка=http://philadelphia.cbslocal.com/2017/02/27/joel-embiid-out-indefinitely/|загаловак=Joel Embiid 'Out Indefinitely' With Swellness In Knee|выдавецтва=cbslocal.com|дата публікацыі=27.02.2017|дата доступу=27.02.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170227221310/http://philadelphia.cbslocal.com/2017/02/27/joel-embiid-out-indefinitely/|дата копіі=27.02.2017}}</ref>, ужо праз два дні кіраўніцтва абвесьціла, што Эмбійд прапусьціць рэшту [[НБА 2016—2017 гадоў|сэзону 2016—2017 гадоў]]. МРТ выявіла значнае паляпшэньне ў калене, але раней выяўлены разрыў мэніску выглядаў больш сур’ёзным<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.nba.com/sixers/embiid-release-draft|загаловак=Joel Embiid &#124; Medical Update|выдавецтва=National Basketball Association|дата публікацыі=01.03.2017|дата доступу=01.03.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170302114454/http://www.nba.com/sixers/embiid-release-draft|дата копіі=02.03.2017}}</ref>. 10 кастрычніка 2017 году баскетбаліст падпісаў зь філадэлфійцамі пяцігадовае падаўжэньне кантракту на 148 мільёнаў даляраў. Згодна з умовамі дамовы, ён мог атрымаць яшчэ 30 мільёнаў даляраў, калі бы быў улучаны ў першую, другую або трэцюю сымбалічную зборную НБА альбо стаў самым каштоўным гульцом у [[НБА 2017—2018 гадоў|сэзоне 2017—2018 гадоў]]<ref>{{спасылка|аўтар=Smith, Darrell|спасылка=https://www.nba.com/sixers/joel-embiid-agrees-five-year-contract-extension|загаловак=Joel Embiid Agrees To Five-Year Contract Extension|выдавецтва=National Basketball Association|дата публікацыі=10.10.2017|дата доступу=10.10.2017|копія=https://web.archive.org/web/20171011132233/http://www.nba.com/sixers/joel-embiid-agrees-five-year-contract-extension|дата копіі=11.10.2017}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Wojnarowski, Adrian|спасылка=https://www.espn.com/nba/story/_/id/20971278|загаловак=Joel Embiid agrees to 5-year, $148M deal with Sixers|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=10.10.2017|дата доступу=10.10.2017|копія=https://web.archive.org/web/20171010015605/http://www.espn.com/nba/story/_/id/20971278/joel-embiid-philadelphia-76ers-accepts-max-rookie-scale-contract-extension|дата копіі=10.10.2017}}</ref>. 15 лістапада 2017 году Эмбійд набраў рэкордныя для сябе на той час 46 пунктаў, што таксама было найбольшай колькасьцю пунктаў для гульца «Філадэлфіі» за апошнія 11 гадоў, а таксама ён зрабіў 15 падбораў у пераможным матчы над «[[Лос-Анджэлес Лэйкерз]]» зь лікам 115:109<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=400974965|загаловак=Embiid's career-high 46 leads 76ers past Lakers 115–109|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=15.11.2017|дата доступу=15.11.2017|копія=https://web.archive.org/web/20171116133122/http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400974965|дата копіі=16.11.2017}}</ref>. 18 студзеня ён быў абраны ў стартавы склад Матчу ўсіх зорак НБА 2018 году. 16 сакавіка, у дзень свайго 24-годзьдзя, Эмбійд набраў 24 пункты і ўсталяваў на той момант асабісты рэкорд у падборах, зробіўшы іх у колькасьці 19, у матчы супраць «Бруклін Нэтс»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=400975776|загаловак=Embiid leads 76ers past Nets|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=16.03.2018|дата доступу=16.03.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180317164935/http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400975776|дата копіі=17.03.2018}}</ref>. 14 лістапада ён аформіў свой першы трыпл-дабл у кар’еры, запісаўшы на свой рахунак 19 пунктаў, 13 падбораў і 10 асістаў у сустрэчы з «Арланда Мэджык»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=401070883|загаловак=Magic come back to beat 76ers 111–106 in Butler's debut|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=14.11.2018|дата доступу=14.11.2018|копія=https://web.archive.org/web/20181115113410/http://www.espn.com/nba/recap?gameId=401070883|дата копіі=15.11.2018}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Seltzer, Brian|спасылка=https://www.nba.com/sixers/news/buzzer-butler-provides-encouraging-signs-debut-team-falls-orlando|загаловак=Game Recap &#124; Butler Provides Encouraging Signs in Debut, but Team Falls in Orlando|выдавецтва=National Basketball Association|дата публікацыі=14.11.2018|дата доступу=15.11.2018|копія=https://web.archive.org/web/20181116132215/https://www.nba.com/sixers/news/buzzer-butler-provides-encouraging-signs-debut-team-falls-orlando|дата копіі=16.11.2018}}</ref>. Эмбійд скончыў [[НБА 2018—2019 гадоў|сэзон 2018—2019 гадоў]], прапусьціўшы 14 матчаў пасьля перапынку на Матч усіх зорак, у тым ліку пяць з апошніх сямі гульняў рэгулярнага чэмпіянату, празь неабходнасьць адпачынку і праблемаў з здароўем<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=401071897|загаловак=76ers rest starters ahead of playoffs, beat Bulls 125–109|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=10.04.2019|дата доступу=11.04.2019|копія=https://web.archive.org/web/20190411185859/http://www.espn.com/nba/recap?gameId=401071897|дата копіі=11.04.2019}}</ref>. 24 лютага 2020 году баскетбаліст усталяваў новы рэкорд кар’еры, назьбіраўшы 49 пунктаў і зрабіўшы 14 падбораў у матчы супраць «[[Атланта Гокс]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=401161492|загаловак=Embiid scores career-high 49, 76ers beat Hawks 129–112|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=24.02.2020|дата доступу=25.02.2020|копія=https://web.archive.org/web/20210624204123/https://www.espn.com/nba/recap?gameId=401161492|дата копіі=24.06.2021}}</ref>. [[Файл:Joel Embiid (51914904728) (edited).jpg|значак|зьлева|Эмбійд на Матчы ўсіх зорак 2022 году.]] 20 лютага 2021 году Эмбійд аформіў дабл-дабл, набраўшы рэкордныя для сябе на той час 50 пунктаў і зрабіўшы 17 падбораў у матчы супраць «[[Чыкага Булз]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=401267610|загаловак=Embiid scores career-high 50 points to lead 76ers past Bulls|выдавецтва=ESPN.com|дата публікацыі=19.02.2021|дата доступу=20.02.2021|копія=https://web.archive.org/web/20210225085156/https://www.espn.com/nba/recap?gameId=401267610|дата копіі=25.02.2021}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Coleman, Madeline|спасылка=https://www.si.com/nba/2021/02/20/joel-embiid-scores-career-high-50-points-sixers-beat-bulls|загаловак=Joel Embiid Scores Career-High 50 Points in Win Over Bulls|выданьне=Sports Illustrated|год=19.02.2021|копія=https://web.archive.org/web/20210220035107/https://www.si.com/nba/2021/02/20/joel-embiid-scores-career-high-50-points-sixers-beat-bulls|дата копіі=20.02.2021}}</ref>. Цэнтравы завяршыў рэгулярны сэзон з найлепшымі на той момант паказьнікамі ў кар’еры, маючы ў сярэднім 28,5 пунктаў, 10,6 падбораў і 2,8 перадачаў у сярэднім за гульню, што дапамагло клюбу мець найлепшы вынік ва [[Усходняя канфэрэнцыя (НБА)|Ўсходняй канфэрэнцыі]]. 17 жніўня 2021 году гулец падпісаў з «Сэвэнці Сыксэрз» новае чатырохгадовае падаўжэньне кантракту на 196 мільёнаў даляраў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nba.com/sixers/news/76ers-sign-joel-embiid-contract-extension|загаловак=76ers Sign Joel Embiid to Contract Extension|выдавецтва=NBA.com|дата публікацыі=17.08.2021|дата доступу=18.08.2021|копія=https://web.archive.org/web/20210817163313/https://www.nba.com/sixers/news/76ers-sign-joel-embiid-contract-extension|дата копіі=17.08.2021}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Shelburne, Ramona|спасылка=https://www.espn.com/nba/story/_/id/32038255|загаловак=Joel Embiid, Philadelphia 76ers sign 4-year, $196 million supermax extension through 2026–27|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=17.08.2021|дата доступу=18.08.2021|копія=https://web.archive.org/web/20221010192045/https://www.espn.com.au/nba/story/_/id/32038255/sources-joel-embiid-philadelphia-76ers-finalizing-4-year-196-million-supermax-extension-2026-27|дата копіі=10.10.2022}}</ref>. 19 студзеня 2022 году ён паўтарыў свой асабісты рэкорд, набраўшы 50 пунктаў пры рэалізацыі 17 з 23 кідкоў з гульні, а таксама дадаўшы 12 падбораў і 3 блёк-шоты ў матчы з «Арланда Мэджык»<ref>{{спасылка|аўтар=Levick, Noah|спасылка=https://www.nbcsports.com/philadelphia/sixers/sixers-vs-magic-joel-embiid-mo-bamba-career-high-charlie-brown-jr-nba|загаловак=3 observations after Embiid ties career high with 50 points in win over Magic|выдавецтва=NBC Sports|дата публікацыі=19.01.2022|дата доступу=19.01.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220120024957/https://www.nbcsports.com/philadelphia/sixers/sixers-vs-magic-joel-embiid-mo-bamba-career-high-charlie-brown-jr-nba|дата копіі=20.01.2022}}</ref>. Па заканчэньні рэгулярнага сэзону Эмбійд стаў найлепшым снайпэрам лігі, зьбіраючы ў сярэднім 30,6 пунктаў за гульню, чым стаў першым цэнтравым, якому гэта ўдалося, з часоў [[Шакіл О’Ніл|Шакіла О’Ніла]] ў 2000 годзе. У плэй-оф баскетбаліст частку матчаў прапусьціў праз траўму. 13 лістапада 2022 году Эмбійд набраў рэкордныя для сябе 59 пунктаў, а таксама зрабіў 11 падбораў, 8 перадчаў і 7 блёк-шотаў у матчы супраць «[[Юта Джаз|Юты Джаз]]». Пры гэтым 26 пунктаў і 5 блёк-шотаў ён паклаў на свой рахунак толькі ў апошняй чвэрці. 15 лютага ён набраў свой {{Лік|10000-ы}} пункт у кар’еры ў матчы супраць «[[Кліўлэнд Кавальерз]]». Цягам сэзону ён шматкроць зьбіраў больш за 40 пунктаў у гульнях. Ён таксама далучыўся да [[Ўілт Чэмбэрлен|Ўілта Чэмбэрлена]] і [[Карым Абдул-Джабар|Карыма Абдул-Джабара]] як толькі трэці цэнтравы ў гісторыі НБА, які скончыў як найменей тры матчы з 50-ю і больш пунктамі за адзін сэзон<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nba.com/news/kia-mvp-ladder-april-7-2023-edition|загаловак=Kia MVP Ladder: Joel Embiid reclaims top spot, but nothing is 'over' yet|выдавецтва=NBA.com|дата публікацыі=07.04.2023|дата доступу=08.04.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230408030507/https://www.nba.com/news/kia-mvp-ladder-april-7-2023-edition|дата копіі=08.04.2023}}</ref>. 2 траўня Эмбійд стаў уладальнікам узнагароды самага каштоўнага гульца НБА. 20 студзеня 2024 году баскетбаліст набраў 33 пункты ў матчы супраць «[[Шарлот Горнэтс]]». Гэта быў яго 20-ы запар матч з 30-ю і больш пунктамі, што дазволіла яму далучыцца да [[Джэймз Гардэн|Джэймза Гардэна]] і Ўілта Чэмбэрлена як да адзіных гульцоў у гісторыі НБА, якія зьбіралі ня менш за 30 пунктаў у 20-і і больш матчах запар<ref>{{спасылка|аўтар=DiGiovanni, Sam|спасылка=https://clutchpoints.com/76ers-news-joel-embiid-reaches-wilt-chamberlain-james-harden-territory-with-epic-streak|загаловак=Joel Embiid reaches Wilt Chamberlain, James Harden territory with epic streak|выдавецтва=ClutchPoints|дата публікацыі=20.01.2024|дата доступу=20.01.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240210113912/https://clutchpoints.com/76ers-news-joel-embiid-reaches-wilt-chamberlain-james-harden-territory-with-epic-streak|дата копіі=10.02.2024}}</ref>. 19 верасьня 2024 году Эмбійд падпісаў новае трохгадовае падаўжэньне кантракту на 193 мільёны даляраў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/nba/story/_/id/41339812/sources-joel-embiid-sixers-reach-3-year-1929m-extension|загаловак=Sources: Joel Embiid, Sixers reach 3-year, $192.9M extension|дата публікацыі=09.2024|дата доступу=06.2025}}</ref>. [[НБА 2024—2025 гадоў|Сэзон 2024—2025 гадоў]] быў адзначаны траўмамі, а 11 красавіка 2025 году Эмбійд перанёс артраскапічную апэрацыю на левым калене<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nba.com/news/sixers-joel-embiid-arthroscopic-surgery-left-knee|загаловак=Sixers' Joel Embiid has arthroscopic surgery on left knee|выдавецтва=nba.com|дата доступу=04.2025}}</ref>. Наступны сэзон таксама быў не найлепшым праз наступствы траўмы. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * {{NBA}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Эмбійд, Джоэл}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты ЗША]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты і баскетбалісткі ЗША на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты і баскетбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2024 году]] 5txtcjd8h08a191aefzoei98ol6d6pp 0 304604 2700161 2026-11-11T08:37:51Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Джоэль Дуглас]] у [[Джоэл Дуглас]]: Памылка ў назове 2700161 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Джоэл Дуглас]] 02li5mv41tcgm8j9jbxccpytur5kv3d 3 304605 2700182 2026-11-11T11:11:13Z Neriah 68491 Neriah перанёс старонку [[Гутаркі ўдзельніка:Go6pb1u]] у [[Гутаркі ўдзельніка:Go6rbI]]: Аўтаматычны перанос старонкі пры перайменаваньні ўдзельніка з «[[Special:CentralAuth/Go6pb1u|Go6pb1u]]» у «[[Special:CentralAuth/Go6rbI|Go6rbI]]» 2700182 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Гутаркі ўдзельніка:Go6rbI]] dnlpf4t9p3le64ydwot5fr9if3u4z2g