Вікіпэдыя be_x_oldwiki https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.48.0-wmf.4 first-letter Мэдыя Спэцыяльныя Абмеркаваньне Удзельнік Гутаркі ўдзельніка Вікіпэдыя Абмеркаваньне Вікіпэдыі Файл Абмеркаваньне файла MediaWiki Абмеркаваньне MediaWiki Шаблён Абмеркаваньне шаблёну Дапамога Абмеркаваньне дапамогі Катэгорыя Абмеркаваньне катэгорыі Партал Абмеркаваньне парталу TimedText TimedText talk Модуль Абмеркаваньне модулю Event Event talk 0 1922 2700231 2622934 2026-11-11T17:15:32Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700231 wikitext text/x-wiki {{Абнавіць}} {{Праграма |Назва = Firefox |Лягатып = Firefox logo, 2019.svg |Выгляд = Firefox Screenshot Linux.PNG |Подпіс да выявы выгляду = Firefox 48 на Linux Mint |Распрацоўка = Mozilla Corporation |Апошняя вэрсія = <!-- падстаўляецца з адмысловага шаблёну --> |Апэрацыйная сыстэма = кросплятформенная |Тып = [[браўзэр]] |Ліцэнзія = Mozilla Public License/[[GNU General Public License|GPL]]/[[GNU Lesser General Public License|LGPL]] |Афіцыйная старонка = [https://www.mozilla.org/be/ www.mozilla.org] }} '''Firefox''', '''Mozilla Firefox''' ({{мова-be|«Вогненая лісіца»}}, «Мазіла Файрфокс», «Вогнеліс»; арыгінальнае вымаўленьне паводле [[Міжнародны фанэтычны альфабэт|міжнароднага фанэтычнана альфабэту]]: [moʊˈzɪlə ˈfaɪɹfɑks]) — [[браўзэр]], які распаўсюджваецца пад вольнай ліцэнзыяй. Першы браўзэр з адкрытым зыходным кодам, які дамогся такой папулярнасьці. Firefox зьяўляецца нашчадкам праекту [[Mozilla]]. Вызначаецца гнуткай канфігурабельнасьцю, вялікай колькасьцю дадаткаў для вырашэньня розных задачаў карыстальніка. Мае дадаткі для фільтрацыі непажаданага зьместу, он-лайнавага перакладу, вывярэньня правапісу, узаемадзеяньня з блог-рухавікамі ды інш. Вэрсія для настольных кампутараў выпускаецца пад апэрацыйныя сыстэмы [[Windows]], [[MacOS]], [[Linux]]. Асобна выпускаюцца вэрсіі для Android ды iOS. Існуюць вэрсіі для [[OS/2]], [[FreeBSD]], [[OpenBSD]], [[Solaris (апэрацыйная сыстэма)|Solaris]] і іншых [[апэрацыйная сыстэма|апэрацыйных сыстэмаў]]. Падтрымка [[NetBSD]] ажыцьцяўляецца энтузіястамі<ref>{{Спасылка|url=https://ftp.netbsd.org/pub/pkgsrc/current/pkgsrc/www/firefox/index.html|загаловак=www/firefox|праект=The NetBSD Packages Collection|мова=en}}</ref>. Firefox зьяўляецца адным з найбольш гнуткіх браўзэраў, мае шырокія магчымасьці наладаў: карыстальнік можа ўсталёўваць дадатковыя тэмы, якія зьмяняюць зьнешні выгляд праграмы, і дадаткі, якія дадаюць новую функцыянальнасьць. Сярод адметных асаблівасьцяў можна вылучыць: * павышаны клопат пра бясьпеку (толькі калі ў Firefox адбываецца збой, са згоды карыстальніка ў кампанію Mozilla адсылаецца паведамленьне пра непаладку зь зьвесткамі пра наведаную пры збоі старонку, апаратнае забесьпячэньне й апэрацыйную сыстэму кампутара<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20110722045203/http://news2.by/bjaspeka/7558.html|загаловак=«Цікаўныя» браўзэры шпіёняць за карыстачамі|выдавец=Беларускія навіны ІТ|дата публікацыі=24 красавіка 2009|url=http://news2.by/bjaspeka/7558.html}}</ref>); * так званыя «Жывыя закладкі» («Live bookmarks») — мэханізм інтэграцыі [[RSS]]-струменяў; * шырокія магчымасьці па наладзе паводзінаў і зьнешняга выгляду; * аўтаматычнае абнаўленьне як самога браўзэра, так і яго пашырэньняў (пачынаючы з вэрсіі 1.5). Правільнасьць найменьня некаторых асаблівасьцяў «адметнымі» (эксклюзіўнымі для гэтага браўзэра, або ўпершыню ўжытыя менавіта ў ім) зьяўляецца чыньнікам спрэчак ды інтэрнэт-дыскусіяў. З ростам папулярнасьці Firefox і павышэньнем цікавасьці хакераў, заяўленая стваральнікамі павышаная [[бясьпека]] стала нярэдка аспрэчвацца (зрэшты, некаторыя гучныя заявы на небясьпечнасьць апынуліся фікцыяй). За выключэньнем адладчыка DOM, здольнага паведаміць карыстальніку пра памылку ў сынтаксісе загружанае старонкі і паказаць нумар радка, якая зьмяшчае памылку, прыладаў для вэб-распрацоўніка ў базавай канфігурацыі Firefox няма. Аднак, існуе мноства пашырэньняў, якія рэалізуюць неабходную функцыянальнасьць для вэб-распрацоўнікаў. У прыватнасьці: * [https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/addon/jsonview/?src=search JSONView] — дадатак для прагляду зьнешніх файлаў старонкі * [https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/addon/html-validator/?src=search Html Validator] — дадатак для праверкі кода на адпаведнасьць стандартам W3C * View Source Chart — дадатак для зручнае візуалізацыі разьметкі старонкі * FireBug — шматфункцыянальны дадатак, які ўключае ў сябе адладчык, DOM-навігатар і [[JavaScript]]-кансоль * [https://web.archive.org/web/20061231222221/http://chrispederick.com/work/webdeveloper/ Web Developer] — дадатак, які прапануе мноства функцыяў для адладкі старонкі. Адлюстраваньне кантэнту адразу дазваляе камфортна працягваць сэрфінг нават пры няпоўнай загрузцы старонкі, што асабліва прыкметна пры марудным злучэньні і вялікай колькасьці ўкаранёных аб’ектаў. Пры распрацоўцы Firefox адмысловая ўвага надавалася падтрымцы стандартаў [[W3C]]. Адкрыты зыходны код прадукта дае яму дадатковыя плюсы для карыстальніка — напрыклад магчымасьць упэўніцца (пры наяўнасьці пэўнага досьведу) у адсутнасьці «закладкаў», перарабіць браўзэр «пад сябе», і нават самастойна выправіць памылкі. == Рухавік Gecko == Першапачаткова рухавік [[Gecko]] прызначаўся для браўзэра [[Netscape]] 6 у якасьці замены старога рухавіка Netscape Communicator 4, які выкарыстоўваўся з 1997 году. Для адладкі рухавіка была створаная адкрытая праграма Mozilla Suite, на якой і адладжвалі Gecko. У 2004 годзе Mozilla Suite была разабраная на браўзэр Mozilla Firefox, кліент электроннае пошты [[Mozilla Thunderbird]], WYSIWYG [[HTML]] рэдактар NVU, каляндар Sunbird і [[IRC]]-кліент Chatzilla, які быў выпушчаны ў выглядзе дадатку да браўзэра Mozilla Firefox. Нумар вэрсіі рухавіка Gecko адпавядае вэрсіі Mozilla Firefox, Mozilla Thunderbird і [[SeaMonkey]]. == Выданьні == === Першае === у 2002 годзе браўзэр быў вядомы як Phoenix і да 2004 году як Firebird. Напярэдадні выпуску вэрсіі 1.0 9 лістапада 2004 году браўзэр атрымаў ухвалу ад шматлікіх мэдыявыданьняў, у тым ліку «[[Forbes]]»<ref>{{ref-en}}Arik Hesseldahl. [http://www.forbes.com/2004/09/29/cx_ah_0929tentech.html?partner=tentech_newsletter Better Browser Now The Best]// Форбс. 29 верасьня 2004</ref> і «[[The Wall Street Journal]]»<ref>{{артыкул|мова=en|атар=Walter Mossberg|url=http://online.wsj.com/news/articles/SB109528585699018983|загаловак=How to Protect Yourself From Vandals, Viruses If You Use Windows|выдавец=The Wall Street Journal|дата публікацыі=16 верасьня 2004}}</ref>. У першыя 99 дзён пасьля выпуску Firefox, яго спампавалі больш як 25 мільёнаў чалавек, пасьля чаго Firefox стаў адным з самых папулярных вольных прыкладаньняў з адкрытым кодам, асабліва сярод хатніх карыстальнікаў. 19 кастрычніка 2005 году Firefox быў загружаны ў стомільённы раз, усяго толькі праз 344 дня пасьля выпуску вэрсіі 1.0. Па стане на лістапад 2005 Firefox займаў ужо 9,4% на сусьветным рынку інтэрнэт-браўзэраў, а да сярэдзіны 2006 году доля Mozilla Firefox складала, паводле розных зьвестак, ад 11 да 15%, моцна пацясьніўшы пазыцыі браўзэра Internet Explorer, які выкарыстоўвала большасьць карыстальнікаў. 30 лістапада 2005 году выйшаў Firefox 1.5. Прыхільнікі Firefox сьцьвярджаюць, што ў адрозьненьне ад самага распаўсюджанага на пачатак 2005 браўзэра Internet Explorer шостай вэрсіі, убудаванага ў [[Windows]], Firefox забясьпечвае больш высокі ўзровень бясьпекі карыстальніка, здольны абараняць яго ад дакучлівае рэклямы, валодае шэрагам новых магчымасьцяў. === Другое === 25 кастрычніка 2006 году выйшаў Firefox 2.0, які ў 2008 годзе заняў 18% сусьветнага рынка браўзэраў<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20160310035635/http://news2.by/it-naviny/3150.html|загаловак=Firefox хутка зойме 20% рынка вэб-браўзэраў|праект=Беларускія навіны ІТ|url=http://news2.by/it-naviny/3150.html|дата публікацыі=6 чэрвеня 2008}}</ref>. Ён быў пабудаваны на базе ўдасканаленага рухавіка Firefox 1.5 — Gecko 1.8.1. Другое выданьне выйшла з наступнымі дасканаленьнямі: # папярэджаньне пры запыце старонкі, адкрыцьцё якой прыводзіць да вывуджваньня ([[фішынг]]у) асабістых дадзеных (Beta 1; распрацоўка кампаніі Google); # прапановы пры ўводзе тэкста ў поле пошуку; # падтрымка ўзнаўленьня ўкладак, зачыненых пры выхадзе з праграмы, пры наступным яе запуску; # вывярэньне правапісу пры ўводзе тэксту ў вэб-форму; # абнаўленьне падказак да закладак; # мажлівасьць перамяшчаць укладкі; # аднаўленьне зачыненае ўкладкі (спалучэньнем клявішаў Ctrl+Shift+T)<ref>{{ref-en}}Robert Vamosi. [http://www.cnet.com.au/mozilla-firefox-2_print-339271864.htm Mozilla Firefox 2]// Computer Networks Australia. 25 кастрычніка 2006</ref>; # кнопка зачыненьня на кожнае ўкладцы (з Beta 2)<ref>{{ref-en}}Brian Krebs. [https://web.archive.org/web/20130729121820/http://voices.washingtonpost.com/securityfix/2006/10/mozilla_releases_firefox_20.html Mozilla Releases Firefox 2.0]// Вашынгтон Пост. 25 кастрычніка 2006</ref>; # падтрымка стваральнікаў, паўтаральнікаў, сьпісавых выразаў, блёкавых вобласьцяў і разьбіральнага прысвойваньня ў [[JavaScript]] вэрсіі 1.7; # падтрымка разьмяшчэньня тэкста крывой лініяй у двухвымернае графіцы<ref>{{ref-en}}[http://www.mozilla.com/en-US/firefox/2.0/releasenotes/ Mozilla Firefox 2 Release Notes]// Мазіла. Дата доступу: 16 верасьня 2009</ref>; # падтрымка стужкі навінаў (з Alpha 1). Мазіла спыніла падтрымку другога выданьня 19 сьнежня 2008 году<ref>{{Спасылка|аўтар=Павел Міхайлаў|копія=https://web.archive.org/web/20160310211350/http://news2.by/mir-windows/5314.html|загаловак=Mozilla выпусціла Firefox 3.0.5 і восем патчаў для Firefox 2.0.0.19|праект=Беларускія навіны ІТ|url=http://news2.by/mir-windows/5314.html|дата публікацыі=19 сьнежня 2008}}</ref>. === Трэцяе === Гэта вэрсія выйшла 17 чэрвеня 2008 году. За першыя суткі праграму загрузілі {{лік|8002530}} чалавек, што сталася сусьветным рэкордам, які засьведчылі прадстаўнікі «[[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігі рэкордаў Гінэса]]»<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20160307030418/http://news2.by/it-naviny/3478.html|загаловак=Mozilla ўручаны афіцыйны сертыфікат, які сведчыць пра трапленне Mozilla Firefox у Кнігу Рэкордаў Гінэса|праект=Беларускія навіны ІТ|url=http://news2.by/it-naviny/3478.html|дата публікацыі=14 ліпеня 2008}}</ref>. Колькасьць запамповак выданьня 3.0.11 за першыя суткі, 16 чэрвеня 2009 году, пераваліла за 150 мільёнаў<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20160309233025/http://news2.by/bjaspeka/8588.html|загаловак=Колькасьць загрузак Firefox 3.0.11 за першыя суткі перавысіла 150 млн|праект=Беларускія навіны ІТ|url=http://news2.by/bjaspeka/8588.html|дата публікацыі=16 чэрвеня 2009}}</ref>. Для новае вэрсіі значна перапрацавалі рухавік, на зьмену Gecko 1.8.1 прыйшла вэрсія 1.9, якая праходзіць тэст Acid2. У новай вэрсіі: # зьменены мэтад высновы фрэймаў; # рэалізаванае выкананьне блёкаў object без атрыбуту type; # спыненая падтрымка апэрацыйных сыстэмаў [[Windows 95]], Windows 98, Mac OS X 10.2; # падтрымка дадаваньня пашыраных фільтраў у закладкі; # адбор дадзеных па ключавых словах, тэгах і тэмах; # доступ да нядаўна наведаных сайтаў (сучасная сыстэма закладак Places); # магчымасьць дадаваць сайты ў закладкі адной клявішай; # дапампоўка ў выпадку абрыву злучэньня; # аўтаматычны ўвод дадзеных (лагінаў, пароляў, адрэсаў электроннай пошты і іншыя рэквізыты) у формы; # блякаваньне сайтаў інтэрнэт-ашуканцаў, што зьмяшчаюць вірусы й траяны<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20160308013606/http://news2.by/bjaspeka/808.html|загаловак=Выйшла фінальная версія Firefox 3|праект=Беларускія навіны ІТ|url=http://news2.by/bjaspeka/808.html|дата публікацыі=18 чэрвеня 2008}}</ref>. 30 чэрвеня 2009 году Мазіла выпусьціла Firefox 3.5 з наступнымі зьменамі: # падтрымка перадачы відэа і гуку паводле [[HTML#Вэрсіі HTML|HTML5]]; # падтрымка адасобленага азіраньня, што дазваляе пазьбегнуць захаваньня на [[Цьвёрды дыск|кружэлцы]] вестак аб наведаных сайтах<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20160307201022/http://news2.by/it-naviny/8921.html|загаловак=Mozilla выпусціла браўзэр Firefox 3.5|праект=Беларускія навіны ІТ|url=http://news2.by/it-naviny/8921.html|дата публікацыі=30 чэрвеня 2009}}</ref>; # рухавік вырысоўваньня сеціўных старонак Gecko 1.9.1, што ўдвая павысіла хуткасьць адлюстраваньня старонак параўнальна з Firefox 3.0; # яваскрыпт-рухавік TraceMonkey; # падтрымка месцавызначэньня карыстальніка; # падтрымка «роднага» [[Аб'ект (праграмаваньне)|аб’ектнага]] запісу ў JavaScript; # падтрымка пампаваных шрыфтоў; # падтрымка сэлектараў чаргі JavaScript-запытаў; # падтрымка трансфармацыяў двухвымернай графікі<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20160307145951/http://news2.by/mir-unix/8922.html|загаловак=Адбыўся фінальны рэліз вэб-браўзэра Firefox 3.5|праект=Беларускія навіны ІТ|url=http://news2.by/mir-unix/8922.html|дата публікацыі=1 ліпеня 2009}}</ref>; # мажлівасьць захаваньня відэа<ref>{{Спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20110720220504/http://news2.by/mir-windows/8954.html|загаловак=Адбыўся рэліз Mozilla Firefox 3.5|праект=Беларускія навіны ІТ|url=http://news2.by/mir-windows/8954.html|дата публікацыі=2 ліпеня 2009}}</ref>. === Чацьвёртае === [[Файл:FirefoxButton40.png|значак|Новая кнопка Firefox, якая зьявілася ў вэрсіі 4.0]] Наступнай галоўнай вэрсіяй пасьля 3.6 стала вэрсія 4.0, якая была выпушчаная 22 сакавіка 2011 г.<ref>[https://www.mozilla.org/en-US/firefox/4.0/releasenotes/ Mozilla Firefox 4 Release Notes (Заўвагі да выпуску Mozilla Firefox вэрсіі 4)]{{ref-en}}</ref> * Падтрымка больш за 80 моваў. * Уведзены новы рухавік для [[JavaScript]] — JägerMonkey, які працуе ў шэсьць разоў хутчэй за рухавік вэрсіі 3.6. * Падтрымка загалоўку «не адсочваць» ({{мова-en|Do Not Track («DNT»)}}), якая дапамагае карыстальнікам пазьбегнуць кантэкстнай рэклямы. * Па змоўчваньні ўключаецца мэханізм сынхранізацыі («Firefox Sync»), які дапамагае бясьпечна праводзіць сынхранізацыю паміж некалькімі кампутарамі і мабільнымі прыладамі. * Шэраг апэрацыяў прамалёўкі графікі цяпер ажыцьцяўляецца з дапамогай апаратнага паскарэньня Direct3D 9 у Windows XP, Direct3D 16 у Windows Vista ды OpenGL на Mac OS. * Апаратнае паскарэньне Direct2D цяпер па змоўчваньні ўключанае толькі ў Windows 7. * Уключэньне WebGL на ўсіх плятформах, якія маюць графічную карту з абноўленымі драйвэрамі. * Убудаваная падтрымка відэа фармату HD HTML5 WebM з апаратным паскарэньнем, калі яно магчымае. * У Windows Vista ды Windows 7 новы выгляд кнопкі Firefox. * Рэжым «укладкі наверсе»<ref>{{Спасылка|аўтар=Alex Faaborg|копія=https://web.archive.org/web/20120405003818/http://blog.mozilla.com/faaborg/2010/06/24/why-tabs-are-on-top-in-firefox-4/|загаловак=Why Tabs are on Top in Firefox 4|url=http://blog.mozilla.com/faaborg/2010/06/24/why-tabs-are-on-top-in-firefox-4/|дата публікацыі=24 чэрвеня 2010|мова=en}}</ref>. * Зьявілася магчымасьць шукаць ды пераключацца на адчыненую ўкладку ў Разумнай Location Панэлі. * Кнопкі спыненьня і перазагрузкі аб’яднаныя ў адну ў Windows, Mac OS X ды Linux. * Панэль закладак па змоўчваньні замененая на кнопку закладак. * Абарона ад падзеньняў у Windows, Linux ды Mac OS X, калі падзеньне выкліканае плагінамі Adobe Flash, Apple Quicktime ці Microsoft Silverlight. * Можна ператварыць любую ўкладку ў «Праграмную ўкладку». * Абноўлены дызайн хатняй старонкі. === Пятае === 21 чэрвеня 2011 году выйшла Mozilla вэрсіі 5.0<ref>[http://website-archive.mozilla.org/www.mozilla.org/firefox_releasenotes/en-US/firefox/5.0/releasenotes/ Mozilla Firefox Release Notes]{{ref-en}}</ref>. Гэта была першая вэрсія г. зв. паскоранага цыклю выпускаў ({{мова-en|Rapid release}})<ref>{{спасылка|аўтар=Johnathan Nightingale |дата публікацыі= 18 ліпеня 2011|загаловак=Every Six Weeks |праект= Firefox Channels|url=http://blog.mozilla.org/channels/2011/07/18/every-six-weeks/|мова=en}}</ref>. У гэтай вэрсіі дадалася падтрымка анімацыі [[CSS]], загалоўвак «не адсочваць» быў зьменены, каб палепшыць магчымасьць выяўленьня, наладжаная лёгіка пасіўнага злучэньня па пратаколе HTTP для паскарэньня хуткадзейнасьці, паляпшэньне прамалёўкі канвы, працы з JavaScript, памяцьцю ды сецівам. Палепшаная падтрымка стандартаў HTML5, XHR, MathML, SMIL ды канвы. Палепшаная праверка правапісу для некаторых моваў. Палепшаная інтэграцыя з асяродзьдзем у Linux. Забароненая магчымасьць кантэнту, які выкарыстоўвае тэхналёгію WebGL, загружаць тэкстуры з чужых дамэнаў. Для фонавых укладак значэньне парамэтраў setTimeout ды setInterval зьмененае да 1000 мс для паляпшэньня хуткадзейнасьці. Выпраўленыя некалькі праблем са стабільнасьцю. === Шостае === Firefox вэрсіі 6 выйшаў 16 жніўня 2011<ref>[http://website-archive.mozilla.org/www.mozilla.org/firefox_releasenotes/en-US/firefox/6.0/releasenotes/ Mozilla Firefox Release Notes]{{ref-en}}</ref>. У шостай вэрсіі пачаў падсьвечвацца дамэн у адрасным радку. Паменшаны час запуску з выкарыстаньнем Panorama. === Сёмае === Firefox вэрсіі 7.0 выйшаў 27 верасьня 2011<ref>[http://website-archive.mozilla.org/www.mozilla.org/firefox_releasenotes/en-US/firefox/7.0/releasenotes/index.html Mozilla Firefox Release Notes]{{ref-en}}</ref>. Палепшаная апрацоўка памяці. Дададзены новы мэханізм рэндэрынгу для паскарэньня апэрацыяў з канвой у сыстэмах, якія працуюць пад Windows. Зьмены закладак ды пароляў цяпер амаль імгненна сынхранізуюцца, калі выкарыстоўваецца Firefox Sync. Цяпер прэфікс <nowiki>http://</nowiki> URL па змоўчаньні схаваны, спыненая падтрымка пратаколу Gopher<ref>[https://lenta.ru/articles/2011/09/28/url/ Firefox 7 изъял http:// из адресной строки браузера] Lenta.ru</ref>. Дададзеная падтрымка для text-overflow: ellipsis. Дададзеная падтрымка для спэцыфікацыі Web Timing. Палепшаная падтрымка MathML. Пратакол WebSocket абноўлены ад вэрсіі 7 да вэрсіі 8. Дададзеная сыстэма добраахвотнай перадачы інфармацыі пра хуткадзейнасьць Mozilla для паляпшэньня наступных вэрсіяў Firefox. Выпраўленыя некалькі праблем са стабільнасьцю. === Восьмае === Выйшла 8 лістапада 2011<ref>[http://website-archive.mozilla.org/www.mozilla.org/firefox_releasenotes/en-US/firefox/8.0/releasenotes/index.html Mozilla Firefox Release Notes]{{ref-en}}</ref>. Адключаная падтрымка дадаткаў, усталяваных іншымі праграмамі, па змоўчваньні. === 9 === Mozilla Firefox 9 выйшаў 20 сьнежня 2011. Палепшаны інтэрфэйс Type, што паскорыла працу JavaScript<ref>{{Спасылка|url=https://blog.mozilla.org/futurereleases/2011/11/10/type-inference-to-firefox-beta/|загаловак=Type Inference brings JS improvements to Firefox Beta - Future Releases|дата публікацыі=10 лістапада 2011|выдавец=Mozilla Corporation|мова=en}}</ref>. === 10 === Mozilla Firefox 10 выйшаў 31 студзеня 2012. У ім кнопка «Наперад» не паказвалася, пакуль карыстальнік не вяртаўся на папярэднюю старонку; большасьць дадаткаў цяпер падтрымліваліся па змоўчваньні; рэалізаваная функцыя згладжваньня ў WebGL; дададзеная падтрымка CSS3 3-мерных трансформэраў<ref>{{Спасылка|url=http://www.oldversion.com/windows/mozilla-firefox-10-0|загаловак=Download Mozilla Firefox 10.0 for Windows|праект=OldVersion.com|мова=en}}</ref>. Вэрсія 10.0.7 зьяўлялася выпускам з працягнутым тэрмінам падтрымкі спэцыяльна для арганізацый (ESR). === 11 === Mozilla Firefox 11 выйшаў 13 сакавіка 2012. У ім зьявілася магчымасьць пераносіць закладкі, гісторыю ды кукі з Google Chrome; пераносіць дадаткі на іншыя кампутары; дададзеная падтрымка CSS уласьцівасьці text-size-adjust<ref>{{Спасылка|url=http://www.oldversion.com/windows/mozilla-firefox-11-0|загаловак=Download Mozilla Firefox 11.0 for Windows|праект=OldVersion.com|мова=en}}</ref>. === 12 === Вэрсія Mozilla Firefox 12 выйшла 22 красавіка 2012. У ёй спрошчаны працэс абнаўленьня праграмы ў Windows; дададзеная нумарацыя радкоў у выточніку старонак html<ref>{{Спасылка|url=http://www.oldversion.com/windows/mozilla-firefox-12-0|загаловак=Download Mozilla Firefox 12.0 for Windows|праект=OldVersion.com|мова=en}}</ref>. === 13 === Вэрсія 13 выйшла 4 чэрвеня 2012. У ёй пры адкрыцьці новай укладі зьяўляўся сьпіс старонак, на якія карыстальнік найчасьцей заходзіў; на пачатковай старонцы паскораны доступ да закладак, гісторыі, наладак ды інш.; спыненая падтрымка Windows 2000<ref>{{Спасылка|url=http://www.oldversion.com/windows/mozilla-firefox-13-0|загаловак=Download Mozilla Firefox 13.0 for Windows|праект=OldVersion.com|мова=en}}</ref> === 14 === Вэрсія 14.0.1 выйшла 17 ліпеня 2012, у ёй пачаў выкарыстоўвацца пратакол HTTPS у пошукавых запытах да Google; рэалізаваны рэжым поўнага экрану на Mac OS X Lion; дададзеная магчымасьць загрузкі плагінаў пасьля пстрычкі; дададзеная магчымасьць аўтаматычнага заканчэньня адрасоў<ref>{{Спасылка|url=http://www.oldversion.com/windows/mozilla-firefox-14-0-1|загаловак=Download Mozilla Firefox 14.0.1 for Windows|праект=OldVersion.com|мова=en}}</ref>. === 15 === Mozilla Firefox 15.0 выйшла 28 жніўня 2012. У вэрсіі Aurora і бэта-вэрсіі гэтага выпуску была дададзеная убудаваная падтрымка PDF. Дададзеная падтрымка сеткавага пратаколу SPDY вэрсіі 3; палепшаны WebGL, у тым ліку сьцісканьне тэкстур для вышэйшай хуткасьці<ref>{{Спасылка|url=http://www.oldversion.com/windows/mozilla-firefox-15-0-2|загаловак=Download Mozilla Firefox 15.0 for Windows|праект=OldVersion.com|мова=en}}</ref>. === 16 === У вэрсіі Firefox 16.0 для Mac OS X па змоўчваньні ўключаная папярэдняя падтрымка VoiceOver. У Windows, Linux ды Mac дададзеная падтрымка web app<ref name="V16-0">{{Спасылка|url=http://www.oldversion.com/windows/mozilla-firefox-16-0-3|загаловак=Download Mozilla Firefox 16.0 for Windows|праект=OldVersion.com|мова=en}}</ref>. === 17 === Вэрсія 17 выпушчаная 20 лістапада 2012. У ёй дададзеная першая вэрсія Social API і падтрымка Facebook Messenger; уведзеная неабходнасьць пстрычкі для запуску плагінаў (у мэтах бясьпекі); спыненая падтрымка Mac OX X 10.5<ref>{{Спасылка|url=https://website-archive.mozilla.org/www.mozilla.org/firefox_releasenotes/en-us/firefox/17.0/releasenotes/|загаловак=Firefox Notes (First offered to release channel users on November 20, 2012) - Desktop|мова=en}}</ref>. === 18 === Вэрсія 18 выпушчаная 8 студзеня 2013. У ёй паскораны JavaScript шляхам выкарыстаньня кампілятара IonMonkey; дададзеная падтрымка для экрана Retina у OS X вэрсіі 10.7 і вышэй; дададзеная папярэдняя падтрымка WebRTC<ref>{{Спасылка|url=https://website-archive.mozilla.org/www.mozilla.org/firefox_releasenotes/en-us/firefox/18.0/releasenotes/|загаловак=Firefox Notes (First offered to release channel users on January 8, 2013) - Desktop|мова=en}}</ref>. === 19 === Вэрсія 19 выпушчаная ў лютым 2013 году для Windows, Mac, Linux ды [[Android]]. У гэтай вэрсіі дададзены прагляд PDF<ref>{{Спасылка|url=https://www.techspot.com/news/51696-mozilla-releases-firefox-19-stable-with-built-in-pdf-viewer.html|загаловак=Mozilla releases Firefox 19 stable with built-in PDF viewer | выдавец=TechSpot|аўтар=Jose Vilches|дата публікацыі=20 лютага 2013|мова=en}}</ref>. === 20 === Вэрсія Firefox 20.0 магла запускацца як на 32-бітных, так і на 64-бітных вэрсіях Windows Vista ды Windows 7, але падтрымліваліся толькі 32-бітныя вэрсіі зборкі<ref>{{Спасылка|url=https://www.mozilla.org/en-US/firefox/20.0/system-requirements/|загаловак=Firefox 20.0 System Requirements}}</ref>. == Падтрымка моў == Першае выданьне Mozilla Firefox падтрымлівала інтэрфэйс на 31 мове, другое — 35 моваў<ref>{{ref-en}}Judi Palmer, Alex Guerra. [http://www.mozilla.com/en-US/press/mozilla-2006-10-24.html Mozilla Releases Major Update to Firefox and Raises the Bar for Online Experience]// Мазіла. 24 кастрычніка 2006</ref> (у тым ліку на беларускую), вэрсія 3.5 мела пераклады на 65 моў. У вэрсіі 16 дададзеная лякалізацыя на [[Ачолі (мова)|ачолі]] ды казаскай<ref name="V16-0"/>. === Падтрымка беларускай мовы === З 2 лістапада 2003 году, ад выданьня 0.7, ажыцьцяўляўся саматужны пераклад праграмы на беларускую мову<ref>[http://mozilla-be.sourceforge.net/download.html#download_firefox Загрузка зьмесцавання Жар-Ліса]// Мазіла па-беларуску. Дата доступу: 22 жніўня 2009</ref>. З чэрвеня 2007 году, ад выданьня 2.0.0.4, яна афіцыйна падтрымліваецца па-беларуску<ref>{{Спасылка|аўтар=Ягор Шумскі|копія=https://web.archive.org/web/20120125011907/http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=9749|загаловак=Firefox па-беларуску|выдавец=[[Наша Ніва]]|дата публікацыі=25 чэрвеня 2007|url=http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=9749}}</ref>. З студзеня 2017 году, ад выданьня 51.0, яна афіцыйна не падтрымліваецца па-беларуску<ref>[https://www.mozilla.org/en-US/firefox/51.0/releasenotes/ Mozilla Firefox Release Notes]{{Ref-en}}</ref>. == Папулярнасьць == У 2010 год Mozilla Firefox стаў найпапулярнейшым браўзэрам у [[Эўропа|Эўропе]]<ref>{{Спасылка|загаловак=Firefox|праект=Encyclopedia Britannica|дата=10 кастрычніка 2023|url=https://www.britannica.com/technology/Firefox-Web-browser}}</ref>. Колькасьць спампоўваньняў Mozilla Firefox перасягнула мільярд 31 ліпеня 2009. У 2021 годзе Mozilla Firefox займаў чацьвёртае месца ў сьвеце паводле колькасьці карыстальнікаў (3,9%). == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.mozilla.org/be/firefox/new/ Старонка спампоўкі Firefox] {{Сеціва}} [[Катэгорыя:Mozilla Firefox| ]] [[Катэгорыя:Беларусіфікаваныя праграмы]] modi9938hzqsqp9uabhed7lzz43wb6m 0 3232 2700253 2591059 2026-11-11T18:14:12Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700253 wikitext text/x-wiki {{Музычны альбом |Назва = Personal Depeche |Тып = Трыб’ют |Выканаўца = |Год = 2002 |Вокладка = |Запісаны = [[2001]]-[[2002]] |Працягласьць = |Выдадзены = [[2002]]—[[2003]] |Жанр = [[рок-музыка|рок]], [[альтэрнатыўны рок]], [[альтэрнатыўны мэтал]], [[дэнс-рок]], [[электронны рок]], [[індастрыал-рок]] |Выдавец = [[West Records]], [[MSH Records]], [[EMI Music|EMI]] |Прадусар = [[Руслан Макараў|Руслан «Вецер» Макараў]]<br/>[[Андрэй Халадзінскі]]<br/>[[Адам Старповіч]] |Папярэдні = |Наступны = }} '''''Personal Depeche''''' ('''Belarusian Tribute to Depeche Mode ''Personal Depeche''''') — складанка песень брытанскага гурта [[Depeche Mode]] ў выкананьні беларускіх музыкаў<ref>{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2003/02/mg30215.html|title=Фестиваль "Рок-коронация" :: Бодался Цыбин с N.R.M.|issue=2|year=2003|date=|website=|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|dead-url=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829095836/http://www.nestor.minsk.by/mg/2003/02/mg30215.html|archivedate=2019-08-29|accessdate=2020-04-19|аўтар=Олег Климов.|аўтарlink=Алег Клімаў}}</ref>. Выйшла ў дзьвюх выданьнях: у сьнежні [[2002]] году й у сьнежні [[2003]] году<ref>{{Cite web|аўтар=О'К.|first=|date=|title=V/A :: Personal DEPECHE|аўтарlink=Алег Клімаў|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2002/35/mg23530.html|dead-url=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200911143155/http://www.nestor.minsk.by/mg/2002/35/mg23530.html|archivedate=2020-09-11|accessdate=2020-09-11|website=|issue=35|year=2002|publisher=[[Музыкальная газета]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mpby.ru/news-39.htm|title=ДОПОЛНЕННЫЙ ''PERSONAL DEPECHE''|last=Безкоровайный|first=Дмитрий|date=2003-12-07|work=[[West Records]]|website=mpby.ru|publisher=[[Tuzin.fm]]|dead-url=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191117065104/http://mpby.ru/news-39.htm|archivedate=2019-11-17|аўтар=Дмитрий Безкоровайный.|language=ru|accessdate=2019-11-17}}</ref>. == Зьмест == # [[Аляксей Шадзько]] — «Dream On» # [[Neuro Dubel]] feat. [[Guda]] — «I Feel You» # [[Flat]] — «Dead of Night» # [[Impatt]] — «In Your Room» # [[Ляпіс Трубяцкі]] — «Вопрос времени» («Question of Time») # [[Apple Tea]] — «It’s No Good»* # [[Людміла]] — «Увидеться вновь» («See You») # [[Троіца (гурт)|Троіца]] — «Freestate» # [[Гаер]] і [[Аляксандар Памідораў]] — «Never Let Me Down Again» # [[KRIWI]] — «Бяз гучных словаў» («Freelove») # [[N.R.M.]] — «Твой Езус» («Personal Jesus») # [[Zet]] — «Марны» («Useless») # [[Garadzkija]] — «Адчуваю» («I Feel You») # [[Зьміцер Вайцюшкевіч|Тодар]] — «I Want You Now» # [[Калі Юга (гурт)|Калі Юга]] — «В прицеле твоего ружья» («А Barrel of a Gun») # [[Крама (гурт)|Крама]] — «Enjoy the Silence»*** # [[Logika Metro]] — «Freestate»** # [[Крама (гурт)|Крама]] — «Enjoy the Silence» (DJ Yarik Rock-Tech-House Mix)** : '''*''' — у інструмэнтальным выкананьні : '''**''' — толькі на другім выданьні : '''***''' — таксама выходзіла на самотніку гурта Крама «[[Enjoy the Silence]]» У дужках пазначана арыгінальная назва песьні, калі яна выконваецца ў перакладзе. Аўтар усіх песень — [[Марцін Гор]]. == Выдаўцы == * [[West Records]] * [[MSH Records]] * [[Сяргей Лабандзіеўскі|Сяргей «Шлёма» Лабандзіеўскі]]: запіс, зьвядзеньне * [[Юры Гарачка]]: запіс, зьвядзеньне * [[Генадзь Сыракваш]]: запіс, зьвядзеньне (10, 13) * [[Людміла Краўцова]]: запіс, зьвядзеньне (7) * [[Андрэй Субоцін]]: мастарынг * [[Кірыл Вязьмікін]]: дызайн, фота * [[Руслан Макараў|Руслан «Вецер» Макараў]]: прадусар * [[Андрэй Халадзінскі]]: прадусар * [[Адам Старповіч]]: прадусар == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://tribute.depechemode.by/ Афіцыйная старонка складанкі] * [https://web.archive.org/web/20050212071356/http://www.depechemode.by/ Неафіцыйная старонка прыхільнікаў Depeche Mode у Беларусі] [[Катэгорыя:Беларускія музычныя складанкі]] 9n3a4f3bfa2ad9wwnof3wtjwobi61o3 0 5754 2700218 2665634 2026-11-11T15:25:12Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700218 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік |Імя = Якуб Колас |Лацінка = Jakub Kołas |Партрэт = |Памер = |Апісаньне = |Імя пры нараджэньні = Канстанцін Міхайлавіч Міцкевіч |Псэўданімы = ''Агарак''; ''К.Адзінокі''; ''К.Альбуцкі''; ''Андрэй «сацыяліст»''; ''К.Белорус''; ''Тамаш Будава''; ''Ганна Груд''; ''Тарас Гушча''; ''Дземяноў Гуз''; ''Пятрусь Дзягель''; ''Дзядзька Карусь''; ''Дубовы Ліст''; ''Ганна Крум''; ''Кудесник''; ''Карусь Лапаць''; ''Левы''; ''Лесавік''; ''Марцін з-за рэчкі''; ''Мікалаевец''; ''М.Міцкевіч''; ''Наднёманец''; ''Народный учитель''; ''Свой чалавек''; ''Стары шут''; ''Иван Торба'' і іншыя |Грамадзянства = |Род дзейнасьці = пісьменьнік, паэт, перакладнік |Гады актыўнасьці = 1906—1956 |Кірунак = |Жанр = |Мова = беларуская |Мова2 = польская |Дэбют = ''«Наш родны край» // «[[Наша доля]]», 14 верасьня 1906'' |Значныя творы = |Прэміі = [[Сталінская прэмія]] (1946 і 1949) |Подпіс = |Апісаньне подпісу = |ВікіКрыніца = |Палічка = http://knihi.com/Jakub_Kolas/ |Камунікат = |Сайт = }} '''Яку́б Ко́лас''' (сапраўднае імя '''Канстанці́н Міха́йлавіч Міцке́віч'''; {{Дата ў старым стылі|3 лістапада|1882|22 кастрычніка}}, засьценак [[Акінчыцы]], цяпер у межах гораду [[Стоўбцы]] — 13 жніўня 1956, [[Менск]]) — клясык беларускае літаратуры, грамадзкі дзяяч, перакладнік, пэдагог, адзін з заснавальнікаў сучаснае беларускае літаратуры й [[беларуская мова|беларускае літаратурнае мовы]]. [[Народны паэт БССР]] (1926). [[Ганаровы дзяяч навукі Беларускае ССР]] (1944). Узнагароджаны пяцьцю [[Ордэн Леніна|ордэнамі Леніна]], [[Ордэн Чырвонага Сьцягу|ордэнамі Чырвонага Сьцягу]], [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцягу|Працоўнага Чырвонага Сьцягу]] й мэдалямі. Сябра [[КПСС]] ад 1945 г. == Грамадзкая дзейнасьць == [[Файл:Якуб Колас супрацоўнік Нашай нівы.jpg|значак|Якуб Колас у 1908 годзе]] Бацька паэта — Міхась Казімеравіч Міцкевіч, лясьнік ва ўладаньнях [[Радзівілы|Радзівілаў]], маці — [[Ганна Міцкевіч|Ганна Юр’еўна Лёсік]], сястра [[Язэп Лёсік|Язэпа Лёсіка]]. Раньнія дзіцячыя гады прайшлі ў лесьніковых сядзібах Ласток і Альбуць, што недалёка ад вёскі [[Мікалаеўшчына (Менская вобласьць)|Мікалаеўшчына]]. У 1898 годзе паступіў у [[Нясьвіская настаўніцкая сэмінарыя|Нясьвіскую настаўніцкую сэмінарыю]], якую пасьпяхова скончыў у 1902. Настаўнічаў у вёсках [[Люсіна]] [[Ганцавіцкі раён|Ганцавіцкага раёну]] (1902—1904), [[Пінкавічы]] [[Пінскі раён|Пінскага раёну]] (1904—1906). За рэвалюцыйную прапаганду настаўнік Канстантын Міцкевіч у 1906 быў пераведзены зь Пінкавічаў у [[Верхмен]]скую народную вучэльню [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павету]]. За ўдзел у нелегальным [[Настаўніцкі зьезд 1906 году|настаўніцкім зьездзе]] 10 ліпеня 1906 году быў звольнены. Зімой 1906—1907 жыў ва ўрочышчы [[Смольня]], вёў прыватную школу. У траўні-чэрвені 1907 году працаваў у газэце «[[Наша Ніва]]» ў [[Вільня|Вільні]], быў загадчыкам літаратурнага аддзелу, але на загад паліцыі мусіў пакінуць Вільню. У 1908 — у прыватнай школе ў вёсцы [[Сані]] [[Талачынскі раён|Талачынскага раёну]]. 15 верасьня 1908 за ўдзел у настаўніцкім зьезьдзе й нелегальную работу быў асуджаны на тры гады, адбываў пакараньне ў менскім астрозе. У 1912—1914 працаваў настаўнікам у 3-й прыходзкай навучальні ў [[Пінск]]у. [[Файл:Дом-музей Якуба Коласа в Пинске.jpg|150px|значак|зьлева|Дом-музэй Якуба Коласа ў Пінску]] У час [[Першая сусьветная вайна|першае сусьветнае вайны]] разам зь сям’ёй эвакуяваўся ў Дзьмітраўскі павет [[Маскоўская губэрня|Маскоўскае губэрні]], настаўнічаў у сяле Старыкава. Быў мабілізаваны ў армію (верасень 1915). Скончыў Аляксандраўскую ваенную навучальню ([[Масква]], 1916). Служыў у запасным палку ў [[Перм|Пярмі]]. Летам 1917 у чыне падпаручніка накіраваны на [[Румынскі фронт]], але цяжка захварэў і быў эвакуяваны ў горад [[Абаянь]] на [[Курск|Куршчыне]], дзе жыла ягоная жонка зь дзецьмі. Працаваў там настаўнікам, школьным інструктарам. У 1917 ад [[БСГ]] выстаўляўся кандыдатам у дэпутаты [[Устаноўчы сход|Ўстаноўчага сходу Расеі]]. Паводле дэкрэту Савецкага ўраду ў пачатку 1918 звольнены з войска як настаўнік. На выклік ураду [[БССР]] у траўні 1921 пераехаў у [[Менск]]. Па прыезьдзе працаваў у Навукова-тэрміналягічнай камісіі Народнага камісарыяту асьветы, выкладаў у [[Менскі беларускі пэдагагічны тэхнікум|Менскім беларускім пэдагагічным тэхнікуме]], у [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце]], чытаў лекцыі на курсах настаўнікаў, займаўся навуковай дзейнасьцю ў [[Інстытут беларускай культуры|Інстытуце беларускае культуры]]. З дня ўтварэньня [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальная акадэмія навук Беларусі (НАН БССР)]] (1 студзеня 1929 г.) быў яе нязьменным віцэ-прэзыдэнтам. У 1935 г. удзельнічаў у рабоце Кангрэсу ў абарону культуры ў [[Парыж]]ы. У [[Другая сусьветная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] жыў у [[Клязьма|Клязьме]] (пад Масквой), [[Ташкент|Ташкенце]] (жнівень 1941 — лістапад 1943), Маскве, займаўся творчай і навукова-грамадзкай дзейнасьцю. У сьнежні 1944 г. вярнуўся ў Менск. Быў сябрам [[Цэнтральны выканаўчы Камітэт БССР|ЦВК БССР]] (1929—1931, 1935—1938), дэпутатам [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савету СССР]] (1946—1956) і [[Вярхоўны Савет БССР|БССР]] (1938—1956), зьяўляўся старшынём Беларускага рэспубліканскага камітэту абароны міру. Акадэмік АН БССР. Сябра [[Саюз Пісьменьнікаў СССР|Саюзу пісьменьнікаў СССР]] з 1934 г. == Якуб Колас і савецкая ўлада == Стаўленьне Якуба Коласа да савецкае ўлады можна пабачыць у зборніку «Казкі жыцьця», дзе ў алегарычным выглядзе быў апісаны й [[кастрычніцкі пераварот]], як праява [[шаленства]], хаосу й трыюмфу чалавечае нянавісьці. Гэта, а таксама зборнік вершаў «Водгульле» сьведчаць, што стварэньне Савецкага Саюзу Колас трактаваў пачаткова як спробу аднаўленьня ідэі царскае імпэрыі, якая сілком гуртавала розныя народы ў адной дзяржаве. Ужо ў 1925 у Коласа быў праведзены ператрус, а потым і допыт у сувязі з так званай [[Слуцкі збройны чын|«лістападаўскай справай» на Случчыне]]. У 1930-я гг. савецкая крытыка абвінаваціла яго ў [[Нацыянал-дэмакратыя|нацыянал-дэмакратызьме]], у прапагандзе ідэі бясклясавасьці беларускае нацыі, знаходзіла ў яго творах ідэалізацыю хутарское гаспадаркі й апяваньне мэсіянскай ролі інтэлігенцыі. Сваякі Коласа былі рэпрэсаваныя. У 1937 пагроза арышту навісла над самім паэтам. Яго выклікалі на допыты; 6 лютага 1938 у яго доме зноў правялі ператрус. У самы апошні момант было прынятае рашэньне не арыштоўваць Коласа. Каб уратаваць сваё жыцьцё й жыцьцё сваіх родных, у 1931 Якуб Колас надрукаваў твор «Адшчапенец», у якім, насуперак сваім поглядам і ідэалам, паказаным у «Новай зямлі», даказваў, што калектывізацыя зьяўляецца шчасьцем для беларускае вёскі. == Творчасьць == Асноўны зьмест ягоных твораў — жыцьцё й побыт, сацыяльны й нацыянальны прыгнёт беларускага народу, яго барацьба за свае правы, за лепшую будучыню. Творчай манэры Коласа ўласьцівы глыбокі псыхалягізм, пэйзажнае майстэрства, гармонія формы й зьместу, яснасьць, празрыстасьць стылю, пастаноўка вострых актуальных праблемаў, філязофскі роздум над вечнымі праблемамі жыцьця, услаўленьне духоўнага багацьця й маральнае прыгажосьці чалавека. Першыя літаратурныя спробы адносяцца да часу навучаньня ў Нясьвіскай настаўніцкай сэмінарыі — гэта верш і байка на [[расейская мова|расейскай мове]] «Весна» («''Вясна''») і «Ворона и лисица» («''Варона й ліса''»), фальклёрны сшытак «Наша сяло, людзі і што робіцца ў сяле». У друку дэбютаваў вершам, напісаным [[беларуская мова|па-беларуску]] «Наш родны край» (1 верасьня 1906 г. газэта «[[Наша доля]]»). У 1910 у [[Вільня|Вільні]] выйшаў першы зборнік вершаў «Песьні-жальбы» (факсымільнае выданьне ў 1982), затым — кнігі прозы «Апавяданьні» (1912), «Родныя зьявы» (1914). У [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] ў 1913 асобнымі выданьнямі выйшлі апавяданьні «Тоўстае палена» й «Нёманаў дар», апавяданьні вершам «Прапаў чалавек. Паслушная жонка. Грушы сапяжанкі» і «Батрак. Як Юрка збагацеў». У савецкі час выдадзены кніга апавяданьняў «Казкі жыцьця» (1926, 1-е выданьне — [[Коўна]], 1921), зборнік вершаў «Водгульле» (1922), паэма «Новая зямля» (1923), якая ёсьць своеасаблівай паэмай вясковага жыцьця, аповесьць «У палескай глушы» (1923), зборнікі апавяданьняў «Крок за крокам», «На рубяжы», «Першыя крокі», «У ціхай вадзе», паэма «[[Сымон-музыка]]» (усе ў 1925), аповесьць «На прасторах жыцьця» (1926, экранізавана ў 1929; уключаны й апавяданьні, 2-е дапоўненае выданьне ў 1928), аповесьці «У глыбі Палесься» (1927), «Адшчапенец» (1932), «Дрыгва» (1934), зборнікі вершаў «Нашы дні» (1937), «Адпомсьцім» (1942), «Голас зямлі» (1943), паэмы «Суд у лесе» ([[Масква]], 1943), «Адплата» (1946), зборнік вершаў «Мой дом» (1946), паэма «Рыбакова хата» (1947), трылёгія «[[На ростанях]]» (1955, інсцэнавана пад назвай «Навальніца будзе» ў 1958; экранізавана ў 1960—1961 гг.), зборнік вершаў «Жыве між нас геній» (1952) і інш. Няскончанай засталася паэма «На шляхах волі», распачатая ў 1926 г. Многія вершы Я.Коласа пакладзены на музыку. Аўтар твораў для дзяцей — паэмы «Міхасёвы прыгоды» (1935), вершаванае казкі «Рак-вусач» (1938), зборнікаў вершаў «На рэчцы зімой» (1941), «Вершы для дзяцей» (1945), зборнікаў апавяданьняў «У старых дубах» (1941), «Раніца жыцьця» (1950). Апрацаваў шэраг беларускіх народных казак. Аўтар п’есаў «Антось Лата» (1917, пастаўлена ў 20-х гадах), «Забастоўшчыкі» (1925), «Вайна вайне» (1927, канчатковая рэдакцыя ў 1938, пастаўлена ў 1937), «У пушчах Палесься» (1938, пастаўлены ў 1937), аднаактоўкі «На дарозе жыцьця» (1917). Выступаў у галіне публіцыстыкі й літаратурнае крытыкі. У 1957 г. выйшаў зборнік «Публіцыстычныя й крытычныя артыкулы». Выдаў падручнікі «Другое чытаньне для дзяцей беларусаў» (Пецярбург, 1909) і «Мэтодыка роднае мовы» (1926). Пераклаў на беларускую мову паэмы «Палтава» [[Аляксандар Пушкін|Аляксандра Пушкіна]], паасобныя творы [[Тарас Шаўчэнка|Тараса Шаўчэнкі]], П.Тычыны, [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], [[Рабіндранат Тагор|Рабіндраната Тагора]] й інш. Быў адным з рэдактараў «Русско-белорусского словаря» (1953). Выйшлі зборы твораў у 7-мі (1952), 12-ці (1961—1964), 14-ці (1972—1978) тамох. Неаднаразова перавыдаваліся выбраныя творы (апавяданьні, вершы й паэмы). Ляўрэат Дзяржаўнае прэміі СССР (1946) за вершы ваеннага часу, Дзяржаўнае прэміі СССР (1949) за паэму «Рыбакова хата». === Псэўданімы === Таксама Якуб Колас пісаў пад псэўданімамі: Агарак; К.Адзінокі; К.Альбуцкі; Андрэй «сацыяліст»; К.Белорус; Тамаш Будава; Ганна Груд; Тарас Гушча; Дземяноў Гуз; Пятрусь Дзягель; Дзядзька Карусь; Дубовы Ліст; Ганна Крум; Кудесник; Карусь Лапаць; Левы; Лесавік; Марцін з-за рэчкі; Мікалаевец; М.Міцкевіч; Наднёманец; Народный учитель; Свой чалавек; Стары шут; Иван Торба; крыптанімы: Т. Г.; К.; Я.К-с; К. М.; К.П-ій і іншымі. == Асабістае жыцьцё == 3 чэрвеня 1913 ажаніўся з настаўніцай Марыяй Зьмітраўнай Каменскай. Вянчаўся ў [[Сабор сьвятой Варвары (Пінск)|Варварынскай царкве]] [[Пінск]]у, якая з 1906 году належала [[Чыгунка|чыгуначнаму]] ведамству<ref>{{Артыкул|аўтар=Сьвятлана Яскевіч.|загаловак=«Сучаснаму чалавеку трэба трымацца за веру і добрую сям'ю»|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20140221/1392931719-arhiepiskap-pinski-i-luninecki-stefan-suchasnamu-chalaveku-treba-trymacca|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=21 лютага 2014|нумар=[https://zviazda.by/be/number/33-27643 33 (27643)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2014/02/21lut-6.indd_.pdf 6]|issn=1990-763x}}</ref>. Зь ёй меў сыноў [[Даніла Міцкевіч|Данілу]] й Юрыя (1917—1941 гг.), [[Міхась Канстанцінавіч Міцкевіч|Міхася]]. == Ушанаваньне памяці == [[Файл:Jakub Kołas (silver coin, reverse).gif|значак|Памятная манэта [[НБ Беларусі]], прысьвечаная 120-годзьдзю з народзінаў Якуба Коласа]] У 1959—1965 гадах прысуджалася [[Літаратурная прэмія імя Якуба Коласа|літаратурная прэмія імя Я. Коласа]]. Ад 1972 году прысуджалася [[Дзяржаўная прэмія імя Якуба Коласа]] за найлепшыя празаічныя й літаратуразнаўчыя працы. Ягонае імя нададзенае Менскаму паліграфічнаму камбінату, [[Інстытут мовазнаўства НАН РБ|Інстытуту мовазнаўства НАН РБ]], [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатар імя Якуба Коласа|Нацыянальнаму акадэмічнаму драматычнаму тэатру]] ў Віцебску, [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа|Цэнтральнай навуковай бібліятэцы НАН Беларусі]] й іншым бібліятэкам. Імем Я. Коласа быў названы [[Нацыянальны дзяржаўны гуманітарны ліцэй]] зь [[Філія Нацыянальнага дзяржаўнага гуманітарнага ліцэя імя Якуба Коласа ў Шацілавічах|філіяй]]. Імя Я. Коласа носяць школы, плошчы, вуліцы гарадоў і вёсак Беларусі. Помнікі паэту пастаўленыя ў Менску (на плошчы, названай у яго гонар), у вёсцы [[Мікалаеўшчына (Менская вобласьць)|Мікалаеўшчыне]], [[Наваградак|Наваградку]], у вёсцы [[Плоскае (Віцебская вобласьць)|Плоскае]] [[Талачынскі раён|Талачынскага раёну]]. Бюст паэту ўсталяваны ў Нясьвіжы. Прысьвечаныя паэту помнікі за мяжой устаноўлены ў [[Ташкент|Ташкенце]]<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=215159 У Ташкенце адкрылі бюст Якуба Коласа ФОТА]</ref> і ў кітайскім горадзе [[Цяньцзінь]]<ref>[https://web.archive.org/web/20200929150530/https://news.tut.by/culture/608368.html?crnd=92952 Видеофакт. В Китае открыли памятник Якубу Коласу]</ref>. У Менску працуе [[Дзяржаўны літаратурна-мэмарыяльны музэй Якуба Коласа]], ягоныя філіялы знаходзяцца ў Акінчыцах, Смольні, Мікалаеўшчыне й Альбуці. У 1990 годзе ў в. Пінкавічы запрацаваў музэй Якуба Коласа пад кіраўніцтвам [[Іван Калоша|Івана Калошы]]. На адкрыцьці прысутнічаў сын Коласа. У сярэдзіне 1980-х гадоў пачалі ладзіцца навуковыя чытаньні, паводле якіх выдаецца зборнік «[[Каласавіны]]» (ад 1986), прысьвечаны жыцьцёваму й творчаму шляху Коласа. У сьнежні 2006 году Дзяржаўны літаратурна-мэмарыяльны музэй Я. Коласа атрымаў грант [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры|ЮНЭСКО]] на ладжаньне міжнароднае навуковае канфэрэнцыі «Каласавіны» ў лістападзе 2007 году, а таксама на выданьне мультымэдыйнага зборніку «Каласавіны». Апроч таго, на гэты грант будзе выданы каталёг твораў мастацтва (жывапісу, графікі, скульптуры), прысьвечаных Якубу Коласу. У 2002 годзе да сьвяткаваньня 120-годзьдзя з дня нараджэньня Якуба Коласа ў вёсцы Люсіна Ганцавіцкага раёну на месцы, дзе разьмяшчалася школа, у якой працаваў клясык, устаноўлены памятны знак<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.gants-region.info/index/pamjatnyj_znak_na_meste_shkoly_gde_rabotal_jakub_kolas/0-2601| копія = | дата копіі = | загаловак = Памятный знак Якубу Коласу| фармат = | назва праекту = Ганцавіцкі краязнаўча-інфармацыйны партал| выдавец = | дата доступу = 6 ліпеня 2022 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. У горадзе Ганцавіцах 4 верасьня 2011 году пад час сьвяткаваньня [[Дзень беларускага пісьменства|Дня беларускага пісьменства]] ўстаноўлены [https://web.archive.org/web/20160903151526/http://www.gants-region.info/index/pamjatnik_jakubu_kolasu/0-2574 помнік Якубу Коласу]. 3 лістапада 2022 году на 140-я ўгодкі народзінаў Якуба Коласа ў [[Стоўбцы|Стоўбцах]] усталявалі [[Скульптура|скульптуру]] народнага паэта Беларусі. Над выкананьнем помніка працавалі скульптары [[Іван Міско]], [[Сяргей Логвін]] і [[Уладзімер Піпін|Ўладзімер Піпін]], а таксама дойліды [[Уладзімер Архангельскі|Ўладзімер Архангельскі]] і [[Аляксандар Кобрусеў]]. Ва ўрачыстым адкрыцьці помніка ўзялі ўдзел 1-ы намесьнік [[Міністэрства культуры Беларусі|міністра культуры Беларусі]] [[Валеры Грамада]] і старшыня [[Менскі абласны выканаўчы камітэт|Менскага абласнога выканаўчага камітэту]] [[Аляксандар Турчын]]<ref>{{Артыкул|аўтар=Арына Карповіч.|загаловак=Народнаму паэту — народная памяць|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20221103/1667476977-u-stoubcah-adbylosya-urachystae-adkryccyo-pomnika-yakubu-kolasu|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=4 лістапада 2022|нумар=[https://zviazda.by/be/number/217-29839 217 (29839)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/4lis-1_optim_2.pdf 1], [https://zviazda.by/sites/default/files/4lis-3_optim_1.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. Вывучэньнем жыцьця й творчасьці паэта займаецца адна з галінаў беларускае літаратурнае навукі — [[коласазнаўства]]. == Пераклады твораў Якуба Коласа == Творы Якуба Коласа перакладзеныя на больш чымся сорак моваў народаў сьвету. Асобнымі кніжкамі яны выйшлі на [[ангельская мова|ангельскай]] (1970), [[баўгарская мова|баўгарскай]] («Выбраныя вершы», 1962; «На ростанях», 1963), [[ідыш]]ы (1936, 1938), [[казаская мова|казаскай]] (1956, 1982), [[каракалпацкая мова|каракалпацкай]] (1964), [[карэйская мова|карэйскай]] («У старых дубах» у перакладзе Кім Мі Нэ, 1959), [[кітайская мова|кітайскай]] («Дзед Талаш», [[Шанхай]], 1953), [[латыская мова|латыскай]] (1962, 1982), [[летувіская мова|летувіскай]] (1962, 1980), [[малдаўская мова|малдаўскай]] (1957, 1958, 1968, 1982), [[мангольская мова|мангольскай]] (1950), [[нямецкая мова|нямецкай]] (1960, 1988), [[румынская мова|румынскай]] (1962, 1967), [[славацкая мова|славацкай]] (1965), [[таджыцкая мова|таджыцкай]] (1956, 1965, 1982), [[татарская мова|татарскай]] (1962), [[туркмэнская мова|туркмэнскай]] (1941, 1981), [[узбэцкая мова|узбэцкай]] (1942, 1962, 1983), [[фінская мова|фінскай]] (1956, 1957), [[харвацкая мова|харвацкай]] («У Палескай глушы» ў перакладзе С.Кірына, [[Заграб]], 1928), [[чэская мова|чэскай]] («На ростанях» і «Рыбакова хата», 1960), [[эстонская мова|эстонскай]] (1968, 1977, 1984) мовах. Найбольш Я. Колас перакладаўся на [[расейская мова|расейскую]], [[украінская мова|украінскую]] й [[польская мова|польскую]] мовы. Па-расейску выйшла больш за 80 кніг, у тым ліку зборы твораў у чатырох (1951—1952), трох (1958) і чатырох (1982—1983) тамох, паасобныя выданьні. Украінскія кніжныя выданьні (больш за 10) пачынаюцца з «Пракурора» ў перакладзе А. Сарокі ([[Харкаў]], 1930, пад псэўданімам Тарас Гушча), польскія — з «На прасторах жыцьця» (пераклад І. Мірэцкага, [[Менск]], 1928) . Нявысьветленымі застаюцца абставіны выхаду ў 1933 г. зборніка аповесьцяў Я. Коласа ў [[Трыест|Трыесьце]] ў перакладзе І. Дрэна (І. Будала). == Бібліяграфія == <div class="references-small" style="-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3;"> === Зборнікі вершаў === * «Песьні жальбы» (1910) * «Водгульле» (1922) * «Нашы дні» (1937) * «Адпомсьцім» (1942) * «Голас зямлі» (1943) * «Мой дом» (1946) * «Жыве між нас геній» (1952) === Паэмы === * «Прапаў чалавек» (1913) * «Новая зямля» (1923) * «Сымон-музыка» (1925) * «Суд у лесе» (1943) * «Адплата» (1946) * «Рыбакова хата» (1947) === Трылёгіі === * «На ростанях» (1955) === Зборнікі апавяданьняў === * Апаведаньня. (1912) * «Тоўстае палена» (1913) * «Нёманаў дар» (1913) * «Казкі жыцьця» (1921) * «У ціхай вадзе» (1925) * «Крок за крокам» (1925) * «На рубяжы» (1925) * «Першыя крокі» (1925) * «Казкі жыцьця» (1926) * «На прасторах жыцьця» (1926) * «Нёмнаў дар і іншыя расказы» (1928) === Апавяданьні вершам === * «Прапаў чалавек. Паслушная жонка. Грушы сапяжанкі» (1913) * «Батрак. Як Юрка збагацеў» (1913) === Аповесьці === * «У палескай глушы» (1923) * «На прасторах жыцьця» (1926) * «У глыбі Палесься» (1927) * «Адшчапенец» (1932) * «Дрыгва» (1934) === П’есы === * «Антось Лата» (1917) * «На дарозе жыцьця» (1917) * «Забастоўшчыкі» (1925) * «Вайна вайне» (1938) * «У пушчах Палесься» (1938) === Творы для дзяцей === * «Другое чытаньне для дзяцей беларусаў» (1909) * «У старых дубох. Дзеравеншчына. Злучыліся» (1933) * «Рак-вусач» (1938) (вершаваная казка) * «Міхасёвы прыгоды» (1935) (паэма) * «На рэчцы зімой» (1941) (зборнік вершаў) * «У старых дубах» (1941) (зборнік апавяданьняў) * «Вершы для дзяцей» (1945) * «Раніца жыцьця» (1950) (зборнік апавяданьняў) === Пераклады === * Т. Шаўчэнка. Выбраныя творы. * У перакладзе з украінскай мовы Я. Купалы, Я. Коласа, П. Глебкі, З. Бядулі, П. Броўкі, А. Куляшова, К. Крапівы. (1941) * Т. Шаўчэнка. «Кабзар». * У перакладзе з украінскай мовы Я. Купалы, Я. Коласа, К. Крапівы, З. Бядулі, М. Клімковіча, П. Глебкі, А. Куляшова, П. Броўкі. (1952) === Зборы твораў === * Збор твораў у 2-х тамах. 1928—1929 * Збор твораў у 7 тамах. 1952—1954 * Збор твораў у 12 тамах. 1961—1964 </div> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * [http://slounik.org/81102.html Колас Якуб] // {{Літаратура/Беларускія пісьменьнікі (1917—1990)}} * [http://slounik.org/90592.html Колас Якуб] // Якуб Колас. Нёманаў дар. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2003. * [http://slounik.org/120791.html Колас Якуб] // {{Літаратура/Чалавек і грамадзтва: Энцыкляпэдычны даведнік. Менск: Беларуская Энцыкляпэдыя, 1998}} * [http://slounik.org/154246.html Колас Якуб] // {{Літаратура/Культуралёгія: Энцыклапедычны даведнік. Менск: Беларуская Энцыкляпэдыя, 2003}} * [http://slounik.org/120592.html Колас Якуб] // {{Літаратура/Разгром нацыянальнага руху ў Беларусі}} * [https://web.archive.org/web/20090925165601/http://knihi.com/10viakou/10v414.html 22 кастрычніка (3 лістапада) 1882. Нарадзіўся Якуб Колас] // {{Літаратура/Дзесяць вякоў беларускай гісторыі (1997)}} * {{Кніга|аўтар =[[Лілія Тамашова|Тамашова, Л.Ф.]]|частка = |загаловак =Вывучэнне трылогіі Я.Коласа «На ростанях» у школе |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне =2-е выд. |месца =[[Менск|Мінск]] |выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае выдавецтва БССР]] |год =1969 |том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар =[[Лілія Тамашова|Тамашова, Л.Ф.]]|частка = |загаловак = Вывучэнне паэмы Якуба Коласа «Новая зямля» ў школе|арыгінал = |спасылка = |адказны =|выданьне =2-е выд.|месца =[[Менск|Мінск]] |выдавецтва =[[Народная асьвета (выдавецтва)|Народная асвета]]|год =1974 |том = |старонкі = |старонак =93 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * Kołas, Jakub // {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} == Вонкавыя спасылкі == {{ВікіКрыніцы|Category:Якуб Колас|Якуб Колас}} * [https://web.archive.org/web/20120111115100/http://www.yakubkolas.ru/ Паэтычная старонка Якуба Коласа] * [http://knihi.com/Jakub_Kolas/ Творы на «Беларускай Палічцы»] * [https://web.archive.org/web/20110705203437/http://inf.by/library/2288/?mode=print Неизвестный Колас. К 125-летию.] {{Пісьменьнікі й паэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Колас, Якуб}} [[Катэгорыя:Якуб Колас| ]] [[Катэгорыя:Міцкевічы|Канстанцін]] [[Катэгорыя:Беларускія лексыкографы]] [[Катэгорыя:Беларускія настаўнікі]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары]] [[Катэгорыя:Беларускія паэты]] [[Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Сябры ЦВК БССР]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі навук БССР]] [[Катэгорыя:Народныя паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы]] [[Катэгорыя:Літаратары, вядомыя пад псэўданімамі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары «Нашай Нівы»]] nvwj75ooj0ei4s2wkp001pk1w677dve 0 12142 2700219 2457897 2026-11-11T15:56:22Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700219 wikitext text/x-wiki [[Файл:Nikolaido8586.jpg|міні|300пкс|Катэдральны сабор Васкрасеньня Хрыстова ў Токіё]] '''Япо́нская правасла́ўная царква́''' ({{мова-ja|日本ハリストス正教会}} — ''ніхон халісутосу сэйкё:кай'') — [[аўтаномная праваслаўная царква]] [[Японія|Японіі]], якая ўваходзіць у склад [[Маскоўскі Патрыярхат|Маскоўскага Патрыярхата]]. Налічвае каля 36 тысячаў чалавек. Кананічная тэрыторыя — Японія. Заснаваная расейскім місіянэрам архімандрытам (потым архіяпіскапам) [[Мікалай Японскі|Мікалаем (Касаткіным)]] (1836—1912) які прыбыў у [[Японія|Японію]] ў 1861 годзе паводле рашэньня [[Сьвяты Сінод|Сьвятога Сінода]] [[Расейская праваслаўная царква|Расейскай праваслаўнай царквы]]. У 1870 годзе ён заснаваў і ўзначаліў Расейскую праваслаўную місію ў Японіі. Перавёў на [[японская мова|японскую мову]] [[Сьвяшчэннае Пісаньне]], набажэнскія кнігі, пабудаваў у [[Токіё]] Васкрасенскі сабор. У 1970 годзе сьвяціцель Мікалай быў прылічаны да аблічча сьвятых Расейскай праваслаўнай царквой. У тым жа годзе РПЦ надала Японскай праваслаўнай царкве аўтаномію. У Японскай праваслаўнай царкве тры [[Япархія|япархіі]]: [[Усходне-Японская япархія|Усходне-Японская]] (катэдра ў [[Сэндай|Сэндаі]]), [[Заходне-Японская япархія|Заходне-Японская]] (катэдра ў [[Кіёта]]) і [[Такійская япархія|Такійская]] (катэдра ў [[Токіё]]). У ЯПЦ адзін [[манастыр (суполка)|манастыр]] — мужчынскі Сьвятой Сафіі ў прэфэктуры [[Ціба]]. Галавой Японскай аўтаномнай праваслаўнай царквы зьяўляецца архіяпіскап [[Данііл Нушыра|Данііл (Нусіра)]]. Тытул Прадстаяцеля: Высокапрэасьвяты Архіяпіскап Такійскі, Мітрапаліт усёй Японіі. Рэзыдэнцыя і катэдральны сабор Васкрасеньня Хрыстова (пры якім знаходзіцца адзіная праваслаўная [[сэмінарыя]]) знаходзяцца ў [[Токіё]]. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20060829191150/http://www2.gol.com/users/ocj/ Сайт Японскай праваслаўнай царквы] {{Праваслаўе}} [[Катэгорыя:Праваслаўе ў Японіі]] [[Катэгорыя:Расейская праваслаўная царква]] [[Катэгорыя:Японскія рэлігійныя арганізацыі]] j4w3qckgmley8d3gmfoihuy8fs26m6i 0 22088 2700271 2668875 2026-11-11T20:08:15Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700271 wikitext text/x-wiki '''Ідэалёгія''' ({{мова-el|ἰδεολογία}}) — сыстэма палітычных, праўных, рэлігійных, маральных, эстэтычных і філязофскіх поглядаў і ідэяў, якія фармуюць сьветаадчуваньне пэўнай сукупнасьці людзей ці асобнага індывіда ў адносінах да [[рэчаіснасьць|рэчаіснасьці]] ці адзін да аднаго. Ідэалёгія служыць для таго, каб альбо прапанаваць зьмены ў [[грамадзтва|грамадзтве]] або для захаваньня адданасьці вызначанага набору ідэалаў, калі ў грамадзтве ўжо склаўся [[канфармізм]]. Ідэалёгія зьяўляецца сукупнасьцю абстрактных прынцыпаў, якімі грамадзтва карыстаецца ў трактоўцы грамадзкіх справаў, і, такім чынам, яна займае бачнае месца ў [[палітыка|палітыцы]]. Кожная палітычная ці [[эканоміка|эканамічная]] тэндэнцыя грунтуецца на пэўнай ідэалёгіі, бяз возірку на тое, выказана яна відавочна ў пэўнай абдуманай сыстэме ці не. Ідэалёгія гэта тое, як грамадзтва бачыць і інтэрпрэтуе сьвет. Згодна [[Поль Рыкёр|Полю Рыкёру]], ідэалёгія выступае скажэньнем [[рэчаіснасьць|рэчаіснасьці]], легітымізацыяй сыстэмы [[улада|ўлады]], інтэграцыяй сьвету ў нешта цэльнае з дапамогаю сымбалічных сыстэмаў, іманэнтных [[дзеяньне|дзеяньню]]. Ідэалёгія імкнецца ўзаконіць аўтарытэт улады й парадку: улады — у сэнсе герархічных адносінаў між кіраўнікамі і падначаленымі; парадку — у сэнсе арганічных адносінаў між цэлым і часткаю. == Палітычная ідэалёгія == Палітычная ідэалёгія, як і любая іншая, складаецца спантанна або ствараецца адмыслова з набору [[ідэалягема]]ў з мэтай выкананьня ёю галоўнай функцыі, а менавіта: забясьпечваць праходжаньне працэсаў у ахопліваемай ёю вобласьці ў найболей эфэктыўным рэжыме й складнасьці, з вызначаным зададзеным ёю ўтрыманьнем, калі апошняя ўмова ўваходзіць у ідэалёгію, як складальны ейны атрыбут. Варта адрозьніваць ідэалёгію наогул, ад палітычнай у прыватнасьці<ref>[https://web.archive.org/web/20200930141552/http://svetlahorsk.belarda.org/index.php?mod=news&id=372 Гаравец А. Школа паслухмянай ідэалогіі]. Рэгіянальны партал. Сьветлагорск</ref>. Тым больш ад зьмястоўных інтэрпрэтацыяў ейных ідэалягемаў або сувязяў. == Гісторыя == Першапачаткова тэрмін быў уведзены ў [[Францыя|Францыі]] ў канцы XVIII стагодзьдзя [[Антуан Дэсьцют дэ Трасі|Антуанам Дэсьцютам дэ Трасі]], які разам з [[Эт’ен Бано дэ Кандыльяк|Эт’енам дэ Кандыльякам]] спрабаваў стварыць навуку аб агульных прынцыпах фармаваньня ідэяў і асноваў чалавечага веданьня. Гэтыя мысьляры спрабавалі зрабіць уплыў на палітыку, якая праводзілся [[Напалеон I Банапарт|Напалеонам]], які лічыў, што яны спрабуюць замяніць палітычную рэальнасьць абстрактнымі сьцьвярджэньнямі, і нэгатыўна паставіўся да высунутых прапановаў. == Тыпы ідэалёгій == {{Асноўны артыкул|Сьпіс ідэалёгій}} {| class="wikitable" |+ Асноўныя тыпы ідэалёгій |- ! Сацыяльна-палітычныя !! Эканамічныя !! Нацыянальна-этнічныя !! Іншыя |- | [[Анархізм]]|| [[Сацыял-дэмакратыя]]|| [[Нацыянал-сацыялізм]]|| [[Экалягізм]] |- | [[Кансэрватызм]]|| [[Камунізм]]|| [[Нацыяналізм]]|| [[Мэрытакратыя]] |- | [[Лібэралізм]]|| [[Капіталізм]]|| [[Шавінізм]]|| [[Трансгуманізм]] |- | [[Фашызм]]|| [[Нэа-лібэралізм]]|| —||— |- | [[Імпэрыялізм]]|| —|| —||— |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Рикёр П. Память, история, забвение. М.: Издательство гуманитарной литературы, 2004. == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20180716193105/http://www.ideology.ru/ Анталёгія гісторыяў ідэяў і ідэалёгіяў] * [http://www.autodidactproject.org/guidideo.html Ideology Study Guide] * [https://web.archive.org/web/20210228000100/http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaGenText/tei/DicHist2.xml;chunk.id=dv2-60;toc.depth=1;toc.id=dv2-60;brand=default;query=ideology#1 Ідэалёгія]. Dictionary of the History of Ideas [[Катэгорыя:Ідэалёгіі| ]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] jmy3x55pncoz4c58a8saiezvzqeq0gz 0 22094 2700221 2700079 2026-11-11T16:20:22Z ~2026-59808-80 101146 /* Выбраная бібліяграфія */ 2700221 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Баршчэўскі}} {{Палітык |лацінка = Lavon Barščeŭski |імя = Лявон Баршчэўскі |выява = 2008.06.16. Lawon Barszczeuski Fot M Kubik.JPG |памер_выявы = |подпіс = |пасада = 2-і Старшыня [[Партыя БНФ|Партыі БНФ]] |пачатак_тэрміну = сьнежань 2007 |канец_тэрміну = верасень 2009 |папярэднік = [[Вінцук Вячорка]] |наступнік = [[Аляксей Янукевіч]] |месца_нараджэньня = [[Полацак]], БССР |выбарчая_акруга = |сужэнец = |прафэсія = філёляг |партыя = [[Партыя БНФ]] (1999—2011) }} '''Ляво́н Баршчэ́ўскі''' ({{н}} 4 сакавіка 1958 году) — беларускі філёляг, перакладнік, рэдактар, грамадзкі дзяяч і палітык, былы<ref name="yanuk">[https://web.archive.org/web/20090916001316/http://www.euroradio.fm/by/963/reports/37895/ Старшынём Партыі БНФ абраны Аляксей Янукевіч (онлайн+фотарэпартаж)] ''[[Эўрапейскае радыё для Беларусі]]''</ref> старшыня [[Партыя БНФ|Партыі БНФ]] і ГА [[Беларускі Народны Фронт Адраджэньне|БНФ Адраджэньне]]. == Грамадзкая і літаратурна-перакладніцкая дзейнасьць == Лявон Баршчэўскі нарадзіўся ў [[Полацак|Полацку]]. У 1975 годзе паступіў у Менскі пэдагагічны інстытут замежных моваў на спэцыяльнасьць [[нямецкая мова|нямецкая]] і [[ангельская мова|ангельская мовы]]. Працаваў выкладнікам нямецкай і ангельскай моваў у роднай школе № 10 Полацку, потым у Наваполацкім політэхнічным інстытуце (цяпер — [[Полацкі дзяржаўны ўнівэрсытэт]]). У 1987 годзе скончыў асьпірантуру пры Менскім пэдынстытуце замежных моваў, атрымаў ступень кандыдата [[Філялёгія|філялягічных]] навук. У 1985 годзе Лявон Баршчэўскі разам зь [[Сяргей Шупа|Сяргеем Шупам]] стварыў у Менску [[Бабілён (клюб)|клюб маладых перакладнікаў «Бабілён»]]. Перакладнік на беларускую мову клясычных эпічных твораў «[[Эпас пра Гільгамэша]]», «[[Іліяда]]» і «[[Адысэя]]» [[Гамэр]]а, «Паходжаньне багоў (Тэагонія)» і «[[Працы і дні]]» [[Гесіёд]]а, «[[Энэіда]]» [[Вэргілі|Вэргілія]], ананімнага старагішпанскага эпасу «[[Сьпеў пра Майго Сіда»]] (разам зь [[Якуб Лапатка|Я. Лапаткам]]), ананімнага эпасу народа майя-кічэ «[[Попаль-Вух]]»; перакладнік і ўкладальнік зборнікаў лірыкі [[Бэртальд Брэхт|Бэртальда Брэхта]], [[Нікаляўс Ленаў|Нікаляўса Ленаў]], [[Сапфо]], [[Франчэска Пэтрарка|Ф. Петраркі]], [[Фрыдрых Гёльдэрлін|Ф. Гёльдэрліна]], [[Яраслаў Вырхліцкі|Я. Вырхліцкага]], [[Канстанцінас Кавафіс|К. Кавафіса]], [[Анакрэон]]а, [[Ду Фу]], [[Гунар Экелёф|Г. Экелёфа]], [[Эрлінг Кітэльсэн|Э. Кітэльсэна]], [[Архілёх]]а, [[Бабур]]а, [[Стэйн Стэйнар|С. Стэйнара]], [[Назым Хікмэт|Назыма Хікмэта]], [[аль-Бухтуры]], [[Марына Цьвятаева|М. Цьвятаевай]],[[Нэлі Закс]], [[Рой Кэмпбэл|Р. Кэмпбэла]], [[Сальваторэ Квазімада]], [[Мацей Казімір Сарбеўскі|М. К. Сарбеўскага]], [[Генры Лоўсан|Г. Лоўсана]], [[Ян Сэкунд|Я. Сэкунда]], [[Генрыкас Радаўскас|Г. Радаўскаса]], [[Фрыдрых фон Лёгаў|Ф. фон Лёгаў]], [[Мідзьені]]; анталёгіі паэзіі нямецкага барока «Калі сьвет ашалеў...»; зборнікаў выбранай прозы [[Гайнрых Бёль|Г. Бёля]] (дзе зьмешчаны м. інш. яго пераклад рамана «Більярд а палове дзясятай»), [[Франц Кафка|Ф. Кафкі]] (улучна зь яго раманамі «Працэс», «Замак», «Зьніклы», выбранымі апавяданьнямі). Пераклаў трагедыі [[Эсхіл]]а «Прыкуты Прамэтэй», «Пэрсы», [[Сафокл]]а «Эдып-цар», [[Эўрыпід]]а «Мэдэя», камэдыі [[Арыстафан]]а «Жабы», «Люсістрата», [[Мэнандр]]а «Адлюднік», драму [[Фрыдрых Шылер|Фрыдрыха Шылера]] «Дон-Карлас»; раманы [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|Ёгана Вольфганга фон Гётэ]] «Пакуты маладога Вэртэра», [[Кнут Гамсун|Кнута Гамсуна]] «Голад»; аповесьці [[Г. Мастоўская-Радзівіл|Г. Мастоўскай-Радзівіл]] «Здань у Малым Замку», [[Астрыд Ліндгрэн]] «Усе нашы дзеці з Булербю», [[Яраслаў Івашкевіч|Яраслава Івашкевіча]] «Панны зь Вілька», паэмы [[Эдгар Алан По|Эдгара Алана По]] («Тамерлан»), [[Хаім Нахман Бялік|Хаіма Нахмана Бяліка]] («У горадзе разьні»), [[Канстанты Ільдэфанс Галчынскі|К. І. Галчынскага]] («Баль у Саламона»), [[Чэслаў Мілаш|Ч. Мілаша]] («Маральны трактат», «Паэтычны трактат»); філязофскія працы [[Плятон]]а «Філеб», [[Арыстотэль|Арыстотэля]] «Арганон 1,2» і «Паэтыка», [[Імануіл Кант|Імануэля Канта]] «Пралегомэны да любой будучай мэтафізыкі», [[Георг Вільгельм Фрыдрых Гэгель|Г. В. Ф. Гегеля]] «Вучэньне аб паняцьці і Філязофская энцыкляпэдыя», [[Фрыдрых Вільгельм Ёзэф фон Шэлінг|Ф. В. Ё. Шэлінга]] «Філязофскія дасьледаваньні пра сутнасьць чалавечай свабоды», [[Эдмунд Гусэрль|Э. Гусэрля]] «Філязофія як дакладная навука» , дзьве працы па навукавучэньні [[Ёган Готліб Фіхтэ|Ё. Г. Фіхтэ]], «Ессе Homo» [[Фрыдрых Ніцшэ|Ф. Ніцшэ]], «Штудыі пра любоў і каханьне» [[Хасэ Артэга-і-Гасэт|Хасэ Артэгі-і-Гасэта]], «Лёгіка-філязофскі трактат» [[Людвіг Вітгенштайн|Л. Вітгенштайна]], «Пра пераклады». [[Раман Інгардэн|Р. Інгардэна]]; п’есы [[Славамір Мрожак|С. Мрожака]] («Танга»), [[Юльюш Славацкі|Ю. Славацкага]] («Балядына»), [[Станіслаў Высьпянскі|Станіслава Высьпянскага]] («Вясельле» і «Варшавянка»), [[Сэм’юэл Бэкет|Сэм’юэла Бэкета]] («Ня-я»), [[Фрыдрых Дурэнмат|Фрыдрыха Дурэнмата]] («Партрэт плянэты»), [[Вацлаў Гавэл|Вацлава Гаўла]] («Сьвята ў садзе»), [[Ўільям Шэксьпір|Ў. Шэксьпіра]] («Макбэт»); кнігі нямецкіх гісторыкаў [[Р. Лінднэр]]а («Гісторыкі і ўлада») і [[Б. К’яры]] («Штодзённасьць за лініяй фронту»); паасобныя паэтычныя творы і прозу [[Гіём Апалінэр|Г. Апалінэра]], апавяданьні [[Кнут Гамсун|К. Гамсуна]], [[Ю. Боргэн]]а, [[Бруна Шульц|Б. Шульца]], эсэй [[А. Міхнік]]а, вершы, урыўкі з паэмаў [[Анакрэонт]]а, [[Катул]]а, [[Вэргіліюс]]а, [[Авідыюс]]а, [[Бэртран дэ Борн|Б. дэ Борна]], [[Пэйрэ Відаль|П. Відаля]], [[Дантэ Аліг’еры]], [[П’ер дэ Рансар|П. дэ Рансара]], [[Камоэнс|Л. ды Камойнша]], [[Ян Каханоўскі з Чарналесься|Я. Каханоўскага]], [[Нікаля Буалё]], [[Джон Мілтан|Дж. Мілтана]], [[Юзаф Бака|Ю. Бакі]], Гётэ, [[Адам Станіслаў Нарушэвіч|Адама Нарушэвіча]], [[Францішак Дыянізі Князьнін|Ф. Князьніна]], [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Ю. У. Нямцэвіча]], [[Гайнрых Гайнэ|Г. Гайнэ]], [[Джакама Леапардзі|Дж. Леапардзі]], [[Джон Кітс|Дж. Кітса]], [[Міхай Эмінэску|М. Эмінэску]], [[Вэрнэр Хайдэнстам|В. фон Хайдэнстама]], [[С. Обстфэльдэр]]а, [[Хаім Нахман Бялік|Х. Н. Бялік]]а, [[Хуан Рамон Хімэнэс|Х. Р. Хімэнэс]]а, [[Г. Ахтэрбэрг]]а, [[Я. Э. Волд]]а, [[Ю. Чаховіч]]а, [[Фэрнанду Пэсоа]], [[Нэлі Закс]], [[Ян Бжэхва|Я. Бжэхвы]], [[Гюнтэр Грас|Г. Граса]], [[Тумас Транстрэмэр|Т. Транстрэмэра]], [[Булат Акуджава|Б. Акуджавы]], [[Томас Вянцлава|Т. Вянцлавы]] і інш.; лібрэта опэры «Чужое каханьне наступстваў ня бачыць» [[Францішка Ўршуля Радзівіл|Ф. У. Радзівіл]]. Баршчэўскі — аўтар кніг папулярных нарысаў «Літаратура ад старажытнасьці да пачатку эпохі рамантызму» (2003) і «Беларуская літаратура і сьвет» (2006; разам зь [[Пятро Васючэнка|П. Васючэнкам]] і [[Міхась Тычына|М. Тычынам]]). Аўтар больш за 30 артыкулаў і навуковы кансультант 18-томнай «[[Беларуская энцыкляпэдыя|Беларускай энцыкляпэдыі]]» (1996—2004), а таксама шматлікіх артыкулаў па мэтодыцы выкладаньня літаратуры ў сярэдняй школе і ва ўстановах новага тыпу. Вядомы таксама як публіцыст: яго шматлікія артыкулы, інтэрвію публікаваліся ў незалежнай пэрыёдыцы ў Беларусі й па-за яе межамі. Суаўтар публікацыі «Справаздача аб стане незалежнай культуры ў Беларусі», прэзэнтаванай на сустрэчы кіраўнікоў ведамстваў культуры краінаў Эўразьвязу ў Любліне (2011). У 2014 годзе ў кракаўскім архіве (адзьдзел рукапісаў Бібліятэкі князёў Чартарыскіх) знайшоў рукапісы невядомых твораў беларускамоўнай літаратуры першай трэці ХІХ стагодзьдзя «Wiersz Ruski o Religii i Obyczayności» і «Jasno czerwony raczek po obłoku skacze…»<ref>Баршчэўскі Л., Янушкевіч Я. Два новыя тэксты беларускай літаратуры ХІХ ст.: Жанравая прыналежнасьць, моўныя асаблівасьці, праблема атрыбуцыі // Acta Albaruthenica-16. Warszawa 2016, s. 311—322.</ref> Баршчэўскі быў рэдактарам сэрыі «Biblioteka białoruska», якая пачала выходзіць у 2006 годзе ва [[Уроцлаў|Ўроцлаве]] ў выдавецтве Калегіюму Ўсходняй Эўропы. Рэдактар сэрыі «ЭўраГраматыкі» (з 2008). Ён уклаў 27-моўны «Эўраслоўнік» (2008), «Літоўска-беларускі, беларуска-літоўскі слоўнік» (2021), «Кароткі падручны беларуска-ангельскі слоўнік» (2023), ёсьць адным з укладальнікаў і рэдактараў «Нямецка-беларускага слоўніка» (2006) і «Беларуска-нямецкага слоўніка» (2010). Аўтар «Кароткай граматыкі польскай мовы» (2008), «Беларуска-польскага размоўніка-даведніка» (2011); адзін з аўтараў «Кароткай граматыкі латыскай мовы» (2008), «Кароткай граматыкі нідэрляндзкай мовы» (2009), «Кароткай граматыкі нямецкай мовы» (2012). Укладальнік хрэстаматыяў для сярэдняй школы «Літаратура народаў сьвету» (т. 1 і 2, 1995) і «Літаратура народаў сьвету: ХХ стагодзьдзе» (1999; разам зь Е.Лявонавай). Рэдактар кніжных сэрый «ЭўраГраматыкі» (2008 - 2020), «Паэты плянэты» (з 2016), «Biblioteka białoruska» (Уроцлаў, Польшча, 2007 - 2008), сябар рэдкалегіі папулярнай сэрыі «Мая беларуская кніга» (2015 - 2023). Лявон Баршчэўскі працаваў намесьнікам дырэктара [[Беларускі гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа|Беларускага гуманітарнага ліцэю імя Якуба Коласа]], які быў афіцыйна зачынены ўладамі ў 2003 годзе. Уганараваны Дыплёмам Таварыства беларускай школы «Беларускі настаўнік 2009 году» і [[мэдаль|мэдалём да 100-годзьдзя Беларускай Народнай Рэспублікі]] (2019). Ляўрэат [[прэмія імя Францішка Багушэвіча|прэміі імя Францішка Багушэвіча]] Беларускага ПЭН-Цэнтру (1997), [[прэмія імя Карласа Шэрмана|прэміі імя Карласа Шэрмана]] за пераклад «Іліяды» Гамэра (2025). == Палітычная дзейнасьць == У 1990—1995 гадах Баршчэўскі быў дэпутатам [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага Савету]] XII скліканьня, уваходзіў у склад парлямэнцкай апазыцыі БНФ. Быў сябрам камісіі ў пытаньнях адукацыі, культуры і захаваньня гістарычнай спадчыны, а таксама сябрам камісіі ў міжнародных справах і замежнаэканамічнай дзейнасьці. Быў суаўтарам канцэпцыяў прынятых у 1990—1992 гадах законаў «Аб грамадзянстве», «Аб адукацыі», «Аб рэфэрэндуме» і інш. У красавіку 1992 году на 9-й сэсіі ад імя Апазыцыі БНФ прадстаўляў распрацаваны адмыслоўцамі праект закону «Аб барацьбе з карупцыяй і арганізаванай злачыннасьцю», які ня быў прыняты бальшынёй Савету. З 1995 году — намесьнік старшыні Беларускага народнага фронту «Адраджэньне», у 1996—1999 гг. — выконваў абавязкі старшыні партыі пасьля эміграцыі [[Зянон Пазьняк|Зянона Пазьняка]]. Пасьля расколу партыі ў 1999—2001 гг. быў дарадцам старшыні Партыі БНФ [[Вінцук Вячорка|Вінцука Вячоркі]]. На 10 зьезьдзе [[Беларускі Народны Фронт Адраджэньне|Партыі БНФ]] у сьнежні 2007 году Лявон Баршчэўскі абраны старшынём партыі. У верасьні 2009 году зыйшоў з пасады старшыні, на якой яго, па выніках зьезду партыі, замяніў [[Аляксей Янукевіч]]<ref name="yanuk" />. У 2011 годзе разам з групай паплечнікаў выйшаў з Партыі БНФ. == Выбраная бібліяграфія == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * «На шалях праўды: Выбраная лірыка». [[Бэртальд Брэхт|Б. Брэхт]]. Укладаньне, прадмова, пераклад, 1988. {{ISBN|5-340-00175-х}} * «Танга». Пераклад п’есы [[Славамір Мрожак|С. Мрожака]]; паст. у 1989, апубл. у 2008 * «Зірні ў паток». [[Нікаляўс Ленаў|Н. Ленаў]]. Укладаньне, прадмова, пераклад, 1992. {{ISBN|5-340-01128-0}} * «Хрэстаматыя па літаратуры народаў сьвету. 8 кл.». Укладаньне, 1992. {{ISBN|5-86952-004-5}} * «Прыкуты Прамэтэй». [[Эсхіл]]. Пераклад, 1993. {{ISBN|5-86952-013-4}} * «Більярд а палове дзясятай: Раман, апавяданьні». [[Гайнрых Бёль]]. Укладаньне, прадмова, пераклад, 1993. {{ISBN|5-340-0094-9}} * Proverbia et dicta: Шасьцімоўны слоўнік прымавак, прыказак і крылатых слоў / Пад рэд. Н. А. Ганчаровай. Прадмова, 1993. * «Дон Карлас». [[Фрыдрых Шылер|Ф. Шылер]]. Пераклад, 1993. {{ISBN|5-340-00954-8}} * «Пры зачыненых дзьвярах: Драматычныя творы». Укладаньне, пераклад твораў Сэм’юэла Бэкета, Фрыдрыха Дурэнмата, Вацлава Гаўла, 1995. {{ISBN|5-340-01222-0}} * «Хрэстаматыя па літаратуры народаў сьвету. 9 кл., частка І». Укладаньне, 1995. {{ISBN|985-6012-12-0}} (ч. І) * «Літаратура народаў сьвету. 10 кл., часткі І і ІІ». Укладаньне, 1995. {{ISBN|985-6012-15-5}} (ч. І), {{ISBN|985-6012-16-3}} (ч. ІІ), * «Прысуд: Апавяданьні і мініятуры». [[Франц Кафка|Ф. Кафка]]. Укладаньне, пераклад, 1996. {{ISBN|5-340-01368-5}} * «Літаратура народаў сьвету: ХХ стагодзьдзе. 11 кл.». Укладаньне (зь [[Ева Лявонава|Е. Лявонавай]]), 1999. {{ISBN|985-6521-03-3}} * «Пакуты маладога Вэртэра». [[Ёган Вольфганг Гётэ|Ё. В. Гётэ]]. Пераклад, 1999. {{ISBN|985-6318-55-6}} * «Жабы». [[Арыстафан]]. Пераклад, 1999 (апубл. часткова) * «Усе нашы дзеці з Булербю». [[Астрыд Ліндгрэн|А. Ліндгрэн]]. Пераклад, 2000. {{ISBN|9955-437-04-9}} * «Літаратура ад старажытнасьці да пачатку эпохі рамантызму: Папулярныя нарысы», 2003. {{ISBN|985-419-153-2}} * «Гісторыкі і ўлада». [[Райнэр Лінднэр|Р. Лінднэр]]. Пераклад, 2003. {{ISBN|5-94716-035-8}} * «Норвежско-русский, русско-норвежский словарь». (Зь Ю. Жалезкам і А. Нурданг), 2004. {{ISBN|5-8475-0218-4}} * «Штодзённасьць за лініяй фронту». [[Бэрнгард К’яры|Б. К’яры]]. Пераклад, 2005. {{ISBN|978-5272-20-6}} * «Беларуская літаратура і сьвет: Папулярныя нарысы». (З [[Пятро Васючэнка|П. Васючэнкам]] і [[Міхась Тычына|М. Тычынам]]), 2006. {{ISBN|978-985-448-065-8}} * «Пралегомэны да любой будучай мэтафізыкі». [[Імануіл Кант|І. Кант]]. Пераклад, 2006. {{ISBN|978-985-6783-13-5}} * «Беларуская літаратура і сьвет: Выбраныя тэксты». Укладаньне, пераклад (часткова), 2006. {{ISBN|978-985-448-066-6}} * «Качка-дзівачка: Анталёгія польскай паэзіі ХІХ-ХХ ст. для дзяцей». Укладаньне (з [[Уладзімер Сіўчыкаў|Ул. Сіўчыкавым]]), пераклад (часткова), 2006. {{ISBN|978-985-448-068-2}} * «Nie chyliłem czoła przed mocą: Antologia poezji białoruskiej ХV-ХХ w.». Укладаньне (з [[Адам Паморскі|А. Паморскім]]), прадмова, 2007. {{ISBN|978-83-89185-65-5}} * «[[Słownik białorusko-łacińsko-europejski]]», 2007. {{ISBN|978-83-89185-87-7}} * «Эўраслоўнік: 28 моў, каля 100 тыс. адзінак перакладу», 2008. {{ISBN|978-985-448-080-0}} * «Кароткая граматыка латыскай мовы». (З [[Андрэй Гуцаў|А. Гуцавым]]), 2008. {{ISBN|978-985-448-103-6}} * «Кароткая граматыка польскай мовы», 2008. {{ISBN|978-985-448-087-9}} * «Маральны трактат». [[Чэслаў Мілаш|Ч. Мілаш]]. Пераклад, 2008 * «Эдып-цар». [[Сафокл]]. Пераклад, 2009. * «Кароткая граматыка нідэрляндзкай мовы». (Зь Ю. Жалезкам), 2009. {{ISBN|978-985-448-103-6}} * «Беларуска-нямецкі слоўнік». Укладаньне, рэдагаваньне (з [[Мікалай Кур’янка|М. Кур’янкам]] і [[Томас Вайлер|Т. Вайлерам]]), 2010. {{ISBN|978-985-6783-98-5}} * «Тамэрлян». [[Эдгар Алан По|Э. А. По]]. Пераклад, 2011 * «Паэтычны трактат». [[Чэслаў Мілаш|Ч. Мілаш]]. Пераклад, 2011 * «Беларуска-польскі размоўнік-даведнік», 2011. {{ISBN|978-985-448-114-2}} * «Кароткая граматыка нямецкай мовы». (Зь [[Яўген Бяласін|Я. Бяласіным]]), 2012. {{ISBN|978-985-448-115-9}} * «Мэдэя». [[Эўрыпід]]. Пераклад, 2012, кніжнае выданьне 2018. {{ISBN|978-985-23-0009-4}} * Польска-беларускі тэматычны слоўнік для школьнікаў і студэнтаў = Polsko-białoruski słownik tematyczny dla uczniów i studentów. Укладаньне, 2012. {{ISBN|978-985-6992-26-4}} * «Архіў, 1863». [[Юдыта Вайчунайтэ|Ю. Вайчунайтэ]]. Пераклад, 2013 * «Вясельле», «Варшавянка». [[Станіслаў Высьпянскі|С. Высьпянскі]]. Пераклад, слова замест пасьлямоўя, 2014. {{ISBN|978-985-6992-40-0}} * «Мудрость слова. Сквозь века и народы: Десятиязычный словарь фразеологических эквивалентов». Укладаньне (з [[Нінэль Ганчарова|Н. Ганчаровай]], [[Андрэй Цісык|А. Цісыкам]], [[Ірына Шчарбакова|І. Шчарбаковай]], [[Алена Коршук|А. Коршук]] і інш.), 2014. {{ISBN|978-985-08-1754-9}}, 2-е, дапрац. выд. 2015. {{ISBN|978-985-08-1844-7}} * «Словы ў часе: Літаратура ад рамантызму да сымвалізму і нашаніўскага адраджэньня». (З [[Пятро Васючэнка|П. Васючэнкам]] і [[Міхась Тычына|М. Тычынам]]), 2014. {{ISBN|978-5-94716-255-4}} * «Жыцьцё ў праўдзе: Эсэ і прамовы». [[Вацлаў Гавэл|В. Гавэл]]. Слова замест уступу, 2014. {{ISBN|978-609-95632-6-8}} * «Мілаш. Біяграфія». [[Анджэй Франашак|А. Франашак]]. Рэдагаваньне перакладу, 2014. {{ISBN|978-608-8147-16-2}} * Беларуска-польскі тэматычна-тэрміналягічны слоўнік = Białorusko-polski słownik tematyczno-terminologiczny. Укладаньне, 2014. {{ISBN|978-985-6992-58-5}} * «Сьнег». [[Станіслаў Пшыбышэўскі|С. Пшыбышэўскі]]. Пераклад, 2015 * «Сіняя сьвіта: Казкі, легенды, паданьні». Апрацоўка паасобных казак, 2015. {{ISBN|978-985-15-2485-9}} * «Калевала». Пераклад зь фінскай [[Якуб Лапатка|Я. Лапаткі]]. Рэдагаваньне перакладу, 2015. {{ISBN|978-985-6783-73-2}} * «Словы ў часе і прасторы: Літаратура апошняга стагодзьдзя». (З [[Пятро Васючэнка|П. Васючэнкам]] і [[Міхась Тычына|М. Тычынам]]), 2015. {{ISBN|978-985-6992-77-6}} * Два новыя тэксты беларускай літаратуры ХІХ ст.: Жанравая прыналежнасьць, моўныя асаблівасьці, праблема атрыбуцыі (Зь [[Язэп Янушкевіч|Я. Янушкевічам]]) // Acta Albaruthenica-16. Warszawa 2016 * «І боль, і прыгажосьць. Выбраныя творы паэтаў Эўропы і Амэрыкі ў перакладах Лявона Баршчэўскага». 2016. {{ISBN|978-985-6992-86-8}} * «Песні». [[Сапфо]]. Пераклад, 2016. {{ISBN|978-985-7164-01-1}} * «Выбраныя песні з „Канцаньерэ“». [[Франчэска Пэтрарка|Ф. Пэтрарка]]. Пераклад, 2016. {{ISBN|978-985-7164-06-6}} * «Выбранае». [[П’ер дэ Рансар|П. дэ Рансар]]. Пераклад. (З [[Ніна Мацяш|Н. Мацяш]] і [[Зьміцер Колас|З. Коласам]]), 2016. {{ISBN|978-985-7164-02-8}} * «Выбраная паэзія». [[Ёган Вольфганг Гётэ|Ё. В. Гётэ]]. Пераклад. (З [[Васіль Сёмуха|В. Сёмухам]]), 2016. {{ISBN|978-985-7164-04-2}} * «Выбраная паэзія». [[Фрыдрых Гёльдэрлін|Ф. Гёльдэрлін]]. Пераклад, 2016. {{ISBN|978-985-7164-27-1}} * «Выбраныя вершы». [[Гіём Апалінэр|Г. Апалінэр]]. Пераклад. (З [[Андрэй Хадановіч|А. Хадановічам]], [[Уладзь Лянкевіч|У. Лянкевічам]], [[Ганна Янкута|Г. Янкутай]], [[Кацярына Маціеўская|К. Маціеўскай]], [[Зьміцер Колас|З. Коласам]]), 2016. {{ISBN|978-985-7164-30-1}} * «Выбранае». [[Джон Кітс|Дж. Кітс]]. Пераклад. (З [[Рыгор Барадулін|Р. Барадуліным]], [[Ігар Крэбс|І. Крэбсам]], [[Ганна Янкута|Г. Янкутай]], [[Кацярына Маціеўская|К. Маціеўскай]]), 2017. {{ISBN|978-985-7164-33-2}} * «Голад». [[Кнут Гамсун|К. Гамсун]]. Пераклад, 2017. {{ISBN|978-985-7165-10-0}} * «Выбраная паэзія». [[Яраслаў Вырхліцкі|Я. Вырхліцкі]]. Пераклад, 2017. {{ISBN|978-985-7164-49-3}} * «Пад вольным небам: Выбраныя вершы». [[Тумас Транстрэмэр|Т. Транстрэмэр]]. Пераклад часткі твораў, укладаньне, рэдагаваньне, 2017. {{ISBN|978-985-7164-56-1}} * «Чужое каханьне наступстваў ня бачыць». [[Францішка Уршуля Радзівіл|Ф. У. Радзівіл]]. Пераклад лібрэта опэры, 2017. {{ISBN|978-985-7185-04-7}} * «Гісторыя Латвіі». [[Ілгварс Бутуліс|І. Бутуліс]], [[Антоній Зунда|А. Зунда]]. Рэдагаваньне і пераклад асобных частак, 2017. {{ISBN|978-985-7164-60-8}} * «Выбранае». [[Ян Каханоўскі з Чарналесься|Я. Каханоўскі]]. Пераклад (З [[Андрэй Хадановіч|А. Хадановіч]]ам), 2017. {{ISBN|978-985-7164-45-5}} * «Выбранае». [[Канстандзінас Кавафіс|К. Кавафіс]]. Пераклад, 2017. {{ISBN|978-985-7164-43-1}} * «Выбраная лірыка». [[Хуан Рамон Хімэнэс|Х. Р. Хімэнэс]]. Пераклад. (З [[Рыгор Барадулін|Р. Барадуліным]], [[Якуб Лапатка|Я. Лапаткам]]), 2017. {{ISBN|978-985-7164-62-2}} * «Выбраная паэзія». [[Хаім Нахман Бялік|Х. Н. Бялік]]. Пераклад. (З [[Рыгор Барадулін|Р. Барадуліным]]), 2017. {{ISBN|978-985-7164-65-3}} * «Словы і вобразы: Літаратура і мастацтва ад старажытнасьці да канца XVIII ст.». Ч. І., 2017. {{ISBN|978-985-7164-67-7}} * «Выбраная паэзія». [[Міхай Эмінэску|М. Эмінэску]]. Пераклад, (З [[Рыгор Барадулін|Р. Барадуліным]] і [[К. Коракс]]), 2017. {{ISBN|978-985-7164-33-2}} {{слупок-2}} * «Тэорыі літаратуры ХХ ст.». [[Анна Бужыньска|А. Бужыньска]], [[Міхал Павал Маркоўскі|М. П. Маркоўскі]]. Навуковае рэдагаваньне перакладу, 2017. {{ISBN|978-985-7136-66-7}} * «Выбраная лірыка». [[Геарг Тракль|Г. Тракль]]. Пераклад. (З [[Васіль Сёмуха|В. Сёмухам]]), 2018. {{ISBN|978-985-7164-61-5}} * «Словы і вобразы: Літаратура і мастацтва ад старажытнасьці да канца XVIII ст.». Ч. ІІ. 2018. {{ISBN|978-985-23-0004-9}} * «Балядына». [[Юльюш Славацкі|Ю. Славацкі]]. Пераклад, 2018. {{ISBN|978-985-7164-86-8}} * [[Томас Стэрнз Эліёт|Т. С. Эльёт]]. Парожнія людзі. Пераклад, 2018 * «Пігмаліён». [[Бэрнард Шоў|Б. Шоў]]. Пераклад (З [[Уладзімір Палупанаў|У. Палупанавым]]), камэнтар. 2018. {{ISBN|978-985-23-0005-6}} * «Выбраная паэзія». [[Сігб'ёрн Обстфэльдэр|С. Обстфэльдэр]]. Пераклад, 2018. {{ISBN|978-985-23-0011-7}} * «Выбраныя вершы». [[Умбэрта Саба|У. Саба]]. Пераклад, 2018. {{ISBN|978-985-23-0020-9}} * «Гісторыя Расіі ад Сярэднявечча да сучаснасьці. Нарысы». (З [[Алег Трусаў|А. Трусавым]] і [[Аляксей Хадыка|А. Хадыкам]]), 2018. {{ISBN|978-985-23-0012-4}} * «Выбраная лірыка». [[Адам Міцкевіч|А. Міцкевіч]]. Пераклад. (З [[Ірына Багдановіч|І. Багдановіч]], [[Серж Мінскевіч|С. Мінскевічам]] і інш.), 2018. {{ISBN|978-985-0031-5}} * «Культурная геаграфія». [[Павал Церашковіч|П. Церашковіч]]. Рэцэнзаваньне і рэдагаваньне, 2018. {{ISBN|978-985-23-0040-7}} * «Выбраная лірыка». [[Ду Фу]]. Пераклад, 2019. {{ISBN|978-985-23-0044-5}} * «Выбраная лірыка». [[Эрлінг Кітэльсэн|Э. Кітэльсэн]]. Пераклад, 2019. {{ISBN|978-985-23-0047-6}} * «Выбранае». [[Ўільям Блэйк|Ў. Блэйк]]. Пераклад (З [[Уладзімір Лянкевіч|У. Лянкевічам]], [[Ганна Янкута|Г. Янкутай]], [[Ірына Паўловіч|І. Паўловіч]]), 2019. {{ISBN|978-985-23-0046-9}} * «Выбраныя вершы». [[Томас Венцлава|Т. Вянцлава]]. Пераклад. (З [[Андрэй Хадановіч|А. Хадановічам]], [[Алесь Разанаў|А. Разанавым]], [[Алег Мінкін|А. Мінкіным]], [[Вінцук Вячорка|В. Вячоркам]]), 2019. {{ISBN|978-985-23-0053-7}} * «Песьні і фрагмэнты». [[Анакрэон]]. Пераклад, 2019. {{ISBN|978-985-23-0069-8}} * «Выбраная лірыка». [[Гунар Экелёф]]. Пераклад, 2019. {{ISBN|978-985-23-0068-1}} * «Гісторыя румынаў». [[Ёан Аўрэл Поп]]. Рэдагаваньне перакладу, 2019. {{ISBN|978-985-23-0072-8}} * «Уводзіны ў філязофію». Укладаньне (З [[Павел Баркоўскі|П. Баркоўскім]], [[Анатоль Сідарэвіч|А. Сідарэвічам]]), пераклад і рэдагаваньне шэрагу перакладаў тэкстаў, 2019. {{ISBN|978-985-23-0075-9}} * «Вершы і фрагмэнты». [[Архілёх]]. Пераклад, 2019. {{ISBN|978-985-23-0078-0}} * «Сакральная паэзія». [[Энхэдуанна]]. Пераклад (Зь [[Юлія Цімафеева|Ю. Цімафеевай]]), 2019. {{ISBN|978-985-0079-7}} * «Выбранае». [[Фэрнанду Пэсоа|Ф. Пэсоа]]. Пераклад (Зь [[Юлія Цімафеева|Ю. Цімафеевай]], [[Кацярына Маціеўская|К. Маціеўскай]], [[Андрэй Хадановіч|А. Хадановічам]], [[Ганна Янкута|Г. Янкутай]], [[Ігар Крэбс|І. Крэбсам]]), 2019. {{ISBN|978-985-23-0084-1}} * «Выбраная паэзія». [[Міхай Эмінэску|М. Эмінэску]]. Ілюстр. выданьне (кіраўнік праекту [[Алена Зэйбек]]). Пераклад, (З [[Рыгор Барадулін|Р. Барадуліным]] і [[К. Коракс]]), 2020. {{ISBN|978-985-23-0087-2}} * «Выбраныя песьні». [[Джакама Леапардзі|Дж. Леапардзі]]. Пераклад. (З [[Аксана Данільчык|А. Данільчык]]), 2020. {{ISBN|978-985-0089-6}} * «Выбраныя творы». [[Бабур]]. Пераклад, 2020. {{ISBN|978-985-0090-2}} * «Старагрэцкая драматургія». Укладаньне, пераклад (разам зь [[Юльян Дрэйзін|Ю. Дрэйзіным]]), камэнтар, 2020. {{ISBN|978-985-0088-9}} * «Перша Конституція України, написана гетьманом П. Орликом і узгоджена з козацькою радою 5 квітня 1710 року / Першая Канстытуцыя Ўкраіны, напісаная гетманам П. Орлікам і ўзгодненая з казацкай радай 5 красавіка 1710 году», рэдагаваньне перакладу, 2020. {{ISBN|978-985-7235-28-5}} * «Выбраная паэзія». [[Стэйн Стэйнар|С. Стэйнар]]. Пераклад, 2020. {{ISBN|978-985-23-0100-8}}, * «Асновы прадпрымальнасьці і прадпрымальніцкай дзейнасьці: Дапаможнік». Укладаньне. 2020; 2-е, папраўл. выд. 2021 * «Выбраная паэзія». [[Назым Хікмэт]]. Пераклад, 2020. {{ISBN|978-985-23-0114-5}} * «Выбраная паэзія». [[Цін Уевіч]]. Пераклад. (З [[Сяргей Шупа|С. Шупам]]), 2020. {{ISBN|978-985-23-0116-9}} * «Выбраныя творы». Том 1. «Працэс»: раман. [[Франц Кафка|Ф. Кафка]]. Пераклад, 2020. {{ISBN|978-985-23-0131-2}} * «Выбраныя творы». Том 2. «Ператварэньне»: апавяданьні. [[Франц Кафка|Ф. Кафка]]. Пераклад, 2020. {{ISBN|978-985-23-0132-9}} * «Румынскія казкі» (Аўтары: [[Іён Крангэ]], [[Пэтрэ Ісьпірэску]]). Пераклад. (З [[Зьміцер Колас|З. Коласам]]), 2021. {{ISBN|978-985-23-0144-2}} * Кароткі сучасны літоўска-беларускі і беларуска-літоўскі слоўнік = Dabartinis trumpas lietuvių-baltarusių, baltarusių-lietuvių kalbų žodynas. Укладаньне, 2021. {{ISBN|978-985-23-0152-7}} * «Выбраная паэзія». [[Аль-Бухтуры]]. Пераклад, 2021. {{ISBN|978-985-23-0149-7}} * «Выбраная лірыка». [[Марына Цьвятаева]]. Пераклад, 2021. {{ISBN|978-985-23-0150-3}} * «Лёгіка». [[Павал Баркоўскі]]. Агульнае рэдагаваньне, [[2022]]. {{ISBN|978-985-23-0165-7}} * «Разьдзяўбуць нас крумкачы, вароны...». [[Стэфан Жаромскі]]. Пераклад. «ЛІТАРАТУРНАЯ БЕЛАРУСЬ» | № 2 (186), люты 2022 г. * «Замак»: раман. [[Франц Кафка|Ф. Кафка]]. Пераклад, [[2022]]. {{ISBN|978-985-23-0173-2}} * «Зьніклы»: раман; «Восем сшыткаў in octavo» [[Франц Кафка|Ф. Кафка]]. Пераклад, [[2022]]. {{ISBN|978-985-23-0174-9}} * «Выбраная лірыка». [[Гэрыт Ахтэрбэрг]]. Пераклад, [[2022]]. {{ISBN|978-985-23-0166-4}} * «Выбраныя айрэны». [[Нагапэт Кучак]]. Пераклад, [[2022]]. {{ISBN|978-985-23-0168-8}} * «Выбраная лірыка». [[Поль Вэрлен]]. Пераклад (З [[Андрэй Хадановіч|А. Хадановічам]], [[Леанід Дранько-Майсюк|Л. Дранько-Майсюком]]), [[2022]]. {{ISBN|978-985-23-0176-3}} * «Выбраная лірыка». [[Нэлі Закс]]. Пераклад, [[2022]]. {{ISBN|978-985-23-0177-0}} * «Выбраная паэзія». [[Рой Кэмпбэл]]. Пераклад, [[2022]]. {{ISBN|978-985-23-0178-7}} * «Выбраная паэзія». [[Сальваторэ Квазымада]]. Пераклад, [[2022]]. {{ISBN|978-985-23-0188-6}} * «Выбраная лірыка». [[Максім Багдановіч]]. Укладаньне, 2022. {{ISBN|978-985-23-0193-0}} * Кароткі падручны беларуска-ангельскі слоўнік, Укладаньне, 2023. {{ISBN|978-985-23-0204-3}} * «Выбраная паэзія». [[Мацей Казімір Сарбеўскі]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-23-0206-7}} * «Паэзія аўстралійскіх абшараў». [[Генры Лоўсан]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-23-0208-1}} * «Выбраная паэзія». [[Нікаляўс Ленаў]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-23-0209-8}} * «Выбраныя вершы». [[Бэртальт Брэхт]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-23-0211-1}} * «Выбраныя паэтычныя творы». [[Зьмітрок Бядуля]]. Укладаньне, 2023. {{ISBN|978-985-23-0210-4}} * «Шчырая лірыка». [[Язэп Пушча]]. Укладаньне, 2023. {{ISBN|978-985-23-0196-1}} * «Выбраная лірыка». [[Уладзімер Аляксеевіч Арлоў|Уладзімер Арлоў]]. Укладаньне, 2023. {{ISBN|978-83-968534-0-0}} * «Вучэньне пра паняцьце і Філязофская энцыкляпэдыя». [[Георг Вільгельм Фрыдрых Гэгель|Г. В. Ф. Гегель]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-23-0212-8}} * «Філеб». [[Плятон]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-23-0215-9}} * «Паэтыка». [[Арыстотэль]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-23-0214-2}} * «Макбэт». [[Ўільям Шэксьпір]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-23-0219-7}} * «Філязофскія дасьледаваньні пра сутнасьць чалавечай свабоды». [[Фрыдрых Вільгельм Ёзэф фон Шэлінг|Ф. В. Ё. Шэлінг]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-7247-62-2}} * «Філязофія як дакладная навука». [[Эдмунд Гусэрль|Э. Гусэрль]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-7247-63-9}} * «Пра паняцьце навукавучэньня або так званай філязофіі. Першыя ўводзіны ў навукавучэньне». [[Ёган Готліб Фіхтэ|Ё. Г. Фіхтэ]]. Пераклад, 2023. {{ISBN|978-985-7247-68-4}} * «Ecce homo». [[Фрыдрых Ніцшэ|Ф. Ніцшэ]]. Пераклад, 2024. {{ISBN|978-985-7247-73-8}} * «Штудыі пра любоў і каханьне». [[Хасэ Артэга-і-Гасэт|Х. Артэга-і-Гасэт]]. Пераклад, 2024. {{ISBN|978-985-7247-74-5}} * «Мастацтва філязофстваваньня». [[Бэртран Расэл|Б. Расэл]]. Пераклад, 2024. {{ISBN|978-985-7247-79-0}} * «[[Іліяда]]». [[Гамэр]]. Том І: песьні І - ХІІ. Пераклад, 2024. {{ISBN|978-985-7247-83-7}} * «[[Іліяда]]». [[Гамэр]]. Том ІІ: песьні ХІІІ - ХXIV. Пераклад, 2024. {{ISBN|978-985-7247-91-2}}; 2-е выд. у адным томе, 2024. {{ISBN|978-83-965621-6-6}} * «[[Попаль-Вух]]». Эпас народу мая-кічэ. Пераклад, 2024. {{ISBN|978-985-7334-02-5}} * «[[Эпас пра Гільгамэша]]». Пераклад, 2024. {{ISBN|978-985-7334-09-4}}; 2-е выд. 2025. {{ISBN|978-985-7334-73-5}} * «Любоўная лірыка». [[Ян Сэкунд]]. Пераклад, 2025. {{ISBN|978-985-7334-16-2}} * «Лёгіка-філязофскі трактат». [[Людвіг Вітгенштайн|Л. Вітгенштайн]]. Пасьляслоўе [[Бэртран Расэл|Б. Расэла]]. Пераклад, 2025. {{ISBN|978-985-7334-18-6}} * «Маланкі і вятры: Выбраная лірыка». [[Генрыкас Радаўскас]]. Пераклад, 2025. {{ISBN|978-985-7334-20-9}} * «[[Энэіда]]». [[Вэргілі]]. Том І: Кнігі І — VІ. Пераклад, 2025. {{ISBN|978-985-7334-24-7}} * «[[Энэіда]]». [[Вэргілі]]. Том ІІ: Кнігі VІІ — ХІІ. Пераклад, 2025. {{ISBN|978-985-7334-34-6}} * «Апярэдзіць Госпада Бога». [[Ганна Краль]]. Пераклад, 2025. {{ISBN|978-83-965621-8-0}} * «Сьпеў пра Майго Сіда». Пераклад (зь [[Якуб Лапатка|Я. Лапаткам]]), пасьляслоўе, 2025. {{ISBN|978-985-7334-41-4}} * «Эпіграмы і афарызмы». [[Фрыдрых фон Лёгаў]]. Пераклад, 2025. {{ISBN|978-985-7334-49-0}} * «Калі сьвет ашалеў... Анталёгія паэзіі нямецкага барока». Пераклад, 2025. {{ISBN|978-985-7334-68-1}}; 2-е дапоўн. выд., 2026. {{ISBN|978-985-7374-10-6}} * «Пра пераклады». [[Раман Інгардэн]]. Пераклад і пасьляслоўе, 2025. {{ISBN|978-985-7334-69-8}} * [[Мідзьені]]. «Творы». Пераклад, 2025. {{ISBN|978-985-7334-70-4}} * «Паходжаньне багоў (Тэагонія). Працы і дні» [[Гесыёд]]. Пераклад, 2025. {{ISBN|978-985-7334-76-6}} * «Арганон 1, 2 (Катэгорыі. Герменэўтыка)». [[Арыстотэль]]. Пераклад, 2025. {{ISBN|978-985-73-40-25-5}} * «[[Энэіда]]». [[Вэргілі]]. 2-е выд. у адным томе, 2025. {{ISBN|978-83-68460-01-8}} * «Спроба трансцэндэнтальнай філязофіі. Выбраныя разьдзелы з трактату». [[Салямон Майман]]. Пераклад, 2026. {{ISBN|978-985-7340-27-9}} * «[[Адысэя]]». [[Гамэр]]. Пераклад. 2026. {{ISBN|978-83-982922-0-7}} * «Скнара». [[Мальер|Жан-Батыст Мальер]]. Пераклад (неапубл.) * «Калі гэтa здарыцца з табою. Нідэрляндзкая паэзія XXI стагодзьдзя». Пераклад (неапубл.), * «Выбраныя апавяданьні». [[Тадэвуш Бароўскі]]. Пераклад (неапубл.). {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Літаратура/БелЭн|18—2}} * {{Літаратура/Беларускія пісьменьнікі (1992—1995)|1}} * Апазыцыя БНФ у Вярхоўным Савеце ХІІ скліканьня: Дакумэнты, факты, камэнтары [[Аляксандар Кур'яновіч|А. Кур’яновіча]]. Смаленск, 2015. * Лявон Барщевський: «Найкращі перекладачи — ті, хто займаються тільки перекладами…»: Розмова з Віталієм Пономарьовим // Акцент: Альманах. Вип. 2 (4). Київ: «Темпора», 2010. С. 452—455. {{слупок-2}} * Lawon Barszczeuski. Podwójne światy. Wywiad Małgorzaty Nocuń z Lawonem Barszczeuskim = Double Worlds. Małgorzata Nocuń Talks to Lavon Barshcheusky. Kraków 2014. * 6:0 на карысьць Лявона Баршчэўскага. Інтэрвію Марыны Коктыш зь Лявонам Баршчэўскім // Народная воля. 2018. 2 сак. * «Калі нейкі літаратурны шэдэўр не перакладзены на беларускую мову – гэта дакор нам усім». Інтэрвію Міхася Скоблы зь Лявонам Баршчэўскім // Народная воля. 2022. 23 сьнежня. * «Усё пачалося зь Гётэ, або Дарога даўжынёю ў 40 гадоў» (Гутарка Алеся Смаленчука зь Лявонам Баршчэўскім.) // Homo Historicus 2024. Гадавік антрапалягічнай гісторыі. Варшава, 2024. С. 240—246. {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.svaboda.org/content/article/782703.html Онлайн-канфэрэнцыя зь Лявонам Баршчэўскім] Радыё «Свабода», 11 сьнежня 2007 {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Баршчэўскі, Лявон}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацку]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня]] [[Катэгорыя:Сябры Партыі Беларускага народнага фронту]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Менскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Ляўрэаты Літаратурнай прэміі імя Карласа Шэрмана]] [[Катэгорыя:Сябры беларускага ПЭН-цэнтру]] [[Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў]] [[Катэгорыя:Беларускія філёлягі]] [[Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі імя Багушэвіча (ПЭН-цэнтар)]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] 3f0ypfwhwhr2hgf6dms5rjv52z4h3ic 0 23305 2700331 1821398 2026-11-12T08:48:04Z Dymitr 10914 крыніца — https://be.wikipedia.org/wiki/Об?oldid=4707191, https://ru.wikipedia.org/wiki/Обь?oldid=152806163 2700331 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Об (неадназначнасьць)}} {{Рака}} '''Об''' — найдаўжэйшая [[рака]] [[Расея|Расеі]], цячэ ў [[Сібір]]ы, упадае ў [[Карскае мора]]. Даўжыня каля 3750 км, з [[Іртыш]]ом — 5410 км. Гэта адная з найбуйнейшых рэкаў у сьвеце. Найбуйнейшыя гарады на рацэ — [[Барнавул]], [[Новасібірск]], [[Ніжнявартаўск]], [[Сургут]], [[Ханты-Мансійск]] да [[Салехард]]. Бярэ пачатак пры зьліцьці [[Бія|Біі]] і [[Катунь|Катуні]] ў перадгор’ях [[Алтай|Алтая]]. == Вадазбор == Утвараецца ад сутокаў рэкаў [[Бія]] і [[Катунь]] на [[Алтай|Алтаі]]. Цячэ па [[Заходне-Сібірская раўніна|Заходне-Сібірскай раўніне]] ў шырокай даліне, якая паступова пашыраецца ад 5—10 км ля гораду [[Барнавул]]у да 50—60 км ніжэй упадзеньня ракі [[Іртыш]]. Пойма Обі парэзаная рукавамі, пратокамі і азёрамі. Упадае ў [[Обская губа|Обскую губу]] [[Карскае мора|Карскага мора]], утварае дэльту (плошча больш 4000 км²), дзе вылучаюцца рукавы, як то Хаманельская Об (левы) і Надымская Об (правы). За галоўныя прытокі ўважаюцца [[Том (прыток Абі)|Том]], [[Чулым (прыток Обі)|Чулым]], [[Кець]], [[Тым (прыток Обі)|Тым]], [[Вах]] (справа), [[Васюган]], [[Вялікі Юган]], [[Іртыш]], [[Паўночная Сосьва]], [[Вялікі Салым]] (зьлева). Сярод прытокаў: [[Чая (прыток Обі)|Чая]], [[Касмала]]. == Басэйн == [[Файл:Ob watershed ru.png|значак|зьлева|Басэйн ракі Обі на мапе.]] Плошча басэйну Обі складае 2 мільёны 990 тысячаў км². Паводле гэтага паказьніка рака займае першае месца ў [[Расея|Расеі]]. Об таксама ёсьць трэцяй паводле ваданоснасьці ракою Расеі пасьля [[Енісей|Енісея]] і [[Лена|Лены]]. У паўднёвай частцы Обі месьціцца [[Новасібірскае вадасховішча]], утворанае дамбай [[Новасібірская ГЭС|Новасібірскай ГЭС]]. Плаціна будавалася з 1950 па 1961 гады; пры стварэньні вадасховішча было затоплена шмат вёсак і асноўная частка горада [[Бердск]]а. Вадасховішча служыць месцам адпачынку шматлікім новасібірцам, на ягоных берагах разьмешчаныя шматлікія базы адпачынку і [[здароўніца|санаторыі]]. Сюды прыязджаюць турысты і з суседніх рэгіёнаў. У канцы XIX стагодзьдзя быў пабудаваны [[Об-Енісейскі канал]], які злучыў Об зь Енісеем. Цяпер ён не выкарыстоўваецца і закінуты. == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|11}} [[Катэгорыя:Рэкі Расеі]] 1txjot1ejk612paby0b8jlnnnq7j7l9 0 23385 2700220 1119486 2026-11-11T16:15:57Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700220 wikitext text/x-wiki {{ізаляваны артыкул|сіраціна0клястэр3}} [[Выява:Herb Gozdawa.jpg|міні]] '''Яцке́вічы ге́рбу Газда́ва''' ({{мова-pl|Jackiewiczowie}}, {{мова-ru|Яцкевичи}}) — беларускі шляхецкі род гербу [[Газдава]]. Жылі ў [[Ковенскі павет|Ковенскім павеце]] [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]]. Паходзіць ад Стафана Янца, які за вайсковыя заслугі ў [[Вугоршчына|Вугоршчыне]] атрымаў у [[1482]] ад караля [[Мацяш Корвін|Мацяша І]] герб «Газдава». Пасьля ён пераехаў у [[ВКЛ]] на [[Валынь]]. Зь ягоных унукаў: Карл пасяліўся ў [[Польшча|Польшчы]], Тэадор — у Вугоршычыне, Іван — у ВКЛ. Сыны апошняга Алехна й Іван атрымалі ў [[1558]] і [[1560]] ад [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] маёнткі, прывілеі на якія былі пацьверджаныя сынам Алехны ў [[1585]]. Шляхецтва роду было пацьверджанае [[19 лістапада]] [[1818]] загадам Сэнату № 3502. == Радавод == Стэфан Янц # Адольф, забіты на вайне # Івоній, у [[1509]] атрымаў прывілей і маёнткі ад [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]]. ## Карл Газдава, пасяліўся ў Польшчы ## Тэадор Яцкоўскі, вярнуўся ў Вугоршчыну ## Іван Яцкевіч, пасяліўся ў [[Менскае ваяводзтва|Менскім ваяводзтве]] ВКЛ ### Алехна Борзабагаты #### Сямён ##### Савасьцян, возны генэральны ад [[1620]] ###### Казімер, стольнік [[мазыр]]скі ў [[1688]] ####### Стафан, канюшы [[Ворша|аршанскі]] ######## Рыгор, канюшы аршанскі ######## Сыльвэстар (?-каля [[1796]]), валодаў маёнткам Маркаўшчызна, ж. — Кацярына ######### Васіль (?-да [[1796]]), пробашч Мікулінскае царквы ў [[Віцебск]]у. ########## Іван, адміністратар [[Вяліж|Вяліскае]] прыходзкае царквы, настаяцель Замшынскае царквы [[Сураскі павет|Сураскага павету]] ########### Іван, скончыў сэмінарыю ў [[1838]], стаў настаўнікам [[Полацк]]ае духоўнае павятовае вучэльні. Ж. — Марыя Макавецкая ############ Віктар, скончыў [[Санкт-Пецярбурская духоўная акадэмія|Санкт-Пецярбурскую Духоўную Акадэмію]] кандыдатам багаслоўя, служыў законавучыцелям у Пецярбургу, паступіў у канцылярыю Обэр-Пракурора [[Найсьвяцейшы Сынод|Найсьвяцейшага Сыноду]], дасягнуў чыну таемнага дарадцы. Аўтар шэрагу артыкулаў пра лад праваслаўнае царквы. Удзельнічаў у перанясеньні праху сьв. [[Эўфрасіньня Полацкая|Эўфрасіньні Полацкай]] з [[Кіеў|Кіева]] ў Полацак. У якасьці дырэктара Дэпартамэнту праваслаўных веравызнаньняў удзельнічаў у падрыхтоўцы Ўсерасейскага памеснага царкоўнага Сабору ў [[1917]]. Ад 1917 навуковы сакратар Галоўнае археаграфічнае камісіі АН. У [[1922]] арыштаваны па «Справе патрыярха [[Ціхан]]а». Ж. — Марыя, сястра гісторыка Івана Іванавіча Лапа ############# Іван (?-[[1938]]), скончыў юрыдычны факультэт Санкт-Пецярбурскага ўнівэрсытэту. Арыштоўваўся двойчы, сасланы ў [[Астрахань]], пасьля на пасяленьне ў [[Курск]]. Расстраляны, рэабілітаваны ў [[1960]]. Ж. — Надзея Аляксандраўна Тызэнгаўзэн. ############## Аляксандар Мінакоў ############# Марыя, м. — Дзьмітры Чабанаў, настаяцель Праабражэнскага храму ў Ленінградзе ############## Віктар Чабанаў, аўтар артыкулаў пра рэпрасаваных навукоўцаў ############### Сяргей Чабанаў, біёляг, ж. — Аляксандра ############ Ёсіф, скончыў Санкт-Пецярбурскую Духоўную Акадэмію, служыў законавучыцелям ў прыходзкай школе пры Васкрасенскай царкве ў Віцебску. Ж. — Надзея Пятроўна Талоцкая. ############# Ёсіф, разам з жонкай і дачкамі-блізьнятамі загінуў пры бамбаваньні [[Рыга|Рыгі]] ў часе [[ВАВ]] ############# Мікалай, навучаўся ў Полацку, служыў на чале Тарбееўскае паштова-тэлеграфнае канторы. Ж. — Надзея Амяльлянаўна Яскевіч. ############## Яўген, у 20 гадоў загінуў у баёх пад Ленінградам. ########### [[Фама Яцкевіч|Фама]] ([[1824]]—[[1868]]), перакладчык, багаслоў ######### Міхал ######### Юзаф, сьвятар, пробашч царквы ў Сураскім павеце ########## Аўксенці, губэрнскі сакратар, служыў у Полацкай духоўнай кансысторыі. Ж. — Кацярына Рыгораўна ########### Сямён, капітан, служыў выхавальнікам у [[Ніжні Ноўгарад|Ніжагародзкай]] графа Аракчэева Ваеннай гімназіі. ############ Аляксандар, падпалкоўнік, выкладаў у 2 [[Арэнбург|Арэнбурскім]] кадэцкім корпусе ############ Мікалай, падпалкоўнік, служыў у 52 [[Вільня|Віленскім]] пяхотным палку ########### [[Уладзімер Яцкевіч|Уладзімер]] ([[1832]]—[[1917]]?), расейскі дзяржаўны й вайсковы дзеяч, генэрал-лейтэнант. ######### Юліяна ######## Агата ######## Альжбета ####### Антоні ####### Людвік, стольнік [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]] ####### Казімер ####### дачка ####### дачка #### Іван ### Іван Стэфан, пераехаў зь Менскага ваяводзтва ў Віцебскае # Мацьвей, пасяліўся ў Вяліжы ў маёнтку жонкі, ж. — Дамініка, д. Фёдара Татарына. ## Павал, сакратар гарадзкога магістрату, затым на працягу шасьці гадоў абіраўся гарадзкім галавой Веліжа ### Іван, служыў у Дэпартамэнце шляхоў зносін у Пецярбургу ### Мікіта, служыў у Дэпартамэнце шляхоў зносін у Пецярбургу ## Рыгор, служыў у 9 роце Ізмайлаўскага палка ## Васіль ### Гаўрыіл, ад [[1828]] у батальёне вайсковых кантаністаў, служыў у земскіх судох Маскоўскае губэрні ### Мікалай, служыў у земскіх судох [[Маскоўская губэрня|Маскоўскае губэрні]] ### Уласій, служыў у земскіх судох Маскоўскае губэрні ### Андрэй, служыў у правіянцкім Дэпартамэнце вайсковага Міністэрства, пасьля быў рэвізорам Кантрольнае палаты [[Варшаўская губэрня|Варшаўскае губэрні]]. ### Іван #### Іван, капітан 64 пяхотнага [[Казань|Казанскага]] палка. За мужнасьць і адвагу ў бітвах з туркамі ў [[1877]] пры [[Плеўна|Плеўне]] й [[Шыпка-Шэйнава|Шэйнава]] узнагароджаны некалькімі расейскімі ордэнамі Сьв. Станіслава 2 ступені і [[Румынія|Румынскім]] крыжом ## Ануфры Ян, у [[1674]] падпісаў элекцыю [[Ян Сабескі|Яна Сабескага]] Андрэй, шляхціц аршанскага павету, разам з залежным ад яго шляхцічам Уладзіславам Кабаніслаўскім узяты [[12 чэрвеня]] [[1661]] у палон расейскім ваяводам [[Мікіта Бабарыкін|Мікітам Бабарыкінам]]. == Спасылкі == [https://web.archive.org/web/20080828140636/http://www.petergen.com/jackiewicz/r_gozdawa.htm Попава-Яцкевіч Е. Г. Польская шляхта ў Расеі: род Яцкевічаў гербу Газдава (па-расейску)] [[Катэгорыя:Яцкевічы гербу Газдава|*]] [[Катэгорыя:Генэалёгія]][[Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды]][[Катэгорыя:Летувіскія шляхецкія роды]][[Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды]] fquw409eh4oma3lyspaynrrrwrig0tl 0 24121 2700268 1825355 2026-11-11T20:01:58Z Kahakai-writes 100888 2700268 wikitext text/x-wiki {{ізаляваны артыкул|сіраціна0кальцо2}} '''Яўстахі Карп''' (Eustachy Karp; [[1785]]—[[1848]]) — віленскі губэрнскі маршалак [[1823]]—[[1827]]. Валодаў маёнткам [[Янішкеле|Ёганішкеле]], дзе ў [[1812]] пабудаваў шпіталь. Займаўся разьвіцьцём адукацыі ў Літве. Быў тройчы жанаты зь сёстрамі Плятэр. Бацька [[Фэліцыян Стэфан Карп|Фэліцыяна Стэфана Карпа]]. [[Катэгорыя:Карпы]] fd5f4eq31gwzl8lfs0e2sxfld8au08x 0 41230 2700215 2422089 2026-11-11T14:55:23Z Dymitr 10914 крыніца — https://be.wikipedia.org/wiki/Піла?oldid=5011875 2700215 wikitext text/x-wiki [[Файл:PikiWiki Israel 58449 old saws.jpg|значак|Розныя віды пілаў.]] {{Іншыя значэньні}} '''Піла́'''&nbsp;— [[інструмэнт]] з мноствам лёзаў (зубцоў) дзеля рэзаньня (расьпілоўваньня) цьвёрдых матэрыялаў ([[драўніна|драўніны]], [[мэтал]]у, [[плястмаса|плястыку]], [[камень]]ня ды іншых). Звычайна піла робіцца ў выглядзе мэталічнай пласьціны ці набору элемэнтаў, як [[аўтапіла]], на рабочым беражку якой разьмешчаныя зубцы. Аднак існуюць пілы, рэжучы беражок якіх выкананы ў выглядзе [[абразіў]]нага напыленьня (напрыклад, [[алмаз]]нага — дзеля рэзаньня каменьня). Таксама піламі называюць інструмэнты, варштаты і прылады, якія выкарыстоўваюць пілу. Піла ўважаецца за адную з найстаражытнейшых прыладаў працы. Невялікія крэмніевыя прылады ўжываліся ўжо ў эпоху [[неаліт]]у, то бок 7—3 тысячаў гадоў да н. э. {{Парады артыкулу|кароткі артыкул|няма крыніцаў}} [[Катэгорыя:Пілы| ]] hnflhmfn9giiwy3czp4orgxm1titv77 0 43932 2700267 1609229 2026-11-11T20:01:40Z Kahakai-writes 100888 2700267 wikitext text/x-wiki '''Марыя Ганна (Марыяна) зь Бялінскіх Дэнгафіха Любамірская''' (каля [[1685]]—[[1730]]) — фаварытка караля польскага, вялікага князя літоўскага й курфюрста саксонскага [[Аўгуст Моцны|Аўгуста ІІ Моцнага]]. З шляхецкага роду [[Бялінскія гербу Юноша|Бялінскіх гербу Юноша]]. Ейным бацькам быў [[Казімеж Людвік Бялінскі]], маршалак вялікі каронны, у двары якога Отвацку Вялікім часта бываў Аўгуст Моцны, які стаў каханкам Марыі Ганны. Неўзабаве аднак была выдадзена за [[Багуслаў Эрнэст Дэнгаф|Багуслава Эрнэста Дэнгафа]]. Дзякуючы сваім сувязям у [[Ватыкан]]е атрымала дазвол на развод з Дэнгафам і разам з каралём выехала ў [[Дрэздэн]]. Уплывала на палітыку Аўгуста ІІ. Зь ёй блізка супрацоўнічаў францускі пасол [[Жан Віктор П'ер Жазэф Бэзэнваль]]. Пераканала караля да заключэньня хаўрусу з [[Францыя]]й у [[1714]]. У другі раз выйшла замуж за [[Ежы Ігнацы Любамірскі|Ежыя Ігнацыя Любамірскага]]. ===Крыніцы=== *[http://www.wielcy.pl/psb/LUBOMIRSKA/Marianna/15674.shtml LUBOMIRSKA Marianna (ok. 1685—1730) metresa Augusta II (t. 17 s. 632)] *''Historia Dyplomacji Polskiej, tom II 1572—1795'' pod red. Zbigniewa Wójcika, PWN Warszawa 1982, s. 433—434. {{DEFAULTSORT:Дэнгаф, Марыя Ганна}} [[Катэгорыя:Фаварыткі польскіх каралёў]] [[Катэгорыя:Фаварыткі вялікіх князёў літоўскіх]] [[Катэгорыя:Бялінскія гербу Юноша|Марыя Ганна]] [[Катэгорыя:Дэнгафы|Марыя Ганна]] [[Катэгорыя:Любамірскія|Марыя Ганна]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1730 годзе]] mnbwybp5ics3ftsbyox0tdk1v5328su 2700286 2700267 2026-11-11T20:59:07Z Kahakai-writes 100888 2700286 wikitext text/x-wiki '''Марыя Ганна (Марыяна) зь Бялінскіх Дэнгафіха Любамірская''' (каля [[1685]]—[[1730]]) — фаварытка караля польскага, вялікага князя літоўскага й курфюрста саксонскага [[Аўгуст Моцны|Аўгуста II Моцнага]]. З шляхецкага роду [[Бялінскія гербу Юноша|Бялінскіх гербу Юноша]]. Ейным бацькам быў [[Казімеж Людвік Бялінскі]], маршалак вялікі каронны, у двары якога Отвацку Вялікім часта бываў Аўгуст Моцны, які стаў каханкам Марыі Ганны. Неўзабаве аднак была выдадзена за [[Багуслаў Эрнэст Дэнгаф|Багуслава Эрнэста Дэнгафа]]. Дзякуючы сваім сувязям у [[Ватыкан]]е атрымала дазвол на развод з Дэнгафам і разам з каралём выехала ў [[Дрэздэн]]. Уплывала на палітыку Аўгуста II. Зь ёй блізка супрацоўнічаў францускі пасол [[Жан Віктор П'ер Жазэф Бэзэнваль]]. Пераканала караля да заключэньня хаўрусу з [[Францыя]]й у [[1714]]. У другі раз выйшла замуж за [[Ежы Ігнацы Любамірскі|Ежыя Ігнацыя Любамірскага]]. ===Крыніцы=== *[http://www.wielcy.pl/psb/LUBOMIRSKA/Marianna/15674.shtml LUBOMIRSKA Marianna (ok. 1685—1730) metresa Augusta II (t. 17 s. 632)] *''Historia Dyplomacji Polskiej, tom II 1572—1795'' pod red. Zbigniewa Wójcika, PWN Warszawa 1982, s. 433—434. {{DEFAULTSORT:Дэнгаф, Марыя Ганна}} [[Катэгорыя:Фаварыткі польскіх каралёў]] [[Катэгорыя:Фаварыткі вялікіх князёў літоўскіх]] [[Катэгорыя:Бялінскія гербу Юноша|Марыя Ганна]] [[Катэгорыя:Дэнгафы|Марыя Ганна]] [[Катэгорыя:Любамірскія|Марыя Ганна]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1730 годзе]] c094isz4362zud0zgejxd71uo5mk3pp 2700290 2700286 2026-11-11T21:03:55Z Kahakai-writes 100888 2700290 wikitext text/x-wiki '''Марыя Ганна (Марыяна) зь Бялінскіх Дэнгафіха Любамірская''' (каля [[1685]]—[[1730]]) — фаварытка караля польскага, вялікага князя літоўскага й курфюрста саксонскага [[Аўгуст Моцны|Аўгуста II Моцнага]]. З шляхецкага роду [[Бялінскія гербу Юноша|Бялінскіх гербу Юноша]]. Ейным бацькам быў [[Казімеж Людвік Бялінскі]], маршалак вялікі каронны, у двары якога Отвацку Вялікім часта бываў Аўгуст Моцны, які стаў каханкам Марыі Ганны. Неўзабаве аднак была выдадзена за [[Багуслаў Эрнэст Дэнгаф|Багуслава Эрнэста Дэнгафа]]. Дзякуючы сваім сувязям у [[Ватыкан]]е атрымала дазвол на развод з Дэнгафам і разам з каралём выехала ў [[Дрэздэн]]. Уплывала на палітыку Аўгуста II. Зь ёй блізка супрацоўнічаў францускі пасол [[Жан Віктор П'ер Жазэф Бэзэнваль|Жан Віктор П’ер Жазэф Бэзэнваль]]. Пераканала караля да заключэньня хаўрусу з [[Францыя]]й у [[1714]]. У другі раз выйшла замуж за [[Ежы Ігнацы Любамірскі|Ежыя Ігнацыя Любамірскага]]. ===Крыніцы=== *[http://www.wielcy.pl/psb/LUBOMIRSKA/Marianna/15674.shtml LUBOMIRSKA Marianna (ok. 1685—1730) metresa Augusta II (t. 17 s. 632)] *''Historia Dyplomacji Polskiej, tom II 1572—1795'' pod red. Zbigniewa Wójcika, PWN Warszawa 1982, s. 433—434. {{DEFAULTSORT:Дэнгаф, Марыя Ганна}} [[Катэгорыя:Фаварыткі польскіх каралёў]] [[Катэгорыя:Фаварыткі вялікіх князёў літоўскіх]] [[Катэгорыя:Бялінскія гербу Юноша|Марыя Ганна]] [[Катэгорыя:Дэнгафы|Марыя Ганна]] [[Катэгорыя:Любамірскія|Марыя Ганна]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1730 годзе]] c92s0qpspsax7pkfc6uhrrjwzeakt6v 0 43961 2700261 1947217 2026-11-11T19:33:08Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700261 wikitext text/x-wiki '''Іва́шка Яцке́віч Улады́ка''' (? — [[1499]] ці пасьля [[1504]]) — дзяржаўны дзяяч [[ВКЛ]], дыплямат. Пісар гаспадарскі. У лістападзе — сьнежні [[1492]] удзельнічаў у пасольстве ВКЛ у [[Масква|Маскву]]. Вольф сьцьвярджае, што ў [[1499]] спыніў сваю дзейнасьць, але сярод польскіх паслоў у [[1504]] узгадваецца Іван Уладычка Яцкевіч. Магчыма, ягонымі сваякамі ці нашчадкамі былі Федка (сучасьнік) і Аляксандар (жыў у сярэдзіне [[16 стагодзьдзе|XVI]] ст.), якія таксама карысталіся прыдомкам Уладыка. Быў жанаты з княжной [[Збараскія|Марыяй Васільеўнай Збараскай]]. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20080828140636/http://www.petergen.com/jackiewicz/r_gozdawa.htm Попава-Яцкевіч Е. Г. Польская шляхта ў Расеі: род Яцкевічаў гербу Газдава] {{ref-ru}} {{ізаляваны артыкул}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Яцкевіч Уладыка, Івашка}} [[Катэгорыя:Асобы Вялікага Княства Літоўскага]] spnmsu3894szdjtrz5cg17l2ryfp66d 0 44570 2700248 2676556 2026-11-11T18:04:08Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700248 wikitext text/x-wiki {{Мабільны тэлефон | Назва = Nokia N71 | Фота = [[Выява:804NK(Nokia-N71) 01.JPG|300px]] | Вытворца = [[Nokia]] | Дыяпазоны частасьцяў = GSM 900, GSM 1800, GSM 1900, WCDMA | Тып корпусу = раскладанка | Канструкцыя = джойсьцік | Антэна = убудаваная | Вага = 139 г | Памер = 98.6x51.2x25.8 мм | Фотакамэра = 1600x1200 (2 млн. пікс.), лічбавы Zoom 20x, убудаваны выбліск | Інтэрфэйсы = IRDA, USB, Bluetooth }} '''Nokia N71''' — чатырохдыяпазонны смартфон фірмы [[Nokia]]. {| class="wikitable" |+ '''Тэхнічныя характарыстыкі Nokia N71''' |- ! colspan=2 |Агульныя характарыстыкі |- | class=shadow | Дата выхаду на рынак||2006 г. (1-й квартал) |- | class=shadow | Дыяпазоны частасьцяў||GSM 900, GSM 1800, GSM 1900, UMTS (WCDMA) (3G) |- | class=shadow | [[SAR]]||0.41 Вт/кг |- | class=shadow | Смартфон||Symbian (v9.1, S60, 3rd Edition) |- | class=shadow | Тып працэсара||RM-67(112), TI OMAP 1710, ARM-926 |- | class=shadow | Тактавая частата||220 МГц |- ! colspan=2 |Памеры й вага |- | class=shadow | Вага||139 г |- | class=shadow | Памеры||98.6x51.2x25.8 мм |- | class=shadow | Аб'ём||няма дадзеных |- ! colspan=2 |Канструкцыя |- | class=shadow | Тып корпусу||раскладанка |- | class=shadow | Канструкцыя||джойсьцік |- | class=shadow | Антэна||убудаваная |- | class=shadow | Зьменнныя панэлі||не |- | class=shadow | Варыянты колеру корпусу||няма дадзеных |- | class=shadow | Матэрыял корпусу||плястык |- ! colspan=2 |Званкі |- | class=shadow | Тып мэлёдыяў||64-галосная паліфанія, MP3-мэлёдыі |- | class=shadow | Вібразванок||ёсьць |- ! colspan=2 |Сувязь |- | class=shadow | Інтэрфэйсы||IRDA, USB (2.0 USB Mass Storage), Bluetooth |- | class=shadow | Доступ у інтэрнэт||WAP 2.0, GPRS сlass 10 (4down + 2up, 5max), EDGE, POP/SMTP-кліент, HTML (XHTML MP, HTML 4.01, CSS, ECMAScript and JavaScript) |- | class=shadow | Мадэм||ёсьць |- | class=shadow | Сынхранізацыя з кампутарам||ёсьць |- ! colspan=2 |Паведамленьні |- | class=shadow | Дадатковыя функцыі SMS||увод тэксту са слоўнікам ([[T9]] Text Input®), шаблёны паведамленьняў, адпраўка SMS некалькім адрасатам |- | class=shadow | MMS||ёсьць (да 300 Кб) |- ! colspan=2 |Іншыя функцыі |- | class=shadow | Гучная сувязь (убудаваны дынамік)||ёсьць |- | class=shadow | Кіраваньне||галасавы набор, галасавое кіраваньне |- | class=shadow | Аўтадазвон||ёсьць |- | class=shadow | Рэжымы кадаваньня гуку HR, FR, EFR||ёсьць |- ! colspan=2 |Дадатковая інфармацыя |- | class=shadow | Камплектацыя||тэлефон, акумулятар BL-5C, зарадная прылада AC-3, кабэль CA-53, стэрэагарнітура HS-23, аўдыё-адаптар AD-15, 128 MB miniSD, дыск ПА, інструкцыя |- | class=shadow | Асаблівасьці||магчымасьць друку фатаграфій на друкарцы напроста; падтрымка карт памяці miniSD да 2 Гб; аўтоадказнік |- ! colspan=2 |Экран |- | class=shadow | Тып экрана||каляровы TFT экран, 262 144 колераў |- | class=shadow | Памер экрана||320x240 пікс (QVGA), 2.4" |- | class=shadow | Дадатковы экран||каляровы TFT экран, 65 536 колераў, 96x68 пікс., адлюстроўвае час, нумар і фота таго хто тэлефануе |- ! colspan=2 |Мультымэдыйныя магчымасьці |- | class=shadow | Убудаваная фотакамэра||1600x1200 (2Mpix), лічбавы Zoom 20x, убудаваны выбліск; франтальная VGA-камэра |- | class=shadow | Запіс відэаролікаў||352x288 (H.263, MPEG-4), 15 кадраў за сэкунду |- | class=shadow | Камэра для відэаканфэрэнцыяў||ёсьць |- | class=shadow | Аўдыё||FM-радыёпрымач (Visual Radio), MP3-прайгравальнік |- | class=shadow | Дыктафон||ёсьць |- | class=shadow | Гульні||ёсьць |- | class=shadow | Java-прыкладаньні||ёсьць (MIDP 2.0, CLDC 1.1, J2ME) |- | class=shadow | Аб'ём апэратыўнай памяці||22 Мб |- | class=shadow | Аб'ём убудаванай памяці||10 Мб |- | class=shadow | Тып карты памяці||miniSD (да 2Гб) (у камплекце 128 Мб) |- ! colspan=2 |Акумулятар |- | class=shadow | Тып акумулятара||Li-Ion (BL-5C) |- | class=shadow | Ёмістасьць акумулятара||970 мАг |- | class=shadow | Час гутаркі||4:00 г:хвіл |- | class=shadow | Час чаканьня||216:00 г:хвіл |- ! colspan=2 |Запісная кніжка і арганайзэр |- | class=shadow | Пошук па кніжцы||ёсьць |- | class=shadow | Абмен паміж SIM-картай і ўнутранай памяцьцю||ёсьць |- | class=shadow | Арганайзэр||будзільнік, калькулятар, планавальнік задач |} == Падобныя мадэлі == * [[Nokia N92]] * [[Nokia 6260]] * [[Motorola MPx220]] * [[Nokia 3230]] * [[Motorola MPx]] == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20070509223705/http://www.nokia.ru/phones/models/n71/ Апісаньне на сайце Nokia] * [https://web.archive.org/web/20080914190619/http://catalog.onliner.by/nokia/n71/ Апісаньне на сайце onliner.by]{{ref-ru}} {{Тэлефоны Nokia}} {{Накід}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны Nokia]] [[Катэгорыя:Смартфоны]] seyfryjq1j7igvy1gkf9rcwl8sxuhyu 0 44571 2700249 2676557 2026-11-11T18:04:17Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700249 wikitext text/x-wiki {{Мабільны тэлефон | Назва = Nokia N72 | Фота = [[Файл:Nokia N72 large.jpg|200пкс|Тэлефон]] | Вытворца = [[Nokia]] | Дыяпазоны частасьцяў = GSM 900, GSM 1800, GSM 1900 | Тып корпусу = клясычны | Канструкцыя = джойстык | Антэна = убудаваная | Вага = 124 г | Памер = 108.8х53.3х21.8 мм | Фотакамэра = 1600×1200 (2 млн. пікс.), лічбавы Zoom 20×, убудаваны выбліск | Інтэрфэйсы = USB, Bluetooth }} '''Nokia N72''' — трохдыяпазонны [[смартфон]] фірмы [[Nokia]], які працуе на плятформе [[S60]] (Series 60) 2nd Edition, Feature Pack 3 пад кіраваньнем апэрацыйнай сыстэмы [[Symbian OS]] вэрсіі 8.1a. Лічыцца рэстайлінгавай мадэльлю [[Nokia N70]]. Выпускаецца ў трох каляровых варыянтах: чорным, ружовым і блакітным. == Агульныя характарыстыкі == {| class="wikitable" |+ '''Тэхнічныя характарыстыкі Nokia N72''' |- ! colspan=2 |Агульныя характарыстыкі |- | class=shadow | Дата выхаду на рынак||2006 г. |- | class=shadow | Дыяпазоны частасьцяў||GSM 900, GSM 1800, GSM 1900 |- | class=shadow | [[SAR]]||няма зьвестак |- | class=shadow | Смартфон||Symbian (v8.1a, S60, 2nd Edition, FP 3) |- | class=shadow | Тып працэсара||RM-180, TI OMAP 1710, ARM-926 |- | class=shadow | Тактавая частата||220 МГц |- ! colspan=2 |Памеры й вага |- | class=shadow | Вага||124 г |- | class=shadow | Памеры||108.8х53.3х21.8 мм |- | class=shadow | Аб’ём||няма зьвестак |- ! colspan=2 |Канструкцыя |- | class=shadow | Тып корпусу||клясычны |- | class=shadow | Канструкцыя||джойсьцік |- | class=shadow | Антэна||убудаваная |- | class=shadow | Зьменныя панэлі||не |- | class=shadow | Варыянты колеру корпусу||няма дадзеных |- | class=shadow | Матэрыял корпусу||плястык |- ! colspan=2 |Званкі |- | class=shadow | Тып мэлёдыяў||поліфанічныя, MP3-мэлёдыі |- | class=shadow | Вібразванок||ёсьць |- ! colspan=2 |Сувязь |- | class=shadow | Інтэрфэйсы||USB (фірмовы data-кабэль), Bluetooth |- | class=shadow | Доступ у інтэрнэт||WAP 2.0, GPRS сlass 10 (4down + 2up, 5max), EDGE, POP/SMTP-кліент, HTML 4.0 (XHTML 1.1) |- | class=shadow | Мадэм||ёсьць |- | class=shadow | Сынхранізацыя з кампутарам||ёсьць |- ! colspan=2 |Паведамленьні |- | class=shadow | Дадатковыя функцыі SMS||увод тэксту са слоўнікам ([[T9]] Text Input®) |- | class=shadow | MMS||ёсьць |- ! colspan=2 |Іншыя функцыі |- | class=shadow | Гучная сувязь (убудаваны дынамік)||ёсьць |- | class=shadow | Кіраваньне||галасавы набор, галасавое кіраваньне, галасавыя пазнакі |- | class=shadow | Аўтадазвон||ёсьць |- | class=shadow | Рэжымы кадаваньня гуку HR, FR, EFR||ёсьць |- ! colspan=2 |Дадатковая інфармацыя |- | class=shadow | Камплектацыя||тэлефон, акумулятар BL-5C (970 м[[ампэр-гадзіна|А&middot;г]]), 128Мб DV-RS-MMC (1,8/3 В), адаптар для ММС нармальнага памеру, стэрэагарнітура Nokia Fashion HS-31, зарадная прылада AC-3, адаптар зараднай прылады Nokia CA-44, аўдыёадаптэр Nokia AD-49, папружка на запясьце, сурвэтка для праціркі, USB-кабэль CA-53, дыск ПА, кіраўніцтва карыстача |- ! colspan=2 |Экран |- | class=shadow | Тып экрана||каляровы TFT экран, 262 144 колераў |- | class=shadow | Памер экрана||176×208 пікс., 2" |- | class=shadow | Беларусіфікаваньне||не |- ! colspan=2 |Мультымэдыйныя магчымасьці |- | class=shadow | Убудаваная фотакамэра||1600×1200 (2 млн пікс.) (CMOS), лічбавы Zoom 20×, убудаваны выбліск |- | class=shadow | Запіс відэаролікаў||Відэа фарматаў 3GP (176х144 і 352х288 пікс.) і MP4 (352х288 пікс.) з частатой 15 кадраў за сэкунду |- | class=shadow | Камэра для відэаканфэрэнцыяў||не, хоць прысутнічае значок 3G-сетак (магчыма памылка прашыўкі) |- | class=shadow | Аўдыё||FM-радыёпрымач (Stereo (87.5-108MHz /76-90MHz)), MP3-прайгравальнік (MP3/AAC/eAAC/eAAC+) |- | class=shadow | Дыктафон||ёсьць |- | class=shadow | Гульні||ёсьць |- | class=shadow | Java-прыкладаньні||ёсьць (MIDP2.0) |- | class=shadow | Аб’ём убудаванай памяці||У старэйшых прашыўках 21 Мб, пачынальна ад v.5.07 — 19 Мб |- | class=shadow | Аб’ём ROM памяці||53 Мб |- | class=shadow | Аб’ём апэратыўнай памяці||31 Мб |- | class=shadow | Тып карты памяці||RS-MMC DV (у камплекце 128 Мб) |- ! colspan=2 |Акумулятар |- | class=shadow | Тып акумулятара||Li-Ion (BL-5C) |- | class=shadow | Ёмістасьць акумулятара||970 мАг |- | class=shadow | Час гутаркі||215 хвіл |- | class=shadow | Час чаканьня||260 г |- ! colspan=2 |Запісная кніжка і арганайзэр |- | class=shadow | Пошук па кніжцы||ёсьць |- | class=shadow | Абмен паміж SIM-картай і ўнутранай памяцьцю||ёсьць |- | class=shadow | Арганайзэр||будзільнік, калькулятар, плянавальнік задач |} == Падобныя мадэлі == * [[Nokia N70]] * [[Nokia 7710]] * [[Nokia 6681]] * [[Nokia 6680]] * [[Nokia 3250]] * [[Nokia 3230]] == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20070506205543/http://www.nokia.ru/phones/models/n72/ Апісаньне на сайце Nokia] * [http://catalog.onliner.by/mobile/nokia/n72/ Апісаньне на сайце onliner.by]{{Недаступная спасылка|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}} {{Тэлефоны Nokia}} {{Накід}} [[Катэгорыя:Смартфоны]] [[Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны Nokia]] 0zo0g3i1tfqi1hsezr0xgnp6glsj2fc 0 44574 2700250 2676558 2026-11-11T18:04:38Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700250 wikitext text/x-wiki {{Мабільны тэлефон | Назва = Nokia N76 | Фота = [[Файл:N76-nero.jpg|200пкс|Тэлефон]] | Вытворца = [[Nokia]] | Дыяпазоны частасьцяў = GSM 850, GSM 900, GSM 1800, GSM 1900, UMTS (WCDMA) (3G) | Тып корпусу = раскладанка | Канструкцыя = джойсьцік | Антэна = убудаваная | Вага = 115 г | Памер = 106.5×52×13.7 мм, 70 см³ | Фотакамэра = 2 млн. пікс. | Інтэрфэйсы = [[Bluetooth|Bluetooth 2.0]], [[Mini-USB]] }} '''Nokia N76''' — смартфон вытворчасьці кампаніі [[Nokia]]. Ультратонкі смартфон ад [[Nokia]], які працуе ў чатырох дыяпазонах [[GSM]] (850/900/1800/1900) і [[WCDMA]]. == Тэхнічныя характарыстыкі == {| class="wikitable" |+ '''Тэхнічныя характарыстыкі Nokia N76''' |- ! colspan=2 |Агульныя характарыстыкі |- | class=shadow | Дата выхаду на рынак||2007 г. (студзень) |- | class=shadow | Дыяпазоны частасьцяў||GSM 850, GSM 900, GSM 1800, GSM 1900, UMTS (WCDMA) (3G) |- | class=shadow | [[SAR]]||няма зьвестак |- | class=shadow | Смартфон||Symbian (S60, 3rd Edition, FP 1) |- | class=shadow | Тып працэсара||ARM 11 |- | class=shadow | Тактавая частасьць||369 МГц |- ! colspan=2 |Памеры й вага |- | class=shadow | Вага |115 г |- | class=shadow | Памер |106.5×52×13.7 мм |- | class=shadow | Аб’ём||70 см³ |- ! colspan=2 |Канструкцыя |- | class=shadow | Тып корпусу |раскладанка |- | class=shadow | QWERTY-клявіятура |не |- | class=shadow | Канструкцыя |джойсьцік |- | class=shadow | Антэна |убудаваная |- | class=shadow | Зьменныя панэлі||не |- | class=shadow | Варыянты колеру корпусу||Red, Black |- | class=shadow | Матэрыял корпусу||плястык |- !colspan=2 |Званкі |- | class=shadow | Тып мэлёдыяў |MP3, WAV, MIDI, AAC, eAAC, eAAC+, M4A і WMA |- | class=shadow | Вібрасыгнал |ёсьць |- !colspan=2 |Сувязь |- | class=shadow | Інтэрфэйсы |USB / Mini-USB, Bluetooth (2.0), Стэрэа Bluetooth (A2DP) (падтрымка зьявілася ў новай прашыўцы), AVRCP, раздым 3.5 мм, |- | class=shadow | Доступ у інтэрнэт |EDGE, WCDMA, GPRS сlass 10 (4down + 2up, 5max), WAP 2.0 |- | class=shadow | Сынхранізацыя з кампутарам |ёсьць |- !colspan=2 |Паведамленьні |- | class=shadow | Дадатковыя функцыі SMS |увод тэксту са слоўнікам ([[T9]] Text Input®) |- | class=shadow | MMS |ёсьць |- !colspan=2 |Іншыя функцыі |- | class=shadow | Гучная сувязь (убудаваны дынамік) |ёсьць |- !colspan=2 |Экран |- | class=shadow | Тып экрана |каляровы, 16 мільёнаў колераў (TFT) |- | class=shadow | Памер экрана |QVGA (320×240), 2.4" |- | class=shadow | Дадатковы экран |каляровы, 262 144 колеры, 160×128, 1.56", адлюстроўвае час і нумар таго хто тэлефануе |- | class=shadow | Беларусіфікаваньне |няма |- | class=shadow | Індыкацыя |часу гутаркі |- !colspan=2 |Мультымэдыйныя магчымасьці |- | class=shadow | Убудаваная фотакамэра |1600×1200, 2 Мп, сьвятлодыёдны выбліск, лічбавы 20 Х Zoom |- | class=shadow | Запіс відэаролікаў |Здымка і прайграваньне відэа з дазволам 320×240 (H.263, MPEG-4) на CIF+ камэру з хуткасьцю 15 кадраў у сэкунду і 4-кратным лічбавым зумам |- | class=shadow | Аўдыё |Стэрэа FM-радыё (87,5—108 МГц), Аўдыяплэер (MP3/WAV/MIDI/AAC/eAAC/eAAC+/M4A/WMA), Прайгравальнік RealPlayer, Струменевая перадача відэа, загрузка, мантаж, перадача і захоўваньне |- | class=shadow | Дыктафон |ёсьць |- | class=shadow | Гульні |ёсьць |- | class=shadow | Java-прыкладаньні |ёсьць (MIDP 2.0) |- | class=shadow | Аб’ём апэратыўнай памяці||44 Мб |- | class=shadow | Аб’ём убудаванай памяці |26 МБ |- | class=shadow | Тып карткі памяці||microSD (TransFlash) (да 2 Гб) |- !colspan=2 |Акумулятар |- | class=shadow | Тып акумулятара |Nokia BL-4B |- | class=shadow | Ёмістасьць акумулятара |700 мА·г |- | class=shadow | Час гутаркі |да 120 хвілін (WCDMA) / да 165 хвілін (GSM) |- | class=shadow | Час чаканьня |да 8,5 дзён (WCDMA) / да 8,5 дзён (GSM) |- |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20080901031805/http://www.nokia.ru/A4374188 Апісаньне на сайце Nokia] * [https://web.archive.org/web/20200704021144/https://catalog.onliner.by/mobile/nokia/n76 Апісаньне на сайце onliner.by]{{ref-ru}} * [http://www.mobile-review.com/review/nokia-n76.shtml Агляд на mobile review] {{тэлефоны Nokia}} [[Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны Nokia]] [[Катэгорыя:Смартфоны]] liv08xmudtjvpcogmntv1hzl4nk0x2d 0 44711 2700252 2676562 2026-11-11T18:05:20Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700252 wikitext text/x-wiki {{Мабільны тэлефон | Назва = Nokia N92 | Фота = | Вытворца = [[Nokia]] | Дыяпазоны частасьцяў = GSM 900, GSM 1800, GSM 1900, WCDMA | Тып корпусу = раскладанка | Канструкцыя = джойсьцік | Антэна = убудаваная | Вага = 180 г | Памер = 108x59x25 мм | Фотакамэра = 1600x1200 (2 млн. пікс.), лічбавы Zoom 4x, убудаваны выбліск | Інтэрфэйсы = IRDA, USB, Wi-Fi, Bluetooth }} '''Nokia N92''' — чатырохдыяпазонны смартфон фірмы [[Nokia]]. Трэці тэлефон з N-сэрыі Nokia. Гэты 3G DVB-H (Digital Video Broadcasting — Handhelds) (TV-тэлефон). У тэлефоне 2 камэры, галоўная зь якіх 2-мэгапіксэльная, 2,8-дзюймовы 320 х 240 QVGA дысплей з 16 млн. колераў. Таксама як і ў [[Nokia N80|N80]], у яго маюцца [[USB 2.0]], [[Bluetooth]] і [[WiFi]], а вось унутранай памяці пабольш — 90 Мб, плюс магчымасьць яе пашырэньня з дапамогай [[miniSD]] карт. Па стане на пачатак 2006 чаканы кошт — 730 даляраў ЗША, тэрміны зьяўленьня ў продажы — лета 2006 году. <br clear="all" /> {| class="wikitable" |+ '''Тэхнічныя характарыстыкі Nokia N92''' |- ! colspan=2 |Агульныя характарыстыкі |- | class=shadow | Дата выхаду на рынак||2006 г. (1-ы квартал) |- | class=shadow | Дыяпазоны частасьцяў||GSM 900, GSM 1800, GSM 1900, UMTS (WCDMA) (3G) |- | class=shadow | [[SAR]]||няма дадзеных |- | class=shadow | Смартфон||Symbian (v9.1, S60, 3rd Edition) |- | class=shadow | Тып працэсара||ARM 9 |- | class=shadow | Тактавая частата||268 МГц |- ! colspan=2 |Памеры й вага |- | class=shadow | Вага||180 г |- | class=shadow | Памеры||107.4x58.2x24.8 мм |- | class=shadow | Аб'ём||няма дадзеных |- ! colspan=2 |Канструкцыя |- | class=shadow | Тып корпусу||раскладанка |- | class=shadow | Канструкцыя||джойсьцік |- | class=shadow | Антэна||убудаваная |- | class=shadow | Зьменнныя панэлі||не |- | class=shadow | Варыянты колеру корпусу||няма дадзеных |- | class=shadow | Матэрыял корпусу||плястык |- ! colspan=2 |Званкі |- | class=shadow | Тып мэлёдыяў||поліфанічныя (64-танальныя), MP3-мэлёдыі |- | class=shadow | Вібразванок||ёсьць |- ! colspan=2 |Сувязь |- | class=shadow | Інтэрфэйсы||IRDA, USB (2.0 USB Mass Storage), Wi-Fi 802.11g (UPnP (Universal Plug and Play)), Bluetooth |- | class=shadow | Доступ у інтэрнэт||WAP 2.0, GPRS сlass 11 (4down + 3up, 5max), EDGE, POP/SMTP-кліент, HTML (XHTML MP, HTML 4.01, CSS, ECMAScript and JavaScript) |- | class=shadow | Мадэм||ёсьць |- | class=shadow | Сынхранізацыя з кампутарам||ёсьць |- ! colspan=2 |Паведамленьні |- | class=shadow | Дадатковыя функцыі SMS||увод тэксту са слоўнікам ([[T9]] Text Input®) |- | class=shadow | MMS||ёсьць |- ! colspan=2 |Іншыя функцыі |- | class=shadow | Гучная сувязь (убудаваны дынамік)||ёсьць |- | class=shadow | Кіраваньне||галасавы набор, галасавое кіраваньне |- | class=shadow | Рэжымы кадаваньня гуку HR, FR, EFR||ёсьць |- ! colspan=2 |Дадатковая інфармацыя |- | class=shadow | Асаблівасьці||убудаваны кард-рыдэр на RS-MMC, miniSD (да 2 Гб), MMC карты памяці; Word, Powerpoint, Excel; відэаканфэрэнцыя; |- ! colspan=2 |Экран |- | class=shadow | Тып экрана||каляровы TFT экран, 16 млн. колераў |- | class=shadow | Памер экрана||320x240 пікс., 2.8" (QVGA) |- | class=shadow | Дадатковы экран||ёсьць, каляровы TFT экран, 128x36 пікс., 65 тыс. колераў, адлюстроўвае час і нумар таго хто тэлефануе |- | class=shadow | Беларусіфікаваньне||няма |- ! colspan=2 |Мультымэдыйныя магчымасьці |- | class=shadow | Убудаваная фотакамэра||1600x1200 (2 млн. пікс.), лічбавы Zoom 4x, убудаваны выбліск |- | class=shadow | Запіс відэаролікаў||352x288 (H.263, MPEG-4), 15 кадраў за сэкунду |- | class=shadow | Камэра для відэаканфэрэнцыяў||ёсьць |- | class=shadow | Аўдыё||FM-радыёпрымач (Visual Radio), MP3-прайгравальнік |- | class=shadow | Дыктафон||ёсьць |- | class=shadow | Гульні||ёсьць |- | class=shadow | Java-прыкладаньні||ёсьць (MIDP 2.0, CLDC 1.1, J2ME) |- | class=shadow | Аб'ём убудаванай памяці||90 Мб |- ! colspan=2 |Акумулятар |- | class=shadow | Тып акумулятара||Li-Ion (BP-5L) |- | class=shadow | Ёмістасьць акумулятара||1500 мАг |- | class=shadow | Час гутаркі||4:00 г:хвіл (да 4 гадзін (рэжым прагляду ТБ)) |- | class=shadow | Час чакання||336:00 г:хвіл |- ! colspan=2 |Запісная кніжка і арганайзэр |- | class=shadow | Пошук па кніжцы||ёсьць |- | class=shadow | Абмен паміж SIM-картай і ўнутранай памяцьцю||ёсьць |- | class=shadow | Арганайзэр||будзільнік, калькулятар, плянавальнік задач |} == Падобныя мадэлі == * [[Nokia N71]] * [[Motorola MPx]] == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20070506212642/http://www.nokia.ru/phones/models/n92/ Апісаньне на сайце Nokia] {{тэлефоны Nokia}} {{Накід}} [[Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны Nokia]] [[Катэгорыя:Смартфоны]] b6njhpi8r48vcq4z26wjt9ys08jz7kp 0 44776 2700251 2676559 2026-11-11T18:05:07Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700251 wikitext text/x-wiki {{Мабільны тэлефон | Назва = Nokia N85 | Фота = [[Файл:Nokia N85 Aperto 1.jpg|200px|center]] | Вытворца = [[Nokia]] | Дыяпазоны частасьцяў = GSM 850, GSM 900, GSM 1800, GSM 1900, UMTS (WCDMA) (3.5G) | Тып корпусу = слайдэр ("двухбаковы") | Канструкцыя = джойсьцік | Антэна = убудаваная | Вага = 128 г | Памер = 103х50х16 мм, 76 см³ | Фотакамэра = 5 млн. пікс. | Інтэрфэйсы = [[Bluetooth|Bluetooth 2.0]], [[microUSB]], Wi-Fi (802.11b, 802.11g) }} '''Nokia N85''' — смартфон, вытворчасьці кампаніі [[Nokia]]. Тэлефон, анансаваны кампаніяй [[Nokia]] у пачатку 2008 году. Першыя тэлефоны паступяць у продаж у кастрычніку 2008 году. {{clear}} == Тэхнічныя характарыстыкі == {| class="wikitable" |+ '''Тэхнічныя характарыстыкі Nokia N85''' |- ! colspan=2 |Агульныя характарыстыкі |- | class=shadow | Дата выхаду на рынак||2008 г. (кастрычнік) |- | class=shadow | Дыяпазоны частасьцяў||GSM 850, GSM 900, GSM 1800, GSM 1900, UMTS (WCDMA) (3.5G) |- | class=shadow | [[SAR]]||няма дадзеных |- | class=shadow | Смартфон||Symbian (v9.3, S60, 3rd Edition, FP2) |- | class=shadow | Тып працэсара||няма дадзеных |- | class=shadow | Тактавая частата||няма дадзеных |- ! colspan=2 |Памеры й вага |- | class=shadow | Вага |128 г |- | class=shadow | Памер |103х50х16 мм |- | class=shadow | Аб’ём||76 см³ |- ! colspan=2 |Канструкцыя |- | class=shadow | Тып корпусу |слайдэр ("двухбаковы") |- | class=shadow | Канструкцыя |джойсьцік |- | class=shadow | Антэна |убудаваная |- | class=shadow | Зьменнныя панэлі||не |- | class=shadow | Варыянты колеру корпусу||Copper |- | class=shadow | Матэрыял корпусу||плястык |- | class=shadow | Аксэлеромэтар||ёсьць |- !colspan=2 |Званкі |- | class=shadow | Тып мэлёдыяў |MP3, WAV, MIDI, AAC, eAAC, eAAC+, M4A і WMA |- | class=shadow | Вібрасыгнал |ёсьць |- !colspan=2 |Сувязь |- | class=shadow | Інтэрфэйсы |USB / microUSB, Bluetooth, Стэрэа Bluetooth (A2DP), AVRCP, Раздым 3.5 мм, Wi-Fi 802.11b, 802.11g |- | class=shadow | Доступ у інтэрнэт |EDGE, HSDPA, GPRS class 32 (multi-slot), WAP 2.0 |- | class=shadow | Сынхранізацыя з кампутарам |ёсьць |- !colspan=2 |Паведамленьні |- | class=shadow | Дадатковыя функцыі SMS |увод тэксту са слоўнікам ([[T9]] Text Input®) |- | class=shadow | MMS |ёсьць |- ! colspan=2 |Дадатковая інфармацыя |- | class=shadow | [[GPS]]||A-GPS |- !colspan=2 |Іншыя функцыі |- | class=shadow | Гучная сувязь (убудаваны дынамік) |ёсьць |- !colspan=2 |Экран |- | class=shadow | Тып экрана |каляровы, 16 мільёнаў колераў ([[OLED]]) |- | class=shadow | Памер экрана |QVGA (320×240), 2.6" |- | class=shadow | Беларусіфікаваньне |няма |- | class=shadow | Індыкацыя |часу гутаркі |- !colspan=2 |Мультымэдыйныя магчымасьці |- | class=shadow | Убудаваная фотакамэра |2592x1944 (5 Мп), сьвятлодыёдны выбліск, лічбавы Zoom |- | class=shadow | Запіс відэаролікаў |Здымка і прайграваньне відэа з дазволам QVGA на 640x480 камэру з хуткасьцю 30 кадраў у сэкунду |- | class=shadow | Дыктафон |ёсьць |- | class=shadow | Аўдыё||FM-[[радыёпрымач]], FM-трансьмітэр, [[MP3]]-прайгравальнік |- | class=shadow | Гульні |ёсьць |- | class=shadow | [[Java]]-прыкладаньні |ёсьць (MIDP 2.0) |- | class=shadow | Аб’ём апэратыўнай памяці||74 МБ |- | class=shadow | Аб’ём убудаванай памяці |78 МБ |- | class=shadow | Тып карты памяці||microSD (TransFlash), microSDHC (да 8Гб) |- !colspan=2 |Акумулятар |- | class=shadow | Тып акумулятара |Li-ion (BL-5K) |- | class=shadow | Ёмістасьць акумулятара |1200 мА·г |- | class=shadow | Час гутаркі |4 гадзіны, 30 хвілін (WCDMA) / 6 гадзін, 54 хвіліны (GSM) |- | class=shadow | Час чаканьня |363 гадзіны |} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20080901031805/http://www.nokia.ru/A4374188 Апісаньне на сайце Nokia] * [https://web.archive.org/web/20080901041321/http://catalog.onliner.by/nokia/n85/ Агляд на onliner.by] {{тэлефоны Nokia}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны Nokia]] [[Катэгорыя:Смартфоны]] q4256khhxl4s4ealmlaodu8fs95d0nb 0 44886 2700233 2676493 2026-11-11T17:49:29Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700233 wikitext text/x-wiki {{Мабільны тэлефон | Назва = Nokia 3250 | Фота = [[Файл:Nokia 3250.JPG|200px]] | Вытворца = [[Nokia]] | Дыяпазоны частасьцяў = [[GSM 900]], [[GSM 1800]], [[GSM 1900]] | Тып корпусу = клясычны | Канструкцыя = джойсьцік | Антэна = убудаваная | Вага = 115 г | Памер = 103.8x50x19.8 мм | Фотакамэра = 2 млн. пікс. | Інтэрфэйсы = [[USB]] v 2.0, [[Bluetooth]] }} '''Nokia 3250''' — трохдыяпазонны музычны [[смартфон]] фірмы [[Nokia]], выкананы ў нестандартным [[форм-фактар]]ы (з модулем, які паварочваецца). Мадыфікацыя '''Nokia 3250 XPressMusic''' адрозьніваецца ад звычайнай Nokia 3250 толькі новымі расфарбоўкамі корпуса (чырвона-белы, сера-белы, серабрысты, чорны і ружовы), новымі прадусталяванымі тэмамі і камплектацыяй. <br clear="all" /> == Тэхнічныя характарыстыкі == {| class="wikitable" |+ '''Тэхнічныя характарыстыкі Nokia 3250''' |- ! colspan=2 |Агульныя характарыстыкі |- | class=shadow | Дата выхаду на рынак||2006 г. (1-ы квартал) |- | class=shadow | Дыяпазоны частасьцяў||[[GSM 900]], [[GSM 1800]], [[GSM 1900]] |- | class=shadow | [[SAR]]||0.64 Вт/кг |- | class=shadow | Смартфон||так |- | class=shadow | Працэсар||Symbian (v9.1, S60, 3rd Edition) |- | class=shadow | Тып працэсара||[[ARM (працэсар)|ARM]] 9 |- | class=shadow | Тактавая частата||235 МГц |- ! colspan=2 |Памеры й вага |- | class=shadow | Вага||115 г |- | class=shadow | Памер||103.8x50x19.8 мм |- | class=shadow | Аб'ём||няма дадзеных |- ! colspan=2 |Канструкцыя |- | class=shadow | Тып корпусу||клясычны |- | class=shadow | Канструкцыя||джойсьцік |- | class=shadow | Антэна||убудаваная |- | class=shadow | Зьменнныя панэлі||не |- | class=shadow | Варыянты колеру корпусу||няма дадзеных |- | class=shadow | Матэрыял корпусу||плястык |- ! colspan=2 |Званкі |- | class=shadow | Тып мэлёдыяў||поліфанічныя (64-танальныя) |- | class=shadow | Вібразванок||ёсьць |- ! colspan=2 |Сувязь |- | class=shadow | Інтэрфэйсы||[[USB]], [[Bluetooth]] |- | class=shadow | Доступ у інтэрнэт||[[WAP]] [[WAP 2.0|2.0]], [[GPRS]] class 10 (4down + 2up, 5max), [[EDGE]] class 10, [[POP]]/[[SMTP]]-кліент |- | class=shadow | Мадэм||ёсьць |- | class=shadow | Сынхранізацыя з кампутарам||ёсьць |- ! colspan=2 |Паведамленьні |- | class=shadow | Дадатковыя функцыі SMS||увод тэксту са слоўнікам ([[T9]] Text Input®) |- | class=shadow | [[MMS]]||ёсьць |- ! colspan=2 |Іншыя функцыі |- | class=shadow | Гучная сувязь (убудаваны дынамік)||ёсьць |- | class=shadow | Кіраваньне||галасавы набор, галасавое кіраваньне |- | class=shadow | Аўтадазвон||ёсьць |- ! colspan=2 |Дадатковая інфармацыя |- | class=shadow | Камплектацыя||тэлефон, акумулятар BP-6M, кабэль CA-53, зарадная прылада СА-44, дыск ПА, стэрэагарнітура HS-20, Micro SD, карта памяці (Trans Flash 128-1024 MB - залежыць ад рэгіёна пастаўкі), Trans Flash адаптар, адаптар для Micro SD, інструкцыя |- | class=shadow | Асаблівасьці||Nokia XpressMusic: ніжняя частка клявіятуры паварочваецца і падае самыя апаратныя клявішы кіраваньня прайграваньнем; дыктафон |- ! colspan=2 |Экран |- | class=shadow | Тып экрана||каляровы TFT экран (паварот на 270 градусаў), 262 тыс. колераў |- | class=shadow | Памер экрана||176x208 пікс. |- | class=shadow | Індыкацыя||часу гутаркі |- ! colspan=2 |Мультымэдыйныя магчымасьці |- | class=shadow | Убудаваная фотакамэра||1600x1200, 2 млн. пікс., лічбавы 4-х zoom |- | class=shadow | Запіс відэаролікаў||176x144, 15 кадраў за сэкунду |- | class=shadow | Аўдыё||FM-радыёпрымач, MP3-прайгравальнік, падтрымка WMA |- | class=shadow | Дыктафон||ёсьць |- | class=shadow | Гульні||ёсьць |- | class=shadow | Java-прыкладаньні||MIDP 2.0 |- | class=shadow | Аб'ём апэратыўнай памяці||19 Мб |- | class=shadow | Аб'ём энэрганезалежнай памяці||10 Мб |- | class=shadow | Тып карты памяці||[[microSD]] (TransFlash) (да 2Гб) |- | class=shadow | Аб'ём карты ў камплекце пастаўкі||512 Мб (ад 128 Мб да 512Мб) |- ! colspan=2 |Акумулятар |- | class=shadow | Тып акумулятара||[[Li-Ion]] (BP-6M) |- | class=shadow | Ёмістасьць акумулятара||1100 мАг |- | class=shadow | Час гутаркі||3:00 г:хвіл |- | class=shadow | Час чаканьня||245:00 г:хвіл (10 гадзін у рэжыме прайграваньня музыкі) |- ! colspan=2 |Запісная кніжка і арганайзэр |- | class=shadow | Запісная кніжка ў апараце||няма дадзеных |- | class=shadow | Прамы (flash) набор||8 нумароў |- | class=shadow | Арганайзэр||будзільнік, калькулятар, плянавальнік задач |} == Падобныя мадэлі == * [[Nokia 5300|Nokia 5300 XPress Music]] * [[Nokia 5200]] * [[Nokia 5700 XpressMusic]] * [[Nokia 3230]] * [[Sony Ericsson W850i]] == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20070520010847/http://www.nokia.ru/phones/models/3250/ Апісаньне на сайце Nokia] * [https://web.archive.org/web/20080902225921/http://catalog.onliner.by/nokia/3250/ Апісаньне на сайце onliner.by]{{ref-ru}} {{тэлефоны Nokia}} {{накід}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны Nokia]] [[Катэгорыя:Смартфоны]] 84mivymwv0fi9bl56rbs9eytvdjruki 0 45027 2700234 2676499 2026-11-11T17:53:01Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700234 wikitext text/x-wiki {{Мабільны тэлефон | Назва = Nokia 6030 | Фота = [[Файл:6030PhoneTile.jpg|200px]] | Вытворца = [[Nokia]] | Дыяпазоны частасьцяў = [[GSM 900]], [[GSM 1800]] | Тып корпусу = манаблёк | Канструкцыя = джойсьцік | Антэна = убудаваная | Вага = 90 г | Памер = 104x44x18 мм | Фотакамэра = ''не'' | Інтэрфэйсы = }} '''Nokia 6030''' — двухдыяпазонны [[мабільны тэлефон]] фірмы [[Nokia]]. <br clear="all" /> == Тэхнічныя характарыстыкі == {| class="wikitable" |+ '''Тэхнічныя характарыстыкі Nokia 6030''' |- ! colspan=2 |Агульныя характарыстыкі |- | class=shadow | Дата выхаду на рынак||2005 г. (3-і квартал) |- | class=shadow | Дыяпазоны частасьцяў||[[GSM 900]], [[GSM 1800]] |- | class=shadow | [[SAR]]||0.59 Вт/кг |- ! colspan=2 |Памеры й вага |- | class=shadow | Вага||90 г |- | class=shadow | Памер||104x44x18 мм |- | class=shadow | Аб'ём||няма дадзеных |- ! colspan=2 |Канструкцыя |- | class=shadow | Тып корпусу||манаблёк |- | class=shadow | Канструкцыя||джойсьцік |- | class=shadow | Зьменнныя панэлі||ёсьць, [[Xpress-on]] |- | class=shadow | Варыянты колеру корпусу||няма дадзеных |- | class=shadow | Матэрыял корпусу||плястык |- | class=shadow | Антэна||убудаваная |- ! colspan=2 |Званкі |- | class=shadow | Тып мэлёдыяў||16-галосная паліфанія |- | class=shadow | Вібразванок||ёсьць |- ! colspan=2 |Сувязь |- | class=shadow | Інтэрфэйсы||не |- | class=shadow | Доступ у інтэрнэт||[[WAP]] 2.0, [[GPRS]] сlass 6 (3down + 2up, 4max), [[HTML-браўзэр]] |- | class=shadow | Сынхранізацыя з кампутарам||фармальна ёсьць (original), але на практыцы фактычна немагчымая<ref>[http://www.ultraspb.ru/catalog/main.php?regionid=1&filter=none&advert=none&part=detail&id=77]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.helpix.ru/nokia/6030/opinion/0052.html]</ref> |- ! colspan=2 |Паведамленьні |- | class=shadow | Дадатковыя функцыі [[SMS]]||увод тэксту са слоўнікам ([[T9]] Text Input®), шаблёны паведамленьняў |- | class=shadow | [[MMS]]||ёсьць |- ! colspan=2 |Іншыя функцыі |- | class=shadow | Гучная сувязь (убудаваны дынамік)||ёсьць |- | class=shadow | Кіраваньне||не |- | class=shadow | Аўтадазвон||ёсьць |- | class=shadow | Гукавая індыкацыя часу гутаркі||ёсьць |- | class=shadow | Рэжымы кадаваньня гуку HR, FR, EFR||ёсьць |- ! colspan=2 |Экран |- | class=shadow | Тып экрана||каляровы [[TFT]] экран, 65 536 колераў |- | class=shadow | Памер экрана||лік радкоў — 5, 128x128 пікс. |- | class=shadow | Беларусіфікаваньне||няма |- | class=shadow | Індыкацыя||часу гутаркі |- ! colspan=2 |Мультымэдыйныя магчымасьці |- | class=shadow | Убудаваная фотакамэра||не |- | class=shadow | Аўдыё||FM-радыёпрымач |- | class=shadow | Дыктафон||не |- | class=shadow | Гульні||ёсьць |- | class=shadow | [[Java]]-прыкладаньні||ёсьць (MIDP 2.0) |- | class=shadow | Аб'ём убудаванай памяці||3 Мб |- | class=shadow | Тып карты памяці||не |- ! colspan=2 |Акумулятар |- | class=shadow | Тып акумулятара||Li-Ion (BL-5C) |- | class=shadow | Ёмістасьць акумулятара||900 [[мАг]] |- | class=shadow | Час гутаркі||3:00 г:хвіл |- | class=shadow | Час чаканьня||330:00 г:хвіл |- ! colspan=2 |Запісная кніжка і арганайзэр |- | class=shadow | Запісная кніжка ў апараце||300 нумароў |- | class=shadow | Пошук па кніжцы||ёсьць |- | class=shadow | Абмен паміж SIM-картай і ўнутранай памяцьцю||ёсьць |- | class=shadow | Прамы (flash) набор||8 нумароў |- | class=shadow | Арганайзэр||будзільнік, калькулятар (500), плянавальнік задач |- ! colspan=2 |Дадатковая інфармацыя |- | class=shadow | Камплектацыя||тэлефон, акумулятар, зарадная прылада, гарнітура, інструкцыя |} == Крыніцы == {{зноскі}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20070509223329/http://www.nokia.ru/phones/models/6030/ Апісаньне] на сайце [[Nokia]]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20080906015259/http://catalog.onliner.by/nokia/6030/ Апісаньне] на сайце [[onliner.by]]{{ref-ru}} {{тэлефоны Nokia}} {{накід}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны Nokia]] t5qnd7vit9swyjaqibeylhcno6g5p6e 0 45029 2700235 2676500 2026-11-11T17:53:10Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700235 wikitext text/x-wiki {{Мабільны тэлефон | Назва = Nokia 6060 | Фота = [[Файл:6060.jpg|200пкс|Тэлефон]] | Вытворца = [[Nokia]] | Дыяпазоны частасьцяў = [[GSM 900]], [[GSM 1800]] | Тып корпусу = раскладанка | Канструкцыя = джойсьцік | Антэна = вонкавая | Вага = 92 г | Памер = 85×44×24 мм, 78 см³ | Фотакамэра = ''не'' | Інтэрфэйсы = [[USB]] }} '''Nokia 6060''' — двухдыяпазонны [[мабільны тэлефон]] фірмы [[Nokia]]. <br clear="all" /> == Тэхнічныя характарыстыкі == {| class="wikitable" |+ '''Тэхнічныя характарыстыкі Nokia 6060''' |- ! colspan=2 |Агульныя характарыстыкі |- | class=shadow | Дата выхаду на рынак||2005 г. (3-і квартал) |- | class=shadow | Дыяпазоны частасьцяў||[[GSM 900]], [[GSM 1800]] |- | class=shadow | [[SAR]]||0.77 Вт/кг |- | class=shadow | Плятформа||Series 40 |- ! colspan=2 |Памеры й вага |- | class=shadow | Вага||92 г |- | class=shadow | Памер||85×44×24 мм |- | class=shadow | Аб'ём||78 см³ |- ! colspan=2 |Канструкцыя |- | class=shadow | Тып корпусу||раскладанка |- | class=shadow | Канструкцыя||джойсьцік |- | class=shadow | Антэна||вонкавая |- | class=shadow | Зьменнныя панэлі||не |- | class=shadow | Варыянты колеру корпусу||няма дадзеных |- | class=shadow | Матэрыял корпусу||плястык |- ! colspan=2 |Званкі |- | class=shadow | Тып мэлёдыяў||16-галосная паліфанія, MP3-мэлёдыі |- | class=shadow | Вібразванок||ёсьць |- | class=shadow | Стэрэазванок||не |- ! colspan=2 |Сувязь |- | class=shadow | Інтэрфэйсы||Не |- | class=shadow | Доступ у інтэрнэт||[[WAP]] v 1.2.1, [[GPRS]] сlass 6 (3down + 2up, 4max), POP/SMTP-кліент |- | class=shadow | Сынхранізацыя з кампутарам||ёсьць |- ! colspan=2 |Паведамленьні |- | class=shadow | Дадатковыя функцыі [[SMS]]||увод тэксту са слоўнікам ([[T9]] Text Input®), шаблёны паведамленьняў |- | class=shadow | [[MMS]]||ёсьць |- ! colspan=2 |Іншыя функцыі |- | class=shadow | Гучная сувязь (убудаваны дынамік)||ёсьць |- | class=shadow | Кіраваньне||не |- | class=shadow | Аўтадазвон||ёсьць |- | class=shadow | Гукавая індыкацыя часу гутаркі||ёсьць |- | class=shadow | Рэжымы кадаваньня гуку HR, FR, EFR||ёсьць |- ! colspan=2 |Дадатковая інфармацыя |- | class=shadow | Камплектацыя||тэлефон, акумулятар BL-5B, зарадная прылада, інструкцыя, тканіна для праціраньня апарата |- | class=shadow | Асаблівасьці||дыктафон; мр3 на званок |- ! colspan=2 |Экран |- | class=shadow | Тып экрана||каляровы [[TFT]] экран, 65 536 колераў |- | class=shadow | Памер экрана||128×160 пікс., 1.8" |- | class=shadow | Беларусіфікаваньне||няма |- | class=shadow | Індыкацыя||часу гутаркі |- ! colspan=2 |Мультымэдыйныя магчымасьці |- | class=shadow | Убудаваная фотакамэра||не |- | class=shadow | Дыктафон||не |- | class=shadow | Гульні||ёсьць |- | class=shadow | [[Java]]-прыкладанні||ёсьць ([[MIDP 2.0]]) |- | class=shadow | Аб'ём убудаванай памяці||3.2 Мб |- | class=shadow | Тып карты памяці||не |- ! colspan=2 |Акумулятар |- | class=shadow | Тып акумулятара||Li-Ion (BL-5B) |- | class=shadow | Ёмістасьць акумулятара||760 [[мАг]] |- | class=shadow | Час гутаркі||2:30 г:хвіл |- | class=shadow | Час чаканьня||260:00 г:хвіл |- ! colspan=2 |Запісная кніжка і арганайзэр |- | class=shadow | Запісная кніжка ў апараце||500 нумароў |- | class=shadow | Прамы (flash) набор||9 нумароў |- | class=shadow | Арганайзэр||будзільнік, калькулятар, плянавальнік задач |} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20070519122809/http://www.nokia.ru/phones/models/6060/ Апісаньне] на сайце [[Nokia]]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20200703101259/https://catalog.onliner.by/mobile/nokia/6060 Апісаньне] на сайце [[onliner.by]]{{ref-ru}} {{тэлефоны Nokia}} {{накід}} [[Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны Nokia]] asl253y68osruvby6nmxlxymx1hd76o 0 45037 2700236 2676503 2026-11-11T17:53:50Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700236 wikitext text/x-wiki {{Мабільны тэлефон | Назва = Nokia 6131 | Фота = [[Выява:Nokia 6131 01.jpg|200px]] | Вытворца = [[Nokia]] | Дыяпазоны частасьцяў = [[GSM 900]], [[GSM 1800]], [[GSM 1900]] | Тып корпусу = раскладанка | Канструкцыя = навігацыйная клявіша | Антэна = убудаваная | Вага = 112 г | Памер = 92x48x20 мм | Фотакамэра = 1280x960 (1.20 млн. пікс.) | Інтэрфэйсы = [[IRDA]], [[USB]], [[Bluetooth]] }} '''Nokia 6131''' — трохдыяпазонны [[мабільны тэлефон]] фірмы [[Nokia]]. Выпушчаны ў лютым [[2006]] году. <br clear="all" /> == Тэхнічныя характарыстыкі == {| class="wikitable" |+ '''Тэхнічныя характарыстыкі Nokia 6131''' |- ! colspan=2 |Агульныя характарыстыкі |- | class=shadow | Дата выхаду на рынак||2006 г. (1-ы квартал) |- | class=shadow | Дыяпазоны частасьцяў |GSM 900, GSM 1800, GSM 1900 |- | class=shadow | [[SAR]]||няма дадзеных |- ! colspan=2 |Памеры й вага |- | class=shadow | Вага |112 г |- | class=shadow | Памер |92x48x20 мм |- | class=shadow | Аб'ём||няма дадзеных |- ! colspan=2 |Канструкцыя |- | class=shadow | Тып корпусу |раскладанка |- | class=shadow | Матэрыял корпусу||плястык |- | class=shadow | QWERTY-клявіятура |не |- | class=shadow | Канструкцыя |навігацыйная клявіша |- | class=shadow | Антэна |убудаваная |- | class=shadow | Зьменнныя панэлі||не |- | class=shadow | Варыянты колеру корпусу||няма дадзеных |- ! colspan=2 |Званкі |- | class=shadow | Тып мэлёдыяў |поліфанічныя (64-танальныя), MP3-мэлёдыі |- | class=shadow | Стэрэазванок |не |- | class=shadow | Вібразванок |ёсьць |- ! colspan=2 |Сувязь |- | class=shadow | Інтэрфэйсы |[[IRDA]], [[USB]], [[Bluetooth]] |- | class=shadow | Доступ у інтэрнэт |[[WAP]] 2.0, [[GPRS]] class 10 (4down + 2up, 5max), [[EDGE]] class 10, POP/SMTP-кліент |- | class=shadow | Мадэм |ёсьць |- | class=shadow | Сынхранізацыя з кампутарам |ёсьць |- ! colspan=2 |Паведамленьні |- | class=shadow | Дадатковыя функцыі [[SMS]] |увод тэксту са слоўнікам ([[T9]] Text Input®), шаблёны паведамленьняў |- | class=shadow | [[MMS]] |ёсьць |- ! colspan=2 |Іншыя функцыі |- | class=shadow | Гучная сувязь (убудаваны дынамік) |ёсьць |- | class=shadow | Кіраваньне |галасавы набор, галасавое кіраваньне |- | class=shadow | Аўтадазвон |ёсьць |- | class=shadow | Рэжым палёту |ёсьць |- | class=shadow | Рэжымы кадаваньня гуку HR, FR, EFR |ёсьць |- ! colspan=2 |Экран |- | class=shadow | Тып экрана |каляровы [[TFT]] экран, 16 777 216 колераў |- | class=shadow | Памер экрана |240x320 пікс. ([[QVGA]]), 2.2" |- | class=shadow | Дадатковы экран |каляровы [[TFT]] экран, 262 тыс. колераў, 128x160 пікс., 1.36", адлюстроўвае час і нумар таго хто тэлефануе |- | class=shadow | Беларусіфікаваньне |няма |- | class=shadow | Індыкацыя |часу гутаркі |- ! colspan=2 |Мультымэдыйныя магчымасьці |- | class=shadow | Убудаваная 1,3-мэгапіксэльная камэра, 1280х1024, лічбавы Zoom 8x, падтрымка PictBridge |- | class=shadow | Запіс відэаролікаў | Запіс відэа з гукам (176х144, 128х96), 15 кадраў за сэкунду. Прайгравальнік [[MPEG4]], [[H.263]] |- | class=shadow | Аўдыё |FM-радыёпрымач (стэрэа, [[Visual радыё]]), MP3-прайгравальнік ([[MP3]], [[MP4]], [[AAC]], [[AAC+]], [[eAAC+]], [[WMA]], [[H.263]], [[H.264]], сьпіс прайграваньня) |- | class=shadow | [[Дыктафон]] |ёсьць |- | class=shadow | Гульні |ёсьць |- | class=shadow | [[Java]]-прыкладаньні |ёсьць, Java [[MIDP 2.0]] |- | class=shadow | Аб'ём апэратыўнай памяці |16 Мб |- | class=shadow | Аб'ём убудаванай памяці |32 Мб, даступна карыстачу 11 Мб |- | class=shadow | Падтрымка карт памяці |[[microSD]] (TransFlash), аб'ёмам да 2 Гб |- ! colspan=2 |Акумулятар |- | class=shadow | Тып акумулятара |Li-Ion (BL-4C) |- | class=shadow | Ёмістасьць акумулятара |720 [[мАг]] |- | class=shadow | Час гутаркі |3:24 г:хвіл |- | class=shadow | Час чаканьня |240:00 г:хвіл |- | class=shadow | Час зарада |2:00 г:хвіл |- ! colspan=2 |Запісная кніжка і арганайзэр |- | class=shadow | Запісная кніжка ў апараце |1000 нумароў |- | class=shadow | Пошук па кніжцы |ёсьць |- | class=shadow | Абмен паміж SIM-картай і ўнутранай памяцьцю |ёсьць |- | class=shadow | Прамы (flash) набор |8 нумароў |- | class=shadow | Арганайзэр |будзільнік, калькулятар, плянавальнік задач |- ! colspan=2 |Дадатковая інфармацыя |- | class=shadow | Камплектацыя |тэлефон, акумулятар BL-4C, кампактная зарадная прылада AC-3, інструкцыя, стэрэагарнітура HS-23 |} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20080906111830/http://www.nokia.ru/A4374103 Апісаньне] на сайце [[Nokia]]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20080905044028/http://catalog.onliner.by/nokia/6131/ Апісаньне] на сайце [[onliner.by]]{{ref-ru}} {{тэлефоны Nokia}} [[Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны Nokia]] 85yn3m04cboip1fbvqct33gc7eun6rs 0 45203 2700238 2676517 2026-11-11T17:57:19Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700238 wikitext text/x-wiki {{Мабільны тэлефон | Назва = Nokia 6310 | Фота = [[Файл:Nokia6310logo.png|100пкс]][[Файл:Nokia 6310 Denis Apel 01.jpg|200пкс]] | Вытворца = [[Nokia]] | Дыяпазоны частасьцяў = [[GSM 900]], [[GSM 1800]] | Тып корпусу = клясычны | Антэна = убудаваная | Вага = 111 г | Памер = 129×47×19 мм, 97 см³ | Фотакамэра = не | Інтэрфэйсы = [[IRDA]], [[COM-порт]], [[Bluetooth]] }} '''Nokia 6310''' — першы апарат фірмы [[Nokia]] з падтрымкай тэхналёгіі [[Bluetooth]], прыйшоў на зьмену мадэлі [[Nokia 6210]], зь якой мае шмат агульных рыс, у тым ліку і падобны дызайн. {| class="wikitable" |+ '''Тэхнічныя характарыстыкі Nokia 6310''' |- ! colspan=2 |Агульныя характарыстыкі |- | class=shadow | Дата выхаду на рынак||2001 г. |- | class=shadow | Дыяпазоны частасьцяў||[[GSM 900]], [[GSM 1800]] |- | class=shadow | [[SAR]]||0.81 Вт/кг |- ! colspan=2 |Памеры й вага |- | class=shadow | Вага||111 г |- | class=shadow | Памеры||129×47×19 мм |- | class=shadow | Аб’ём||97 см³ |- ! colspan=2 |Канструкцыя |- | class=shadow | Тып корпусу||клясычны |- | class=shadow | Антэна||убудаваная |- | class=shadow | Зьменнныя панэлі||не |- | class=shadow | Варыянты колеру корпусу||Jet Black, Sirocco Bronze, Mistral Beige |- | class=shadow | Матэрыял корпусу||плястык |- ! colspan=2 |Званкі |- | class=shadow | Тып мэлёдыяў||звычайныя |- | class=shadow | Лік мэлёдый||35 |- | class=shadow | Вібразванок||ёсьць |- ! colspan=2 |Сувязь |- | class=shadow | Інтэрфэйсы||[[IRDA]], [[COM-порт]], [[Bluetooth]] |- | class=shadow | Доступ у інтэрнэт||[[WAP]] 1.2.1, [[GPRS]], [[HSCSD]] |- | class=shadow | Мадэм||ёсьць |- | class=shadow | Сынхранізацыя з кампутарам||ёсьць |- ! colspan=2 |Паведамленьні |- | class=shadow | Дадатковыя функцыі [[SMS]]||увод тэксту са слоўнікам ([[T9]] Text Input®), шаблёны паведамленьняў |- | class=shadow | [[EMS]]||ёсьць |- ! colspan=2 |Іншыя функцыі |- | class=shadow | Кіраваньне||галасавы набор, галасавое кіраваньне |- | class=shadow | Аўтадазвон||ёсьць |- | class=shadow | Гукавая індыкацыя часу гутаркі||ёсьць |- | class=shadow | Рэжымы кадаваньня гуку HR, FR, EFR||ёсьць |- ! colspan=2 |Экран |- | class=shadow | Тып экрана||манахромны экран (дынамічны вывад малюнка, аўтаматычна падладжвальны для найлепшага прагляду) |- | class=shadow | Памер экрана||лік радкоў — 6, 96×60 пікс. |- | class=shadow | Падсьвятленьне||зялёная сьвятлодыёдная |- | class=shadow | Беларусіфікаваньне||няма |- | class=shadow | Індыкацыя||кошты гутаркі, часу гутаркі |- ! colspan=2 |Мультымэдыйныя магчымасьці |- | class=shadow | Убудаваная фотакамэра||не |- | class=shadow | Дыктафон||180 сэк |- | class=shadow | Гульні||ёсьць |- ! colspan=2 |Акумулятар |- | class=shadow | Тып акумулятара||Li-pol (BPS-2) |- | class=shadow | Ёмістасьць акумулятара||1100 [[мАг]] |- | class=shadow | Час гутаркі||5:15 г:хвіл |- | class=shadow | Час чаканьня||410:00 г:хвіл |- | class=shadow | Час зарада||3:50 г:хвіл, 1:40 г:хвіл (выкарыстаючы ACP-12) |- ! colspan=2 |Запісная кніжка і арганайзэр |- | class=shadow | Запісная кніжка ў апараце||500 нумароў |- | class=shadow | Пошук па кніжцы||ёсьць |- | class=shadow | Абмен паміж SIM-картай і ўнутранай памяцьцю||ёсьць |- | class=shadow | Прамы (flash) набор||9 нумароў |- | class=shadow | Арганайзэр||будзільнік, калькулятар, плянавальнік задач |} == Падобныя мадэлі == * [[Ericsson T68]] * [[Nokia 6510]] * [[Siemens S45]] == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20070521214403/http://www.nokia.ru/phones/models/6310/ Апісаньне] на сайце [[Nokia]]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20200703154134/https://catalog.onliner.by/mobile/nokia/6310 Апісаньне] на сайце [[onliner.by]]{{ref-ru}} {{тэлефоны Nokia}} {{накід}} [[Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны Nokia]] fzg3s75inn0fherattk2g8ipx3l2ymg 0 45208 2700239 2676518 2026-11-11T17:57:31Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700239 wikitext text/x-wiki {{Мабільны тэлефон | Назва = Nokia 6310i | Фота = [[Файл:Nokia 6310i.jpg|200пкс|Тэлефон]] | Вытворца = [[Nokia]] | Дыяпазоны частасьцяў = [[GSM 900]], [[GSM 1800]], [[GSM 1900]] | Тып корпусу = клясычны | Канструкцыя = | Антэна = убудаваная | Вага = 114 г | Памер = 129×47×19 мм, 97 см³ | Фотакамэра = не | Інтэрфэйсы = [[IRDA]], [[COM-порт]], [[Bluetooth]] }} '''Nokia 6310i''' — абнаўленьне мадэлі [[Nokia 6310]]. Адрозьненьні ў падтрымцы трэцяга дыяпазону ([[GSM-1900]]) і магчымасьці загружаць і выконваць [[Java]]-прыкладаньні. {| class="wikitable" |+ '''Тэхнічныя характарыстыкі Nokia 6310i''' |- ! colspan=2 |Агульныя характарыстыкі |- | class=shadow | Дата выхаду на рынак||2002 г. (2-і квартал) |- | class=shadow | Дыяпазоны частасьцяў||[[GSM 900]], [[GSM 1800]], [[GSM 1900]] |- | class=shadow | [[SAR]]||0.82 Вт/кг |- ! colspan=2 |Памеры й вага |- | class=shadow | Вага||114 г |- | class=shadow | Памеры||129×47×19 мм |- | class=shadow | Аб’ём||97 см³ |- ! colspan=2 |Канструкцыя |- | class=shadow | Тып корпусу||клясычны |- | class=shadow | Антэна||убудаваная |- | class=shadow | Зьменнныя панэлі||ёсьць |- | class=shadow | Варыянты колеру корпусу||Jet Black, Mistral Beige, Lightning Silver |- | class=shadow | Матэрыял корпусу||плястык |- ! colspan=2 |Званкі |- | class=shadow | Тып мэлёдыяў||звычайныя |- | class=shadow | Лік мэлёдый||35 |- | class=shadow | Вібразванок||ёсьць |- ! colspan=2 |Сувязь |- | class=shadow | Інтэрфэйсы||[[IRDA]], [[COM-порт]], [[Bluetooth]] |- | class=shadow | Доступ у інтэрнэт||[[WAP]] 1.2.1, [[GPRS]], [[HSCSD]] |- | class=shadow | Мадэм||ёсьць |- | class=shadow | Сынхранізацыя з кампутарам||ёсьць |- ! colspan=2 |Паведамленьні |- | class=shadow | Дадатковыя функцыі [[SMS]]||увод тэксту са слоўнікам ([[T9]] Text Input®), шаблёны паведамленьняў |- ! colspan=2 |Іншыя функцыі |- | class=shadow | Кіраваньне||галасавы набор (10), галасавое кіраваньне (5) |- | class=shadow | Аўтадазвон||ёсьць |- | class=shadow | Гукавая індыкацыя часу гутаркі||ёсьць |- | class=shadow | Рэжымы кадаваньня гуку HR, FR, EFR||ёсьць |- ! colspan=2 |Экран |- | class=shadow | Тып экрана||манахромны экран |- | class=shadow | Памер экрана||лік радкоў — 6, 96×65 |- | class=shadow | Падсьвятленьне||белая сьвятлодыёдная |- | class=shadow | Беларусіфікаваньне||няма |- | class=shadow | Індыкацыя||кошты гутаркі, часу гутаркі |- ! colspan=2 |Мультымэдыйныя магчымасьці |- | class=shadow | Убудаваная фотакамэра||не |- | class=shadow | Дыктафон||120 сэк |- | class=shadow | Гульні||ёсьць |- | class=shadow | [[Java]]-прыкладаньні||ёсьць |- ! colspan=2 |Акумулятар |- | class=shadow | Тып акумулятара||Li-polymer (BPS-2) |- | class=shadow | Ёмістасьць акумулятара||1100 [[мАг]] |- | class=shadow | Час гутаркі||3:15 - 6:00 г:хвіл |- | class=shadow | Час чаканьня||408:00 г:хвіл |- | class=shadow | Час зарада||4:15 г:хвіл, 1:40 г:хвіл (выкарыстаючы ACP-12) |- ! colspan=2 |Запісная кніжка і арганайзэр |- | class=shadow | Запісная кніжка ў апараце||500 нумароў |- | class=shadow | Пошук па кніжцы||ёсьць |- | class=shadow | Абмен паміж SIM-картай і ўнутранай памяцьцю||ёсьць |- | class=shadow | Прамы (flash) набор||9 нумароў |- | class=shadow | Арганайзэр||будзільнік, калькулятар, плянавальнік задач |- ! colspan=2 |Дадатковая інфармацыя |- | class=shadow | Асаблівасьці||[[Java]]-прыкладаньні (да 213 КБ) |} == Падобныя мадэлі == * [[Siemens S46]] * [[Nokia 6100]] * [[Siemens S55]] * [[Samsung SGH-C210]] == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20070510233755/http://www.nokia.ru/phones/models/6310i/ Апісаньне] на сайце [[Nokia]]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20200703133310/https://catalog.onliner.by/mobile/nokia/6310i Апісаньне] на сайце [[onliner.by]]{{ref-ru}} {{тэлефоны Nokia}} {{накід}} [[Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны Nokia]] hu9by5mx79sucbny0hxeuz403b6mzrn 0 45224 2700240 2676520 2026-11-11T17:57:39Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700240 wikitext text/x-wiki {{Мабільны тэлефон | Назва = Nokia 6500 slide | Фота = [[Файл:Nokia 6500 Slide 01.JPG|200пкс|Тэлефон]] | Вытворца = [[Nokia]] | Дыяпазоны частасьцяў = [[GSM 850]], [[GSM 900]], [[GSM 1800]], [[GSM 1900]], [[UMTS]] ([[WCDMA]]) ([[3G]]) | Тып корпусу = рассоўны | Канструкцыя = навігацыйная клявіша | Антэна = убудаваная | Вага = 125 г | Памер = 96.5×46.5×16.4 мм, 73 см³ | Фотакамэра = 2048×1536 (3.20 млн. пікс.) | Інтэрфэйсы = [[USB|Micro-USB]], [[Bluetooth|Bluetooth 2.0]], [[TV-Out]] }} '''Nokia 6500 slide''' — пяцідыяпазонны [[мабільны тэлефон]] фірмы [[Nokia]]. Дата анансаваньня [[31 траўня]] [[2007]]. {| class="wikitable" |+ '''Тэхнічныя характарыстыкі Nokia 6500 slide''' |- ! colspan=2 |Агульныя характарыстыкі |- | class=shadow | Дата выхаду на рынак||2007 г. (3-і квартал) |- | class=shadow | Дыяпазоны частасьцяў |[[GSM 850]], [[GSM 900]], [[GSM 1800]], [[GSM 1900]], [[UMTS]] ([[WCDMA]]) ([[3G]]) |- | class=shadow | [[SAR]]||няма дадзеных |- | class=shadow | Плятформа |Series 40 |- ! colspan=2 |Памеры й вага |- | class=shadow | Вага |125 г |- | class=shadow | Памеры |96.5×46.5×16.4 мм |- | class=shadow | Аб’ём||73 см³ |- ! colspan=2 |Канструкцыя |- | class=shadow | Тып корпусу |слайдэр |- | class=shadow | Антэна |убудаваная |- | class=shadow | Зьменнныя панэлі||не |- | class=shadow | Варыянты колеру корпусу||Silver |- | class=shadow | Матэрыял корпусу||мэтал |- ! colspan=2 |Званкі |- | class=shadow | Тып мэлёдыяў |64-галосная паліфанія, MP3-мэлёдыі |- | class=shadow | Вібразванок |ёсьць |- ! colspan=2 |Сувязь |- | class=shadow | Інтэрфэйсы |[[USB]], [[Bluetooth]] 2.0, [[AVRCP]] |- | class=shadow | Доступ у інтэрнэт |[[WAP]] 2.0, [[GPRS]] class 31, [[CSD]], [[EDGE]], [[HTML-браўзэр]] ([[Opera Mini]]) |- | class=shadow | Мадэм |ёсьць |- | class=shadow | Сынхранізацыя з кампутарам |ёсьць ([[microUSB]]) |- ! colspan=2 |Паведамленьні |- | class=shadow | Дадатковыя функцыі [[SMS]] |увод тэксту са слоўнікам ([[T9]] Text Input®), шаблёны паведамленьняў, адпраўка SMS некалькім адрасатам |- | class=shadow | [[MMS]] |ёсьць |- ! colspan=2 |Іншыя функцыі |- | class=shadow | Гучная сувязь (убудаваны дынамік) |ёсьць |- | class=shadow | Кіраваньне |галасавы набор, галасавое кіраваньне |- | class=shadow | Рэжымы кадаваньня гуку HR, FR, EFR |ёсьць |- | class=shadow | Аўтадазвон |ёсьць |- | class=shadow | Рэжым палёту |ёсьць |- | class=shadow | Профіль [[A2DP]] |ёсьць |- ! colspan=2 |Дадатковая інфармацыя |- | class=shadow | Камплектацыя |тэлефон, акумулятар BP-5M, зарадная прылада AC-4, правадная стэрэагарнітура HS-47, 256 MB Micro SD Memory Card MU-27, Mirco USB-кабэль CA-101, TV-Out кабэль CA-92U, дыск ПА, інструкцыя |- ! colspan=2 |Экран |- | class=shadow | Тып экрана |каляровы [[TFT]] экран, 16 777 216 колераў |- | class=shadow | Памер экрана |240×320 пікс. ([[QVGA]]), 2.2" (33.5×44.7 мм) |- ! colspan=2 |Мультымэдыйныя магчымасьці |- | class=shadow | Убудаваная фотакамера |2048×1536 (3.20 млн. пікс.), лічбавы Zoom 8×, убудаваны выбліск, падтрымка PictBridge |- | class=shadow | Запіс відэаролікаў |640×480 ([[H.264]]/[[AVC]], [[MPEG-4]]), 15 кадраў за сэкунду |- | class=shadow | Камэра для відэаканфэрэнцыяў |ёсьць (176×144/15fps) |- | class=shadow | Аўдыё |FM-прымач, музычны прайгравальнік ([[MP3]], [[MP4]], [[AAC]], [[eAAC+]], і [[WMA]] фарматы) |- | class=shadow | Дыктафон |ёсьць |- | class=shadow | Гульні |ёсьць |- | class=shadow | [[Java]]-прыкладаньні |ёсьць ([[MIDP 2.0]]) |- | class=shadow | Аб'ём убудаванай памяці |20 Мб |- | class=shadow | Тып карты памяці |[[microSD]] (TransFlash), аб'ёмам да 4 Гб |- ! colspan=2 |Акумулятар |- | class=shadow | Тып акумулятара |Li-Ion (BP-5M) |- | class=shadow | Ёмістасьць акумулятара |900 [[мАг]] |- | class=shadow | Час гутаркі |6:00 г:хвіл |- | class=shadow | Час чаканьня |312:00 г:хвіл |- ! colspan=2 |Запісная кніжка і арганайзэр |- | class=shadow | Пошук па кніжцы |ёсьць |- | class=shadow | Абмен паміж SIM-картай і ўнутранай памяцьцю |ёсьць |- | class=shadow | Арганайзэр |будзільнік, калькулятар, плянавальнік задач |} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20080908142841/http://europe.nokia.com/link?cid=PLAIN_TEXT_216489 Апісаньне] на сайце [[Nokia Europe]]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20080705084519/http://www.nokia6500series.com/ Афіцыйны сайт па тэлефонах сэрыі 6500]{{ref-ru}} * [http://catalog.onliner.by/mobile/nokia/6500slide/ Апісаньне]{{Недаступная спасылка|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на сайце [[onliner.by]]{{ref-ru}} * [http://www.mobile-review.com/review/nokia-6500slide.shtml Агляд] на [[Mobile review]] * [http://smape.com/reviews/nokia/Nokia_6500Slide-prerev.html Дэталёвы агляд] на [[Smape.com]]{{ref-ru}} {{тэлефоны Nokia}} {{накід}} [[Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны Nokia]] anum0pzklhfdy0qklrbfwa5e93tcfe1 0 45368 2700242 2676538 2026-11-11T18:01:19Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700242 wikitext text/x-wiki {{Мабільны тэлефон | Назва = Nokia 7360 | Фота = [[Файл:Nokia 7360.jpg|200px]] | Вытворца = [[Nokia]] | Дыяпазоны частасьцяў = [[GSM 900]], [[GSM 1800]], [[GSM 1900]] | Тып корпусу = клясычны | Канструкцыя = джойсьцік | Антэна = убудаваная | Вага = 92 г | Памер = 105x45x18 мм, 72 см³ | Фотакамэра = 640x480 (0.30 млн. пікс.) | Інтэрфэйсы = [[IRDA]] }} '''Nokia 7360''' — трохдыяпазонны мабільны тэлефон фірмы [[Nokia]]. Пры аздабленьні корпуса выкарыстоўваюцца [[скура]], [[тканіна]], [[мэтал]] і [[кераміка]]. Сэрыя ўключае [[Nokia 7370]] і [[Nokia 7380]] {{clear}} == Тэхнічныя характарыстыкі == {| class="wikitable" |+ '''Тэхнічныя характарыстыкі Nokia 7360''' |- ! colspan=2 |Агульныя характарыстыкі |- | class=shadow | Дата выхаду на рынак||2006 г. (1-ы квартал) |- | class=shadow | Дыяпазоны частасьцяў||GSM 900, GSM 1800, GSM 1900 |- | class=shadow | SAR||няма дадзеных |- | class=shadow | Плятформа||Series 40 |- ! colspan=2 |Памеры й вага |- | class=shadow | Вага||92 г |- | class=shadow | Памер||105x45x18 мм |- | class=shadow | Аб’ём||72 см³ |- ! colspan=2 |Канструкцыя |- | class=shadow | Тып корпусу||клясычны |- | class=shadow | QWERTY-клявіятура||не |- | class=shadow | Канструкцыя||джойсьцік |- | class=shadow | Антэна||убудаваная |- | class=shadow | Зьменнныя панэлі||не |- | class=shadow | Варыянты колеру корпусу||Coffee brown, Warm amber, Powder Pink, Black chrome |- | class=shadow | Матэрыял корпусу||плястык, мэтал |- ! colspan=2 |Званкі |- | class=shadow | Тып мэлёдыяў||24-галосная паліфанія, MP3-мэлёдыі |- | class=shadow | Вібразванок||ёсьць |- ! colspan=2 |Сувязь |- | class=shadow | Інтэрфэйсы||IRDA |- | class=shadow | Доступ у інтэрнэт||[[WAP 2.0]], [[GPRS]] сlass 10 (4down + 2up, 5max) (Class B, multislot class 10), [[HSCSD]], [[EDGE]] (Class B, multislot class 6), [[POP]]/[[SMTP]]-кліент, [[HTML]] |- | class=shadow | Сынхранізацыя з кампутарам||ёсьць |- ! colspan=2 |Паведамленьні |- | class=shadow | Дадатковыя функцыі SMS||увод тэксту са слоўнікам ([[T9]] Text Input®), шаблёны паведамленьняў |- | class=shadow | MMS||ёсьць |- ! colspan=2 |Іншыя функцыі |- | class=shadow | Гучная сувязь (убудаваны дынамік)||ёсьць |- | class=shadow | Кіраваньне||галасавы набор, галасавое кіраваньне |- | class=shadow | Аўтадазвон||ёсьць |- | class=shadow | Рэжымы кадаваньня гуку HR, FR, EFR||ёсьць |- ! colspan=2 |Дадатковая інфармацыя |- | class=shadow | Камплектацыя||тэлефон, акумулятар, зарадная прылада, гарнітура, інструкцыя, чахол, папружка |- ! colspan=2 |Экран |- | class=shadow | Тып экрана||каляровы TFT экран, 65 536 колераў |- | class=shadow | Памер экрана||128x160 пікс. |- | class=shadow | Беларусіфікаваньне||ёсьць |- | class=shadow | Індыкацыя||часу гутаркі |- ! colspan=2 |Мультымэдыйныя магчымасьці |- | class=shadow | Убудаваная фотакамэра||640x480 (0.30 млн. пікс.) (VGA) |- | class=shadow | Запіс відэаролікаў||ёсьць |- | class=shadow | Аўдыё||FM-радыёпрымач, MP3-прайгравальнік (MP3, AAC, M4A) |- | class=shadow | Дыктафон||ёсьць |- | class=shadow | Гульні||ёсьць |- | class=shadow | Java-прыкладаньні||ёсьць |- | class=shadow | Аб’ём убудаванай памяці||4 Мб |- ! colspan=2 |Акумулятар |- | class=shadow | Тып акумулятара||[[Li-Ion]] (BL-5B) |- | class=shadow | Ёмістасьць акумулятара||760 мАг |- | class=shadow | Час гутаркі||4:00 г:хвіл |- | class=shadow | Час чаканьня||450:00 г:хвіл |- ! colspan=2 |Запісная кніжка і арганайзэр |- | class=shadow | Запісная кніжка ў апараце||няма дадзеных |- | class=shadow | Пошук па кніжцы||ёсьць |- | class=shadow | Абмен паміж SIM-картай і ўнутранай памяцьцю||ёсьць |- | class=shadow | Арганайзэр||будзільнік, калькулятар, плянавальнік задачаў |} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20070509223948/http://www.nokia.ru/phones/models/7360/ Апісаньне на сайце Nokia] * [https://web.archive.org/web/20080913175935/http://catalog.onliner.by/nokia/7360/ Апісаньне на сайце onliner.by]{{ref-ru}} {{тэлефоны Nokia}} {{накід}} [[Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны Nokia]] [[Катэгорыя:Беларусіфікаваныя тэлефоны]] 6agqoa70ntbqjeaahw3b83tg67k16ni 0 45395 2700243 2676540 2026-11-11T18:01:32Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700243 wikitext text/x-wiki {{Мабільны тэлефон | Назва = Nokia 7380 | Фота = [[Файл:Nokia 7380 (4425307096).jpg|frameless]] | Вытворца = [[Nokia]] | Дыяпазоны частасьцяў = [[GSM 900]], [[GSM 1800]], [[GSM 1900]] | Тып корпусу = клясычны | Канструкцыя = джойсьцік | Антэна = убудаваная | Вага = 80 г | Памер = 114x30x20 мм, 63 см³ | Фотакамэра = 1600x1200 (2 млн. пікс.), лічбавы Zoom 4x, убудаваны выбліск | Інтэрфэйсы = [[IrDA]], [[Bluetooth]] }} '''Nokia 7380''' — трохдыяпазонны мабільны тэлефон фірмы [[Nokia]]. У тэлефоне адсутнічае лічбавая клявіятура. Набор нумара вырабляецца колцам [[Nokia Navi]], якое верціцца, і кнопкай выбару. Мадэль успадкоўвае стыль [[Nokia 7280]] з падобным мэханізмам уводу. З пачуцьцём падабранае аздабленьне: [[скура]], [[тканіна]], [[мэтал]] і [[кераміка]]. Сэрыя ўключае [[Nokia 7360]] і [[Nokia 7370]] Сымпотны люстраны дысплей з функцыямі падсьвятленьня. <br clear="all" /> == Тэхнічныя характарыстыкі == {| class="wikitable" |+ '''Тэхнічныя характарыстыкі Nokia 7380''' |- ! colspan=2 |Агульныя характарыстыкі |- | class=shadow | Дата выхаду на рынак||2006 г. (1-ы квартал) |- | class=shadow | Дыяпазоны частасьцяў||GSM 900, GSM 1800, GSM 1900 |- | class=shadow | SAR||няма дадзеных |- | class=shadow | Плятформа||Series 40 |- ! colspan=2 |Памеры й вага |- | class=shadow | Вага||80 г |- | class=shadow | Памер||114x30x20 мм |- | class=shadow | Аб'ём||63 см³ |- ! colspan=2 |Канструкцыя |- | class=shadow | Тып корпусу||клясычны |- | class=shadow | QWERTY-клявіятура||не |- | class=shadow | Канструкцыя||джойсьцік |- | class=shadow | Антэна||убудаваная |- | class=shadow | Зьменнныя панэлі||не |- | class=shadow | Варыянты колеру корпусу||White, Amber |- | class=shadow | Матэрыял корпусу||плястык, мэтал |- ! colspan=2 |Званкі |- | class=shadow | Тып мэлёдыяў||64-галосная паліфанія, MP3-мэлёдыі |- | class=shadow | Вібразванок||ёсьць |- ! colspan=2 |Сувязь |- | class=shadow | Інтэрфэйсы||IrDA, Bluetooth |- | class=shadow | Доступ у інтэрнэт||WAP 2.0, GPRS сlass 10 (4down + 2up, 5max) (Class B, multislot class 10), EDGE (Class B, multislot class 6), HSCSD, POP/SMTP-кліент, HTML |- | class=shadow | Мадэм||ёсьць |- | class=shadow | Сынхранізацыя з кампутарам||ёсьць |- ! colspan=2 |Паведамленьні |- | class=shadow | Дадатковыя функцыі SMS||увод тэксту са слоўнікам ([[T9]] Text Input®), шаблёны паведамленьняў |- | class=shadow | MMS||ёсьць |- ! colspan=2 |Іншыя функцыі |- | class=shadow | Гучная сувязь (убудаваны дынамік)||ёсьць |- | class=shadow | Кіраваньне||галасавы набор, галасавое кіраваньне, галасавыя пазнакі |- | class=shadow | Аўтадазвон||ёсьць |- ! colspan=2 |Дадатковая інфармацыя |- | class=shadow | Камплектацыя||тэлефон, убудаваная батарэя Nokia BL-8N, зарадная прылада Nokia AC-1, гарнітура Nokia Dual HS-14, чахол, папружка, стыльныя камплекты, інструкцыя |- | class=shadow | Асаблівасьці||люстраная паверхня; набор нумара без дапамогі клявіш, пашыраныя магчымасьці галасавых каманд; дазвол убудаванай фотакамэры 1600х1200 |- ! colspan=2 |Экран |- | class=shadow | Тып экрана||каляровы TFT экран, 65 536 колераў |- | class=shadow | Памер экрана||104x208 пікс. |- | class=shadow | Беларусіфікаваньне||не |- | class=shadow | Індыкацыя||часу гутаркі |- ! colspan=2 |Мультымэдыйныя магчымасьці |- | class=shadow | Убудаваная фотакамэра||1600x1200 (2 млн. пікс.), лічбавы Zoom 4x, убудаваны выбліск |- | class=shadow | Запіс відэаролікаў||ёсьць |- | class=shadow | Аўдыё||FM-радыёпрымач, падтрымка гукаў у фармаце MP3 |- | class=shadow | Дыктафон||ёсьць |- | class=shadow | Java-прыкладаньні||ёсьць (MIDP 2.0) |- | class=shadow | Аб'ём убудаванай памяці||52 Мб |- ! colspan=2 |Акумулятар |- | class=shadow | Тып акумулятара||Li-Ion (BL-8N) |- | class=shadow | Ёмістасьць акумулятара||700 мАг |- | class=shadow | Час гутаркі||3:00 г:хвіл |- | class=shadow | Час чаканьня||240:00 г:хвіл |- ! colspan=2 |Запісная кніжка і арганайзэр |- | class=shadow | Запісная кніжка ў апараце||няма дадзеных |- | class=shadow | Арганайзэр||будзільнік, калькулятар, плянавальнік задач |} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20070519035826/http://www.nokia.ru/phones/models/7380/ Апісаньне на сайце Nokia] * [https://web.archive.org/web/20080913170954/http://catalog.onliner.by/nokia/7380/ Апісаньне на сайце onliner.by]{{ref-ru}} {{тэлефоны Nokia}} [[Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны Nokia]] j6cq5rehhfgvz6w7npumxfqrljr0v2x 0 45449 2700245 2676548 2026-11-11T18:02:48Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700245 wikitext text/x-wiki {{Мабільны тэлефон | Назва = Nokia 8910i | Фота = | Вытворца = [[Nokia]] | Дыяпазоны частасьцяў = GSM 900, GSM 1800 | Тып корпусу = рассоўны | Канструкцыя = | Антэна = убудаваная | Вага = 112 г | Памер = 103 (140)x46x20 мм, 83 см³ | Фотакамэра = не | Інтэрфэйсы = IRDA, Bluetooth }} '''Nokia 8910i''' — абнаўленьне мадэлі [[Nokia 8910]]. Асноўнае адрозьненьне ў каляровым экране, падтрымцы Java, а таксама толькі адным колеры корпуса. <br clear="all" /> {| class="wikitable" |+ '''Тэхнічныя характарыстыкі Nokia 8910i''' |- ! colspan=2 |Агульныя характарыстыкі |- | class=shadow | Дата выхаду на рынак||2003 г. |- | class=shadow | Дыяпазоны частасьцяў||GSM 900, GSM 1800 |- | class=shadow | [[SAR]]||0.43 Вт/кг |- | class=shadow | Плятформа||Series 40 |- ! colspan=2 |Памеры й вага |- | class=shadow | Вага||112 г |- | class=shadow | Памеры||103 (140)x46x20 мм |- | class=shadow | Аб'ём||83 см³ |- ! colspan=2 |Канструкцыя |- | class=shadow | Тып корпусу||рассоўны |- | class=shadow | Антэна||убудаваная |- | class=shadow | Зьменнныя панэлі||не |- | class=shadow | Варыянты колеру корпусу||Black |- | class=shadow | Матэрыял корпусу||мэтал (корпус выраблены з тытана) |- ! colspan=2 |Званкі |- | class=shadow | Тып мэлёдыяў||звычайныя |- | class=shadow | Лік мэлёдый||35 |- | class=shadow | Вібразванок||ёсьць |- | class=shadow | Рэдактар мэлёдыяў||ёсьць |- ! colspan=2 |Сувязь |- | class=shadow | Інтэрфэйсы||IRDA, Bluetooth |- | class=shadow | Доступ у інтэрнэт||WAP 1.2.1, GPRS |- ! colspan=2 |Паведамленьні |- | class=shadow | Дадатковыя функцыі SMS||увод тэксту са слоўнікам ([[T9]] Text Input®), шаблёны паведамленьняў |- | class=shadow | MMS||ёсьць |- ! colspan=2 |Іншыя функцыі |- | class=shadow | Кіраваньне||галасавы набор, галасавое кіраваньне |- | class=shadow | Аўтадазвон||ёсьць |- | class=shadow | Гукавая індыкацыя часу гутаркі||ёсьць |- | class=shadow | Рэжымы кадаваньня гуку HR, FR, EFR||ёсьць |- ! colspan=2 |Дадатковая інфармацыя |- | class=shadow | Камплектацыя||тэлефон, акумулятар, сеткавае з/у, дыск ПА, інструкцыя |- | class=shadow | Асаблівасьці||глыбіня колеру мэню 8 біт, выявы 12 біт, дынамічная памяць: да 50 SMS паведамленьняў (да 10 злучаных паведамленьняў), да 250 запісаў у каляндары, да 30 запісаў у сьпісе справаў SMS чат, чаканьне/утрыманьне званка, канвэртар валют, сэкундамэр |- ! colspan=2 |Экран |- | class=shadow | Тып экрана||каляровы STN экран, 4096 колераў |- | class=shadow | Памер экрана||92x65 пікс. (5 радкоў) |- | class=shadow | Беларусіфікаваньне||не |- | class=shadow | Індыкацыя||часу гутаркі |- ! colspan=2 |Мультымэдыйныя магчымасьці |- | class=shadow | Убудаваная фотакамэра||не |- | class=shadow | Гульні||ёсьць |- | class=shadow | Java-прыкладаньні||ёсьць |- ! colspan=2 |Акумулятар |- | class=shadow | Тып акумулятара||Li-Ion (BLB-2) |- | class=shadow | Ёмістасць акумулятара||830 мАг |- | class=shadow | Час гутаркі||2:30 - 4:30 г:хвіл |- | class=shadow | Час чаканьня||150:00 - 300:00 г:хвіл |- | class=shadow | Час зарада||1:30 г:хвіл (выкарыстаючы ACP-12) |- ! colspan=2 |Запісная кніжка і арганайзэр |- | class=shadow | Запісная кніжка ў апараце||500 нумароў |- | class=shadow | Пошук па кніжцы||ёсьць |- | class=shadow | Абмен паміж SIM-картай і ўнутранай памяцьцю||ёсьць |- | class=shadow | Прамы (flash) набор||9 нумароў |- | class=shadow | Арганайзэр||будзільнік, калькулятар, плянавальнік задач |} == Падобныя мадэлі == * [[Nokia 8850]] * [[Nokia 8800]] * [[Samsung D500]] * [[Pantech PG 3000]] * [[LG G5500]] * [[eNOL E400S]] * [[LG A7150]] == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20070521214139/http://www.nokia.ru/phones/models/8910i/ Апісаньне на сайце Nokia] * [https://web.archive.org/web/20080914070632/http://catalog.onliner.by/nokia/8910i/ Апісаньне на сайце onliner.by]{{ref-ru}} {{тэлефоны Nokia}} {{накід}} [[Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны Nokia]] 4htlkj83l3gfh277kb0i964necejdlm 0 45466 2700246 2676549 2026-11-11T18:03:03Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700246 wikitext text/x-wiki {{Мабільны тэлефон | Назва = Nokia 9300i | Фота = [[Файл:Nokia 9300 RAE-6.jpg|200пкс|Тэлефон]] | Вытворца = [[Nokia]] | Дыяпазоны частасьцяў = [[GSM]] 850/900/1800/1900 | Тып корпусу = раскладны | Антэна = убудаваная | Канструкцыя = раскладная | Памер = 132×51×21 | Вага = 172 г | Фотакамэра = не | Інтэрфэйсы = [[iR-DA]], [[Bluetooth]], [[Wi-Fi]] }} '''Nokia 9300і''' — разьвіцьцё бізнэс-лінейкі 9ххх кампаніі [[Nokia]], і абнаўленьне камунікатара [[Nokia 9300]]. Камунікатар выпушчаны ў 2006 годзе. == Тэхнічныя характарыстыкі == {| class="wikitable" |+ '''Тэхнічныя характарыстыкі Nokia 9300i''' |- ! colspan=2 |Агульныя характарыстыкі |- | class=shadow | Дата выхаду на рынак||2006 г. (1-й квартал) |- | class=shadow | Дыяпазоны частасьцяў||GSM 900, GSM 1800, GSM 1900 |- | class=shadow | [[SAR]]||0.24 Вт/кг |- | class=shadow | Смартфон||Symbian (v7.0s, S80 & S40) |- | class=shadow | Тып працэсара||RAE-6(N), TI OMAP 1510, ARM-925 |- | class=shadow | Тактавая частата||150 МГц |- ! colspan=2 |Памеры й вага |- | class=shadow | Вага||172 г |- | class=shadow | Памер||132×51×21 мм |- | class=shadow | Аб’ём||126 см³ |- ! colspan=2 |Канструкцыя |- | class=shadow | Тып корпусу||раскладанка |- | class=shadow | QWERTY-клявіятура||ёсьць |- | class=shadow | Канструкцыя||джойсьцік |- | class=shadow | Антэна||убудаваная |- | class=shadow | Зьменнныя панэлі||ёсьць (зьменная асабовая панэль X-press on) |- | class=shadow | Варыянты колеру корпусу||няма дадзеных |- | class=shadow | Матэрыял корпусу||плястык |- ! colspan=2 |Званкі |- | class=shadow | Тып мэлёдыяў||поліфанічныя, MP3-мэлёдыі |- | class=shadow | Лік мэлёдый||няма дадзеных |- ! colspan=2 |Сувязь |- | class=shadow | Інтэрфэйсы||IRDA, USB 2.0, Bluetooth, Wi-Fi 802.11g |- | class=shadow | Доступ у інтэрнэт||GPRS, HSCSD, EDGE, POP/SMTP-кліент, HTML |- | class=shadow | Мадэм||ёсьць |- | class=shadow | Сынхранізацыя з кампутарам||ёсьць ([[Pop-Port]]) |- ! colspan=2 |Паведамленьні |- | class=shadow | Дадатковыя функцыі SMS||увод тэксту са слоўнікам ([[T9]] Text Input®), адпраўка SMS некалькім адрасатам |- | class=shadow | MMS||ёсьць |- ! colspan=2 |Іншыя функцыі |- | class=shadow | Гучная сувязь (убудаваны дынамік)||ёсьць |- | class=shadow | Кіраваньне||галасавыя пазнакі |- | class=shadow | Рэжымы кадаваньня гуку HR, FR, EFR||ёсьць |- ! colspan=2 |Экран |- | class=shadow | Тып экрана||каляровы TFT экран, 65 536 колераў |- | class=shadow | Памер экрана||640×200 пікс. |- | class=shadow | Дадатковы экран||каляровы TFT экран, 65 536 колераў, 128×128 пікс. |- | class=shadow | Беларусіфікаваньне||не |- ! colspan=2 |Мультымэдыйныя магчымасьці |- | class=shadow | Убудаваная фотакамэра||не |- | class=shadow | Аўдыё||MP3-прайгравальнік |- | class=shadow | Дыктафон||ёсьць |- | class=shadow | Гульні||ёсьць |- | class=shadow | Java-прыкладаньні||ёсьць (MIDP 2.0 + Personal Profile 1.0) |- | class=shadow | Аб'ём убудаванай памяці||80 Мб |- | class=shadow | Тып карты памяці||MMC |- ! colspan=2 |Акумулятар |- | class=shadow | Тып акумулятара||Li-Ion |- | class=shadow | Ёмістасьць акумулятара||1100 мАг |- | class=shadow | Час гутаркі||3:30 - 8:00 г:хвіл |- | class=shadow | Час чаканьня||170:00 - 230:00 г:хвіл |- ! colspan=2 |Запісная кніжка і арганайзэр |- | class=shadow | Запісная кніжка ў апараце||няма дадзеных |- | class=shadow | Арганайзэр||будзільнік, калькулятар, плянавальнік задач, каляндар |} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20070523153534/http://www.nokia.ru/phones/models/9300i/ Апісаньне на сайце Nokia] * [https://web.archive.org/web/20200703171231/https://catalog.onliner.by/mobile/nokia/9300i Апісаньне на сайце onliner.by]{{ref-ru}} {{тэлефоны Nokia}} [[Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны Nokia]] [[Катэгорыя:Смартфоны]] 78kyomo3ya8yc1t7528p6da167pwu2x 0 45467 2700247 2676550 2026-11-11T18:03:08Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700247 wikitext text/x-wiki {{Мабільны тэлефон | Назва = Nokia 9500 | Фота = [[Выява:Nokia 9500.jpg|200px]] | Вытворца = [[Nokia]] | Дыяпазоны частасьцяў = [[GSM 900]], [[GSM 1800]], [[GSM 1900]] | Тып корпусу = раскладанка | Канструкцыя = джойсьцік | Антэна = убудаваная | Вага = 222 г | Памер = 148x57x24 мм | Фотакамэра = 640x480 (0.30 млн. пікс.) | Інтэрфэйсы = [[IRDA]], [[USB]], [[Wi-Fi]], [[Bluetooth]] }} '''Nokia 9500''' — трохдыяпазонны [[камунікатар]] фірмы [[Nokia]]. <br clear="all" /> == Тэхнічныя характарыстыкі == {| class="wikitable" |+ '''Тэхнічныя характарыстыкі Nokia 9500''' |- ! colspan=2 |Агульныя характарыстыкі |- | class=shadow | Дата выхаду на рынак||2004 г. |- | class=shadow | Дыяпазоны частасьцяў||GSM 900, GSM 1800, GSM 1900 |- | class=shadow | [[SAR]]||0.35 Вт/кг |- | class=shadow | Смартфон||Symbian (v7.0s, S80 & S40, 2nd Edition) |- | class=shadow | Тып працэсара||RA-2(3), TI OMAP 1510, ARM-925 |- | class=shadow | Тактавая частата||150 МГц |- ! colspan=2 |Памеры й вага |- | class=shadow | Вага||222 г |- | class=shadow | Памер||148x57x24 мм |- | class=shadow | Аб'ём||няма дадзеных |- ! colspan=2 |Канструкцыя |- | class=shadow | Тып корпусу||раскладанка |- | class=shadow | QWERTY-клявіятура||ёсьць |- | class=shadow | Канструкцыя||джойсьцік |- | class=shadow | Антэна||убудаваная |- | class=shadow | Зьменнныя панэлі||не |- | class=shadow | Варыянты колеру корпусу||Tin Grey |- | class=shadow | Матэрыял корпусу||плястык |- ! colspan=2 |Званкі |- | class=shadow | Тып мэлёдыяў||поліфанічныя (WAV, AMR, AAC/MP3) |- | class=shadow | Вібразванок||не |- ! colspan=2 |Сувязь |- | class=shadow | Інтэрфэйсы||IRDA, USB 2.0, Wi-Fi 802.11b, Bluetooth |- | class=shadow | Доступ у інтэрнэт||WAP 2.0, GPRS сlass 10 (4down + 2up, 5max), EDGE, POP/SMTP-кліент, HTML (Opera) |- | class=shadow | Мадэм||ёсьць |- | class=shadow | Сынхранізацыя з кампутарам||ёсьць |- ! colspan=2 |Паведамленьні |- | class=shadow | Дадатковыя функцыі SMS||увод тэксту са слоўнікам ([[T9]] Text Input®), адпраўка SMS некалькім адрасатам |- | class=shadow | MMS||ёсьць |- ! colspan=2 |Іншыя функцыі |- | class=shadow | Гучная сувязь (убудаваны дынамік)||ёсьць |- | class=shadow | Рэжымы кадаваньня гуку HR, FR, EFR||ёсьць |- ! colspan=2 |Дадатковая інфармацыя |- | class=shadow | Асаблівасьці||падтрымка [[MS Office]], убудаваны брaўзэр [[Opera]]; відэарэкордэр: падтрымліваюцца фарматы [[RealVideo]], [[MPEG4]] і [[H.263]]; |- ! colspan=2 |Экран |- | class=shadow | Тып экрана||каляровы TFT экран, 65 536 колераў |- | class=shadow | Памер экрана||640x200 пікс. |- | class=shadow | Дадатковы экран||каляровы CSTN экран, 65 536 колераў, 128x128 пікс. |- | class=shadow | Беларусіфікаваньне||не |- ! colspan=2 |Мультымэдыйныя магчымасьці |- | class=shadow | Убудаваная фотакамэра||640x480 (VGA), 0.30 млн. пікс. |- | class=shadow | Запіс відэаролікаў||ёсьць (MPEG-4, H.263) |- | class=shadow | Аўдыё||MP3-прайгравальнік |- | class=shadow | Дыктафон||не |- | class=shadow | Гульні||ёсьць |- | class=shadow | Java-прыкладаньні||ёсьць |- | class=shadow | Аб'ём убудаванай памяці||80 Мб |- | class=shadow | Тып карты памяці||MMC |- ! colspan=2 |Акумулятар |- | class=shadow | Тып акумулятара||[[Li-Ion]] (BP-5L) |- | class=shadow | Ёмістасьць акумулятара||1300 мАг |- | class=shadow | Час гутаркі||4:00 - 6:00 г:хвіл |- | class=shadow | Час чаканьня||300:00 г:хвіл |- ! colspan=2 |Запісная кніжка і арганайзэр |- | class=shadow | Запісная кніжка ў апараце||няма дадзеных |- | class=shadow | Арганайзэр||будзільнік, калькулятар, плянавальнік задач |} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20070517053500/http://www.nokia.ru/phones/models/9500/ Апісаньне на сайце Nokia] * [https://web.archive.org/web/20080914033947/http://catalog.onliner.by/nokia/9500/ Апісаньне на сайце onliner.by]{{ref-ru}} {{тэлефоны Nokia}} {{накід}} [[Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны Nokia]] [[Катэгорыя:Смартфоны]] n59zhwyzv36zxgq9f50sb9hbzs1kf2m 0 46351 2700237 2676515 2026-11-11T17:56:59Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700237 wikitext text/x-wiki {{Мабільны тэлефон | Назва = Nokia 6260 | Фота = [[Файл:6290.JPG|200px]] | Вытворца = [[Nokia]] | Дыяпазоны частасьцяў = [[GSM 850]], [[GSM 900]], [[GSM 1800]], [[GSM 1900]], [[UMTS]] ([[WCDMA]]) | Тып корпусу = раскладанка | Канструкцыя = джойсьцік | Антэна = убудаваная | Вага = 115 г | Памер = 94x50x20.8 мм, 88 см³ | Фотакамэра = 1600x1200 (2 Мп), лічбавы Zoom 4x, убудаваны выбліск | Інтэрфэйсы = [[IRDA]], [[USB]] / [[miniUSB]], [[Bluetooth]] }} '''Nokia 6260''' — пяцідыяпазонны [[смартфон]] фірмы [[Nokia]]. <br clear="all" /> == Тэхнічныя характарыстыкі == {| class="wikitable" |+ '''Тэхнічныя характарыстыкі Nokia 6260''' |- ! colspan=2 |Агульныя характарыстыкі |- | class=shadow | Дата выхаду на рынак||2007 г. (1-ы квартал) |- | class=shadow | Дыяпазоны частасьцяў||[[GSM 850]], [[GSM 900]], [[GSM 1800]], [[GSM 1900]], [[UMTS]] ([[WCDMA]]) |- | class=shadow | [[SAR]]||0.47 Вт/кг |- | class=shadow | Смартфон||[[Symbian]] (v9.2, S60 3rd edition, FP1) |- | class=shadow | Тып працэсара||ARM 11 |- | class=shadow | Тактавая частата||369 МГц |- ! colspan=2 |Памеры й вага |- | class=shadow | Вага||115 г |- | class=shadow | Памер||94x50x20.8 мм |- | class=shadow | Аб'ём||88 см³ |- ! colspan=2 |Канструкцыя |- | class=shadow | Тып корпусу||раскладанка |- | class=shadow | QWERTY-клявіятура||не |- | class=shadow | Зьменнныя панэлі||не |- | class=shadow | Варыянты колеру корпусу||няма дадзеных |- | class=shadow | Матэрыял корпусу||плястык |- | class=shadow | Канструкцыя||джойсьцік |- | class=shadow | Антэна||убудаваная |- ! colspan=2 |Званкі |- | class=shadow | Тып мэлёдыяў||поліфанічныя (64-танальныя), [[MP3]]-мэлёдыі |- | class=shadow | Стэрэазванок||ёсьць (3D) |- | class=shadow | Вібразванок||ёсьць |- ! colspan=2 |Сувязь |- | class=shadow | Інтэрфэйсы||[[IRDA]], [[USB]], [[Bluetooth]] 2.0 |- | class=shadow | Доступ у інтэрнэт||[[WAP]] 2.0, [[GPRS]], [[EDGE]], [[E-mail кліент]], [[HTML]] |- | class=shadow | Мадэм||ёсьць |- | class=shadow | Сынхранізацыя з кампутарам||ёсьць ([[miniUSB]]) |- ! colspan=2 |Паведамленьні |- | class=shadow | Дадатковыя функцыі [[SMS]]||увод тэксту са слоўнікам ([[T9]] Text Input®), шаблёны паведамленьняў |- | class=shadow | [[MMS]]||ёсьць |- ! colspan=2 |Іншыя функцыі |- | class=shadow | Гучная сувязь (убудаваны дынамік)||ёсьць |- | class=shadow | Кіраваньне||галасавы набор, галасавое кіраваньне |- | class=shadow | Аўтадазвон||ёсьць |- | class=shadow | Гукавая індыкацыя часу гутаркі||ёсьць |- | class=shadow | Рэжымы кадаваньня гуку HR, FR, EFR||ёсьць |- ! colspan=2 |Экран |- | class=shadow | Тып экрана||каляровы [[TFT]] экран, 16 млн. колераў |- | class=shadow | Памер экрана||240x320, 2.2" |- | class=shadow | Дадатковы экрана||каляровы [[TFT]] экран, 262 тыс. колераў, 128x160, адлюстроўвае час і нумар таго хто тэлефануе |- | class=shadow | Беларусіфікаваньне||не |- ! colspan=2 |Мультымэдыйныя магчымасьці |- | class=shadow | Убудаваная фотакамэра||1600x1200 (2 Мп), лічбавы Zoom 4x, убудаваны выбліск |- | class=shadow | Запіс відэаролікаў||320x240 ([[MPEG-4]]), 15 кадраў за сэкунду |- | class=shadow | Камэра для відэаканфэрэнцыяў||ёсьць ([[CIF]]) |- | class=shadow | Аўдыё||FM-радыёпрымач, MP3-прайгравальнік ([[Mp3]], [[MIDI]], [[AMR]], [[WB-AMR]], [[WAV]], [[AAC]], [[eAAC+]], [[RealAudio]]) |- | class=shadow | Дыктафон||ёсьць |- | class=shadow | Гульні||ёсьць |- | class=shadow | [[Java]]-прыкладаньні||ёсьць ([[MIDP 2.0]]) |- | class=shadow | Аб'ём апэратыўнай памяці||20 Мб |- | class=shadow | Аб'ём убудаванай памяці||45 Мб |- | class=shadow | Тып карты памяці||microSD (TransFlash) (да 2Гб) |- ! colspan=2 |Акумулятар |- | class=shadow | Тып акумулятара||Li-Ion (BL-5F) |- | class=shadow | Ёмістасьць акумулятара||950 [[мАг]] |- | class=shadow | Час гутаркі||3:30 г:хвіл |- | class=shadow | Час чаканьня||264:00 г:хвіл |- | class=shadow | Час зарада||няма дадзеных |- ! colspan=2 |Запісная кніжка і арганайзэр |- | class=shadow | Запісная кніжка ў апараце||ёсьць |- | class=shadow | Пошук па кніжцы||ёсьць |- | class=shadow | Абмен паміж SIM-картай і ўнутранай памяцьцю||ёсьць |- | class=shadow | Арганайзэр||будзільнік, калькулятар, плянавальнік задач |} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20070506210420/http://www.nokia.ru/phones/models/6290/ Апісаньне] на сайце [[Nokia]]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20130306222946/http://catalog.onliner.by/nokia/6290/ Апісаньне] на сайце [[onliner.by]]{{ref-ru}} {{тэлефоны Nokia}} {{накід}} [[Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны Nokia]] [[Катэгорыя:Смартфоны]] 2mpdec3we1qgduif3hbkylob0na4xp4 0 50455 2700299 2667254 2026-11-12T01:22:50Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700299 wikitext text/x-wiki {{Герарх |лацінка = Alaksandar Astramovič }} '''Алякса́ндар Астрамо́віч''' (псэўданім ''Андрэй Зязюля''; {{Дата ў старым стылі|7 сьнежня|1878|26 лістапада}}, вёска [[Навасады (Ашмянскі раён)|Навасады]], цяпер [[Ашмянскі раён]] — 17 студзеня 1921, [[Сянно]], цяпер [[Віцебская вобласьць]]) — беларускі [[Каталіцтва|каталіцкі]] сьвятар, паэт, адзін з пачынальнікаў беларускага хрысьціянскага руху XX стагодзьдзя. == Жыцьцяпіс == Нарадзіўся ў дробнашляхецкай сям’і Сьцяпана і Ганны зь Міхалевічаў у вёсцы Навасады [[Гальшанская воласьць|Гальшанскай воласьці]] [[Ашмянскі павет|Ашмянскага павету]] [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] (цяпер Ашмянскі раён). Скончыў народную вучэльню ў [[Гальшаны|Гальшанах]] (1888—1890), павятовую вучэльню ў [[Ашмяны|Ашмянах]] (1890—1892). Працаваў на бацькавай гаспадарцы, у 1901—1903 — на службе ў 160-м пяхотным Абхаскім палку ў Гомлі і Барысаве, малодшы унтэр-афіцэр. У 1903—1904 спрабаваў паступіць у [[Віленская духоўная сэмінарыя|Віленскую духоўную сэмінарыю]]. У 1905 зьехаў у Пецярбург, дзе ў наступным годзе здаў іспыты на званьне аптэкара. У 1906—1911 навучаўся ў Магілёўскай каталіцкай духоўнай сэмінарыі ў Пецярбургу, дзе ўсьвядоміўся як беларус. У час навучаньня стварыў і ачоліў аб’яднаньне клірыкаў-беларусаў. У 1910 высьвячаны на сьвятара. Служыў ксяндзом у мястэчках [[Трабы]] (цяпер [[Іўеўскі раён]]) (тут пачаў гаварыць касьцельныя казаньні па-беларуску), [[Ракаў]], [[Новы Сьвержань]], [[Анопаль]], [[Сьмілавічы]], [[Абольцы]], [[Сянно]]. Выступаў за беларусізацыю касьцёла, за што перасьледаваўся касьцельнымі ўладамі, два гады быў без парафіі. 26 лістапада 1914 на пахаваньні ў Кухцічах князя Мікалая Радзівіла, мужа Магдалены Радзівіла, вёў надмагільную прамову па-беларуску<ref>Станкевіч, А. З Богам да Беларусі: збор твораў / Адам Станкевіч. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2008. — 1097 с — С. 418. — ISBN 978-80-866961-13-3.</ref>. Актыўна ўдзельнічаў у грамадзкім жыцьці [[Беларусь|Беларусі]]. Быў знаёмы зь Янкам Купалам. Адзін з заснавальнікаў і сябра [[Беларуская хрысьціянская дэмакратыя (1917)|Хрысьціянскай дэмакратычнай злучнасьці]] (1915)<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 23 красавіка 2017| url = https://krynica.info/be/2017/04/23/khrysciyanskaya-zluchnasc-1915-god/| копія = | дата копіі = | загаловак = „Хрысьціянская злучнасьць“, 1915 год| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Крыніца.info]]| дата доступу = 6 кастрычніка 2022 | мова = | камэнтар = }}</ref>, адзін з арганізатараў і ўдзельнік [[Зьезд беларускага каталіцкага духавенства ў Менску (1917)|зьезду беларускага каталіцкага духавенства]] ў [[Менск]]у (1917)<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 17 траўня 2017| url = https://krynica.info/be/2017/05/17/zezd-belaruskaga-katalickaga-dukhavenstva-24-25-traunya-1917-goda-u-mensku/| копія = | дата копіі = | загаловак = Зьезд беларускага каталіцкага духавенства 24—25 траўня 1917 году ў Менску| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Крыніца.info]]| дата доступу = 6 кастрычніка 2022 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Пасьля прыходу бальшавікоў арыштаваны, у 1920 року некалькі тыдняў прасядзеў у астрозе. Актыўны папулярызатар беларускай каталіцкай ідэі на бачынах пэрыядычнага друку. Адзін з ініцыятараў выданьня газэты «[[Biełarus]]» (хоць у склад рэдакцыі не ўваходзіў). Памёр у Сяньне, пахаваны на мясцовых каталіцкіх могілках. == Творчасьць == Яшчэ да сэмінарыі праз суседа-ксяндза [[Адам Лісоўскі|Адама Лісоўскага]], які ў студэнцкія гады наведваў гурток [[Браніслаў Эпімах-Шыпіла|Браніслава Эпімаха-Шыпілы]], далучыўся да беларускай паэзіі. Пісаць пачаў у сэмінарыі; вядомая дата напісаньня ягонага верша «Вясковая раніца»: Пецярбург, 29.III.1908. Апублікаваны першы верш «Песьня дзяўчаці» у 1909 у газэце «[[Наша Ніва]]». Акрамя яе, друкаваўся таксама ў газэтах «[[Biełarus]]», «[[Krynica (1917)|Krynica]]», «[[Вольная Беларусь (газэта)|Вольная Беларусь]]», «[[Świetač]]», «[[Белорусская рада]]», «[[Беларускае жыццё]]». Выдаў зборнік паэзіі «З роднага загону» ([[Вільня]], 1913, 2-ое дапоўненае выданьне 1931), паэму «Слова праўды аб мове і долі беларуса» ([[Прага]], 1917). Выйшла ягонае вершаванае апавяданьне «Аленчына вясельле» (Вільня, 1923). Аўтар беларускага рэлігійнага гімну «Божа, што калісь народы…» Творчасьць прасякнутая хрысьціянскім сьветапоглядам, у ёй дамінуе патрыятычная тэма, ідэя адраджэньня Беларусі, вера ў ейную лепшую будучыню. У прыродзе, у людзях, у розных праявах жыцьця Андрэй Зязюля бачыў тую красу, вяршыняй якой зьяўляецца Бог. Зьбіраў народныя песьні, якія разам з запісамі [[Антон Грыневіч|Антона Грыневіча]] склалі зборнік «Беларускія песьні з нотамі» Т. 2. ([[Пецярбург]], 1912). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|7|125}} * {{Кніга |аўтар = |імя = |прозьвішча = |частка = |загаловак = Беларускі фальклор: энцыклапедыя: [у 2 т.] |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Мн.}} |выдавецтва = |год = 2005 |том = 1 |старонкі = 555 |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга |аўтар = |імя = |прозьвішча = |частка = |загаловак = Беларускія рэлігійныя дзеячы XX стагоддзя : жыццярысы. Мартыралогія. Успаміны |арыгінал = Die weisrussischen personlichkeiten des geistlichen lebens im XX. jarhundert |спасылка = |адказны = [аўтар-укладальнік Ю. Гарбінскі] |выданьне = |месца = Мюнхен ; Мінск |выдавецтва = |год = 1999 |том = |старонкі = 10—11, 269—274, 547, 548 |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * [[Юрка Віцьбіч|Віцьбіч Ю.]] Бог і Бацькаўшчына: 1878—1968. У 90-я ўгодкі ад нараджэньня Андрэя Зязюлі // [[Божым шляхам (1964)|Божым шляхам]]. 1968. № 6. С. 12—15. * [[Язэп Германовіч|Гэрмановіч Я.]] Мае прыяцелі: Аляксандар Астрамовіч (Андрэй Зязюля) 26.ХІ.1878 — 17.І.1921 // Божым шляхам. 1965. № 2. С. 6—7. * {{Літаратура/Культура Беларусі|4|137}} * {{Літаратура/Даведнік Маракова|РЛ|1|0|РЛ1-3|РЛ1-3}} * {{Літаратура/Памяць/Ашмянскі раён|140}} * [[Янка Саламевіч|Саламевіч Я.]] Паэт-святар Андрэй Зязюля // Беларуская мова і літаратура ў школе. 1991. № 7—8. С. 140—144. * Х. М-а. Замест вянка на магілу Андрэя Зязюлі // Божым шляхам. 1951. № 3. С. 10—12. * {{Кніга|аўтар =[[Вікторыя Чаплева]]. |частка = |загаловак =100 асобаў Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.org/100-asobaw-belaruskay-khrystsiyanskay-demakratyi-sevyarynets-paval-ukladalnik#:~:text=%D0%9A%D0%BD%D1%96%D0%B3%D0%B0%20%E2%80%9C%D0%A1%D1%82%D0%BE%20%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%9E%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9%20%D1%85%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%86%D1%96%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9%20%D0%B4%D1%8D%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%96%E2%80%9D%2C%20%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B4%D0%B0,%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%2C%20%D1%8F%D0%BA%D1%96%D1%8F%20%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%96%20%D1%9E%20%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B0%20%D1%96%20%D0%BB%D1%8E%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%20%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C. |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = |год = 2017|том = |старонкі = 4—6 |старонак = 232 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * [[Ульяна Шаставец|Шаставец У.]] Крыж і церні жыцця: Андрэй Зязюля // Полымя. 1999. № 4. С. 285—296. * {{Літаратура/ЭГБ|3|457}} == Вонкавыя спасылкі == {{ВікіКрыніцы|Аўтар:Андрэй Зязюля}} * [https://knihi.com/Andrej_Ziaziula/ Творы] на «[[Беларуская палічка|Беларускай палічцы]]» * [https://web.archive.org/web/20221003053658/https://bis.nlb.by/by/documents/129863 Беларусь у асобах і падзеях] * [[Уладзімер Конан]]. [https://media.catholic.by/nv/n18/art3.htm#refs Андрэй Зязюля: хрысьціянская філязофія і асьветніцкая дзейнасьць] // [[Наша вера]] * [https://slounik.org/146790.html Слоўнік. Орг] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Астрамовіч, Аляксандар}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ашмянскім раёне]] [[Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары]] [[Катэгорыя:Беларускія паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскай рыма-каталіцкай сэмінарыі]] 5wbswikgq7sc848qewgcj14axcdsy2s 0 50795 2700266 1548537 2026-11-11T20:01:18Z Kahakai-writes 100888 2700266 wikitext text/x-wiki '''Ігнацы Людвік Паўлоўскі''' ({{мова-pl|Ignacy Ludwik Pawłowski}}; [[4 лютага]] [[1776]]—[[20 чэрвеня]] [[1841]]) — рымска—каталіцкі дзеяч. Высьвечаны на сьвятара ў [[1803]], дапаможны [[камянецкая дыяцэзія|біскуп камянецкі]] [[23 чэрвеня]] [[1828]]—[[1841]], адначасова — тытулярны [[мэгарскія біскупы|біскуп Мэгары]], [[магілёўская архідыяцэзія|арцыбіскуп магілёўскі]] ад [[1 сакавіка]] [[1841]]. {{Пачатак блёку}} {{Адзінка блёку |папярэднік = [[Вільгельм Фрайгер фон Фінтлер фон Рункельштайн]] |назва = [[Мэгарскія біскупы]] |гады = [[1828]]-[[1841]] |наступнік = [[Хасынта Вэра-і-Дуран]] }} {{Адзінка блёку |папярэднік = [[Каспар Цецішоўскі]] |назва = [[Магілёўскія арцыбіскупы]] |гады = [[1841]] |наступнік = [[Казімер Дмахоўскі]] }} {{Канец блёку}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bpawlo.html Біяграфія] {{Магілёўскія арцыбіскупы}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Паўлоўскі, Ігнацы}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 лютага]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1776 годзе]] [[Катэгорыя:Камянецкія біскупы]] [[Катэгорыя:Мэгарскія біскупы]] [[Катэгорыя:Магілёўскія арцыбіскупы]] [[Катэгорыя:Памерлі 20 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1841 годзе]] l4d6s94jb1k2o0paqcvr3o9tb4nsrqi 2700284 2700266 2026-11-11T20:57:58Z Kahakai-writes 100888 2700284 wikitext text/x-wiki '''Ігнацы Людвік Паўлоўскі''' ({{мова-pl|Ignacy Ludwik Pawłowski}}; [[4 лютага]] [[1776]]—[[20 чэрвеня]] [[1841]]) — рымска-каталіцкі дзеяч. Высьвечаны на сьвятара ў [[1803]], дапаможны [[камянецкая дыяцэзія|біскуп камянецкі]] [[23 чэрвеня]] [[1828]]—[[1841]], адначасова — тытулярны [[мэгарскія біскупы|біскуп Мэгары]], [[магілёўская архідыяцэзія|арцыбіскуп магілёўскі]] ад [[1 сакавіка]] [[1841]]. {{Пачатак блёку}} {{Адзінка блёку |папярэднік = [[Вільгельм Фрайгер фон Фінтлер фон Рункельштайн]] |назва = [[Мэгарскія біскупы]] |гады = [[1828]]-[[1841]] |наступнік = [[Хасынта Вэра-і-Дуран]] }} {{Адзінка блёку |папярэднік = [[Каспар Цецішоўскі]] |назва = [[Магілёўскія арцыбіскупы]] |гады = [[1841]] |наступнік = [[Казімер Дмахоўскі]] }} {{Канец блёку}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bpawlo.html Біяграфія] {{Магілёўскія арцыбіскупы}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Паўлоўскі, Ігнацы}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 лютага]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1776 годзе]] [[Катэгорыя:Камянецкія біскупы]] [[Катэгорыя:Мэгарскія біскупы]] [[Катэгорыя:Магілёўскія арцыбіскупы]] [[Катэгорыя:Памерлі 20 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1841 годзе]] 2e2h23bnjp4otlks9zxbh33stokiiu4 0 53080 2700241 1869306 2026-11-11T18:00:56Z Dymitr 10914 крыніца — https://uk.wikipedia.org/wiki/Стодола?oldid=48931165 2700241 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} [[Файл:Сіно, закріплене павзом, привезене возом до стодоли.jpg|значак|[[Сена]] прывезеная да стадолы.]] '''Стадола''' (''асець'') — гаспадарчае памяшканьне для абмалоту, прасушваньня і захаваньня збожжа, [[каноплі|канапель]] і [[лён]]у. Звычайна стадола мела прастакутны плян і накрывалася высокім чатырох- або двухсхільным саламяным [[дах]]ам. Пабудова звычайна мае [[мох|імшаныя]] сьцены, насыпную стольлю і шчыльна падагнаныя дзьвярыма. Мае [[печ]] бяз [[комін]]а, прыстасаваньні для прасушваньня [[сноп|снапоў]] — жэрдкі, якія перамяшчаюцца па дзьвюх бэльках, умацаванымі на вышыні каля 1 мэтра ад падлогі. Стадолу часьцей будавалі ля гумна або ўнутры яго (без страхі). Пашырана на [[Віцебская вобласьць|Віцебшчыне]], [[Магілёўская вобласьць|Магілёўшчыне]] і часткова [[Гомельская вобласьць|Гомельшчыне]]. == У гаспадарцы == Стадолу будавалі на пэўнай адлегласьці ад жылога дома і іншых гаспадарчых пабудоваў зь меркаваньняў пажарнай бясьпекі, забясьпечваючы пры гэтым зручны пад’езд для транспарту. Браму рабілі дастаткова шырокай, каб у іх мог праехаць вазок; для зручнасьці ў стадолах прадугледжваліся дзьве брамы, каб праз адную заязджаў гружаны вазок, а празь іншую выязджаў парожні<ref>{{артыкул|аўтар=Русовъ, М.|загаловак=Очеркъ поселеній и построекъ Полтавской губерніи|спасылка=https://books.google.ru/books?id=WnHsBQAAQBAJ&pg=RA1-PA97&lpg=RA1-PA97&dq=рублена+хата&source=bl&ots=E9Qd0CElRB&sig=OcJbnC_vZLDv0Mx-VV1V2t-v310&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjiws_8o_zTAhWFWSwKHe72B2wQ6AEIKDAA#v=onepage&q=рублена%20хата&f=false|выданьне=Сборник Харьковского историко-филологического общества, ч. 1 и 2|год=1902|том=13|старонкі=118|мова=uk}}</ref>. У стадолах захоўвалі сабраныя снапы. Калі восень была дажджлівай, тут жа, унутры будынка, рабілі малацьбу і веялі жыта на адмыслова вылучанай пляцоўцы, вядомы як [[ток (архітэктура)|ток]]. [[Файл:SMBL stodola Jaszczew 1870 p.jpg|значак|зьлева|Стадола крытая [[страха|страхою]].]] Стадолу зь ямнымі печамі былі распаўсюджаныя пераважна на поўдні і ўсходзе [[Усходняя Эўропа|Ўсходняй Эўропы]], тады як на поўначы і захадзе будавалі двухпавярховыя збудаваньні, у якіх на ніжнім узроўні разьмяшчалася каменная печ, а на верхнім звычайна раскладвалі снапы. На захадзе і паўночным захадзе Ўсходняй Эўропы стадолы часьцей за ўсё былі аднапавярховымі пабудовамі, у якіх печ і прыстасаваньні да [[сушэньне|сушэньня]] знаходзіліся ў адной прасторы. Пасьля закідваньня снапоў дзьверы на верхнім ярусе шчыльна зачынялі, а на ніжнім распальвалі вогнішча, пры гэтым дасяг да ямачнай печы ажыцьцяўляўся праз спэцыяльны люк, зроблены з процілеглага да ўваходу боку. Часта ў якасьці паліва выкарыстоўвалася салома, але лепш для гэтай мэты падыходзілі асінавыя дровы. Сушэньне рабілася да таго часу, пакуль з выпускной адтуліны ўверсе не сканчаў выходзіць бялёсы дым. Сунэньне ў стадолах рабілася з дапамогаю прадуктаў гарэньня, што стварала пэўныя праблемы. Па-першае, дымавыя газы ўтрымліваюць ваду — якая вылучаецца пры згараньні паліва, — і яна кандэнсуецца на снапах яшчэ да таго, як тыя пасьпяваюць прагрэцца. Дзеля выдаленьня гэтай вільгаці патрабуецца дадатковае паліва; у выніку сушэньне [[збожжа]] ў снапах патрабуе ў некалькі разоў больш паліва, чым сушэньня змалочанага зерня. Па-другое, дым надае збожжу — а значыць, і [[мука|муцэ]], змолатай зь яго, — непрыемны прысмак, што асабліва адчувальна для тых, хто да гэтага ня звыклы. Акрамя таго, прадымленая салома робіцца дрэнным кормам для жывёлы, бо быдла есьць яе неахвотна, да таго ж яна нэгатыўна ўплывае на смак малака і малочных прадуктаў. Агонь трэба было падтрымліваць так, каб полымя заставалася нізкім; інакш канструкцыі для сушэньня маглі загарэцца, а збожжа і салома — моцна пракапціцца. Каб пераадолець гэтыя недахопы «дымавога» сушэньня, у першай чвэрці XIX стагодзьдзя пачалася распрацоўка зернесушылак, у якіх выкарыстоўвалася гарачае паветра. == Глядзіце таксама == * [[Гумно]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Якімовіч, Ю.А. Драўлянае дойлідства беларускага Палесся. Мн., 1978. [[Катэгорыя:Драўляная архітэктура]] [[Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва]] eaxxm901qu20spz43guejp9ena5pryj 2700244 2700241 2026-11-11T18:02:22Z Dymitr 10914 стыль 2700244 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} [[Файл:Сіно, закріплене павзом, привезене возом до стодоли.jpg|значак|Стадола з прывезеным да яе [[сена]]м.]] '''Стадола''' (''асець'') — гаспадарчае памяшканьне для абмалоту, прасушваньня і захаваньня збожжа, [[каноплі|канапель]] і [[лён]]у. Звычайна стадола мела прастакутны плян і накрывалася высокім чатырох- або двухсхільным саламяным [[дах]]ам. Пабудова звычайна мае [[мох|імшаныя]] сьцены, насыпную стольлю і шчыльна падагнаныя дзьвярыма. Мае [[печ]] бяз [[комін]]а, прыстасаваньні для прасушваньня [[сноп|снапоў]] — жэрдкі, якія перамяшчаюцца па дзьвюх бэльках, умацаванымі на вышыні каля 1 мэтра ад падлогі. Стадолу часьцей будавалі ля гумна або ўнутры яго (без страхі). Пашырана на [[Віцебская вобласьць|Віцебшчыне]], [[Магілёўская вобласьць|Магілёўшчыне]] і часткова [[Гомельская вобласьць|Гомельшчыне]]. == У гаспадарцы == Стадолу будавалі на пэўнай адлегласьці ад жылога дома і іншых гаспадарчых пабудоваў зь меркаваньняў пажарнай бясьпекі, забясьпечваючы пры гэтым зручны пад’езд для транспарту. Браму рабілі дастаткова шырокай, каб у іх мог праехаць вазок; для зручнасьці ў стадолах прадугледжваліся дзьве брамы, каб праз адную заязджаў гружаны вазок, а празь іншую выязджаў парожні<ref>{{артыкул|аўтар=Русовъ, М.|загаловак=Очеркъ поселеній и построекъ Полтавской губерніи|спасылка=https://books.google.ru/books?id=WnHsBQAAQBAJ&pg=RA1-PA97&lpg=RA1-PA97&dq=рублена+хата&source=bl&ots=E9Qd0CElRB&sig=OcJbnC_vZLDv0Mx-VV1V2t-v310&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjiws_8o_zTAhWFWSwKHe72B2wQ6AEIKDAA#v=onepage&q=рублена%20хата&f=false|выданьне=Сборник Харьковского историко-филологического общества, ч. 1 и 2|год=1902|том=13|старонкі=118|мова=uk}}</ref>. У стадолах захоўвалі сабраныя снапы. Калі восень была дажджлівай, тут жа, унутры будынка, рабілі малацьбу і веялі жыта на адмыслова вылучанай пляцоўцы, вядомы як [[ток (архітэктура)|ток]]. [[Файл:SMBL stodola Jaszczew 1870 p.jpg|значак|зьлева|Стадола крытая [[страха|страхою]].]] Стадолу зь ямнымі печамі былі распаўсюджаныя пераважна на поўдні і ўсходзе [[Усходняя Эўропа|Ўсходняй Эўропы]], тады як на поўначы і захадзе будавалі двухпавярховыя збудаваньні, у якіх на ніжнім узроўні разьмяшчалася каменная печ, а на верхнім звычайна раскладвалі снапы. На захадзе і паўночным захадзе Ўсходняй Эўропы стадолы часьцей за ўсё былі аднапавярховымі пабудовамі, у якіх печ і прыстасаваньні да [[сушэньне|сушэньня]] знаходзіліся ў адной прасторы. Пасьля закідваньня снапоў дзьверы на верхнім ярусе шчыльна зачынялі, а на ніжнім распальвалі вогнішча, пры гэтым дасяг да ямачнай печы ажыцьцяўляўся праз спэцыяльны люк, зроблены з процілеглага да ўваходу боку. Часта ў якасьці паліва выкарыстоўвалася салома, але лепш для гэтай мэты падыходзілі асінавыя дровы. Сушэньне рабілася да таго часу, пакуль з выпускной адтуліны ўверсе не сканчаў выходзіць бялёсы дым. Сунэньне ў стадолах рабілася з дапамогаю прадуктаў гарэньня, што стварала пэўныя праблемы. Па-першае, дымавыя газы ўтрымліваюць ваду — якая вылучаецца пры згараньні паліва, — і яна кандэнсуецца на снапах яшчэ да таго, як тыя пасьпяваюць прагрэцца. Дзеля выдаленьня гэтай вільгаці патрабуецца дадатковае паліва; у выніку сушэньне [[збожжа]] ў снапах патрабуе ў некалькі разоў больш паліва, чым сушэньня змалочанага зерня. Па-другое, дым надае збожжу — а значыць, і [[мука|муцэ]], змолатай зь яго, — непрыемны прысмак, што асабліва адчувальна для тых, хто да гэтага ня звыклы. Акрамя таго, прадымленая салома робіцца дрэнным кормам для жывёлы, бо быдла есьць яе неахвотна, да таго ж яна нэгатыўна ўплывае на смак малака і малочных прадуктаў. Агонь трэба было падтрымліваць так, каб полымя заставалася нізкім; інакш канструкцыі для сушэньня маглі загарэцца, а збожжа і салома — моцна пракапціцца. Каб пераадолець гэтыя недахопы «дымавога» сушэньня, у першай чвэрці XIX стагодзьдзя пачалася распрацоўка зернесушылак, у якіх выкарыстоўвалася гарачае паветра. == Глядзіце таксама == * [[Гумно]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Якімовіч, Ю.А. Драўлянае дойлідства беларускага Палесся. Мн., 1978. [[Катэгорыя:Драўляная архітэктура]] [[Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва]] qp1341ahxcc9n9ooou904nlj5t6nt20 0 55954 2700310 2279464 2026-11-12T06:20:15Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700310 wikitext text/x-wiki {{Маляр}} '''Арту́р Алякса́ндравіч Клі́наў''' (нарадзіўся ў 1965 годзе, [[Менск]]) — беларускі канцэптуальны мастак, літаратар, фатограф, галоўны рэдактар часопіса «[[pARTisan]]». Жыве і працуе ў Менску. == Біяграфія == У 1987 годзе скончыў Беларускую тэхнічную акадэмію (архітэктурны факультэт). Аўтар шматлікіх мастацкіх выставаў у Беларусі й па-за межамі. Галоўны рэдактар часопіса (альманаха сучаснае беларускае культуры) «pARTisan» («Партызан»). З 1998 году старшыня Беларускай асацыяцыі сучасных мастакоў<ref name=patriotism>[http://patriotism-en.wikidot.com/artur-klinau]</ref>. Аўтар фотаальбома «[[Горад Сонца (фотаальбом)|Горад Сонца]]» і кнігі «[[Малая падарожная кніжка па Горадзе Сонца]]». У лістападзе 2007 году ў межах месяца беларускай культуры ў Парыжы ў цэнтры «Maison d’Europe et d’Orient» адкрылася фотавыстава Клінава, а таксама прайшла прэзэнтацыя ўрыўкаў яго раману «Менск. Горад СОНца» ў перакладзе на францускую мову<ref>http://www.svaboda.org/content/article/764196.html</ref>. 4 лютага 2008 году адбылася прэзэнтацыя праекта «Калекцыя пАРТызана», які складаецца з сэрыі альбомаў беларускага актуальнага мастацтва. Першым у гэтай сэрыі выйшаў альбом Артура Клінава «Дванаццаць». Ён ўяўляе сабой рэтраспэктыву дванаццаці найбольш важных для мастака праектаў за апошнія 12 гадоў. У жніўні 2010 году Артур Клінаў пачаў працу над сцэнаром да экзанізацыі кнігі Яна Баршчэўскага «Шляхціц Завальня». Фільм павінен быў выйсьці на экраны ў 2012 годзе<ref>http://kamunikat.org/8619.html{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Выставы == Індывідуальныя выставы<ref name=patriotism/> * 1998: Centre for Contemporary Art Ujazdowski Castle, Варшава, Польшча * 1999: Officyna Gallery, Шчэцін, Польшча * 2000: Kulturforum Rheine/ Kloster Bentlage, Rheine, Нямеччына * 2000: Kunstlerhaus Boswil, Босьвіль, Швайцарыя * 2000: AT Gallery, Познань, Польшча * 2001: Centre for Contemporary Art Ujazdowski Castle, Варшава, Польшча * 2003: RLBQ Gallery, [[Марсэль]] * 2003: Narod sobie Galeria, [[Познань]] * 2005: AT Galeria, Познань * 2006: Giedre Bartelt Galerie, [[Бэрлін]] Калектыўныя выставы: * 1994: Кюнстлерфорум, Бон. Выстава «Мастакі зь Менску»<ref name=evolutio>[http://evolutio.info/index.php?option=com_content&task=view&id=308&Itemid=50]</ref>. * 1996: Паўночны Райн — Вэстфалія. Выстава А. Клінава, М. Баразны, О. Сазыкінай і інш.<ref name=evolutio/> * 1999: ** Galerie d’Ecole des Beaux-Arts, [[Марсэль]], Францыя ** Villa Valcampana, Macerata, Італія ** BWA Gallery, Кельцэ, Польшча ** The Centre of Polish Sculpture, Ароньска, Польшча ** Manhattan Gallery, [[Лодзь]], Польшча ** Moderna Museet, Стакгольм, Швэцыя * 2000: ** Arsenal Gallery, Познань, Польшча ** Museum of Contemporary Art — Ludwig Museum, [[Будапэшт]], [[Вугоршчына]] ** Hamburger Banhof Museum, Бэрлін, Нямеччына ** The Centre for Contemporary Art Ujazdowski Castle, Варшава, Польшча ** [[Мікалоюс Чурлёніс|Музэй Чурлёніса]], [[Коўна]], Летува * 2001: ** Kulturhuset, [[Стакгольм]], [[Швэцыя]] ** W#AK Gallery, Vlissingen, [[Нідэрлянды]] ** Цэнтр польскай скульптуры, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ароньска||pl|Orońsko}}, [[Польшча]] ** Нацыянальны Музэй у [[Шчэцін]]е, [[Польшча]] * 2002: Цэнтр сучаснага мастацтва, [[Вільня]], [[Летува]] * 2003: «Garde a vue» Gallery, Клермон-Фэран, Францыя * 2005: Цэнтар сучаснага мастацтва, [[Кіеў]]. Выстава «Балота Empire»<ref>https://web.archive.org/web/20090915214554/http://www.nn.by/index.pl?theme=nn%2F2005%2F07&article=ku-balota</ref>. * 2007: ** Kunsthoone Gallery, [[Талін]], [[Эстонія]] ** Laznia Gallery, [[Гданьск]], [[Польшча]] * 2008: Arsenal, [[Беласток]]. Выстава «Беларускія перспектывы» (куратар і ўдзельнік выставы)<ref>http://pahonia.org/str/2008-09/1563.htm{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * 2009: Аpollonia Gallery, [[Страсбург]], [[Францыя]] * 2010: ** Дах — 11, Палац Мастацтва, Менск, Беларусь ** Цэнтр сучаснага мастацтва, [[Вільня]], [[Летува]] * 2011: ** Музэй сучаснага мастацтва, Салёнікі, [[Грэцыя]] ** Zachenta Gallery, [[Варшава]], [[Польшча]] ** Беларускі павільён на Вэнэцыянскай Біенале == Палітычныя погляды == Клінаў выказваецца за перамовы і кампраміс з аўтарытарным рэжымам [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]].<ref>Артур Клінаў: «Новая сацыяльная дамова — гэта той кампраміс, які на дадзеным этапе непазьбежны»https://www.svaboda.org/a/31614256.html</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20100912231742/http://news.tut.by/society/196859.html Інтэрвію Клінава tut.by (тэкст, відэа, фота)] * [http://community.livejournal.com/svaboda_friends/157172.html Творы Клінава ў праграме «Начная чытанка» на «Радыё Свабода»] * [https://web.archive.org/web/20060530025908/http://www.photohunt.by/names/belarus/klinov/ Працы Артура Клінава] * [http://www.mdz-moskau.eu/index.php?date=1184259993&gid=4 Вялікае нямецкамоўнае інтэрвію Артура Клінава] {{Недаступная спасылка|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20080512022506/http://belarus-art.iatp.by/text/klinov.html Інтэрвію Клінава, 2001 год] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Клінаў, Артур Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1965 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску]] [[Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары]] hb9xvx86idn9kll7q28707j1jikgr9x 0 62225 2700260 2068195 2026-11-11T19:29:59Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700260 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|тып=варыянты|Іванава Слабада|Слабада (неадназначнасьць)}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Іванава Слабада |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Іванавай Слабады |Трансьлітараваная назва = Ivanava Slabada |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XIX стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Тонескі сельсавет|Тонескі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 150 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 452 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 51 |Шырата сэкундаў = 8 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 52 |Даўгата сэкундаў = 25 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 3.3 |Commons = |Сайт = }} '''Іва́нава Слабада́'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 219</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 5 км на паўночны ўсход ад [[Тонеж]]у, за 46 км на паўночны захад ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]], за 55 км ад чыгуначнай станцыі [[Жыткавічы]]. Іванава Слабада ўваходзіць у склад [[Тонескі сельсавет|Тонескага сельсавету]]. == Гісторыя == Вядома з XIX стагодзьдзя як вёска [[Тонеская воласьць|Тонескай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]]. У студзені 1943 году нямецкія захопнікі спалілі ўсю вёску і загубілі 9 жыхароў. == Насельніцтва == * XIX стагодзьдзе: 1838 год — 15 двароў, 109 жыхароў * XX стагодзьдзе: 1909 год — 85 двароў, 607 жыхароў; 1917 год — 106 двароў, 662 жыхары; 1940 год — 141 двор, 723 жыхары; 1971 год — 271 двор, 1062 жыхары; 1998 год — 246 двароў, 591 жыхар; 1999 год — 576 жыхароў; 2000 год — 257 двароў, 592 жыхары * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 452 жыхары == Інфраструктура == Мэханічныя майстэрні, лясьніцтва. Базавая школа, Дом культуры, бібліятэка, Дом быту, фэльчарска-акушэрскі пункт, аддзяленьне сувязі, 3 крамы, аддзяленьне ашчаднага банку «[[Беларусбанк]]». У вёсцы знаходзіцца цэнтар камунальнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Іванава Слабада» == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20140906204955/http://www.lelchitsy.info/info/ivanova_sloboda.htm Іванава Слабада] {{Тонескі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Тонескі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі]] 0virq97e0v9tx7j2g9j9unze3kcuiit 0 62335 2700314 2073164 2026-11-12T07:11:45Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700314 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Астражанка |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Астражанкі |Трансьлітараваная назва = Astražanka |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1609 |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Астражанскі сельсавет|Астражанскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 150 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 322 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 247866 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 59 |Шырата сэкундаў = 30 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 33 |Даўгата сэкундаў = 13 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Астража́нка'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 212</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 5 км на ўсход ад ракі [[Убарць|Убраці]], за 38 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]], за 60 км ад чыгуначнай станцыі [[Мазыр]], за 26 км ад прыстані ў горадзе [[Петрыкаў|Петрыкаве]] (на рацэ [[Прыпяць|Прыпяці]]). Астражанка ўваходзіць у склад і зьяўляецца цэнтрам [[Астражанскі сельсавет|Астражанскага сельсавету]]. == Гісторыя == Упершыню згадваецца ў 1609 годзе як сяло. З 20 жніўня 1924 году цэнтар сельсавету. У лістападзе 1942 году нямецка-фашысцкія карнікі спалілі вёску і загубілі 71 жыхара. == Насельніцтва == * XIX стагодзьдзе: 1886 год — 43 двары, 350 жыхароў; 1900 год — 73 двары, каля 600 жыхароў; маёнтак — 2 двары, 17 чалавек * XX стагодзьдзе: 1917 год — 125 двароў, 769 жыхароў; маёнтак — 23 жыхары; 1940 год — 190 двароў, 820 жыхароў; 1969 год — 245 двароў, 962 жыхары; 1998 год — 222 двары, 538 жыхароў; 1999 год — 509 жыхароў; 2000 год — 203 двары, 460 жыхароў * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 322 жыхары == Інфраструктура == Вэтэрынарны пункт, лясьніцтва. Сярэдняя школа, клюб, бібліятэка, аддзяленьне сувязі, [[фэльчарска-акушэрскі пункт]], крама. Цэнтар камунальнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «[[Астражанка (прадпрыемства)|Астражанка]]». == Інфармацыя для турыстаў == === Помнікі архітэктуры === * Брацкая магіла савецкіх воінаў. У 1960 годзе на магіле пастаўлены абэліск. * Помнік землякам. === Страчаная спадчына === * Праваслаўная царква (пабудаваная ў 1779 годзе) == Выхадцы == Радзіма беларускага пісьменьніка М. Ф. Капыловіча. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523064601/http://www.lelchitsy.info/info/ostrozhanka.htm Астражанка] {{Астражанскі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Астражанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] t4qxtrjpdudzd8a5avtrw393gkqnmk8 0 62381 2700315 2077655 2026-11-12T07:16:47Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700315 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Асянское |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Асянскога |Трансьлітараваная назва = Asianskoje |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XX стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)|Бараўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 150 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 45 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 44 |Шырата сэкундаў = 12 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 15 |Даўгата сэкундаў = 22 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} '''Асянско́е'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 212</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], на левым беразе ракі [[Убарць|Убарці]], за 14 км на ўсход ад [[Баравое (Гомельская вобласьць)|Баравога]], за 8 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]], за 75 км ад чыгуначнай станцыі [[Ельск]], на аўтамабільнай дарозе Лельчыцы — [[Глушкавічы]] ({{Таблічка-by|Р|36}}). Асянское ўваходзіць у склад [[Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)|Бараўскога сельсавету]]. == Гісторыя == Вядома з пачатку XX стагодзьдзя як [[хутар]] [[Лельчыцкая воласьць|Лельчыцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. У ліпені 1943 году нямецка-фашысцкія карнікі спалілі вёску і загубілі 25 жыхароў. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1909 год — 18 двароў, 133 жыхары; 1917 год — 29 двароў, 189 жыхароў (181 беларус, 8 габрэяў); 1940 год — 42 двары, 136 жыхароў; 1998 год — 36 двароў, 79 жыхароў; 1999 год — 91 жыхар; 2000 год — 31 двор, 62 жыхары * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 45 жыхароў == Інфраструктура == Крама. Дзейнічае калгас імя М. І. Калініна. == Інфармацыя для турыстаў == === Помнікі архітэктуры === * Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан. У 1957 годзе на магіле пастаўлены абэліск. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523073220/http://www.lelchitsy.info/info/osinskoe.htm Асянское] {{Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Бараўскі сельсавет (Лельчыцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі]] 89713lj91wh78d2ug45521mioligjs6 0 62499 2700298 2083983 2026-11-12T01:09:13Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700298 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Альховая |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Альховай |Трансьлітараваная назва = Aĺchovaja |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XX стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Грабянёўскі сельсавет|Грабянёўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 152 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 5 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 41 |Шырата сэкундаў = 31 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 23 |Даўгата сэкундаў = 52 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} '''Альхо́вая'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 215</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 4 км на поўнач ад [[Грабяні (Гомельская вобласьць)|Грабянёў]], за 20 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]], за 50 км ад чыгуначнай станцыі [[Іскарасьць]]. Альховая ўваходзіць у склад [[Грабянёўскі сельсавет|Грабянёўскага сельсавету]]. == Гісторыя == Вядома з пачатку XX стагодзьдзя як [[хутар]] [[Буйнавіцкая воласьць|Буйнавіцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]]. У 1917 годзе на гэты месцы знаходзіліся 2 хутары: Альховая-Старая і Альховая-Новая. Пазьней хутары былі аб’яднаны ў вёску. У чэрвені 1943 году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі вёску і загубілі 7 жыхароў. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1909 год — 13 двароў, 51 жыхар; 1917 год — 2 хутары: Альховая-Старая (12 двароў, 73 жыхары) і Альховая-Новая (91 двор, 7 жыхароў); 1940 год — 38 двароў, 162 жыхары; 1998 год — 15 двароў, 25 жыхароў; 1999 год — 24 жыхары; 2000 год — 11 двароў, 18 жыхароў * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 5 жыхароў == Інфраструктура == Крама. Дзейнічае камунальнае сельскагаспадарчае прадпрыемства «[[Грабяні (прадпрыемства)|Грабяні]]». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523064537/http://www.lelchitsy.info/info/olhovaya.htm Альховая] {{Грабянёўскі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Грабянёўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі]] k7hrgu63fac5tmhkc7ppgoo36erdej7 0 62620 2700186 1962813 2026-11-11T12:00:22Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700186 wikitext text/x-wiki {{Мястэчка |Назва = Шугалеі |Назва ў родным склоне = Шугалеяў |Арыгінальная назва = |Краіны = Беларусі |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Першыя згадкі = [[20 стагодзьдзе]] |Горад з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Адміністрацыйная адзінка = Вобласьць |Назва адміністрацыйнай адзінкі = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Адміністрацыйная адзінка2 = Раён |Назва адміністрацыйнай адзінкі2 = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Адміністрацыйная адзінка3 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі3 = |Сельсавет = [[Сіманіцкі сельсавет|Сіманіцкі]] |Пасялковы савет = |Кіраўнік = |Імя кіраўніка = |Плошча = |Вышыня = 152 |Колькасьць насельніцтва = 5 |Год падліку насельніцтва = 2000 |Шчыльнасьць насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу насельніцтва = |Колькасьць двароў = 3 |Часавы пас = |Летні час = |Тэлефонны код = +375 2356 |Паштовы індэкс = |Аўтамабільны код = 3 |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата паўшар'е = паўночнае |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 49 |Шырата сэкундаў = 27.8 |Даўгата паўшар'е = усходняе |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 3 |Даўгата сэкундаў = 39.6 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = |Колер = {{Колер|Беларусь}} }} '''Шугалеі́'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}</ref> — [[вёска]] ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]], за 7 км на поўдзень ад [[Сіманічы|Сіманічаў]], за 29 км на паўночны захад ад раённага цэнтру [[Лельчыцы]], за 83 км на захад ад чыгуначнай станцыі [[Ельск]]. Шугалеі ўваходзіць у склад [[Сіманіцкі сельсавет|Сіманіцкага сельсавету]], у складзе камунальнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Сіманічы». == Гісторыя == Вядома з пачатку [[20 стагодзьдзе|XX ст.]] як [[хутар]] Шугалеі [[Лельчыцкая воласьць|Лельчыцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]]. У красавіку [[1943]] году нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі ўсю вёску і загубілі 3 жыхароў. == Насельніцтва == * [[1909]] год — 5 двароў, 35 жыхароў * [[1917]] год — 48 двароў, 309 жыхароў * [[1940]] год — 56 двароў, 231 жыхар * [[1998]] год — 5 двароў, 7 жыхароў * [[2000]] год — 3 двары, 5 жыхароў == Крыніцы == {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090523072048/http://www.lelchitsy.info/info/shugalei.htm Шугалеі] {{Сіманіцкі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Сіманіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў XX стагодзьдзі]] r0ls3kt4725redkv2j48bltmjuhcdvs 0 62687 2700313 2565323 2026-11-12T07:02:58Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700313 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Ударнае}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Асмаленік |Лацінка = Asmalenik |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Асмаленіку |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = XX стагодзьдзе |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] |Сельсавет = [[Асмаленіцкі сельсавет|Асмаленіцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = 145 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 568 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 247868 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 56 |Шырата сэкундаў = 59 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 18 |Даўгата сэкундаў = 59 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Асма́ленік'''<ref name="СННП-169">{{Літаратура/СННП/Гомельская вобласьць}} С. 169.</ref> (з 1964 году — ''Уда́рная''<ref name="СННП-169"/>, з 2004 году — ''Уда́рнае''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}} С. 220.</ref>{{Заўвага|Зьнішчэньне традыцыйнай гістарычнай тапаніміі — адзін з захадаў [[Русіфікацыя Беларусі|палітыкі гвалтоўнай русіфікацыі і дэнацыяналізацыі Беларусі]] ([[расейцы|расейскага]] [[этнацыд|этнацыду]] [[беларусы|беларусаў]])}}) — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], каля ракі [[Каросьцінка|Каросьцінкі]]. Цэнтар [[Асмаленіцкі сельсавет|сельсавету]] [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзіцца за 33 км на поўнач ад раённага цэнтру [[Лельчыцы|Лельчыцаў]]. == Гісторыя == Упершыню ўпамінаецца ў пісьмовых крыніцах у пачатку XX стагодзьдзя як [[хутар]] [[Буйнавіцкая воласьць|Буйнавіцкай воласьці]] [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]]. 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Асмаленік абвяшчаўся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. За часамі [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] ў ліпені 1943 году нямецкія захопнікі спалілі ўсю вёску і загубілі 18 жыхароў. 30 ліпеня 1964 году вёску перайменавалі ва Ўдарную<ref name="СННП-169"/>, а 17 сьнежня 2004 году — ва Ўдарнае<ref>[https://web.archive.org/web/20201026034933/http://www.maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/spelling1997-2008.pdf Написание 1997—2008], [[Дзяржаўны камітэт па маёмасьці Рэспублікі Беларусь]]</ref>. == Насельніцтва == === Дэмаграфія === * XX стагодзьдзе: 1909 год — хутар: 23 двары, каля 140 жыхароў; 1917 год — вёска: 33 двары, 201 жыхар; 1940 год — 51 двор, 253 жыхары; 1998 год — 258 двароў, 881 жыхар; 1999 год — 842 жыхары; 2000 год — 246 двароў, 905 жыхароў * XXI стагодзьдзе: 2010 год — 568 жыхароў === Інфраструктура === Працуюць сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячы сад, спартовы комплекс, фэльчарска-акушэрскі пункт, пошта, аддзел банку «[[Беларусбанк]]», сталоўка, крама. == Эканоміка == Цэнтар камунальнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Ударнае». == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Памяць/Лельчыцкі раён}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090526015041/http://www.lelchitsy.info/info/udarnaya.htm Ударная] {{Асмаленіцкі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Асмаленіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі]] 04yvsdxibpd28etyywsi3xbvoa7oubr 0 65309 2700211 1880600 2026-11-11T14:37:49Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700211 wikitext text/x-wiki {{Музыка |Імя = Юры Візбар |Сапраўднае_імя = |Лёга = |Памер_лёга = |Апісаньне_лёга = |Гады = |Нацыянальнасьць = |Прафэсіі = бард |Інструмэнты = |Жанры = |Псэўданімы = |Гурты = |Супрацоўніцтва = |Лэйблы = |Узнагароды = |Сайт = }} '''Ю́ры Ві́збар''' ({{Мова-ru|Юрий Иосифович Визбор}}; [[20 чэрвеня]] [[1934]] — [[17 верасьня]] [[1984]]) — савецкі кінаактор, журналіст, [[бард]], адзін з пачынальнікаў [[аўтарская песьня|аўтарскай песьні]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 чэрвеня 1934 году ў Маскве. Памёр 17 верасьня 1984 году ў Маскве. Пахаваны ў [[Масква|Маскве]] на [[Кунцаўскія могілкі|Кунцаўскіх могілках]]. На [[Беларуская мова|беларускую мову]] перакладзены [[верш]] Ю. Візбара «Параходзік»<ref>''Візбар, Ю.'' Параходзік // У кн.: ''[[Вадзім Болбас|Болбас, В.]]'' Забытыя прывіды мрояў: Навелы і пераклады. — [[Мінск]]: Логвінаў, 2004. — 120 с. — {{ISBN|985-6701-27-9}}.</ref>. == Фільмаграфія == === Актор === # [[1967 год у кіно|1967]] — [[Возмездие]] # [[1967 год у кіно|1967]] — [[Июльский дождь]] # [[1968 год у кіно|1968]] — [[Рудольфио]] # [[1969 год у кіно|1969]] — [[Мой папа — капитан]] # [[1969 год у кіно|1969]] — [[Красная палатка]] — ''прафэсар Бегавунек'' # [[1970 год у кіно|1970]] — [[Начало (фільм)|Начало]] # [[1970 год у кіно|1970]] — [[Белорусский вокзал]] — ''галоўны інжынэр Балашоў'' # [[1970 год у кіно|1970]] — [[В Москве проездом…]] # [[1970 год у кіно|1970]] — [[Переступи порог]] # [[1972 год у кіно|1972]] — [[Ты и я]] # [[1973 год у кіно|1973]] — [[Семнаццаць імгненьняў вясны (телесэрыял)|Семнадцать мгновений весны]] — ''[[Марцін Борман]]'' # [[1975 год у кіно|1975]] — [[Дневник директора школы]] — ''Сьмірноў'' # [[1977 год у кіно|1977]] — [[Миг удачи]] — ''трэнэр Юрасаў Павал Пятровіч'' # [[1982 год у кіно|1982]] — [[Нежность к ревущему зверю]] — ''журналіст Адзінцоў'' === Сцэнарыст === # [[1961 год у кіно|1961]] — [[Выше неба]] # [[1979 год у кіно|1979]] — [[Мурманск-198]] # [[1982 год у кіно|1982]] — [[Год дракона]] # [[1985 год у кіно|1985]] — [[Капитан Фракасс]] # [[1986 год у кіно|1986]] — [[Прыжок]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.vizbor.ru Юры Візбар: афіцыйны сайт]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20090604122538/http://bard.da.ru/ Юры Візбар: «Как хочется прожить ещё сто лет…»]{{ref-ru}} {{Ізаляваны артыкул}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Візбар, Юры}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1934 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве]] [[Катэгорыя:Савецкія музыкі]] [[Катэгорыя:Савецкія акторы]] [[Катэгорыя:Савецкія драматургі]] [[Катэгорыя:Савецкія сцэнарысты]] [[Катэгорыя:Савецкія барды]] [[Катэгорыя:Савецкія журналісты]] [[Катэгорыя:Савецкія паэты]] [[Катэгорыя:Памерлі 17 верасьня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1984 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Кунцаўскіх могілках]] 25qm48myrri600h6etvl62h4hlzkasn 0 67627 2700326 2698790 2026-11-12T08:17:47Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700326 wikitext text/x-wiki {{Шляхціч |Імя = Багуслаў Радзівіл |Лацінка = Bahusłaŭ Radzivił |Поўнае імя = |Партрэт = Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (XVII).jpg |Шырыня партрэту = |Подпіс партрэту = Багуслаў Радзівіл. Невядомы мастак, XVII ст. |Герб = POL COA Radziwiłł.svg |Шырыня гербу = |Подпіс гербу = Герб [[Трубы (герб)|Трубы]] |Пасады = |Імя пры нараджэньні = |Нарадзіўся = {{Нарадзіўся|3|5|1620}} |Месца нараджэньня = [[Гданьск]], [[Карона Польскага каралеўства|Каралеўства Польскае]] |Памёр = {{Памёр|31|12|1669|гадоў=49}} |Месца сьмерці = каля [[Каралявец|Караляўца]], [[Прусія]] |Род = [[Радзівілы]] |Бацька = [[Януш Радзівіл (1579—1620)|Януш Радзівіл]] |Маці = [[Альжбета Соф’я Гагэнцолерн]] |Жонка = [[Ганна Марыя Радзівіл]] |Дзеці = [[Людвіка Караліна Радзівіл]] |Рэлігія = |Рэгаліі = |Колер = |Колер загалоўку = }} '''Багуслаў Радзівіл''' ({{Нарадзіўся|3|5|1620}}, [[Гданьск]] — {{Памёр|31|12|1669}}, пад [[Каралявец|Караляўцом]]) — вайсковы і дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Радзівіл Багуслаў // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 487.</ref>, мэцэнат. [[Харунжы вялікі літоўскі|Харунжы]] (1638—1646) і [[Канюшы вялікі літоўскі|канюшы]] вялікі літоўскі (з 1646). Асабісты дарадца швэдзкага караля [[Карл X Густаў|Карла X Густава]] ў часе Паўночнай вайны 1655—1660 гадоў<ref>Масленицына И., Богодяж Н. [https://web.archive.org/web/20120619063132/http://www.aif.by/ru/articles/freetime/item/12276-radzivil.html Слуцкий князь Богуслав Радзивилл не променял литвинку на сестру шведского короля] // [[Аргументы и факты]]. № 4, 26 студзеня 2011 г.</ref>. Валодаў вялікай лятыфундыяй: па сьмерці бацькі атрымаў [[Слуцкае княства|Слуцкае]], [[Капыльскае княства|Капыльскае]] княствы і шматлікія маёнткі, у выніку шлюбу са сваёй стрыечнай пляменьніцай [[Ганна Марыя Радзівіл|Ганнай Марыяй]] — [[Кейданы]], [[Дубінкі]], [[Біржы]], [[Заблудаў]], [[Койданаў]], [[Беліца|Беліцу]] і інш. Быў [[староста]]м [[Мазырскае староства|мазырскім]], [[Бранскае староства|бранскім]] і [[Барскае староства|барскім]]. Князь [[Сьвятая Рымская імпэрыя|Сьвятой Рымскай Імпэрыі]] на [[Біржы|Біржах]] і [[Дубінкі|Дубінках]]. == Біяграфія == {{Падвойная выява|зьлева|Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (XIX).jpg|155|Hanna Maryja Radzivił. Ганна Марыя Радзівіл (XIX).jpg|158|Багуслаў Радзівіл і яго жонка Ганна Марыя. Мініятуры, XIX ст.}} Зь [[біржы|біржанска]]-[[дубінкі|дубінкаўскай]] лініі роду [[Радзівілы|Радзівілаў]], сын [[Януш Радзівіл (1579—1620)|Януша]], [[Кашталяны віленскія|кашталяна віленскага]], і [[Альжбета Соф’я Гагэнцолерн|Альжбеты Соф’і Гагэнцолерн]]. Ад 7-гадовага веку выхоўваўся ў Вялікім Княстве Літоўскім пад апекай стрыечнага дзядзькі [[Крыштап Радзівіл|Крыштапа Радзівіла]]. Навучаўся ў [[Кейданы|Кейданах]], [[Вільня|Вільні]], [[Гронінген (горад)|Гронінгене]] і [[Утрэхт (горад)|Ўтрэхце]] ([[Нідэрлянды]]), [[Парыж]]ы. [[Файл:Boguslaus Radziwill.jpg|250пкс|значак|Мэдаль з партрэтам Б. Радзівіла]] Неаднаразова абіраўся [[пасол соймавы|паслом]] на соймы, атрымаў [[Урад (Вялікае Княства Літоўскае)|урады]] харунжага і канюшага вялікіх літоўскіх. Да 1648 году знаходзіўся ў [[Галяндыя|Галяндыі]] і [[Францыя|Францыі]], кароль [[Людовік XIV]] прызначыў яго генэральным палкоўнікам польскай пяхоты і кавалерыі францускага войска. Вярнуўся на радзіму з пачаткам паўстаньня казакоў ва Ўкраіне пад камандай [[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]]. Атрымаў ад [[Ян Казімер|Яна Казімера]] пасаду генэрала каралеўскай гвардыі, камандаваў палкамі ў войсках Кароны і Вялікага Княства, браў удзел у [[Бітва пад Берастэчкам|Бітве пад Берастэчкам]]. [[Файл:Bahusłaŭ Radzivił, Hanna Maryja Radzivił, Pahonia. Багуслаў Радзівіл, Ганна Марыя Радзівіл, Пагоня (1840).jpg|значак|зьлева|Надмагільле Багуслава Радзівіла і яго жонкі, 1840 г.]] У 1652 годзе дамогся ў [[Сьпіс каралёў польскіх|караля]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Магдэбурскае права|Магдэбурскага права]] для [[Слуцак|Слуцку]] (паўторна) і [[Капыль|Капылю]]. Забясьпечыў Слуцак новымі фартыфікацыйнымі збудаваньнямі — [[цытадэль]]лю і крапаснымі сьценамі з бастыёнамі і 4 брамамі<ref name="kurjer">{{спасылка|url=http://kurjer.info/2011/03/02/cytadel-nyaspradzhanaj-stalicy/|загаловак=Цытадэль няспраўджанай сталіцы|выдавец=[[Інфа-Кур’ер]]|дата=10 красавіка 2011}}</ref>. Разьмясьціў у месьце залогу ў 1 тысячу чалавек, што дало магчымасьць вытрымаць аблогу і штурм маскоўскага войска ў 1655 годзе. {{Падвойная выява|справа|Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (1670).jpg|119|Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (1670) (2).jpg|125|Праект абэліску і надмагільля {{nowrap|Б. Радзівіла}}, па 1669 г.}} У [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) браў удзел у баявых дзеяньнях, у тым ліку аблозе [[Магілёў|Магілёва]] ў лютым — траўні 1655 году. З пачаткам [[Паўночная вайна (1655—1660)|Паўночнай вайны]] (1655—1660) у ліпені таго ж году разам з стрыечным братам гетманам вялікім літоўскім [[Януш Радзівіл|Янушам Радзівілам]] вёў перамовы з швэдзкім каралём [[Карл X Густаў|Карлам X Густавам]], якія скончыліся падпісаньнем [[Кейданская унія|Кейданскай уніі]] — пераходу Вялікага Княства Літоўскага пад пратэктарат Швэцыі. Узначальваў брандэнбурскае войска на тэрыторыі Прусіі (1657—1658), аднак потым вярнуўся на бок Рэчы Паспалітай і ваяваў супраць Швэцыі ў [[Курляндыя|Курляндыі]]. Сабраў у Слуцку архіў, бібліятэку, дзе зьберагаліся каштоўныя рукапісы, у тым ліку [[Радзівілаўскі летапіс]]. Зьбіраў творы мастацтва, аўтар замалёвак з панарамамі беларускіх местаў, эскізаў і праектных [[Рысунак|рысункаў]] збудаваньняў (зьберагаюцца ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі). Падтрымліваў кальвінісцкія зборы і школы, складаў рэлігійныя гімны. На службе ў Багуслава Радзівіла былі многія навукоўцы, дзеячы культуры, у тым ліку [[Язэп Нарановіч-Наронскі|Юзаф (Язэп) Нарановіч-Наронскі]], [[Станіслаў Незабітоўскі|С. Незабітоўскі]]. Па сьмерці Багуслава Радзівіла ягоныя ўладаньні перайшлі да дачкі [[Людвіка Караліна Радзівіл|Людвікі Караліны]] (г. зв. «[[Нойбурскія маёнткі]]»). == Дадатковыя зьвесткі == * Багуслаў Радзівіл мае дачыненьне да распрацоўкі [[герб Слуцку|гербу Слуцку]]. Апроч таго, сярод ягоных [[рысунак|рысункаў]] ёсьць праект мескай ратушы<ref>{{Літаратура/Нясьвіж і Радзівілы (2007)|к}} [https://web.archive.org/web/20090813203835/http://jivebelarus.net/at_this_day/birth-of-boguslaw-radziwill.html]</ref>. * Заснаваньне Багуславам Радзівілам у 1643 годзе паселішча Багуслаў Поле (пазьней Жодзіна Слабада, Жодзін) у наш час на афіцыйным узроўні лічыцца пачаткам гісторыі места [[Жодзін]]а<ref>[[Глеб Лабадзенка|Лабадзенка Г.]] Жодзіна заснаваў кузэн Людовіка XІV! // [[Звязда]]. № 97 (26705), 21 траўня 2010 г.</ref>. == Галерэя == === Малярства === <gallery widths=150 heights=150 caption="Творы малярства" class="center"> Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (W. Honthorst, 1656-59).jpg|Willem van Honthorst, {{nowrap|1656—1659 гг.}} Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (1677-79).jpg|Невядомы мастак, 1670-я гг. Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (1733-37).jpg|Зь Нясьвіскай галерэі, {{nowrap|1733—1737 гг.}} Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (M. Krajewski, 1876).jpg|М. Краеўскі, 1876 г. </gallery> === Графіка === <gallery widths=150 heights=150 caption="Графічныя партрэты" class="center"> Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (1646-53).jpg|Невядомы мастак, {{nowrap|1646—1653 гг.}} Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (P. Jode, 1650).jpg|Пітэр дэ Ёдэ (Малодшы), каля 1650 г. Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (P. Jode, 1650) (2).jpg|Пітэр дэ Ёдэ (Малодшы), каля 1650 г. Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (D. Schultz, 1654).jpg|Ерыміяс Фальк, 1654 г. </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (1660-69).jpg|Невядомы мастак, 1660-я гг. Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (1650-99).jpg|Невядомы мастак, XVII ст. Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (1650-99) (2).jpg|Невядомы мастак, XVII ст. Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (H. Lajbovič, 1758).jpg|«Выявы роду Радзівілаў». {{nowrap|Г. Ляйбовіч}}, 1758 г. </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (1835) (2).jpg|Невядомы мастак, 1835 г. Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (M. Starkman, 1857).jpg|М. Старкман, 1857 г. Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (S. Wyspiański, 1887).jpg|С. Высьпянскі, 1887 г. Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (XIX) (2).jpg|Acta Borussica, XIX ст. </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * [[Тамара Габрусь|Габрусь Т.]] Навошта князю крыла, альбо Ушанаванне Багуслава Радзівіла // [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]. № 1, 1993. * Карлюк К. [https://www.academia.edu/44920062/ Пад штандарам дома Аранскіх. Першае «кавалерскае падарожжа» Багуслава Радзівіла (1637—1640 гг.) і яго ўдзел у галандскай аблозе Хюлста 1640 г.] // [[ARCHE Пачатак]]. № 6 (117): Вайсковая гісторыя Вялікага Княства Літоўскага. 2012. С. 403—439. * Карлюк К. Рука і сэрца князя Багуслава Радзівіла // [[Наша гісторыя]]. № 4, 2018. С. 66—71. {{ISBN|2617-2305}}. * {{Літаратура/Нясьвіж і Радзівілы (2007)}} * Kalicki B. Bogusław Radziwiłł, koniuszy litewski: Szkic historyczny. — Kraków, 1878. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210102113215/http://prajdzisvet.org/text/1076-listy-kupidona.html Лісты Купідона] {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Радзівіл, Багуслаў}} [[Катэгорыя:Радзівілы|Багуслаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гданьску]] [[Катэгорыя:Канюшыя вялікія літоўскія]] [[Катэгорыя:Харунжыя вялікія літоўскія]] [[Катэгорыя:Генэралы Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Старосты бранскія]] [[Катэгорыя:Старосты мазырскія]] rl3y0fkue2w184b5ocmmupd0irr4f1l 0 69906 2700301 2181264 2026-11-12T03:01:23Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700301 wikitext text/x-wiki '''Аляксей Юр’евіч Мусорын''' (нар. [[1963]]) — расейскі мовазнавец. Кандыдат філялягічных навук ([[2006]]). == Біяграфія == Скончыў гуманітарны факультэт Новасыбірскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Выкладаў у Новасыбірскім дзяржаўным пэдагагічным унівэрсытэце, Новасыбірскім дзяржаўным унівэрсытэце і шэрагу іншых навучальных установаў [[Новасыбірск]]у. У наш час — дацэнт Новасыбірскага клясычнага інстытуту. Кола навуковых інтарэсаў — гісторыя славянскіх моваў, агульнае мовазнаўства, гісторыя пісьменнасьці. Аўтар больш за 30 друкаваных працаў, у тым ліку манаграфіі «Основы науки о языке». == Асноўныя працы == * Белорусский язык. — Новосибирск, 2011. * Основы науки о языке. — Новосибирск, 2002. * Механизмы эволюции языка рукописного текста // Сибирский лингвистический семинар. — Новосибирск, 2002, № 1. * О характеристике лексической специфики при описании языка // Наука. Университет. 2002. Материалы Третьей научной конференции. — Новосибирск, 2002. * Что такое отдельный язык // Сибирский лингвистический семинар. — Новосибирск, 2001, № 1. * Церковнославянский язык и церковнославянизмы // Наука. Университет. 2000. Материалы Первой научной конференции. — Новосибирск, 2000. * [https://web.archive.org/web/20090826144930/http://mowaznaustwa.ru/2009/02/18/a-musoryn-leksichnyya-belarusizmy-%D1%9E-ruskix-gavorkax-novasibirskaj-voblasci/ Лексічныя беларусізмы ў рускіх гаворках Новасібірскай вобласці] // Дыялогі і кантакты. — Мінск, 1996, № 2. * [https://web.archive.org/web/20120623085807/http://mowaznaustwa.ru/2009/02/18/a-yu-musoryn-xrysciyanskaya-teanimichnaya-leksika-belaruskaj-movy-pravasla%D1%9Enaga-i-katalickaga-%D1%9Ezhyvannya/ Хрысціянская тэанімічная лексіка беларускай мовы праваслаўнага і каталіцкага ўжывання] // Беларусь і беларусы ў прасторы і часе. — Мінск, 2007. — С. 342—348 * [https://web.archive.org/web/20130904211914/http://mowaznaustwa.ru/2009/02/20/a-yu-musoryn-teanimichnaya-leksika-%d1%9e-paezii-alesya-garuna/ Тэанімічная лексіка ў паэзіі Алеся Гаруна] // Роднае Слова. — 2005. — № 12. — С. 14—15 * [http://www.philology.ru/linguistics3/musorin-08.htm Вариативность названий стран в современном белорусском языке] // Иностранные языки в научном и учебно-методическом аспектах. — Вып. 7. — Новосибирск, 2008. — С. 31—35 == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.philology.ru/authors.htm Біяграфія на Philology.ru] * [https://web.archive.org/web/20091004170601/http://www.binetti.ru/auctores.shtml Зьвесткі пра аўтара на Binetti.ru] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Мусорын, Аляксей}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1963 годзе]] [[Катэгорыя:Расейскія мовазнаўцы]] t8jt967vhdmpv006febc0tv7uocptxt 0 70520 2700256 2523834 2026-11-11T19:05:19Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700256 wikitext text/x-wiki {{Палітык | імя = Ёзэф Вэрт | жанчына = <!-- любое значэньне, калі так --> | выява = | памер = | подпіс_пад_выявай = | пасада = тытулярны біскуп Бульны | пачатак_тэрміну = 1991 | канец_тэрміну = 2002 | прэзыдэнт = | прэм'ер-міністар = | папярэднік = | наступнік = [[Ёсэф дэ Кэсэль]] | пасада2 = [[Дыяцэзія Перамяненьня Панскага ў Новасыбірску|Біскуп дыяцэзіі Перамяненьня Панскага ў Новасыбірску]] | пачатак_тэрміну2 = 2002 | канец_тэрміну2 = | папярэднік2 = | наступнік2 = | прэм'ер-міністар2 = | прэзыдэнт2 = | пасада3 = [[Канфэрэнцыя каталіцкіх біскупаў Расеі|Старшыня Канфэрэнцыі каталіцкіх біскупаў Расеі]] | пачатак_тэрміну3 = 2005 | канец_тэрміну3 = | папярэднік3 = [[Тадэвуш Кандрусевіч]] | наступнік3 = | прэм'ер-міністар3 = | прэзыдэнт3 = | дата_нараджэньня = 4 кастрычніка 1952 | месца_нараджэньня = {{Сьцяг КазССР}} [[Караганда]], [[Казаская ССР]] | дата_сьмерці = | месца_сьмерці = | нацыянальнасьць = [[немцы|немец]] | назва_палітычнай_арганізацыі = <!-- Рух, Аб’яднаньне, і пад. Неабавязковы. Па змоўчаньні — «Партыя» --> | партыя = | сужэнец = | дзеці = | адукацыя = Ковенская духоўная сэмінарыя | рэлігія = [[каталіцтва]] | бацька = | маці = | подпіс = | узнагароды = }} [[Файл:Coat of arms of Joseph Werth.svg|значак]] '''Ёзэф Вэрт''', таксама '''Ёсіф Вэрт''' [[SJ]] ({{мова-ru|Иосиф Верт}}, {{мова-de|Joseph Werth}}; нарадзіўся 4 кастрычніка 1952, [[Караганда]], [[Казаская ССР]]) — расейскі [[каталіцтва|каталіцкі]] дзеяч, [[біскуп]]. == Сям’я == Паходзіць зь сям’і [[немцы|этнічных немцаў]], якія былі выселеныя савецкім урадам у Казахстан. Дзед біскупа па мячы ''Ёзэф Вэрт'' (1871, Шонхен, цяпер Панінскае, [[Саратаўская вобласьць]] — 1951), жанаты з ''Паўлінай Дэмунд'' (1881, Шонхен — 1933), у 1929 быў дэпартаваны як кулак. Дзед біскупа па кудзелі Дамінік Гёрнэр (нарадзіўся ўнавакольлі [[Адэса|Адэсы]]) каля 1931 быў дэпартаваны ў Казахстан. Сам біскуп быў 2-м з 11-і дзяцей ''Ёгана'' (1 кастрычніка 1923, Шонхен — 18 лістапада 1995, [[Ільбэнштат]], [[Нямеччына]]) і ''Марыі з Гёрнэраў'' (нарадзілася 23 сьнежня 1931, [[Адэса]], [[Украіна]]) ''Вэртаў''. == Біяграфія == Пасьля службы ў Савецкім войску, у 1975, паступіў у падпольны [[навіцыят]] Ордэна [[Езуіты|езуітаў]] у [[Летува|Летуве]]. У 1977 стаў [[манах]]ам гэтага ордэна. У 1979 паступіў у [[Коўна|Ковенскую]] духоўную сэмінарыю. 27 траўня 1984 быў пасьвечаны ў сьвятара. Праслужыўшы год у [[Сьвянцяны|Сьвянцянах]], быў накіраваны ў [[Акцюбінск]] ([[Казахстан]]), а затым у 1987—1991 служыў у [[Маркс (горад)|Марксе]] ([[Саратаўская вобласць]]). 13 красавіка 1991 прызначаны апостальскім [[Адміністратар (каталіцтва)|адміністратарам]] для каталікоў азіяцкае часткі [[Расея|Расеі]] і пасьвечаны на тытулярнага біскупа Бульны (да 2002). 18 траўня 1998 пасьля падзелу адміністратуры на дзьве часткі ўзначаліў каталікоў [[Заходняя Сыбір|Заходняе Сыбіры]]. 11 лютага 2002 — пасьля ўсталяваньня [[Ватыкан]]ам каталіцкіх дыяцэзіяў у Расеі — узначаліў [[Дыяцэзія Перамяненьня Панскага ў Новасыбірску|дыяцэзію Перамяненьня Панскага]] з цэнтрам у [[Новасыбірск]]у. У сьнежні 2004 прызначаны ардынарыем для [[Расейская грэкакаталіцкая царква|каталікоў бізантыйскага абраду]]. У студзені 2005 прызначаны старшынём [[Канфэрэнцыя каталіцкіх біскупаў Расеі|Канферэнцыі каталіцкіх біскупаў Расеі]]. У сакавіку 2008 пераабраны на другі тэрмін. == Узнагароды == * Камандор [[За заслугі перад Фэдэратыўнай Рэспублікай Нямеччына (ордэн)|ордэну «За заслугі перад Фэдэратыўнай Рэспублікай Нямеччына»]] (2005).<ref>[https://web.archive.org/web/20160305041933/http://www.vn.ru/28.09.2005/citynews/69969/ Амбасадары і ўрады зьмяняюцца, супрацоўніцтва застаецца.]</ref> {{Пачатак блёку}} {{Адзінка блёку |папярэднік = няма |назва = [[Тытулярныя біскупы Бульны|Тытулярны біскуп Бульны]] |гады = 1991-2002 |наступнік = [[Ёсэф дэ Кэсэль]] }} {{Адзінка блёку |папярэднік = няма |назва = [[Дыяцэзія Перамяненьня Панскага ў Новасыбірску|Біскуп дыяцэзіі Перамяненьня Панскага ў Новасыбірску]] |гады = з 2002 |наступнік = няма }} {{Адзінка блёку |папярэднік = [[Тадэвуш Кандрусевіч]] |назва = [[Канфэрэнцыя каталіцкіх біскупаў Расеі|Старшыня Канфэрэнцыі каталіцкіх біскупаў Расеі]] |гады = 2005-2011 |наступнік = [[Паолё Пэццы]] }} {{Канец блёку}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == # [http://www.blagovest-info.ru/index.php?ss=2&s=5&id=645&print=1 Біскуп Ёзэф Вэрт: Касьцёл паслаў мяне да рэальнай грэкакаталіцкай паствы, а не да віртуальнай]{{ref-ru}} # [https://web.archive.org/web/20111117191656/http://jesuschrist.ru/news/2005/3/2/7963 Біскуп Ёзэф Вэрт аспрэчыў слых аб тым, што ён можа стаць Папам Рымскім]{{ref-ru}} # [https://web.archive.org/web/20110928052438/http://www.sibgerold.ru/circ_Vert.php Герб Яго Эксцэленцыі біскупа Ёзэфа Вэрта]{{ref-ru}} # [http://religion.sova-center.ru/events/13B73A1/1CF1864/4D8CF4F?pub_copy=on Копіі зыходных публікацый для матэрыялу: Абраны новы старшыня Канфэрэнцыі каталіцкіх біскупаў Расеі]{{Недаступная спасылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}} # [https://web.archive.org/web/20091227071107/http://nskcathedral.ru/content/category/4/7/20/ Біскуп Ёзэф Вэрт (сайт Катэдральнага касьцёлу Перамяненьня Панскага ў Новасыбірску)]{{ref-ru}} # [https://web.archive.org/web/20080411035421/http://www.catholic.ru/w_sib/bish.html Біскуп Ёзэф Вэрт (Joseph Werth) Catholic.Ru. Заходняя Сыбір. Біскуп]{{ref-ru}} # [https://web.archive.org/web/20070928154126/http://www.rkcvo.ru/structure/26.htm Каталікі бізантыйскага абраду ў Расеі]{{ref-ru}} # [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bwerth.html Біскуп Ёзэф Вэрт , S.J.]{{ref-en}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Вэрт, Ёзэф}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1952 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Карагандзе]] [[Катэгорыя:Расейскія каталіцкія біскупы]] [[Катэгорыя:Езуіты]] [[Катэгорыя:Немцы ў Расеі]] [[Катэгорыя:Расейская грэкакаталіцкая царква]] mr1s6vs62eptygsvifbfrmhjfyrp2m1 0 70732 2700281 2618564 2026-11-11T20:45:49Z Kahakai-writes 100888 2700281 wikitext text/x-wiki '''Цімафей Валер'евіч Дранчук''' — лідэр незарэгістраванага Беларускага Камітэту ў абарону правоў зьняволеных «Над Бар’ерам»<ref>https://web.archive.org/web/20110721230137/http://old.nv-online.info/index.php?c=nw&i=4127</ref>. Нарадзіўся [[5 жніўня]] [[1981]] году ў [[Заслаўе|Заслаўі]] Менскай вобласьці. == Біяграфія == У 1996—1997 гадах вучыўся ў Беларускім гуманітарным ліцэі (Нацыянальным ліцэі імя Якуба Коласа). У 1998 годзе экстэрнам скончыў сярэднюю школу №33, а ў 1999 годзе стаў студэнтам факультэта журналістыкі БДУ, адкуль быў выключаны ў 2001 годзе за актыўную палітычную дзейнасьць. З 1996 да 2000 году Цімафей Дранчук займаўся камунікатыўным забесьпячэньнем газэты «Белавежская пушча», паралельна ў 1997—1998 гадах працаваў прэсавым сакратаром гарадзкога прафсаюзу прадпрымальнікаў «Садружнасьць» пад кіраўніцтвам Арнольда Пячэрскага, а таксама да 2000 году прымаў актыўны ўдзел у дзейнасьці «[[Малады Фронт|Маладога Фронту]]». Быў рэдактарам незарэгістраванага бюлэтэня «[[Малады Фронт|Маладога Фронту]]» «Маладзёвы весьнік». У 1999 годзе прымаў актыўны ўдзел у арганізаваных дэмакратычнай апазыцыяй альтэрнатыўных выбарах Прэзыдэнта Беларусі, быў прэсавым сакратаром [[Міхаіл Чыгір|Міхаіла Чыгіра]]. У 2000—2001 гадах Дранчук зьяўляўся старшынём моладзевай арганізацыі «Маладзёжная салідарнасьць»<ref>https://web.archive.org/web/20120224095031/http://dossier.bymedia.net/index.php?Mode=Publication&PersonID=1519&Publ=7932</ref>, а з 2001 да 2004 году каардынаваў працу руху супраціву «Зубр» — быў адным з каардынатараў Руху па горадзе Менску<ref>https://web.archive.org/web/20111004081245/http://www.zubr-belarus.org/press.php?id=122&lang=1</ref><ref>http://www.charter97.org/rus/news/2002/07/31/07</ref>. З 2004 году Цімафей Дранчук стаў актыўным удзельнікам новастворанага Руху Андрэя Клімава<ref>https://web.archive.org/web/20120224095130/http://dossier.bymedia.net/index.php?Mode=Publication&PersonID=1519&Publ=28591</ref><ref>https://web.archive.org/web/20120224095136/http://dossier.bymedia.net/index.php?Mode=Publication&PersonID=1519&Publ=28598</ref>, быў адным з арганізатараў акцыі «Рэвалюцыя!» 25 сакавіка 2005 году<ref>http://www.kommersant.ru/doc-rss.aspx?DocsID=575084</ref>. Супрацоўнічаў з грамадзянскай ініцыятывай «Партнэрства». У 2005 годзе Цімафей паступіў у [[Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт]], ліквідаваны беларускімі ўладамі ў Менску, і адкрыты ў Вільні, на факультэт міжнароднага права. 21 лютага 2006 году быў арыштаваны разам з калегамі па дзейнасьці ГІ «Партнэрства» Мікалаем Астрэйкам, Энірай Браніцкай і Аляксандрам Шалайкам<ref>http://www.charter97.org/bel/news/2006/02/21/dranchuk</ref><ref>http://www.charter97.org/bel/news/2006/02/21/panika</ref> і зьмешчаны ў [[Сьледчы ізалятар КДБ Беларусі|сьледчы ізалятар КДБ]]<ref>http://www.charter97.org/bel/news/2006/02/22/oficial</ref>. Дранчуку, Астрэйку, Браніцкай і Шалайку было прад’яўлена абвінавачваньне па артыкуле 193 ч.2 КК РБ<ref>https://web.archive.org/web/20081006074832/http://www.charter97.org/bel/news/2006/03/03/nabl</ref>. Арганізацыяй «[[Міжнародная амністыя]]» абвешчаны вязьнем сумленьня<ref>http://www.amnesty.org/en/library/info/EUR49/002/2007/en</ref>. 26 сьнежня 2006 году быў вызвалены умоўна-датэрмінова з Калёніі №1 г. Менску<ref>https://web.archive.org/web/20090917190434/http://naviny.by/rubrics/politic/2006/12/26/ic_news_112_264460/</ref>. 22 траўня 2007 году сумесна з былым палітзьняволеным Зьмітром Касьпяровічам і іншымі грамадзкімі актывістамі абвясьціў аб стварэньні БКАПЗ «Над Бар’ерам»<ref>https://web.archive.org/web/20080730211043/http://www.ucpb.org/?lang=rus&open=14539</ref>. 28 верасьня 2008 году Цімафей Дранчук сумесна з [[Артур Фінькевіч|Артурам Фінькевічам]] і Зьмітром Касьпяровічам абвесьцілі аб стварэньні шырокага моладзевага руху [[Маладая Беларусь (рух)|«Маладая Беларусь»]] «з мэтай аб’яднаць усе дзейсныя моладзевыя структуры і арганізацыі Беларусі дзеля перамогі дэмакратычнага кандыдата на прэзыдэнцкіх выбарах 2011 году»<ref>https://web.archive.org/web/20081011051921/http://naviny.by/rubrics/politic/2008/10/07/ic_articles_112_159343/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20090605111527/http://naviny.by/rubrics/politic/2008/11/06/ic_news_112_301167/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20081208150851/http://naviny.by/rubrics/politic/2008/12/06/ic_news_112_302703/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20090326123241/http://news.tut.by/132337.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20150611005407/http://jeans-by.com/2008/12/07/dalajjlama_i_belorusy_v_gostjakh_u_lekha_valensy.html</ref>. == Крыніцы == {{Зноскі}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://naviny.by/searchresults/?type=&keywords=%D2%E8%EC%EE%F4%E5%E9+%C4%F0%E0%ED%F7%F3%EA]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Дранчук, Цімафей}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 5 жніўня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Заслаўі]] [[Катэгорыя:Палітыкі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Вязьні сумленьня]] [[Катэгорыя:Беларускія вязьні сумленьня паводле „Міжнароднай амністыі“]] 6ym1eexiolksgv0vq8295lpvxkrtd7w 2700285 2700281 2026-11-11T20:58:31Z Kahakai-writes 100888 2700285 wikitext text/x-wiki '''Цімафей Валер’евіч Дранчук''' — лідэр незарэгістраванага Беларускага Камітэту ў абарону правоў зьняволеных «Над Бар’ерам»<ref>https://web.archive.org/web/20110721230137/http://old.nv-online.info/index.php?c=nw&i=4127</ref>. Нарадзіўся [[5 жніўня]] [[1981]] году ў [[Заслаўе|Заслаўі]] Менскай вобласьці. == Біяграфія == У 1996—1997 гадах вучыўся ў Беларускім гуманітарным ліцэі (Нацыянальным ліцэі імя Якуба Коласа). У 1998 годзе экстэрнам скончыў сярэднюю школу №33, а ў 1999 годзе стаў студэнтам факультэта журналістыкі БДУ, адкуль быў выключаны ў 2001 годзе за актыўную палітычную дзейнасьць. З 1996 да 2000 году Цімафей Дранчук займаўся камунікатыўным забесьпячэньнем газэты «Белавежская пушча», паралельна ў 1997—1998 гадах працаваў прэсавым сакратаром гарадзкога прафсаюзу прадпрымальнікаў «Садружнасьць» пад кіраўніцтвам Арнольда Пячэрскага, а таксама да 2000 году прымаў актыўны ўдзел у дзейнасьці «[[Малады Фронт|Маладога Фронту]]». Быў рэдактарам незарэгістраванага бюлэтэня «[[Малады Фронт|Маладога Фронту]]» «Маладзёвы весьнік». У 1999 годзе прымаў актыўны ўдзел у арганізаваных дэмакратычнай апазыцыяй альтэрнатыўных выбарах Прэзыдэнта Беларусі, быў прэсавым сакратаром [[Міхаіл Чыгір|Міхаіла Чыгіра]]. У 2000—2001 гадах Дранчук зьяўляўся старшынём моладзевай арганізацыі «Маладзёжная салідарнасьць»<ref>https://web.archive.org/web/20120224095031/http://dossier.bymedia.net/index.php?Mode=Publication&PersonID=1519&Publ=7932</ref>, а з 2001 да 2004 году каардынаваў працу руху супраціву «Зубр» — быў адным з каардынатараў Руху па горадзе Менску<ref>https://web.archive.org/web/20111004081245/http://www.zubr-belarus.org/press.php?id=122&lang=1</ref><ref>http://www.charter97.org/rus/news/2002/07/31/07</ref>. З 2004 году Цімафей Дранчук стаў актыўным удзельнікам новастворанага Руху Андрэя Клімава<ref>https://web.archive.org/web/20120224095130/http://dossier.bymedia.net/index.php?Mode=Publication&PersonID=1519&Publ=28591</ref><ref>https://web.archive.org/web/20120224095136/http://dossier.bymedia.net/index.php?Mode=Publication&PersonID=1519&Publ=28598</ref>, быў адным з арганізатараў акцыі «Рэвалюцыя!» 25 сакавіка 2005 году<ref>http://www.kommersant.ru/doc-rss.aspx?DocsID=575084</ref>. Супрацоўнічаў з грамадзянскай ініцыятывай «Партнэрства». У 2005 годзе Цімафей паступіў у [[Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт]], ліквідаваны беларускімі ўладамі ў Менску, і адкрыты ў Вільні, на факультэт міжнароднага права. 21 лютага 2006 году быў арыштаваны разам з калегамі па дзейнасьці ГІ «Партнэрства» Мікалаем Астрэйкам, Энірай Браніцкай і Аляксандрам Шалайкам<ref>http://www.charter97.org/bel/news/2006/02/21/dranchuk</ref><ref>http://www.charter97.org/bel/news/2006/02/21/panika</ref> і зьмешчаны ў [[Сьледчы ізалятар КДБ Беларусі|сьледчы ізалятар КДБ]]<ref>http://www.charter97.org/bel/news/2006/02/22/oficial</ref>. Дранчуку, Астрэйку, Браніцкай і Шалайку было прад’яўлена абвінавачваньне па артыкуле 193 ч.2 КК РБ<ref>https://web.archive.org/web/20081006074832/http://www.charter97.org/bel/news/2006/03/03/nabl</ref>. Арганізацыяй «[[Міжнародная амністыя]]» абвешчаны вязьнем сумленьня<ref>http://www.amnesty.org/en/library/info/EUR49/002/2007/en</ref>. 26 сьнежня 2006 году быў вызвалены умоўна-датэрмінова з Калёніі №1 г. Менску<ref>https://web.archive.org/web/20090917190434/http://naviny.by/rubrics/politic/2006/12/26/ic_news_112_264460/</ref>. 22 траўня 2007 году сумесна з былым палітзьняволеным Зьмітром Касьпяровічам і іншымі грамадзкімі актывістамі абвясьціў аб стварэньні БКАПЗ «Над Бар’ерам»<ref>https://web.archive.org/web/20080730211043/http://www.ucpb.org/?lang=rus&open=14539</ref>. 28 верасьня 2008 году Цімафей Дранчук сумесна з [[Артур Фінькевіч|Артурам Фінькевічам]] і Зьмітром Касьпяровічам абвесьцілі аб стварэньні шырокага моладзевага руху [[Маладая Беларусь (рух)|«Маладая Беларусь»]] «з мэтай аб’яднаць усе дзейсныя моладзевыя структуры і арганізацыі Беларусі дзеля перамогі дэмакратычнага кандыдата на прэзыдэнцкіх выбарах 2011 году»<ref>https://web.archive.org/web/20081011051921/http://naviny.by/rubrics/politic/2008/10/07/ic_articles_112_159343/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20090605111527/http://naviny.by/rubrics/politic/2008/11/06/ic_news_112_301167/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20081208150851/http://naviny.by/rubrics/politic/2008/12/06/ic_news_112_302703/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20090326123241/http://news.tut.by/132337.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20150611005407/http://jeans-by.com/2008/12/07/dalajjlama_i_belorusy_v_gostjakh_u_lekha_valensy.html</ref>. == Крыніцы == {{Зноскі}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://naviny.by/searchresults/?type=&keywords=%D2%E8%EC%EE%F4%E5%E9+%C4%F0%E0%ED%F7%F3%EA]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Дранчук, Цімафей}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 5 жніўня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Заслаўі]] [[Катэгорыя:Палітыкі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Вязьні сумленьня]] [[Катэгорыя:Беларускія вязьні сумленьня паводле „Міжнароднай амністыі“]] 2w4buafsx3kw5xmb8fdqz5wk8bdfzb9 0 72310 2700311 2699629 2026-11-12T06:20:32Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700311 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік |Імя = Артур Конан Дойл |Арыгінал імя = Arthur Conan Doyle |Партрэт = Conan doyle.jpg |Памер = |Апісаньне = |Імя пры нараджэньні = Arthur Ignatius Conan Doyle |Псэўданімы = |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|22|5|1859}} |Месца нараджэньня = [[Эдынбург]], [[Шатляндыя]] |Дата сьмерці = {{Памёр|7|7|1930|гадоў=71}} |Месца сьмерці = [[Кроўбара]], [[Усходні Сасэкс]] |Грамадзянства = [[Брытанцы|брытанец]] |Род дзейнасьці = пісьменьнік, паэт, доктар |Гады актыўнасьці = 1877—1930 |Напрамак = апавяданьні |Жанр = [[дэтэктыў]], [[гістарычная навэла]] |Дэбют = «A Study in Scarlet» |Значныя творы = «Гісторыі пра Шэрлака Голмза», «Страчаны сьвет» |Прэміі = |Палічка = |Сайт = }} '''Сэр А́ртур Ігна́тыюс Ко́нан Дойл''' (22 траўня 1859, [[Эдынбург]] — 7 ліпеня 1930, [[Кроўбара]]) — брытанскі пісьменьнік, атрымаў найбольшую вядомасьць дзякуючы сваім дэтэктыўным гісторыям пра [[Шэрлак Голмз|Шэрлака Голмза]] і [[Доктар Ўотсан|Доктара Ўотсана]], якія сталі прарывам у галіне [[дэтэктыў]]нага жанру. Акрамя гэтага існуюць яго працы, якія адносяцца да навуковай фантастыкі, гістарычных навэлаў, п’есаў, раманаў, паэзіі і г. д. == Біяграфія == === Раньнія гады === Артур Конан Дойл нарадзіўся 22 траўня 1859 году ў [[Эдынбург]]у ([[Шатляндыя]]) у ірляндзкай сям’і Чарлза Алтамонта Дойла і Мэры Фолі, якія ажаніліся ў 1855 годзе. Артур быў ахрышчаны ў баптысцкай царкве Сьв. Марыі ў Эдынбургу. Конана адправілі ў езуіцкую пачатковую школу Ходэр Плэйс у Стоніхэрсьце калі яму споўнілася дзевяць гадоў. Пасьля школы ён паступіў у Стоніхэрцкі каледж у 1875 годзе, у якім ён зьмяніў свае рэлігійныя перакананьні і стаў [[Агнастыцызм|агностыкам]]. З 1876 да 1881 году Конан Дойл вывучаў мэдыцыну ў [[Эдынбурскі ўнівэрсытэт|Эдынбурскім унівэрсытэце]], але некаторы час спыняў вывучэньне і працаваў у [[Астан]]е (цяпер раён [[Бірмінггэм]]у) і [[Шэфілд]]зе<ref>[http://www.museums-sheffield.org.uk/coresite/burngreave_html/DoyleSAC.asp SGMT — Sir Arthur Conan Doyle: Author of the Sherlock Holmes detective novels]</ref>. Пад час навучаньня ў ўнівэрсытэце ён пачаў пісаць кароткія гісторыі якія былі апублікаваны ў газэце «''Chambers’s Edinburgh Journal''». Перад сканчэньнем ўнівэрсытэту Конан Дойл зьдзейсьніў падарожжа ў [[Заходняя Афрыка|Заходнюю Афрыку]] ў якасьці карабельнага доктара. Дыплём доктара Конана Дойл атрымаў у 1885 годзе<ref name="Archive">Available at the [https://web.archive.org/web/20071111130617/http://www.era.lib.ed.ac.uk/handle/1842/418 Эдынбургскі Дасьледчы архіў]</ref>. === Праца і паходжаньне Шэрлака Голмза === [[Файл:ArthurConanDoyleSignature.png|зьлева|міні|Подпіс Конан Дойла]] У 1882 годзе Конан Дойл, разам са сваім аднакурсьнікам Джорджам Бадам, плянаваў адкрыць уласную мэдыцынскую практыку ў [[Плімут|Плімуце]], але ўзаемаадносіны партнэраў ня склаліся і Конан Дойл вырашыў распачаць асобную практыку. Прыбыўшы ў Плімут у чэрвені 1882 году з 10£, ён адкрыў справу на вуліцы Буш Вілас<ref>Stashower, Daniel (2000). Teller of Tales: The Life of Arthur Conan Doyle. Penguin Books. pp. 55, 58-59. {{ISBN|0-8050-5074-4}}</ref>. Справы пайшлі ня вельмі ўдала, і, чакаючы [[пацыент]]аў, Конан Дойл пачаў пісаць апавяданьні. Яго першай значнай справай стала «''A Study in Scarlet''», якая зьявілася ў журнале «''Beeton’s Christmas Annual''» за 1887 год у якой упершыню зьявіўся Шэрлак Голмз, які вельмі нагадваў прафэсара Джозэфа Бэла, які вучыў Конана Дойла ва ўнівэрсытэце, да якога Конан Дойл пісаў «''На самой справе, я ўдзячны Вам за Шэрлака Голмза… Засяроджваючыся на дэдукцыі, вывадах і назіраньнях, якія Вы заўсёды патрабавалі ад нас, я паспрабаваў стварыць чалавека''»<ref>[https://web.archive.org/web/20110516020115/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/reviews/conan-doyle-and-joseph-bell-the-real-sherlock-holmes-surgeons-hall-museums-edinburgh-410821.html Independent, 7 жніўня 2006]</ref>. Наступныя кароткія апавяданьні пра Шэрлака Голмза былі апублікаваны ў ангельскім журнале «''Strand Magazine''». Цікава, што нават [[Робэрт Люіс Стывэнсан]], які знаходзіўся далёка на [[Самоа]], адзначыў значнае падабенства паміж Джозэфам Бэлам і Шэрлакам Голмзам: «''Я хацеў бы павіншаваць Вас з вельмі ўдалымі і вельмі цікавымі прыгодамі Шэрлака Голмза. … ці можа гэта быць мой стары сябра Джо Бэл?''»<ref>Ліст ад Р. Л. Стывэнсана Конану Дойлу 5 красавіка 1893 года [http://en.wikisource.org/wiki/The_Letters_of_Robert_Louis_Stevenson_Volume_2/Chapter_XII Лісты Стывэнсана. Частка 2/Падзел XII]</ref>. Акрамя гэтага шматлікія іншыя пэрсанажы мелі падабенства з сапраўднымі людзьмі. Пад час жыцьця ў прыгарадзе Плімуту, Конан Дойл граў у аматарскай [[футбол]]ьнай камандзе «''Portsmouth Association Football Club''» як галкіпэр, пад псэўданімам ''А. С. Сміт''. Акрамя гэтага ён граў у [[крыкет]] паміж 1899 і 1907 годам і нават прыняў удзел у 10 турнірах першай клясы. Напалеонаўскім войнам, ад Трафальгара да Ватэрлёо, Конан Дойл прысьвяціў «Подзьвігі» і «Прыгоды» брыгадзіра Жэрара. Нараджэньне гэтага пэрсанажа адносіцца да 1892 году, калі [[Джордж Мэрэдыт]] уручыў Конану Дойлу трохтомныя «Мэмуары» Марбо: апошні і стаў прататыпам Жэрара. === Шлюб і сям’я === У 1885 годзе Артур Конан Дойл ажаніўся зь Люізай Хокінс, якая захварэла на [[сухоты]] і памерла 4 чэрвеня 1906 году<ref name="Leeman">Leeman, Sue, «Sherlock Holmes fans hope to save Conan Doyle’s house from developers», Associated Press, 28 ліпеня 2006.</ref>. У 1907 годзе ён ажаніўся з Джэн Элізабэт Лэкі, зь якой ён упершыню сустрэўся і закахаўся ў 1897 годзе, але зь якой падтрымліваў плятанічныя адносіны пакуль была жывая яго першая жонка. Джэн памерла ў [[Лёндан]]е 27 чэрвеня 1940 году. У Конана Дойла нарадзілася пяцёра дзяцей, двое ад першага шлюбу і трое ад другога. === Сьмерць Шэрлака Голмза === У 1890 годзе Конан Дойл вывучаў [[Афтальмалёгія|афтальмалёгію]] ў [[Вена|Вене]], ён пераехаў у Лёндан у 1891 годзе і распачаў афтальмалягічную практыку. Ён напісаў у сваёй аўтабіяграфіі, што праз парог не пераступіў ні адзін пацыент. Аднак гэта дала яму дадатковы час для літаратурнай творчасьці і ў лістападзе 1891 году ён напісаў сваёй маці «''Я мяркую забіць Голмза… Ён забірае мае мысьлі ад больш важных рэчаў.''» На што яго маці адказала «''Ты можаш зрабіць усё што лічыш патрэбным, але чытачам гэта не спадабаецца''». У сьнежні 1893 году ён ўсё ж ажыцьцявіў сваю задумку, каб заставіць болей часу для больш «важнай» справы — яго гістарычных навэлаў. Голмз і Марыярці разам загінулі ўпаўшы ў Райчэнбаскі вадаспад у апавяданьні «''Апошняя праблема''». Аднак пратэст супольнасьці вымусіў вярнуць Голмза і Конан Дойл вярнуў яго ў наступным апавяданьні «''Прыгоды ў пустым доме''», у якім ён напісаў, што ў вадаспад упаў толькі Марыярці, а Голмз, які меў іншых небясьпечных ворагаў, асабліва палкоўніка Сэбастыяна Морана, быў вымушаны інсцэнізаваць сваю сьмерць. Голмс яшчэ зьяўляўся ў 56 кароткіх апавяданьнях і чатырох навэлах Конана Дойла. === Палітычная кар’ера === Пасьля [[Англа-бурскія войны|Другой англа-бурскай вайны]] ў [[Паўднёвая Афрыка|Паўднёвай Афрыцы]] і сусьветнага асуджэньня [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], Конан Дойл напісаў кароткі памфлет з назвай «''The War in South Africa: Its Cause and Conduct''», у якім абасноўвалася роля Брытаніі ў вайне і які перакладаўся на іншыя мовы. Конан Дойл лічыў, што дзякуючы гэтаму памфлету яму было даравана рыцарскае званьне ў 1902 годзе. У 1900 годзе ён напісаў вялікую кнігу «''Вялікая бурская вайна''». У пачатку [[20 стагодзьдзе|ХХ стагодзьдзя]], сэр Артур двойчы выбіраўся ў парлямэнт ад лібэралаў юніяністаў. Конан Дойл прыняў удзел у кампаніі па рэфармаваньні [[Свабодная Дзяржава Конга|Свабоднай Дзяржавы Конга]], якую вёў журналіст ''Е. Д. Морэл'' і дыплямат ''Роджар Кэйсмэнт''. У 1909 годзе ён напісаў вялікі памфлет «Злачынства Конга», у якім былі апісаны жахі, якія адбываліся ў гэтай краіне. Пазнаёміўшыся бліжэй з Морэлам і Кэйсмэнтам, Конан Дойл сьпісаў зь іх пэрсанажы для навэлы «Страчаны Сьвет» (1912 год). Конан Дойл пасварыўся з Морэлам, які ўзначаліў [[Пацыфізм|пацыфічны]] рух пад час [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]]. === Сьмерць === [[Файл:Doyle Arthur Conan grave.jpg|зьлева|міні|Магіла Артура Конан Дойла]] Конан Дойл памёр ад [[Сардэчны прыступ|сардэчнага прыступу]] ў сваім доме ў Кроўбара ва Ўсходнім Сасэксе 7 ліпеня 1930 году ва ўзросьце 71 год. Яго апошнімі словамі да жонкі былі: «Ты прыгожая»<ref>Stashower, Daniel (2000). Teller of Tales: The Life of Arthur Conan Doyle. Penguin Books. p. 439. {{ISBN|0-8050-5074-4}}</ref>. == Беларускія пераклады == * Глыбіня Маракота: [раман] / Конан-Дойль — Менск [Мінск] : Беларускае дзяржаўнае выдавецтва, 1928 (пераклад Кастуся Гарабурды). * Знак чатырох: аповесці / Перакл. з англ. [[Кацярына Маціеўская]] і [[Ганна Янкута]]. — Мн.: Выдавец А. М. Янушкевіч, 2017. ** Эцюд у пунсовым. Аповесць / Пераклала Кацярына Маціеўская ** Знак чатырох. Аповесць / Пераклала Ганна Янкута * Нататкі пра Шэрлака Холмса: апавяданні / Артур Конан Дойл. — Мінск: Кнігазбор, 2015. — 303, [3] с. — ISBN 978-985-7119-99-8 ** Срэбны Месяц / Пераклала [[Алена Казлова]] ** Кардонная скрынка / Пераклала Кацярына Маціеўская ** Жоўты твар / Пераклала [[Алена Пятровіч]] ** Біржавы клерк / Пераклала [[Марыя Мартысевіч]] ** «Глорыя Скот» / Пераклала А. Казлова ** [https://web.archive.org/web/20210102095511/http://prajdzisvet.org/text/1113-rytual-mashrejvau.html Рытуал Масгрэйваў] (''The Adventure of the Musgrave Ritual''). Апавяданьне / Пераклала Ганна Янкута ** Райгецкія сквайры / Пераклала К. Маціеўская ** Скурчаны чалавек / Пераклала М. Мартысевіч ** Пастаянны пацыент / Пераклаў [[Сяржук Мядзьведзеў]] ** Грэк-перакладчык / Пераклала М. Мартысевіч ** Марская дамова / Пераклала М. Мартысевіч ** Апошняя справа Холмса / Пераклала Г. Янкута * Прыгоды Шэрлака Холмса: апавяданні / Артур Конан Дойл. — Мінск: Кнігазбор, 2014. — 344 с. ** Скандал у Багеміі / Перакл. Г. Янкута ** Саюз рудых / Перакл. А. Казлова ** Высвятленне асобы / Перакл. К. Маціеўская ** Таямніца Боскамскай даліны / Перакл. Г. Янкута ** [https://web.archive.org/web/20210102102929/http://prajdzisvet.org/text/1112-piats-apielsinavykh-ziarniatak.html Пяць апельсінавых зярнятак] / Перакл. Г. Янкута ** Чалавек з выкручанай губой. Перакл. А. Казлова ** [https://web.archive.org/web/20210102140506/http://prajdzisvet.org/texts/prose/strakataja-stuzhka.html Стракатая стужка] / Перакл. Г. Янкута ** Палец інжынера / Перакл. Аляксей Арцёмаў і Ганна Янкута ** Высакародны кавалер / Перакл. А. Пятровіч ** Берылавая дыядэма / Перакл. Г. Янкута ** Лясныя Букі / Перакл. Г. Янкута * [https://web.archive.org/web/20200317212540/http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/konk6002ec.html?OpenDocument Апошняя справа Холмса] / Перакл. Г. Янкута // Дзеяслоў № 5 (60), 2012. * Зборнік містычнага апавядання / Укладанне Г. Янкуты. — Мінск : Кнігазбор, 2013. — 444 с. — ISBN 978-985-7057-99-3 ** [https://web.archive.org/web/20210102103234/http://prajdzisvet.org/text/298-vustsishny-pakoj.html Вусьцішны пакой] (''The Nightmare Room''). Апавяданьне / Перакл. А. Пятровіч ** [https://web.archive.org/web/20210102103306/http://prajdzisvet.org/text/299-historyja-ledzi-senaks.html Гісторыя лэдзі Сэнакс] (''The Case of Lady Sannox''). Апавяданьне / Перакл. А. Пятровіч ** [https://web.archive.org/web/20210102105348/http://prajdzisvet.org/text/813-piarstsionak-tota.html Пярсьцёнак Тота] (''The Ring of Thoth''). Апавяданьне * ПрайдзіСвет: часопіс перакладной літаратуры [Электронны рэсурс] — Рэжым доступу https://web.archive.org/web/20201124150023/http://prajdzisvet.org/ ** [https://web.archive.org/web/20200730161420/http://prajdzisvet.org/texts/prose/lakavanaya-skryinka.html Лакаваная скрынка] (''The Japanned Box''). Апавяданьне ** [https://web.archive.org/web/20210102123005/http://prajdzisvet.org/text/1124-vampir-u-saseksie.html Вампір у Сасэксе] (''The Adventure of the Sussex Vampire''). Апавяданьне * [http://knihi.com/Artur_Konan_Dojl/Jak_bryhadzir_Zarar_trapiu_u_Miensk.html Як брыгадзір Жарар трапіў у Менск] / Перакл. [[Алесь Кудраўцаў]]; Радыёпастаноўка [http://knihi.com/Artur_Konan-Dojl/Zasada_u_horadzie_Miensku_audio.html Засада ў горадзе Менску] паводле гэтага ж твору зроблена [[Уладзімер Мехаў|У. Мехавым]] у 1970-я * [http://knihi.com/Artur_Konan_Dojl/6_napaleonau_audio.html Шэсць Напалеонаў] / Аўдыёкніга, 1993 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20221201225413/http://www.prajdzisvet.org/text.do?method=text&textID=299 «Гісторыя лэдзі Сэнакс» на prajdzisvet.org] * [https://web.archive.org/web/20110717134925/http://www.prajdzisvet.org/text/298 «Вусцішны пакой» на prajdzisvet.org] {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Конан Дойл, Артур}} [[Катэгорыя:Шатляндзкія літаратары]] [[Катэгорыя:Брытанскія літаратары-фантасты]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вялікабрытаніі]] g9yq2vkq9fxjyyamu91ericbovnefj6 0 73087 2700307 2697465 2026-11-12T06:11:36Z Дамінік 64057 /* Пад уладай Расейскай імпэрыі */ 2700307 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Хвойнікі |Лацінка = Chvojniki |Статус = места |Назва ў родным склоне = Хвойнікаў |Герб = Coat of Arms of Chojniki, Belarus.svg |Сьцяг = Flag of Chojniki.svg{{!}}border |Гімн |Дата заснаваньня = перад 1504 годам |Статус з = 1967 |Магдэбурскае права = |Былая назва = Хвоиники |Мясцовая назва = Хвайнікі |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 13278 |Год падліку колькасьці = 2022 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref>[https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_46933.pdf Численность населения на 1 января 2022 г. и среднегодовая численность населения за 2021 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа. — Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2022.]</ref> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 247600 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = Сядзіба Аўраамавых |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 53 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 58 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Хво́йнікі''' (афіцыйная назва — ''Хо́йнікі''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}</ref>) — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзяцца за 103 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомля]], чыгуначная станцыя на адгалінаваньні Васілевічы — Хвойнікі лініі [[Каленкавічы]] — [[Гомель]]. Аўтамабільныя дарогі на [[Рэчыца|Рэчыцу]], [[Каленкавічы]], [[Брагін]]. Хвойнікі — даўняе [[сяло]], пазьней [[мястэчка]] ў частцы [[Палесьсе|Палесься]]{{Заўвага|«Ono Pinsk, Owrucze, Mozyr etc. na Polesiu», гл.: Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. — С.-Петербург, 1865. С. 292, 293}}, што на самай поўначы [[Кіеўскае ваяводзтва|гістарычнай Кіеўшчыны]] (гл. ніжэй); [[Хвойніцкі замак|невялікі прыватнаўласьніцкі замак]] часоў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. З адметных мясьцінаў вылучаліся драўляны сядзібны дом Прозараў, мураваныя касьцёл у цэнтры мястэчка і капліца-пахавальня на могілках, помнікі архітэктуры адпаведна [[клясыцызм]]у і [[нэаготыка|нэаготыкі]] канца XVIII ст. і пачатку 1860-х гг. == Назва == [[Файл:Месца, дзе паўстала сяло Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Месца на краю асушанага на сёньня балота, дзе калісьці паўстала сяло Хвойнікі.]][[Файл:Узвышша Хвайнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Гэтае ўзвышша на заднім пляне, калісьці парослае хваёвым лесам, досыць аддаленае ад прыбалотнага сяла Хвойнікі, «перадало» яму сваю назву.]][[Файл:Караль Прозар з Хвойнікаў кумам у Барбарове. 1790 г.png|значак|зьлева|170px|Караль Прозар з Хвойнікаў і Міхал Паўша зь Лісьцьвіна кумамі ў Барбарове. 1790 г.]] [[Тапонім]] Хвойнікі ўтварыўся ад паняцьцяў [[хвоя|хвоі]], [[хваёвыя лясы|хваёвых лясоў]]<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 393.</ref>{{Заўвага|А яшчэ ў кнізе «Памяць» заснавальнік Хвойніцкага краязнаўчага музэя А. М. Зелянкоўскі прыводзіў «і іншую думку», г. зн. сваю ўласную. Маўляў, у апісаньні межаў Брагінскага графства 1512 г. у адным месцы паселішча значыцца як Хвайнічок, у іншым — як Хойнічак{{Заўвага|Гэта ня дзьве назвы аднаго паселішча, а два розныя ўрочышчы, геаграфічна аддаленыя адно ад аднаго і яшчэ больш ад Хвойнікаў, гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 7 — 11; [http://hojniki.ucoz.ru/index/braginski_akt_1512_g/0-140# С. Бельскі. Акт абмежавання Брагінскай воласці]}}. І далей: «Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона, выдадзены ў 1903, сцвярджае: «Хойнік — старажытнагрэцкая мера сыпучых целаў, што згадваецца ўжо ў Гамера, які X. вызначае колькасць збожжа, патрэбнага для пракармлення аднаму чалавеку на дзень...»<ref name="fn1">Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 26</ref>. Маецца на ўвазе хеніка альбо хойніка (менавіта так, бо гэта назоўнік жаночага роду, гл. [https://biblehub.com/thayers/5518.htm χοῖνιξ, χοινικος, ἡ]) – адзінка аб’ёму, роўная 1,08 л. І ці ж гэта можна прызнаць за вэрсію?! Аднак, на стэндзе ў будынку райвыканкаму і на ўездзе ў Хвойнікі з боку Рэчыцы ў новым «пашпарце» раёну напісана такое.}}, хоць самое паселішча ўзьнікла ў нізкім месцы, сярод балота, дзе хвоя суцэльна не расьце. Імаверна, на новае сяло была перанесеная назва парослага хвайнікамі ўзвышша (ёсьць і сёньня, але даўно разаранае), якое аддзяляла яго ад даўняга брагінскага сяла [[Лісьцьвін]]а. Жыхары апошняга «''дубровы собе на поля розробили и вычертили''»<ref>Спиридонов М. Ф. Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Вып. 1. — Мінск, 2000. С. 192.</ref>, адкуль і гэткая назва, кантрастная з будучай мястэчкавай. Таму, пэўна, і сымболіка сучасных Хвойнікаў збольшага адпаведная ня іх месцазнаходжаньню побач з хвайнікамі, як здаўна меркавалася, а набытай імі назве, даволі дзіўнай для селішча, паўсталага на краю балота. Традыцыйная гістарычная назва места — Хво́йнікі<ref>[https://www.svaboda.org/a/viaczorka-u-bierasci/28062505.html «Беларускія назвы вернуцца і для Хвойнікаў, і для Берасьця», — Вінцук Вячорка прэзэнтаваў кнігу ў Берасьці], [[Радыё Свабода]], 19 кастрычніка 2016 г.</ref><ref name="rohaleu">Аляксандар Рогалеў. Пра назву горада Хойнікі] // Хойнікшчыны спеўная душа. Народная духоўная культура Хойніцкага краю: Фальклорна-этнаграфічны зборнік / пад агул. рэд. В. Новак. — {{Менск (Мінск)}}: «Выдавецкі цэнтр БДУ», 2010. С. 287—288.</ref><ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 78.</ref><ref>{{Літаратура/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Гомельская вобласьць}} С. 204.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190816003258/http://dspace.mspu.by/handle/123456789/1415 Пра змены ў сістэме айконімаў Мазырскага Палесся] / В. В. Шур // Слово. Текст. Социум : сборник научных трудов преподавателей филологического факультета / Министерство образования Республики Беларусь, Учреждение образования «Мозырский государственный педагогический университет имени И. П. Шамякина»; [редколлегия: Л. В. Исмайлова (ответственный редактор) и др.]. — Мозырь : МГПУ им. И. П. Шамякина, 2011. С. 148—154.</ref> або ''Хвайнікі́''<ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 11.</ref>. [[наркамаўка|Цяперашняя афіцыйная]] назва ''Хойнікі'' ({{мова-pl|Chojniki|скарочана}} ад {{мова-pl|chojnik|скарочана}} — хвойнік, {{мова-ru|Хойники|скарочана}}) ёсьць замацаванай у расейскай мове польскай формай тапоніму<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/25444820.html Аддайма Брэст брэтонцам!], [[Радыё Свабода]], 3 ліпеня 2014 г.</ref><ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 129, 157.</ref><ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]], [[Ігар Карней|Карней І.]] [https://www.svaboda.org/a/30137752.html Гарады з «памылкамі» ў назвах: Хойнікі ці Хвойнікі?], [[Свабода (радыё)|Радыё Свабода]], 1 верасьня 2019 г.</ref>. Адбывалася гэта паволі. Неаднаразова ў польска- і лацінамоўных крыніцах выкарыстоўвалася беларуская форма. Напрыклад, яшчэ і ў канцы 1790 году пра [[Караль Прозар|Караля Прозара]], як аднаго з кумоў пры зьдзяйсьненьні таямніцы хросту сына сужэнцаў Клішэўскіх у [[Барбароў|Барбарове]], у мэтрычных кнігах [[Юравічы|Юравіцкага касьцёлу]] запісана, што ён «з Хвойнікаў» (''de Chwoyniki'')<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/pra_nazvu_khvojniki/0-217 Бельскі С. Пра назвы Хвойнікі/Хойнікі і Лісцвін.]</ref>. Была і няўдалая спроба пана Мікалая Харлінскага ў пачатку XVII ст. пераназваць мястэчка і ўвесь маёнтак у ''Новы Харленж'' на гонар Харленжу — гнязда яго роду ў Люблінскім ваяводзтве («''dobra Chojniki czyli Nowy Charlęż''» — 1618 год, «''m. Nowy Charlęż''», але «''wieś Chojniki''» — 1623 год; зрэдку ў дакумэнтах Харлінскіх сустракаліся і «''Chwojniki''» — 1600, 1618 гады)<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 57, 234, 279, 281, 637.</ref>. Аднак, празь некалькі гадоў рыма-каталікоў Харлінскіх заступіў новы ўладальнік кальвініст М. Абрамовіч, пазьней праваслаўны М. Бжазоўскі, далей незацікаўленыя ў перайменаваньнях рыма-каталікі Шуйскія, і тую спробу спасьціг лёс іншых новых назоваў, якія мусілі — пісаў А. Ябланоўскі — «''przed żywotnością starych ustąpić''»<ref>ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 176—177.</ref>. Паводле Чэслава Пяткевіча, які жыў на Палесьсі ад свайго нараджэньня ў 1856 годзе і, згодна з аўтографам, на працягу 36 наступных, а апошні раз наведаў мястэчка ў 1912 годзе, тутэйшы люд звычайна называў яго ''Хвайнікамі''<ref>Pietkiewicz Cz. Chojniki // Ziemia: Ilustrowany miesięznik krajoznawczy. — Warszawa, 1927. T. 12. Nr. 1—24. S. 249—252.</ref>. У нарматыўным даведніку «[[Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь]]» традыцыйная гістарычная назва Хвойнікі фіксуецца як варыянтная. == Гісторыя == {{Гл. таксама|Гісторыя Хвойнікаў}} === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Прывілей С. Полазу 1504 г.jpg|значак|зьлева|170px|Польскамоўная анатацыя «прывілею рускага» 1504 г. караля Аляксандра пану Сямёну Палазовічу на Хвойнікі і Астраглядавічы. Вопіс 1798 г.]][[Файл:Пячатка 1513 г. Сямёна Палазовіча, намесніка оўруцкага.png|100пкс|значак|100px|Пячатка оўруцкага намесьніка Сенка Полаза. 1513 г.]][[Файл:Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.]] Найранейшая згадка пра Хвойнікі (у арыгінале, мусіць, — ''Хвоиники'') датавана 3 днём месяца чэрвеня 1504 году{{Заўвага|Пачынаючы з артыкулу «Хойнікі» 1974 г. аўтарства Ф. В. Ахрэмчыка<ref>Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. XI. Футбол — ЯЯ. Дадатак. — Мінск, 1974. С. 70</ref>, ва ўсіх беларускіх выданьнях годам найранейшай згадкі пра Хвойнікі чамусьці называўся 1512-ты. Зьвестка нібыта запазычана з Акту абмежаваньня Брагінскай воласьці таго году. Аднак, згаданы ў абмежаваньні востраў Хойнічак месьціўся паміж сёламі Лісьцьвін і Дзімамеркі, хутчэй за ўсё на тэрыторыі сучаснай Брагіншчыны, а чысты рог Хвойнічак яшчэ далей — паміж сялом Дзімамеркі і месцам упадзеньня рэчкі Пясочанкі (Пясочні) ў Брагінку. Пэўна, ні адзін з гэтых Хвайнічкоў ня мог быць колішнім сялом Хвойнікі не адно таму, што не зьяўляўся паселішчам, як даўно заўважылі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, але і з прычыны неадпаведнасьці свайго геаграфічнага разьмяшчэньня.}}{{Заўвага|У ІГ НАН Беларусі, аднак, мяркуюць, што кароль Аляксандар хіба пацьвердзіў ранейшае падараваньне караля Казімера. Інакш кажучы, трымаюцца раней выказанага М. Ф. Сьпірыдонавым дапушчэньня: найранейшай згадкай пра Хвойнікі мусіць уважацца, як прынята ў гістарычнай навуцы, апошні няпоўны год жыцьця Казімера Ягелончыка, г. зн. 1492. Пераконвае ў гэтым акадэмічных гісторыкаў запіс у дакумэнце 1532 г.<ref name="fn3">Андрій Блануца. Земельні надання Сигізмунда І Старого на Українські землі Великого Князівства Литовського // Україна в Центрально-Східній Европі. — Київ: Інститут історії України НАНУ, 2008. № 8. С. 69 — 70</ref>:{{пачатак цытаты}}''Лист писаныи князю Дмитру Романовичу Виденицкому до пана воеводы киевского абы именя розные по Семену Полозовичу зосталые ему яко зятю его поступил_Жикгимонт Божю милостю корол_Воеводе киевскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ намъ дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романович Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя Ухобное, Углядковичи, Белыи Берегъ, Виточов, Мартиновичи, Хвоиники, Остроглядовичи, Новоселки а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи он вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого Казимера, короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими… и приказуемъ тобе, ажо бы еси тых именеи со всимъ с тымъ князю Дмитру поступилъ…'' {{канец цытаты}}Дасьледчыкі чамусьці не зважаюць на тую акалічнасьць, што пад «''вси именя''» падпадае і названае першым у сьпісе Ухобное, да падараваньня якога Сямёну Палазовічу кароль Казімер дачыненьня ня меў. С. Палазовіч атрымаў яго ў 1493 г. непасрэдна ад вялікага князя Аляксандра<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 3 (1440 — 1498). — Vilnius, 1998. № 27</ref>. У крыніцы няма зьвестак, нібы гэта пацверджаньне ранейшага падараваньня, тым часам як у прывілеях што да іншых маёнткаў яны ёсьць. Да таго ж, у запісе 1879 г. Браніслаў Клечыньскі з памочнікамі, якія прачыталі і скапіявалі арыгінал прывілею, сьведчылі, што добры Хвойнікі і Астраглядавічы, падараваныя С. Палазовічу, выдзеленыя з Брагінскай воласьці, а значыць, раней нікому асобна ад яе не належалі, таму згадваць іх, як і іншыя другарадныя паселішчы, не было патрэбы. І яшчэ. Чаму для размешчаных у больш глухой мясьціне Хвойнікаў у картатэцы М. Ф. Сьпірыдонава, выкарыстанай укладальнікамі першага тому «Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі», пазначаны 1492 г., а для згаданых у той жа самай крыніцы Астраглядавічаў, Навасёлак і Белага Берага — 1532 г.? Таму, што сёньня Хвойнікі — раённы цэнтар?<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х тамах: Т. 1. — Мінск: Белкартаграфія, 2009. С. 193, 195, 224, 240</ref>}}, калі кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] сваім прывілеем, вылучыўшы іх і [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з усімі прылегласьцямі з Брагінскай воласьці, падараваў на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямён Палазовіч|Сямёну Хведаравічу Палазовічу]] («слаўнаму русінскаму ваяку Полазу», «Полазу Русаку, слаўнаму казаку», як назвалі яго польскія гісторыкі [[Ёст Людвік Дэцый]]<ref>Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521. F. LXVII</ref> і [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950.</ref>{{Заўвага|Пра С. Палазовіча гл.: Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. С. 95 — 105}}). Вядомая яна, як самы даўні дакумэнт (przywiley ruski) з польскамоўнага вопісу архіва князёў Шуйскіх з збору «Archiwum Prozorów i Jelskich», што захоўваецца ў фондах Галоўнага архіву старых актаў у Варшаве. А абмежаваньне Брагінскай воласьці (альбо «hrabstwa» ў кнізе Мазырскага гродзкага суда 1776 году) ад 7 сакавіка 1512 году, якое выконвалася на загад караля і вялікага князя [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збараскага, было адначасова і размежаваньнем яе з добрамі пана Сямёна Палазовіча<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. Мяжа тады прайшла на поўдзень ад Хвойнікаў, а менавіта з паўднёвага захаду, ад астравоў [[Дронькі]], [[Кажушкі (Гомельская вобласьць)|Кажушкі]], на паўночны ўсход, паўз угодзьдзі брагінскага сяла Лісьцьвін{{заўвага|Усім вядомая сёньня вёска [[Паселічы]], што месьціцца побач зь Лісьцьвіном, узьніклая пазьней і вядомая з 1569 году, належала ўжо не да Брагінскага маёнтку.}} у кірунку сяла, таксама брагінскага, [[Дзімамеркі|Дамамірка]]. Астраглядавічы з навакольлямі апынуліся ўнутры яе, што выклікала пярэчаньні з боку пана Хведара (у тэксце: Хвядоса) Палазовіча, бацькі ўладальніка<ref>НГАБ у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050 адв.</ref>{{Заўвага|У сувязі зь зямельнымі спрэчкамі нельга абыйсьці ўвагаю яшчэ і такі сюжэт: член-карэспандэнт НАН Беларусі С. В. Марцэлеў удзел у зямельным канфлікце 1528 г. паміж рудабельцамі (Рудыя Белкі – сучасны раённы цэнтар Акцябрскі) і хвайнічанамі (Хвойня – вёска ў Лучыцкім сельсавеце сумежнага Петрыкаўскага раёну) чамусьці прыпісаў жыхарам Хвойнікаў<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 426</ref>. Што і казаць — «блізкі сьвет»! Гэта, аднак, не зьбянтэжыла ўкладальнікаў яшчэ адной, больш новай энцыкляпэдыі<ref>Города, местечки и замки Великого княжества Литовского: энциклопедия / ред. совет: Т. В. Белова (пред.) [и др.]. — Минск: БЭ, 2009. С. 292</ref>}}. [[Файл:Герб Друцк князёў Любецкіх (Відэніцкіх).png|100пкс|значак|Герб Друцк князёў Друцкіх (Любецкіх альбо Відыніцкіх)]] Адміністрацыйна Хвойнікі належалі спачатку да Брагінскай воласьці [[Кіеў]]скага павету і [[Кіеўскае ваяводзтва|аднайменнага ваяводзтва]] Вялікага Княства Літоўскага. Іх і Астраглядавічаў уладальнікамі ад пачатку XVI ст. і да 1860-х гадоў (маёнтку — да 1887 году) пасьлядоўна былі паны Палазовічы, князі Любецкія, паны Харлінскія, Абрамовіч (Абрагамовіч), Бжазоўскія, князі Шуйскія, паны Прозары<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 12 — 18.</ref>{{Заўвага|Насуперак таму, як, пачынаючы са слоўнікавага артыкула [[Аляксандар Ельскі|А. Ельскага]] (Chojniki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.— Warszawa, 1880. Tom I. S. 620), сьцьвярджалася ледзьве не ўва ўсіх папяровых выданьнях Беларусі{{Заўвага|Больш як за 100 гадоў зьявілася хіба пара-тройка частковых выключэньняў. У. А. Малішэўскі і П. М. Пабока ў кнізе «Нашы гарады» паведамілі, што ў 1568 годзе князёўна Любецкая запісала Хвойнікі (у грамаце Хойнікі) Шчаснаму Харлінскаму. Але далей ізноў жа – пра Хвойнікі як уладаньне князёў Вішнявецкіх. (Малішэўскі У. А., Пабока П. М. Нашы гарады. – Мінск, 1991. С. 226). Потым гэта паўтарылі А. М. Зелянкоўскі і У. Ф. Ісаенка (<ref name="fn1"/>; Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. – Хойнікі, 1995. С. 5).|}}, у тым ліку энцыкляпэдыях і даведніках, князям Вішнявецкім Хвойнікі ніколі не належалі. Увогуле цікава, як у тыя часы ўяўлялі сабе тэму не аматары-энтузыясты, а гісторыкі-дасьледчыкі. Напрыклад, прафэсар гісторыі Кіеўскага унівэрсытэту У. Б. Антановіч і студэнт М. Запольскі таксама ўважалі першымі ўладальнікамі Хвойнікаў ды Астраглядаў князёў Вішнявецкіх; чытай: усё, што калісьці належала да Брагінскай воласьці, ад канца (чаму?!..) XVI ст. і да канца XVII ст. было іхным (Брагинская волость (исторический очерк) / М. Запольский // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 116 – 117; пазьней літаральна тое ж сустракаем у выданьні: Россия. Полное географическое описание нашего Отечества / Под ред. В. П. Семёнова. – Т. 9: Верхнее Поднепровье и Белоруссия: [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губ.] / Сост. В. П. Семенов, М. В. Довнар-Запольский, Д. З. Шендрик [и др.]. – С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1905. С. 568). Калі аўтарам нарысу "Брагінская воласьць" сапраўды быў У. Антановіч<ref>Зінаїда Зайцева. М. В. Довнар-Запольський: від дебюту в науці до професора університєту. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 16</ref>, а М. Запольскі яго толькі выдаў, дык пазыцыя прафэсара тым болей зьдзіўляе. Трыма гадамі раней ён выступіў укладальнікам тому дакумэнтаў, у адным зь якіх, пазначаным 1631 (папраўдзе 1628) годам, гаспадаром Астраглядавічаў і Хвойнікаў названы ваяводзіч смаленскі пан Мікалай Абрагамовіч (Архив Юго-Западной России. – Киев, 1886. Ч. VII. Т. I. C. 396 – 397). Іншая справа як бы гэта пісаў учорашні навучэнец гімназіі, а на той час студэнт унівэрсытэту. Але, магчыма, нарыс быў падрыхтаваны раней, чым дакумэнт стаў вядомы. Ці не дзеля гэтага М. Запольскі абачліва не падпісаў імя аўтара?..|}}. 3 сакавіка 1532 году кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] адмысловым лістом загадаў ваяводзе Андрэю Няміровічу маёнткі нябожчыка Сямёна Палазовіча (у іх ліку Хвойнікі), якія той пасьпеў прыгарнуць да Кіеўскага замку, вярнуць яго зяцю князю Дзьмітрыю Раманавічу Відыніцкаму<ref name="fn3"/> (Любецкаму):{{пачатак цытаты}}''Жикгимонт Божю милостю корол'' ''Воеводе киевъскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ нам дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романовичъ Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя [[Хабнае|Ухобное]], [[Гладкавічы|Углядковичи]], [[Белы Бераг (Гомельская вобласьць)|Белыи Берегъ]], [[Вітачоў|Виточов]], [[Мартыновічы (Палескі раён)|Мартиновичи]], Хвоиники, [[Астрагляды|Остроглядовичи]], [[Навасёлкі (Хвойніцкі раён)|Новоселки]] а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи онъ вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого [[Казімер Ягайлавіч|Казимера]], короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими…'' ''П(и)сан y Кракове под лет(а) Бож(е)(г)(о) нарож(е)(н)(я) 1000 пят|сот 32 м(е)с(я)ца марта 3 ден, инъдикт 5 Михаило писаръ''{{канец цытаты}} [[Файл:Крыўды людзям кузцоўскім і хвойніцкім ад манастырскіх. 1556 г.jpg|170пкс|значак|Пра крыўды людзям кузцоўскім і хвойніцкім ад манастырскіх. 1556 г.]] У сьнежні 1556 году князь Дзьмітры Любецкі, не жадаючы прызнаць віну ўласных падданых «о подране бчол и о збите людей монастырских» (лыскоўскіх сялян кіеўскага Сьвята-Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра), скардзіўся ў сваю чаргу на іх: «…и я, дей, теж сам и люди мои кузцовские и хвойницкие от подданых церковных так веле кривды мам…»<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). 535/1763. Ф. 307. Спр. А. 446; Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ — ХVІІІ ст. З фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк — Київ, 2011. С. 363.</ref>. [[Файл:POL COA Bończa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Боньча роду Харлінскіх]] [[Файл:Запіс Фенны Любецкай Шчаснаму Харлінскаму. 1568 г.jpg|170пкс|значак|Фрагмэнт запісу добраў Ф. Любецкай мужу Ш. Харлінскаму. 1568 г.]] Дачка князя Дзьмітрыя і Фенны Палазоўны, сястра нябожчыка князя Богуша, таксама Фенна, пасьля сьмерці мужа Мельхіёра Насілоўскага ўзяла шлюб з панам [[Шчасны Харлінскі|Шчасным Харлінскім]] гербу Боньча ды 6 сьнежня 1568 году запісала на яго «''именя свое отчизные, дедизные, материстые у повете Киевскомъ лежачие, тоестъ… Хойники''{{Заўвага|Ці ня першы вядомы выпадак выкарыстаньня ў пісьмовай крыніцы палянізаванай формы замест арыгінальнай назвы Хвойнікі.}}'', Остроглядовичи, Новосюлки, Гладковичи, [[Хвосьніца|Хвосницу]], [[Стаўкі (Радамышальская грамада)|Ставокъ]], [[Сасноўка (Фастаўскі раён)|Сосновую]], половица [[Лапатычы|Лопатина]], [[Загальцы|Загайцы]], [[Гастомель|Гостомълъ]], Вытичов, [[Бышаў|Бышов]], [[Бугаеў (Кіеўская вобласьць)|Бугаювъ]], землю Злобицкую, три дворища в месте Киевскомъ, а дворище на котором был двор небожчика деда моего пана Семена Полоза, которые именя и дворища вышей мененые в той суме пенезей двохъ тысечей копъ грошей за живота и по животе матки небожчицы брат мой небожчикъ князь Богуш Любецкий, яко властную заставу свою на себе держалъ и тыхъ именей зо всими пожитки аж до живота свого уживал, а по животе его млти безпотомного оная сума две тысечи копъ грошей на (тыхъ) именяхъ записаная на мене пришла и спала…''»<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Опис 1. Справа 10. А. 411; Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 8. Т. 6. Акты о землевладении в Юго-Западной России XV—XVIII стст. — Киев, 1911. С. 224—227.</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва (у тым ліку Хвойнікі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009).</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Загаловак падатковага рэестру 1569 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак падатковага рэестру 1569 г.]][[Файл:Хвойнікі ў рэестры 1569 г.jpg|значак|170px|Сяло Хвойнікі ў рэестры 1569 г.]] У рэестры пабораў, ухваленых на Люблінскім сойме 1569 году, засьведчана, што з 22 цяглых дымоў і 6 [[агароднікі|агароднікаў]] у сяле Хвойнікі (Chojniki) пана Шчаснага Харленскага, харунжага кіеўскага, выплачвалася адпаведна па 12 грошаў і па 4 грошы<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 83зв.-84</ref>. 27 сьнежня 1586 году Шчасны Харлінскі, падкаморы кіеўскі, падаў судовую позву да ўдавы князя [[Аляксандар Вішнявецкі|Аляксандра Вішнявецкага]] за гвалтоўны вывад дзедзічных падданых зь іх жонкамі, дзецьмі і ўсімі хатнімі рэчамі з Астраглядавічаў, Хвойнікаў, [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушоў]] і Паселічаў з наступным пасяленьнем у вёсках свайго Брагінскага маёнтку<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 6.</ref>. У 1598 годзе сойм прызначыў Ш. Харлінскага адным з камісараў у справе разьмежаваньня ''Кіеўскай зямлі'' Кароны і [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] ВКЛ<ref>Constitucię seymu walnego Koronnego Warszawskiego, MDXCVIII. — W Krakowie, w Architypografiiey Króla Ie^{<small>o</small>} M. y Kościelney, Lazarzowey, MDXCVIII. S. 20; Volumina Legum. S. 372.</ref>. У трыбунальскім акце ад 22 чэрвеня 1600 году што да Кіеўскага ваяводзтва засьведчаная нязгода Ш. Харлінскага з тым, як разьмежаваныя грунты яго Астраглядавічаў, Навасёлак, Хвойнікаў з прыналежнымі князю [[Адам Вішнявецкі|Адаму Аляксандравічу Вішнявецкаму]] сёламі Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін, а таксама яго Багушэвічаў (Багушоў), Плоскага, Паселічаў, Хвойнікаў, Навасёлак з прыналежнымі князю [[Міхаіл Вішнявецкі|Міхаілу Міхайлавічу Вішнявецкаму]] Глухавічамі, [[Бабчын]]ам, з тым, як падзеленыя дубровы, [[Урочышча|урочышчы]], з папсаваньнем старых памежных знакаў<ref>ŹD. T. XXI. S. 57</ref>. 20 чэрвеня 1600 году Ш. Харлінскі выдаў сыну свайму Мікалаю ''вечны запіс'', прызнаны ў [[Люблін]]скім трыбунале, на валоданьне Астраглядаўскім ключом (а гэта і Хвойнікі), на двор з 5 пляцамі ў Кіеве<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 46 — 47.</ref>. Зь імёнамі [[сужэнства]] Мікалая і Гэлены (Гальшкі) Харлінскіх зьвязана заснаваньне яшчэ да 1622 году касьцёла ў Астраглядавічах<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 51; гл. таксама [http://hojniki.ucoz.ru/index/kascjol_u_astragl/0-451 Прозараўскія мясьціны ў Астраглядах]</ref> і стварэньне першай у рэгіёне каталіцкай парафіі. Недзе ў гэты ж час Хвойнікі апынуліся ў складзе [[Оўруч|Оўруцкага]] павету. Разьмежаваньне Кіеўскага ваяводзтва Кароны і Мазырскага павету ВКЛ у сьнежні 1621 — студзені 1622 году засьведчыла, як на сёньняшні дзень, унікальную сытуацыю: тагачасныя мястэчка і вёску Хвойнікі М. Харлінскага паны камісары пацьвердзілі прыналежнымі да Кароны, а сяло і двор Настольле пана Іскарастынскага{{Заўвага|Вуліца Настольская і канец вуліцы Пралетарскай з прылегласьцямі ў сёньняшніх Хвойніках.}} — да ВКЛ<ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145.</ref>. 7 чэрвеня 1623 году датаваны судовы дэкрэт, у якім удава Гальшка Харлінская абвінавачвала паноў Станіслава, Юрыя і астатніх Харлінскіх, родных братоў і сваякоў мужа Мікалая, за гвалтоўны наезд на замак і вёску Астраглядавічы, мястэчка Новы Харленж (Хвойнікі), вёскі Хвойнікі, Вялікі Бор, [[Гарошкаў (Хвойніцкі раён)|Гарошкаў]], [[Рашаў]], [[Карчовае]], [[Бардакі (Лаханія)|Лаханію]], [[Стралічаў]], [[Паселічы]], [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]{{Заўвага|Яшчэ названыя 13 паселішчаў, акрамя «іншых вёсак і прыселкаў».}}<ref>ŹD. T. XXI. S. 637</ref>. [[Файл:Jastrzębiec Abramowiczów.jpg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ястрабец зьменены паноў Абрамовічаў.]][[Файл:Астраглядавічы і Хвойнікі ў рэестры 1628 г.jpg|значак|170пкс|Астраглядавічы, Хвойнікі і інш. у рэестры 1628 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.jpg|значак|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.]][[Файл:Анатацыя акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.png|значак|170пкс|Анатацыя да акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.]] У 1627 годзе Гальшка Мікалаевая Харлінская склала [[тэстамэнт]], паводле якога Астраглядавічы разам з Хвойнікамі пераходзілі ў пасэсію да яе зяця-кальвініста [[Мікалай Абрамовіч|Мікалая Абрагамовіча]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 56.</ref>. Згодна з пабаровым рэестрам 1628 году, пан Мікалай Абрагамовіч z Chwoynik, з 11 дымоў плаціў па 3 злотых, з 2-х агароднікаў па 1 злотаму і 6 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 606; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 397.</ref>. Пры гэтым будучаму гэнэралу артылерыі ВКЛ яшчэ доўга давялося ўлагоджваць спадчынныя і проста маёмасныя непаразуменьні зь іншымі Харлінскімі — панамі Станіславам, Юрыем і Шчасным, а таксама з панам Мадлішэўскім, зь якім Гальшка ўзяла шлюб. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Мікалай Абрамовіч з 50 дымоў «wsi Chojnik»{{заўвага|Ня выключана, што вёскай альбо сялом выступалі будучыя Валокі, бо на тым востраве месца для названай даволі значнай колькасьці двароў было дастаткова.}}, з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу ды з 3 габрэйскіх заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 39 з паловай злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 928; Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з 50 дымоў сяла Хвойнікаў і з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу [[Кашталяны амсьціслаўскія|амсьціслаўскага кашталяна]] Мікалая Абрамовіча выбіралася адпаведна 50 і 26 злотых, з 3 габрэйскіх дымоў яшчэ 3 зл.<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 875зв.; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 195</ref>. Хвойніцкая царква на тыя часы бывала{{заўвага|У вельмі неспакойным XVII ст. сытуацыя нярэдка зьмянялася.}} ўжо і ўніяцкай. У мэтрычныя кнігі Астраглядаўскага касьцёлу трапіў запіс ад 26 лютага 1635 году, паводле якога хвойніцкі прэсьвітэр Лука Чачотка ахрысьціў Леона Яна, сына харунжага пяцігорскага Рэмігіяна і Петранэлі з Бахановічаў Маеўскіх, а кумамі былі пісар земскі{{Заўвага|У касьцельнай кнізе памылкова запісана — гродзкі.}} мазырскі Самуэль Аскерка, знакаміты ваяр<ref>Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск: Навука і тэхніка, 1995. С. 141.</ref>, і Марыяна Міткевічаўна. Гэты ж сьвятар згаданы ў запісе 1640 году. А ў 1692, 1715, 1722 гадох хвойніцкім настаяцелем названы Анікій Чачотка. Абодва зьдзяйсьнялі абрады ў Хвойніках і Загальлі<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 150адв. — 151.</ref>. [[Файл:POL COA Gozdawa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Газдава роду Бжазоўскіх]][[Файл:Макет замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя.png|значак|170px|Макет-рэканструкцыя замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя. Выканаў Д. Вінаградаў. 2007 г.]] 24 сьнежня 1642 году ад імя Мікалая Абрамовіча складзены запіс «вечнага продажу» пагразлых у даўгах Астраглядавічаў і Хвойнікаў кіеўскаму падстолію [[Максыміліян Бжазоўскі|Максыміліяну Бжазоўскаму]], пра што Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісьце ад 29 чэрвеня 1641 году. Але канчаткова гэтая справа была ўлагоджаная ажно 17 красавіка 1646 году, прытым названая сума ў 200 000 злотых<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67-68; ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 4104. № 2881</ref>. Найбольш імаверна, што менавіта М. Бжазоўскі напярэдадні «хмяльніччыны» збудаваў у паўсталых на краю балота Хвойніках умацаваную сядзібу, званую замкам, дзеля абароны скарбу ад уласных сялянаў, казакоў ды суседзяў — паноў-братоў шляхты{{заўвага|Даволі дзіўна, але на гербе места Хвойнікі выяўлены сымбаль мураванага замку з трыма акруглымі ў пляне вежамі і ўязной брамай з характэрным зубчастым верхам. Але ж тут існаваў хіба сьціплы драўляны замак.}}. 26 сакавіка 1651 году на загад польнага гетмана літоўскага князя [[Януш Радзівіл|Януша Радзівіла]], каб не дайшло да масавага паказачваньня тутэйшых жыхароў, у мястэчку Хвойнікі размясьціўся адзьдзел жаўнераў ротмістра Курпскага. У лісьце да князя Курпскі паведамляў, што стаў у надта дрыгвяністай мясьціне з зусім паганымі пераправамі, і як бы давялося біцца, то не адно коннаму, але і пешаму недзе разьвярнуцца — навокал балоты. Тут, маўляў, не тое аўса, сена не здабыць, надта край заўбогім стаў. Але яны з жаўнерамі так-сяк трываюць у нястачы, абы вяскоўцы не ўцякалі з сваіх гасподаў. Прасіў падмогі, бо тут адно хіба лічыцца што 5 харугваў, а папраўдзе і на 3 сотні ці набярэцца. Яшчэ даслаў з Хвойнікаў да гетманскага табару 2-х палонных казакоў сотні Дарашэнкавай палку [[Нябаба|Нябабы]]<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 2 (1650—1651). — Київ, 2013. С. 109, 110, 129, 431.</ref>. У другой палове XVII ст. мястэчка стала цэнтрам воласьці, тут праходзіў шлях [[Мазыр]] — [[Юравічы]] — [[Брагін]] — [[Любеч]]. [[Файл:Запіс добраў Зофіі Бжазоўскай мужу Канстанціну Шуйскаму. 1664 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс добраў З. Бжазоўскай мужу К. Шуйскаму. 1664 г.]][[Файл:Герб князёў Шуйскіх.png|100пкс|значак|Герб Сьвяты Юры (Георгі Пераможац) князёў Шуйскіх{{Заўвага|Выява з надмагільля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага р-ну Берасьцейшчыны. Фота Анатоля Бензярука.}}.]] 26 чэрвеня 1664 году дачка нябожчыка Максыміліяна Бжазоўскага, берасьцейскага ваяводы, Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хвойнікамі таксама) і Берасьцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69.</ref>. Тады Шуйскія ўпершыню набылі добра ў Кіеўскім ваяводзтве ды трымалі іх каля паўтары сотні гадоў. Менавіта яны зрабілі Хвойнікі цэнтрам сваіх уладаньняў у рэгіёне. Паспрыяла гэтаму не ў апошнюю чаргу тое, што Астраглядавічы знаходзіліся ў атачэньні брагінскіх добраў, а Хвойнікі — на поўначы па-за іх межамі. Хоць, магчыма, ініцыяваў перамену яшчэ ў першай палове XVII ст. ваявода берасьцейскі Максыміліян Бжазоўскі, збудаваўшы ў Хвойніках замак. Станам на 1666 год, у гетманства Івана Брухавецкага, Хвойнікі, як і Брагін, былі сярод «асобных» мястэчкаў, прыпісаных да Чарнігаўскага казацкага палка<ref>Кривошея В. В. Українське козацтво в національній пам’яті. Чернігівський полк. У 2 т. — Київ.: ДЦ "НВЦ «Пріоритети», 2012. Т. 2. С. 446</ref>. Зразумела, што пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году ўсё павярнулася на ранейшыя колы. У лютым 1669 году князь Канстанцін Ян Шуйскі, пісар земскі ваяводзтва Берасьцейскага, сваім лістом пацьвердзіў права Сьвята-Пакроўскай царквы на валоданьне шэрагам угодзьдзяў у Хвойніцкім маёнтку сьвятару Анікію Чачотку, сыну нябожчыка Лукі Чачоткі<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 289адв., 290</ref>. Расейскі дакумэнт 1676 году засьведчыў, што пасланец казацкага гетмана Барыс Маршэўскі летась да [[Львоў|Львова]] ехаў накіроўваючыся ''«на [[Брагін|Брагинъ]], на Загалье, на Хвойники, на [[Мазыр|Мозырь]]…»''<ref>Акты, относящиеся к Южной и Западной России. Т. 12 (1675—1676). — С.-Петербург, 1882. Стб. 831</ref>. [[Файл:Хвойніцкая воласьць. 1683 г.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкая воласьць. 1683 г.]][[Файл:Брагін з прылегласьцямі. 1683 г.jpg|значак|170px|Хвойніцкая (рэшта) і Брагінская воласьць. 1683 г.]][[Файл:Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.jpg|значак|зьлева|170px|Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.]] Паводле люстрацыі падымнага падатку Жытомірскага і Оўруцкага паветаў Кіеўскага ваяводзтва 1683 году, з 30 дымоў мястэчка Хвойнікі без уліку сьвятароў князь Шуйскі мусіў плаціць 6 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488. Далей яшчэ ўлічаныя 7 дымоў яўрэйскіх (С. 502). Другі пабор — 6 злотых з 6 (sic) дымоў (С. 505)</ref>. 30 кастрычніка 1686 году нехта Мацьвей Celain з Хвойнікаў пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што з маёнтку пана Шуйскага, харунжага берасьцейскага, адыйшоў 71 дым{{заўвага|Не 77, як запісалі выдаўцы дакумэнту ў 1886 г.}} (×6 — каля 426 чалавек)<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 5. А. 92зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 553.</ref>. У іншых выпадках прычына адыходу «за Днепр» называлася: з прычыны гвалту як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў. У лістападзе 1693 году харугва інаўроцлаўскага ваяводзіча Шчавінскага стала на зіму ў Хвойніках, але напярэдадні [[Стрэчаньне|стрэчанскага]] кірмашу вырушыла пад Хвастаў супраць казакоў палкоўніка Сямёна Палія. 12 лютага 1694 году жаўнер згаданай харугвы Сэбасьціян Яроцкі зь іншаю чэлядзю, закупіўшы на [[кірмаш]]ы правіянт, спыніўся на ноч у хаце ўдавы Казачыхі [[Валокі (Хвойнікі)|на Валоках]]. Але адміністратар маёнтку князя К. Шуйскага, Ян Зьдзітавецкі, сустрэўшы яго на вуліцы, замест нейкіх вінаватых загадаў зьбіць, потым узяў пад варту і трымаў у замкавай турме ледзьве ня 3 месяцы, ажно пакуль не вярнулася харугва і пацярпелы ня быў апраўданы<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 285—287.</ref>. 16 красавіка 1697 году сотнік Чэпарняка і казакі палку Ярэмы гвалтоўна сталі на кватэры ў мястэчку Хвойнікі князя [[Дамінік Шуйскі|Дамініка Шуйскага]]. Калі ж пан Фрыдэрык Левэнфатэр, аканом маёнтку, спрабаваў не дапусьціць іх, дык казакі сілай уламваліся да людзей, зьбівалі, стралялі нібы ў ворагаў, а хвойніцкага баярына Стафана Пятроўскага з мушкету 2 разы ў грудзі стрэлілі, ад чаго той і памёр<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. С. 352.</ref>. [[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.png|значак|170px|Загаловак інвэнтара маёнтку Хвойнікі 1698 г.]][[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1721 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак інвэнтара Хвойніцкага маёнтку 1721 г.]][[Файл:Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.png|значак|170px|Апісаньне Хвойніцкага замку 1721 г.]] У 1698 годзе маёнтак Хвойнікі і [[Загальле]] (староства) перададзены ад князя Д. Шуйскага ў кіраваньне Зыгмунту Шукшце, што засьведчана адпаведным інвэнтаром<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 129—133адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1716 году, у мястэчку Хвойнікі на пэрыяд пасэсіі князя [[Станіслаў Шуйскі|Станіслава Шуйскага]] налічвалася 44 двары і двор сьвятара, 7 сялян, якія перасяліліся зь Небытава, Валокаў, Брагіна. Два двары часова вызваленыя былі ад уплатаў, гаспадары яшчэ 2-х адпрацавалі [[чынш]] у замку, а з астатніх выбрана падымнага 225 злотых, г. зн. прыкладна на паўсотні злотых болей, чым належала (пасэсар, часовы ўладальнік, ня мог сабе ў тым адмовіць). Яшчэ ў мястэчку жылі 17 габрэяў-гаспадароў і 9 габрэяў, што ня мелі дамоў і падатак давалі толькі з камораў. Яны мусілі плаціць чыншу больш як 345 злотых<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139—139адв., 143адв.</ref>. 12 чэрвеня 1716 году віленскі кашталян, вялікі гетман ВКЛ Людвік Канстанцін Пацей даслаў ардынанс паручніку Дамброўскаму, абы той выдаў квітанцыю на ўсё, што выбрана з Загальскага староства ад берасьцейскага харунжага Дамініка Шуйскага, а Хвойніцкіх добраў таго харунжага «tykać nie śmiał»<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 205</ref>. Згодна зь інвэнтаром маёнтку Хвойнікі ''з прылегласьцямі'' ад 20 сакавіка 1721 году, пададзенага былым пасэсарам Юзафатам Парышэвічам, біскупам валоскім, князю [[Мікалай Шуйскі|Мікалаю Шуйскаму]] ў мястэчку было 43 гаспадаркі, 7 «сялянскіх камораў», 5 габрэяў-гаспадароў, 9 габрэяў без дамоў; чыншу плацілі 175 злотых і тры з паловай грошы. Акрамя таго, местачкоўцы, што мелі коней з падводамі, мусілі быць напагатоў, абы грузы перавозіць за 12 [[міля]]ў, а не, дык пешшу за 3 мілі зь лістамі хадзіць. Па 2 копы замкавага жыта і ярыны нажаць павінныя. У гвалты пераправы і грэблі вялікаборскую млыновую і іншыя масьціць і рамантаваць усе агулам. Габрэі, як будуць мяса прадаваць, дык на замак абавязкова мусілі даваць зь лепшага. Мястэчка загадана абнесьці [[паркан]]ам таксама сіламі насельнікаў, каб між 2-ма брамамі не засталося ніводнага праходу. Кожны двор павінны адпраўляць работніка на праполку замкавых агародаў ды нарыхтоўку агародніны на зіму. Найбольш распаўсюджаныя прозьвішчы жыхароў-беларусаў — Грышчанка, Стасенка, Шымук, Козік, Навуменка, Коваль, сустракаліся таксама прозьвішчы Каролік, Гапонік, Леўчанка, Мельнік, Кандраценка. Прозьвішчы жыхароў-габрэяў часта ўказвалі, адкуль іх носьбіты прыбылі ў Хвойнікі: Лейба [[Стралічаў]]скі, Хаім [[Вялікі Бор (Хвойніцкі раён)|Вялікаборскі]], Шмуль зь Юркавічаў, Бенямін зь [[Юравічы|Юравічаў]], Лейба з [[Алексічы (Гомельская вобласьць)|Алексічаў]], Іцка Гальміч зь [[Лісьцьвін]]авічаў, Ёсь [[Настольле|Настольскі]]. Мелі патранімічнае паходжаньне: Гірш Баруховіч, Моўша Гіршовіч, Якаў Лейбавіч, Мендэль Абрамовіч, Іцка і Ёсь Гіршовічы, Невах Нохімавіч, Яшка Пярцовіч, Абрам Хаімавіч, Іцка Моўшавіч. Або ад назвы прафэсіі — Нохім Цырулік, Рафель Кравец. Маглі звацца зусім проста: Шайка{{Заўвага|Родныя браты Міхаль і Шайка ад красавіка 1715 г. трымалі арэнду хвойніцкую, на якую мелі гадавы кантракт за суму ў 4300 злотых, даволі спраўна яе выплачвалі (НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 144). А нашмат пазьней, у пачатку 1830-х гадоў экспартэрамі гарэлкі з бровараў Уладыслава Прозара, падкаморага рэчыцкага, у Хвойніках, Гарадзішчы і Ёлчы былі бацька і сын Лейба і Абрам Шайковічы [НГАБ. Ф. 694. Воп.7. Спр. 831. А. 9]. Тады яны ўважаліся першымі ў гэткага кшталту камэрцыі на ўвесь Рэчыцкі павет Менскай губэрні.}}, Гдаль, Шмуйла, ці яшчэ дадаючы да імя ўласнага род заняткаў — Айзік арандатар, Іцка кравец. У гэтым жа інвэнтары зьмешчана апісаньне Хвойніцкага замку<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 120—122адв.</ref>{{Заўвага|Пра Хвойніцкі замак гл.: Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С. 160 — 161; пар.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/0-56 С. Бельскі. Замак у Хойніках.]}}. Пасэсія ксяндза-біскупа Ю. Парышэвіча была вельмі няўдалай. Маёнтак усё ніяк ня мог управіцца з выплатай даўгоў, што мусіла абмяркоўвацца нават на паседжаньнях Радамскага і Люблінскага трыбуналаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 2. Т. 3. Постановления провинциальных сеймиков в 1698—1726 гг. — Киев, 1910. С. 699—700.</ref>. 2 траўня 1722 году князь Мікалай Шуйскі атрымаў ліст, у якім паведамлялася, што маніфэсту камісарскага абмежаваньня Оўруцкага павету з Мазырскім у Оўручы няма, кнігі бо двойчы згарэлі, дык ці не зьвярнуўся б у Мазырскі гродзкі суд, мо там што здабудзе<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 36</ref>. Пасьля князя Мікалая, ад канца 1720-х і да пачатку 1750-х гадоў Хвойнікі сталі ўласнасьцю яго брата Ігнацыя. У тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, складзеным паводле зьвестак папярэдняй люстрацыі, засьведчана, што ў 17 паселішчах (акрамя вёскі [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушы]], прыналежнай астраглядаўскай плябаніі) Хвойніцкай воласьці пана І. Шуйскага налічвалася 255 двароў<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 285—286</ref> (прыкладна 1530 жыхароў). Прычым для Хвойнікаў улічаныя і габрэйскія домагаспадаркі. [[Файл:Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|170px|Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.]][[Файл:Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.jpg|значак|170px|Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.]][[Файл:Запіс пра ўніяцкага пароха і верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.jpg|значак|170px|Запіс пра ўніяцкага пароха і колькасьць верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.]][[Файл:1761 г. Копія аднаго з запісаў пра хрост Адама Шуйскага.jpg|значак|зьлева|170px|1761 г. Копія запісу 1747 г. у кнігах Юравіцкага касьцёлу пра хрост Адама Шуйскага.]][[Файл:Астрагляды, парафія 1748 г.jpg|значак|зьлева|170px|Астраглядавіцкая каталіцкая парафія ў 1748 г.]] Найранейшыя зьвесткі аб прыходзе Хвойніцкай царквы Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы вядомыя зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году. Тады ён аб'ядноўваў верных з 40 дымоў у мястэчку Хвойніках, 40 у прадмесьці{{заўвага|Вось так: калі называныя вёскай, а калі ўважаныя за прадмесьце Хвойнікаў.}} Валоках, 40 у вёсцы Стралічаве, 8 у Рудным, 34 у Дворышчы, 10 у Навасёлках, 8 у Храпкаве, 10 у Вялікім Боры. Колькі душ да споведзі для візытатараў — non constat<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 792, 794</ref>. Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у прыходзе Пакроўскай царквы мястэчка Хвойнікаў, дзедзічных добраў князя Ігнацыя Шуйскага, харунжыча берасьцейскага, налічвалася 297 двароў, дапушчаных да споведзі 1188 душ верных. Узначальваў прыход сьвятар Ян Чачотка. Будынак царквы драўляны, з хвоі, узьведзены на сродкі дзедзіча за 10 гадоў перад візытацыяй<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Ф. 2461. А. 289адв., 290</ref>. 24 сьнежня 1744 году настаяцель Астраглядаўскага касьцёлу кс. Антоні Лукаш Пянькоўскі, дэкан оўруцкі, ахрысьціў у двары Хвойніцкім Адама, сына вяльможных Ігнацыя і Людвікі князёў Шуйскіх, пра што быў зроблены запіс у мэтрычнай кнізе Хвойніцкай царквы (Ecclesiae Ritus Greci Unici Choynicensis), пазьней занесены ў кнігі парафіяльнага касьцёлу<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 151адв.</ref>. У 1748 годзе мястэчка Хвойнікі названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі [[Оўруцкі дэканат|Оўруцкага дэканату]] [[Кіеўская дыяцэзія|Кіеўскай дыяцэзіі]]<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148.</ref>. У чэрвені 1750 году ў Хвойніках быў схоплены гайдамак Астап Луцкі, які ажно на працягу «шасці гадоў у гультайскіх эксцэсах жыцьцё праводзіў». Тутэйшая грамада асудзіла яго «на горла», але адміністратар Оўруцкага староства пан Станіслаў Быстрыцкі адмовіўся прыняць палоннага ў турму і выканаць над ім смяротны прысуд, дзеля чаго ў Оўруцкім гродзе і быў заяўлены пратэст<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3: Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 464—466.</ref>. 14 жніўня т. г. возны гэнэрал Кіеўскага ваяводзтва пан Андрэй Святкоўскі арыштаваў у Хвойніках падданых князёў Шуйскіх з Краснасельля і іх атамана Кулешыка, падданага Загароўскага, абвінавачваных у [[Гайдамак|гайдамацтве]]. Кіраўнік ключа пан Мікалай Страчынскі абяцаў затрымаць рабаўнікоў да суда ў турме Хвойніцкага замку<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. С. 511—512.</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.png|значак|170пкс|Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.]] Паводле чарговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год у прыходзе Пакроўскай царквы было 326 двароў, у тым ліку 57 у самым месьце. Да споведзі дапушчана 1260 душ, зь якіх у тым годзе не спавядалася вялікая колькасьць верных, каля 500, пераважна вяскоўцаў<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 301, 304адв.</ref>. На 1754 год у мястэчку Хвойніках, пэўна, разам зь вёскай Валокамі, якой няма ў тарыфе, налічвалася 109 двароў (каля 654 жыхароў), зь якіх да «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 16 злотых, 29 з паловай грошаў, «na milicję» (пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў) 67 злотых і 28 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192; гл. таксама: С. 13—15, 20—22.</ref>. У 1750—1770 гадох адбываліся шматлікія непаразуменьні і канфлікты паміж уладальнікамі добраў Хвойнікі і Астраглядавічы (князямі Шуйскімі, дзедзічамі і рознымі апякунамі) і ўладальнікамі суседняга Брагінскага маёнтку панамі Замойскімі/Мнішкамі, кароткачасовымі спадчыньнікамі па князю [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхалу Сэрвацыю Вішнявецкаму]] і яго жонцы Тэклі (з Радзівілаў), а асабліва — з панамі Ракіцкімі. [[Файл:Габрэі ў мястэчку Хвойнікі. 1784 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Габрэі ў Хвойніках, Вялікім Боры і Карчове. 1784 г.]][[Файл:Няпоўны сьпіс габрэяў у Брагіне. 1784 г.jpg|значак|170px|Рэшта Хвойніцкага кагалу. 1784 г.]] Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Хвойніках налічвалася адпаведна 30 дамоў, 101 жыхар, 24 дамы, 58 жыхароў і 25 дамоў з 67 жыхарамі; яшчэ 25 чалавек схаваныя ад апошняга перапісу ў суседняй вёсцы Настольле{{заўвага|Належала да асобнага невялічкага староства.}}, г. зн. разам было 92 чалавекі. Мястэчка — цэнтар аднайменнага [[кагал]]у, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 14, 16 і 17 вёсак, а ў іх разам зь мястэчкам пражывала 198, 105 і 145 głow. Некаторыя зь іх у 1784 годзе запісаныя хрысьціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі (у Малым Карчовым, Рашаўцах, Рудным і Шчарбінах), з астатніх жа выбрана 217 злотых і 15 грошаў паўгадовай платы<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 87. А. 1108-1108зв., 1124; Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710.</ref>. Убываньне колькасьці габрэяў магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, адгалоскі якой дасягалі і гэтых мясьцінаў. У «Archiwum Prozorów i Jelskich» ёсьць дакумэнт, датаваны 3 студзеня 1771 году, паводле якога хвойніцкі уніяцкі парох Ян Чачотка, з дазволу захварэлага ксяндза Мацея Шамяткоўскага, пробашча астраглядаўскага, ахрысьціў «толькі вадой» без далейшых касьцельных цырымоніяў нованароджаную Людвіку Канстанцыю, дачку нядаўна памерлага старосты загальскага князя Адама і Марыяны (з дому Халецкіх) Шуйскіх<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 6, 8; НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 159адв.</ref>. [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Прозараў]] 16 студзеня 1783 году сын ваяводы віцебскага Юзафа Прозара Караль ажаніўся з князёўнай Людвікай Шуйскай<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 26, 28 — 30.</ref>. Хвойніцкі маёнтак з Астраглядаўскім ключом знаходзіўся на той час у пасэсіі апякуноў дзяўчыны князя [[Войцех Шуйскі|Войцеха Шуйскага]] і яго жонкі Анелі, сястры князя Адама. Дзеля таго, каб Людвіка, адзіная спадкаеміца па бацьку, магла ўвайсьці ў валоданьне добрамі, Каралю Прозару давялося сіламі свайго ўпаўнаважанага шляхціча Гадзяеўскага зьдзейсьніць [[наезд]]. Да вялікай вайны справа не дайшла, але судовыя спрэчкі з старостамі ніжынскімі скончыліся капрамісам толькі ў 1785 г.<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 91 — 97; Dubiecki M. Karol Prozor, oboźny W. W. Ks. Litewskiego. Przyczynek do dzieów powstania Kościuszkowskiego. Monografia / M. Dubiecki. — Kraków, 1897. S. 34 — 35</ref>. На 1789 год пры Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай прыходзкай царкве згаданая капліца Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы ў Вялікім Боры<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Urubleŭski, 1897).jpg|значак|зьлева|170px|Сядзібны дом Прозараў у Хвойніках. Ігнацы Врублеўскі, 1891 г.]] 13 ліпеня 1791 году варшаўская «Gazeta narodowa i obca» зьмясьціла паведамленьне пра тое, як 11 чэрвеня гаспадары рэзыдэнцыі ў Хвойніках{{заўвага|Новы сядзібны дом збудаваны якраз у часы [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага сойму]].}} Караль і Людвіка Прозары сустракалі гасьцей з суседніх Мазырскага, Рэчыцкага і свайго Оўруцкага паветаў. Нагода — сьвяткаваньне прыняцьця [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня]], пакліканай умацаваць і выратаваць Рэч Паспалітую. З раніцы наступнага дня — гарматны салют, сьвятая імша ў Астраглядавіцкім касьцёле{{Заўвага|Да парафіяльнага касьцёлу сьвяточная працэсія мусіла пераадолець крыху меней як 20 км, але ж і людзі ў навакольлі пра тое сьвята пачулі!}}, урачыстая казань ксяндза-пробашча Францішка Глінскага, Тe Deum laudamus вуснамі патрыётаў, сьвяточны абед і музыка з танцамі да самай раніцы.<ref>Gazeta narodowa y obca. № LVI. 13 lipca 1791; гл.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/1791/0-363 Хойнікшчына]</ref> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Загаловак апісання Хойніцкага архіва 1798 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак вопісу Хвойніцкага архіва 1798 г., у якім праігнараваныя расейскія адміністрацыйныя пераўтварэньні, а сам маёнтак названы ''графствам''.]] [[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (1901-17).jpg|значак|170px|Сядзібны дом напярэдадні 1-й сусьветнай вайны каля вуліцы У. В. Жыляка]][[Файл:Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.]] [[Файл:Запіс аб пахаванні Караля Прозара.png|значак|зьлева|170px|Запіс аб пахаваньні абознага Караля Прозара]] [[Файл:Пергамент з прысвячэннем нябожчыцы Людзвіцы Канстанцы Прозар. Знаходка 1965 г.png|значак|170px|Пэргамін з прысьвячэньнем Людвіцы Прозар яе мужа Караля. Знаходка 1965 г.]] [[Файл:Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г.png|значак|170px|Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г. з пахаваньня Людвікі Прозар]] [[Файл:Фрагмэнт сьпісу Астраглядавіцкай парафіі 1857 г.png|значак|170px|Фрагмэнт сьпісу Астраглядавіцкай парафіі 1857 г.]] [[Файл:У прыходзе Пакроўскай царквы 1857 г. (фрагмэнт).png|значак|зьлева|170px|У прыходзе Пакроўскай царквы 1857 г. (фрагмэнт)]] [[Файл:Chvojniki, Kaścieł. Хвойнікі, Касьцёл (1858).jpg|значак|зьлева|170px|Праект мураванага касьцёлу ў Хвойніках 1858 г.]] [[Файл:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|значак|170px|Курган Людвікі. Час выкананьня фота невядомы. Атрыманае А. Ельскім пры канцы 1913 г.]] [[Файл:Мястэчка Хойнікі на карце Ф. Ф. Шуберта.png|значак|170px|Хвойнікі і навакольле на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] [[Файл:Chvojniki, Rynak, Kaścieł. Хвойнікі, Рынак, Касьцёл (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|зьлева|170px|Касьцёл у цэнтры мястэчка, пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. Фота І. Сербава. 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1864 г.]] [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|170px|Капліца (з {{падказка|крыптай|пахавальняй}}) на могілках. Хвойнікі. [[Ісак Сербаў]], 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1886 г.]] [[Файл:Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.png|значак|170px|Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.]] [[Файл:Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.png|значак|170px|Надпісы з каталіцкіх пахаваньняў у Хвойніках.]] [[Файл:Jezapoŭ-Vałoki. Езапоў-Валокі (1887).jpg|значак|зьлева|170px|Плян фальваркаў Езапоў і Валокі. 1887 г.]] [[Файл:Копія запісу аб продажы маёнтку хвойнікі ў 1887 г. (фрагмэнт).jpg|значак|зьлева|170px|Копія запісу аб продажы маёнтку Хвойнікі ў 1887 г. (фрагмэнт)<ref>Выпись из крепостной Минского Нотариального Архива. Книга по Речицкому уезду за 1887 год. № 18. С. 87 — 98. № 15</ref>]] [[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (1913).jpg|значак|170px|Капліца. Фота дасланае А. Ельскаму ў канцы 1913 г.{{заўвага|Час выкананьня здымку невядомы, але невялікія вежачкі на фасадах ствараюць уражаньне, што ён больш раньні, чым фота І. Сербава 1912 г., на якім вежачкі ўжо адсутныя. Зусім невысокая якасьць можа ўказваць на другую палову XIX ст.}}.]] [[Файл:Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву.png|значак|зьлева|170px|Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву. Пач. XX ст.]] [[Файл:Кафля керамічнага заводу Э. Бергенгэйма ў доме А. Аўраамава.jpg|значак|зьлева|170px|Кафля керамічнага заводу Э. Бергэнгэйма ў палацыку А. Аўраамава.]] [[Файл:Праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі.png|значак|170px|Нязьдзейсьнены праект мураванай царквы ў м. Хвойнікі. Пач. XX ст.]] [[Файл:Праект касьцёла. 1912 г. (фрагмэнт 1).png|значак|170px|Праект касьцёла. 1912 г. (фрагмэнт 1).]] [[Файл:Праект касьцёла (фрагмэнт 2).png|значак|170px|Праект касьцёла (фрагмэнт 2).]] У выніку 2-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Хвойнікі апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182.</ref>. У пачатку жніўня 1793 году сядзіба ў Хвойніках прымала гасьцей — удзельнікаў кансьпірацыйнай нарады, мэтай якой была падрыхтоўка ўзброенага выступленьня супраць падзелаў Рэчы Паспалітай і за аднаўленьне Канстытуцыі 3 траўня. Сярод іх М. Дубецкім і К. Барташэвічам названыя адзін з галоўных арганізатараў Ігнацы Дзялынскі з Траянова, оўруцкі падкаморы і ўладальнік Олеўскага ключа Тадэвуш Нямірыч, соймавы пасол Каятан Праскура, стражнік літоўскі з суседняга [[Барбароў|Барбарова]] [[Ян Мікалай Аскерка]], [[абат]] оўруцкіх базылян Юзафат Ахоцкі з Шэпелічаў, яго пляменьнік, аўтар успамінаў пра падзею Ян Дуклян Ахоцкі, прэзыдэнт тагачаснага цэнтру Кіеўскага ваяводзтва г. [[Жытомір]]а Левандоўскі, судзьдзя Дуброўскі, староста Богуш, рэгент Асташэўскі, канонік Кулікоўскі, ксёндз Саламановіч, Станіслаў Трацяк і інш. — агулам 20 асобаў. Імёныя астатніх засталіся невядомыя расейскай сьледчай камісіі ў Смаленску. З Хвойнікаў шэф І. Дзялынскі, акрамя карысных рашэньняў, вывез 25 000 [[дукат]]аў, сабраных патрыётамі. У 2-й палове жніўня Я. Ахоцкі, наведаўшы маёнтак К. Прозара, атрымаў яшчэ 8000, а ў канцы сьнежня — 16 000 чырвоных злотых; акрамя таго, М. Паўша паказаў на сьледзтве, што Прозар даваў 2000 дукатаў на ўтрыманьне Пінскай паўстанчай брыгады<ref>Wybór pism J. I. Kraszewskiego. Pamiętniki Jana Duklana Ochockiego. — Warszawa, 1882. Tom II. S. 215—216, 249; Dubiecki M. S. 180—183; Bartoszewicz K. Dzieje insurekcji kościuszkowskiej 1794. — Berlin: B. Harz, 1913. S. 129—130; Восстание и война в Литовской провинции (по документам Москвы и Минска). Сост. Е. К. Анищенко. — Минск, 2001. С. 26.</ref>. Тадэвуш Касьцюшка прызначыў К. Прозара намесьнікам радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і сваім паўнамоцным прадстаўніком пры ўсіх дывізіях войска ВКЛ. Разгарнуць паўстаньне не хапіла часу. Давялося ратавацца. К. Прозар і капітан Гамількар Касінскі 20 красавіка 1794 году выехалі з Хвойнікаў да Юравічаў. Але Ян Мікалай Аскерка, стражнік польны літоўскі, праз свайго пасланца папярэдзіў, што ў Бабічах (Барбарове) іх ужо чакаюць расейскія жаўнеры. Абознаму з Касінскім тады ўдалося, дзякуючы сялянам-праваднікам, застацца вольнымі<ref>Tygodnik literacki. — № 37. Poznań, dnia 13 września, 1841 (Ліст гэн. Касінскага да гэн. Пашкоўскага); Dubiecki M. S. 215—217.</ref>. У Хвойнікі расейскія адзьдзелы ўвайшлі ў аўторак 22 красавіка апоўдні. Рухаліся з 2-х бакоў, зьбліжаючыся да двара, як быццам засьцерагаліся засады. Камандзірамі іх былі «паляк на расейскай службе» Яворскі і [[падпалкоўнік]] Таўберт. Не засьпеўшы абознага ў Хвойніках, узялі нібы ў заложнікі 10-месячнага сына Уладыся{{Заўвага|Да 17 жніўня знаходзіўся ў Хвойніках пад наглядам паручніка Давыдава. З прычыны сэквэстру нянькам даводзілася спрачацца з афіцэрамі нават за пялюшкі для немаўляці. Нарэшце швагер Францішак Букаты, былы сакратар амбасады Рэчы Паспалітай у Лёндане, дамогся часовай апекі над хлопчыкам і вывез яго з Хвойнікаў: Dubiecki M. S. 235—236.}}. На маёнтак быў накладзены сэквэстар, а Людвіка Канстанцыя зь іншымі дзецьмі і маці Марыянай вымушана выехаць за аўстрыйскую мяжу ў Львоў<ref>Dubiecki M. S. 229.</ref>. У крыніцы пад назвай «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 году сказана, што колішнія добры Людвіка Прозара {{Заўвага|Тут, напэўна, дапушчана памылка прачытаньня тэксту рэвізіі, бо ў ёй згаданая Людвіка з князёў Шуйскіх Прозарава, жонка абознага Караля. І. В. Кандрацеў дарэмна зьдзіўляўся з таго, што Людвік Прозар ня браў удзелу ў выбарах у дваранскія інстытуцыі Рэчыцкага павету ў 1796 г., а потым распавёў пра яго "родзіча" Караля – вялікага патрыёта Рэчы Паспалітай (ужо больш як два гады ён быў у сваёй першай эміграцыі), неабачліва спаслаўшыся на электронны плягіят, падпісаны прозьвішчам Баркоўскі<ref>Ігор Кондратьєв. Участь шляхти Речицького повіту у виборах в дворянські інституції Чернігівського намісництва в 1796 р. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 311 – 312</ref>.}}, у пераліку якіх і м. Хвойнікі, перайшлі былі «да скарбу», але «паводле найвышэйшага загаду» вернутыя пані Луізе{{Заўвага|Француская форма імя ёсьць у паперах імпэратрыцы Кацярыны ІІ, у лістах яе генэралаў і самой Людвікі Канстанцыі, гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 13. S. 3, 4, 76, 78, 97, 154, 158, 160; таксама гл. дакумэнты наступнага сэквэстру: Sygn. 14.}} Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71.</ref>. У расейскай рэвізіі, датаванай 5-м лістапада 1795 году, запісана, што мястэчка Хвойнікі дзедзічнай уладальніцы Людвікі з Шуйскіх Прозаравай было здадзенае ў «арендовную поссесию» каноніку інфлянцкаму ксяндзу Юзафу, сыну Марціна, Корсаку{{заўвага|Тагачаснаму плябану Астраглядавіцкай рыма-каталіцкай парафіі.}} тэрмінам на 2 гады (з 02.04.1794 да 02.04.1796) за 7 947 польскіх злотых і 29 грошаў. Адміністратарам, як і ў Валоках, прызначаны пляменьнік каноніка Юзаф, сын Станіслава, Віткоўскі. Тады ў мястэчку было 67 аседлых (карэнных) і 6 неаседлых (прышлых) двароў, у якіх разам налічвалася 183 асобы мужчынскага і 196 жаночага полу падданых{{заўвага|Тут, зразумела, няўлічаныя шляхта і габрэі, якіх у мястэчку жыло нямала.}}<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 171 — 179адв.</ref>. У 1796 годзе настаяцель Пакроўскай царквы ў Хвойніках, павернутай да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|расейскага праваслаўя]] годам раней<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 343.</ref>, Якаў Чачот склаў яе вопіс<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 39 — 39адв.</ref>. Паводле шляхецкай рэвізіі 1811 году, фальварак [[Лянтарня|Linterny]] зь вёскай Забалаць (сёння гэта вуліцы м. Хвойнікі) трымаў у арэндзе ад абозных Прозараў Ваўжынец Балашэвіч, ротмістр берасьцейскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 3</ref>. У 1812 годзе К. Прозар падтрымаў імпэратара французаў [[Напалеон I Банапарт|Напалеона Банапарта]], марна спадзеючыся, што той дапаможа ўзьняць з каленаў гаротную Айчыну, заняў пасаду старшыні Скарбовага камітэту ў Часовым урадзе ВКЛ{{Заўвага|Паводле Браніслава Клечыньскага, у 1813 годзе Напалеон даслаў з Дрэздэна абознаму ордэн Ганаровага легіёну, а разам і патэнт на графскі тытул: AGAD. APiJ. Sygn. 34. S. 6.}}. Усё абярнулася чарговай эміграцыяй ды сэквэстрам Хвойнікаў, Астраглядавічаў і вёсак да іх прыналежных. Пані Людвіка і ў гэты раз дамаглася вяртаньня да канца 1814 году маёнткаў з 2524 рэвіскімі душамі, давёўшы расейскім уладам, што яны належаць ёй, і што ня мусіць адказваць за ўчынкі мужа<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 14.</ref>. У пачатку 1831 году оўруцкі маршалак Ануфры Галецкі прапаноўваў больш як ужо 70-гадоваму К. Прозару ўзначаліць агульны для Рэчыцкага, Мазырскага і Оўруцкага паветаў паўстанцкі ўрад. Меркавалася стварыць вайсковы кантынгэнт колькасьцю да 1000 чалавек пад яго камандай і пра гэта стала вядома расейскім уладам. Былы абозны ВКЛ адмовіўся, спаслаўшыся на фізычную слабасьць і нэгатыўнае стаўленьне да гэтай ідэі сыноў Уладыслава і Юзафа. Мяркуецца, што нарады патрыётаў у Хвойніках усё ж адбываліся<ref>Dubiecki M. S. 321; Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 53, 173 (przypis 66).</ref>{{Заўвага|У кожным выпадку, вольналюбівых поглядаў сваіх абозны не зьмяніў і ў глыбокай старасьці. Знойдзеныя ў 1965 годзе ў Хвойніках паўстанцкія манэты 1831 году, пакладзеныя ў склеп перазахаванай у 1829 г. жонкі Людвікі Канстанцыі, сьведчаць аб тым. Цікава: пра «flaszką krzyształową, hermetycznie zamkniętą, w której znajduje się ducat, dwuzłotówka i pismo na pargaminie, ręką moją (К. Прозара) kreślone, z podpisem wielu przytomnych natenczas obywateli», як і пра пабудову склепа, Юзаф Рольле паведамляў яшчэ ў кнізе 1882 г.: Dr. Antoni J. Opowiadania historyczne. Serya trzecia. T. 1. Karol Prozor, ostatni oboźny litewski. – Warszawa, 1882. S. 46. Пра знаходку гл.: Рябцевич В. Н. Нумизматика Беларуси. – Минск: Полымя, 1995. С. 274 – 275; Каталог выставы “Ад рымскага дэнарыя да беларускага рубля”. /Укл. Р. І. Крыцук, В. М. Сідаровіч, Л. І. Талкачова. — Мінск: Кнігазбор, 2018}}. Знаходзіўся тут пэўны час і прысланы з Рэчыцы падпаручык Міцінскі з паўтара дзясяткам салдат-інвалідаў, які адмовіўся выправіцца да каленкавіцкіх Вадовічаў, бо там на 12 чэрвеня т. г., маўляў, ужо сканцэнтравалася зашмат паўстанцаў. 19 чэрвеня ад брагінскіх [[Шкураты|Шкуратоў]] і Мікулічаў праз Хвойнікі ў накірунку Вадовічаў, потым Нароўлі і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургэнты|Паўстанцы}} з Оўруцкага і Радамышальскага паветаў, праходзіў невялікі конны адзьдзел Міхала Лігэнзы, спрабуючы ўзьняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстаньне<ref>Dangel St. S. 59.</ref>. 15 сакавіка 1835 году, згодна з мэтрычным запісам у кнігах Мікуліцкай Багаяўленскай царквы, у фальварку [[Лянтарня]] (Лянтэрня), арандаваным шляхцічам Ігнацыем Стравінскім, нарадзіўся сын Аляксандар, старэйшы брат Хведара, будучага знакамітага артыста Марыінскага тэатру ў Пецярбургу<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 537. А. 404</ref>. Паводле зьвестак на 1834 год, у Хвойніках праводзіліся 2 штогадовыя кірмашы: 1—3 лютага і 1—4 кастрычніка; тавараў прывозілася адпаведна на 4 000 і 3000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 600 р., наведвалі кірмашы каля 500 і 400 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. — С. Петербург, 1834. С. 190.</ref>. Запіс у мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі засьведчыў, што 20 кастрычніка (1 лістапада н. ст.) 1841 году ў Хвойніках, хутчэй ад старасьці, чым ад хваробы, у 81-гадовым веку памёр вялікі абозны ВКЛ Караль Прозар. 24 кастрычніка Мазырскі і Рэчыцкі дэкан Францішак Пазьняк, які быў астраглядаўскім пробашчам, пры асыстэнцыі шматлікага духавенства і ў прысутнасьці мноства людзей пахаваў нябожчыка ў радавым склепе<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 10адв.</ref>. У інвэнтарах 1844 г. уладальнікамі Хвойніцкага і Юзафаўскага маёнткаў названыя адпаведна Ўладыслаў і Юзаф Прозары, сыны абознага<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475, 1481.</ref>. Пасьля сьмерці Юзафа ў 1845 г.<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 44 — 44 адв.</ref> ягоная частка тутэйшай спадчыны перайшла да Ўладыслава. Паводле рэвізіі 1847 году «Хвойніцкае габрэйскае таварыства» складалі 2393 душы<ref>Еврейская энциклопедия. Т. 15. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1913. Стб. 653</ref> Згодна з кнігай «Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна», на 1849 год у Хвойніках — 74 двары, 580 жыхароў; дзеялі царква, каталіцкая капліца, 3 сынагогі; паштовая станцыя на тракце Мазыр — Брагін — Любеч, 26 крамаў, 2 піцейныя дамы, конны млын. Побач, у сядзібе Валокі, былі бровар і вятрак. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 12 асобаў мужчынскага і 7 жаночага полу з двара Хвойнікі, 199 і 113 асобаў адпаведна зь ліку жыхароў мястэчка Хвойнікі былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, яшчэ 55 местачкоўцаў абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай царквы<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў (РДГА). Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666</ref>. У 1859—1862 гадох намаганьнямі і на сродкі Ўладыслава Прозара ў Хвойніках вымуравалі нэагатычныя касьцёл і капліцу, вядомыя са здымкаў 1912 г. І. Сербава. 17—18 верасьня 1860 году мястэчка наведаў менскі архіяпіскап [[Міхал Галубовіч]]. У. Прозар прасіў дазволу ўзьнесьці алтар для жалобнага набажэнства ў капліцы. Архіяпіскап згадзіўся пры ўмове, калі абшарнік збудуе на працягу 15-ці гадоў мураваную царкву<ref>Язэп Янушкевіч. Дыярыюш з XIX стагоддзя: Дзённікі Міхала Галубовіча як гістарычная крыніца. — Мінск.: Выдавец В. Хурсік, 2003</ref>. У пачатку студзеня 1862 году Ўладыслаў спачыў. На пахаваньні ў Хвойніках, менш як за паўтары гады да свайго арышту, выступіў з прамоваю [[Аляксандар Аскерка]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 209.</ref>, сястра якога Зофія была замужам за сынам нябожчыка Мечыславам. У 1864 годзе Мечыслаў Прозар памёр у зьняволеньні, а на маёнтак Хвойнікі, у якім на думку сьледзтва «жылі людзі, гатовыя да рэвалюцыйных беспарадкаў» і знайшлі нарыхтаваную зброю, быў накладзены ўзмоцнены 10-ці адсоткавы збор. Памёр і арыштаваны па справе паўстаньня Гэнрык Пяткевіч, бацька Чэслава<ref>Паўстанне 1863—1864 гадоў у Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губернях: Дакументы і матэрыялы Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі / уклад. Дз. Ч. Матвейчык; рэдкал.: У. І. Адамушка [і інш.]. — Мінск: А. М. Вараксін, 2014. С. 450—452.</ref>. У 1864 годзе дзеля выхаваньня тутэйшых дзяцей, а разам і іхных бацькоў у духу вернасьці расейскай манархіі, у Хвойніках адкрыта 2-клясная народная вучэльня. 20 чэрвеня 1865 году, «паводле мясцовага прадстаўленьня» праваслаўнага духавенства, як зь непрыхаваным задавальненьнем пісаў у сваім рапарце брагінскі дабрачынны Максім Ярэміч, невялікі стары драўляны і «цудоўнай структуры» мураваны касцёлы ў цэнтры Хвойнікаў і мураваную капліцу на могілках улады адабралі ў католікаў і перадалі ў праваслаўнае ведамства<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 15.</ref>. Удава Мечыслава Прозара Зофія рабіла захады, абы вярнуць забранае ці хоць забясьпечыць недатыкальнасць радавога склепу. 2 лістапада 1887 г. яе сын і спадкаемца Канстанцін вымушаны быў прадаць абцяжараны даўгамі маёнтак расейскім купцам з [[Арлоўская губэрня|Арлоўскай губэрні]], [[Карачаў|карачаўскаму]] Міхаілу Пятровічу Аўраамаву і [[Трубчэўск|трубчэўскаму]] Гаўрылу Сямёнавічу Курындзіну за 580 000 рублёў серабром<ref>Виноградов Д. Л. Живые прошлого страницы. / Дмитрий Леонидович Виноградов. — Минск: А. Н. Вараксин, 2018. С. 99 — 102.</ref>. У сьпісе землеўладальнікаў Менскай губэрні сказана, што ў маёнтку Хвойнікі Канстанціна Прозара налічвалася 44 466 дзесяцін зямлі<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 373.</ref>. Пасьля таго продажу і здарылася непапраўнае. «Dziennik Kujawski» у верасьнёўскім нумары за 1895 год паведамляў: яшчэ ў канцы сакавіка злачынцы, нібыта з кола новых уладальнікаў маёнтку, нанялі каваля, выламалі краты ад уваходу ў [[лёх]], выкінулі з трунаў рэшткі пахаваных Прозараў, пазрывалі зь іх медзь і наступна прадавалі ў розных месцах. Празь некалькі дзён выламаныя краты і парэшткі заўважыў праваслаўны сьвятар, які і паведаміў аб здарэньні ў паліцыю. Гэтак Прозары пазбавіліся апошняга, што ім яшчэ ў Хвойніках належала, — уласных пахаваньняў<ref>Dziennik Kujawski. — Inowrocław, 20 września 1895 (Nr. 216. Rocznik III). S. 3.</ref>. У парэформавы пэрыяд Хвойнікі сталі цэнтрам аднайменнай воласьці ў Рэчыцкім павеце. У мястэчку здаўна праводзіліся кірмашы — Стрэчанскі ў лютым і [[Пакроў]]скі ў кастрычніку. У 1863 і 1864 гадох на іх адпаведна было прывезена тавару на 3850 і 4000 рублёў, 4500 і 4500 рублёў, а прададзена — на 1700 і 2000 рублёў, 2315 і 2500 рублёў<ref>Труды Минского губернского статистического комитета. Вып. 1. Историко-статистическое описание девяти уездов Минской губернии. — Минск, 1870. С. 416</ref>. Згодна зь ведамасьцю Сьвята-Пакроўскай царквы, на 1875 год яе прыход налічваў 1254 асобы мужчынскага і 1260 асобаў жаночага полу верных. Зь іх у самым мястэчку Хвойнікі ў 12 дварах — 48 мужчын і 37 жанчын<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40937. А. 234, 239адв.</ref>. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Пакроўскай царквы ў Хвойніках названыя настаяцель а. Іаан Лісевіч, в. а. штатнага псаломшчыка Яўген Тышкевіч і звышштатны Даніла Транцэвіч, просьфірня Алена Васанская. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Хвойнікі, вёсак Валокі, Малешаў, Паселічы, Людвін, Настольле, Карчовае, Гарошкаў, Небытаў, Куравое, Дворышча<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год у прыходзе налічвалася 1178 душ мужчынскага і 1151 душа жаночага полу сялянскага саслоўя<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1885 г. Хвойніцкую воласьць складалі 24 паселішчы з 859 дварамі. У 1890 годзе у мястэчку — валасная ўправа, мяшчанская ўправа, пошта, лекарскі ўчастак, у воласьці — 36 паселішчаў з 1567 дварамі. У 1895 годзе ў маёнтку была заснавана вінакурня<ref name="fn2">Список фабрик и заводов европейской России. — С.-Петербург, 1903. С. 575</ref>. Паводле перапісу 1897 г. тут 335 двароў, 2596 жыхароў{{заўвага|Згодна зь іншымі зьвесткамі, у Хвойніках тады было 2685 жыхароў, зь якіх 1668 складалі габрэі<ref>Еврейская энциклопедия. Т. 15. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1913. Стб. 653</ref>.}}, 5 юдэйскіх малітоўных дамоў, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазын, 48 крамаў, заезны двор, карчма. У пачатку XX ст. у Хвойніках дзеялі царква і капліца, працавалі 2 школы, лякарня, аптэка, жалезаробчы завод, 2 вадзяныя млыны. У выніку пажару 25 ліпеня 1901 году згарэла вінакурня. На 1903 год тая вінакурня сіламі 16 рабочых вытварала сьпірту на 37 900 (25 000) рублёў у год, перарабляла 1750 пудоў жытняй мукі, 6 312 пудоў зялёнага соладу і 110 000 пудоў бульбы<ref name="fn2"/>. У 1904 годзе сярод зямельных уласьнікаў Менскай губэрні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названыя ўладальнікі маёнткаў Хвойнікі і Рашаў спадчынныя ганаровыя грамадзяне (купцы) Міхаіл Пятровіч Аўраамаў і Гаўрыла Сямёнавіч Курындзін<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 54.</ref>. У 1909 годзе ў мястэчку было 338 двароў, 2891 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 210.</ref>. У 1911 г. Хвойніцкі маёнтак дзялілі між сабой браты Андрэй Міхайлавіч (12 645 дзесяцін), Сямён Міхайлавіч (11 651), Васіль Міхайлавіч (9 591), Мітрафан Міхайлавіч (8 406), Іван Міхайлавіч (1 582) Аўраамавы<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. — Б. м. С. 1.</ref>. З уводам у эксплюатацыю лініі Васілевічы — Хвойнікі (23 верасьня 1911 году) пачала дзеяць чыгуначная станцыя. У 1912 годзе А. М. Аўраамаў завершыў узьвядзеньне мураванага палацыка «u wjazdu do Chojnik», як вызначыў яго месцазнаходжаньне Анджэй Раствароўскі, унук Аляксандра Аскеркі, якому з-за дажджу ўвосень 1915 г., не даехаўшы да Рудакова, давялося тут заначаваць<ref>Rostworowski A. Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. S. 110.</ref>. Сапраўды, паўстаў будынак на месцы драўлянай сядзібы ў колішнім фальварку Валокі, г. зн. тады яшчэ ня ў Хвойніках. Відавочна, хіба што Першая сусьветная вайна перашкодзіла плянам Аўраамавых збудаваць у мястэчку мураваную царкву паводле расейскіх узораў праваслаўнай архітэктуры, хоць адпаведны праект ужо быў створаны<ref>РДГА. Ф. 1293. Воп. 167 Менская губэрня. Спр. 82</ref>. 2-м сакавіка 1912 году пазначаны праект драўлянага рыма-каталіцкага касьцёла ў мястэчку Хвойнікі<ref>НГАБ. Ф. 299. Воп. 5. Спр. 2075. А. 16</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейская мірная дамова|Берасьцейскай мірнай дамовы]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Хвойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня [[Палеская акруга (1918—1919)|Палескай акругі (староства)]] з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гэтман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] Павал Скарападзкі прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча (на Брагіншчыне), галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзеяла «варта Украінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922 // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85.</ref>. У сьнежні 1918 году нямецкія войскі пакінулі мястэчка і чыгуначную станцыю. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Хвойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала іх разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Ад сакавіка да пачатку ліпеня 1920 году Хвойнікі занятыя польскімі войскамі. Пагром, учынены ў лістападзе 1920 году жаўнерамі [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]], абярнуўся пагібельлю 48 жыхароў-габрэяў. [[Файл:Chvojniki, Rynak. Хвойнікі, Рынак (1929).jpg|значак|зьлева|170px|Местачковы дом, 1929 г.]][[Файл: Пасёлак Лянтэрня на карце, складзенай ў 1924-26 гг.jpg|значак|170px|Хвойнікі, Валокі, Забалацьце на мапе [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|РККА]] 1926 г.]] У дакумэнце пад назвай «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», пазначаным часовым адрэзкам 8 сьнежня 1920 — 15 красавіка 1921 году, засьведчана існаваньне Хвойніцкай школы II ступені (175 вучняў), а таксама школ І ступені — 1-й Хвойніцкай (58 вуч.), 2-й Хвойніцкай (204 вуч.), Хвойніцкай габрэйскай (50 вуч.), Хвойніцкай польскай (69 вуч.) і Хвойніцкай чыгуначнай (70 вуч.)<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласьці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19.</ref>. У чэрвені 1921 году непадалёк ад Хвойнікаў на станцыі Аўрамаўская банда атамана Івана Галака затрымала цягнік, абрабавала і забіла 55 пасажыраў<ref>Новиков Д. С. Борьба органов советской власти с бандой атамана Галака на белорусско-украинском пограничье в начале 1921 г. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 102.</ref>. 8 сьнежня 1926 году Хвойнікі вярнулі [[БССР]], адначасова надаўшы статус раённага цэнтру спачатку ў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], потым у [[Гомельская акруга|Гомельскай акрузе]]. На 1930 год тут было 560 двароў. Напярэдадні Другой сусьветнай вайны ў мястэчку і на станцыі дзеялі 2 пачатковыя і 7-гадовая школы, хата-чытальня, філія спажывецкай каапэрацыі; працавалі лесапільня (з 1912 году), маслазавод (з 1930 году), шпаларэзны завод (з 1932 году), кравецкая і шавецкая майстэрні (з 1928 году), паравы млын, маслабойня, хлебапякарня (з 1929 году), смалакурня, машынна-трактарная станцыя (з 1932 году). З 1938 году — у [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. 29 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]]. [[Файл:Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.jpg|значак|зьлева|170px|Помнік ахвярам нацызму ў Хвойніках.]] У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Хвойнікі знаходзіліся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. У верасьні 1941 году акупанты зьнішчылі ў урочышчы Пальміра больш за 100 чалавек зь ліку хвойніцкіх габрэяў<ref>Матвей Милявский. Хойники — моя любовь и боль. // Мишпоха. № 16. 2005</ref>. {{пачатак цытаты}}''В 1946 году я впервые после войны приехал в Хойники и услышал от мамы, как был зверски убит ее отец, мой дедушка Нохим, не захотевший эвакуироваться. Группа стариков: дедушка, мой родственник Левицкий Мойше, его больной внук Хаим и другие — шли в одной колоне. Впереди дедушка, которому вручили знамя. Фашисты и полицейские заставили еле шагающих старых, больных людей петь песни. Обреченных били, и вдруг дедушка начал петь и вслед за ним остальные. Они даже бодрее стали шагать. Нацисты заставили их замолчать, прекратить пение. Кто-то из местных жителей, наблюдавших шествие обреченных, сообщил немцам, что евреи поют не песню, а нараспев читают молитву «Шма Исроэль». Мои попытки узнать подробности тогда не увенчались успехом. Это казалось легендой. Намного позже в акте Чрезвычайной Государственной комиссии по Хойникам, я прочитал, что группу стариков с красным флагом водили по улицам поселка, а потом под пытками вывели на «Пальмир» и расстреляли. Нет, это уже не легенда, а жестокая правда. Но почему в документе Комиссии не сказано о том, что «группа стариков» — это были евреи, и только евреи? Почему не сказано о том, чтó они пели? Не знали? Невозможно!''{{канец цытаты}}У кастрычніку — больш за 150 габрэяў расстраляныя ў пасялковым парку і 40 чалавек у двары будынку паліцыі. У чэрвені 1943 году ў Хвойніках быў створаны лягер грамадзянскага насельніцтва, у якім утрымлівалася 5 000 чалавек. Вязьняў групамі адпраўлялі ў Нямеччыну<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 309, 317—318</ref>. Ад вызваленьня і да 15 студзеня 1944 году тут месьціліся органы кіраваньня Палескай вобласьці. З 1954 году Хвойнікі — у складзе Гомельскай вобласьці. На 1955/1956 навучальны год у раённым цэнтры дзеялі 2 беларускія (№ 1 і 3) і 1 расейскамоўная (№ 2) сярэднія школы<ref>Занальны дзяржаўны архіў у г. Рэчыцы . Ф. 3. Воп. 1. Спр. 12</ref>. 10 лістапада 1967 году Хвойнікі атрымалі статус [[места]]. У 1972 годзе да места далучылі вёскі [[Валокі (Хвойнікі)|Валокі]] і [[Забалацьце (Хвойнікі)|Забалаць]], у 1989 годзе — [[Настольле]] і [[Лянтарня|Лянтарню (бальшав. Чырвоную Ніву)]], 1 сьнежня 2009 году — [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 290]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == Максымальная колькасьць насельніцтва ў Хвойніках засьведчаная на 1989 год, калі тут жылі 17113 чалавек (згодна зь перапісам). === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:140 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:15000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1849 from:0 till:580 bar:1858 from:0 till:449 bar:1886 from:0 till:580 bar:1897 from:0 till:2596 bar:1909 from:0 till:2891 bar:1939 from:0 till:3400 bar:1970 from:0 till:9500 bar:1991 from:0 till:15000 bar:2002 from:0 till:14600 bar:2006 from:0 till:13500 bar:2009 from:0 till:13844 bar:2018 from:0 till:12472 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline> </div> * '''XIX стагодзьдзе''': 1849 год — 580 чал., зь іх мяшчанаў 1-га разраду — 4, 2-га — 13, 3-га — 63; 1858 год — 449 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 426.</ref>; 1880 год — 500 чал.<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Chojniki // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/620 620].</ref>; 1886 год — 580 чал.; 1897 год — 2596 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1906 год — 2685 чал. (1250 муж. і 1435 жан.), зь іх 717 каталікоў, 299 праваслаўных, 1668 юдэяў<ref name="pam">{{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}}</ref>; 1939 год — 3,4 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|17к}} С. 42.</ref>; 1970 год — 9,5 тыс. чал.; 1991 год — 15 тыс. чал. * '''XXI стагодзьдзе''': 2002 год — 14,6 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|17к}} С. 41.</ref>; 2004 год — 14,2 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 425.</ref>; 2005 год — 13,9 тыс. чал.; 2006 год — 13,5 тыс. чал.; 2008 год — 13,2 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 году — 13,1 тыс. чал.; 2009 год — 13 844 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918172105/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-3.pdf Перепись населения — 2009. Гомельская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 12 698 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 12 500 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 12 472 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Рэлігія === У 1990-я гады ў Хвойніках узьведзеныя новыя будынкі царквы Пакрова Багародзіцы і касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі. === Адукацыя === У Хвойніках працуюць прафэсійны ліцэй, 4 сярэднія (у іх ліку гімназія), дзьве спартовыя школы і Школа мастацтваў. === Культура === Раённы Дом культуры, яго філія Цэнтр культуры м. Хвойнікі, дзее народны тэатр, народны ансамбль «Спадчына», пры Школе мастацтваў — дзіцячы ўзорны ансамбль «Верасок», ансамбль народнай музыкі «Крыніца», пры Цэнтры творчасьці дзяцей і моладзі адзьдзелу адукацыі райвыканкаму ўзорны ансамбль эстраднага танцу «DRIVE», Дом рамёстваў, раённая і местачковая бібліятэкі, раённы краязнаўчы музэй, выдаецца раённая газэта «Хойніцкія навіны». == Забудова == === Плян === Забудова Хвойнікаў злучылася з блізкімі паселішчамі, у выніку чаго склаліся раёны Старыя Хвойнікі, Новыя Хвойнікі і паўночна-заходні. Паводле генэральнага пляну ўзводзіліся 2—5-павярховыя будынкі. Шматпавярховы мікрараён Юбілейны збудаваны ў Новых Хвойніках. У зьвязку з [[Чарнобыльская катастрофа|чарнобыльскай катастрофай]] новае будаваньне ў месьце нязначнае. === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Вакзальная вуліца || '''Замкавы''' завулак<ref name="fn4">Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. С. 10</ref> | '''Карчомная''' вуліца<ref name="plan-1886">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|Плян Хвойнікаў 1886 году]]</ref> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Домнікава вуліца || '''Кавальская''' вуліца<ref name="fn4"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Інтэрнацыянальная вуліца || '''Царкоўная''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Івана Мележа вуліца || '''Школьная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Піянэрская вуліца || '''Янава''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Пагарэлая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца<ref name="fn4"/> і '''Зялёная''' вуліца 1864 г.<ref name="plan-1864">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|Плян Хвойнікаў 1864 году]]</ref><br /> У 1886 г. апошняя пазначана як '''Валоцкая''' вуліца<ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Сялянская вуліца || '''Забалоцкая''' вуліца<ref name="plan-1864"/><ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Танкістаў плошча || '''Замкавая''' вуліца<ref name="fn4"/> || Працы плошча |} == Эканоміка == Аўтарамонтны завод, завод гідраапаратуры ў складзе «МТЗ-ХОЛДЫНГ», завод ЖБВ — філія ААТ «Мазырскі ДБК», фабрыка мастацкіх вырабаў, Палескі вытворчы ўчастак ААТ «Мілкавіта». == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === [[Файл:Museum in Chojniki.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкі краязнаўчы музэй, вул. Карла Маркса, 19]][[Файл:Ivan Melezh Ludzi na bolote Hoiniki 01.jpg|значак|170px|Скульптурная кампазыцыя «[[Людзі на балоце (раман)|Людзі на балоце]]» ў Хвойніках.]] Хвойнікі — цэнтар традыцыйнага мастацкага рамяства (ткацтва, вышыўка і інш.)<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>. Дзее Хвойніцкі краязнаўчы музэй. Спыніцца можна ў гатэлі «Журавінка». У месьце да 10-й гадавіны [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] паставілі помнік Смутку. === Адметныя мясьціны === * Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты). * Сядзібна-паркавы комплекс спадчынных ганаровых грамадзян Аўраамавых (пачатак XX ст.) на месцы сядзібы фальварку Валокі. === Страчаная спадчына === * Касьцёл (1859—1862), пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. * Капліца на могілках (1859—1862), пераўтвораная ў царкву. * Сядзіба Прозараў (канец XVIII ст.) у мясьціне, якая называлася Замкам. * Царква Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы (XVIII ст.){{Заўвага|Яе драўляны будынак зь лядашчымі, паводле сьвятара М. Ярэміча<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 17</ref>, страхой і купалам, які стаяў «почти в болоте» (на пляне 1864 г. пазначаны на вуліцы Царкоўнай), праблематычна ўважаць за страчаную архітэктурную каштоўнасьць, бо разабраны ён быў з нагоды пераўтварэньня ў Пакроўскую царкву нэагатычнага мураванага касьцёла ў самым цэнтры мястэчка Хвойнікі.}} == Асобы == * [[Караль Прозар]] (1759—1841) — на думку Т. Касцюшкі, — «рэдкі грамадзянін» Рэчы Паспалітай, паводле расейскай імпэратрыцы Кацярыны ІІ, — «в числе первейших бунтовщиков почитаемый»<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-30 Абозны Караль Прозар] Хойнікшчына</ref> * Аляксандар Стравінскі (1835—1911) — удзельнік расейска-турэцкай вайны 1787—1788 гг., генэрал-маёр (1898)<ref>Больш падрабязна гл. [[Лянтарня]]</ref> * Мікалай Селіваноўскі (1901—1997) — намесьнік міністра Дзяржбясьпекі СССР (1946—1951), генэрал-лейтэнант (1943)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/selivanowski/0-141 Николай Николаевич Селивановский] Хойнікшчына</ref>. * [[Якаў Жыліцкі]] (1909—1993) — вынаходнік, кандыдат сельскагаспадарчых навук, Заслужаны вынаходнік РСФСР * Ірына (нар. Тышкевіч) Бяляўская (1913—1975) — гісторык-славіст, прафэсар Маскоўскага унівэрсытэту імя М. В. Ламаносава <ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-42# Ірына Бяляўская]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> * Ізраіль Рабіновіч (1914—2001) — доктар хімічных навук, прафэсар Ніжагародзкага унівэрсытэту, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР, лаурэат Дзяржаўнай прэміі РФ (пасьмяротна). * Ізраіль Фішман (1914—2004) — доктар фізыка-матэматычных навук, прафэсар Казанскага унівэрсытэту<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/izrail_samuilovich_fishman/0-122 Израиль Самуилович Фишман], Хойнікшчына</ref> * Іван (Ян) Цішкевіч (1919—2001) — правазнаўца, доктар юрыдычных навук, прафэсар БДУ. Заслужаны юрыст БССР (1971)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-424 Иван (Ян) Станиславович Тишкевич] Хойнікшчына</ref> * Уладзімер Чачот (1919—2004) — гісторык, дэкан факультэту польскай мовы і літаратуры Віленскага пэдагагічнага унівэрсытэту, прафэсар, заслужаны выкладчык Літоўскай Рэспублікі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/czeczot/0-145# Уладзімер Чачот]{{ref-pl}}, Хойнікшчына</ref>. * Іосіф Тойбін (1919—1988) — літаратуразнаўца, дасьледчык творчасьці А. С. Пушкіна, доктар філялягічных навук, прафэсар Курскага пэдагагічнага інстытуту, выдатнік народнай асьветы РСФСР. * Міхаіл Пізенгольц (1926—2003) — эканаміст, пэдагог. Спэцыяліст у галіне фінансавай дзейнасьці буйных сельгаспрадпрыемстваў. Доктар эканамічных навук, прафэсар. * [[Рыгор Арцюшэнка]] (1927—2004) — дзяяч беларускай эміграцыі ў [[ЗША]] * [[Інэса Вінаградава]] (нар. 1934) — беларускі харавы дырыжор, Заслужаны работнік культуры БССР (1975) * [[Мікалай Асаўляк]] (1937—2008) — беларускі мастак, выкладчык СШ № 3 г. Хвойнікі, сябра Беларускага саюзу мастакоў<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/asauljak/0-130 ЧЕЛОВЕК, превративший маленькие уголки РОДНОГО КРАЯ в шедевры живописи]</ref> * [[Уладзімер Багінскі]] (нар. 1938) — навуковец у галіне лясной гаспадаркі, член-карэспандэнт НАН Беларусі, прафэсар ГДУ імя Ф. Скарыны<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/baginski/0-153 Уладзімір Феліксавіч Багінскі] Хойнікшчына</ref>. * [[Віктар Дашук]] (нар. 1938) — беларускі кінарэжысэр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/viktar_dashuk/0-142 Віктар Нікіфаравіч Дашук] Хойнікшчына</ref>. * [[Алег Берасьнеў]] (1940—2014) — навуковец ў галіне дынамікі трываласьці і надзейнасьці машынаў, член-карэспандэнт НАН Беларусі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/berasnew/0-179 Олег Васильевич Берестнев] Хойнікшчына</ref>. * [[Аляксандар Варабей]] (1957—2007) — удзельнік Алімпійскіх гульняў у Маскве (1980), рэкардсмен Беларусі ў бегу на 3000 м з перашкодамі (1980 і дагэтуль)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/alvaralvar/0-310 Метеором промелькнул по небосклону] Хойнікшчына</ref> * [[Сяргей Кухарэнка]] (нар. 1976) — дзюдаіст, удзельнік Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000) і Афінах (2004)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kukharehnka/0-476 Сергей Петрович Кухаренко] Хойнікшчына</ref> * [[Віктар Ганчарэнка]] (нар. 1977) — футбаліст, трэнэр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/gancharehnka/0-247 Виктор Михайлович Гончаренко] Хойнікшчына</ref> * [[Маргарыта Махнева]] (у Хвойніках — Цішкевіч) (нар. 1992) — вясьлярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-305# Маргарыта Махнева]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> * [[Вольга Худзенка]] (нар. 1992) — вясьлярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/volga_khudzenka/0-300 Вольга Худзенка]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|17}} * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // [http://familyclubs.greencross.by/sites/default/files/files-for-download/braginshina-sbornik-fin.pdf Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 18, 26, 27, 31, 34]. * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} * {{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-2}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://hojniki.ucoz.ru/ Хойнікшчына] — краязнаўчы сайт {{Навігацыйная група |назоў = Хвойнікі ў сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Хвойніцкі раён |Гомельская вобласьць }} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Хвойнікі| ]] [[Катэгорыя:Гарады Гомельскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] 2ft3n06s4ng4c9v4h7ow51nlx1f0t6v 2700308 2700307 2026-11-12T06:13:31Z Дамінік 64057 /* Пад уладай Расейскай імпэрыі */ 2700308 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Хвойнікі |Лацінка = Chvojniki |Статус = места |Назва ў родным склоне = Хвойнікаў |Герб = Coat of Arms of Chojniki, Belarus.svg |Сьцяг = Flag of Chojniki.svg{{!}}border |Гімн |Дата заснаваньня = перад 1504 годам |Статус з = 1967 |Магдэбурскае права = |Былая назва = Хвоиники |Мясцовая назва = Хвайнікі |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 13278 |Год падліку колькасьці = 2022 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref>[https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_46933.pdf Численность населения на 1 января 2022 г. и среднегодовая численность населения за 2021 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа. — Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2022.]</ref> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 247600 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = Сядзіба Аўраамавых |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 53 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 58 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Хво́йнікі''' (афіцыйная назва — ''Хо́йнікі''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}</ref>) — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзяцца за 103 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомля]], чыгуначная станцыя на адгалінаваньні Васілевічы — Хвойнікі лініі [[Каленкавічы]] — [[Гомель]]. Аўтамабільныя дарогі на [[Рэчыца|Рэчыцу]], [[Каленкавічы]], [[Брагін]]. Хвойнікі — даўняе [[сяло]], пазьней [[мястэчка]] ў частцы [[Палесьсе|Палесься]]{{Заўвага|«Ono Pinsk, Owrucze, Mozyr etc. na Polesiu», гл.: Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. — С.-Петербург, 1865. С. 292, 293}}, што на самай поўначы [[Кіеўскае ваяводзтва|гістарычнай Кіеўшчыны]] (гл. ніжэй); [[Хвойніцкі замак|невялікі прыватнаўласьніцкі замак]] часоў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. З адметных мясьцінаў вылучаліся драўляны сядзібны дом Прозараў, мураваныя касьцёл у цэнтры мястэчка і капліца-пахавальня на могілках, помнікі архітэктуры адпаведна [[клясыцызм]]у і [[нэаготыка|нэаготыкі]] канца XVIII ст. і пачатку 1860-х гг. == Назва == [[Файл:Месца, дзе паўстала сяло Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Месца на краю асушанага на сёньня балота, дзе калісьці паўстала сяло Хвойнікі.]][[Файл:Узвышша Хвайнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Гэтае ўзвышша на заднім пляне, калісьці парослае хваёвым лесам, досыць аддаленае ад прыбалотнага сяла Хвойнікі, «перадало» яму сваю назву.]][[Файл:Караль Прозар з Хвойнікаў кумам у Барбарове. 1790 г.png|значак|зьлева|170px|Караль Прозар з Хвойнікаў і Міхал Паўша зь Лісьцьвіна кумамі ў Барбарове. 1790 г.]] [[Тапонім]] Хвойнікі ўтварыўся ад паняцьцяў [[хвоя|хвоі]], [[хваёвыя лясы|хваёвых лясоў]]<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 393.</ref>{{Заўвага|А яшчэ ў кнізе «Памяць» заснавальнік Хвойніцкага краязнаўчага музэя А. М. Зелянкоўскі прыводзіў «і іншую думку», г. зн. сваю ўласную. Маўляў, у апісаньні межаў Брагінскага графства 1512 г. у адным месцы паселішча значыцца як Хвайнічок, у іншым — як Хойнічак{{Заўвага|Гэта ня дзьве назвы аднаго паселішча, а два розныя ўрочышчы, геаграфічна аддаленыя адно ад аднаго і яшчэ больш ад Хвойнікаў, гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 7 — 11; [http://hojniki.ucoz.ru/index/braginski_akt_1512_g/0-140# С. Бельскі. Акт абмежавання Брагінскай воласці]}}. І далей: «Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона, выдадзены ў 1903, сцвярджае: «Хойнік — старажытнагрэцкая мера сыпучых целаў, што згадваецца ўжо ў Гамера, які X. вызначае колькасць збожжа, патрэбнага для пракармлення аднаму чалавеку на дзень...»<ref name="fn1">Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 26</ref>. Маецца на ўвазе хеніка альбо хойніка (менавіта так, бо гэта назоўнік жаночага роду, гл. [https://biblehub.com/thayers/5518.htm χοῖνιξ, χοινικος, ἡ]) – адзінка аб’ёму, роўная 1,08 л. І ці ж гэта можна прызнаць за вэрсію?! Аднак, на стэндзе ў будынку райвыканкаму і на ўездзе ў Хвойнікі з боку Рэчыцы ў новым «пашпарце» раёну напісана такое.}}, хоць самое паселішча ўзьнікла ў нізкім месцы, сярод балота, дзе хвоя суцэльна не расьце. Імаверна, на новае сяло была перанесеная назва парослага хвайнікамі ўзвышша (ёсьць і сёньня, але даўно разаранае), якое аддзяляла яго ад даўняга брагінскага сяла [[Лісьцьвін]]а. Жыхары апошняга «''дубровы собе на поля розробили и вычертили''»<ref>Спиридонов М. Ф. Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Вып. 1. — Мінск, 2000. С. 192.</ref>, адкуль і гэткая назва, кантрастная з будучай мястэчкавай. Таму, пэўна, і сымболіка сучасных Хвойнікаў збольшага адпаведная ня іх месцазнаходжаньню побач з хвайнікамі, як здаўна меркавалася, а набытай імі назве, даволі дзіўнай для селішча, паўсталага на краю балота. Традыцыйная гістарычная назва места — Хво́йнікі<ref>[https://www.svaboda.org/a/viaczorka-u-bierasci/28062505.html «Беларускія назвы вернуцца і для Хвойнікаў, і для Берасьця», — Вінцук Вячорка прэзэнтаваў кнігу ў Берасьці], [[Радыё Свабода]], 19 кастрычніка 2016 г.</ref><ref name="rohaleu">Аляксандар Рогалеў. Пра назву горада Хойнікі] // Хойнікшчыны спеўная душа. Народная духоўная культура Хойніцкага краю: Фальклорна-этнаграфічны зборнік / пад агул. рэд. В. Новак. — {{Менск (Мінск)}}: «Выдавецкі цэнтр БДУ», 2010. С. 287—288.</ref><ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 78.</ref><ref>{{Літаратура/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Гомельская вобласьць}} С. 204.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190816003258/http://dspace.mspu.by/handle/123456789/1415 Пра змены ў сістэме айконімаў Мазырскага Палесся] / В. В. Шур // Слово. Текст. Социум : сборник научных трудов преподавателей филологического факультета / Министерство образования Республики Беларусь, Учреждение образования «Мозырский государственный педагогический университет имени И. П. Шамякина»; [редколлегия: Л. В. Исмайлова (ответственный редактор) и др.]. — Мозырь : МГПУ им. И. П. Шамякина, 2011. С. 148—154.</ref> або ''Хвайнікі́''<ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 11.</ref>. [[наркамаўка|Цяперашняя афіцыйная]] назва ''Хойнікі'' ({{мова-pl|Chojniki|скарочана}} ад {{мова-pl|chojnik|скарочана}} — хвойнік, {{мова-ru|Хойники|скарочана}}) ёсьць замацаванай у расейскай мове польскай формай тапоніму<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/25444820.html Аддайма Брэст брэтонцам!], [[Радыё Свабода]], 3 ліпеня 2014 г.</ref><ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 129, 157.</ref><ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]], [[Ігар Карней|Карней І.]] [https://www.svaboda.org/a/30137752.html Гарады з «памылкамі» ў назвах: Хойнікі ці Хвойнікі?], [[Свабода (радыё)|Радыё Свабода]], 1 верасьня 2019 г.</ref>. Адбывалася гэта паволі. Неаднаразова ў польска- і лацінамоўных крыніцах выкарыстоўвалася беларуская форма. Напрыклад, яшчэ і ў канцы 1790 году пра [[Караль Прозар|Караля Прозара]], як аднаго з кумоў пры зьдзяйсьненьні таямніцы хросту сына сужэнцаў Клішэўскіх у [[Барбароў|Барбарове]], у мэтрычных кнігах [[Юравічы|Юравіцкага касьцёлу]] запісана, што ён «з Хвойнікаў» (''de Chwoyniki'')<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/pra_nazvu_khvojniki/0-217 Бельскі С. Пра назвы Хвойнікі/Хойнікі і Лісцвін.]</ref>. Была і няўдалая спроба пана Мікалая Харлінскага ў пачатку XVII ст. пераназваць мястэчка і ўвесь маёнтак у ''Новы Харленж'' на гонар Харленжу — гнязда яго роду ў Люблінскім ваяводзтве («''dobra Chojniki czyli Nowy Charlęż''» — 1618 год, «''m. Nowy Charlęż''», але «''wieś Chojniki''» — 1623 год; зрэдку ў дакумэнтах Харлінскіх сустракаліся і «''Chwojniki''» — 1600, 1618 гады)<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 57, 234, 279, 281, 637.</ref>. Аднак, празь некалькі гадоў рыма-каталікоў Харлінскіх заступіў новы ўладальнік кальвініст М. Абрамовіч, пазьней праваслаўны М. Бжазоўскі, далей незацікаўленыя ў перайменаваньнях рыма-каталікі Шуйскія, і тую спробу спасьціг лёс іншых новых назоваў, якія мусілі — пісаў А. Ябланоўскі — «''przed żywotnością starych ustąpić''»<ref>ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 176—177.</ref>. Паводле Чэслава Пяткевіча, які жыў на Палесьсі ад свайго нараджэньня ў 1856 годзе і, згодна з аўтографам, на працягу 36 наступных, а апошні раз наведаў мястэчка ў 1912 годзе, тутэйшы люд звычайна называў яго ''Хвайнікамі''<ref>Pietkiewicz Cz. Chojniki // Ziemia: Ilustrowany miesięznik krajoznawczy. — Warszawa, 1927. T. 12. Nr. 1—24. S. 249—252.</ref>. У нарматыўным даведніку «[[Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь]]» традыцыйная гістарычная назва Хвойнікі фіксуецца як варыянтная. == Гісторыя == {{Гл. таксама|Гісторыя Хвойнікаў}} === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Прывілей С. Полазу 1504 г.jpg|значак|зьлева|170px|Польскамоўная анатацыя «прывілею рускага» 1504 г. караля Аляксандра пану Сямёну Палазовічу на Хвойнікі і Астраглядавічы. Вопіс 1798 г.]][[Файл:Пячатка 1513 г. Сямёна Палазовіча, намесніка оўруцкага.png|100пкс|значак|100px|Пячатка оўруцкага намесьніка Сенка Полаза. 1513 г.]][[Файл:Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.]] Найранейшая згадка пра Хвойнікі (у арыгінале, мусіць, — ''Хвоиники'') датавана 3 днём месяца чэрвеня 1504 году{{Заўвага|Пачынаючы з артыкулу «Хойнікі» 1974 г. аўтарства Ф. В. Ахрэмчыка<ref>Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. XI. Футбол — ЯЯ. Дадатак. — Мінск, 1974. С. 70</ref>, ва ўсіх беларускіх выданьнях годам найранейшай згадкі пра Хвойнікі чамусьці называўся 1512-ты. Зьвестка нібыта запазычана з Акту абмежаваньня Брагінскай воласьці таго году. Аднак, згаданы ў абмежаваньні востраў Хойнічак месьціўся паміж сёламі Лісьцьвін і Дзімамеркі, хутчэй за ўсё на тэрыторыі сучаснай Брагіншчыны, а чысты рог Хвойнічак яшчэ далей — паміж сялом Дзімамеркі і месцам упадзеньня рэчкі Пясочанкі (Пясочні) ў Брагінку. Пэўна, ні адзін з гэтых Хвайнічкоў ня мог быць колішнім сялом Хвойнікі не адно таму, што не зьяўляўся паселішчам, як даўно заўважылі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, але і з прычыны неадпаведнасьці свайго геаграфічнага разьмяшчэньня.}}{{Заўвага|У ІГ НАН Беларусі, аднак, мяркуюць, што кароль Аляксандар хіба пацьвердзіў ранейшае падараваньне караля Казімера. Інакш кажучы, трымаюцца раней выказанага М. Ф. Сьпірыдонавым дапушчэньня: найранейшай згадкай пра Хвойнікі мусіць уважацца, як прынята ў гістарычнай навуцы, апошні няпоўны год жыцьця Казімера Ягелончыка, г. зн. 1492. Пераконвае ў гэтым акадэмічных гісторыкаў запіс у дакумэнце 1532 г.<ref name="fn3">Андрій Блануца. Земельні надання Сигізмунда І Старого на Українські землі Великого Князівства Литовського // Україна в Центрально-Східній Европі. — Київ: Інститут історії України НАНУ, 2008. № 8. С. 69 — 70</ref>:{{пачатак цытаты}}''Лист писаныи князю Дмитру Романовичу Виденицкому до пана воеводы киевского абы именя розные по Семену Полозовичу зосталые ему яко зятю его поступил_Жикгимонт Божю милостю корол_Воеводе киевскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ намъ дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романович Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя Ухобное, Углядковичи, Белыи Берегъ, Виточов, Мартиновичи, Хвоиники, Остроглядовичи, Новоселки а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи он вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого Казимера, короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими… и приказуемъ тобе, ажо бы еси тых именеи со всимъ с тымъ князю Дмитру поступилъ…'' {{канец цытаты}}Дасьледчыкі чамусьці не зважаюць на тую акалічнасьць, што пад «''вси именя''» падпадае і названае першым у сьпісе Ухобное, да падараваньня якога Сямёну Палазовічу кароль Казімер дачыненьня ня меў. С. Палазовіч атрымаў яго ў 1493 г. непасрэдна ад вялікага князя Аляксандра<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 3 (1440 — 1498). — Vilnius, 1998. № 27</ref>. У крыніцы няма зьвестак, нібы гэта пацверджаньне ранейшага падараваньня, тым часам як у прывілеях што да іншых маёнткаў яны ёсьць. Да таго ж, у запісе 1879 г. Браніслаў Клечыньскі з памочнікамі, якія прачыталі і скапіявалі арыгінал прывілею, сьведчылі, што добры Хвойнікі і Астраглядавічы, падараваныя С. Палазовічу, выдзеленыя з Брагінскай воласьці, а значыць, раней нікому асобна ад яе не належалі, таму згадваць іх, як і іншыя другарадныя паселішчы, не было патрэбы. І яшчэ. Чаму для размешчаных у больш глухой мясьціне Хвойнікаў у картатэцы М. Ф. Сьпірыдонава, выкарыстанай укладальнікамі першага тому «Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі», пазначаны 1492 г., а для згаданых у той жа самай крыніцы Астраглядавічаў, Навасёлак і Белага Берага — 1532 г.? Таму, што сёньня Хвойнікі — раённы цэнтар?<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х тамах: Т. 1. — Мінск: Белкартаграфія, 2009. С. 193, 195, 224, 240</ref>}}, калі кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] сваім прывілеем, вылучыўшы іх і [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з усімі прылегласьцямі з Брагінскай воласьці, падараваў на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямён Палазовіч|Сямёну Хведаравічу Палазовічу]] («слаўнаму русінскаму ваяку Полазу», «Полазу Русаку, слаўнаму казаку», як назвалі яго польскія гісторыкі [[Ёст Людвік Дэцый]]<ref>Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521. F. LXVII</ref> і [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950.</ref>{{Заўвага|Пра С. Палазовіча гл.: Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. С. 95 — 105}}). Вядомая яна, як самы даўні дакумэнт (przywiley ruski) з польскамоўнага вопісу архіва князёў Шуйскіх з збору «Archiwum Prozorów i Jelskich», што захоўваецца ў фондах Галоўнага архіву старых актаў у Варшаве. А абмежаваньне Брагінскай воласьці (альбо «hrabstwa» ў кнізе Мазырскага гродзкага суда 1776 году) ад 7 сакавіка 1512 году, якое выконвалася на загад караля і вялікага князя [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збараскага, было адначасова і размежаваньнем яе з добрамі пана Сямёна Палазовіча<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. Мяжа тады прайшла на поўдзень ад Хвойнікаў, а менавіта з паўднёвага захаду, ад астравоў [[Дронькі]], [[Кажушкі (Гомельская вобласьць)|Кажушкі]], на паўночны ўсход, паўз угодзьдзі брагінскага сяла Лісьцьвін{{заўвага|Усім вядомая сёньня вёска [[Паселічы]], што месьціцца побач зь Лісьцьвіном, узьніклая пазьней і вядомая з 1569 году, належала ўжо не да Брагінскага маёнтку.}} у кірунку сяла, таксама брагінскага, [[Дзімамеркі|Дамамірка]]. Астраглядавічы з навакольлямі апынуліся ўнутры яе, што выклікала пярэчаньні з боку пана Хведара (у тэксце: Хвядоса) Палазовіча, бацькі ўладальніка<ref>НГАБ у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050 адв.</ref>{{Заўвага|У сувязі зь зямельнымі спрэчкамі нельга абыйсьці ўвагаю яшчэ і такі сюжэт: член-карэспандэнт НАН Беларусі С. В. Марцэлеў удзел у зямельным канфлікце 1528 г. паміж рудабельцамі (Рудыя Белкі – сучасны раённы цэнтар Акцябрскі) і хвайнічанамі (Хвойня – вёска ў Лучыцкім сельсавеце сумежнага Петрыкаўскага раёну) чамусьці прыпісаў жыхарам Хвойнікаў<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 426</ref>. Што і казаць — «блізкі сьвет»! Гэта, аднак, не зьбянтэжыла ўкладальнікаў яшчэ адной, больш новай энцыкляпэдыі<ref>Города, местечки и замки Великого княжества Литовского: энциклопедия / ред. совет: Т. В. Белова (пред.) [и др.]. — Минск: БЭ, 2009. С. 292</ref>}}. [[Файл:Герб Друцк князёў Любецкіх (Відэніцкіх).png|100пкс|значак|Герб Друцк князёў Друцкіх (Любецкіх альбо Відыніцкіх)]] Адміністрацыйна Хвойнікі належалі спачатку да Брагінскай воласьці [[Кіеў]]скага павету і [[Кіеўскае ваяводзтва|аднайменнага ваяводзтва]] Вялікага Княства Літоўскага. Іх і Астраглядавічаў уладальнікамі ад пачатку XVI ст. і да 1860-х гадоў (маёнтку — да 1887 году) пасьлядоўна былі паны Палазовічы, князі Любецкія, паны Харлінскія, Абрамовіч (Абрагамовіч), Бжазоўскія, князі Шуйскія, паны Прозары<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 12 — 18.</ref>{{Заўвага|Насуперак таму, як, пачынаючы са слоўнікавага артыкула [[Аляксандар Ельскі|А. Ельскага]] (Chojniki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.— Warszawa, 1880. Tom I. S. 620), сьцьвярджалася ледзьве не ўва ўсіх папяровых выданьнях Беларусі{{Заўвага|Больш як за 100 гадоў зьявілася хіба пара-тройка частковых выключэньняў. У. А. Малішэўскі і П. М. Пабока ў кнізе «Нашы гарады» паведамілі, што ў 1568 годзе князёўна Любецкая запісала Хвойнікі (у грамаце Хойнікі) Шчаснаму Харлінскаму. Але далей ізноў жа – пра Хвойнікі як уладаньне князёў Вішнявецкіх. (Малішэўскі У. А., Пабока П. М. Нашы гарады. – Мінск, 1991. С. 226). Потым гэта паўтарылі А. М. Зелянкоўскі і У. Ф. Ісаенка (<ref name="fn1"/>; Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. – Хойнікі, 1995. С. 5).|}}, у тым ліку энцыкляпэдыях і даведніках, князям Вішнявецкім Хвойнікі ніколі не належалі. Увогуле цікава, як у тыя часы ўяўлялі сабе тэму не аматары-энтузыясты, а гісторыкі-дасьледчыкі. Напрыклад, прафэсар гісторыі Кіеўскага унівэрсытэту У. Б. Антановіч і студэнт М. Запольскі таксама ўважалі першымі ўладальнікамі Хвойнікаў ды Астраглядаў князёў Вішнявецкіх; чытай: усё, што калісьці належала да Брагінскай воласьці, ад канца (чаму?!..) XVI ст. і да канца XVII ст. было іхным (Брагинская волость (исторический очерк) / М. Запольский // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 116 – 117; пазьней літаральна тое ж сустракаем у выданьні: Россия. Полное географическое описание нашего Отечества / Под ред. В. П. Семёнова. – Т. 9: Верхнее Поднепровье и Белоруссия: [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губ.] / Сост. В. П. Семенов, М. В. Довнар-Запольский, Д. З. Шендрик [и др.]. – С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1905. С. 568). Калі аўтарам нарысу "Брагінская воласьць" сапраўды быў У. Антановіч<ref>Зінаїда Зайцева. М. В. Довнар-Запольський: від дебюту в науці до професора університєту. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 16</ref>, а М. Запольскі яго толькі выдаў, дык пазыцыя прафэсара тым болей зьдзіўляе. Трыма гадамі раней ён выступіў укладальнікам тому дакумэнтаў, у адным зь якіх, пазначаным 1631 (папраўдзе 1628) годам, гаспадаром Астраглядавічаў і Хвойнікаў названы ваяводзіч смаленскі пан Мікалай Абрагамовіч (Архив Юго-Западной России. – Киев, 1886. Ч. VII. Т. I. C. 396 – 397). Іншая справа як бы гэта пісаў учорашні навучэнец гімназіі, а на той час студэнт унівэрсытэту. Але, магчыма, нарыс быў падрыхтаваны раней, чым дакумэнт стаў вядомы. Ці не дзеля гэтага М. Запольскі абачліва не падпісаў імя аўтара?..|}}. 3 сакавіка 1532 году кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] адмысловым лістом загадаў ваяводзе Андрэю Няміровічу маёнткі нябожчыка Сямёна Палазовіча (у іх ліку Хвойнікі), якія той пасьпеў прыгарнуць да Кіеўскага замку, вярнуць яго зяцю князю Дзьмітрыю Раманавічу Відыніцкаму<ref name="fn3"/> (Любецкаму):{{пачатак цытаты}}''Жикгимонт Божю милостю корол'' ''Воеводе киевъскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ нам дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романовичъ Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя [[Хабнае|Ухобное]], [[Гладкавічы|Углядковичи]], [[Белы Бераг (Гомельская вобласьць)|Белыи Берегъ]], [[Вітачоў|Виточов]], [[Мартыновічы (Палескі раён)|Мартиновичи]], Хвоиники, [[Астрагляды|Остроглядовичи]], [[Навасёлкі (Хвойніцкі раён)|Новоселки]] а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи онъ вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого [[Казімер Ягайлавіч|Казимера]], короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими…'' ''П(и)сан y Кракове под лет(а) Бож(е)(г)(о) нарож(е)(н)(я) 1000 пят|сот 32 м(е)с(я)ца марта 3 ден, инъдикт 5 Михаило писаръ''{{канец цытаты}} [[Файл:Крыўды людзям кузцоўскім і хвойніцкім ад манастырскіх. 1556 г.jpg|170пкс|значак|Пра крыўды людзям кузцоўскім і хвойніцкім ад манастырскіх. 1556 г.]] У сьнежні 1556 году князь Дзьмітры Любецкі, не жадаючы прызнаць віну ўласных падданых «о подране бчол и о збите людей монастырских» (лыскоўскіх сялян кіеўскага Сьвята-Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра), скардзіўся ў сваю чаргу на іх: «…и я, дей, теж сам и люди мои кузцовские и хвойницкие от подданых церковных так веле кривды мам…»<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). 535/1763. Ф. 307. Спр. А. 446; Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ — ХVІІІ ст. З фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк — Київ, 2011. С. 363.</ref>. [[Файл:POL COA Bończa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Боньча роду Харлінскіх]] [[Файл:Запіс Фенны Любецкай Шчаснаму Харлінскаму. 1568 г.jpg|170пкс|значак|Фрагмэнт запісу добраў Ф. Любецкай мужу Ш. Харлінскаму. 1568 г.]] Дачка князя Дзьмітрыя і Фенны Палазоўны, сястра нябожчыка князя Богуша, таксама Фенна, пасьля сьмерці мужа Мельхіёра Насілоўскага ўзяла шлюб з панам [[Шчасны Харлінскі|Шчасным Харлінскім]] гербу Боньча ды 6 сьнежня 1568 году запісала на яго «''именя свое отчизные, дедизные, материстые у повете Киевскомъ лежачие, тоестъ… Хойники''{{Заўвага|Ці ня першы вядомы выпадак выкарыстаньня ў пісьмовай крыніцы палянізаванай формы замест арыгінальнай назвы Хвойнікі.}}'', Остроглядовичи, Новосюлки, Гладковичи, [[Хвосьніца|Хвосницу]], [[Стаўкі (Радамышальская грамада)|Ставокъ]], [[Сасноўка (Фастаўскі раён)|Сосновую]], половица [[Лапатычы|Лопатина]], [[Загальцы|Загайцы]], [[Гастомель|Гостомълъ]], Вытичов, [[Бышаў|Бышов]], [[Бугаеў (Кіеўская вобласьць)|Бугаювъ]], землю Злобицкую, три дворища в месте Киевскомъ, а дворище на котором был двор небожчика деда моего пана Семена Полоза, которые именя и дворища вышей мененые в той суме пенезей двохъ тысечей копъ грошей за живота и по животе матки небожчицы брат мой небожчикъ князь Богуш Любецкий, яко властную заставу свою на себе держалъ и тыхъ именей зо всими пожитки аж до живота свого уживал, а по животе его млти безпотомного оная сума две тысечи копъ грошей на (тыхъ) именяхъ записаная на мене пришла и спала…''»<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Опис 1. Справа 10. А. 411; Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 8. Т. 6. Акты о землевладении в Юго-Западной России XV—XVIII стст. — Киев, 1911. С. 224—227.</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва (у тым ліку Хвойнікі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009).</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Загаловак падатковага рэестру 1569 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак падатковага рэестру 1569 г.]][[Файл:Хвойнікі ў рэестры 1569 г.jpg|значак|170px|Сяло Хвойнікі ў рэестры 1569 г.]] У рэестры пабораў, ухваленых на Люблінскім сойме 1569 году, засьведчана, што з 22 цяглых дымоў і 6 [[агароднікі|агароднікаў]] у сяле Хвойнікі (Chojniki) пана Шчаснага Харленскага, харунжага кіеўскага, выплачвалася адпаведна па 12 грошаў і па 4 грошы<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 83зв.-84</ref>. 27 сьнежня 1586 году Шчасны Харлінскі, падкаморы кіеўскі, падаў судовую позву да ўдавы князя [[Аляксандар Вішнявецкі|Аляксандра Вішнявецкага]] за гвалтоўны вывад дзедзічных падданых зь іх жонкамі, дзецьмі і ўсімі хатнімі рэчамі з Астраглядавічаў, Хвойнікаў, [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушоў]] і Паселічаў з наступным пасяленьнем у вёсках свайго Брагінскага маёнтку<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 6.</ref>. У 1598 годзе сойм прызначыў Ш. Харлінскага адным з камісараў у справе разьмежаваньня ''Кіеўскай зямлі'' Кароны і [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] ВКЛ<ref>Constitucię seymu walnego Koronnego Warszawskiego, MDXCVIII. — W Krakowie, w Architypografiiey Króla Ie^{<small>o</small>} M. y Kościelney, Lazarzowey, MDXCVIII. S. 20; Volumina Legum. S. 372.</ref>. У трыбунальскім акце ад 22 чэрвеня 1600 году што да Кіеўскага ваяводзтва засьведчаная нязгода Ш. Харлінскага з тым, як разьмежаваныя грунты яго Астраглядавічаў, Навасёлак, Хвойнікаў з прыналежнымі князю [[Адам Вішнявецкі|Адаму Аляксандравічу Вішнявецкаму]] сёламі Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін, а таксама яго Багушэвічаў (Багушоў), Плоскага, Паселічаў, Хвойнікаў, Навасёлак з прыналежнымі князю [[Міхаіл Вішнявецкі|Міхаілу Міхайлавічу Вішнявецкаму]] Глухавічамі, [[Бабчын]]ам, з тым, як падзеленыя дубровы, [[Урочышча|урочышчы]], з папсаваньнем старых памежных знакаў<ref>ŹD. T. XXI. S. 57</ref>. 20 чэрвеня 1600 году Ш. Харлінскі выдаў сыну свайму Мікалаю ''вечны запіс'', прызнаны ў [[Люблін]]скім трыбунале, на валоданьне Астраглядаўскім ключом (а гэта і Хвойнікі), на двор з 5 пляцамі ў Кіеве<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 46 — 47.</ref>. Зь імёнамі [[сужэнства]] Мікалая і Гэлены (Гальшкі) Харлінскіх зьвязана заснаваньне яшчэ да 1622 году касьцёла ў Астраглядавічах<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 51; гл. таксама [http://hojniki.ucoz.ru/index/kascjol_u_astragl/0-451 Прозараўскія мясьціны ў Астраглядах]</ref> і стварэньне першай у рэгіёне каталіцкай парафіі. Недзе ў гэты ж час Хвойнікі апынуліся ў складзе [[Оўруч|Оўруцкага]] павету. Разьмежаваньне Кіеўскага ваяводзтва Кароны і Мазырскага павету ВКЛ у сьнежні 1621 — студзені 1622 году засьведчыла, як на сёньняшні дзень, унікальную сытуацыю: тагачасныя мястэчка і вёску Хвойнікі М. Харлінскага паны камісары пацьвердзілі прыналежнымі да Кароны, а сяло і двор Настольле пана Іскарастынскага{{Заўвага|Вуліца Настольская і канец вуліцы Пралетарскай з прылегласьцямі ў сёньняшніх Хвойніках.}} — да ВКЛ<ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145.</ref>. 7 чэрвеня 1623 году датаваны судовы дэкрэт, у якім удава Гальшка Харлінская абвінавачвала паноў Станіслава, Юрыя і астатніх Харлінскіх, родных братоў і сваякоў мужа Мікалая, за гвалтоўны наезд на замак і вёску Астраглядавічы, мястэчка Новы Харленж (Хвойнікі), вёскі Хвойнікі, Вялікі Бор, [[Гарошкаў (Хвойніцкі раён)|Гарошкаў]], [[Рашаў]], [[Карчовае]], [[Бардакі (Лаханія)|Лаханію]], [[Стралічаў]], [[Паселічы]], [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]{{Заўвага|Яшчэ названыя 13 паселішчаў, акрамя «іншых вёсак і прыселкаў».}}<ref>ŹD. T. XXI. S. 637</ref>. [[Файл:Jastrzębiec Abramowiczów.jpg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ястрабец зьменены паноў Абрамовічаў.]][[Файл:Астраглядавічы і Хвойнікі ў рэестры 1628 г.jpg|значак|170пкс|Астраглядавічы, Хвойнікі і інш. у рэестры 1628 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.jpg|значак|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.]][[Файл:Анатацыя акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.png|значак|170пкс|Анатацыя да акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.]] У 1627 годзе Гальшка Мікалаевая Харлінская склала [[тэстамэнт]], паводле якога Астраглядавічы разам з Хвойнікамі пераходзілі ў пасэсію да яе зяця-кальвініста [[Мікалай Абрамовіч|Мікалая Абрагамовіча]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 56.</ref>. Згодна з пабаровым рэестрам 1628 году, пан Мікалай Абрагамовіч z Chwoynik, з 11 дымоў плаціў па 3 злотых, з 2-х агароднікаў па 1 злотаму і 6 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 606; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 397.</ref>. Пры гэтым будучаму гэнэралу артылерыі ВКЛ яшчэ доўга давялося ўлагоджваць спадчынныя і проста маёмасныя непаразуменьні зь іншымі Харлінскімі — панамі Станіславам, Юрыем і Шчасным, а таксама з панам Мадлішэўскім, зь якім Гальшка ўзяла шлюб. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Мікалай Абрамовіч з 50 дымоў «wsi Chojnik»{{заўвага|Ня выключана, што вёскай альбо сялом выступалі будучыя Валокі, бо на тым востраве месца для названай даволі значнай колькасьці двароў было дастаткова.}}, з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу ды з 3 габрэйскіх заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 39 з паловай злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 928; Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з 50 дымоў сяла Хвойнікаў і з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу [[Кашталяны амсьціслаўскія|амсьціслаўскага кашталяна]] Мікалая Абрамовіча выбіралася адпаведна 50 і 26 злотых, з 3 габрэйскіх дымоў яшчэ 3 зл.<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 875зв.; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 195</ref>. Хвойніцкая царква на тыя часы бывала{{заўвага|У вельмі неспакойным XVII ст. сытуацыя нярэдка зьмянялася.}} ўжо і ўніяцкай. У мэтрычныя кнігі Астраглядаўскага касьцёлу трапіў запіс ад 26 лютага 1635 году, паводле якога хвойніцкі прэсьвітэр Лука Чачотка ахрысьціў Леона Яна, сына харунжага пяцігорскага Рэмігіяна і Петранэлі з Бахановічаў Маеўскіх, а кумамі былі пісар земскі{{Заўвага|У касьцельнай кнізе памылкова запісана — гродзкі.}} мазырскі Самуэль Аскерка, знакаміты ваяр<ref>Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск: Навука і тэхніка, 1995. С. 141.</ref>, і Марыяна Міткевічаўна. Гэты ж сьвятар згаданы ў запісе 1640 году. А ў 1692, 1715, 1722 гадох хвойніцкім настаяцелем названы Анікій Чачотка. Абодва зьдзяйсьнялі абрады ў Хвойніках і Загальлі<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 150адв. — 151.</ref>. [[Файл:POL COA Gozdawa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Газдава роду Бжазоўскіх]][[Файл:Макет замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя.png|значак|170px|Макет-рэканструкцыя замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя. Выканаў Д. Вінаградаў. 2007 г.]] 24 сьнежня 1642 году ад імя Мікалая Абрамовіча складзены запіс «вечнага продажу» пагразлых у даўгах Астраглядавічаў і Хвойнікаў кіеўскаму падстолію [[Максыміліян Бжазоўскі|Максыміліяну Бжазоўскаму]], пра што Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісьце ад 29 чэрвеня 1641 году. Але канчаткова гэтая справа была ўлагоджаная ажно 17 красавіка 1646 году, прытым названая сума ў 200 000 злотых<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67-68; ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 4104. № 2881</ref>. Найбольш імаверна, што менавіта М. Бжазоўскі напярэдадні «хмяльніччыны» збудаваў у паўсталых на краю балота Хвойніках умацаваную сядзібу, званую замкам, дзеля абароны скарбу ад уласных сялянаў, казакоў ды суседзяў — паноў-братоў шляхты{{заўвага|Даволі дзіўна, але на гербе места Хвойнікі выяўлены сымбаль мураванага замку з трыма акруглымі ў пляне вежамі і ўязной брамай з характэрным зубчастым верхам. Але ж тут існаваў хіба сьціплы драўляны замак.}}. 26 сакавіка 1651 году на загад польнага гетмана літоўскага князя [[Януш Радзівіл|Януша Радзівіла]], каб не дайшло да масавага паказачваньня тутэйшых жыхароў, у мястэчку Хвойнікі размясьціўся адзьдзел жаўнераў ротмістра Курпскага. У лісьце да князя Курпскі паведамляў, што стаў у надта дрыгвяністай мясьціне з зусім паганымі пераправамі, і як бы давялося біцца, то не адно коннаму, але і пешаму недзе разьвярнуцца — навокал балоты. Тут, маўляў, не тое аўса, сена не здабыць, надта край заўбогім стаў. Але яны з жаўнерамі так-сяк трываюць у нястачы, абы вяскоўцы не ўцякалі з сваіх гасподаў. Прасіў падмогі, бо тут адно хіба лічыцца што 5 харугваў, а папраўдзе і на 3 сотні ці набярэцца. Яшчэ даслаў з Хвойнікаў да гетманскага табару 2-х палонных казакоў сотні Дарашэнкавай палку [[Нябаба|Нябабы]]<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 2 (1650—1651). — Київ, 2013. С. 109, 110, 129, 431.</ref>. У другой палове XVII ст. мястэчка стала цэнтрам воласьці, тут праходзіў шлях [[Мазыр]] — [[Юравічы]] — [[Брагін]] — [[Любеч]]. [[Файл:Запіс добраў Зофіі Бжазоўскай мужу Канстанціну Шуйскаму. 1664 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс добраў З. Бжазоўскай мужу К. Шуйскаму. 1664 г.]][[Файл:Герб князёў Шуйскіх.png|100пкс|значак|Герб Сьвяты Юры (Георгі Пераможац) князёў Шуйскіх{{Заўвага|Выява з надмагільля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага р-ну Берасьцейшчыны. Фота Анатоля Бензярука.}}.]] 26 чэрвеня 1664 году дачка нябожчыка Максыміліяна Бжазоўскага, берасьцейскага ваяводы, Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хвойнікамі таксама) і Берасьцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69.</ref>. Тады Шуйскія ўпершыню набылі добра ў Кіеўскім ваяводзтве ды трымалі іх каля паўтары сотні гадоў. Менавіта яны зрабілі Хвойнікі цэнтрам сваіх уладаньняў у рэгіёне. Паспрыяла гэтаму не ў апошнюю чаргу тое, што Астраглядавічы знаходзіліся ў атачэньні брагінскіх добраў, а Хвойнікі — на поўначы па-за іх межамі. Хоць, магчыма, ініцыяваў перамену яшчэ ў першай палове XVII ст. ваявода берасьцейскі Максыміліян Бжазоўскі, збудаваўшы ў Хвойніках замак. Станам на 1666 год, у гетманства Івана Брухавецкага, Хвойнікі, як і Брагін, былі сярод «асобных» мястэчкаў, прыпісаных да Чарнігаўскага казацкага палка<ref>Кривошея В. В. Українське козацтво в національній пам’яті. Чернігівський полк. У 2 т. — Київ.: ДЦ "НВЦ «Пріоритети», 2012. Т. 2. С. 446</ref>. Зразумела, што пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году ўсё павярнулася на ранейшыя колы. У лютым 1669 году князь Канстанцін Ян Шуйскі, пісар земскі ваяводзтва Берасьцейскага, сваім лістом пацьвердзіў права Сьвята-Пакроўскай царквы на валоданьне шэрагам угодзьдзяў у Хвойніцкім маёнтку сьвятару Анікію Чачотку, сыну нябожчыка Лукі Чачоткі<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 289адв., 290</ref>. Расейскі дакумэнт 1676 году засьведчыў, што пасланец казацкага гетмана Барыс Маршэўскі летась да [[Львоў|Львова]] ехаў накіроўваючыся ''«на [[Брагін|Брагинъ]], на Загалье, на Хвойники, на [[Мазыр|Мозырь]]…»''<ref>Акты, относящиеся к Южной и Западной России. Т. 12 (1675—1676). — С.-Петербург, 1882. Стб. 831</ref>. [[Файл:Хвойніцкая воласьць. 1683 г.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкая воласьць. 1683 г.]][[Файл:Брагін з прылегласьцямі. 1683 г.jpg|значак|170px|Хвойніцкая (рэшта) і Брагінская воласьць. 1683 г.]][[Файл:Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.jpg|значак|зьлева|170px|Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.]] Паводле люстрацыі падымнага падатку Жытомірскага і Оўруцкага паветаў Кіеўскага ваяводзтва 1683 году, з 30 дымоў мястэчка Хвойнікі без уліку сьвятароў князь Шуйскі мусіў плаціць 6 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488. Далей яшчэ ўлічаныя 7 дымоў яўрэйскіх (С. 502). Другі пабор — 6 злотых з 6 (sic) дымоў (С. 505)</ref>. 30 кастрычніка 1686 году нехта Мацьвей Celain з Хвойнікаў пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што з маёнтку пана Шуйскага, харунжага берасьцейскага, адыйшоў 71 дым{{заўвага|Не 77, як запісалі выдаўцы дакумэнту ў 1886 г.}} (×6 — каля 426 чалавек)<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 5. А. 92зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 553.</ref>. У іншых выпадках прычына адыходу «за Днепр» называлася: з прычыны гвалту як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў. У лістападзе 1693 году харугва інаўроцлаўскага ваяводзіча Шчавінскага стала на зіму ў Хвойніках, але напярэдадні [[Стрэчаньне|стрэчанскага]] кірмашу вырушыла пад Хвастаў супраць казакоў палкоўніка Сямёна Палія. 12 лютага 1694 году жаўнер згаданай харугвы Сэбасьціян Яроцкі зь іншаю чэлядзю, закупіўшы на [[кірмаш]]ы правіянт, спыніўся на ноч у хаце ўдавы Казачыхі [[Валокі (Хвойнікі)|на Валоках]]. Але адміністратар маёнтку князя К. Шуйскага, Ян Зьдзітавецкі, сустрэўшы яго на вуліцы, замест нейкіх вінаватых загадаў зьбіць, потым узяў пад варту і трымаў у замкавай турме ледзьве ня 3 месяцы, ажно пакуль не вярнулася харугва і пацярпелы ня быў апраўданы<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 285—287.</ref>. 16 красавіка 1697 году сотнік Чэпарняка і казакі палку Ярэмы гвалтоўна сталі на кватэры ў мястэчку Хвойнікі князя [[Дамінік Шуйскі|Дамініка Шуйскага]]. Калі ж пан Фрыдэрык Левэнфатэр, аканом маёнтку, спрабаваў не дапусьціць іх, дык казакі сілай уламваліся да людзей, зьбівалі, стралялі нібы ў ворагаў, а хвойніцкага баярына Стафана Пятроўскага з мушкету 2 разы ў грудзі стрэлілі, ад чаго той і памёр<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. С. 352.</ref>. [[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.png|значак|170px|Загаловак інвэнтара маёнтку Хвойнікі 1698 г.]][[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1721 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак інвэнтара Хвойніцкага маёнтку 1721 г.]][[Файл:Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.png|значак|170px|Апісаньне Хвойніцкага замку 1721 г.]] У 1698 годзе маёнтак Хвойнікі і [[Загальле]] (староства) перададзены ад князя Д. Шуйскага ў кіраваньне Зыгмунту Шукшце, што засьведчана адпаведным інвэнтаром<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 129—133адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1716 году, у мястэчку Хвойнікі на пэрыяд пасэсіі князя [[Станіслаў Шуйскі|Станіслава Шуйскага]] налічвалася 44 двары і двор сьвятара, 7 сялян, якія перасяліліся зь Небытава, Валокаў, Брагіна. Два двары часова вызваленыя былі ад уплатаў, гаспадары яшчэ 2-х адпрацавалі [[чынш]] у замку, а з астатніх выбрана падымнага 225 злотых, г. зн. прыкладна на паўсотні злотых болей, чым належала (пасэсар, часовы ўладальнік, ня мог сабе ў тым адмовіць). Яшчэ ў мястэчку жылі 17 габрэяў-гаспадароў і 9 габрэяў, што ня мелі дамоў і падатак давалі толькі з камораў. Яны мусілі плаціць чыншу больш як 345 злотых<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139—139адв., 143адв.</ref>. 12 чэрвеня 1716 году віленскі кашталян, вялікі гетман ВКЛ Людвік Канстанцін Пацей даслаў ардынанс паручніку Дамброўскаму, абы той выдаў квітанцыю на ўсё, што выбрана з Загальскага староства ад берасьцейскага харунжага Дамініка Шуйскага, а Хвойніцкіх добраў таго харунжага «tykać nie śmiał»<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 205</ref>. Згодна зь інвэнтаром маёнтку Хвойнікі ''з прылегласьцямі'' ад 20 сакавіка 1721 году, пададзенага былым пасэсарам Юзафатам Парышэвічам, біскупам валоскім, князю [[Мікалай Шуйскі|Мікалаю Шуйскаму]] ў мястэчку было 43 гаспадаркі, 7 «сялянскіх камораў», 5 габрэяў-гаспадароў, 9 габрэяў без дамоў; чыншу плацілі 175 злотых і тры з паловай грошы. Акрамя таго, местачкоўцы, што мелі коней з падводамі, мусілі быць напагатоў, абы грузы перавозіць за 12 [[міля]]ў, а не, дык пешшу за 3 мілі зь лістамі хадзіць. Па 2 копы замкавага жыта і ярыны нажаць павінныя. У гвалты пераправы і грэблі вялікаборскую млыновую і іншыя масьціць і рамантаваць усе агулам. Габрэі, як будуць мяса прадаваць, дык на замак абавязкова мусілі даваць зь лепшага. Мястэчка загадана абнесьці [[паркан]]ам таксама сіламі насельнікаў, каб між 2-ма брамамі не засталося ніводнага праходу. Кожны двор павінны адпраўляць работніка на праполку замкавых агародаў ды нарыхтоўку агародніны на зіму. Найбольш распаўсюджаныя прозьвішчы жыхароў-беларусаў — Грышчанка, Стасенка, Шымук, Козік, Навуменка, Коваль, сустракаліся таксама прозьвішчы Каролік, Гапонік, Леўчанка, Мельнік, Кандраценка. Прозьвішчы жыхароў-габрэяў часта ўказвалі, адкуль іх носьбіты прыбылі ў Хвойнікі: Лейба [[Стралічаў]]скі, Хаім [[Вялікі Бор (Хвойніцкі раён)|Вялікаборскі]], Шмуль зь Юркавічаў, Бенямін зь [[Юравічы|Юравічаў]], Лейба з [[Алексічы (Гомельская вобласьць)|Алексічаў]], Іцка Гальміч зь [[Лісьцьвін]]авічаў, Ёсь [[Настольле|Настольскі]]. Мелі патранімічнае паходжаньне: Гірш Баруховіч, Моўша Гіршовіч, Якаў Лейбавіч, Мендэль Абрамовіч, Іцка і Ёсь Гіршовічы, Невах Нохімавіч, Яшка Пярцовіч, Абрам Хаімавіч, Іцка Моўшавіч. Або ад назвы прафэсіі — Нохім Цырулік, Рафель Кравец. Маглі звацца зусім проста: Шайка{{Заўвага|Родныя браты Міхаль і Шайка ад красавіка 1715 г. трымалі арэнду хвойніцкую, на якую мелі гадавы кантракт за суму ў 4300 злотых, даволі спраўна яе выплачвалі (НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 144). А нашмат пазьней, у пачатку 1830-х гадоў экспартэрамі гарэлкі з бровараў Уладыслава Прозара, падкаморага рэчыцкага, у Хвойніках, Гарадзішчы і Ёлчы былі бацька і сын Лейба і Абрам Шайковічы [НГАБ. Ф. 694. Воп.7. Спр. 831. А. 9]. Тады яны ўважаліся першымі ў гэткага кшталту камэрцыі на ўвесь Рэчыцкі павет Менскай губэрні.}}, Гдаль, Шмуйла, ці яшчэ дадаючы да імя ўласнага род заняткаў — Айзік арандатар, Іцка кравец. У гэтым жа інвэнтары зьмешчана апісаньне Хвойніцкага замку<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 120—122адв.</ref>{{Заўвага|Пра Хвойніцкі замак гл.: Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С. 160 — 161; пар.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/0-56 С. Бельскі. Замак у Хойніках.]}}. Пасэсія ксяндза-біскупа Ю. Парышэвіча была вельмі няўдалай. Маёнтак усё ніяк ня мог управіцца з выплатай даўгоў, што мусіла абмяркоўвацца нават на паседжаньнях Радамскага і Люблінскага трыбуналаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 2. Т. 3. Постановления провинциальных сеймиков в 1698—1726 гг. — Киев, 1910. С. 699—700.</ref>. 2 траўня 1722 году князь Мікалай Шуйскі атрымаў ліст, у якім паведамлялася, што маніфэсту камісарскага абмежаваньня Оўруцкага павету з Мазырскім у Оўручы няма, кнігі бо двойчы згарэлі, дык ці не зьвярнуўся б у Мазырскі гродзкі суд, мо там што здабудзе<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 36</ref>. Пасьля князя Мікалая, ад канца 1720-х і да пачатку 1750-х гадоў Хвойнікі сталі ўласнасьцю яго брата Ігнацыя. У тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, складзеным паводле зьвестак папярэдняй люстрацыі, засьведчана, што ў 17 паселішчах (акрамя вёскі [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушы]], прыналежнай астраглядаўскай плябаніі) Хвойніцкай воласьці пана І. Шуйскага налічвалася 255 двароў<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 285—286</ref> (прыкладна 1530 жыхароў). Прычым для Хвойнікаў улічаныя і габрэйскія домагаспадаркі. [[Файл:Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|170px|Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.]][[Файл:Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.jpg|значак|170px|Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.]][[Файл:Запіс пра ўніяцкага пароха і верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.jpg|значак|170px|Запіс пра ўніяцкага пароха і колькасьць верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.]][[Файл:1761 г. Копія аднаго з запісаў пра хрост Адама Шуйскага.jpg|значак|зьлева|170px|1761 г. Копія запісу 1747 г. у кнігах Юравіцкага касьцёлу пра хрост Адама Шуйскага.]][[Файл:Астрагляды, парафія 1748 г.jpg|значак|зьлева|170px|Астраглядавіцкая каталіцкая парафія ў 1748 г.]] Найранейшыя зьвесткі аб прыходзе Хвойніцкай царквы Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы вядомыя зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году. Тады ён аб'ядноўваў верных з 40 дымоў у мястэчку Хвойніках, 40 у прадмесьці{{заўвага|Вось так: калі называныя вёскай, а калі ўважаныя за прадмесьце Хвойнікаў.}} Валоках, 40 у вёсцы Стралічаве, 8 у Рудным, 34 у Дворышчы, 10 у Навасёлках, 8 у Храпкаве, 10 у Вялікім Боры. Колькі душ да споведзі для візытатараў — non constat<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 792, 794</ref>. Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у прыходзе Пакроўскай царквы мястэчка Хвойнікаў, дзедзічных добраў князя Ігнацыя Шуйскага, харунжыча берасьцейскага, налічвалася 297 двароў, дапушчаных да споведзі 1188 душ верных. Узначальваў прыход сьвятар Ян Чачотка. Будынак царквы драўляны, з хвоі, узьведзены на сродкі дзедзіча за 10 гадоў перад візытацыяй<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Ф. 2461. А. 289адв., 290</ref>. 24 сьнежня 1744 году настаяцель Астраглядаўскага касьцёлу кс. Антоні Лукаш Пянькоўскі, дэкан оўруцкі, ахрысьціў у двары Хвойніцкім Адама, сына вяльможных Ігнацыя і Людвікі князёў Шуйскіх, пра што быў зроблены запіс у мэтрычнай кнізе Хвойніцкай царквы (Ecclesiae Ritus Greci Unici Choynicensis), пазьней занесены ў кнігі парафіяльнага касьцёлу<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 151адв.</ref>. У 1748 годзе мястэчка Хвойнікі названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі [[Оўруцкі дэканат|Оўруцкага дэканату]] [[Кіеўская дыяцэзія|Кіеўскай дыяцэзіі]]<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148.</ref>. У чэрвені 1750 году ў Хвойніках быў схоплены гайдамак Астап Луцкі, які ажно на працягу «шасці гадоў у гультайскіх эксцэсах жыцьцё праводзіў». Тутэйшая грамада асудзіла яго «на горла», але адміністратар Оўруцкага староства пан Станіслаў Быстрыцкі адмовіўся прыняць палоннага ў турму і выканаць над ім смяротны прысуд, дзеля чаго ў Оўруцкім гродзе і быў заяўлены пратэст<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3: Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 464—466.</ref>. 14 жніўня т. г. возны гэнэрал Кіеўскага ваяводзтва пан Андрэй Святкоўскі арыштаваў у Хвойніках падданых князёў Шуйскіх з Краснасельля і іх атамана Кулешыка, падданага Загароўскага, абвінавачваных у [[Гайдамак|гайдамацтве]]. Кіраўнік ключа пан Мікалай Страчынскі абяцаў затрымаць рабаўнікоў да суда ў турме Хвойніцкага замку<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. С. 511—512.</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.png|значак|170пкс|Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.]] Паводле чарговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год у прыходзе Пакроўскай царквы было 326 двароў, у тым ліку 57 у самым месьце. Да споведзі дапушчана 1260 душ, зь якіх у тым годзе не спавядалася вялікая колькасьць верных, каля 500, пераважна вяскоўцаў<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 301, 304адв.</ref>. На 1754 год у мястэчку Хвойніках, пэўна, разам зь вёскай Валокамі, якой няма ў тарыфе, налічвалася 109 двароў (каля 654 жыхароў), зь якіх да «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 16 злотых, 29 з паловай грошаў, «na milicję» (пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў) 67 злотых і 28 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192; гл. таксама: С. 13—15, 20—22.</ref>. У 1750—1770 гадох адбываліся шматлікія непаразуменьні і канфлікты паміж уладальнікамі добраў Хвойнікі і Астраглядавічы (князямі Шуйскімі, дзедзічамі і рознымі апякунамі) і ўладальнікамі суседняга Брагінскага маёнтку панамі Замойскімі/Мнішкамі, кароткачасовымі спадчыньнікамі па князю [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхалу Сэрвацыю Вішнявецкаму]] і яго жонцы Тэклі (з Радзівілаў), а асабліва — з панамі Ракіцкімі. [[Файл:Габрэі ў мястэчку Хвойнікі. 1784 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Габрэі ў Хвойніках, Вялікім Боры і Карчове. 1784 г.]][[Файл:Няпоўны сьпіс габрэяў у Брагіне. 1784 г.jpg|значак|170px|Рэшта Хвойніцкага кагалу. 1784 г.]] Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Хвойніках налічвалася адпаведна 30 дамоў, 101 жыхар, 24 дамы, 58 жыхароў і 25 дамоў з 67 жыхарамі; яшчэ 25 чалавек схаваныя ад апошняга перапісу ў суседняй вёсцы Настольле{{заўвага|Належала да асобнага невялічкага староства.}}, г. зн. разам было 92 чалавекі. Мястэчка — цэнтар аднайменнага [[кагал]]у, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 14, 16 і 17 вёсак, а ў іх разам зь мястэчкам пражывала 198, 105 і 145 głow. Некаторыя зь іх у 1784 годзе запісаныя хрысьціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі (у Малым Карчовым, Рашаўцах, Рудным і Шчарбінах), з астатніх жа выбрана 217 злотых і 15 грошаў паўгадовай платы<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 87. А. 1108-1108зв., 1124; Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710.</ref>. Убываньне колькасьці габрэяў магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, адгалоскі якой дасягалі і гэтых мясьцінаў. У «Archiwum Prozorów i Jelskich» ёсьць дакумэнт, датаваны 3 студзеня 1771 году, паводле якога хвойніцкі уніяцкі парох Ян Чачотка, з дазволу захварэлага ксяндза Мацея Шамяткоўскага, пробашча астраглядаўскага, ахрысьціў «толькі вадой» без далейшых касьцельных цырымоніяў нованароджаную Людвіку Канстанцыю, дачку нядаўна памерлага старосты загальскага князя Адама і Марыяны (з дому Халецкіх) Шуйскіх<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 6, 8; НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 159адв.</ref>. [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Прозараў]] 16 студзеня 1783 году сын ваяводы віцебскага Юзафа Прозара Караль ажаніўся з князёўнай Людвікай Шуйскай<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 26, 28 — 30.</ref>. Хвойніцкі маёнтак з Астраглядаўскім ключом знаходзіўся на той час у пасэсіі апякуноў дзяўчыны князя [[Войцех Шуйскі|Войцеха Шуйскага]] і яго жонкі Анелі, сястры князя Адама. Дзеля таго, каб Людвіка, адзіная спадкаеміца па бацьку, магла ўвайсьці ў валоданьне добрамі, Каралю Прозару давялося сіламі свайго ўпаўнаважанага шляхціча Гадзяеўскага зьдзейсьніць [[наезд]]. Да вялікай вайны справа не дайшла, але судовыя спрэчкі з старостамі ніжынскімі скончыліся капрамісам толькі ў 1785 г.<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 91 — 97; Dubiecki M. Karol Prozor, oboźny W. W. Ks. Litewskiego. Przyczynek do dzieów powstania Kościuszkowskiego. Monografia / M. Dubiecki. — Kraków, 1897. S. 34 — 35</ref>. На 1789 год пры Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай прыходзкай царкве згаданая капліца Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы ў Вялікім Боры<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Urubleŭski, 1897).jpg|значак|зьлева|170px|Сядзібны дом Прозараў у Хвойніках. Ігнацы Врублеўскі, 1891 г.]] 13 ліпеня 1791 году варшаўская «Gazeta narodowa i obca» зьмясьціла паведамленьне пра тое, як 11 чэрвеня гаспадары рэзыдэнцыі ў Хвойніках{{заўвага|Новы сядзібны дом збудаваны якраз у часы [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага сойму]].}} Караль і Людвіка Прозары сустракалі гасьцей з суседніх Мазырскага, Рэчыцкага і свайго Оўруцкага паветаў. Нагода — сьвяткаваньне прыняцьця [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня]], пакліканай умацаваць і выратаваць Рэч Паспалітую. З раніцы наступнага дня — гарматны салют, сьвятая імша ў Астраглядавіцкім касьцёле{{Заўвага|Да парафіяльнага касьцёлу сьвяточная працэсія мусіла пераадолець крыху меней як 20 км, але ж і людзі ў навакольлі пра тое сьвята пачулі!}}, урачыстая казань ксяндза-пробашча Францішка Глінскага, Тe Deum laudamus вуснамі патрыётаў, сьвяточны абед і музыка з танцамі да самай раніцы.<ref>Gazeta narodowa y obca. № LVI. 13 lipca 1791; гл.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/1791/0-363 Хойнікшчына]</ref> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Загаловак апісання Хойніцкага архіва 1798 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак вопісу Хвойніцкага архіва 1798 г., у якім праігнараваныя расейскія адміністрацыйныя пераўтварэньні, а сам маёнтак названы ''графствам''.]] [[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (1901-17).jpg|значак|170px|Сядзібны дом напярэдадні 1-й сусьветнай вайны каля вуліцы У. В. Жыляка]][[Файл:Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.]] [[Файл:Запіс аб пахаванні Караля Прозара.png|значак|зьлева|170px|Запіс аб пахаваньні абознага Караля Прозара]] [[Файл:Пергамент з прысвячэннем нябожчыцы Людзвіцы Канстанцы Прозар. Знаходка 1965 г.png|значак|170px|Пэргамін з прысьвячэньнем Людвіцы Прозар яе мужа Караля. Знаходка 1965 г.]] [[Файл:Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г.png|значак|170px|Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г. з пахаваньня Людвікі Прозар]] [[Файл:Фрагмэнт сьпісу Астраглядавіцкай парафіі 1857 г.png|значак|170px|Фрагмэнт сьпісу Астраглядавіцкай парафіі 1857 г.]] [[Файл:У прыходзе Пакроўскай царквы 1857 г. (фрагмэнт).png|значак|зьлева|170px|У прыходзе Пакроўскай царквы 1857 г. (фрагмэнт)]] [[Файл:Chvojniki, Kaścieł. Хвойнікі, Касьцёл (1858).jpg|значак|зьлева|170px|Праект мураванага касьцёлу ў Хвойніках 1858 г.]] [[Файл:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|значак|170px|Курган Людвікі. Час выкананьня фота невядомы. Атрыманае А. Ельскім пры канцы 1913 г.]] [[Файл:Мястэчка Хойнікі на карце Ф. Ф. Шуберта.png|значак|170px|Хвойнікі і навакольле на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] [[Файл:Chvojniki, Rynak, Kaścieł. Хвойнікі, Рынак, Касьцёл (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|зьлева|170px|Касьцёл у цэнтры мястэчка, пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. Фота І. Сербава. 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1864 г.]] [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|170px|Капліца (з {{падказка|крыптай|пахавальняй}}) на могілках. Хвойнікі. [[Ісак Сербаў]], 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1886 г.]] [[Файл:Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.png|значак|170px|Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.]] [[Файл:Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.png|значак|170px|Надпісы з каталіцкіх пахаваньняў у Хвойніках.]] [[Файл:Jezapoŭ-Vałoki. Езапоў-Валокі (1887).jpg|значак|зьлева|170px|Плян фальваркаў Езапоў і Валокі. 1887 г.]] [[Файл:Копія запісу аб продажы маёнтку хвойнікі ў 1887 г. (фрагмэнт).jpg|значак|зьлева|170px|Копія запісу аб продажы маёнтку Хвойнікі ў 1887 г. (фрагмэнт)<ref>Выпись из крепостной Минского Нотариального Архива. Книга по Речицкому уезду за 1887 год. № 18. С. 87 — 98. № 15</ref>]] [[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (1913).jpg|значак|170px|Капліца. Фота дасланае А. Ельскаму ў канцы 1913 г.{{заўвага|Час выкананьня здымку невядомы, але невялікія вежачкі на фасадах ствараюць уражаньне, што ён больш раньні, чым фота І. Сербава 1912 г., на якім вежачкі ўжо адсутныя. Зусім невысокая якасьць можа ўказваць на другую палову XIX ст.}}]] [[Файл:Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву.png|значак|зьлева|170px|Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву. Пач. XX ст.]] [[Файл:Кафля керамічнага заводу Э. Бергенгэйма ў доме А. Аўраамава.jpg|значак|зьлева|170px|Кафля керамічнага заводу Э. Бергэнгэйма ў палацыку А. Аўраамава.]] [[Файл:Праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі.png|значак|170px|Нязьдзейсьнены праект мураванай царквы ў м. Хвойнікі. Пач. XX ст.]] [[Файл:Праект касьцёла. 1912 г. (фрагмэнт 1).png|значак|170px|Праект касьцёла. 1912 г. (фрагмэнт 1).]] [[Файл:Праект касьцёла (фрагмэнт 2).png|значак|170px|Праект касьцёла (фрагмэнт 2).]] У выніку 2-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Хвойнікі апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182.</ref>. У пачатку жніўня 1793 году сядзіба ў Хвойніках прымала гасьцей — удзельнікаў кансьпірацыйнай нарады, мэтай якой была падрыхтоўка ўзброенага выступленьня супраць падзелаў Рэчы Паспалітай і за аднаўленьне Канстытуцыі 3 траўня. Сярод іх М. Дубецкім і К. Барташэвічам названыя адзін з галоўных арганізатараў Ігнацы Дзялынскі з Траянова, оўруцкі падкаморы і ўладальнік Олеўскага ключа Тадэвуш Нямірыч, соймавы пасол Каятан Праскура, стражнік літоўскі з суседняга [[Барбароў|Барбарова]] [[Ян Мікалай Аскерка]], [[абат]] оўруцкіх базылян Юзафат Ахоцкі з Шэпелічаў, яго пляменьнік, аўтар успамінаў пра падзею Ян Дуклян Ахоцкі, прэзыдэнт тагачаснага цэнтру Кіеўскага ваяводзтва г. [[Жытомір]]а Левандоўскі, судзьдзя Дуброўскі, староста Богуш, рэгент Асташэўскі, канонік Кулікоўскі, ксёндз Саламановіч, Станіслаў Трацяк і інш. — агулам 20 асобаў. Імёныя астатніх засталіся невядомыя расейскай сьледчай камісіі ў Смаленску. З Хвойнікаў шэф І. Дзялынскі, акрамя карысных рашэньняў, вывез 25 000 [[дукат]]аў, сабраных патрыётамі. У 2-й палове жніўня Я. Ахоцкі, наведаўшы маёнтак К. Прозара, атрымаў яшчэ 8000, а ў канцы сьнежня — 16 000 чырвоных злотых; акрамя таго, М. Паўша паказаў на сьледзтве, што Прозар даваў 2000 дукатаў на ўтрыманьне Пінскай паўстанчай брыгады<ref>Wybór pism J. I. Kraszewskiego. Pamiętniki Jana Duklana Ochockiego. — Warszawa, 1882. Tom II. S. 215—216, 249; Dubiecki M. S. 180—183; Bartoszewicz K. Dzieje insurekcji kościuszkowskiej 1794. — Berlin: B. Harz, 1913. S. 129—130; Восстание и война в Литовской провинции (по документам Москвы и Минска). Сост. Е. К. Анищенко. — Минск, 2001. С. 26.</ref>. Тадэвуш Касьцюшка прызначыў К. Прозара намесьнікам радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і сваім паўнамоцным прадстаўніком пры ўсіх дывізіях войска ВКЛ. Разгарнуць паўстаньне не хапіла часу. Давялося ратавацца. К. Прозар і капітан Гамількар Касінскі 20 красавіка 1794 году выехалі з Хвойнікаў да Юравічаў. Але Ян Мікалай Аскерка, стражнік польны літоўскі, праз свайго пасланца папярэдзіў, што ў Бабічах (Барбарове) іх ужо чакаюць расейскія жаўнеры. Абознаму з Касінскім тады ўдалося, дзякуючы сялянам-праваднікам, застацца вольнымі<ref>Tygodnik literacki. — № 37. Poznań, dnia 13 września, 1841 (Ліст гэн. Касінскага да гэн. Пашкоўскага); Dubiecki M. S. 215—217.</ref>. У Хвойнікі расейскія адзьдзелы ўвайшлі ў аўторак 22 красавіка апоўдні. Рухаліся з 2-х бакоў, зьбліжаючыся да двара, як быццам засьцерагаліся засады. Камандзірамі іх былі «паляк на расейскай службе» Яворскі і [[падпалкоўнік]] Таўберт. Не засьпеўшы абознага ў Хвойніках, узялі нібы ў заложнікі 10-месячнага сына Уладыся{{Заўвага|Да 17 жніўня знаходзіўся ў Хвойніках пад наглядам паручніка Давыдава. З прычыны сэквэстру нянькам даводзілася спрачацца з афіцэрамі нават за пялюшкі для немаўляці. Нарэшце швагер Францішак Букаты, былы сакратар амбасады Рэчы Паспалітай у Лёндане, дамогся часовай апекі над хлопчыкам і вывез яго з Хвойнікаў: Dubiecki M. S. 235—236.}}. На маёнтак быў накладзены сэквэстар, а Людвіка Канстанцыя зь іншымі дзецьмі і маці Марыянай вымушана выехаць за аўстрыйскую мяжу ў Львоў<ref>Dubiecki M. S. 229.</ref>. У крыніцы пад назвай «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 году сказана, што колішнія добры Людвіка Прозара {{Заўвага|Тут, напэўна, дапушчана памылка прачытаньня тэксту рэвізіі, бо ў ёй згаданая Людвіка з князёў Шуйскіх Прозарава, жонка абознага Караля. І. В. Кандрацеў дарэмна зьдзіўляўся з таго, што Людвік Прозар ня браў удзелу ў выбарах у дваранскія інстытуцыі Рэчыцкага павету ў 1796 г., а потым распавёў пра яго "родзіча" Караля – вялікага патрыёта Рэчы Паспалітай (ужо больш як два гады ён быў у сваёй першай эміграцыі), неабачліва спаслаўшыся на электронны плягіят, падпісаны прозьвішчам Баркоўскі<ref>Ігор Кондратьєв. Участь шляхти Речицького повіту у виборах в дворянські інституції Чернігівського намісництва в 1796 р. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 311 – 312</ref>.}}, у пераліку якіх і м. Хвойнікі, перайшлі былі «да скарбу», але «паводле найвышэйшага загаду» вернутыя пані Луізе{{Заўвага|Француская форма імя ёсьць у паперах імпэратрыцы Кацярыны ІІ, у лістах яе генэралаў і самой Людвікі Канстанцыі, гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 13. S. 3, 4, 76, 78, 97, 154, 158, 160; таксама гл. дакумэнты наступнага сэквэстру: Sygn. 14.}} Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71.</ref>. У расейскай рэвізіі, датаванай 5-м лістапада 1795 году, запісана, што мястэчка Хвойнікі дзедзічнай уладальніцы Людвікі з Шуйскіх Прозаравай было здадзенае ў «арендовную поссесию» каноніку інфлянцкаму ксяндзу Юзафу, сыну Марціна, Корсаку{{заўвага|Тагачаснаму плябану Астраглядавіцкай рыма-каталіцкай парафіі.}} тэрмінам на 2 гады (з 02.04.1794 да 02.04.1796) за 7 947 польскіх злотых і 29 грошаў. Адміністратарам, як і ў Валоках, прызначаны пляменьнік каноніка Юзаф, сын Станіслава, Віткоўскі. Тады ў мястэчку было 67 аседлых (карэнных) і 6 неаседлых (прышлых) двароў, у якіх разам налічвалася 183 асобы мужчынскага і 196 жаночага полу падданых{{заўвага|Тут, зразумела, няўлічаныя шляхта і габрэі, якіх у мястэчку жыло нямала.}}<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 171 — 179адв.</ref>. У 1796 годзе настаяцель Пакроўскай царквы ў Хвойніках, павернутай да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|расейскага праваслаўя]] годам раней<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 343.</ref>, Якаў Чачот склаў яе вопіс<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 39 — 39адв.</ref>. Паводле шляхецкай рэвізіі 1811 году, фальварак [[Лянтарня|Linterny]] зь вёскай Забалаць (сёння гэта вуліцы м. Хвойнікі) трымаў у арэндзе ад абозных Прозараў Ваўжынец Балашэвіч, ротмістр берасьцейскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 3</ref>. У 1812 годзе К. Прозар падтрымаў імпэратара французаў [[Напалеон I Банапарт|Напалеона Банапарта]], марна спадзеючыся, што той дапаможа ўзьняць з каленаў гаротную Айчыну, заняў пасаду старшыні Скарбовага камітэту ў Часовым урадзе ВКЛ{{Заўвага|Паводле Браніслава Клечыньскага, у 1813 годзе Напалеон даслаў з Дрэздэна абознаму ордэн Ганаровага легіёну, а разам і патэнт на графскі тытул: AGAD. APiJ. Sygn. 34. S. 6.}}. Усё абярнулася чарговай эміграцыяй ды сэквэстрам Хвойнікаў, Астраглядавічаў і вёсак да іх прыналежных. Пані Людвіка і ў гэты раз дамаглася вяртаньня да канца 1814 году маёнткаў з 2524 рэвіскімі душамі, давёўшы расейскім уладам, што яны належаць ёй, і што ня мусіць адказваць за ўчынкі мужа<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 14.</ref>. У пачатку 1831 году оўруцкі маршалак Ануфры Галецкі прапаноўваў больш як ужо 70-гадоваму К. Прозару ўзначаліць агульны для Рэчыцкага, Мазырскага і Оўруцкага паветаў паўстанцкі ўрад. Меркавалася стварыць вайсковы кантынгэнт колькасьцю да 1000 чалавек пад яго камандай і пра гэта стала вядома расейскім уладам. Былы абозны ВКЛ адмовіўся, спаслаўшыся на фізычную слабасьць і нэгатыўнае стаўленьне да гэтай ідэі сыноў Уладыслава і Юзафа. Мяркуецца, што нарады патрыётаў у Хвойніках усё ж адбываліся<ref>Dubiecki M. S. 321; Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 53, 173 (przypis 66).</ref>{{Заўвага|У кожным выпадку, вольналюбівых поглядаў сваіх абозны не зьмяніў і ў глыбокай старасьці. Знойдзеныя ў 1965 годзе ў Хвойніках паўстанцкія манэты 1831 году, пакладзеныя ў склеп перазахаванай у 1829 г. жонкі Людвікі Канстанцыі, сьведчаць аб тым. Цікава: пра «flaszką krzyształową, hermetycznie zamkniętą, w której znajduje się ducat, dwuzłotówka i pismo na pargaminie, ręką moją (К. Прозара) kreślone, z podpisem wielu przytomnych natenczas obywateli», як і пра пабудову склепа, Юзаф Рольле паведамляў яшчэ ў кнізе 1882 г.: Dr. Antoni J. Opowiadania historyczne. Serya trzecia. T. 1. Karol Prozor, ostatni oboźny litewski. – Warszawa, 1882. S. 46. Пра знаходку гл.: Рябцевич В. Н. Нумизматика Беларуси. – Минск: Полымя, 1995. С. 274 – 275; Каталог выставы “Ад рымскага дэнарыя да беларускага рубля”. /Укл. Р. І. Крыцук, В. М. Сідаровіч, Л. І. Талкачова. — Мінск: Кнігазбор, 2018}}. Знаходзіўся тут пэўны час і прысланы з Рэчыцы падпаручык Міцінскі з паўтара дзясяткам салдат-інвалідаў, які адмовіўся выправіцца да каленкавіцкіх Вадовічаў, бо там на 12 чэрвеня т. г., маўляў, ужо сканцэнтравалася зашмат паўстанцаў. 19 чэрвеня ад брагінскіх [[Шкураты|Шкуратоў]] і Мікулічаў праз Хвойнікі ў накірунку Вадовічаў, потым Нароўлі і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургэнты|Паўстанцы}} з Оўруцкага і Радамышальскага паветаў, праходзіў невялікі конны адзьдзел Міхала Лігэнзы, спрабуючы ўзьняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстаньне<ref>Dangel St. S. 59.</ref>. 15 сакавіка 1835 году, згодна з мэтрычным запісам у кнігах Мікуліцкай Багаяўленскай царквы, у фальварку [[Лянтарня]] (Лянтэрня), арандаваным шляхцічам Ігнацыем Стравінскім, нарадзіўся сын Аляксандар, старэйшы брат Хведара, будучага знакамітага артыста Марыінскага тэатру ў Пецярбургу<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 537. А. 404</ref>. Паводле зьвестак на 1834 год, у Хвойніках праводзіліся 2 штогадовыя кірмашы: 1—3 лютага і 1—4 кастрычніка; тавараў прывозілася адпаведна на 4 000 і 3000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 600 р., наведвалі кірмашы каля 500 і 400 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. — С. Петербург, 1834. С. 190.</ref>. Запіс у мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі засьведчыў, што 20 кастрычніка (1 лістапада н. ст.) 1841 году ў Хвойніках, хутчэй ад старасьці, чым ад хваробы, у 81-гадовым веку памёр вялікі абозны ВКЛ Караль Прозар. 24 кастрычніка Мазырскі і Рэчыцкі дэкан Францішак Пазьняк, які быў астраглядаўскім пробашчам, пры асыстэнцыі шматлікага духавенства і ў прысутнасьці мноства людзей пахаваў нябожчыка ў радавым склепе<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 10адв.</ref>. У інвэнтарах 1844 г. уладальнікамі Хвойніцкага і Юзафаўскага маёнткаў названыя адпаведна Ўладыслаў і Юзаф Прозары, сыны абознага<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475, 1481.</ref>. Пасьля сьмерці Юзафа ў 1845 г.<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 44 — 44 адв.</ref> ягоная частка тутэйшай спадчыны перайшла да Ўладыслава. Паводле рэвізіі 1847 году «Хвойніцкае габрэйскае таварыства» складалі 2393 душы<ref>Еврейская энциклопедия. Т. 15. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1913. Стб. 653</ref> Згодна з кнігай «Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна», на 1849 год у Хвойніках — 74 двары, 580 жыхароў; дзеялі царква, каталіцкая капліца, 3 сынагогі; паштовая станцыя на тракце Мазыр — Брагін — Любеч, 26 крамаў, 2 піцейныя дамы, конны млын. Побач, у сядзібе Валокі, былі бровар і вятрак. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 12 асобаў мужчынскага і 7 жаночага полу з двара Хвойнікі, 199 і 113 асобаў адпаведна зь ліку жыхароў мястэчка Хвойнікі былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, яшчэ 55 местачкоўцаў абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай царквы<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў (РДГА). Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666</ref>. У 1859—1862 гадох намаганьнямі і на сродкі Ўладыслава Прозара ў Хвойніках вымуравалі нэагатычныя касьцёл і капліцу, вядомыя са здымкаў 1912 г. І. Сербава. 17—18 верасьня 1860 году мястэчка наведаў менскі архіяпіскап [[Міхал Галубовіч]]. У. Прозар прасіў дазволу ўзьнесьці алтар для жалобнага набажэнства ў капліцы. Архіяпіскап згадзіўся пры ўмове, калі абшарнік збудуе на працягу 15-ці гадоў мураваную царкву<ref>Язэп Янушкевіч. Дыярыюш з XIX стагоддзя: Дзённікі Міхала Галубовіча як гістарычная крыніца. — Мінск.: Выдавец В. Хурсік, 2003</ref>. У пачатку студзеня 1862 году Ўладыслаў спачыў. На пахаваньні ў Хвойніках, менш як за паўтары гады да свайго арышту, выступіў з прамоваю [[Аляксандар Аскерка]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 209.</ref>, сястра якога Зофія была замужам за сынам нябожчыка Мечыславам. У 1864 годзе Мечыслаў Прозар памёр у зьняволеньні, а на маёнтак Хвойнікі, у якім на думку сьледзтва «жылі людзі, гатовыя да рэвалюцыйных беспарадкаў» і знайшлі нарыхтаваную зброю, быў накладзены ўзмоцнены 10-ці адсоткавы збор. Памёр і арыштаваны па справе паўстаньня Гэнрык Пяткевіч, бацька Чэслава<ref>Паўстанне 1863—1864 гадоў у Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губернях: Дакументы і матэрыялы Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі / уклад. Дз. Ч. Матвейчык; рэдкал.: У. І. Адамушка [і інш.]. — Мінск: А. М. Вараксін, 2014. С. 450—452.</ref>. У 1864 годзе дзеля выхаваньня тутэйшых дзяцей, а разам і іхных бацькоў у духу вернасьці расейскай манархіі, у Хвойніках адкрыта 2-клясная народная вучэльня. 20 чэрвеня 1865 году, «паводле мясцовага прадстаўленьня» праваслаўнага духавенства, як зь непрыхаваным задавальненьнем пісаў у сваім рапарце брагінскі дабрачынны Максім Ярэміч, невялікі стары драўляны і «цудоўнай структуры» мураваны касцёлы ў цэнтры Хвойнікаў і мураваную капліцу на могілках улады адабралі ў католікаў і перадалі ў праваслаўнае ведамства<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 15.</ref>. Удава Мечыслава Прозара Зофія рабіла захады, абы вярнуць забранае ці хоць забясьпечыць недатыкальнасць радавога склепу. 2 лістапада 1887 г. яе сын і спадкаемца Канстанцін вымушаны быў прадаць абцяжараны даўгамі маёнтак расейскім купцам з [[Арлоўская губэрня|Арлоўскай губэрні]], [[Карачаў|карачаўскаму]] Міхаілу Пятровічу Аўраамаву і [[Трубчэўск|трубчэўскаму]] Гаўрылу Сямёнавічу Курындзіну за 580 000 рублёў серабром<ref>Виноградов Д. Л. Живые прошлого страницы. / Дмитрий Леонидович Виноградов. — Минск: А. Н. Вараксин, 2018. С. 99 — 102.</ref>. У сьпісе землеўладальнікаў Менскай губэрні сказана, што ў маёнтку Хвойнікі Канстанціна Прозара налічвалася 44 466 дзесяцін зямлі<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 373.</ref>. Пасьля таго продажу і здарылася непапраўнае. «Dziennik Kujawski» у верасьнёўскім нумары за 1895 год паведамляў: яшчэ ў канцы сакавіка злачынцы, нібыта з кола новых уладальнікаў маёнтку, нанялі каваля, выламалі краты ад уваходу ў [[лёх]], выкінулі з трунаў рэшткі пахаваных Прозараў, пазрывалі зь іх медзь і наступна прадавалі ў розных месцах. Празь некалькі дзён выламаныя краты і парэшткі заўважыў праваслаўны сьвятар, які і паведаміў аб здарэньні ў паліцыю. Гэтак Прозары пазбавіліся апошняга, што ім яшчэ ў Хвойніках належала, — уласных пахаваньняў<ref>Dziennik Kujawski. — Inowrocław, 20 września 1895 (Nr. 216. Rocznik III). S. 3.</ref>. У парэформавы пэрыяд Хвойнікі сталі цэнтрам аднайменнай воласьці ў Рэчыцкім павеце. У мястэчку здаўна праводзіліся кірмашы — Стрэчанскі ў лютым і [[Пакроў]]скі ў кастрычніку. У 1863 і 1864 гадох на іх адпаведна было прывезена тавару на 3850 і 4000 рублёў, 4500 і 4500 рублёў, а прададзена — на 1700 і 2000 рублёў, 2315 і 2500 рублёў<ref>Труды Минского губернского статистического комитета. Вып. 1. Историко-статистическое описание девяти уездов Минской губернии. — Минск, 1870. С. 416</ref>. Згодна зь ведамасьцю Сьвята-Пакроўскай царквы, на 1875 год яе прыход налічваў 1254 асобы мужчынскага і 1260 асобаў жаночага полу верных. Зь іх у самым мястэчку Хвойнікі ў 12 дварах — 48 мужчын і 37 жанчын<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40937. А. 234, 239адв.</ref>. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Пакроўскай царквы ў Хвойніках названыя настаяцель а. Іаан Лісевіч, в. а. штатнага псаломшчыка Яўген Тышкевіч і звышштатны Даніла Транцэвіч, просьфірня Алена Васанская. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Хвойнікі, вёсак Валокі, Малешаў, Паселічы, Людвін, Настольле, Карчовае, Гарошкаў, Небытаў, Куравое, Дворышча<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год у прыходзе налічвалася 1178 душ мужчынскага і 1151 душа жаночага полу сялянскага саслоўя<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1885 г. Хвойніцкую воласьць складалі 24 паселішчы з 859 дварамі. У 1890 годзе у мястэчку — валасная ўправа, мяшчанская ўправа, пошта, лекарскі ўчастак, у воласьці — 36 паселішчаў з 1567 дварамі. У 1895 годзе ў маёнтку была заснавана вінакурня<ref name="fn2">Список фабрик и заводов европейской России. — С.-Петербург, 1903. С. 575</ref>. Паводле перапісу 1897 г. тут 335 двароў, 2596 жыхароў{{заўвага|Згодна зь іншымі зьвесткамі, у Хвойніках тады было 2685 жыхароў, зь якіх 1668 складалі габрэі<ref>Еврейская энциклопедия. Т. 15. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1913. Стб. 653</ref>.}}, 5 юдэйскіх малітоўных дамоў, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазын, 48 крамаў, заезны двор, карчма. У пачатку XX ст. у Хвойніках дзеялі царква і капліца, працавалі 2 школы, лякарня, аптэка, жалезаробчы завод, 2 вадзяныя млыны. У выніку пажару 25 ліпеня 1901 году згарэла вінакурня. На 1903 год тая вінакурня сіламі 16 рабочых вытварала сьпірту на 37 900 (25 000) рублёў у год, перарабляла 1750 пудоў жытняй мукі, 6 312 пудоў зялёнага соладу і 110 000 пудоў бульбы<ref name="fn2"/>. У 1904 годзе сярод зямельных уласьнікаў Менскай губэрні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названыя ўладальнікі маёнткаў Хвойнікі і Рашаў спадчынныя ганаровыя грамадзяне (купцы) Міхаіл Пятровіч Аўраамаў і Гаўрыла Сямёнавіч Курындзін<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 54.</ref>. У 1909 годзе ў мястэчку было 338 двароў, 2891 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 210.</ref>. У 1911 г. Хвойніцкі маёнтак дзялілі між сабой браты Андрэй Міхайлавіч (12 645 дзесяцін), Сямён Міхайлавіч (11 651), Васіль Міхайлавіч (9 591), Мітрафан Міхайлавіч (8 406), Іван Міхайлавіч (1 582) Аўраамавы<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. — Б. м. С. 1.</ref>. З уводам у эксплюатацыю лініі Васілевічы — Хвойнікі (23 верасьня 1911 году) пачала дзеяць чыгуначная станцыя. У 1912 годзе А. М. Аўраамаў завершыў узьвядзеньне мураванага палацыка «u wjazdu do Chojnik», як вызначыў яго месцазнаходжаньне Анджэй Раствароўскі, унук Аляксандра Аскеркі, якому з-за дажджу ўвосень 1915 г., не даехаўшы да Рудакова, давялося тут заначаваць<ref>Rostworowski A. Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. S. 110.</ref>. Сапраўды, паўстаў будынак на месцы драўлянай сядзібы ў колішнім фальварку Валокі, г. зн. тады яшчэ ня ў Хвойніках. Відавочна, хіба што Першая сусьветная вайна перашкодзіла плянам Аўраамавых збудаваць у мястэчку мураваную царкву паводле расейскіх узораў праваслаўнай архітэктуры, хоць адпаведны праект ужо быў створаны<ref>РДГА. Ф. 1293. Воп. 167 Менская губэрня. Спр. 82</ref>. 2-м сакавіка 1912 году пазначаны праект драўлянага рыма-каталіцкага касьцёла ў мястэчку Хвойнікі<ref>НГАБ. Ф. 299. Воп. 5. Спр. 2075. А. 16</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейская мірная дамова|Берасьцейскай мірнай дамовы]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Хвойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня [[Палеская акруга (1918—1919)|Палескай акругі (староства)]] з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гэтман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] Павал Скарападзкі прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча (на Брагіншчыне), галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзеяла «варта Украінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922 // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85.</ref>. У сьнежні 1918 году нямецкія войскі пакінулі мястэчка і чыгуначную станцыю. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Хвойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала іх разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Ад сакавіка да пачатку ліпеня 1920 году Хвойнікі занятыя польскімі войскамі. Пагром, учынены ў лістападзе 1920 году жаўнерамі [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]], абярнуўся пагібельлю 48 жыхароў-габрэяў. [[Файл:Chvojniki, Rynak. Хвойнікі, Рынак (1929).jpg|значак|зьлева|170px|Местачковы дом, 1929 г.]][[Файл: Пасёлак Лянтэрня на карце, складзенай ў 1924-26 гг.jpg|значак|170px|Хвойнікі, Валокі, Забалацьце на мапе [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|РККА]] 1926 г.]] У дакумэнце пад назвай «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», пазначаным часовым адрэзкам 8 сьнежня 1920 — 15 красавіка 1921 году, засьведчана існаваньне Хвойніцкай школы II ступені (175 вучняў), а таксама школ І ступені — 1-й Хвойніцкай (58 вуч.), 2-й Хвойніцкай (204 вуч.), Хвойніцкай габрэйскай (50 вуч.), Хвойніцкай польскай (69 вуч.) і Хвойніцкай чыгуначнай (70 вуч.)<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласьці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19.</ref>. У чэрвені 1921 году непадалёк ад Хвойнікаў на станцыі Аўрамаўская банда атамана Івана Галака затрымала цягнік, абрабавала і забіла 55 пасажыраў<ref>Новиков Д. С. Борьба органов советской власти с бандой атамана Галака на белорусско-украинском пограничье в начале 1921 г. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 102.</ref>. 8 сьнежня 1926 году Хвойнікі вярнулі [[БССР]], адначасова надаўшы статус раённага цэнтру спачатку ў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], потым у [[Гомельская акруга|Гомельскай акрузе]]. На 1930 год тут было 560 двароў. Напярэдадні Другой сусьветнай вайны ў мястэчку і на станцыі дзеялі 2 пачатковыя і 7-гадовая школы, хата-чытальня, філія спажывецкай каапэрацыі; працавалі лесапільня (з 1912 году), маслазавод (з 1930 году), шпаларэзны завод (з 1932 году), кравецкая і шавецкая майстэрні (з 1928 году), паравы млын, маслабойня, хлебапякарня (з 1929 году), смалакурня, машынна-трактарная станцыя (з 1932 году). З 1938 году — у [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. 29 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]]. [[Файл:Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.jpg|значак|зьлева|170px|Помнік ахвярам нацызму ў Хвойніках.]] У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Хвойнікі знаходзіліся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. У верасьні 1941 году акупанты зьнішчылі ў урочышчы Пальміра больш за 100 чалавек зь ліку хвойніцкіх габрэяў<ref>Матвей Милявский. Хойники — моя любовь и боль. // Мишпоха. № 16. 2005</ref>. {{пачатак цытаты}}''В 1946 году я впервые после войны приехал в Хойники и услышал от мамы, как был зверски убит ее отец, мой дедушка Нохим, не захотевший эвакуироваться. Группа стариков: дедушка, мой родственник Левицкий Мойше, его больной внук Хаим и другие — шли в одной колоне. Впереди дедушка, которому вручили знамя. Фашисты и полицейские заставили еле шагающих старых, больных людей петь песни. Обреченных били, и вдруг дедушка начал петь и вслед за ним остальные. Они даже бодрее стали шагать. Нацисты заставили их замолчать, прекратить пение. Кто-то из местных жителей, наблюдавших шествие обреченных, сообщил немцам, что евреи поют не песню, а нараспев читают молитву «Шма Исроэль». Мои попытки узнать подробности тогда не увенчались успехом. Это казалось легендой. Намного позже в акте Чрезвычайной Государственной комиссии по Хойникам, я прочитал, что группу стариков с красным флагом водили по улицам поселка, а потом под пытками вывели на «Пальмир» и расстреляли. Нет, это уже не легенда, а жестокая правда. Но почему в документе Комиссии не сказано о том, что «группа стариков» — это были евреи, и только евреи? Почему не сказано о том, чтó они пели? Не знали? Невозможно!''{{канец цытаты}}У кастрычніку — больш за 150 габрэяў расстраляныя ў пасялковым парку і 40 чалавек у двары будынку паліцыі. У чэрвені 1943 году ў Хвойніках быў створаны лягер грамадзянскага насельніцтва, у якім утрымлівалася 5 000 чалавек. Вязьняў групамі адпраўлялі ў Нямеччыну<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 309, 317—318</ref>. Ад вызваленьня і да 15 студзеня 1944 году тут месьціліся органы кіраваньня Палескай вобласьці. З 1954 году Хвойнікі — у складзе Гомельскай вобласьці. На 1955/1956 навучальны год у раённым цэнтры дзеялі 2 беларускія (№ 1 і 3) і 1 расейскамоўная (№ 2) сярэднія школы<ref>Занальны дзяржаўны архіў у г. Рэчыцы . Ф. 3. Воп. 1. Спр. 12</ref>. 10 лістапада 1967 году Хвойнікі атрымалі статус [[места]]. У 1972 годзе да места далучылі вёскі [[Валокі (Хвойнікі)|Валокі]] і [[Забалацьце (Хвойнікі)|Забалаць]], у 1989 годзе — [[Настольле]] і [[Лянтарня|Лянтарню (бальшав. Чырвоную Ніву)]], 1 сьнежня 2009 году — [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 290]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == Максымальная колькасьць насельніцтва ў Хвойніках засьведчаная на 1989 год, калі тут жылі 17113 чалавек (згодна зь перапісам). === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:140 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:15000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1849 from:0 till:580 bar:1858 from:0 till:449 bar:1886 from:0 till:580 bar:1897 from:0 till:2596 bar:1909 from:0 till:2891 bar:1939 from:0 till:3400 bar:1970 from:0 till:9500 bar:1991 from:0 till:15000 bar:2002 from:0 till:14600 bar:2006 from:0 till:13500 bar:2009 from:0 till:13844 bar:2018 from:0 till:12472 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline> </div> * '''XIX стагодзьдзе''': 1849 год — 580 чал., зь іх мяшчанаў 1-га разраду — 4, 2-га — 13, 3-га — 63; 1858 год — 449 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 426.</ref>; 1880 год — 500 чал.<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Chojniki // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/620 620].</ref>; 1886 год — 580 чал.; 1897 год — 2596 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1906 год — 2685 чал. (1250 муж. і 1435 жан.), зь іх 717 каталікоў, 299 праваслаўных, 1668 юдэяў<ref name="pam">{{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}}</ref>; 1939 год — 3,4 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|17к}} С. 42.</ref>; 1970 год — 9,5 тыс. чал.; 1991 год — 15 тыс. чал. * '''XXI стагодзьдзе''': 2002 год — 14,6 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|17к}} С. 41.</ref>; 2004 год — 14,2 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 425.</ref>; 2005 год — 13,9 тыс. чал.; 2006 год — 13,5 тыс. чал.; 2008 год — 13,2 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 году — 13,1 тыс. чал.; 2009 год — 13 844 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918172105/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-3.pdf Перепись населения — 2009. Гомельская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 12 698 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 12 500 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 12 472 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Рэлігія === У 1990-я гады ў Хвойніках узьведзеныя новыя будынкі царквы Пакрова Багародзіцы і касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі. === Адукацыя === У Хвойніках працуюць прафэсійны ліцэй, 4 сярэднія (у іх ліку гімназія), дзьве спартовыя школы і Школа мастацтваў. === Культура === Раённы Дом культуры, яго філія Цэнтр культуры м. Хвойнікі, дзее народны тэатр, народны ансамбль «Спадчына», пры Школе мастацтваў — дзіцячы ўзорны ансамбль «Верасок», ансамбль народнай музыкі «Крыніца», пры Цэнтры творчасьці дзяцей і моладзі адзьдзелу адукацыі райвыканкаму ўзорны ансамбль эстраднага танцу «DRIVE», Дом рамёстваў, раённая і местачковая бібліятэкі, раённы краязнаўчы музэй, выдаецца раённая газэта «Хойніцкія навіны». == Забудова == === Плян === Забудова Хвойнікаў злучылася з блізкімі паселішчамі, у выніку чаго склаліся раёны Старыя Хвойнікі, Новыя Хвойнікі і паўночна-заходні. Паводле генэральнага пляну ўзводзіліся 2—5-павярховыя будынкі. Шматпавярховы мікрараён Юбілейны збудаваны ў Новых Хвойніках. У зьвязку з [[Чарнобыльская катастрофа|чарнобыльскай катастрофай]] новае будаваньне ў месьце нязначнае. === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Вакзальная вуліца || '''Замкавы''' завулак<ref name="fn4">Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. С. 10</ref> | '''Карчомная''' вуліца<ref name="plan-1886">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|Плян Хвойнікаў 1886 году]]</ref> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Домнікава вуліца || '''Кавальская''' вуліца<ref name="fn4"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Інтэрнацыянальная вуліца || '''Царкоўная''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Івана Мележа вуліца || '''Школьная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Піянэрская вуліца || '''Янава''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Пагарэлая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца<ref name="fn4"/> і '''Зялёная''' вуліца 1864 г.<ref name="plan-1864">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|Плян Хвойнікаў 1864 году]]</ref><br /> У 1886 г. апошняя пазначана як '''Валоцкая''' вуліца<ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Сялянская вуліца || '''Забалоцкая''' вуліца<ref name="plan-1864"/><ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Танкістаў плошча || '''Замкавая''' вуліца<ref name="fn4"/> || Працы плошча |} == Эканоміка == Аўтарамонтны завод, завод гідраапаратуры ў складзе «МТЗ-ХОЛДЫНГ», завод ЖБВ — філія ААТ «Мазырскі ДБК», фабрыка мастацкіх вырабаў, Палескі вытворчы ўчастак ААТ «Мілкавіта». == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === [[Файл:Museum in Chojniki.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкі краязнаўчы музэй, вул. Карла Маркса, 19]][[Файл:Ivan Melezh Ludzi na bolote Hoiniki 01.jpg|значак|170px|Скульптурная кампазыцыя «[[Людзі на балоце (раман)|Людзі на балоце]]» ў Хвойніках.]] Хвойнікі — цэнтар традыцыйнага мастацкага рамяства (ткацтва, вышыўка і інш.)<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>. Дзее Хвойніцкі краязнаўчы музэй. Спыніцца можна ў гатэлі «Журавінка». У месьце да 10-й гадавіны [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] паставілі помнік Смутку. === Адметныя мясьціны === * Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты). * Сядзібна-паркавы комплекс спадчынных ганаровых грамадзян Аўраамавых (пачатак XX ст.) на месцы сядзібы фальварку Валокі. === Страчаная спадчына === * Касьцёл (1859—1862), пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. * Капліца на могілках (1859—1862), пераўтвораная ў царкву. * Сядзіба Прозараў (канец XVIII ст.) у мясьціне, якая называлася Замкам. * Царква Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы (XVIII ст.){{Заўвага|Яе драўляны будынак зь лядашчымі, паводле сьвятара М. Ярэміча<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 17</ref>, страхой і купалам, які стаяў «почти в болоте» (на пляне 1864 г. пазначаны на вуліцы Царкоўнай), праблематычна ўважаць за страчаную архітэктурную каштоўнасьць, бо разабраны ён быў з нагоды пераўтварэньня ў Пакроўскую царкву нэагатычнага мураванага касьцёла ў самым цэнтры мястэчка Хвойнікі.}} == Асобы == * [[Караль Прозар]] (1759—1841) — на думку Т. Касцюшкі, — «рэдкі грамадзянін» Рэчы Паспалітай, паводле расейскай імпэратрыцы Кацярыны ІІ, — «в числе первейших бунтовщиков почитаемый»<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-30 Абозны Караль Прозар] Хойнікшчына</ref> * Аляксандар Стравінскі (1835—1911) — удзельнік расейска-турэцкай вайны 1787—1788 гг., генэрал-маёр (1898)<ref>Больш падрабязна гл. [[Лянтарня]]</ref> * Мікалай Селіваноўскі (1901—1997) — намесьнік міністра Дзяржбясьпекі СССР (1946—1951), генэрал-лейтэнант (1943)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/selivanowski/0-141 Николай Николаевич Селивановский] Хойнікшчына</ref>. * [[Якаў Жыліцкі]] (1909—1993) — вынаходнік, кандыдат сельскагаспадарчых навук, Заслужаны вынаходнік РСФСР * Ірына (нар. Тышкевіч) Бяляўская (1913—1975) — гісторык-славіст, прафэсар Маскоўскага унівэрсытэту імя М. В. Ламаносава <ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-42# Ірына Бяляўская]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> * Ізраіль Рабіновіч (1914—2001) — доктар хімічных навук, прафэсар Ніжагародзкага унівэрсытэту, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР, лаурэат Дзяржаўнай прэміі РФ (пасьмяротна). * Ізраіль Фішман (1914—2004) — доктар фізыка-матэматычных навук, прафэсар Казанскага унівэрсытэту<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/izrail_samuilovich_fishman/0-122 Израиль Самуилович Фишман], Хойнікшчына</ref> * Іван (Ян) Цішкевіч (1919—2001) — правазнаўца, доктар юрыдычных навук, прафэсар БДУ. Заслужаны юрыст БССР (1971)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-424 Иван (Ян) Станиславович Тишкевич] Хойнікшчына</ref> * Уладзімер Чачот (1919—2004) — гісторык, дэкан факультэту польскай мовы і літаратуры Віленскага пэдагагічнага унівэрсытэту, прафэсар, заслужаны выкладчык Літоўскай Рэспублікі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/czeczot/0-145# Уладзімер Чачот]{{ref-pl}}, Хойнікшчына</ref>. * Іосіф Тойбін (1919—1988) — літаратуразнаўца, дасьледчык творчасьці А. С. Пушкіна, доктар філялягічных навук, прафэсар Курскага пэдагагічнага інстытуту, выдатнік народнай асьветы РСФСР. * Міхаіл Пізенгольц (1926—2003) — эканаміст, пэдагог. Спэцыяліст у галіне фінансавай дзейнасьці буйных сельгаспрадпрыемстваў. Доктар эканамічных навук, прафэсар. * [[Рыгор Арцюшэнка]] (1927—2004) — дзяяч беларускай эміграцыі ў [[ЗША]] * [[Інэса Вінаградава]] (нар. 1934) — беларускі харавы дырыжор, Заслужаны работнік культуры БССР (1975) * [[Мікалай Асаўляк]] (1937—2008) — беларускі мастак, выкладчык СШ № 3 г. Хвойнікі, сябра Беларускага саюзу мастакоў<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/asauljak/0-130 ЧЕЛОВЕК, превративший маленькие уголки РОДНОГО КРАЯ в шедевры живописи]</ref> * [[Уладзімер Багінскі]] (нар. 1938) — навуковец у галіне лясной гаспадаркі, член-карэспандэнт НАН Беларусі, прафэсар ГДУ імя Ф. Скарыны<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/baginski/0-153 Уладзімір Феліксавіч Багінскі] Хойнікшчына</ref>. * [[Віктар Дашук]] (нар. 1938) — беларускі кінарэжысэр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/viktar_dashuk/0-142 Віктар Нікіфаравіч Дашук] Хойнікшчына</ref>. * [[Алег Берасьнеў]] (1940—2014) — навуковец ў галіне дынамікі трываласьці і надзейнасьці машынаў, член-карэспандэнт НАН Беларусі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/berasnew/0-179 Олег Васильевич Берестнев] Хойнікшчына</ref>. * [[Аляксандар Варабей]] (1957—2007) — удзельнік Алімпійскіх гульняў у Маскве (1980), рэкардсмен Беларусі ў бегу на 3000 м з перашкодамі (1980 і дагэтуль)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/alvaralvar/0-310 Метеором промелькнул по небосклону] Хойнікшчына</ref> * [[Сяргей Кухарэнка]] (нар. 1976) — дзюдаіст, удзельнік Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000) і Афінах (2004)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kukharehnka/0-476 Сергей Петрович Кухаренко] Хойнікшчына</ref> * [[Віктар Ганчарэнка]] (нар. 1977) — футбаліст, трэнэр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/gancharehnka/0-247 Виктор Михайлович Гончаренко] Хойнікшчына</ref> * [[Маргарыта Махнева]] (у Хвойніках — Цішкевіч) (нар. 1992) — вясьлярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-305# Маргарыта Махнева]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> * [[Вольга Худзенка]] (нар. 1992) — вясьлярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/volga_khudzenka/0-300 Вольга Худзенка]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|17}} * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // [http://familyclubs.greencross.by/sites/default/files/files-for-download/braginshina-sbornik-fin.pdf Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 18, 26, 27, 31, 34]. * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} * {{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-2}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://hojniki.ucoz.ru/ Хойнікшчына] — краязнаўчы сайт {{Навігацыйная група |назоў = Хвойнікі ў сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Хвойніцкі раён |Гомельская вобласьць }} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Хвойнікі| ]] [[Катэгорыя:Гарады Гомельскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] n10rndorl8h3ziwkcsdg53cpkjfg1w3 2700309 2700308 2026-11-12T06:17:41Z Дамінік 64057 /* Пад уладай Расейскай імпэрыі */ 2700309 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Хвойнікі |Лацінка = Chvojniki |Статус = места |Назва ў родным склоне = Хвойнікаў |Герб = Coat of Arms of Chojniki, Belarus.svg |Сьцяг = Flag of Chojniki.svg{{!}}border |Гімн |Дата заснаваньня = перад 1504 годам |Статус з = 1967 |Магдэбурскае права = |Былая назва = Хвоиники |Мясцовая назва = Хвайнікі |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 13278 |Год падліку колькасьці = 2022 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref>[https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_46933.pdf Численность населения на 1 января 2022 г. и среднегодовая численность населения за 2021 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа. — Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2022.]</ref> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 247600 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = Сядзіба Аўраамавых |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 53 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 58 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Хво́йнікі''' (афіцыйная назва — ''Хо́йнікі''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}</ref>) — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзяцца за 103 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомля]], чыгуначная станцыя на адгалінаваньні Васілевічы — Хвойнікі лініі [[Каленкавічы]] — [[Гомель]]. Аўтамабільныя дарогі на [[Рэчыца|Рэчыцу]], [[Каленкавічы]], [[Брагін]]. Хвойнікі — даўняе [[сяло]], пазьней [[мястэчка]] ў частцы [[Палесьсе|Палесься]]{{Заўвага|«Ono Pinsk, Owrucze, Mozyr etc. na Polesiu», гл.: Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. — С.-Петербург, 1865. С. 292, 293}}, што на самай поўначы [[Кіеўскае ваяводзтва|гістарычнай Кіеўшчыны]] (гл. ніжэй); [[Хвойніцкі замак|невялікі прыватнаўласьніцкі замак]] часоў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. З адметных мясьцінаў вылучаліся драўляны сядзібны дом Прозараў, мураваныя касьцёл у цэнтры мястэчка і капліца-пахавальня на могілках, помнікі архітэктуры адпаведна [[клясыцызм]]у і [[нэаготыка|нэаготыкі]] канца XVIII ст. і пачатку 1860-х гг. == Назва == [[Файл:Месца, дзе паўстала сяло Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Месца на краю асушанага на сёньня балота, дзе калісьці паўстала сяло Хвойнікі.]][[Файл:Узвышша Хвайнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Гэтае ўзвышша на заднім пляне, калісьці парослае хваёвым лесам, досыць аддаленае ад прыбалотнага сяла Хвойнікі, «перадало» яму сваю назву.]][[Файл:Караль Прозар з Хвойнікаў кумам у Барбарове. 1790 г.png|значак|зьлева|170px|Караль Прозар з Хвойнікаў і Міхал Паўша зь Лісьцьвіна кумамі ў Барбарове. 1790 г.]] [[Тапонім]] Хвойнікі ўтварыўся ад паняцьцяў [[хвоя|хвоі]], [[хваёвыя лясы|хваёвых лясоў]]<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 393.</ref>{{Заўвага|А яшчэ ў кнізе «Памяць» заснавальнік Хвойніцкага краязнаўчага музэя А. М. Зелянкоўскі прыводзіў «і іншую думку», г. зн. сваю ўласную. Маўляў, у апісаньні межаў Брагінскага графства 1512 г. у адным месцы паселішча значыцца як Хвайнічок, у іншым — як Хойнічак{{Заўвага|Гэта ня дзьве назвы аднаго паселішча, а два розныя ўрочышчы, геаграфічна аддаленыя адно ад аднаго і яшчэ больш ад Хвойнікаў, гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 7 — 11; [http://hojniki.ucoz.ru/index/braginski_akt_1512_g/0-140# С. Бельскі. Акт абмежавання Брагінскай воласці]}}. І далей: «Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона, выдадзены ў 1903, сцвярджае: «Хойнік — старажытнагрэцкая мера сыпучых целаў, што згадваецца ўжо ў Гамера, які X. вызначае колькасць збожжа, патрэбнага для пракармлення аднаму чалавеку на дзень...»<ref name="fn1">Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 26</ref>. Маецца на ўвазе хеніка альбо хойніка (менавіта так, бо гэта назоўнік жаночага роду, гл. [https://biblehub.com/thayers/5518.htm χοῖνιξ, χοινικος, ἡ]) – адзінка аб’ёму, роўная 1,08 л. І ці ж гэта можна прызнаць за вэрсію?! Аднак, на стэндзе ў будынку райвыканкаму і на ўездзе ў Хвойнікі з боку Рэчыцы ў новым «пашпарце» раёну напісана такое.}}, хоць самое паселішча ўзьнікла ў нізкім месцы, сярод балота, дзе хвоя суцэльна не расьце. Імаверна, на новае сяло была перанесеная назва парослага хвайнікамі ўзвышша (ёсьць і сёньня, але даўно разаранае), якое аддзяляла яго ад даўняга брагінскага сяла [[Лісьцьвін]]а. Жыхары апошняга «''дубровы собе на поля розробили и вычертили''»<ref>Спиридонов М. Ф. Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Вып. 1. — Мінск, 2000. С. 192.</ref>, адкуль і гэткая назва, кантрастная з будучай мястэчкавай. Таму, пэўна, і сымболіка сучасных Хвойнікаў збольшага адпаведная ня іх месцазнаходжаньню побач з хвайнікамі, як здаўна меркавалася, а набытай імі назве, даволі дзіўнай для селішча, паўсталага на краю балота. Традыцыйная гістарычная назва места — Хво́йнікі<ref>[https://www.svaboda.org/a/viaczorka-u-bierasci/28062505.html «Беларускія назвы вернуцца і для Хвойнікаў, і для Берасьця», — Вінцук Вячорка прэзэнтаваў кнігу ў Берасьці], [[Радыё Свабода]], 19 кастрычніка 2016 г.</ref><ref name="rohaleu">Аляксандар Рогалеў. Пра назву горада Хойнікі] // Хойнікшчыны спеўная душа. Народная духоўная культура Хойніцкага краю: Фальклорна-этнаграфічны зборнік / пад агул. рэд. В. Новак. — {{Менск (Мінск)}}: «Выдавецкі цэнтр БДУ», 2010. С. 287—288.</ref><ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 78.</ref><ref>{{Літаратура/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Гомельская вобласьць}} С. 204.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190816003258/http://dspace.mspu.by/handle/123456789/1415 Пра змены ў сістэме айконімаў Мазырскага Палесся] / В. В. Шур // Слово. Текст. Социум : сборник научных трудов преподавателей филологического факультета / Министерство образования Республики Беларусь, Учреждение образования «Мозырский государственный педагогический университет имени И. П. Шамякина»; [редколлегия: Л. В. Исмайлова (ответственный редактор) и др.]. — Мозырь : МГПУ им. И. П. Шамякина, 2011. С. 148—154.</ref> або ''Хвайнікі́''<ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 11.</ref>. [[наркамаўка|Цяперашняя афіцыйная]] назва ''Хойнікі'' ({{мова-pl|Chojniki|скарочана}} ад {{мова-pl|chojnik|скарочана}} — хвойнік, {{мова-ru|Хойники|скарочана}}) ёсьць замацаванай у расейскай мове польскай формай тапоніму<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/25444820.html Аддайма Брэст брэтонцам!], [[Радыё Свабода]], 3 ліпеня 2014 г.</ref><ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 129, 157.</ref><ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]], [[Ігар Карней|Карней І.]] [https://www.svaboda.org/a/30137752.html Гарады з «памылкамі» ў назвах: Хойнікі ці Хвойнікі?], [[Свабода (радыё)|Радыё Свабода]], 1 верасьня 2019 г.</ref>. Адбывалася гэта паволі. Неаднаразова ў польска- і лацінамоўных крыніцах выкарыстоўвалася беларуская форма. Напрыклад, яшчэ і ў канцы 1790 году пра [[Караль Прозар|Караля Прозара]], як аднаго з кумоў пры зьдзяйсьненьні таямніцы хросту сына сужэнцаў Клішэўскіх у [[Барбароў|Барбарове]], у мэтрычных кнігах [[Юравічы|Юравіцкага касьцёлу]] запісана, што ён «з Хвойнікаў» (''de Chwoyniki'')<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/pra_nazvu_khvojniki/0-217 Бельскі С. Пра назвы Хвойнікі/Хойнікі і Лісцвін.]</ref>. Была і няўдалая спроба пана Мікалая Харлінскага ў пачатку XVII ст. пераназваць мястэчка і ўвесь маёнтак у ''Новы Харленж'' на гонар Харленжу — гнязда яго роду ў Люблінскім ваяводзтве («''dobra Chojniki czyli Nowy Charlęż''» — 1618 год, «''m. Nowy Charlęż''», але «''wieś Chojniki''» — 1623 год; зрэдку ў дакумэнтах Харлінскіх сустракаліся і «''Chwojniki''» — 1600, 1618 гады)<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 57, 234, 279, 281, 637.</ref>. Аднак, празь некалькі гадоў рыма-каталікоў Харлінскіх заступіў новы ўладальнік кальвініст М. Абрамовіч, пазьней праваслаўны М. Бжазоўскі, далей незацікаўленыя ў перайменаваньнях рыма-каталікі Шуйскія, і тую спробу спасьціг лёс іншых новых назоваў, якія мусілі — пісаў А. Ябланоўскі — «''przed żywotnością starych ustąpić''»<ref>ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 176—177.</ref>. Паводле Чэслава Пяткевіча, які жыў на Палесьсі ад свайго нараджэньня ў 1856 годзе і, згодна з аўтографам, на працягу 36 наступных, а апошні раз наведаў мястэчка ў 1912 годзе, тутэйшы люд звычайна называў яго ''Хвайнікамі''<ref>Pietkiewicz Cz. Chojniki // Ziemia: Ilustrowany miesięznik krajoznawczy. — Warszawa, 1927. T. 12. Nr. 1—24. S. 249—252.</ref>. У нарматыўным даведніку «[[Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь]]» традыцыйная гістарычная назва Хвойнікі фіксуецца як варыянтная. == Гісторыя == {{Гл. таксама|Гісторыя Хвойнікаў}} === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Прывілей С. Полазу 1504 г.jpg|значак|зьлева|170px|Польскамоўная анатацыя «прывілею рускага» 1504 г. караля Аляксандра пану Сямёну Палазовічу на Хвойнікі і Астраглядавічы. Вопіс 1798 г.]][[Файл:Пячатка 1513 г. Сямёна Палазовіча, намесніка оўруцкага.png|100пкс|значак|100px|Пячатка оўруцкага намесьніка Сенка Полаза. 1513 г.]][[Файл:Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.]] Найранейшая згадка пра Хвойнікі (у арыгінале, мусіць, — ''Хвоиники'') датавана 3 днём месяца чэрвеня 1504 году{{Заўвага|Пачынаючы з артыкулу «Хойнікі» 1974 г. аўтарства Ф. В. Ахрэмчыка<ref>Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. XI. Футбол — ЯЯ. Дадатак. — Мінск, 1974. С. 70</ref>, ва ўсіх беларускіх выданьнях годам найранейшай згадкі пра Хвойнікі чамусьці называўся 1512-ты. Зьвестка нібыта запазычана з Акту абмежаваньня Брагінскай воласьці таго году. Аднак, згаданы ў абмежаваньні востраў Хойнічак месьціўся паміж сёламі Лісьцьвін і Дзімамеркі, хутчэй за ўсё на тэрыторыі сучаснай Брагіншчыны, а чысты рог Хвойнічак яшчэ далей — паміж сялом Дзімамеркі і месцам упадзеньня рэчкі Пясочанкі (Пясочні) ў Брагінку. Пэўна, ні адзін з гэтых Хвайнічкоў ня мог быць колішнім сялом Хвойнікі не адно таму, што не зьяўляўся паселішчам, як даўно заўважылі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, але і з прычыны неадпаведнасьці свайго геаграфічнага разьмяшчэньня.}}{{Заўвага|У ІГ НАН Беларусі, аднак, мяркуюць, што кароль Аляксандар хіба пацьвердзіў ранейшае падараваньне караля Казімера. Інакш кажучы, трымаюцца раней выказанага М. Ф. Сьпірыдонавым дапушчэньня: найранейшай згадкай пра Хвойнікі мусіць уважацца, як прынята ў гістарычнай навуцы, апошні няпоўны год жыцьця Казімера Ягелончыка, г. зн. 1492. Пераконвае ў гэтым акадэмічных гісторыкаў запіс у дакумэнце 1532 г.<ref name="fn3">Андрій Блануца. Земельні надання Сигізмунда І Старого на Українські землі Великого Князівства Литовського // Україна в Центрально-Східній Европі. — Київ: Інститут історії України НАНУ, 2008. № 8. С. 69 — 70</ref>:{{пачатак цытаты}}''Лист писаныи князю Дмитру Романовичу Виденицкому до пана воеводы киевского абы именя розные по Семену Полозовичу зосталые ему яко зятю его поступил_Жикгимонт Божю милостю корол_Воеводе киевскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ намъ дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романович Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя Ухобное, Углядковичи, Белыи Берегъ, Виточов, Мартиновичи, Хвоиники, Остроглядовичи, Новоселки а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи он вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого Казимера, короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими… и приказуемъ тобе, ажо бы еси тых именеи со всимъ с тымъ князю Дмитру поступилъ…'' {{канец цытаты}}Дасьледчыкі чамусьці не зважаюць на тую акалічнасьць, што пад «''вси именя''» падпадае і названае першым у сьпісе Ухобное, да падараваньня якога Сямёну Палазовічу кароль Казімер дачыненьня ня меў. С. Палазовіч атрымаў яго ў 1493 г. непасрэдна ад вялікага князя Аляксандра<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 3 (1440 — 1498). — Vilnius, 1998. № 27</ref>. У крыніцы няма зьвестак, нібы гэта пацверджаньне ранейшага падараваньня, тым часам як у прывілеях што да іншых маёнткаў яны ёсьць. Да таго ж, у запісе 1879 г. Браніслаў Клечыньскі з памочнікамі, якія прачыталі і скапіявалі арыгінал прывілею, сьведчылі, што добры Хвойнікі і Астраглядавічы, падараваныя С. Палазовічу, выдзеленыя з Брагінскай воласьці, а значыць, раней нікому асобна ад яе не належалі, таму згадваць іх, як і іншыя другарадныя паселішчы, не было патрэбы. І яшчэ. Чаму для размешчаных у больш глухой мясьціне Хвойнікаў у картатэцы М. Ф. Сьпірыдонава, выкарыстанай укладальнікамі першага тому «Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі», пазначаны 1492 г., а для згаданых у той жа самай крыніцы Астраглядавічаў, Навасёлак і Белага Берага — 1532 г.? Таму, што сёньня Хвойнікі — раённы цэнтар?<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х тамах: Т. 1. — Мінск: Белкартаграфія, 2009. С. 193, 195, 224, 240</ref>}}, калі кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] сваім прывілеем, вылучыўшы іх і [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з усімі прылегласьцямі з Брагінскай воласьці, падараваў на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямён Палазовіч|Сямёну Хведаравічу Палазовічу]] («слаўнаму русінскаму ваяку Полазу», «Полазу Русаку, слаўнаму казаку», як назвалі яго польскія гісторыкі [[Ёст Людвік Дэцый]]<ref>Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521. F. LXVII</ref> і [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950.</ref>{{Заўвага|Пра С. Палазовіча гл.: Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. С. 95 — 105}}). Вядомая яна, як самы даўні дакумэнт (przywiley ruski) з польскамоўнага вопісу архіва князёў Шуйскіх з збору «Archiwum Prozorów i Jelskich», што захоўваецца ў фондах Галоўнага архіву старых актаў у Варшаве. А абмежаваньне Брагінскай воласьці (альбо «hrabstwa» ў кнізе Мазырскага гродзкага суда 1776 году) ад 7 сакавіка 1512 году, якое выконвалася на загад караля і вялікага князя [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збараскага, было адначасова і размежаваньнем яе з добрамі пана Сямёна Палазовіча<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. Мяжа тады прайшла на поўдзень ад Хвойнікаў, а менавіта з паўднёвага захаду, ад астравоў [[Дронькі]], [[Кажушкі (Гомельская вобласьць)|Кажушкі]], на паўночны ўсход, паўз угодзьдзі брагінскага сяла Лісьцьвін{{заўвага|Усім вядомая сёньня вёска [[Паселічы]], што месьціцца побач зь Лісьцьвіном, узьніклая пазьней і вядомая з 1569 году, належала ўжо не да Брагінскага маёнтку.}} у кірунку сяла, таксама брагінскага, [[Дзімамеркі|Дамамірка]]. Астраглядавічы з навакольлямі апынуліся ўнутры яе, што выклікала пярэчаньні з боку пана Хведара (у тэксце: Хвядоса) Палазовіча, бацькі ўладальніка<ref>НГАБ у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050 адв.</ref>{{Заўвага|У сувязі зь зямельнымі спрэчкамі нельга абыйсьці ўвагаю яшчэ і такі сюжэт: член-карэспандэнт НАН Беларусі С. В. Марцэлеў удзел у зямельным канфлікце 1528 г. паміж рудабельцамі (Рудыя Белкі – сучасны раённы цэнтар Акцябрскі) і хвайнічанамі (Хвойня – вёска ў Лучыцкім сельсавеце сумежнага Петрыкаўскага раёну) чамусьці прыпісаў жыхарам Хвойнікаў<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 426</ref>. Што і казаць — «блізкі сьвет»! Гэта, аднак, не зьбянтэжыла ўкладальнікаў яшчэ адной, больш новай энцыкляпэдыі<ref>Города, местечки и замки Великого княжества Литовского: энциклопедия / ред. совет: Т. В. Белова (пред.) [и др.]. — Минск: БЭ, 2009. С. 292</ref>}}. [[Файл:Герб Друцк князёў Любецкіх (Відэніцкіх).png|100пкс|значак|Герб Друцк князёў Друцкіх (Любецкіх альбо Відыніцкіх)]] Адміністрацыйна Хвойнікі належалі спачатку да Брагінскай воласьці [[Кіеў]]скага павету і [[Кіеўскае ваяводзтва|аднайменнага ваяводзтва]] Вялікага Княства Літоўскага. Іх і Астраглядавічаў уладальнікамі ад пачатку XVI ст. і да 1860-х гадоў (маёнтку — да 1887 году) пасьлядоўна былі паны Палазовічы, князі Любецкія, паны Харлінскія, Абрамовіч (Абрагамовіч), Бжазоўскія, князі Шуйскія, паны Прозары<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 12 — 18.</ref>{{Заўвага|Насуперак таму, як, пачынаючы са слоўнікавага артыкула [[Аляксандар Ельскі|А. Ельскага]] (Chojniki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.— Warszawa, 1880. Tom I. S. 620), сьцьвярджалася ледзьве не ўва ўсіх папяровых выданьнях Беларусі{{Заўвага|Больш як за 100 гадоў зьявілася хіба пара-тройка частковых выключэньняў. У. А. Малішэўскі і П. М. Пабока ў кнізе «Нашы гарады» паведамілі, што ў 1568 годзе князёўна Любецкая запісала Хвойнікі (у грамаце Хойнікі) Шчаснаму Харлінскаму. Але далей ізноў жа – пра Хвойнікі як уладаньне князёў Вішнявецкіх. (Малішэўскі У. А., Пабока П. М. Нашы гарады. – Мінск, 1991. С. 226). Потым гэта паўтарылі А. М. Зелянкоўскі і У. Ф. Ісаенка (<ref name="fn1"/>; Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. – Хойнікі, 1995. С. 5).|}}, у тым ліку энцыкляпэдыях і даведніках, князям Вішнявецкім Хвойнікі ніколі не належалі. Увогуле цікава, як у тыя часы ўяўлялі сабе тэму не аматары-энтузыясты, а гісторыкі-дасьледчыкі. Напрыклад, прафэсар гісторыі Кіеўскага унівэрсытэту У. Б. Антановіч і студэнт М. Запольскі таксама ўважалі першымі ўладальнікамі Хвойнікаў ды Астраглядаў князёў Вішнявецкіх; чытай: усё, што калісьці належала да Брагінскай воласьці, ад канца (чаму?!..) XVI ст. і да канца XVII ст. было іхным (Брагинская волость (исторический очерк) / М. Запольский // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 116 – 117; пазьней літаральна тое ж сустракаем у выданьні: Россия. Полное географическое описание нашего Отечества / Под ред. В. П. Семёнова. – Т. 9: Верхнее Поднепровье и Белоруссия: [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губ.] / Сост. В. П. Семенов, М. В. Довнар-Запольский, Д. З. Шендрик [и др.]. – С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1905. С. 568). Калі аўтарам нарысу "Брагінская воласьць" сапраўды быў У. Антановіч<ref>Зінаїда Зайцева. М. В. Довнар-Запольський: від дебюту в науці до професора університєту. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 16</ref>, а М. Запольскі яго толькі выдаў, дык пазыцыя прафэсара тым болей зьдзіўляе. Трыма гадамі раней ён выступіў укладальнікам тому дакумэнтаў, у адным зь якіх, пазначаным 1631 (папраўдзе 1628) годам, гаспадаром Астраглядавічаў і Хвойнікаў названы ваяводзіч смаленскі пан Мікалай Абрагамовіч (Архив Юго-Западной России. – Киев, 1886. Ч. VII. Т. I. C. 396 – 397). Іншая справа як бы гэта пісаў учорашні навучэнец гімназіі, а на той час студэнт унівэрсытэту. Але, магчыма, нарыс быў падрыхтаваны раней, чым дакумэнт стаў вядомы. Ці не дзеля гэтага М. Запольскі абачліва не падпісаў імя аўтара?..|}}. 3 сакавіка 1532 году кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] адмысловым лістом загадаў ваяводзе Андрэю Няміровічу маёнткі нябожчыка Сямёна Палазовіча (у іх ліку Хвойнікі), якія той пасьпеў прыгарнуць да Кіеўскага замку, вярнуць яго зяцю князю Дзьмітрыю Раманавічу Відыніцкаму<ref name="fn3"/> (Любецкаму):{{пачатак цытаты}}''Жикгимонт Божю милостю корол'' ''Воеводе киевъскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ нам дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романовичъ Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя [[Хабнае|Ухобное]], [[Гладкавічы|Углядковичи]], [[Белы Бераг (Гомельская вобласьць)|Белыи Берегъ]], [[Вітачоў|Виточов]], [[Мартыновічы (Палескі раён)|Мартиновичи]], Хвоиники, [[Астрагляды|Остроглядовичи]], [[Навасёлкі (Хвойніцкі раён)|Новоселки]] а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи онъ вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого [[Казімер Ягайлавіч|Казимера]], короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими…'' ''П(и)сан y Кракове под лет(а) Бож(е)(г)(о) нарож(е)(н)(я) 1000 пят|сот 32 м(е)с(я)ца марта 3 ден, инъдикт 5 Михаило писаръ''{{канец цытаты}} [[Файл:Крыўды людзям кузцоўскім і хвойніцкім ад манастырскіх. 1556 г.jpg|170пкс|значак|Пра крыўды людзям кузцоўскім і хвойніцкім ад манастырскіх. 1556 г.]] У сьнежні 1556 году князь Дзьмітры Любецкі, не жадаючы прызнаць віну ўласных падданых «о подране бчол и о збите людей монастырских» (лыскоўскіх сялян кіеўскага Сьвята-Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра), скардзіўся ў сваю чаргу на іх: «…и я, дей, теж сам и люди мои кузцовские и хвойницкие от подданых церковных так веле кривды мам…»<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). 535/1763. Ф. 307. Спр. А. 446; Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ — ХVІІІ ст. З фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк — Київ, 2011. С. 363.</ref>. [[Файл:POL COA Bończa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Боньча роду Харлінскіх]] [[Файл:Запіс Фенны Любецкай Шчаснаму Харлінскаму. 1568 г.jpg|170пкс|значак|Фрагмэнт запісу добраў Ф. Любецкай мужу Ш. Харлінскаму. 1568 г.]] Дачка князя Дзьмітрыя і Фенны Палазоўны, сястра нябожчыка князя Богуша, таксама Фенна, пасьля сьмерці мужа Мельхіёра Насілоўскага ўзяла шлюб з панам [[Шчасны Харлінскі|Шчасным Харлінскім]] гербу Боньча ды 6 сьнежня 1568 году запісала на яго «''именя свое отчизные, дедизные, материстые у повете Киевскомъ лежачие, тоестъ… Хойники''{{Заўвага|Ці ня першы вядомы выпадак выкарыстаньня ў пісьмовай крыніцы палянізаванай формы замест арыгінальнай назвы Хвойнікі.}}'', Остроглядовичи, Новосюлки, Гладковичи, [[Хвосьніца|Хвосницу]], [[Стаўкі (Радамышальская грамада)|Ставокъ]], [[Сасноўка (Фастаўскі раён)|Сосновую]], половица [[Лапатычы|Лопатина]], [[Загальцы|Загайцы]], [[Гастомель|Гостомълъ]], Вытичов, [[Бышаў|Бышов]], [[Бугаеў (Кіеўская вобласьць)|Бугаювъ]], землю Злобицкую, три дворища в месте Киевскомъ, а дворище на котором был двор небожчика деда моего пана Семена Полоза, которые именя и дворища вышей мененые в той суме пенезей двохъ тысечей копъ грошей за живота и по животе матки небожчицы брат мой небожчикъ князь Богуш Любецкий, яко властную заставу свою на себе держалъ и тыхъ именей зо всими пожитки аж до живота свого уживал, а по животе его млти безпотомного оная сума две тысечи копъ грошей на (тыхъ) именяхъ записаная на мене пришла и спала…''»<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Опис 1. Справа 10. А. 411; Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 8. Т. 6. Акты о землевладении в Юго-Западной России XV—XVIII стст. — Киев, 1911. С. 224—227.</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва (у тым ліку Хвойнікі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009).</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Загаловак падатковага рэестру 1569 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак падатковага рэестру 1569 г.]][[Файл:Хвойнікі ў рэестры 1569 г.jpg|значак|170px|Сяло Хвойнікі ў рэестры 1569 г.]] У рэестры пабораў, ухваленых на Люблінскім сойме 1569 году, засьведчана, што з 22 цяглых дымоў і 6 [[агароднікі|агароднікаў]] у сяле Хвойнікі (Chojniki) пана Шчаснага Харленскага, харунжага кіеўскага, выплачвалася адпаведна па 12 грошаў і па 4 грошы<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 83зв.-84</ref>. 27 сьнежня 1586 году Шчасны Харлінскі, падкаморы кіеўскі, падаў судовую позву да ўдавы князя [[Аляксандар Вішнявецкі|Аляксандра Вішнявецкага]] за гвалтоўны вывад дзедзічных падданых зь іх жонкамі, дзецьмі і ўсімі хатнімі рэчамі з Астраглядавічаў, Хвойнікаў, [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушоў]] і Паселічаў з наступным пасяленьнем у вёсках свайго Брагінскага маёнтку<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 6.</ref>. У 1598 годзе сойм прызначыў Ш. Харлінскага адным з камісараў у справе разьмежаваньня ''Кіеўскай зямлі'' Кароны і [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] ВКЛ<ref>Constitucię seymu walnego Koronnego Warszawskiego, MDXCVIII. — W Krakowie, w Architypografiiey Króla Ie^{<small>o</small>} M. y Kościelney, Lazarzowey, MDXCVIII. S. 20; Volumina Legum. S. 372.</ref>. У трыбунальскім акце ад 22 чэрвеня 1600 году што да Кіеўскага ваяводзтва засьведчаная нязгода Ш. Харлінскага з тым, як разьмежаваныя грунты яго Астраглядавічаў, Навасёлак, Хвойнікаў з прыналежнымі князю [[Адам Вішнявецкі|Адаму Аляксандравічу Вішнявецкаму]] сёламі Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін, а таксама яго Багушэвічаў (Багушоў), Плоскага, Паселічаў, Хвойнікаў, Навасёлак з прыналежнымі князю [[Міхаіл Вішнявецкі|Міхаілу Міхайлавічу Вішнявецкаму]] Глухавічамі, [[Бабчын]]ам, з тым, як падзеленыя дубровы, [[Урочышча|урочышчы]], з папсаваньнем старых памежных знакаў<ref>ŹD. T. XXI. S. 57</ref>. 20 чэрвеня 1600 году Ш. Харлінскі выдаў сыну свайму Мікалаю ''вечны запіс'', прызнаны ў [[Люблін]]скім трыбунале, на валоданьне Астраглядаўскім ключом (а гэта і Хвойнікі), на двор з 5 пляцамі ў Кіеве<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 46 — 47.</ref>. Зь імёнамі [[сужэнства]] Мікалая і Гэлены (Гальшкі) Харлінскіх зьвязана заснаваньне яшчэ да 1622 году касьцёла ў Астраглядавічах<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 51; гл. таксама [http://hojniki.ucoz.ru/index/kascjol_u_astragl/0-451 Прозараўскія мясьціны ў Астраглядах]</ref> і стварэньне першай у рэгіёне каталіцкай парафіі. Недзе ў гэты ж час Хвойнікі апынуліся ў складзе [[Оўруч|Оўруцкага]] павету. Разьмежаваньне Кіеўскага ваяводзтва Кароны і Мазырскага павету ВКЛ у сьнежні 1621 — студзені 1622 году засьведчыла, як на сёньняшні дзень, унікальную сытуацыю: тагачасныя мястэчка і вёску Хвойнікі М. Харлінскага паны камісары пацьвердзілі прыналежнымі да Кароны, а сяло і двор Настольле пана Іскарастынскага{{Заўвага|Вуліца Настольская і канец вуліцы Пралетарскай з прылегласьцямі ў сёньняшніх Хвойніках.}} — да ВКЛ<ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145.</ref>. 7 чэрвеня 1623 году датаваны судовы дэкрэт, у якім удава Гальшка Харлінская абвінавачвала паноў Станіслава, Юрыя і астатніх Харлінскіх, родных братоў і сваякоў мужа Мікалая, за гвалтоўны наезд на замак і вёску Астраглядавічы, мястэчка Новы Харленж (Хвойнікі), вёскі Хвойнікі, Вялікі Бор, [[Гарошкаў (Хвойніцкі раён)|Гарошкаў]], [[Рашаў]], [[Карчовае]], [[Бардакі (Лаханія)|Лаханію]], [[Стралічаў]], [[Паселічы]], [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]{{Заўвага|Яшчэ названыя 13 паселішчаў, акрамя «іншых вёсак і прыселкаў».}}<ref>ŹD. T. XXI. S. 637</ref>. [[Файл:Jastrzębiec Abramowiczów.jpg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ястрабец зьменены паноў Абрамовічаў.]][[Файл:Астраглядавічы і Хвойнікі ў рэестры 1628 г.jpg|значак|170пкс|Астраглядавічы, Хвойнікі і інш. у рэестры 1628 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.jpg|значак|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.]][[Файл:Анатацыя акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.png|значак|170пкс|Анатацыя да акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.]] У 1627 годзе Гальшка Мікалаевая Харлінская склала [[тэстамэнт]], паводле якога Астраглядавічы разам з Хвойнікамі пераходзілі ў пасэсію да яе зяця-кальвініста [[Мікалай Абрамовіч|Мікалая Абрагамовіча]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 56.</ref>. Згодна з пабаровым рэестрам 1628 году, пан Мікалай Абрагамовіч z Chwoynik, з 11 дымоў плаціў па 3 злотых, з 2-х агароднікаў па 1 злотаму і 6 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 606; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 397.</ref>. Пры гэтым будучаму гэнэралу артылерыі ВКЛ яшчэ доўга давялося ўлагоджваць спадчынныя і проста маёмасныя непаразуменьні зь іншымі Харлінскімі — панамі Станіславам, Юрыем і Шчасным, а таксама з панам Мадлішэўскім, зь якім Гальшка ўзяла шлюб. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Мікалай Абрамовіч з 50 дымоў «wsi Chojnik»{{заўвага|Ня выключана, што вёскай альбо сялом выступалі будучыя Валокі, бо на тым востраве месца для названай даволі значнай колькасьці двароў было дастаткова.}}, з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу ды з 3 габрэйскіх заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 39 з паловай злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 928; Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з 50 дымоў сяла Хвойнікаў і з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу [[Кашталяны амсьціслаўскія|амсьціслаўскага кашталяна]] Мікалая Абрамовіча выбіралася адпаведна 50 і 26 злотых, з 3 габрэйскіх дымоў яшчэ 3 зл.<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 875зв.; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 195</ref>. Хвойніцкая царква на тыя часы бывала{{заўвага|У вельмі неспакойным XVII ст. сытуацыя нярэдка зьмянялася.}} ўжо і ўніяцкай. У мэтрычныя кнігі Астраглядаўскага касьцёлу трапіў запіс ад 26 лютага 1635 году, паводле якога хвойніцкі прэсьвітэр Лука Чачотка ахрысьціў Леона Яна, сына харунжага пяцігорскага Рэмігіяна і Петранэлі з Бахановічаў Маеўскіх, а кумамі былі пісар земскі{{Заўвага|У касьцельнай кнізе памылкова запісана — гродзкі.}} мазырскі Самуэль Аскерка, знакаміты ваяр<ref>Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск: Навука і тэхніка, 1995. С. 141.</ref>, і Марыяна Міткевічаўна. Гэты ж сьвятар згаданы ў запісе 1640 году. А ў 1692, 1715, 1722 гадох хвойніцкім настаяцелем названы Анікій Чачотка. Абодва зьдзяйсьнялі абрады ў Хвойніках і Загальлі<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 150адв. — 151.</ref>. [[Файл:POL COA Gozdawa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Газдава роду Бжазоўскіх]][[Файл:Макет замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя.png|значак|170px|Макет-рэканструкцыя замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя. Выканаў Д. Вінаградаў. 2007 г.]] 24 сьнежня 1642 году ад імя Мікалая Абрамовіча складзены запіс «вечнага продажу» пагразлых у даўгах Астраглядавічаў і Хвойнікаў кіеўскаму падстолію [[Максыміліян Бжазоўскі|Максыміліяну Бжазоўскаму]], пра што Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісьце ад 29 чэрвеня 1641 году. Але канчаткова гэтая справа была ўлагоджаная ажно 17 красавіка 1646 году, прытым названая сума ў 200 000 злотых<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67-68; ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 4104. № 2881</ref>. Найбольш імаверна, што менавіта М. Бжазоўскі напярэдадні «хмяльніччыны» збудаваў у паўсталых на краю балота Хвойніках умацаваную сядзібу, званую замкам, дзеля абароны скарбу ад уласных сялянаў, казакоў ды суседзяў — паноў-братоў шляхты{{заўвага|Даволі дзіўна, але на гербе места Хвойнікі выяўлены сымбаль мураванага замку з трыма акруглымі ў пляне вежамі і ўязной брамай з характэрным зубчастым верхам. Але ж тут існаваў хіба сьціплы драўляны замак.}}. 26 сакавіка 1651 году на загад польнага гетмана літоўскага князя [[Януш Радзівіл|Януша Радзівіла]], каб не дайшло да масавага паказачваньня тутэйшых жыхароў, у мястэчку Хвойнікі размясьціўся адзьдзел жаўнераў ротмістра Курпскага. У лісьце да князя Курпскі паведамляў, што стаў у надта дрыгвяністай мясьціне з зусім паганымі пераправамі, і як бы давялося біцца, то не адно коннаму, але і пешаму недзе разьвярнуцца — навокал балоты. Тут, маўляў, не тое аўса, сена не здабыць, надта край заўбогім стаў. Але яны з жаўнерамі так-сяк трываюць у нястачы, абы вяскоўцы не ўцякалі з сваіх гасподаў. Прасіў падмогі, бо тут адно хіба лічыцца што 5 харугваў, а папраўдзе і на 3 сотні ці набярэцца. Яшчэ даслаў з Хвойнікаў да гетманскага табару 2-х палонных казакоў сотні Дарашэнкавай палку [[Нябаба|Нябабы]]<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 2 (1650—1651). — Київ, 2013. С. 109, 110, 129, 431.</ref>. У другой палове XVII ст. мястэчка стала цэнтрам воласьці, тут праходзіў шлях [[Мазыр]] — [[Юравічы]] — [[Брагін]] — [[Любеч]]. [[Файл:Запіс добраў Зофіі Бжазоўскай мужу Канстанціну Шуйскаму. 1664 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс добраў З. Бжазоўскай мужу К. Шуйскаму. 1664 г.]][[Файл:Герб князёў Шуйскіх.png|100пкс|значак|Герб Сьвяты Юры (Георгі Пераможац) князёў Шуйскіх{{Заўвага|Выява з надмагільля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага р-ну Берасьцейшчыны. Фота Анатоля Бензярука.}}.]] 26 чэрвеня 1664 году дачка нябожчыка Максыміліяна Бжазоўскага, берасьцейскага ваяводы, Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хвойнікамі таксама) і Берасьцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69.</ref>. Тады Шуйскія ўпершыню набылі добра ў Кіеўскім ваяводзтве ды трымалі іх каля паўтары сотні гадоў. Менавіта яны зрабілі Хвойнікі цэнтрам сваіх уладаньняў у рэгіёне. Паспрыяла гэтаму не ў апошнюю чаргу тое, што Астраглядавічы знаходзіліся ў атачэньні брагінскіх добраў, а Хвойнікі — на поўначы па-за іх межамі. Хоць, магчыма, ініцыяваў перамену яшчэ ў першай палове XVII ст. ваявода берасьцейскі Максыміліян Бжазоўскі, збудаваўшы ў Хвойніках замак. Станам на 1666 год, у гетманства Івана Брухавецкага, Хвойнікі, як і Брагін, былі сярод «асобных» мястэчкаў, прыпісаных да Чарнігаўскага казацкага палка<ref>Кривошея В. В. Українське козацтво в національній пам’яті. Чернігівський полк. У 2 т. — Київ.: ДЦ "НВЦ «Пріоритети», 2012. Т. 2. С. 446</ref>. Зразумела, што пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году ўсё павярнулася на ранейшыя колы. У лютым 1669 году князь Канстанцін Ян Шуйскі, пісар земскі ваяводзтва Берасьцейскага, сваім лістом пацьвердзіў права Сьвята-Пакроўскай царквы на валоданьне шэрагам угодзьдзяў у Хвойніцкім маёнтку сьвятару Анікію Чачотку, сыну нябожчыка Лукі Чачоткі<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 289адв., 290</ref>. Расейскі дакумэнт 1676 году засьведчыў, што пасланец казацкага гетмана Барыс Маршэўскі летась да [[Львоў|Львова]] ехаў накіроўваючыся ''«на [[Брагін|Брагинъ]], на Загалье, на Хвойники, на [[Мазыр|Мозырь]]…»''<ref>Акты, относящиеся к Южной и Западной России. Т. 12 (1675—1676). — С.-Петербург, 1882. Стб. 831</ref>. [[Файл:Хвойніцкая воласьць. 1683 г.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкая воласьць. 1683 г.]][[Файл:Брагін з прылегласьцямі. 1683 г.jpg|значак|170px|Хвойніцкая (рэшта) і Брагінская воласьць. 1683 г.]][[Файл:Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.jpg|значак|зьлева|170px|Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.]] Паводле люстрацыі падымнага падатку Жытомірскага і Оўруцкага паветаў Кіеўскага ваяводзтва 1683 году, з 30 дымоў мястэчка Хвойнікі без уліку сьвятароў князь Шуйскі мусіў плаціць 6 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488. Далей яшчэ ўлічаныя 7 дымоў яўрэйскіх (С. 502). Другі пабор — 6 злотых з 6 (sic) дымоў (С. 505)</ref>. 30 кастрычніка 1686 году нехта Мацьвей Celain з Хвойнікаў пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што з маёнтку пана Шуйскага, харунжага берасьцейскага, адыйшоў 71 дым{{заўвага|Не 77, як запісалі выдаўцы дакумэнту ў 1886 г.}} (×6 — каля 426 чалавек)<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 5. А. 92зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 553.</ref>. У іншых выпадках прычына адыходу «за Днепр» называлася: з прычыны гвалту як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў. У лістападзе 1693 году харугва інаўроцлаўскага ваяводзіча Шчавінскага стала на зіму ў Хвойніках, але напярэдадні [[Стрэчаньне|стрэчанскага]] кірмашу вырушыла пад Хвастаў супраць казакоў палкоўніка Сямёна Палія. 12 лютага 1694 году жаўнер згаданай харугвы Сэбасьціян Яроцкі зь іншаю чэлядзю, закупіўшы на [[кірмаш]]ы правіянт, спыніўся на ноч у хаце ўдавы Казачыхі [[Валокі (Хвойнікі)|на Валоках]]. Але адміністратар маёнтку князя К. Шуйскага, Ян Зьдзітавецкі, сустрэўшы яго на вуліцы, замест нейкіх вінаватых загадаў зьбіць, потым узяў пад варту і трымаў у замкавай турме ледзьве ня 3 месяцы, ажно пакуль не вярнулася харугва і пацярпелы ня быў апраўданы<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 285—287.</ref>. 16 красавіка 1697 году сотнік Чэпарняка і казакі палку Ярэмы гвалтоўна сталі на кватэры ў мястэчку Хвойнікі князя [[Дамінік Шуйскі|Дамініка Шуйскага]]. Калі ж пан Фрыдэрык Левэнфатэр, аканом маёнтку, спрабаваў не дапусьціць іх, дык казакі сілай уламваліся да людзей, зьбівалі, стралялі нібы ў ворагаў, а хвойніцкага баярына Стафана Пятроўскага з мушкету 2 разы ў грудзі стрэлілі, ад чаго той і памёр<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. С. 352.</ref>. [[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.png|значак|170px|Загаловак інвэнтара маёнтку Хвойнікі 1698 г.]][[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1721 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак інвэнтара Хвойніцкага маёнтку 1721 г.]][[Файл:Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.png|значак|170px|Апісаньне Хвойніцкага замку 1721 г.]] У 1698 годзе маёнтак Хвойнікі і [[Загальле]] (староства) перададзены ад князя Д. Шуйскага ў кіраваньне Зыгмунту Шукшце, што засьведчана адпаведным інвэнтаром<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 129—133адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1716 году, у мястэчку Хвойнікі на пэрыяд пасэсіі князя [[Станіслаў Шуйскі|Станіслава Шуйскага]] налічвалася 44 двары і двор сьвятара, 7 сялян, якія перасяліліся зь Небытава, Валокаў, Брагіна. Два двары часова вызваленыя былі ад уплатаў, гаспадары яшчэ 2-х адпрацавалі [[чынш]] у замку, а з астатніх выбрана падымнага 225 злотых, г. зн. прыкладна на паўсотні злотых болей, чым належала (пасэсар, часовы ўладальнік, ня мог сабе ў тым адмовіць). Яшчэ ў мястэчку жылі 17 габрэяў-гаспадароў і 9 габрэяў, што ня мелі дамоў і падатак давалі толькі з камораў. Яны мусілі плаціць чыншу больш як 345 злотых<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139—139адв., 143адв.</ref>. 12 чэрвеня 1716 году віленскі кашталян, вялікі гетман ВКЛ Людвік Канстанцін Пацей даслаў ардынанс паручніку Дамброўскаму, абы той выдаў квітанцыю на ўсё, што выбрана з Загальскага староства ад берасьцейскага харунжага Дамініка Шуйскага, а Хвойніцкіх добраў таго харунжага «tykać nie śmiał»<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 205</ref>. Згодна зь інвэнтаром маёнтку Хвойнікі ''з прылегласьцямі'' ад 20 сакавіка 1721 году, пададзенага былым пасэсарам Юзафатам Парышэвічам, біскупам валоскім, князю [[Мікалай Шуйскі|Мікалаю Шуйскаму]] ў мястэчку было 43 гаспадаркі, 7 «сялянскіх камораў», 5 габрэяў-гаспадароў, 9 габрэяў без дамоў; чыншу плацілі 175 злотых і тры з паловай грошы. Акрамя таго, местачкоўцы, што мелі коней з падводамі, мусілі быць напагатоў, абы грузы перавозіць за 12 [[міля]]ў, а не, дык пешшу за 3 мілі зь лістамі хадзіць. Па 2 копы замкавага жыта і ярыны нажаць павінныя. У гвалты пераправы і грэблі вялікаборскую млыновую і іншыя масьціць і рамантаваць усе агулам. Габрэі, як будуць мяса прадаваць, дык на замак абавязкова мусілі даваць зь лепшага. Мястэчка загадана абнесьці [[паркан]]ам таксама сіламі насельнікаў, каб між 2-ма брамамі не засталося ніводнага праходу. Кожны двор павінны адпраўляць работніка на праполку замкавых агародаў ды нарыхтоўку агародніны на зіму. Найбольш распаўсюджаныя прозьвішчы жыхароў-беларусаў — Грышчанка, Стасенка, Шымук, Козік, Навуменка, Коваль, сустракаліся таксама прозьвішчы Каролік, Гапонік, Леўчанка, Мельнік, Кандраценка. Прозьвішчы жыхароў-габрэяў часта ўказвалі, адкуль іх носьбіты прыбылі ў Хвойнікі: Лейба [[Стралічаў]]скі, Хаім [[Вялікі Бор (Хвойніцкі раён)|Вялікаборскі]], Шмуль зь Юркавічаў, Бенямін зь [[Юравічы|Юравічаў]], Лейба з [[Алексічы (Гомельская вобласьць)|Алексічаў]], Іцка Гальміч зь [[Лісьцьвін]]авічаў, Ёсь [[Настольле|Настольскі]]. Мелі патранімічнае паходжаньне: Гірш Баруховіч, Моўша Гіршовіч, Якаў Лейбавіч, Мендэль Абрамовіч, Іцка і Ёсь Гіршовічы, Невах Нохімавіч, Яшка Пярцовіч, Абрам Хаімавіч, Іцка Моўшавіч. Або ад назвы прафэсіі — Нохім Цырулік, Рафель Кравец. Маглі звацца зусім проста: Шайка{{Заўвага|Родныя браты Міхаль і Шайка ад красавіка 1715 г. трымалі арэнду хвойніцкую, на якую мелі гадавы кантракт за суму ў 4300 злотых, даволі спраўна яе выплачвалі (НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 144). А нашмат пазьней, у пачатку 1830-х гадоў экспартэрамі гарэлкі з бровараў Уладыслава Прозара, падкаморага рэчыцкага, у Хвойніках, Гарадзішчы і Ёлчы былі бацька і сын Лейба і Абрам Шайковічы [НГАБ. Ф. 694. Воп.7. Спр. 831. А. 9]. Тады яны ўважаліся першымі ў гэткага кшталту камэрцыі на ўвесь Рэчыцкі павет Менскай губэрні.}}, Гдаль, Шмуйла, ці яшчэ дадаючы да імя ўласнага род заняткаў — Айзік арандатар, Іцка кравец. У гэтым жа інвэнтары зьмешчана апісаньне Хвойніцкага замку<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 120—122адв.</ref>{{Заўвага|Пра Хвойніцкі замак гл.: Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С. 160 — 161; пар.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/0-56 С. Бельскі. Замак у Хойніках.]}}. Пасэсія ксяндза-біскупа Ю. Парышэвіча была вельмі няўдалай. Маёнтак усё ніяк ня мог управіцца з выплатай даўгоў, што мусіла абмяркоўвацца нават на паседжаньнях Радамскага і Люблінскага трыбуналаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 2. Т. 3. Постановления провинциальных сеймиков в 1698—1726 гг. — Киев, 1910. С. 699—700.</ref>. 2 траўня 1722 году князь Мікалай Шуйскі атрымаў ліст, у якім паведамлялася, што маніфэсту камісарскага абмежаваньня Оўруцкага павету з Мазырскім у Оўручы няма, кнігі бо двойчы згарэлі, дык ці не зьвярнуўся б у Мазырскі гродзкі суд, мо там што здабудзе<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 36</ref>. Пасьля князя Мікалая, ад канца 1720-х і да пачатку 1750-х гадоў Хвойнікі сталі ўласнасьцю яго брата Ігнацыя. У тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, складзеным паводле зьвестак папярэдняй люстрацыі, засьведчана, што ў 17 паселішчах (акрамя вёскі [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушы]], прыналежнай астраглядаўскай плябаніі) Хвойніцкай воласьці пана І. Шуйскага налічвалася 255 двароў<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 285—286</ref> (прыкладна 1530 жыхароў). Прычым для Хвойнікаў улічаныя і габрэйскія домагаспадаркі. [[Файл:Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|170px|Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.]][[Файл:Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.jpg|значак|170px|Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.]][[Файл:Запіс пра ўніяцкага пароха і верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.jpg|значак|170px|Запіс пра ўніяцкага пароха і колькасьць верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.]][[Файл:1761 г. Копія аднаго з запісаў пра хрост Адама Шуйскага.jpg|значак|зьлева|170px|1761 г. Копія запісу 1747 г. у кнігах Юравіцкага касьцёлу пра хрост Адама Шуйскага.]][[Файл:Астрагляды, парафія 1748 г.jpg|значак|зьлева|170px|Астраглядавіцкая каталіцкая парафія ў 1748 г.]] Найранейшыя зьвесткі аб прыходзе Хвойніцкай царквы Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы вядомыя зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году. Тады ён аб'ядноўваў верных з 40 дымоў у мястэчку Хвойніках, 40 у прадмесьці{{заўвага|Вось так: калі называныя вёскай, а калі ўважаныя за прадмесьце Хвойнікаў.}} Валоках, 40 у вёсцы Стралічаве, 8 у Рудным, 34 у Дворышчы, 10 у Навасёлках, 8 у Храпкаве, 10 у Вялікім Боры. Колькі душ да споведзі для візытатараў — non constat<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 792, 794</ref>. Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у прыходзе Пакроўскай царквы мястэчка Хвойнікаў, дзедзічных добраў князя Ігнацыя Шуйскага, харунжыча берасьцейскага, налічвалася 297 двароў, дапушчаных да споведзі 1188 душ верных. Узначальваў прыход сьвятар Ян Чачотка. Будынак царквы драўляны, з хвоі, узьведзены на сродкі дзедзіча за 10 гадоў перад візытацыяй<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Ф. 2461. А. 289адв., 290</ref>. 24 сьнежня 1744 году настаяцель Астраглядаўскага касьцёлу кс. Антоні Лукаш Пянькоўскі, дэкан оўруцкі, ахрысьціў у двары Хвойніцкім Адама, сына вяльможных Ігнацыя і Людвікі князёў Шуйскіх, пра што быў зроблены запіс у мэтрычнай кнізе Хвойніцкай царквы (Ecclesiae Ritus Greci Unici Choynicensis), пазьней занесены ў кнігі парафіяльнага касьцёлу<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 151адв.</ref>. У 1748 годзе мястэчка Хвойнікі названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі [[Оўруцкі дэканат|Оўруцкага дэканату]] [[Кіеўская дыяцэзія|Кіеўскай дыяцэзіі]]<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148.</ref>. У чэрвені 1750 году ў Хвойніках быў схоплены гайдамак Астап Луцкі, які ажно на працягу «шасці гадоў у гультайскіх эксцэсах жыцьцё праводзіў». Тутэйшая грамада асудзіла яго «на горла», але адміністратар Оўруцкага староства пан Станіслаў Быстрыцкі адмовіўся прыняць палоннага ў турму і выканаць над ім смяротны прысуд, дзеля чаго ў Оўруцкім гродзе і быў заяўлены пратэст<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3: Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 464—466.</ref>. 14 жніўня т. г. возны гэнэрал Кіеўскага ваяводзтва пан Андрэй Святкоўскі арыштаваў у Хвойніках падданых князёў Шуйскіх з Краснасельля і іх атамана Кулешыка, падданага Загароўскага, абвінавачваных у [[Гайдамак|гайдамацтве]]. Кіраўнік ключа пан Мікалай Страчынскі абяцаў затрымаць рабаўнікоў да суда ў турме Хвойніцкага замку<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. С. 511—512.</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.png|значак|170пкс|Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.]] Паводле чарговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год у прыходзе Пакроўскай царквы было 326 двароў, у тым ліку 57 у самым месьце. Да споведзі дапушчана 1260 душ, зь якіх у тым годзе не спавядалася вялікая колькасьць верных, каля 500, пераважна вяскоўцаў<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 301, 304адв.</ref>. На 1754 год у мястэчку Хвойніках, пэўна, разам зь вёскай Валокамі, якой няма ў тарыфе, налічвалася 109 двароў (каля 654 жыхароў), зь якіх да «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 16 злотых, 29 з паловай грошаў, «na milicję» (пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў) 67 злотых і 28 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192; гл. таксама: С. 13—15, 20—22.</ref>. У 1750—1770 гадох адбываліся шматлікія непаразуменьні і канфлікты паміж уладальнікамі добраў Хвойнікі і Астраглядавічы (князямі Шуйскімі, дзедзічамі і рознымі апякунамі) і ўладальнікамі суседняга Брагінскага маёнтку панамі Замойскімі/Мнішкамі, кароткачасовымі спадчыньнікамі па князю [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхалу Сэрвацыю Вішнявецкаму]] і яго жонцы Тэклі (з Радзівілаў), а асабліва — з панамі Ракіцкімі. [[Файл:Габрэі ў мястэчку Хвойнікі. 1784 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Габрэі ў Хвойніках, Вялікім Боры і Карчове. 1784 г.]][[Файл:Няпоўны сьпіс габрэяў у Брагіне. 1784 г.jpg|значак|170px|Рэшта Хвойніцкага кагалу. 1784 г.]] Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Хвойніках налічвалася адпаведна 30 дамоў, 101 жыхар, 24 дамы, 58 жыхароў і 25 дамоў з 67 жыхарамі; яшчэ 25 чалавек схаваныя ад апошняга перапісу ў суседняй вёсцы Настольле{{заўвага|Належала да асобнага невялічкага староства.}}, г. зн. разам было 92 чалавекі. Мястэчка — цэнтар аднайменнага [[кагал]]у, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 14, 16 і 17 вёсак, а ў іх разам зь мястэчкам пражывала 198, 105 і 145 głow. Некаторыя зь іх у 1784 годзе запісаныя хрысьціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі (у Малым Карчовым, Рашаўцах, Рудным і Шчарбінах), з астатніх жа выбрана 217 злотых і 15 грошаў паўгадовай платы<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 87. А. 1108-1108зв., 1124; Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710.</ref>. Убываньне колькасьці габрэяў магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, адгалоскі якой дасягалі і гэтых мясьцінаў. У «Archiwum Prozorów i Jelskich» ёсьць дакумэнт, датаваны 3 студзеня 1771 году, паводле якога хвойніцкі уніяцкі парох Ян Чачотка, з дазволу захварэлага ксяндза Мацея Шамяткоўскага, пробашча астраглядаўскага, ахрысьціў «толькі вадой» без далейшых касьцельных цырымоніяў нованароджаную Людвіку Канстанцыю, дачку нядаўна памерлага старосты загальскага князя Адама і Марыяны (з дому Халецкіх) Шуйскіх<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 6, 8; НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 159адв.</ref>. [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Прозараў]] 16 студзеня 1783 году сын ваяводы віцебскага Юзафа Прозара Караль ажаніўся з князёўнай Людвікай Шуйскай<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 26, 28 — 30.</ref>. Хвойніцкі маёнтак з Астраглядаўскім ключом знаходзіўся на той час у пасэсіі апякуноў дзяўчыны князя [[Войцех Шуйскі|Войцеха Шуйскага]] і яго жонкі Анелі, сястры князя Адама. Дзеля таго, каб Людвіка, адзіная спадкаеміца па бацьку, магла ўвайсьці ў валоданьне добрамі, Каралю Прозару давялося сіламі свайго ўпаўнаважанага шляхціча Гадзяеўскага зьдзейсьніць [[наезд]]. Да вялікай вайны справа не дайшла, але судовыя спрэчкі з старостамі ніжынскімі скончыліся капрамісам толькі ў 1785 г.<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 91 — 97; Dubiecki M. Karol Prozor, oboźny W. W. Ks. Litewskiego. Przyczynek do dzieów powstania Kościuszkowskiego. Monografia / M. Dubiecki. — Kraków, 1897. S. 34 — 35</ref>. На 1789 год пры Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай прыходзкай царкве згаданая капліца Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы ў Вялікім Боры<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Urubleŭski, 1897).jpg|значак|зьлева|170px|Сядзібны дом Прозараў у Хвойніках. Ігнацы Врублеўскі, 1891 г.]] 13 ліпеня 1791 году варшаўская «Gazeta narodowa i obca» зьмясьціла паведамленьне пра тое, як 11 чэрвеня гаспадары рэзыдэнцыі ў Хвойніках{{заўвага|Новы сядзібны дом збудаваны якраз у часы [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага сойму]].}} Караль і Людвіка Прозары сустракалі гасьцей з суседніх Мазырскага, Рэчыцкага і свайго Оўруцкага паветаў. Нагода — сьвяткаваньне прыняцьця [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня]], пакліканай умацаваць і выратаваць Рэч Паспалітую. З раніцы наступнага дня — гарматны салют, сьвятая імша ў Астраглядавіцкім касьцёле{{Заўвага|Да парафіяльнага касьцёлу сьвяточная працэсія мусіла пераадолець крыху меней як 20 км, але ж і людзі ў навакольлі пра тое сьвята пачулі!}}, урачыстая казань ксяндза-пробашча Францішка Глінскага, Тe Deum laudamus вуснамі патрыётаў, сьвяточны абед і музыка з танцамі да самай раніцы.<ref>Gazeta narodowa y obca. № LVI. 13 lipca 1791; гл.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/1791/0-363 Хойнікшчына]</ref> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Загаловак апісання Хойніцкага архіва 1798 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак вопісу Хвойніцкага архіва 1798 г., у якім праігнараваныя расейскія адміністрацыйныя пераўтварэньні, а сам маёнтак названы ''графствам''.]] [[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (1901-17).jpg|значак|170px|Сядзібны дом напярэдадні 1-й сусьветнай вайны каля вуліцы У. В. Жыляка]][[Файл:Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.]] [[Файл:Запіс аб пахаванні Караля Прозара.png|значак|зьлева|170px|Запіс аб пахаваньні абознага Караля Прозара]] [[Файл:Пергамент з прысвячэннем нябожчыцы Людзвіцы Канстанцы Прозар. Знаходка 1965 г.png|значак|170px|Пэргамін з прысьвячэньнем Людвіцы Прозар яе мужа Караля. Знаходка 1965 г.]] [[Файл:Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г.png|значак|170px|Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г. з пахаваньня Людвікі Прозар]] [[Файл:Фрагмэнт сьпісу Астраглядавіцкай парафіі 1857 г.png|значак|170px|Фрагмэнт сьпісу Астраглядавіцкай парафіі 1857 г.]] [[Файл:У прыходзе Пакроўскай царквы 1857 г. (фрагмэнт).png|значак|зьлева|170px|У прыходзе Пакроўскай царквы 1857 г. (фрагмэнт)]] [[Файл:Chvojniki, Kaścieł. Хвойнікі, Касьцёл (1858).jpg|значак|зьлева|170px|Праект мураванага касьцёлу ў Хвойніках 1858 г.]] [[Файл:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|значак|170px|Курган Людвікі. Час выкананьня фота невядомы{{заўвага|Магчыма, — другая палова XIX ст.}}. Атрыманае А. Ельскім пры канцы 1913 г.]] [[Файл:Мястэчка Хойнікі на карце Ф. Ф. Шуберта.png|значак|170px|Хвойнікі і навакольле на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] [[Файл:Chvojniki, Rynak, Kaścieł. Хвойнікі, Рынак, Касьцёл (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|зьлева|170px|Касьцёл у цэнтры мястэчка, пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. Фота І. Сербава. 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1864 г.]] [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|170px|Капліца (з {{падказка|крыптай|пахавальняй}}) на могілках. Хвойнікі. [[Ісак Сербаў]], 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1886 г.]] [[Файл:Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.png|значак|170px|Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.]] [[Файл:Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.png|значак|170px|Надпісы з каталіцкіх пахаваньняў у Хвойніках.]] [[Файл:Jezapoŭ-Vałoki. Езапоў-Валокі (1887).jpg|значак|зьлева|170px|Плян фальваркаў Езапоў і Валокі. 1887 г.]] [[Файл:Копія запісу аб продажы маёнтку хвойнікі ў 1887 г. (фрагмэнт).jpg|значак|зьлева|170px|Копія запісу аб продажы маёнтку Хвойнікі ў 1887 г. (фрагмэнт)<ref>Выпись из крепостной Минского Нотариального Архива. Книга по Речицкому уезду за 1887 год. № 18. С. 87 — 98. № 15</ref>]] [[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (1913).jpg|значак|170px|Капліца. Фота дасланае А. Ельскаму ў канцы 1913 г.{{заўвага|Час выкананьня здымку невядомы, але невялікія вежачкі на фасадах ствараюць уражаньне, што ён больш раньні, чым фота І. Сербава 1912 г., на якім вежачкі ўжо адсутныя. Зусім невысокая якасьць можа ўказваць на другую палову XIX ст.}}]] [[Файл:Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву.png|значак|зьлева|170px|Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву. Пач. XX ст.]] [[Файл:Кафля керамічнага заводу Э. Бергенгэйма ў доме А. Аўраамава.jpg|значак|зьлева|170px|Кафля керамічнага заводу Э. Бергэнгэйма ў палацыку А. Аўраамава.]] [[Файл:Праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі.png|значак|170px|Нязьдзейсьнены праект мураванай царквы ў м. Хвойнікі. Пач. XX ст.]] [[Файл:Праект касьцёла. 1912 г. (фрагмэнт 1).png|значак|170px|Праект касьцёла. 1912 г. (фрагмэнт 1).]] [[Файл:Праект касьцёла (фрагмэнт 2).png|значак|170px|Праект касьцёла (фрагмэнт 2).]] У выніку 2-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Хвойнікі апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182.</ref>. У пачатку жніўня 1793 году сядзіба ў Хвойніках прымала гасьцей — удзельнікаў кансьпірацыйнай нарады, мэтай якой была падрыхтоўка ўзброенага выступленьня супраць падзелаў Рэчы Паспалітай і за аднаўленьне Канстытуцыі 3 траўня. Сярод іх М. Дубецкім і К. Барташэвічам названыя адзін з галоўных арганізатараў Ігнацы Дзялынскі з Траянова, оўруцкі падкаморы і ўладальнік Олеўскага ключа Тадэвуш Нямірыч, соймавы пасол Каятан Праскура, стражнік літоўскі з суседняга [[Барбароў|Барбарова]] [[Ян Мікалай Аскерка]], [[абат]] оўруцкіх базылян Юзафат Ахоцкі з Шэпелічаў, яго пляменьнік, аўтар успамінаў пра падзею Ян Дуклян Ахоцкі, прэзыдэнт тагачаснага цэнтру Кіеўскага ваяводзтва г. [[Жытомір]]а Левандоўскі, судзьдзя Дуброўскі, староста Богуш, рэгент Асташэўскі, канонік Кулікоўскі, ксёндз Саламановіч, Станіслаў Трацяк і інш. — агулам 20 асобаў. Імёныя астатніх засталіся невядомыя расейскай сьледчай камісіі ў Смаленску. З Хвойнікаў шэф І. Дзялынскі, акрамя карысных рашэньняў, вывез 25 000 [[дукат]]аў, сабраных патрыётамі. У 2-й палове жніўня Я. Ахоцкі, наведаўшы маёнтак К. Прозара, атрымаў яшчэ 8000, а ў канцы сьнежня — 16 000 чырвоных злотых; акрамя таго, М. Паўша паказаў на сьледзтве, што Прозар даваў 2000 дукатаў на ўтрыманьне Пінскай паўстанчай брыгады<ref>Wybór pism J. I. Kraszewskiego. Pamiętniki Jana Duklana Ochockiego. — Warszawa, 1882. Tom II. S. 215—216, 249; Dubiecki M. S. 180—183; Bartoszewicz K. Dzieje insurekcji kościuszkowskiej 1794. — Berlin: B. Harz, 1913. S. 129—130; Восстание и война в Литовской провинции (по документам Москвы и Минска). Сост. Е. К. Анищенко. — Минск, 2001. С. 26.</ref>. Тадэвуш Касьцюшка прызначыў К. Прозара намесьнікам радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і сваім паўнамоцным прадстаўніком пры ўсіх дывізіях войска ВКЛ. Разгарнуць паўстаньне не хапіла часу. Давялося ратавацца. К. Прозар і капітан Гамількар Касінскі 20 красавіка 1794 году выехалі з Хвойнікаў да Юравічаў. Але Ян Мікалай Аскерка, стражнік польны літоўскі, праз свайго пасланца папярэдзіў, што ў Бабічах (Барбарове) іх ужо чакаюць расейскія жаўнеры. Абознаму з Касінскім тады ўдалося, дзякуючы сялянам-праваднікам, застацца вольнымі<ref>Tygodnik literacki. — № 37. Poznań, dnia 13 września, 1841 (Ліст гэн. Касінскага да гэн. Пашкоўскага); Dubiecki M. S. 215—217.</ref>. У Хвойнікі расейскія адзьдзелы ўвайшлі ў аўторак 22 красавіка апоўдні. Рухаліся з 2-х бакоў, зьбліжаючыся да двара, як быццам засьцерагаліся засады. Камандзірамі іх былі «паляк на расейскай службе» Яворскі і [[падпалкоўнік]] Таўберт. Не засьпеўшы абознага ў Хвойніках, узялі нібы ў заложнікі 10-месячнага сына Уладыся{{Заўвага|Да 17 жніўня знаходзіўся ў Хвойніках пад наглядам паручніка Давыдава. З прычыны сэквэстру нянькам даводзілася спрачацца з афіцэрамі нават за пялюшкі для немаўляці. Нарэшце швагер Францішак Букаты, былы сакратар амбасады Рэчы Паспалітай у Лёндане, дамогся часовай апекі над хлопчыкам і вывез яго з Хвойнікаў: Dubiecki M. S. 235—236.}}. На маёнтак быў накладзены сэквэстар, а Людвіка Канстанцыя зь іншымі дзецьмі і маці Марыянай вымушана выехаць за аўстрыйскую мяжу ў Львоў<ref>Dubiecki M. S. 229.</ref>. У крыніцы пад назвай «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 году сказана, што колішнія добры Людвіка Прозара {{Заўвага|Тут, напэўна, дапушчана памылка прачытаньня тэксту рэвізіі, бо ў ёй згаданая Людвіка з князёў Шуйскіх Прозарава, жонка абознага Караля. І. В. Кандрацеў дарэмна зьдзіўляўся з таго, што Людвік Прозар ня браў удзелу ў выбарах у дваранскія інстытуцыі Рэчыцкага павету ў 1796 г., а потым распавёў пра яго "родзіча" Караля – вялікага патрыёта Рэчы Паспалітай (ужо больш як два гады ён быў у сваёй першай эміграцыі), неабачліва спаслаўшыся на электронны плягіят, падпісаны прозьвішчам Баркоўскі<ref>Ігор Кондратьєв. Участь шляхти Речицького повіту у виборах в дворянські інституції Чернігівського намісництва в 1796 р. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 311 – 312</ref>.}}, у пераліку якіх і м. Хвойнікі, перайшлі былі «да скарбу», але «паводле найвышэйшага загаду» вернутыя пані Луізе{{Заўвага|Француская форма імя ёсьць у паперах імпэратрыцы Кацярыны ІІ, у лістах яе генэралаў і самой Людвікі Канстанцыі, гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 13. S. 3, 4, 76, 78, 97, 154, 158, 160; таксама гл. дакумэнты наступнага сэквэстру: Sygn. 14.}} Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71.</ref>. У расейскай рэвізіі, датаванай 5-м лістапада 1795 году, запісана, што мястэчка Хвойнікі дзедзічнай уладальніцы Людвікі з Шуйскіх Прозаравай было здадзенае ў «арендовную поссесию» каноніку інфлянцкаму ксяндзу Юзафу, сыну Марціна, Корсаку{{заўвага|Тагачаснаму плябану Астраглядавіцкай рыма-каталіцкай парафіі.}} тэрмінам на 2 гады (з 02.04.1794 да 02.04.1796) за 7 947 польскіх злотых і 29 грошаў. Адміністратарам, як і ў Валоках, прызначаны пляменьнік каноніка Юзаф, сын Станіслава, Віткоўскі. Тады ў мястэчку было 67 аседлых (карэнных) і 6 неаседлых (прышлых) двароў, у якіх разам налічвалася 183 асобы мужчынскага і 196 жаночага полу падданых{{заўвага|Тут, зразумела, няўлічаныя шляхта і габрэі, якіх у мястэчку жыло нямала.}}<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 171 — 179адв.</ref>. У 1796 годзе настаяцель Пакроўскай царквы ў Хвойніках, павернутай да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|расейскага праваслаўя]] годам раней<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 343.</ref>, Якаў Чачот склаў яе вопіс<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 39 — 39адв.</ref>. Паводле шляхецкай рэвізіі 1811 году, фальварак [[Лянтарня|Linterny]] зь вёскай Забалаць (сёння гэта вуліцы м. Хвойнікі) трымаў у арэндзе ад абозных Прозараў Ваўжынец Балашэвіч, ротмістр берасьцейскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 3</ref>. У 1812 годзе К. Прозар падтрымаў імпэратара французаў [[Напалеон I Банапарт|Напалеона Банапарта]], марна спадзеючыся, што той дапаможа ўзьняць з каленаў гаротную Айчыну, заняў пасаду старшыні Скарбовага камітэту ў Часовым урадзе ВКЛ{{Заўвага|Паводле Браніслава Клечыньскага, у 1813 годзе Напалеон даслаў з Дрэздэна абознаму ордэн Ганаровага легіёну, а разам і патэнт на графскі тытул: AGAD. APiJ. Sygn. 34. S. 6.}}. Усё абярнулася чарговай эміграцыяй ды сэквэстрам Хвойнікаў, Астраглядавічаў і вёсак да іх прыналежных. Пані Людвіка і ў гэты раз дамаглася вяртаньня да канца 1814 году маёнткаў з 2524 рэвіскімі душамі, давёўшы расейскім уладам, што яны належаць ёй, і што ня мусіць адказваць за ўчынкі мужа<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 14.</ref>. У пачатку 1831 году оўруцкі маршалак Ануфры Галецкі прапаноўваў больш як ужо 70-гадоваму К. Прозару ўзначаліць агульны для Рэчыцкага, Мазырскага і Оўруцкага паветаў паўстанцкі ўрад. Меркавалася стварыць вайсковы кантынгэнт колькасьцю да 1000 чалавек пад яго камандай і пра гэта стала вядома расейскім уладам. Былы абозны ВКЛ адмовіўся, спаслаўшыся на фізычную слабасьць і нэгатыўнае стаўленьне да гэтай ідэі сыноў Уладыслава і Юзафа. Мяркуецца, што нарады патрыётаў у Хвойніках усё ж адбываліся<ref>Dubiecki M. S. 321; Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 53, 173 (przypis 66).</ref>{{Заўвага|У кожным выпадку, вольналюбівых поглядаў сваіх абозны не зьмяніў і ў глыбокай старасьці. Знойдзеныя ў 1965 годзе ў Хвойніках паўстанцкія манэты 1831 году, пакладзеныя ў склеп перазахаванай у 1829 г. жонкі Людвікі Канстанцыі, сьведчаць аб тым. Цікава: пра «flaszką krzyształową, hermetycznie zamkniętą, w której znajduje się ducat, dwuzłotówka i pismo na pargaminie, ręką moją (К. Прозара) kreślone, z podpisem wielu przytomnych natenczas obywateli», як і пра пабудову склепа, Юзаф Рольле паведамляў яшчэ ў кнізе 1882 г.: Dr. Antoni J. Opowiadania historyczne. Serya trzecia. T. 1. Karol Prozor, ostatni oboźny litewski. – Warszawa, 1882. S. 46. Пра знаходку гл.: Рябцевич В. Н. Нумизматика Беларуси. – Минск: Полымя, 1995. С. 274 – 275; Каталог выставы “Ад рымскага дэнарыя да беларускага рубля”. /Укл. Р. І. Крыцук, В. М. Сідаровіч, Л. І. Талкачова. — Мінск: Кнігазбор, 2018}}. Знаходзіўся тут пэўны час і прысланы з Рэчыцы падпаручык Міцінскі з паўтара дзясяткам салдат-інвалідаў, які адмовіўся выправіцца да каленкавіцкіх Вадовічаў, бо там на 12 чэрвеня т. г., маўляў, ужо сканцэнтравалася зашмат паўстанцаў. 19 чэрвеня ад брагінскіх [[Шкураты|Шкуратоў]] і Мікулічаў праз Хвойнікі ў накірунку Вадовічаў, потым Нароўлі і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургэнты|Паўстанцы}} з Оўруцкага і Радамышальскага паветаў, праходзіў невялікі конны адзьдзел Міхала Лігэнзы, спрабуючы ўзьняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстаньне<ref>Dangel St. S. 59.</ref>. 15 сакавіка 1835 году, згодна з мэтрычным запісам у кнігах Мікуліцкай Багаяўленскай царквы, у фальварку [[Лянтарня]] (Лянтэрня), арандаваным шляхцічам Ігнацыем Стравінскім, нарадзіўся сын Аляксандар, старэйшы брат Хведара, будучага знакамітага артыста Марыінскага тэатру ў Пецярбургу<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 537. А. 404</ref>. Паводле зьвестак на 1834 год, у Хвойніках праводзіліся 2 штогадовыя кірмашы: 1—3 лютага і 1—4 кастрычніка; тавараў прывозілася адпаведна на 4 000 і 3000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 600 р., наведвалі кірмашы каля 500 і 400 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. — С. Петербург, 1834. С. 190.</ref>. Запіс у мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі засьведчыў, што 20 кастрычніка (1 лістапада н. ст.) 1841 году ў Хвойніках, хутчэй ад старасьці, чым ад хваробы, у 81-гадовым веку памёр вялікі абозны ВКЛ Караль Прозар. 24 кастрычніка Мазырскі і Рэчыцкі дэкан Францішак Пазьняк, які быў астраглядаўскім пробашчам, пры асыстэнцыі шматлікага духавенства і ў прысутнасьці мноства людзей пахаваў нябожчыка ў радавым склепе<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 10адв.</ref>. У інвэнтарах 1844 г. уладальнікамі Хвойніцкага і Юзафаўскага маёнткаў названыя адпаведна Ўладыслаў і Юзаф Прозары, сыны абознага<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475, 1481.</ref>. Пасьля сьмерці Юзафа ў 1845 г.<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 44 — 44 адв.</ref> ягоная частка тутэйшай спадчыны перайшла да Ўладыслава. Паводле рэвізіі 1847 году «Хвойніцкае габрэйскае таварыства» складалі 2393 душы<ref>Еврейская энциклопедия. Т. 15. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1913. Стб. 653</ref> Згодна з кнігай «Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна», на 1849 год у Хвойніках — 74 двары, 580 жыхароў; дзеялі царква, каталіцкая капліца, 3 сынагогі; паштовая станцыя на тракце Мазыр — Брагін — Любеч, 26 крамаў, 2 піцейныя дамы, конны млын. Побач, у сядзібе Валокі, былі бровар і вятрак. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 12 асобаў мужчынскага і 7 жаночага полу з двара Хвойнікі, 199 і 113 асобаў адпаведна зь ліку жыхароў мястэчка Хвойнікі былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, яшчэ 55 местачкоўцаў абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай царквы<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў (РДГА). Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666</ref>. У 1859—1862 гадох намаганьнямі і на сродкі Ўладыслава Прозара ў Хвойніках вымуравалі нэагатычныя касьцёл і капліцу, вядомыя са здымкаў 1912 г. І. Сербава. 17—18 верасьня 1860 году мястэчка наведаў менскі архіяпіскап [[Міхал Галубовіч]]. У. Прозар прасіў дазволу ўзьнесьці алтар для жалобнага набажэнства ў капліцы. Архіяпіскап згадзіўся пры ўмове, калі абшарнік збудуе на працягу 15-ці гадоў мураваную царкву<ref>Язэп Янушкевіч. Дыярыюш з XIX стагоддзя: Дзённікі Міхала Галубовіча як гістарычная крыніца. — Мінск.: Выдавец В. Хурсік, 2003</ref>. У пачатку студзеня 1862 году Ўладыслаў спачыў. На пахаваньні ў Хвойніках, менш як за паўтары гады да свайго арышту, выступіў з прамоваю [[Аляксандар Аскерка]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 209.</ref>, сястра якога Зофія была замужам за сынам нябожчыка Мечыславам. У 1864 годзе Мечыслаў Прозар памёр у зьняволеньні, а на маёнтак Хвойнікі, у якім на думку сьледзтва «жылі людзі, гатовыя да рэвалюцыйных беспарадкаў» і знайшлі нарыхтаваную зброю, быў накладзены ўзмоцнены 10-ці адсоткавы збор. Памёр і арыштаваны па справе паўстаньня Гэнрык Пяткевіч, бацька Чэслава<ref>Паўстанне 1863—1864 гадоў у Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губернях: Дакументы і матэрыялы Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі / уклад. Дз. Ч. Матвейчык; рэдкал.: У. І. Адамушка [і інш.]. — Мінск: А. М. Вараксін, 2014. С. 450—452.</ref>. У 1864 годзе дзеля выхаваньня тутэйшых дзяцей, а разам і іхных бацькоў у духу вернасьці расейскай манархіі, у Хвойніках адкрыта 2-клясная народная вучэльня. 20 чэрвеня 1865 году, «паводле мясцовага прадстаўленьня» праваслаўнага духавенства, як зь непрыхаваным задавальненьнем пісаў у сваім рапарце брагінскі дабрачынны Максім Ярэміч, невялікі стары драўляны і «цудоўнай структуры» мураваны касцёлы ў цэнтры Хвойнікаў і мураваную капліцу на могілках улады адабралі ў католікаў і перадалі ў праваслаўнае ведамства<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 15.</ref>. Удава Мечыслава Прозара Зофія рабіла захады, абы вярнуць забранае ці хоць забясьпечыць недатыкальнасць радавога склепу. 2 лістапада 1887 г. яе сын і спадкаемца Канстанцін вымушаны быў прадаць абцяжараны даўгамі маёнтак расейскім купцам з [[Арлоўская губэрня|Арлоўскай губэрні]], [[Карачаў|карачаўскаму]] Міхаілу Пятровічу Аўраамаву і [[Трубчэўск|трубчэўскаму]] Гаўрылу Сямёнавічу Курындзіну за 580 000 рублёў серабром<ref>Виноградов Д. Л. Живые прошлого страницы. / Дмитрий Леонидович Виноградов. — Минск: А. Н. Вараксин, 2018. С. 99 — 102.</ref>. У сьпісе землеўладальнікаў Менскай губэрні сказана, што ў маёнтку Хвойнікі Канстанціна Прозара налічвалася 44 466 дзесяцін зямлі<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 373.</ref>. Пасьля таго продажу і здарылася непапраўнае. «Dziennik Kujawski» у верасьнёўскім нумары за 1895 год паведамляў: яшчэ ў канцы сакавіка злачынцы, нібыта з кола новых уладальнікаў маёнтку, нанялі каваля, выламалі краты ад уваходу ў [[лёх]], выкінулі з трунаў рэшткі пахаваных Прозараў, пазрывалі зь іх медзь і наступна прадавалі ў розных месцах. Празь некалькі дзён выламаныя краты і парэшткі заўважыў праваслаўны сьвятар, які і паведаміў аб здарэньні ў паліцыю. Гэтак Прозары пазбавіліся апошняга, што ім яшчэ ў Хвойніках належала, — уласных пахаваньняў<ref>Dziennik Kujawski. — Inowrocław, 20 września 1895 (Nr. 216. Rocznik III). S. 3.</ref>. У парэформавы пэрыяд Хвойнікі сталі цэнтрам аднайменнай воласьці ў Рэчыцкім павеце. У мястэчку здаўна праводзіліся кірмашы — Стрэчанскі ў лютым і [[Пакроў]]скі ў кастрычніку. У 1863 і 1864 гадох на іх адпаведна было прывезена тавару на 3850 і 4000 рублёў, 4500 і 4500 рублёў, а прададзена — на 1700 і 2000 рублёў, 2315 і 2500 рублёў<ref>Труды Минского губернского статистического комитета. Вып. 1. Историко-статистическое описание девяти уездов Минской губернии. — Минск, 1870. С. 416</ref>. Згодна зь ведамасьцю Сьвята-Пакроўскай царквы, на 1875 год яе прыход налічваў 1254 асобы мужчынскага і 1260 асобаў жаночага полу верных. Зь іх у самым мястэчку Хвойнікі ў 12 дварах — 48 мужчын і 37 жанчын<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40937. А. 234, 239адв.</ref>. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Пакроўскай царквы ў Хвойніках названыя настаяцель а. Іаан Лісевіч, в. а. штатнага псаломшчыка Яўген Тышкевіч і звышштатны Даніла Транцэвіч, просьфірня Алена Васанская. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Хвойнікі, вёсак Валокі, Малешаў, Паселічы, Людвін, Настольле, Карчовае, Гарошкаў, Небытаў, Куравое, Дворышча<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год у прыходзе налічвалася 1178 душ мужчынскага і 1151 душа жаночага полу сялянскага саслоўя<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1885 г. Хвойніцкую воласьць складалі 24 паселішчы з 859 дварамі. У 1890 годзе у мястэчку — валасная ўправа, мяшчанская ўправа, пошта, лекарскі ўчастак, у воласьці — 36 паселішчаў з 1567 дварамі. У 1895 годзе ў маёнтку была заснавана вінакурня<ref name="fn2">Список фабрик и заводов европейской России. — С.-Петербург, 1903. С. 575</ref>. Паводле перапісу 1897 г. тут 335 двароў, 2596 жыхароў{{заўвага|Згодна зь іншымі зьвесткамі, у Хвойніках тады было 2685 жыхароў, зь якіх 1668 складалі габрэі<ref>Еврейская энциклопедия. Т. 15. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1913. Стб. 653</ref>.}}, 5 юдэйскіх малітоўных дамоў, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазын, 48 крамаў, заезны двор, карчма. У пачатку XX ст. у Хвойніках дзеялі царква і капліца, працавалі 2 школы, лякарня, аптэка, жалезаробчы завод, 2 вадзяныя млыны. У выніку пажару 25 ліпеня 1901 году згарэла вінакурня. На 1903 год тая вінакурня сіламі 16 рабочых вытварала сьпірту на 37 900 (25 000) рублёў у год, перарабляла 1750 пудоў жытняй мукі, 6 312 пудоў зялёнага соладу і 110 000 пудоў бульбы<ref name="fn2"/>. У 1904 годзе сярод зямельных уласьнікаў Менскай губэрні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названыя ўладальнікі маёнткаў Хвойнікі і Рашаў спадчынныя ганаровыя грамадзяне (купцы) Міхаіл Пятровіч Аўраамаў і Гаўрыла Сямёнавіч Курындзін<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 54.</ref>. У 1909 годзе ў мястэчку было 338 двароў, 2891 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 210.</ref>. У 1911 г. Хвойніцкі маёнтак дзялілі між сабой браты Андрэй Міхайлавіч (12 645 дзесяцін), Сямён Міхайлавіч (11 651), Васіль Міхайлавіч (9 591), Мітрафан Міхайлавіч (8 406), Іван Міхайлавіч (1 582) Аўраамавы<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. — Б. м. С. 1.</ref>. З уводам у эксплюатацыю лініі Васілевічы — Хвойнікі (23 верасьня 1911 году) пачала дзеяць чыгуначная станцыя. У 1912 годзе А. М. Аўраамаў завершыў узьвядзеньне мураванага палацыка «u wjazdu do Chojnik», як вызначыў яго месцазнаходжаньне Анджэй Раствароўскі, унук Аляксандра Аскеркі, якому з-за дажджу ўвосень 1915 г., не даехаўшы да Рудакова, давялося тут заначаваць<ref>Rostworowski A. Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. S. 110.</ref>. Сапраўды, паўстаў будынак на месцы драўлянай сядзібы ў колішнім фальварку Валокі, г. зн. тады яшчэ ня ў Хвойніках. Відавочна, хіба што Першая сусьветная вайна перашкодзіла плянам Аўраамавых збудаваць у мястэчку мураваную царкву паводле расейскіх узораў праваслаўнай архітэктуры, хоць адпаведны праект ужо быў створаны<ref>РДГА. Ф. 1293. Воп. 167 Менская губэрня. Спр. 82</ref>. 2-м сакавіка 1912 году пазначаны праект драўлянага рыма-каталіцкага касьцёла ў мястэчку Хвойнікі<ref>НГАБ. Ф. 299. Воп. 5. Спр. 2075. А. 16</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейская мірная дамова|Берасьцейскай мірнай дамовы]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Хвойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня [[Палеская акруга (1918—1919)|Палескай акругі (староства)]] з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гэтман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] Павал Скарападзкі прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча (на Брагіншчыне), галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзеяла «варта Украінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922 // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85.</ref>. У сьнежні 1918 году нямецкія войскі пакінулі мястэчка і чыгуначную станцыю. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Хвойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала іх разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Ад сакавіка да пачатку ліпеня 1920 году Хвойнікі занятыя польскімі войскамі. Пагром, учынены ў лістападзе 1920 году жаўнерамі [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]], абярнуўся пагібельлю 48 жыхароў-габрэяў. [[Файл:Chvojniki, Rynak. Хвойнікі, Рынак (1929).jpg|значак|зьлева|170px|Местачковы дом, 1929 г.]][[Файл: Пасёлак Лянтэрня на карце, складзенай ў 1924-26 гг.jpg|значак|170px|Хвойнікі, Валокі, Забалацьце на мапе [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|РККА]] 1926 г.]] У дакумэнце пад назвай «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», пазначаным часовым адрэзкам 8 сьнежня 1920 — 15 красавіка 1921 году, засьведчана існаваньне Хвойніцкай школы II ступені (175 вучняў), а таксама школ І ступені — 1-й Хвойніцкай (58 вуч.), 2-й Хвойніцкай (204 вуч.), Хвойніцкай габрэйскай (50 вуч.), Хвойніцкай польскай (69 вуч.) і Хвойніцкай чыгуначнай (70 вуч.)<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласьці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19.</ref>. У чэрвені 1921 году непадалёк ад Хвойнікаў на станцыі Аўрамаўская банда атамана Івана Галака затрымала цягнік, абрабавала і забіла 55 пасажыраў<ref>Новиков Д. С. Борьба органов советской власти с бандой атамана Галака на белорусско-украинском пограничье в начале 1921 г. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 102.</ref>. 8 сьнежня 1926 году Хвойнікі вярнулі [[БССР]], адначасова надаўшы статус раённага цэнтру спачатку ў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], потым у [[Гомельская акруга|Гомельскай акрузе]]. На 1930 год тут было 560 двароў. Напярэдадні Другой сусьветнай вайны ў мястэчку і на станцыі дзеялі 2 пачатковыя і 7-гадовая школы, хата-чытальня, філія спажывецкай каапэрацыі; працавалі лесапільня (з 1912 году), маслазавод (з 1930 году), шпаларэзны завод (з 1932 году), кравецкая і шавецкая майстэрні (з 1928 году), паравы млын, маслабойня, хлебапякарня (з 1929 году), смалакурня, машынна-трактарная станцыя (з 1932 году). З 1938 году — у [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. 29 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]]. [[Файл:Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.jpg|значак|зьлева|170px|Помнік ахвярам нацызму ў Хвойніках.]] У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Хвойнікі знаходзіліся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. У верасьні 1941 году акупанты зьнішчылі ў урочышчы Пальміра больш за 100 чалавек зь ліку хвойніцкіх габрэяў<ref>Матвей Милявский. Хойники — моя любовь и боль. // Мишпоха. № 16. 2005</ref>. {{пачатак цытаты}}''В 1946 году я впервые после войны приехал в Хойники и услышал от мамы, как был зверски убит ее отец, мой дедушка Нохим, не захотевший эвакуироваться. Группа стариков: дедушка, мой родственник Левицкий Мойше, его больной внук Хаим и другие — шли в одной колоне. Впереди дедушка, которому вручили знамя. Фашисты и полицейские заставили еле шагающих старых, больных людей петь песни. Обреченных били, и вдруг дедушка начал петь и вслед за ним остальные. Они даже бодрее стали шагать. Нацисты заставили их замолчать, прекратить пение. Кто-то из местных жителей, наблюдавших шествие обреченных, сообщил немцам, что евреи поют не песню, а нараспев читают молитву «Шма Исроэль». Мои попытки узнать подробности тогда не увенчались успехом. Это казалось легендой. Намного позже в акте Чрезвычайной Государственной комиссии по Хойникам, я прочитал, что группу стариков с красным флагом водили по улицам поселка, а потом под пытками вывели на «Пальмир» и расстреляли. Нет, это уже не легенда, а жестокая правда. Но почему в документе Комиссии не сказано о том, что «группа стариков» — это были евреи, и только евреи? Почему не сказано о том, чтó они пели? Не знали? Невозможно!''{{канец цытаты}}У кастрычніку — больш за 150 габрэяў расстраляныя ў пасялковым парку і 40 чалавек у двары будынку паліцыі. У чэрвені 1943 году ў Хвойніках быў створаны лягер грамадзянскага насельніцтва, у якім утрымлівалася 5 000 чалавек. Вязьняў групамі адпраўлялі ў Нямеччыну<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 309, 317—318</ref>. Ад вызваленьня і да 15 студзеня 1944 году тут месьціліся органы кіраваньня Палескай вобласьці. З 1954 году Хвойнікі — у складзе Гомельскай вобласьці. На 1955/1956 навучальны год у раённым цэнтры дзеялі 2 беларускія (№ 1 і 3) і 1 расейскамоўная (№ 2) сярэднія школы<ref>Занальны дзяржаўны архіў у г. Рэчыцы . Ф. 3. Воп. 1. Спр. 12</ref>. 10 лістапада 1967 году Хвойнікі атрымалі статус [[места]]. У 1972 годзе да места далучылі вёскі [[Валокі (Хвойнікі)|Валокі]] і [[Забалацьце (Хвойнікі)|Забалаць]], у 1989 годзе — [[Настольле]] і [[Лянтарня|Лянтарню (бальшав. Чырвоную Ніву)]], 1 сьнежня 2009 году — [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 290]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == Максымальная колькасьць насельніцтва ў Хвойніках засьведчаная на 1989 год, калі тут жылі 17113 чалавек (згодна зь перапісам). === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:140 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:15000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1849 from:0 till:580 bar:1858 from:0 till:449 bar:1886 from:0 till:580 bar:1897 from:0 till:2596 bar:1909 from:0 till:2891 bar:1939 from:0 till:3400 bar:1970 from:0 till:9500 bar:1991 from:0 till:15000 bar:2002 from:0 till:14600 bar:2006 from:0 till:13500 bar:2009 from:0 till:13844 bar:2018 from:0 till:12472 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline> </div> * '''XIX стагодзьдзе''': 1849 год — 580 чал., зь іх мяшчанаў 1-га разраду — 4, 2-га — 13, 3-га — 63; 1858 год — 449 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 426.</ref>; 1880 год — 500 чал.<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Chojniki // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/620 620].</ref>; 1886 год — 580 чал.; 1897 год — 2596 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1906 год — 2685 чал. (1250 муж. і 1435 жан.), зь іх 717 каталікоў, 299 праваслаўных, 1668 юдэяў<ref name="pam">{{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}}</ref>; 1939 год — 3,4 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|17к}} С. 42.</ref>; 1970 год — 9,5 тыс. чал.; 1991 год — 15 тыс. чал. * '''XXI стагодзьдзе''': 2002 год — 14,6 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|17к}} С. 41.</ref>; 2004 год — 14,2 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 425.</ref>; 2005 год — 13,9 тыс. чал.; 2006 год — 13,5 тыс. чал.; 2008 год — 13,2 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 году — 13,1 тыс. чал.; 2009 год — 13 844 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918172105/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-3.pdf Перепись населения — 2009. Гомельская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 12 698 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 12 500 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 12 472 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Рэлігія === У 1990-я гады ў Хвойніках узьведзеныя новыя будынкі царквы Пакрова Багародзіцы і касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі. === Адукацыя === У Хвойніках працуюць прафэсійны ліцэй, 4 сярэднія (у іх ліку гімназія), дзьве спартовыя школы і Школа мастацтваў. === Культура === Раённы Дом культуры, яго філія Цэнтр культуры м. Хвойнікі, дзее народны тэатр, народны ансамбль «Спадчына», пры Школе мастацтваў — дзіцячы ўзорны ансамбль «Верасок», ансамбль народнай музыкі «Крыніца», пры Цэнтры творчасьці дзяцей і моладзі адзьдзелу адукацыі райвыканкаму ўзорны ансамбль эстраднага танцу «DRIVE», Дом рамёстваў, раённая і местачковая бібліятэкі, раённы краязнаўчы музэй, выдаецца раённая газэта «Хойніцкія навіны». == Забудова == === Плян === Забудова Хвойнікаў злучылася з блізкімі паселішчамі, у выніку чаго склаліся раёны Старыя Хвойнікі, Новыя Хвойнікі і паўночна-заходні. Паводле генэральнага пляну ўзводзіліся 2—5-павярховыя будынкі. Шматпавярховы мікрараён Юбілейны збудаваны ў Новых Хвойніках. У зьвязку з [[Чарнобыльская катастрофа|чарнобыльскай катастрофай]] новае будаваньне ў месьце нязначнае. === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Вакзальная вуліца || '''Замкавы''' завулак<ref name="fn4">Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. С. 10</ref> | '''Карчомная''' вуліца<ref name="plan-1886">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|Плян Хвойнікаў 1886 году]]</ref> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Домнікава вуліца || '''Кавальская''' вуліца<ref name="fn4"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Інтэрнацыянальная вуліца || '''Царкоўная''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Івана Мележа вуліца || '''Школьная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Піянэрская вуліца || '''Янава''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Пагарэлая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца<ref name="fn4"/> і '''Зялёная''' вуліца 1864 г.<ref name="plan-1864">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|Плян Хвойнікаў 1864 году]]</ref><br /> У 1886 г. апошняя пазначана як '''Валоцкая''' вуліца<ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Сялянская вуліца || '''Забалоцкая''' вуліца<ref name="plan-1864"/><ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Танкістаў плошча || '''Замкавая''' вуліца<ref name="fn4"/> || Працы плошча |} == Эканоміка == Аўтарамонтны завод, завод гідраапаратуры ў складзе «МТЗ-ХОЛДЫНГ», завод ЖБВ — філія ААТ «Мазырскі ДБК», фабрыка мастацкіх вырабаў, Палескі вытворчы ўчастак ААТ «Мілкавіта». == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === [[Файл:Museum in Chojniki.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкі краязнаўчы музэй, вул. Карла Маркса, 19]][[Файл:Ivan Melezh Ludzi na bolote Hoiniki 01.jpg|значак|170px|Скульптурная кампазыцыя «[[Людзі на балоце (раман)|Людзі на балоце]]» ў Хвойніках.]] Хвойнікі — цэнтар традыцыйнага мастацкага рамяства (ткацтва, вышыўка і інш.)<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>. Дзее Хвойніцкі краязнаўчы музэй. Спыніцца можна ў гатэлі «Журавінка». У месьце да 10-й гадавіны [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] паставілі помнік Смутку. === Адметныя мясьціны === * Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты). * Сядзібна-паркавы комплекс спадчынных ганаровых грамадзян Аўраамавых (пачатак XX ст.) на месцы сядзібы фальварку Валокі. === Страчаная спадчына === * Касьцёл (1859—1862), пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. * Капліца на могілках (1859—1862), пераўтвораная ў царкву. * Сядзіба Прозараў (канец XVIII ст.) у мясьціне, якая называлася Замкам. * Царква Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы (XVIII ст.){{Заўвага|Яе драўляны будынак зь лядашчымі, паводле сьвятара М. Ярэміча<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 17</ref>, страхой і купалам, які стаяў «почти в болоте» (на пляне 1864 г. пазначаны на вуліцы Царкоўнай), праблематычна ўважаць за страчаную архітэктурную каштоўнасьць, бо разабраны ён быў з нагоды пераўтварэньня ў Пакроўскую царкву нэагатычнага мураванага касьцёла ў самым цэнтры мястэчка Хвойнікі.}} == Асобы == * [[Караль Прозар]] (1759—1841) — на думку Т. Касцюшкі, — «рэдкі грамадзянін» Рэчы Паспалітай, паводле расейскай імпэратрыцы Кацярыны ІІ, — «в числе первейших бунтовщиков почитаемый»<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-30 Абозны Караль Прозар] Хойнікшчына</ref> * Аляксандар Стравінскі (1835—1911) — удзельнік расейска-турэцкай вайны 1787—1788 гг., генэрал-маёр (1898)<ref>Больш падрабязна гл. [[Лянтарня]]</ref> * Мікалай Селіваноўскі (1901—1997) — намесьнік міністра Дзяржбясьпекі СССР (1946—1951), генэрал-лейтэнант (1943)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/selivanowski/0-141 Николай Николаевич Селивановский] Хойнікшчына</ref>. * [[Якаў Жыліцкі]] (1909—1993) — вынаходнік, кандыдат сельскагаспадарчых навук, Заслужаны вынаходнік РСФСР * Ірына (нар. Тышкевіч) Бяляўская (1913—1975) — гісторык-славіст, прафэсар Маскоўскага унівэрсытэту імя М. В. Ламаносава <ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-42# Ірына Бяляўская]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> * Ізраіль Рабіновіч (1914—2001) — доктар хімічных навук, прафэсар Ніжагародзкага унівэрсытэту, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР, лаурэат Дзяржаўнай прэміі РФ (пасьмяротна). * Ізраіль Фішман (1914—2004) — доктар фізыка-матэматычных навук, прафэсар Казанскага унівэрсытэту<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/izrail_samuilovich_fishman/0-122 Израиль Самуилович Фишман], Хойнікшчына</ref> * Іван (Ян) Цішкевіч (1919—2001) — правазнаўца, доктар юрыдычных навук, прафэсар БДУ. Заслужаны юрыст БССР (1971)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-424 Иван (Ян) Станиславович Тишкевич] Хойнікшчына</ref> * Уладзімер Чачот (1919—2004) — гісторык, дэкан факультэту польскай мовы і літаратуры Віленскага пэдагагічнага унівэрсытэту, прафэсар, заслужаны выкладчык Літоўскай Рэспублікі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/czeczot/0-145# Уладзімер Чачот]{{ref-pl}}, Хойнікшчына</ref>. * Іосіф Тойбін (1919—1988) — літаратуразнаўца, дасьледчык творчасьці А. С. Пушкіна, доктар філялягічных навук, прафэсар Курскага пэдагагічнага інстытуту, выдатнік народнай асьветы РСФСР. * Міхаіл Пізенгольц (1926—2003) — эканаміст, пэдагог. Спэцыяліст у галіне фінансавай дзейнасьці буйных сельгаспрадпрыемстваў. Доктар эканамічных навук, прафэсар. * [[Рыгор Арцюшэнка]] (1927—2004) — дзяяч беларускай эміграцыі ў [[ЗША]] * [[Інэса Вінаградава]] (нар. 1934) — беларускі харавы дырыжор, Заслужаны работнік культуры БССР (1975) * [[Мікалай Асаўляк]] (1937—2008) — беларускі мастак, выкладчык СШ № 3 г. Хвойнікі, сябра Беларускага саюзу мастакоў<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/asauljak/0-130 ЧЕЛОВЕК, превративший маленькие уголки РОДНОГО КРАЯ в шедевры живописи]</ref> * [[Уладзімер Багінскі]] (нар. 1938) — навуковец у галіне лясной гаспадаркі, член-карэспандэнт НАН Беларусі, прафэсар ГДУ імя Ф. Скарыны<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/baginski/0-153 Уладзімір Феліксавіч Багінскі] Хойнікшчына</ref>. * [[Віктар Дашук]] (нар. 1938) — беларускі кінарэжысэр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/viktar_dashuk/0-142 Віктар Нікіфаравіч Дашук] Хойнікшчына</ref>. * [[Алег Берасьнеў]] (1940—2014) — навуковец ў галіне дынамікі трываласьці і надзейнасьці машынаў, член-карэспандэнт НАН Беларусі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/berasnew/0-179 Олег Васильевич Берестнев] Хойнікшчына</ref>. * [[Аляксандар Варабей]] (1957—2007) — удзельнік Алімпійскіх гульняў у Маскве (1980), рэкардсмен Беларусі ў бегу на 3000 м з перашкодамі (1980 і дагэтуль)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/alvaralvar/0-310 Метеором промелькнул по небосклону] Хойнікшчына</ref> * [[Сяргей Кухарэнка]] (нар. 1976) — дзюдаіст, удзельнік Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000) і Афінах (2004)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kukharehnka/0-476 Сергей Петрович Кухаренко] Хойнікшчына</ref> * [[Віктар Ганчарэнка]] (нар. 1977) — футбаліст, трэнэр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/gancharehnka/0-247 Виктор Михайлович Гончаренко] Хойнікшчына</ref> * [[Маргарыта Махнева]] (у Хвойніках — Цішкевіч) (нар. 1992) — вясьлярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-305# Маргарыта Махнева]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> * [[Вольга Худзенка]] (нар. 1992) — вясьлярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/volga_khudzenka/0-300 Вольга Худзенка]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|17}} * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // [http://familyclubs.greencross.by/sites/default/files/files-for-download/braginshina-sbornik-fin.pdf Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 18, 26, 27, 31, 34]. * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} * {{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-2}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://hojniki.ucoz.ru/ Хойнікшчына] — краязнаўчы сайт {{Навігацыйная група |назоў = Хвойнікі ў сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Хвойніцкі раён |Гомельская вобласьць }} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Хвойнікі| ]] [[Катэгорыя:Гарады Гомельскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] nqhtgb1y9hi4v3el2tqwolc3ia9k70z 2700336 2700309 2026-11-12T10:24:22Z Дамінік 64057 /* Пад уладай Расейскай імпэрыі */ 2700336 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Хвойнікі |Лацінка = Chvojniki |Статус = места |Назва ў родным склоне = Хвойнікаў |Герб = Coat of Arms of Chojniki, Belarus.svg |Сьцяг = Flag of Chojniki.svg{{!}}border |Гімн |Дата заснаваньня = перад 1504 годам |Статус з = 1967 |Магдэбурскае права = |Былая назва = Хвоиники |Мясцовая назва = Хвайнікі |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 13278 |Год падліку колькасьці = 2022 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref>[https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_46933.pdf Численность населения на 1 января 2022 г. и среднегодовая численность населения за 2021 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа. — Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2022.]</ref> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 247600 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = Сядзіба Аўраамавых |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 53 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 58 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Хво́йнікі''' (афіцыйная назва — ''Хо́йнікі''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}</ref>) — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзяцца за 103 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомля]], чыгуначная станцыя на адгалінаваньні Васілевічы — Хвойнікі лініі [[Каленкавічы]] — [[Гомель]]. Аўтамабільныя дарогі на [[Рэчыца|Рэчыцу]], [[Каленкавічы]], [[Брагін]]. Хвойнікі — даўняе [[сяло]], пазьней [[мястэчка]] ў частцы [[Палесьсе|Палесься]]{{Заўвага|«Ono Pinsk, Owrucze, Mozyr etc. na Polesiu», гл.: Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. — С.-Петербург, 1865. С. 292, 293}}, што на самай поўначы [[Кіеўскае ваяводзтва|гістарычнай Кіеўшчыны]] (гл. ніжэй); [[Хвойніцкі замак|невялікі прыватнаўласьніцкі замак]] часоў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. З адметных мясьцінаў вылучаліся драўляны сядзібны дом Прозараў, мураваныя касьцёл у цэнтры мястэчка і капліца-пахавальня на могілках, помнікі архітэктуры адпаведна [[клясыцызм]]у і [[нэаготыка|нэаготыкі]] канца XVIII ст. і пачатку 1860-х гг. == Назва == [[Файл:Месца, дзе паўстала сяло Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Месца на краю асушанага на сёньня балота, дзе калісьці паўстала сяло Хвойнікі.]][[Файл:Узвышша Хвайнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Гэтае ўзвышша на заднім пляне, калісьці парослае хваёвым лесам, досыць аддаленае ад прыбалотнага сяла Хвойнікі, «перадало» яму сваю назву.]][[Файл:Караль Прозар з Хвойнікаў кумам у Барбарове. 1790 г.png|значак|зьлева|170px|Караль Прозар з Хвойнікаў і Міхал Паўша зь Лісьцьвіна кумамі ў Барбарове. 1790 г.]] [[Тапонім]] Хвойнікі ўтварыўся ад паняцьцяў [[хвоя|хвоі]], [[хваёвыя лясы|хваёвых лясоў]]<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 393.</ref>{{Заўвага|А яшчэ ў кнізе «Памяць» заснавальнік Хвойніцкага краязнаўчага музэя А. М. Зелянкоўскі прыводзіў «і іншую думку», г. зн. сваю ўласную. Маўляў, у апісаньні межаў Брагінскага графства 1512 г. у адным месцы паселішча значыцца як Хвайнічок, у іншым — як Хойнічак{{Заўвага|Гэта ня дзьве назвы аднаго паселішча, а два розныя ўрочышчы, геаграфічна аддаленыя адно ад аднаго і яшчэ больш ад Хвойнікаў, гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 7 — 11; [http://hojniki.ucoz.ru/index/braginski_akt_1512_g/0-140# С. Бельскі. Акт абмежавання Брагінскай воласці]}}. І далей: «Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона, выдадзены ў 1903, сцвярджае: «Хойнік — старажытнагрэцкая мера сыпучых целаў, што згадваецца ўжо ў Гамера, які X. вызначае колькасць збожжа, патрэбнага для пракармлення аднаму чалавеку на дзень...»<ref name="fn1">Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 26</ref>. Маецца на ўвазе хеніка альбо хойніка (менавіта так, бо гэта назоўнік жаночага роду, гл. [https://biblehub.com/thayers/5518.htm χοῖνιξ, χοινικος, ἡ]) – адзінка аб’ёму, роўная 1,08 л. І ці ж гэта можна прызнаць за вэрсію?! Аднак, на стэндзе ў будынку райвыканкаму і на ўездзе ў Хвойнікі з боку Рэчыцы ў новым «пашпарце» раёну напісана такое.}}, хоць самое паселішча ўзьнікла ў нізкім месцы, сярод балота, дзе хвоя суцэльна не расьце. Імаверна, на новае сяло была перанесеная назва парослага хвайнікамі ўзвышша (ёсьць і сёньня, але даўно разаранае), якое аддзяляла яго ад даўняга брагінскага сяла [[Лісьцьвін]]а. Жыхары апошняга «''дубровы собе на поля розробили и вычертили''»<ref>Спиридонов М. Ф. Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Вып. 1. — Мінск, 2000. С. 192.</ref>, адкуль і гэткая назва, кантрастная з будучай мястэчкавай. Таму, пэўна, і сымболіка сучасных Хвойнікаў збольшага адпаведная ня іх месцазнаходжаньню побач з хвайнікамі, як здаўна меркавалася, а набытай імі назве, даволі дзіўнай для селішча, паўсталага на краю балота. Традыцыйная гістарычная назва места — Хво́йнікі<ref>[https://www.svaboda.org/a/viaczorka-u-bierasci/28062505.html «Беларускія назвы вернуцца і для Хвойнікаў, і для Берасьця», — Вінцук Вячорка прэзэнтаваў кнігу ў Берасьці], [[Радыё Свабода]], 19 кастрычніка 2016 г.</ref><ref name="rohaleu">Аляксандар Рогалеў. Пра назву горада Хойнікі] // Хойнікшчыны спеўная душа. Народная духоўная культура Хойніцкага краю: Фальклорна-этнаграфічны зборнік / пад агул. рэд. В. Новак. — {{Менск (Мінск)}}: «Выдавецкі цэнтр БДУ», 2010. С. 287—288.</ref><ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 78.</ref><ref>{{Літаратура/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Гомельская вобласьць}} С. 204.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190816003258/http://dspace.mspu.by/handle/123456789/1415 Пра змены ў сістэме айконімаў Мазырскага Палесся] / В. В. Шур // Слово. Текст. Социум : сборник научных трудов преподавателей филологического факультета / Министерство образования Республики Беларусь, Учреждение образования «Мозырский государственный педагогический университет имени И. П. Шамякина»; [редколлегия: Л. В. Исмайлова (ответственный редактор) и др.]. — Мозырь : МГПУ им. И. П. Шамякина, 2011. С. 148—154.</ref> або ''Хвайнікі́''<ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 11.</ref>. [[наркамаўка|Цяперашняя афіцыйная]] назва ''Хойнікі'' ({{мова-pl|Chojniki|скарочана}} ад {{мова-pl|chojnik|скарочана}} — хвойнік, {{мова-ru|Хойники|скарочана}}) ёсьць замацаванай у расейскай мове польскай формай тапоніму<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/25444820.html Аддайма Брэст брэтонцам!], [[Радыё Свабода]], 3 ліпеня 2014 г.</ref><ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 129, 157.</ref><ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]], [[Ігар Карней|Карней І.]] [https://www.svaboda.org/a/30137752.html Гарады з «памылкамі» ў назвах: Хойнікі ці Хвойнікі?], [[Свабода (радыё)|Радыё Свабода]], 1 верасьня 2019 г.</ref>. Адбывалася гэта паволі. Неаднаразова ў польска- і лацінамоўных крыніцах выкарыстоўвалася беларуская форма. Напрыклад, яшчэ і ў канцы 1790 году пра [[Караль Прозар|Караля Прозара]], як аднаго з кумоў пры зьдзяйсьненьні таямніцы хросту сына сужэнцаў Клішэўскіх у [[Барбароў|Барбарове]], у мэтрычных кнігах [[Юравічы|Юравіцкага касьцёлу]] запісана, што ён «з Хвойнікаў» (''de Chwoyniki'')<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/pra_nazvu_khvojniki/0-217 Бельскі С. Пра назвы Хвойнікі/Хойнікі і Лісцвін.]</ref>. Была і няўдалая спроба пана Мікалая Харлінскага ў пачатку XVII ст. пераназваць мястэчка і ўвесь маёнтак у ''Новы Харленж'' на гонар Харленжу — гнязда яго роду ў Люблінскім ваяводзтве («''dobra Chojniki czyli Nowy Charlęż''» — 1618 год, «''m. Nowy Charlęż''», але «''wieś Chojniki''» — 1623 год; зрэдку ў дакумэнтах Харлінскіх сустракаліся і «''Chwojniki''» — 1600, 1618 гады)<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 57, 234, 279, 281, 637.</ref>. Аднак, празь некалькі гадоў рыма-каталікоў Харлінскіх заступіў новы ўладальнік кальвініст М. Абрамовіч, пазьней праваслаўны М. Бжазоўскі, далей незацікаўленыя ў перайменаваньнях рыма-каталікі Шуйскія, і тую спробу спасьціг лёс іншых новых назоваў, якія мусілі — пісаў А. Ябланоўскі — «''przed żywotnością starych ustąpić''»<ref>ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 176—177.</ref>. Паводле Чэслава Пяткевіча, які жыў на Палесьсі ад свайго нараджэньня ў 1856 годзе і, згодна з аўтографам, на працягу 36 наступных, а апошні раз наведаў мястэчка ў 1912 годзе, тутэйшы люд звычайна называў яго ''Хвайнікамі''<ref>Pietkiewicz Cz. Chojniki // Ziemia: Ilustrowany miesięznik krajoznawczy. — Warszawa, 1927. T. 12. Nr. 1—24. S. 249—252.</ref>. У нарматыўным даведніку «[[Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь]]» традыцыйная гістарычная назва Хвойнікі фіксуецца як варыянтная. == Гісторыя == {{Гл. таксама|Гісторыя Хвойнікаў}} === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Прывілей С. Полазу 1504 г.jpg|значак|зьлева|170px|Польскамоўная анатацыя «прывілею рускага» 1504 г. караля Аляксандра пану Сямёну Палазовічу на Хвойнікі і Астраглядавічы. Вопіс 1798 г.]][[Файл:Пячатка 1513 г. Сямёна Палазовіча, намесніка оўруцкага.png|100пкс|значак|100px|Пячатка оўруцкага намесьніка Сенка Полаза. 1513 г.]][[Файл:Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.]] Найранейшая згадка пра Хвойнікі (у арыгінале, мусіць, — ''Хвоиники'') датавана 3 днём месяца чэрвеня 1504 году{{Заўвага|Пачынаючы з артыкулу «Хойнікі» 1974 г. аўтарства Ф. В. Ахрэмчыка<ref>Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. XI. Футбол — ЯЯ. Дадатак. — Мінск, 1974. С. 70</ref>, ва ўсіх беларускіх выданьнях годам найранейшай згадкі пра Хвойнікі чамусьці называўся 1512-ты. Зьвестка нібыта запазычана з Акту абмежаваньня Брагінскай воласьці таго году. Аднак, згаданы ў абмежаваньні востраў Хойнічак месьціўся паміж сёламі Лісьцьвін і Дзімамеркі, хутчэй за ўсё на тэрыторыі сучаснай Брагіншчыны, а чысты рог Хвойнічак яшчэ далей — паміж сялом Дзімамеркі і месцам упадзеньня рэчкі Пясочанкі (Пясочні) ў Брагінку. Пэўна, ні адзін з гэтых Хвайнічкоў ня мог быць колішнім сялом Хвойнікі не адно таму, што не зьяўляўся паселішчам, як даўно заўважылі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, але і з прычыны неадпаведнасьці свайго геаграфічнага разьмяшчэньня.}}{{Заўвага|У ІГ НАН Беларусі, аднак, мяркуюць, што кароль Аляксандар хіба пацьвердзіў ранейшае падараваньне караля Казімера. Інакш кажучы, трымаюцца раней выказанага М. Ф. Сьпірыдонавым дапушчэньня: найранейшай згадкай пра Хвойнікі мусіць уважацца, як прынята ў гістарычнай навуцы, апошні няпоўны год жыцьця Казімера Ягелончыка, г. зн. 1492. Пераконвае ў гэтым акадэмічных гісторыкаў запіс у дакумэнце 1532 г.<ref name="fn3">Андрій Блануца. Земельні надання Сигізмунда І Старого на Українські землі Великого Князівства Литовського // Україна в Центрально-Східній Европі. — Київ: Інститут історії України НАНУ, 2008. № 8. С. 69 — 70</ref>:{{пачатак цытаты}}''Лист писаныи князю Дмитру Романовичу Виденицкому до пана воеводы киевского абы именя розные по Семену Полозовичу зосталые ему яко зятю его поступил_Жикгимонт Божю милостю корол_Воеводе киевскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ намъ дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романович Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя Ухобное, Углядковичи, Белыи Берегъ, Виточов, Мартиновичи, Хвоиники, Остроглядовичи, Новоселки а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи он вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого Казимера, короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими… и приказуемъ тобе, ажо бы еси тых именеи со всимъ с тымъ князю Дмитру поступилъ…'' {{канец цытаты}}Дасьледчыкі чамусьці не зважаюць на тую акалічнасьць, што пад «''вси именя''» падпадае і названае першым у сьпісе Ухобное, да падараваньня якога Сямёну Палазовічу кароль Казімер дачыненьня ня меў. С. Палазовіч атрымаў яго ў 1493 г. непасрэдна ад вялікага князя Аляксандра<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 3 (1440 — 1498). — Vilnius, 1998. № 27</ref>. У крыніцы няма зьвестак, нібы гэта пацверджаньне ранейшага падараваньня, тым часам як у прывілеях што да іншых маёнткаў яны ёсьць. Да таго ж, у запісе 1879 г. Браніслаў Клечыньскі з памочнікамі, якія прачыталі і скапіявалі арыгінал прывілею, сьведчылі, што добры Хвойнікі і Астраглядавічы, падараваныя С. Палазовічу, выдзеленыя з Брагінскай воласьці, а значыць, раней нікому асобна ад яе не належалі, таму згадваць іх, як і іншыя другарадныя паселішчы, не было патрэбы. І яшчэ. Чаму для размешчаных у больш глухой мясьціне Хвойнікаў у картатэцы М. Ф. Сьпірыдонава, выкарыстанай укладальнікамі першага тому «Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі», пазначаны 1492 г., а для згаданых у той жа самай крыніцы Астраглядавічаў, Навасёлак і Белага Берага — 1532 г.? Таму, што сёньня Хвойнікі — раённы цэнтар?<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х тамах: Т. 1. — Мінск: Белкартаграфія, 2009. С. 193, 195, 224, 240</ref>}}, калі кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] сваім прывілеем, вылучыўшы іх і [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з усімі прылегласьцямі з Брагінскай воласьці, падараваў на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямён Палазовіч|Сямёну Хведаравічу Палазовічу]] («слаўнаму русінскаму ваяку Полазу», «Полазу Русаку, слаўнаму казаку», як назвалі яго польскія гісторыкі [[Ёст Людвік Дэцый]]<ref>Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521. F. LXVII</ref> і [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950.</ref>{{Заўвага|Пра С. Палазовіча гл.: Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. С. 95 — 105}}). Вядомая яна, як самы даўні дакумэнт (przywiley ruski) з польскамоўнага вопісу архіва князёў Шуйскіх з збору «Archiwum Prozorów i Jelskich», што захоўваецца ў фондах Галоўнага архіву старых актаў у Варшаве. А абмежаваньне Брагінскай воласьці (альбо «hrabstwa» ў кнізе Мазырскага гродзкага суда 1776 году) ад 7 сакавіка 1512 году, якое выконвалася на загад караля і вялікага князя [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збараскага, было адначасова і размежаваньнем яе з добрамі пана Сямёна Палазовіча<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. Мяжа тады прайшла на поўдзень ад Хвойнікаў, а менавіта з паўднёвага захаду, ад астравоў [[Дронькі]], [[Кажушкі (Гомельская вобласьць)|Кажушкі]], на паўночны ўсход, паўз угодзьдзі брагінскага сяла Лісьцьвін{{заўвага|Усім вядомая сёньня вёска [[Паселічы]], што месьціцца побач зь Лісьцьвіном, узьніклая пазьней і вядомая з 1569 году, належала ўжо не да Брагінскага маёнтку.}} у кірунку сяла, таксама брагінскага, [[Дзімамеркі|Дамамірка]]. Астраглядавічы з навакольлямі апынуліся ўнутры яе, што выклікала пярэчаньні з боку пана Хведара (у тэксце: Хвядоса) Палазовіча, бацькі ўладальніка<ref>НГАБ у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050 адв.</ref>{{Заўвага|У сувязі зь зямельнымі спрэчкамі нельга абыйсьці ўвагаю яшчэ і такі сюжэт: член-карэспандэнт НАН Беларусі С. В. Марцэлеў удзел у зямельным канфлікце 1528 г. паміж рудабельцамі (Рудыя Белкі – сучасны раённы цэнтар Акцябрскі) і хвайнічанамі (Хвойня – вёска ў Лучыцкім сельсавеце сумежнага Петрыкаўскага раёну) чамусьці прыпісаў жыхарам Хвойнікаў<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 426</ref>. Што і казаць — «блізкі сьвет»! Гэта, аднак, не зьбянтэжыла ўкладальнікаў яшчэ адной, больш новай энцыкляпэдыі<ref>Города, местечки и замки Великого княжества Литовского: энциклопедия / ред. совет: Т. В. Белова (пред.) [и др.]. — Минск: БЭ, 2009. С. 292</ref>}}. [[Файл:Герб Друцк князёў Любецкіх (Відэніцкіх).png|100пкс|значак|Герб Друцк князёў Друцкіх (Любецкіх альбо Відыніцкіх)]] Адміністрацыйна Хвойнікі належалі спачатку да Брагінскай воласьці [[Кіеў]]скага павету і [[Кіеўскае ваяводзтва|аднайменнага ваяводзтва]] Вялікага Княства Літоўскага. Іх і Астраглядавічаў уладальнікамі ад пачатку XVI ст. і да 1860-х гадоў (маёнтку — да 1887 году) пасьлядоўна былі паны Палазовічы, князі Любецкія, паны Харлінскія, Абрамовіч (Абрагамовіч), Бжазоўскія, князі Шуйскія, паны Прозары<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 12 — 18.</ref>{{Заўвага|Насуперак таму, як, пачынаючы са слоўнікавага артыкула [[Аляксандар Ельскі|А. Ельскага]] (Chojniki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.— Warszawa, 1880. Tom I. S. 620), сьцьвярджалася ледзьве не ўва ўсіх папяровых выданьнях Беларусі{{Заўвага|Больш як за 100 гадоў зьявілася хіба пара-тройка частковых выключэньняў. У. А. Малішэўскі і П. М. Пабока ў кнізе «Нашы гарады» паведамілі, што ў 1568 годзе князёўна Любецкая запісала Хвойнікі (у грамаце Хойнікі) Шчаснаму Харлінскаму. Але далей ізноў жа – пра Хвойнікі як уладаньне князёў Вішнявецкіх. (Малішэўскі У. А., Пабока П. М. Нашы гарады. – Мінск, 1991. С. 226). Потым гэта паўтарылі А. М. Зелянкоўскі і У. Ф. Ісаенка (<ref name="fn1"/>; Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. – Хойнікі, 1995. С. 5).|}}, у тым ліку энцыкляпэдыях і даведніках, князям Вішнявецкім Хвойнікі ніколі не належалі. Увогуле цікава, як у тыя часы ўяўлялі сабе тэму не аматары-энтузыясты, а гісторыкі-дасьледчыкі. Напрыклад, прафэсар гісторыі Кіеўскага унівэрсытэту У. Б. Антановіч і студэнт М. Запольскі таксама ўважалі першымі ўладальнікамі Хвойнікаў ды Астраглядаў князёў Вішнявецкіх; чытай: усё, што калісьці належала да Брагінскай воласьці, ад канца (чаму?!..) XVI ст. і да канца XVII ст. было іхным (Брагинская волость (исторический очерк) / М. Запольский // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 116 – 117; пазьней літаральна тое ж сустракаем у выданьні: Россия. Полное географическое описание нашего Отечества / Под ред. В. П. Семёнова. – Т. 9: Верхнее Поднепровье и Белоруссия: [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губ.] / Сост. В. П. Семенов, М. В. Довнар-Запольский, Д. З. Шендрик [и др.]. – С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1905. С. 568). Калі аўтарам нарысу "Брагінская воласьць" сапраўды быў У. Антановіч<ref>Зінаїда Зайцева. М. В. Довнар-Запольський: від дебюту в науці до професора університєту. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 16</ref>, а М. Запольскі яго толькі выдаў, дык пазыцыя прафэсара тым болей зьдзіўляе. Трыма гадамі раней ён выступіў укладальнікам тому дакумэнтаў, у адным зь якіх, пазначаным 1631 (папраўдзе 1628) годам, гаспадаром Астраглядавічаў і Хвойнікаў названы ваяводзіч смаленскі пан Мікалай Абрагамовіч (Архив Юго-Западной России. – Киев, 1886. Ч. VII. Т. I. C. 396 – 397). Іншая справа як бы гэта пісаў учорашні навучэнец гімназіі, а на той час студэнт унівэрсытэту. Але, магчыма, нарыс быў падрыхтаваны раней, чым дакумэнт стаў вядомы. Ці не дзеля гэтага М. Запольскі абачліва не падпісаў імя аўтара?..|}}. 3 сакавіка 1532 году кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] адмысловым лістом загадаў ваяводзе Андрэю Няміровічу маёнткі нябожчыка Сямёна Палазовіча (у іх ліку Хвойнікі), якія той пасьпеў прыгарнуць да Кіеўскага замку, вярнуць яго зяцю князю Дзьмітрыю Раманавічу Відыніцкаму<ref name="fn3"/> (Любецкаму):{{пачатак цытаты}}''Жикгимонт Божю милостю корол'' ''Воеводе киевъскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ нам дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романовичъ Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя [[Хабнае|Ухобное]], [[Гладкавічы|Углядковичи]], [[Белы Бераг (Гомельская вобласьць)|Белыи Берегъ]], [[Вітачоў|Виточов]], [[Мартыновічы (Палескі раён)|Мартиновичи]], Хвоиники, [[Астрагляды|Остроглядовичи]], [[Навасёлкі (Хвойніцкі раён)|Новоселки]] а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи онъ вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого [[Казімер Ягайлавіч|Казимера]], короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими…'' ''П(и)сан y Кракове под лет(а) Бож(е)(г)(о) нарож(е)(н)(я) 1000 пят|сот 32 м(е)с(я)ца марта 3 ден, инъдикт 5 Михаило писаръ''{{канец цытаты}} [[Файл:Крыўды людзям кузцоўскім і хвойніцкім ад манастырскіх. 1556 г.jpg|170пкс|значак|Пра крыўды людзям кузцоўскім і хвойніцкім ад манастырскіх. 1556 г.]] У сьнежні 1556 году князь Дзьмітры Любецкі, не жадаючы прызнаць віну ўласных падданых «о подране бчол и о збите людей монастырских» (лыскоўскіх сялян кіеўскага Сьвята-Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра), скардзіўся ў сваю чаргу на іх: «…и я, дей, теж сам и люди мои кузцовские и хвойницкие от подданых церковных так веле кривды мам…»<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). 535/1763. Ф. 307. Спр. А. 446; Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ — ХVІІІ ст. З фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк — Київ, 2011. С. 363.</ref>. [[Файл:POL COA Bończa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Боньча роду Харлінскіх]] [[Файл:Запіс Фенны Любецкай Шчаснаму Харлінскаму. 1568 г.jpg|170пкс|значак|Фрагмэнт запісу добраў Ф. Любецкай мужу Ш. Харлінскаму. 1568 г.]] Дачка князя Дзьмітрыя і Фенны Палазоўны, сястра нябожчыка князя Богуша, таксама Фенна, пасьля сьмерці мужа Мельхіёра Насілоўскага ўзяла шлюб з панам [[Шчасны Харлінскі|Шчасным Харлінскім]] гербу Боньча ды 6 сьнежня 1568 году запісала на яго «''именя свое отчизные, дедизные, материстые у повете Киевскомъ лежачие, тоестъ… Хойники''{{Заўвага|Ці ня першы вядомы выпадак выкарыстаньня ў пісьмовай крыніцы палянізаванай формы замест арыгінальнай назвы Хвойнікі.}}'', Остроглядовичи, Новосюлки, Гладковичи, [[Хвосьніца|Хвосницу]], [[Стаўкі (Радамышальская грамада)|Ставокъ]], [[Сасноўка (Фастаўскі раён)|Сосновую]], половица [[Лапатычы|Лопатина]], [[Загальцы|Загайцы]], [[Гастомель|Гостомълъ]], Вытичов, [[Бышаў|Бышов]], [[Бугаеў (Кіеўская вобласьць)|Бугаювъ]], землю Злобицкую, три дворища в месте Киевскомъ, а дворище на котором был двор небожчика деда моего пана Семена Полоза, которые именя и дворища вышей мененые в той суме пенезей двохъ тысечей копъ грошей за живота и по животе матки небожчицы брат мой небожчикъ князь Богуш Любецкий, яко властную заставу свою на себе держалъ и тыхъ именей зо всими пожитки аж до живота свого уживал, а по животе его млти безпотомного оная сума две тысечи копъ грошей на (тыхъ) именяхъ записаная на мене пришла и спала…''»<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Опис 1. Справа 10. А. 411; Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 8. Т. 6. Акты о землевладении в Юго-Западной России XV—XVIII стст. — Киев, 1911. С. 224—227.</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва (у тым ліку Хвойнікі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009).</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Загаловак падатковага рэестру 1569 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак падатковага рэестру 1569 г.]][[Файл:Хвойнікі ў рэестры 1569 г.jpg|значак|170px|Сяло Хвойнікі ў рэестры 1569 г.]] У рэестры пабораў, ухваленых на Люблінскім сойме 1569 году, засьведчана, што з 22 цяглых дымоў і 6 [[агароднікі|агароднікаў]] у сяле Хвойнікі (Chojniki) пана Шчаснага Харленскага, харунжага кіеўскага, выплачвалася адпаведна па 12 грошаў і па 4 грошы<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 83зв.-84</ref>. 27 сьнежня 1586 году Шчасны Харлінскі, падкаморы кіеўскі, падаў судовую позву да ўдавы князя [[Аляксандар Вішнявецкі|Аляксандра Вішнявецкага]] за гвалтоўны вывад дзедзічных падданых зь іх жонкамі, дзецьмі і ўсімі хатнімі рэчамі з Астраглядавічаў, Хвойнікаў, [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушоў]] і Паселічаў з наступным пасяленьнем у вёсках свайго Брагінскага маёнтку<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 6.</ref>. У 1598 годзе сойм прызначыў Ш. Харлінскага адным з камісараў у справе разьмежаваньня ''Кіеўскай зямлі'' Кароны і [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] ВКЛ<ref>Constitucię seymu walnego Koronnego Warszawskiego, MDXCVIII. — W Krakowie, w Architypografiiey Króla Ie^{<small>o</small>} M. y Kościelney, Lazarzowey, MDXCVIII. S. 20; Volumina Legum. S. 372.</ref>. У трыбунальскім акце ад 22 чэрвеня 1600 году што да Кіеўскага ваяводзтва засьведчаная нязгода Ш. Харлінскага з тым, як разьмежаваныя грунты яго Астраглядавічаў, Навасёлак, Хвойнікаў з прыналежнымі князю [[Адам Вішнявецкі|Адаму Аляксандравічу Вішнявецкаму]] сёламі Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін, а таксама яго Багушэвічаў (Багушоў), Плоскага, Паселічаў, Хвойнікаў, Навасёлак з прыналежнымі князю [[Міхаіл Вішнявецкі|Міхаілу Міхайлавічу Вішнявецкаму]] Глухавічамі, [[Бабчын]]ам, з тым, як падзеленыя дубровы, [[Урочышча|урочышчы]], з папсаваньнем старых памежных знакаў<ref>ŹD. T. XXI. S. 57</ref>. 20 чэрвеня 1600 году Ш. Харлінскі выдаў сыну свайму Мікалаю ''вечны запіс'', прызнаны ў [[Люблін]]скім трыбунале, на валоданьне Астраглядаўскім ключом (а гэта і Хвойнікі), на двор з 5 пляцамі ў Кіеве<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 46 — 47.</ref>. Зь імёнамі [[сужэнства]] Мікалая і Гэлены (Гальшкі) Харлінскіх зьвязана заснаваньне яшчэ да 1622 году касьцёла ў Астраглядавічах<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 51; гл. таксама [http://hojniki.ucoz.ru/index/kascjol_u_astragl/0-451 Прозараўскія мясьціны ў Астраглядах]</ref> і стварэньне першай у рэгіёне каталіцкай парафіі. Недзе ў гэты ж час Хвойнікі апынуліся ў складзе [[Оўруч|Оўруцкага]] павету. Разьмежаваньне Кіеўскага ваяводзтва Кароны і Мазырскага павету ВКЛ у сьнежні 1621 — студзені 1622 году засьведчыла, як на сёньняшні дзень, унікальную сытуацыю: тагачасныя мястэчка і вёску Хвойнікі М. Харлінскага паны камісары пацьвердзілі прыналежнымі да Кароны, а сяло і двор Настольле пана Іскарастынскага{{Заўвага|Вуліца Настольская і канец вуліцы Пралетарскай з прылегласьцямі ў сёньняшніх Хвойніках.}} — да ВКЛ<ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145.</ref>. 7 чэрвеня 1623 году датаваны судовы дэкрэт, у якім удава Гальшка Харлінская абвінавачвала паноў Станіслава, Юрыя і астатніх Харлінскіх, родных братоў і сваякоў мужа Мікалая, за гвалтоўны наезд на замак і вёску Астраглядавічы, мястэчка Новы Харленж (Хвойнікі), вёскі Хвойнікі, Вялікі Бор, [[Гарошкаў (Хвойніцкі раён)|Гарошкаў]], [[Рашаў]], [[Карчовае]], [[Бардакі (Лаханія)|Лаханію]], [[Стралічаў]], [[Паселічы]], [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]{{Заўвага|Яшчэ названыя 13 паселішчаў, акрамя «іншых вёсак і прыселкаў».}}<ref>ŹD. T. XXI. S. 637</ref>. [[Файл:Jastrzębiec Abramowiczów.jpg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ястрабец зьменены паноў Абрамовічаў.]][[Файл:Астраглядавічы і Хвойнікі ў рэестры 1628 г.jpg|значак|170пкс|Астраглядавічы, Хвойнікі і інш. у рэестры 1628 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.jpg|значак|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.]][[Файл:Анатацыя акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.png|значак|170пкс|Анатацыя да акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.]] У 1627 годзе Гальшка Мікалаевая Харлінская склала [[тэстамэнт]], паводле якога Астраглядавічы разам з Хвойнікамі пераходзілі ў пасэсію да яе зяця-кальвініста [[Мікалай Абрамовіч|Мікалая Абрагамовіча]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 56.</ref>. Згодна з пабаровым рэестрам 1628 году, пан Мікалай Абрагамовіч z Chwoynik, з 11 дымоў плаціў па 3 злотых, з 2-х агароднікаў па 1 злотаму і 6 грошаў<ref>ЦДІАУК. Ф. 25. Оп. 1. Спр. 177. А. 606; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 397.</ref>. Пры гэтым будучаму гэнэралу артылерыі ВКЛ яшчэ доўга давялося ўлагоджваць спадчынныя і проста маёмасныя непаразуменьні зь іншымі Харлінскімі — панамі Станіславам, Юрыем і Шчасным, а таксама з панам Мадлішэўскім, зь якім Гальшка ўзяла шлюб. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Мікалай Абрамовіч з 50 дымоў «wsi Chojnik»{{заўвага|Ня выключана, што вёскай альбо сялом выступалі будучыя Валокі, бо на тым востраве месца для названай даволі значнай колькасьці двароў было дастаткова.}}, з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу ды з 3 габрэйскіх заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 39 з паловай злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 928; Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з 50 дымоў сяла Хвойнікаў і з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу [[Кашталяны амсьціслаўскія|амсьціслаўскага кашталяна]] Мікалая Абрамовіча выбіралася адпаведна 50 і 26 злотых, з 3 габрэйскіх дымоў яшчэ 3 зл.<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 875зв.; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 195</ref>. Хвойніцкая царква на тыя часы бывала{{заўвага|У вельмі неспакойным XVII ст. сытуацыя нярэдка зьмянялася.}} ўжо і ўніяцкай. У мэтрычныя кнігі Астраглядаўскага касьцёлу трапіў запіс ад 26 лютага 1635 году, паводле якога хвойніцкі прэсьвітэр Лука Чачотка ахрысьціў Леона Яна, сына харунжага пяцігорскага Рэмігіяна і Петранэлі з Бахановічаў Маеўскіх, а кумамі былі пісар земскі{{Заўвага|У касьцельнай кнізе памылкова запісана — гродзкі.}} мазырскі Самуэль Аскерка, знакаміты ваяр<ref>Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск: Навука і тэхніка, 1995. С. 141.</ref>, і Марыяна Міткевічаўна. Гэты ж сьвятар згаданы ў запісе 1640 году. А ў 1692, 1715, 1722 гадох хвойніцкім настаяцелем названы Анікій Чачотка. Абодва зьдзяйсьнялі абрады ў Хвойніках і Загальлі<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 150адв. — 151.</ref>. [[Файл:POL COA Gozdawa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Газдава роду Бжазоўскіх]][[Файл:Макет замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя.png|значак|170px|Макет-рэканструкцыя замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя. Выканаў Д. Вінаградаў. 2007 г.]] 24 сьнежня 1642 году ад імя Мікалая Абрамовіча складзены запіс «вечнага продажу» пагразлых у даўгах Астраглядавічаў і Хвойнікаў кіеўскаму падстолію [[Максыміліян Бжазоўскі|Максыміліяну Бжазоўскаму]], пра што Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісьце ад 29 чэрвеня 1641 году. Але канчаткова гэтая справа была ўлагоджаная ажно 17 красавіка 1646 году, прытым названая сума ў 200 000 злотых<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67-68; ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 4104. № 2881</ref>. Найбольш імаверна, што менавіта М. Бжазоўскі напярэдадні «хмяльніччыны» збудаваў у паўсталых на краю балота Хвойніках умацаваную сядзібу, званую замкам, дзеля абароны скарбу ад уласных сялянаў, казакоў ды суседзяў — паноў-братоў шляхты{{заўвага|Даволі дзіўна, але на гербе места Хвойнікі выяўлены сымбаль мураванага замку з трыма акруглымі ў пляне вежамі і ўязной брамай з характэрным зубчастым верхам. Але ж тут існаваў хіба сьціплы драўляны замак.}}. 26 сакавіка 1651 году на загад польнага гетмана літоўскага князя [[Януш Радзівіл|Януша Радзівіла]], каб не дайшло да масавага паказачваньня тутэйшых жыхароў, у мястэчку Хвойнікі размясьціўся адзьдзел жаўнераў ротмістра Курпскага. У лісьце да князя Курпскі паведамляў, што стаў у надта дрыгвяністай мясьціне з зусім паганымі пераправамі, і як бы давялося біцца, то не адно коннаму, але і пешаму недзе разьвярнуцца — навокал балоты. Тут, маўляў, не тое аўса, сена не здабыць, надта край заўбогім стаў. Але яны з жаўнерамі так-сяк трываюць у нястачы, абы вяскоўцы не ўцякалі з сваіх гасподаў. Прасіў падмогі, бо тут адно хіба лічыцца што 5 харугваў, а папраўдзе і на 3 сотні ці набярэцца. Яшчэ даслаў з Хвойнікаў да гетманскага табару 2-х палонных казакоў сотні Дарашэнкавай палку [[Нябаба|Нябабы]]<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 2 (1650—1651). — Київ, 2013. С. 109, 110, 129, 431.</ref>. У другой палове XVII ст. мястэчка стала цэнтрам воласьці, тут праходзіў шлях [[Мазыр]] — [[Юравічы]] — [[Брагін]] — [[Любеч]]. [[Файл:Запіс добраў Зофіі Бжазоўскай мужу Канстанціну Шуйскаму. 1664 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс добраў З. Бжазоўскай мужу К. Шуйскаму. 1664 г.]][[Файл:Герб князёў Шуйскіх.png|100пкс|значак|Герб Сьвяты Юры (Георгі Пераможац) князёў Шуйскіх{{Заўвага|Выява з надмагільля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага р-ну Берасьцейшчыны. Фота Анатоля Бензярука.}}.]] 26 чэрвеня 1664 году дачка нябожчыка Максыміліяна Бжазоўскага, берасьцейскага ваяводы, Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хвойнікамі таксама) і Берасьцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69.</ref>. Тады Шуйскія ўпершыню набылі добра ў Кіеўскім ваяводзтве ды трымалі іх каля паўтары сотні гадоў. Менавіта яны зрабілі Хвойнікі цэнтрам сваіх уладаньняў у рэгіёне. Паспрыяла гэтаму не ў апошнюю чаргу тое, што Астраглядавічы знаходзіліся ў атачэньні брагінскіх добраў, а Хвойнікі — на поўначы па-за іх межамі. Хоць, магчыма, ініцыяваў перамену яшчэ ў першай палове XVII ст. ваявода берасьцейскі Максыміліян Бжазоўскі, збудаваўшы ў Хвойніках замак. Станам на 1666 год, у гетманства Івана Брухавецкага, Хвойнікі, як і Брагін, былі сярод «асобных» мястэчкаў, прыпісаных да Чарнігаўскага казацкага палка<ref>Кривошея В. В. Українське козацтво в національній пам’яті. Чернігівський полк. У 2 т. — Київ.: ДЦ "НВЦ «Пріоритети», 2012. Т. 2. С. 446</ref>. Зразумела, што пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году ўсё павярнулася на ранейшыя колы. У лютым 1669 году князь Канстанцін Ян Шуйскі, пісар земскі ваяводзтва Берасьцейскага, сваім лістом пацьвердзіў права Сьвята-Пакроўскай царквы на валоданьне шэрагам угодзьдзяў у Хвойніцкім маёнтку сьвятару Анікію Чачотку, сыну нябожчыка Лукі Чачоткі<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 289адв., 290</ref>. Расейскі дакумэнт 1676 году засьведчыў, што пасланец казацкага гетмана Барыс Маршэўскі летась да [[Львоў|Львова]] ехаў накіроўваючыся ''«на [[Брагін|Брагинъ]], на Загалье, на Хвойники, на [[Мазыр|Мозырь]]…»''<ref>Акты, относящиеся к Южной и Западной России. Т. 12 (1675—1676). — С.-Петербург, 1882. Стб. 831</ref>. [[Файл:Хвойніцкая воласьць. 1683 г.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкая воласьць. 1683 г.]][[Файл:Брагін з прылегласьцямі. 1683 г.jpg|значак|170px|Хвойніцкая (рэшта) і Брагінская воласьць. 1683 г.]][[Файл:Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.jpg|значак|зьлева|170px|Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.]] Паводле люстрацыі падымнага падатку Жытомірскага і Оўруцкага паветаў Кіеўскага ваяводзтва 1683 году, з 30 дымоў мястэчка Хвойнікі без уліку сьвятароў князь Шуйскі мусіў плаціць 6 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488. Далей яшчэ ўлічаныя 7 дымоў яўрэйскіх (С. 502). Другі пабор — 6 злотых з 6 (sic) дымоў (С. 505)</ref>. 30 кастрычніка 1686 году нехта Мацьвей Celain з Хвойнікаў пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што з маёнтку пана Шуйскага, харунжага берасьцейскага, адыйшоў 71 дым{{заўвага|Не 77, як запісалі выдаўцы дакумэнту ў 1886 г.}} (×6 — каля 426 чалавек)<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 5. А. 92зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 553.</ref>. У іншых выпадках прычына адыходу «за Днепр» называлася: з прычыны гвалту як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў. У лістападзе 1693 году харугва інаўроцлаўскага ваяводзіча Шчавінскага стала на зіму ў Хвойніках, але напярэдадні [[Стрэчаньне|стрэчанскага]] кірмашу вырушыла пад Хвастаў супраць казакоў палкоўніка Сямёна Палія. 12 лютага 1694 году жаўнер згаданай харугвы Сэбасьціян Яроцкі зь іншаю чэлядзю, закупіўшы на [[кірмаш]]ы правіянт, спыніўся на ноч у хаце ўдавы Казачыхі [[Валокі (Хвойнікі)|на Валоках]]. Але адміністратар маёнтку князя К. Шуйскага, Ян Зьдзітавецкі, сустрэўшы яго на вуліцы, замест нейкіх вінаватых загадаў зьбіць, потым узяў пад варту і трымаў у замкавай турме ледзьве ня 3 месяцы, ажно пакуль не вярнулася харугва і пацярпелы ня быў апраўданы<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 285—287.</ref>. 16 красавіка 1697 году сотнік Чэпарняка і казакі палку Ярэмы гвалтоўна сталі на кватэры ў мястэчку Хвойнікі князя [[Дамінік Шуйскі|Дамініка Шуйскага]]. Калі ж пан Фрыдэрык Левэнфатэр, аканом маёнтку, спрабаваў не дапусьціць іх, дык казакі сілай уламваліся да людзей, зьбівалі, стралялі нібы ў ворагаў, а хвойніцкага баярына Стафана Пятроўскага з мушкету 2 разы ў грудзі стрэлілі, ад чаго той і памёр<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. С. 352.</ref>. [[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.png|значак|170px|Загаловак інвэнтара маёнтку Хвойнікі 1698 г.]][[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1721 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак інвэнтара Хвойніцкага маёнтку 1721 г.]][[Файл:Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.png|значак|170px|Апісаньне Хвойніцкага замку 1721 г.]] У 1698 годзе маёнтак Хвойнікі і [[Загальле]] (староства) перададзены ад князя Д. Шуйскага ў кіраваньне Зыгмунту Шукшце, што засьведчана адпаведным інвэнтаром<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 129—133адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1716 году, у мястэчку Хвойнікі на пэрыяд пасэсіі князя [[Станіслаў Шуйскі|Станіслава Шуйскага]] налічвалася 44 двары і двор сьвятара, 7 сялян, якія перасяліліся зь Небытава, Валокаў, Брагіна. Два двары часова вызваленыя былі ад уплатаў, гаспадары яшчэ 2-х адпрацавалі [[чынш]] у замку, а з астатніх выбрана падымнага 225 злотых, г. зн. прыкладна на паўсотні злотых болей, чым належала (пасэсар, часовы ўладальнік, ня мог сабе ў тым адмовіць). Яшчэ ў мястэчку жылі 17 габрэяў-гаспадароў і 9 габрэяў, што ня мелі дамоў і падатак давалі толькі з камораў. Яны мусілі плаціць чыншу больш як 345 злотых<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139—139адв., 143адв.</ref>. 12 чэрвеня 1716 году віленскі кашталян, вялікі гетман ВКЛ Людвік Канстанцін Пацей даслаў ардынанс паручніку Дамброўскаму, абы той выдаў квітанцыю на ўсё, што выбрана з Загальскага староства ад берасьцейскага харунжага Дамініка Шуйскага, а Хвойніцкіх добраў таго харунжага «tykać nie śmiał»<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 205</ref>. Згодна зь інвэнтаром маёнтку Хвойнікі ''з прылегласьцямі'' ад 20 сакавіка 1721 году, пададзенага былым пасэсарам Юзафатам Парышэвічам, біскупам валоскім, князю [[Мікалай Шуйскі|Мікалаю Шуйскаму]] ў мястэчку было 43 гаспадаркі, 7 «сялянскіх камораў», 5 габрэяў-гаспадароў, 9 габрэяў без дамоў; чыншу плацілі 175 злотых і тры з паловай грошы. Акрамя таго, местачкоўцы, што мелі коней з падводамі, мусілі быць напагатоў, абы грузы перавозіць за 12 [[міля]]ў, а не, дык пешшу за 3 мілі зь лістамі хадзіць. Па 2 копы замкавага жыта і ярыны нажаць павінныя. У гвалты пераправы і грэблі вялікаборскую млыновую і іншыя масьціць і рамантаваць усе агулам. Габрэі, як будуць мяса прадаваць, дык на замак абавязкова мусілі даваць зь лепшага. Мястэчка загадана абнесьці [[паркан]]ам таксама сіламі насельнікаў, каб між 2-ма брамамі не засталося ніводнага праходу. Кожны двор павінны адпраўляць работніка на праполку замкавых агародаў ды нарыхтоўку агародніны на зіму. Найбольш распаўсюджаныя прозьвішчы жыхароў-беларусаў — Грышчанка, Стасенка, Шымук, Козік, Навуменка, Коваль, сустракаліся таксама прозьвішчы Каролік, Гапонік, Леўчанка, Мельнік, Кандраценка. Прозьвішчы жыхароў-габрэяў часта ўказвалі, адкуль іх носьбіты прыбылі ў Хвойнікі: Лейба [[Стралічаў]]скі, Хаім [[Вялікі Бор (Хвойніцкі раён)|Вялікаборскі]], Шмуль зь Юркавічаў, Бенямін зь [[Юравічы|Юравічаў]], Лейба з [[Алексічы (Гомельская вобласьць)|Алексічаў]], Іцка Гальміч зь [[Лісьцьвін]]авічаў, Ёсь [[Настольле|Настольскі]]. Мелі патранімічнае паходжаньне: Гірш Баруховіч, Моўша Гіршовіч, Якаў Лейбавіч, Мендэль Абрамовіч, Іцка і Ёсь Гіршовічы, Невах Нохімавіч, Яшка Пярцовіч, Абрам Хаімавіч, Іцка Моўшавіч. Або ад назвы прафэсіі — Нохім Цырулік, Рафель Кравец. Маглі звацца зусім проста: Шайка{{Заўвага|Родныя браты Міхаль і Шайка ад красавіка 1715 г. трымалі арэнду хвойніцкую, на якую мелі гадавы кантракт за суму ў 4300 злотых, даволі спраўна яе выплачвалі (НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 144). А нашмат пазьней, у пачатку 1830-х гадоў экспартэрамі гарэлкі з бровараў Уладыслава Прозара, падкаморага рэчыцкага, у Хвойніках, Гарадзішчы і Ёлчы былі бацька і сын Лейба і Абрам Шайковічы [НГАБ. Ф. 694. Воп.7. Спр. 831. А. 9]. Тады яны ўважаліся першымі ў гэткага кшталту камэрцыі на ўвесь Рэчыцкі павет Менскай губэрні.}}, Гдаль, Шмуйла, ці яшчэ дадаючы да імя ўласнага род заняткаў — Айзік арандатар, Іцка кравец. У гэтым жа інвэнтары зьмешчана апісаньне Хвойніцкага замку<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 120—122адв.</ref>{{Заўвага|Пра Хвойніцкі замак гл.: Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С. 160 — 161; пар.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/0-56 С. Бельскі. Замак у Хойніках.]}}. Пасэсія ксяндза-біскупа Ю. Парышэвіча была вельмі няўдалай. Маёнтак усё ніяк ня мог управіцца з выплатай даўгоў, што мусіла абмяркоўвацца нават на паседжаньнях Радамскага і Люблінскага трыбуналаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 2. Т. 3. Постановления провинциальных сеймиков в 1698—1726 гг. — Киев, 1910. С. 699—700.</ref>. 2 траўня 1722 году князь Мікалай Шуйскі атрымаў ліст, у якім паведамлялася, што маніфэсту камісарскага абмежаваньня Оўруцкага павету з Мазырскім у Оўручы няма, кнігі бо двойчы згарэлі, дык ці не зьвярнуўся б у Мазырскі гродзкі суд, мо там што здабудзе<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 36</ref>. Пасьля князя Мікалая, ад канца 1720-х і да пачатку 1750-х гадоў Хвойнікі сталі ўласнасьцю яго брата Ігнацыя. У тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, складзеным паводле зьвестак папярэдняй люстрацыі, засьведчана, што ў 17 паселішчах (акрамя вёскі [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушы]], прыналежнай астраглядаўскай плябаніі) Хвойніцкай воласьці пана І. Шуйскага налічвалася 255 двароў<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 285—286</ref> (прыкладна 1530 жыхароў). Прычым для Хвойнікаў улічаныя і габрэйскія домагаспадаркі. [[Файл:Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|170px|Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.]][[Файл:Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.jpg|значак|170px|Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.]][[Файл:Запіс пра ўніяцкага пароха і верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.jpg|значак|170px|Запіс пра ўніяцкага пароха і колькасьць верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.]][[Файл:1761 г. Копія аднаго з запісаў пра хрост Адама Шуйскага.jpg|значак|зьлева|170px|1761 г. Копія запісу 1747 г. у кнігах Юравіцкага касьцёлу пра хрост Адама Шуйскага.]][[Файл:Астрагляды, парафія 1748 г.jpg|значак|зьлева|170px|Астраглядавіцкая каталіцкая парафія ў 1748 г.]] Найранейшыя зьвесткі аб прыходзе Хвойніцкай царквы Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы вядомыя зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году. Тады ён аб'ядноўваў верных з 40 дымоў у мястэчку Хвойніках, 40 у прадмесьці{{заўвага|Вось так: калі называныя вёскай, а калі ўважаныя за прадмесьце Хвойнікаў.}} Валоках, 40 у вёсцы Стралічаве, 8 у Рудным, 34 у Дворышчы, 10 у Навасёлках, 8 у Храпкаве, 10 у Вялікім Боры. Колькі душ да споведзі для візытатараў — non constat<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 792, 794</ref>. Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у прыходзе Пакроўскай царквы мястэчка Хвойнікаў, дзедзічных добраў князя Ігнацыя Шуйскага, харунжыча берасьцейскага, налічвалася 297 двароў, дапушчаных да споведзі 1188 душ верных. Узначальваў прыход сьвятар Ян Чачотка. Будынак царквы драўляны, з хвоі, узьведзены на сродкі дзедзіча за 10 гадоў перад візытацыяй<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Ф. 2461. А. 289адв., 290</ref>. 24 сьнежня 1744 году настаяцель Астраглядаўскага касьцёлу кс. Антоні Лукаш Пянькоўскі, дэкан оўруцкі, ахрысьціў у двары Хвойніцкім Адама, сына вяльможных Ігнацыя і Людвікі князёў Шуйскіх, пра што быў зроблены запіс у мэтрычнай кнізе Хвойніцкай царквы (Ecclesiae Ritus Greci Unici Choynicensis), пазьней занесены ў кнігі парафіяльнага касьцёлу<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 151адв.</ref>. У 1748 годзе мястэчка Хвойнікі названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі [[Оўруцкі дэканат|Оўруцкага дэканату]] [[Кіеўская дыяцэзія|Кіеўскай дыяцэзіі]]<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148.</ref>. У чэрвені 1750 году ў Хвойніках быў схоплены гайдамак Астап Луцкі, які ажно на працягу «шасці гадоў у гультайскіх эксцэсах жыцьцё праводзіў». Тутэйшая грамада асудзіла яго «на горла», але адміністратар Оўруцкага староства пан Станіслаў Быстрыцкі адмовіўся прыняць палоннага ў турму і выканаць над ім смяротны прысуд, дзеля чаго ў Оўруцкім гродзе і быў заяўлены пратэст<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3: Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 464—466.</ref>. 14 жніўня т. г. возны гэнэрал Кіеўскага ваяводзтва пан Андрэй Святкоўскі арыштаваў у Хвойніках падданых князёў Шуйскіх з Краснасельля і іх атамана Кулешыка, падданага Загароўскага, абвінавачваных у [[Гайдамак|гайдамацтве]]. Кіраўнік ключа пан Мікалай Страчынскі абяцаў затрымаць рабаўнікоў да суда ў турме Хвойніцкага замку<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. С. 511—512.</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.png|значак|170пкс|Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.]] Паводле чарговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год у прыходзе Пакроўскай царквы было 326 двароў, у тым ліку 57 у самым месьце. Да споведзі дапушчана 1260 душ, зь якіх у тым годзе не спавядалася вялікая колькасьць верных, каля 500, пераважна вяскоўцаў<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 301, 304адв.</ref>. На 1754 год у мястэчку Хвойніках, пэўна, разам зь вёскай Валокамі, якой няма ў тарыфе, налічвалася 109 двароў (каля 654 жыхароў), зь якіх да «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 16 злотых, 29 з паловай грошаў, «na milicję» (пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў) 67 злотых і 28 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192; гл. таксама: С. 13—15, 20—22.</ref>. У 1750—1770 гадох адбываліся шматлікія непаразуменьні і канфлікты паміж уладальнікамі добраў Хвойнікі і Астраглядавічы (князямі Шуйскімі, дзедзічамі і рознымі апякунамі) і ўладальнікамі суседняга Брагінскага маёнтку панамі Замойскімі/Мнішкамі, кароткачасовымі спадчыньнікамі па князю [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхалу Сэрвацыю Вішнявецкаму]] і яго жонцы Тэклі (з Радзівілаў), а асабліва — з панамі Ракіцкімі. [[Файл:Габрэі ў мястэчку Хвойнікі. 1784 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Габрэі ў Хвойніках, Вялікім Боры і Карчове. 1784 г.]][[Файл:Няпоўны сьпіс габрэяў у Брагіне. 1784 г.jpg|значак|170px|Рэшта Хвойніцкага кагалу. 1784 г.]] Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Хвойніках налічвалася адпаведна 30 дамоў, 101 жыхар, 24 дамы, 58 жыхароў і 25 дамоў з 67 жыхарамі; яшчэ 25 чалавек схаваныя ад апошняга перапісу ў суседняй вёсцы Настольле{{заўвага|Належала да асобнага невялічкага староства.}}, г. зн. разам было 92 чалавекі. Мястэчка — цэнтар аднайменнага [[кагал]]у, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 14, 16 і 17 вёсак, а ў іх разам зь мястэчкам пражывала 198, 105 і 145 głow. Некаторыя зь іх у 1784 годзе запісаныя хрысьціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі (у Малым Карчовым, Рашаўцах, Рудным і Шчарбінах), з астатніх жа выбрана 217 злотых і 15 грошаў паўгадовай платы<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 87. А. 1108-1108зв., 1124; Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710.</ref>. Убываньне колькасьці габрэяў магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, адгалоскі якой дасягалі і гэтых мясьцінаў. У «Archiwum Prozorów i Jelskich» ёсьць дакумэнт, датаваны 3 студзеня 1771 году, паводле якога хвойніцкі уніяцкі парох Ян Чачотка, з дазволу захварэлага ксяндза Мацея Шамяткоўскага, пробашча астраглядаўскага, ахрысьціў «толькі вадой» без далейшых касьцельных цырымоніяў нованароджаную Людвіку Канстанцыю, дачку нядаўна памерлага старосты загальскага князя Адама і Марыяны (з дому Халецкіх) Шуйскіх<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 6, 8; НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 159адв.</ref>. [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Прозараў]] 16 студзеня 1783 году сын ваяводы віцебскага Юзафа Прозара Караль ажаніўся з князёўнай Людвікай Шуйскай<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 26, 28 — 30.</ref>. Хвойніцкі маёнтак з Астраглядаўскім ключом знаходзіўся на той час у пасэсіі апякуноў дзяўчыны князя [[Войцех Шуйскі|Войцеха Шуйскага]] і яго жонкі Анелі, сястры князя Адама. Дзеля таго, каб Людвіка, адзіная спадкаеміца па бацьку, магла ўвайсьці ў валоданьне добрамі, Каралю Прозару давялося сіламі свайго ўпаўнаважанага шляхціча Гадзяеўскага зьдзейсьніць [[наезд]]. Да вялікай вайны справа не дайшла, але судовыя спрэчкі з старостамі ніжынскімі скончыліся капрамісам толькі ў 1785 г.<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 91 — 97; Dubiecki M. Karol Prozor, oboźny W. W. Ks. Litewskiego. Przyczynek do dzieów powstania Kościuszkowskiego. Monografia / M. Dubiecki. — Kraków, 1897. S. 34 — 35</ref>. На 1789 год пры Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай прыходзкай царкве згаданая капліца Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы ў Вялікім Боры<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Urubleŭski, 1897).jpg|значак|зьлева|170px|Сядзібны дом Прозараў у Хвойніках. Ігнацы Врублеўскі, 1891 г.]] 13 ліпеня 1791 году варшаўская «Gazeta narodowa i obca» зьмясьціла паведамленьне пра тое, як 11 чэрвеня гаспадары рэзыдэнцыі ў Хвойніках{{заўвага|Новы сядзібны дом збудаваны якраз у часы [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага сойму]].}} Караль і Людвіка Прозары сустракалі гасьцей з суседніх Мазырскага, Рэчыцкага і свайго Оўруцкага паветаў. Нагода — сьвяткаваньне прыняцьця [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня]], пакліканай умацаваць і выратаваць Рэч Паспалітую. З раніцы наступнага дня — гарматны салют, сьвятая імша ў Астраглядавіцкім касьцёле{{Заўвага|Да парафіяльнага касьцёлу сьвяточная працэсія мусіла пераадолець крыху меней як 20 км, але ж і людзі ў навакольлі пра тое сьвята пачулі!}}, урачыстая казань ксяндза-пробашча Францішка Глінскага, Тe Deum laudamus вуснамі патрыётаў, сьвяточны абед і музыка з танцамі да самай раніцы.<ref>Gazeta narodowa y obca. № LVI. 13 lipca 1791; гл.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/1791/0-363 Хойнікшчына]</ref> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Загаловак апісання Хойніцкага архіва 1798 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак вопісу Хвойніцкага архіва 1798 г., у якім праігнараваныя расейскія адміністрацыйныя пераўтварэньні, а сам маёнтак названы ''графствам''.]] [[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (1901-17).jpg|значак|170px|Сядзібны дом напярэдадні 1-й сусьветнай вайны каля вуліцы У. В. Жыляка]][[Файл:Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.]] [[Файл:Запіс аб пахаванні Караля Прозара.png|значак|зьлева|170px|Запіс аб пахаваньні абознага Караля Прозара]] [[Файл:Пергамент з прысвячэннем нябожчыцы Людзвіцы Канстанцы Прозар. Знаходка 1965 г.png|значак|170px|Пэргамін з прысьвячэньнем Людвіцы Прозар яе мужа Караля. Знаходка 1965 г.]] [[Файл:Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г.png|значак|170px|Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г. з пахаваньня Людвікі Прозар]] [[Файл:Фрагмэнт сьпісу Астраглядавіцкай парафіі 1857 г.png|значак|170px|Фрагмэнт сьпісу Астраглядавіцкай парафіі 1857 г.]] [[Файл:У прыходзе Пакроўскай царквы 1857 г. (фрагмэнт).png|значак|зьлева|170px|У прыходзе Пакроўскай царквы 1857 г. (фрагмэнт)]] [[Файл:Chvojniki, Kaścieł. Хвойнікі, Касьцёл (1858).jpg|значак|зьлева|170px|Праект мураванага касьцёлу ў Хвойніках 1858 г.]] [[Файл:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|значак|170px|Курган Людвікі. Час выкананьня фота невядомы{{заўвага|Магчыма, — другая палова XIX ст.}}. Атрыманае А. Ельскім пры канцы 1913 г.]] [[Файл:Мястэчка Хойнікі на карце Ф. Ф. Шуберта.png|значак|170px|Хвойнікі і навакольле на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] [[Файл:Chvojniki, Rynak, Kaścieł. Хвойнікі, Рынак, Касьцёл (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|зьлева|170px|Касьцёл у цэнтры мястэчка, пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. Фота І. Сербава. 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1864 г.]] [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|170px|Капліца (з {{падказка|крыптай|пахавальняй}}) на могілках. Хвойнікі. [[Ісак Сербаў]], 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1886 г.]] [[Файл:Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.png|значак|170px|Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.]] [[Файл:Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.png|значак|170px|Надпісы з каталіцкіх пахаваньняў у Хвойніках.]] [[Файл:Jezapoŭ-Vałoki. Езапоў-Валокі (1887).jpg|значак|зьлева|170px|Плян фальваркаў Езапоў і Валокі. 1887 г.]] [[Файл:Копія запісу аб продажы маёнтку хвойнікі ў 1887 г. (фрагмэнт).jpg|значак|зьлева|170px|Копія запісу аб продажы маёнтку Хвойнікі ў 1887 г. (фрагмэнт)<ref>Выпись из крепостной Минского Нотариального Архива. Книга по Речицкому уезду за 1887 год. № 18. С. 87 — 98. № 15</ref>]] [[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (1913).jpg|значак|170px|Капліца. Фота дасланае А. Ельскаму ў канцы 1913 г.{{заўвага|Час выкананьня здымку невядомы, але невысокая якасьць выявы можа ўказваць на другую палову XIX ст.}}]] [[Файл:Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву.png|значак|зьлева|170px|Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву. Пач. XX ст.]] [[Файл:Кафля керамічнага заводу Э. Бергенгэйма ў доме А. Аўраамава.jpg|значак|зьлева|170px|Кафля керамічнага заводу Э. Бергэнгэйма ў палацыку А. Аўраамава.]] [[Файл:Праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі.png|значак|170px|Нязьдзейсьнены праект мураванай царквы ў м. Хвойнікі. Пач. XX ст.]] [[Файл:Праект касьцёла. 1912 г. (фрагмэнт 1).png|значак|170px|Праект касьцёла. 1912 г. (фрагмэнт 1).]] [[Файл:Праект касьцёла (фрагмэнт 2).png|значак|170px|Праект касьцёла (фрагмэнт 2).]] У выніку 2-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Хвойнікі апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182.</ref>. У пачатку жніўня 1793 году сядзіба ў Хвойніках прымала гасьцей — удзельнікаў кансьпірацыйнай нарады, мэтай якой была падрыхтоўка ўзброенага выступленьня супраць падзелаў Рэчы Паспалітай і за аднаўленьне Канстытуцыі 3 траўня. Сярод іх М. Дубецкім і К. Барташэвічам названыя адзін з галоўных арганізатараў Ігнацы Дзялынскі з Траянова, оўруцкі падкаморы і ўладальнік Олеўскага ключа Тадэвуш Нямірыч, соймавы пасол Каятан Праскура, стражнік літоўскі з суседняга [[Барбароў|Барбарова]] [[Ян Мікалай Аскерка]], [[абат]] оўруцкіх базылян Юзафат Ахоцкі з Шэпелічаў, яго пляменьнік, аўтар успамінаў пра падзею Ян Дуклян Ахоцкі, прэзыдэнт тагачаснага цэнтру Кіеўскага ваяводзтва г. [[Жытомір]]а Левандоўскі, судзьдзя Дуброўскі, староста Богуш, рэгент Асташэўскі, канонік Кулікоўскі, ксёндз Саламановіч, Станіслаў Трацяк і інш. — агулам 20 асобаў. Імёныя астатніх засталіся невядомыя расейскай сьледчай камісіі ў Смаленску. З Хвойнікаў шэф І. Дзялынскі, акрамя карысных рашэньняў, вывез 25 000 [[дукат]]аў, сабраных патрыётамі. У 2-й палове жніўня Я. Ахоцкі, наведаўшы маёнтак К. Прозара, атрымаў яшчэ 8000, а ў канцы сьнежня — 16 000 чырвоных злотых; акрамя таго, М. Паўша паказаў на сьледзтве, што Прозар даваў 2000 дукатаў на ўтрыманьне Пінскай паўстанчай брыгады<ref>Wybór pism J. I. Kraszewskiego. Pamiętniki Jana Duklana Ochockiego. — Warszawa, 1882. Tom II. S. 215—216, 249; Dubiecki M. S. 180—183; Bartoszewicz K. Dzieje insurekcji kościuszkowskiej 1794. — Berlin: B. Harz, 1913. S. 129—130; Восстание и война в Литовской провинции (по документам Москвы и Минска). Сост. Е. К. Анищенко. — Минск, 2001. С. 26.</ref>. Тадэвуш Касьцюшка прызначыў К. Прозара намесьнікам радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і сваім паўнамоцным прадстаўніком пры ўсіх дывізіях войска ВКЛ. Разгарнуць паўстаньне не хапіла часу. Давялося ратавацца. К. Прозар і капітан Гамількар Касінскі 20 красавіка 1794 году выехалі з Хвойнікаў да Юравічаў. Але Ян Мікалай Аскерка, стражнік польны літоўскі, праз свайго пасланца папярэдзіў, што ў Бабічах (Барбарове) іх ужо чакаюць расейскія жаўнеры. Абознаму з Касінскім тады ўдалося, дзякуючы сялянам-праваднікам, застацца вольнымі<ref>Tygodnik literacki. — № 37. Poznań, dnia 13 września, 1841 (Ліст гэн. Касінскага да гэн. Пашкоўскага); Dubiecki M. S. 215—217.</ref>. У Хвойнікі расейскія адзьдзелы ўвайшлі ў аўторак 22 красавіка апоўдні. Рухаліся з 2-х бакоў, зьбліжаючыся да двара, як быццам засьцерагаліся засады. Камандзірамі іх былі «паляк на расейскай службе» Яворскі і [[падпалкоўнік]] Таўберт. Не засьпеўшы абознага ў Хвойніках, узялі нібы ў заложнікі 10-месячнага сына Уладыся{{Заўвага|Да 17 жніўня знаходзіўся ў Хвойніках пад наглядам паручніка Давыдава. З прычыны сэквэстру нянькам даводзілася спрачацца з афіцэрамі нават за пялюшкі для немаўляці. Нарэшце швагер Францішак Букаты, былы сакратар амбасады Рэчы Паспалітай у Лёндане, дамогся часовай апекі над хлопчыкам і вывез яго з Хвойнікаў: Dubiecki M. S. 235—236.}}. На маёнтак быў накладзены сэквэстар, а Людвіка Канстанцыя зь іншымі дзецьмі і маці Марыянай вымушана выехаць за аўстрыйскую мяжу ў Львоў<ref>Dubiecki M. S. 229.</ref>. У крыніцы пад назвай «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 году сказана, што колішнія добры Людвіка Прозара {{Заўвага|Тут, напэўна, дапушчана памылка прачытаньня тэксту рэвізіі, бо ў ёй згаданая Людвіка з князёў Шуйскіх Прозарава, жонка абознага Караля. І. В. Кандрацеў дарэмна зьдзіўляўся з таго, што Людвік Прозар ня браў удзелу ў выбарах у дваранскія інстытуцыі Рэчыцкага павету ў 1796 г., а потым распавёў пра яго "родзіча" Караля – вялікага патрыёта Рэчы Паспалітай (ужо больш як два гады ён быў у сваёй першай эміграцыі), неабачліва спаслаўшыся на электронны плягіят, падпісаны прозьвішчам Баркоўскі<ref>Ігор Кондратьєв. Участь шляхти Речицького повіту у виборах в дворянські інституції Чернігівського намісництва в 1796 р. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 311 – 312</ref>.}}, у пераліку якіх і м. Хвойнікі, перайшлі былі «да скарбу», але «паводле найвышэйшага загаду» вернутыя пані Луізе{{Заўвага|Француская форма імя ёсьць у паперах імпэратрыцы Кацярыны ІІ, у лістах яе генэралаў і самой Людвікі Канстанцыі, гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 13. S. 3, 4, 76, 78, 97, 154, 158, 160; таксама гл. дакумэнты наступнага сэквэстру: Sygn. 14.}} Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71.</ref>. У расейскай рэвізіі, датаванай 5-м лістапада 1795 году, запісана, што мястэчка Хвойнікі дзедзічнай уладальніцы Людвікі з Шуйскіх Прозаравай было здадзенае ў «арендовную поссесию» каноніку інфлянцкаму ксяндзу Юзафу, сыну Марціна, Корсаку{{заўвага|Тагачаснаму плябану Астраглядавіцкай рыма-каталіцкай парафіі.}} тэрмінам на 2 гады (з 02.04.1794 да 02.04.1796) за 7 947 польскіх злотых і 29 грошаў. Адміністратарам, як і ў Валоках, прызначаны пляменьнік каноніка Юзаф, сын Станіслава, Віткоўскі. Тады ў мястэчку было 67 аседлых (карэнных) і 6 неаседлых (прышлых) двароў, у якіх разам налічвалася 183 асобы мужчынскага і 196 жаночага полу падданых{{заўвага|Тут, зразумела, няўлічаныя шляхта і габрэі, якіх у мястэчку жыло нямала.}}<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 171 — 179адв.</ref>. У 1796 годзе настаяцель Пакроўскай царквы ў Хвойніках, павернутай да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|расейскага праваслаўя]] годам раней<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 343.</ref>, Якаў Чачот склаў яе вопіс<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 39 — 39адв.</ref>. Паводле шляхецкай рэвізіі 1811 году, фальварак [[Лянтарня|Linterny]] зь вёскай Забалаць (сёння гэта вуліцы м. Хвойнікі) трымаў у арэндзе ад абозных Прозараў Ваўжынец Балашэвіч, ротмістр берасьцейскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 3</ref>. У 1812 годзе К. Прозар падтрымаў імпэратара французаў [[Напалеон I Банапарт|Напалеона Банапарта]], марна спадзеючыся, што той дапаможа ўзьняць з каленаў гаротную Айчыну, заняў пасаду старшыні Скарбовага камітэту ў Часовым урадзе ВКЛ{{Заўвага|Паводле Браніслава Клечыньскага, у 1813 годзе Напалеон даслаў з Дрэздэна абознаму ордэн Ганаровага легіёну, а разам і патэнт на графскі тытул: AGAD. APiJ. Sygn. 34. S. 6.}}. Усё абярнулася чарговай эміграцыяй ды сэквэстрам Хвойнікаў, Астраглядавічаў і вёсак да іх прыналежных. Пані Людвіка і ў гэты раз дамаглася вяртаньня да канца 1814 году маёнткаў з 2524 рэвіскімі душамі, давёўшы расейскім уладам, што яны належаць ёй, і што ня мусіць адказваць за ўчынкі мужа<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 14.</ref>. У пачатку 1831 году оўруцкі маршалак Ануфры Галецкі прапаноўваў больш як ужо 70-гадоваму К. Прозару ўзначаліць агульны для Рэчыцкага, Мазырскага і Оўруцкага паветаў паўстанцкі ўрад. Меркавалася стварыць вайсковы кантынгэнт колькасьцю да 1000 чалавек пад яго камандай і пра гэта стала вядома расейскім уладам. Былы абозны ВКЛ адмовіўся, спаслаўшыся на фізычную слабасьць і нэгатыўнае стаўленьне да гэтай ідэі сыноў Уладыслава і Юзафа. Мяркуецца, што нарады патрыётаў у Хвойніках усё ж адбываліся<ref>Dubiecki M. S. 321; Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 53, 173 (przypis 66).</ref>{{Заўвага|У кожным выпадку, вольналюбівых поглядаў сваіх абозны не зьмяніў і ў глыбокай старасьці. Знойдзеныя ў 1965 годзе ў Хвойніках паўстанцкія манэты 1831 году, пакладзеныя ў склеп перазахаванай у 1829 г. жонкі Людвікі Канстанцыі, сьведчаць аб тым. Цікава: пра «flaszką krzyształową, hermetycznie zamkniętą, w której znajduje się ducat, dwuzłotówka i pismo na pargaminie, ręką moją (К. Прозара) kreślone, z podpisem wielu przytomnych natenczas obywateli», як і пра пабудову склепа, Юзаф Рольле паведамляў яшчэ ў кнізе 1882 г.: Dr. Antoni J. Opowiadania historyczne. Serya trzecia. T. 1. Karol Prozor, ostatni oboźny litewski. – Warszawa, 1882. S. 46. Пра знаходку гл.: Рябцевич В. Н. Нумизматика Беларуси. – Минск: Полымя, 1995. С. 274 – 275; Каталог выставы “Ад рымскага дэнарыя да беларускага рубля”. /Укл. Р. І. Крыцук, В. М. Сідаровіч, Л. І. Талкачова. — Мінск: Кнігазбор, 2018}}. Знаходзіўся тут пэўны час і прысланы з Рэчыцы падпаручык Міцінскі з паўтара дзясяткам салдат-інвалідаў, які адмовіўся выправіцца да каленкавіцкіх Вадовічаў, бо там на 12 чэрвеня т. г., маўляў, ужо сканцэнтравалася зашмат паўстанцаў. 19 чэрвеня ад брагінскіх [[Шкураты|Шкуратоў]] і Мікулічаў праз Хвойнікі ў накірунку Вадовічаў, потым Нароўлі і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургэнты|Паўстанцы}} з Оўруцкага і Радамышальскага паветаў, праходзіў невялікі конны адзьдзел Міхала Лігэнзы, спрабуючы ўзьняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстаньне<ref>Dangel St. S. 59.</ref>. 15 сакавіка 1835 году, згодна з мэтрычным запісам у кнігах Мікуліцкай Багаяўленскай царквы, у фальварку [[Лянтарня]] (Лянтэрня), арандаваным шляхцічам Ігнацыем Стравінскім, нарадзіўся сын Аляксандар, старэйшы брат Хведара, будучага знакамітага артыста Марыінскага тэатру ў Пецярбургу<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 537. А. 404</ref>. Паводле зьвестак на 1834 год, у Хвойніках праводзіліся 2 штогадовыя кірмашы: 1—3 лютага і 1—4 кастрычніка; тавараў прывозілася адпаведна на 4 000 і 3000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 600 р., наведвалі кірмашы каля 500 і 400 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. — С. Петербург, 1834. С. 190.</ref>. Запіс у мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі засьведчыў, што 20 кастрычніка (1 лістапада н. ст.) 1841 году ў Хвойніках, хутчэй ад старасьці, чым ад хваробы, у 81-гадовым веку памёр вялікі абозны ВКЛ Караль Прозар. 24 кастрычніка Мазырскі і Рэчыцкі дэкан Францішак Пазьняк, які быў астраглядаўскім пробашчам, пры асыстэнцыі шматлікага духавенства і ў прысутнасьці мноства людзей пахаваў нябожчыка ў радавым склепе<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 10адв.</ref>. У інвэнтарах 1844 г. уладальнікамі Хвойніцкага і Юзафаўскага маёнткаў названыя адпаведна Ўладыслаў і Юзаф Прозары, сыны абознага<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475, 1481.</ref>. Пасьля сьмерці Юзафа ў 1845 г.<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 44 — 44 адв.</ref> ягоная частка тутэйшай спадчыны перайшла да Ўладыслава. Паводле рэвізіі 1847 году «Хвойніцкае габрэйскае таварыства» складалі 2393 душы<ref>Еврейская энциклопедия. Т. 15. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1913. Стб. 653</ref> Згодна з кнігай «Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна», на 1849 год у Хвойніках — 74 двары, 580 жыхароў; дзеялі царква, каталіцкая капліца, 3 сынагогі; паштовая станцыя на тракце Мазыр — Брагін — Любеч, 26 крамаў, 2 піцейныя дамы, конны млын. Побач, у сядзібе Валокі, былі бровар і вятрак. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 12 асобаў мужчынскага і 7 жаночага полу з двара Хвойнікі, 199 і 113 асобаў адпаведна зь ліку жыхароў мястэчка Хвойнікі былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, яшчэ 55 местачкоўцаў абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай царквы<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў (РДГА). Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666</ref>. У 1859—1862 гадох намаганьнямі і на сродкі Ўладыслава Прозара ў Хвойніках вымуравалі нэагатычныя касьцёл і капліцу, вядомыя са здымкаў 1912 г. І. Сербава. 17—18 верасьня 1860 году мястэчка наведаў менскі архіяпіскап [[Міхал Галубовіч]]. У. Прозар прасіў дазволу ўзьнесьці алтар для жалобнага набажэнства ў капліцы. Архіяпіскап згадзіўся пры ўмове, калі абшарнік збудуе на працягу 15-ці гадоў мураваную царкву<ref>Язэп Янушкевіч. Дыярыюш з XIX стагоддзя: Дзённікі Міхала Галубовіча як гістарычная крыніца. — Мінск.: Выдавец В. Хурсік, 2003</ref>. У пачатку студзеня 1862 году Ўладыслаў спачыў. На пахаваньні ў Хвойніках, менш як за паўтары гады да свайго арышту, выступіў з прамоваю [[Аляксандар Аскерка]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 209.</ref>, сястра якога Зофія была замужам за сынам нябожчыка Мечыславам. У 1864 годзе Мечыслаў Прозар памёр у зьняволеньні, а на маёнтак Хвойнікі, у якім на думку сьледзтва «жылі людзі, гатовыя да рэвалюцыйных беспарадкаў» і знайшлі нарыхтаваную зброю, быў накладзены ўзмоцнены 10-ці адсоткавы збор. Памёр і арыштаваны па справе паўстаньня Гэнрык Пяткевіч, бацька Чэслава<ref>Паўстанне 1863—1864 гадоў у Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губернях: Дакументы і матэрыялы Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі / уклад. Дз. Ч. Матвейчык; рэдкал.: У. І. Адамушка [і інш.]. — Мінск: А. М. Вараксін, 2014. С. 450—452.</ref>. У 1864 годзе дзеля выхаваньня тутэйшых дзяцей, а разам і іхных бацькоў у духу вернасьці расейскай манархіі, у Хвойніках адкрыта 2-клясная народная вучэльня. 20 чэрвеня 1865 году, «паводле мясцовага прадстаўленьня» праваслаўнага духавенства, як зь непрыхаваным задавальненьнем пісаў у сваім рапарце брагінскі дабрачынны Максім Ярэміч, невялікі стары драўляны і «цудоўнай структуры» мураваны касцёлы ў цэнтры Хвойнікаў і мураваную капліцу на могілках улады адабралі ў католікаў і перадалі ў праваслаўнае ведамства<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 15.</ref>. Удава Мечыслава Прозара Зофія рабіла захады, абы вярнуць забранае ці хоць забясьпечыць недатыкальнасць радавога склепу. 2 лістапада 1887 г. яе сын і спадкаемца Канстанцін вымушаны быў прадаць абцяжараны даўгамі маёнтак расейскім купцам з [[Арлоўская губэрня|Арлоўскай губэрні]], [[Карачаў|карачаўскаму]] Міхаілу Пятровічу Аўраамаву і [[Трубчэўск|трубчэўскаму]] Гаўрылу Сямёнавічу Курындзіну за 580 000 рублёў серабром<ref>Виноградов Д. Л. Живые прошлого страницы. / Дмитрий Леонидович Виноградов. — Минск: А. Н. Вараксин, 2018. С. 99 — 102.</ref>. У сьпісе землеўладальнікаў Менскай губэрні сказана, што ў маёнтку Хвойнікі Канстанціна Прозара налічвалася 44 466 дзесяцін зямлі<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 373.</ref>. Пасьля таго продажу і здарылася непапраўнае. «Dziennik Kujawski» у верасьнёўскім нумары за 1895 год паведамляў: яшчэ ў канцы сакавіка злачынцы, нібыта з кола новых уладальнікаў маёнтку, нанялі каваля, выламалі краты ад уваходу ў [[лёх]], выкінулі з трунаў рэшткі пахаваных Прозараў, пазрывалі зь іх медзь і наступна прадавалі ў розных месцах. Празь некалькі дзён выламаныя краты і парэшткі заўважыў праваслаўны сьвятар, які і паведаміў аб здарэньні ў паліцыю. Гэтак Прозары пазбавіліся апошняга, што ім яшчэ ў Хвойніках належала, — уласных пахаваньняў<ref>Dziennik Kujawski. — Inowrocław, 20 września 1895 (Nr. 216. Rocznik III). S. 3.</ref>. У парэформавы пэрыяд Хвойнікі сталі цэнтрам аднайменнай воласьці ў Рэчыцкім павеце. У мястэчку здаўна праводзіліся кірмашы — Стрэчанскі ў лютым і [[Пакроў]]скі ў кастрычніку. У 1863 і 1864 гадох на іх адпаведна было прывезена тавару на 3850 і 4000 рублёў, 4500 і 4500 рублёў, а прададзена — на 1700 і 2000 рублёў, 2315 і 2500 рублёў<ref>Труды Минского губернского статистического комитета. Вып. 1. Историко-статистическое описание девяти уездов Минской губернии. — Минск, 1870. С. 416</ref>. Згодна зь ведамасьцю Сьвята-Пакроўскай царквы, на 1875 год яе прыход налічваў 1254 асобы мужчынскага і 1260 асобаў жаночага полу верных. Зь іх у самым мястэчку Хвойнікі ў 12 дварах — 48 мужчын і 37 жанчын<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40937. А. 234, 239адв.</ref>. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Пакроўскай царквы ў Хвойніках названыя настаяцель а. Іаан Лісевіч, в. а. штатнага псаломшчыка Яўген Тышкевіч і звышштатны Даніла Транцэвіч, просьфірня Алена Васанская. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Хвойнікі, вёсак Валокі, Малешаў, Паселічы, Людвін, Настольле, Карчовае, Гарошкаў, Небытаў, Куравое, Дворышча<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год у прыходзе налічвалася 1178 душ мужчынскага і 1151 душа жаночага полу сялянскага саслоўя<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1885 г. Хвойніцкую воласьць складалі 24 паселішчы з 859 дварамі. У 1890 годзе у мястэчку — валасная ўправа, мяшчанская ўправа, пошта, лекарскі ўчастак, у воласьці — 36 паселішчаў з 1567 дварамі. У 1895 годзе ў маёнтку была заснавана вінакурня<ref name="fn2">Список фабрик и заводов европейской России. — С.-Петербург, 1903. С. 575</ref>. Паводле перапісу 1897 г. тут 335 двароў, 2596 жыхароў{{заўвага|Згодна зь іншымі зьвесткамі, у Хвойніках тады было 2685 жыхароў, зь якіх 1668 складалі габрэі<ref>Еврейская энциклопедия. Т. 15. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1913. Стб. 653</ref>.}}, 5 юдэйскіх малітоўных дамоў, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазын, 48 крамаў, заезны двор, карчма. У пачатку XX ст. у Хвойніках дзеялі царква і капліца, працавалі 2 школы, лякарня, аптэка, жалезаробчы завод, 2 вадзяныя млыны. У выніку пажару 25 ліпеня 1901 году згарэла вінакурня. На 1903 год тая вінакурня сіламі 16 рабочых вытварала сьпірту на 37 900 (25 000) рублёў у год, перарабляла 1750 пудоў жытняй мукі, 6 312 пудоў зялёнага соладу і 110 000 пудоў бульбы<ref name="fn2"/>. У 1904 годзе сярод зямельных уласьнікаў Менскай губэрні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названыя ўладальнікі маёнткаў Хвойнікі і Рашаў спадчынныя ганаровыя грамадзяне (купцы) Міхаіл Пятровіч Аўраамаў і Гаўрыла Сямёнавіч Курындзін<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 54.</ref>. У 1909 годзе ў мястэчку было 338 двароў, 2891 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 210.</ref>. У 1911 г. Хвойніцкі маёнтак дзялілі між сабой браты Андрэй Міхайлавіч (12 645 дзесяцін), Сямён Міхайлавіч (11 651), Васіль Міхайлавіч (9 591), Мітрафан Міхайлавіч (8 406), Іван Міхайлавіч (1 582) Аўраамавы<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. — Б. м. С. 1.</ref>. З уводам у эксплюатацыю лініі Васілевічы — Хвойнікі (23 верасьня 1911 году) пачала дзеяць чыгуначная станцыя. У 1912 годзе А. М. Аўраамаў завершыў узьвядзеньне мураванага палацыка «u wjazdu do Chojnik», як вызначыў яго месцазнаходжаньне Анджэй Раствароўскі, унук Аляксандра Аскеркі, якому з-за дажджу ўвосень 1915 г., не даехаўшы да Рудакова, давялося тут заначаваць<ref>Rostworowski A. Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. S. 110.</ref>. Сапраўды, паўстаў будынак на месцы драўлянай сядзібы ў колішнім фальварку Валокі, г. зн. тады яшчэ ня ў Хвойніках. Відавочна, хіба што Першая сусьветная вайна перашкодзіла плянам Аўраамавых збудаваць у мястэчку мураваную царкву паводле расейскіх узораў праваслаўнай архітэктуры, хоць адпаведны праект ужо быў створаны<ref>РДГА. Ф. 1293. Воп. 167 Менская губэрня. Спр. 82</ref>. 2-м сакавіка 1912 году пазначаны праект драўлянага рыма-каталіцкага касьцёла ў мястэчку Хвойнікі<ref>НГАБ. Ф. 299. Воп. 5. Спр. 2075. А. 16</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейская мірная дамова|Берасьцейскай мірнай дамовы]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Хвойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня [[Палеская акруга (1918—1919)|Палескай акругі (староства)]] з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гэтман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] Павал Скарападзкі прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча (на Брагіншчыне), галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзеяла «варта Украінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922 // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85.</ref>. У сьнежні 1918 году нямецкія войскі пакінулі мястэчка і чыгуначную станцыю. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Хвойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала іх разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Ад сакавіка да пачатку ліпеня 1920 году Хвойнікі занятыя польскімі войскамі. Пагром, учынены ў лістападзе 1920 году жаўнерамі [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]], абярнуўся пагібельлю 48 жыхароў-габрэяў. [[Файл:Chvojniki, Rynak. Хвойнікі, Рынак (1929).jpg|значак|зьлева|170px|Местачковы дом, 1929 г.]][[Файл: Пасёлак Лянтэрня на карце, складзенай ў 1924-26 гг.jpg|значак|170px|Хвойнікі, Валокі, Забалацьце на мапе [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|РККА]] 1926 г.]] У дакумэнце пад назвай «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», пазначаным часовым адрэзкам 8 сьнежня 1920 — 15 красавіка 1921 году, засьведчана існаваньне Хвойніцкай школы II ступені (175 вучняў), а таксама школ І ступені — 1-й Хвойніцкай (58 вуч.), 2-й Хвойніцкай (204 вуч.), Хвойніцкай габрэйскай (50 вуч.), Хвойніцкай польскай (69 вуч.) і Хвойніцкай чыгуначнай (70 вуч.)<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласьці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19.</ref>. У чэрвені 1921 году непадалёк ад Хвойнікаў на станцыі Аўрамаўская банда атамана Івана Галака затрымала цягнік, абрабавала і забіла 55 пасажыраў<ref>Новиков Д. С. Борьба органов советской власти с бандой атамана Галака на белорусско-украинском пограничье в начале 1921 г. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 102.</ref>. 8 сьнежня 1926 году Хвойнікі вярнулі [[БССР]], адначасова надаўшы статус раённага цэнтру спачатку ў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], потым у [[Гомельская акруга|Гомельскай акрузе]]. На 1930 год тут было 560 двароў. Напярэдадні Другой сусьветнай вайны ў мястэчку і на станцыі дзеялі 2 пачатковыя і 7-гадовая школы, хата-чытальня, філія спажывецкай каапэрацыі; працавалі лесапільня (з 1912 году), маслазавод (з 1930 году), шпаларэзны завод (з 1932 году), кравецкая і шавецкая майстэрні (з 1928 году), паравы млын, маслабойня, хлебапякарня (з 1929 году), смалакурня, машынна-трактарная станцыя (з 1932 году). З 1938 году — у [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. 29 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]]. [[Файл:Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.jpg|значак|зьлева|170px|Помнік ахвярам нацызму ў Хвойніках.]] У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Хвойнікі знаходзіліся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. У верасьні 1941 году акупанты зьнішчылі ў урочышчы Пальміра больш за 100 чалавек зь ліку хвойніцкіх габрэяў<ref>Матвей Милявский. Хойники — моя любовь и боль. // Мишпоха. № 16. 2005</ref>. {{пачатак цытаты}}''В 1946 году я впервые после войны приехал в Хойники и услышал от мамы, как был зверски убит ее отец, мой дедушка Нохим, не захотевший эвакуироваться. Группа стариков: дедушка, мой родственник Левицкий Мойше, его больной внук Хаим и другие — шли в одной колоне. Впереди дедушка, которому вручили знамя. Фашисты и полицейские заставили еле шагающих старых, больных людей петь песни. Обреченных били, и вдруг дедушка начал петь и вслед за ним остальные. Они даже бодрее стали шагать. Нацисты заставили их замолчать, прекратить пение. Кто-то из местных жителей, наблюдавших шествие обреченных, сообщил немцам, что евреи поют не песню, а нараспев читают молитву «Шма Исроэль». Мои попытки узнать подробности тогда не увенчались успехом. Это казалось легендой. Намного позже в акте Чрезвычайной Государственной комиссии по Хойникам, я прочитал, что группу стариков с красным флагом водили по улицам поселка, а потом под пытками вывели на «Пальмир» и расстреляли. Нет, это уже не легенда, а жестокая правда. Но почему в документе Комиссии не сказано о том, что «группа стариков» — это были евреи, и только евреи? Почему не сказано о том, чтó они пели? Не знали? Невозможно!''{{канец цытаты}}У кастрычніку — больш за 150 габрэяў расстраляныя ў пасялковым парку і 40 чалавек у двары будынку паліцыі. У чэрвені 1943 году ў Хвойніках быў створаны лягер грамадзянскага насельніцтва, у якім утрымлівалася 5 000 чалавек. Вязьняў групамі адпраўлялі ў Нямеччыну<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 309, 317—318</ref>. Ад вызваленьня і да 15 студзеня 1944 году тут месьціліся органы кіраваньня Палескай вобласьці. З 1954 году Хвойнікі — у складзе Гомельскай вобласьці. На 1955/1956 навучальны год у раённым цэнтры дзеялі 2 беларускія (№ 1 і 3) і 1 расейскамоўная (№ 2) сярэднія школы<ref>Занальны дзяржаўны архіў у г. Рэчыцы . Ф. 3. Воп. 1. Спр. 12</ref>. 10 лістапада 1967 году Хвойнікі атрымалі статус [[места]]. У 1972 годзе да места далучылі вёскі [[Валокі (Хвойнікі)|Валокі]] і [[Забалацьце (Хвойнікі)|Забалаць]], у 1989 годзе — [[Настольле]] і [[Лянтарня|Лянтарню (бальшав. Чырвоную Ніву)]], 1 сьнежня 2009 году — [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 290]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == Максымальная колькасьць насельніцтва ў Хвойніках засьведчаная на 1989 год, калі тут жылі 17113 чалавек (згодна зь перапісам). === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:140 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:15000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1849 from:0 till:580 bar:1858 from:0 till:449 bar:1886 from:0 till:580 bar:1897 from:0 till:2596 bar:1909 from:0 till:2891 bar:1939 from:0 till:3400 bar:1970 from:0 till:9500 bar:1991 from:0 till:15000 bar:2002 from:0 till:14600 bar:2006 from:0 till:13500 bar:2009 from:0 till:13844 bar:2018 from:0 till:12472 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline> </div> * '''XIX стагодзьдзе''': 1849 год — 580 чал., зь іх мяшчанаў 1-га разраду — 4, 2-га — 13, 3-га — 63; 1858 год — 449 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 426.</ref>; 1880 год — 500 чал.<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Chojniki // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/620 620].</ref>; 1886 год — 580 чал.; 1897 год — 2596 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1906 год — 2685 чал. (1250 муж. і 1435 жан.), зь іх 717 каталікоў, 299 праваслаўных, 1668 юдэяў<ref name="pam">{{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}}</ref>; 1939 год — 3,4 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|17к}} С. 42.</ref>; 1970 год — 9,5 тыс. чал.; 1991 год — 15 тыс. чал. * '''XXI стагодзьдзе''': 2002 год — 14,6 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|17к}} С. 41.</ref>; 2004 год — 14,2 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 425.</ref>; 2005 год — 13,9 тыс. чал.; 2006 год — 13,5 тыс. чал.; 2008 год — 13,2 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 году — 13,1 тыс. чал.; 2009 год — 13 844 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918172105/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-3.pdf Перепись населения — 2009. Гомельская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 12 698 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 12 500 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 12 472 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Рэлігія === У 1990-я гады ў Хвойніках узьведзеныя новыя будынкі царквы Пакрова Багародзіцы і касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі. === Адукацыя === У Хвойніках працуюць прафэсійны ліцэй, 4 сярэднія (у іх ліку гімназія), дзьве спартовыя школы і Школа мастацтваў. === Культура === Раённы Дом культуры, яго філія Цэнтр культуры м. Хвойнікі, дзее народны тэатр, народны ансамбль «Спадчына», пры Школе мастацтваў — дзіцячы ўзорны ансамбль «Верасок», ансамбль народнай музыкі «Крыніца», пры Цэнтры творчасьці дзяцей і моладзі адзьдзелу адукацыі райвыканкаму ўзорны ансамбль эстраднага танцу «DRIVE», Дом рамёстваў, раённая і местачковая бібліятэкі, раённы краязнаўчы музэй, выдаецца раённая газэта «Хойніцкія навіны». == Забудова == === Плян === Забудова Хвойнікаў злучылася з блізкімі паселішчамі, у выніку чаго склаліся раёны Старыя Хвойнікі, Новыя Хвойнікі і паўночна-заходні. Паводле генэральнага пляну ўзводзіліся 2—5-павярховыя будынкі. Шматпавярховы мікрараён Юбілейны збудаваны ў Новых Хвойніках. У зьвязку з [[Чарнобыльская катастрофа|чарнобыльскай катастрофай]] новае будаваньне ў месьце нязначнае. === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Вакзальная вуліца || '''Замкавы''' завулак<ref name="fn4">Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. С. 10</ref> | '''Карчомная''' вуліца<ref name="plan-1886">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|Плян Хвойнікаў 1886 году]]</ref> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Домнікава вуліца || '''Кавальская''' вуліца<ref name="fn4"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Інтэрнацыянальная вуліца || '''Царкоўная''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Івана Мележа вуліца || '''Школьная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Піянэрская вуліца || '''Янава''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Пагарэлая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца<ref name="fn4"/> і '''Зялёная''' вуліца 1864 г.<ref name="plan-1864">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|Плян Хвойнікаў 1864 году]]</ref><br /> У 1886 г. апошняя пазначана як '''Валоцкая''' вуліца<ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Сялянская вуліца || '''Забалоцкая''' вуліца<ref name="plan-1864"/><ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Танкістаў плошча || '''Замкавая''' вуліца<ref name="fn4"/> || Працы плошча |} == Эканоміка == Аўтарамонтны завод, завод гідраапаратуры ў складзе «МТЗ-ХОЛДЫНГ», завод ЖБВ — філія ААТ «Мазырскі ДБК», фабрыка мастацкіх вырабаў, Палескі вытворчы ўчастак ААТ «Мілкавіта». == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === [[Файл:Museum in Chojniki.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкі краязнаўчы музэй, вул. Карла Маркса, 19]][[Файл:Ivan Melezh Ludzi na bolote Hoiniki 01.jpg|значак|170px|Скульптурная кампазыцыя «[[Людзі на балоце (раман)|Людзі на балоце]]» ў Хвойніках.]] Хвойнікі — цэнтар традыцыйнага мастацкага рамяства (ткацтва, вышыўка і інш.)<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>. Дзее Хвойніцкі краязнаўчы музэй. Спыніцца можна ў гатэлі «Журавінка». У месьце да 10-й гадавіны [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] паставілі помнік Смутку. === Адметныя мясьціны === * Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты). * Сядзібна-паркавы комплекс спадчынных ганаровых грамадзян Аўраамавых (пачатак XX ст.) на месцы сядзібы фальварку Валокі. === Страчаная спадчына === * Касьцёл (1859—1862), пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. * Капліца на могілках (1859—1862), пераўтвораная ў царкву. * Сядзіба Прозараў (канец XVIII ст.) у мясьціне, якая называлася Замкам. * Царква Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы (XVIII ст.){{Заўвага|Яе драўляны будынак зь лядашчымі, паводле сьвятара М. Ярэміча<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 17</ref>, страхой і купалам, які стаяў «почти в болоте» (на пляне 1864 г. пазначаны на вуліцы Царкоўнай), праблематычна ўважаць за страчаную архітэктурную каштоўнасьць, бо разабраны ён быў з нагоды пераўтварэньня ў Пакроўскую царкву нэагатычнага мураванага касьцёла ў самым цэнтры мястэчка Хвойнікі.}} == Асобы == * [[Караль Прозар]] (1759—1841) — на думку Т. Касцюшкі, — «рэдкі грамадзянін» Рэчы Паспалітай, паводле расейскай імпэратрыцы Кацярыны ІІ, — «в числе первейших бунтовщиков почитаемый»<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-30 Абозны Караль Прозар] Хойнікшчына</ref> * Аляксандар Стравінскі (1835—1911) — удзельнік расейска-турэцкай вайны 1787—1788 гг., генэрал-маёр (1898)<ref>Больш падрабязна гл. [[Лянтарня]]</ref> * Мікалай Селіваноўскі (1901—1997) — намесьнік міністра Дзяржбясьпекі СССР (1946—1951), генэрал-лейтэнант (1943)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/selivanowski/0-141 Николай Николаевич Селивановский] Хойнікшчына</ref>. * [[Якаў Жыліцкі]] (1909—1993) — вынаходнік, кандыдат сельскагаспадарчых навук, Заслужаны вынаходнік РСФСР * Ірына (нар. Тышкевіч) Бяляўская (1913—1975) — гісторык-славіст, прафэсар Маскоўскага унівэрсытэту імя М. В. Ламаносава <ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-42# Ірына Бяляўская]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> * Ізраіль Рабіновіч (1914—2001) — доктар хімічных навук, прафэсар Ніжагародзкага унівэрсытэту, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР, лаурэат Дзяржаўнай прэміі РФ (пасьмяротна). * Ізраіль Фішман (1914—2004) — доктар фізыка-матэматычных навук, прафэсар Казанскага унівэрсытэту<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/izrail_samuilovich_fishman/0-122 Израиль Самуилович Фишман], Хойнікшчына</ref> * Іван (Ян) Цішкевіч (1919—2001) — правазнаўца, доктар юрыдычных навук, прафэсар БДУ. Заслужаны юрыст БССР (1971)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-424 Иван (Ян) Станиславович Тишкевич] Хойнікшчына</ref> * Уладзімер Чачот (1919—2004) — гісторык, дэкан факультэту польскай мовы і літаратуры Віленскага пэдагагічнага унівэрсытэту, прафэсар, заслужаны выкладчык Літоўскай Рэспублікі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/czeczot/0-145# Уладзімер Чачот]{{ref-pl}}, Хойнікшчына</ref>. * Іосіф Тойбін (1919—1988) — літаратуразнаўца, дасьледчык творчасьці А. С. Пушкіна, доктар філялягічных навук, прафэсар Курскага пэдагагічнага інстытуту, выдатнік народнай асьветы РСФСР. * Міхаіл Пізенгольц (1926—2003) — эканаміст, пэдагог. Спэцыяліст у галіне фінансавай дзейнасьці буйных сельгаспрадпрыемстваў. Доктар эканамічных навук, прафэсар. * [[Рыгор Арцюшэнка]] (1927—2004) — дзяяч беларускай эміграцыі ў [[ЗША]] * [[Інэса Вінаградава]] (нар. 1934) — беларускі харавы дырыжор, Заслужаны работнік культуры БССР (1975) * [[Мікалай Асаўляк]] (1937—2008) — беларускі мастак, выкладчык СШ № 3 г. Хвойнікі, сябра Беларускага саюзу мастакоў<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/asauljak/0-130 ЧЕЛОВЕК, превративший маленькие уголки РОДНОГО КРАЯ в шедевры живописи]</ref> * [[Уладзімер Багінскі]] (нар. 1938) — навуковец у галіне лясной гаспадаркі, член-карэспандэнт НАН Беларусі, прафэсар ГДУ імя Ф. Скарыны<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/baginski/0-153 Уладзімір Феліксавіч Багінскі] Хойнікшчына</ref>. * [[Віктар Дашук]] (нар. 1938) — беларускі кінарэжысэр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/viktar_dashuk/0-142 Віктар Нікіфаравіч Дашук] Хойнікшчына</ref>. * [[Алег Берасьнеў]] (1940—2014) — навуковец ў галіне дынамікі трываласьці і надзейнасьці машынаў, член-карэспандэнт НАН Беларусі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/berasnew/0-179 Олег Васильевич Берестнев] Хойнікшчына</ref>. * [[Аляксандар Варабей]] (1957—2007) — удзельнік Алімпійскіх гульняў у Маскве (1980), рэкардсмен Беларусі ў бегу на 3000 м з перашкодамі (1980 і дагэтуль)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/alvaralvar/0-310 Метеором промелькнул по небосклону] Хойнікшчына</ref> * [[Сяргей Кухарэнка]] (нар. 1976) — дзюдаіст, удзельнік Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000) і Афінах (2004)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kukharehnka/0-476 Сергей Петрович Кухаренко] Хойнікшчына</ref> * [[Віктар Ганчарэнка]] (нар. 1977) — футбаліст, трэнэр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/gancharehnka/0-247 Виктор Михайлович Гончаренко] Хойнікшчына</ref> * [[Маргарыта Махнева]] (у Хвойніках — Цішкевіч) (нар. 1992) — вясьлярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-305# Маргарыта Махнева]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> * [[Вольга Худзенка]] (нар. 1992) — вясьлярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/volga_khudzenka/0-300 Вольга Худзенка]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|17}} * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // [http://familyclubs.greencross.by/sites/default/files/files-for-download/braginshina-sbornik-fin.pdf Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 18, 26, 27, 31, 34]. * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} * {{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-2}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://hojniki.ucoz.ru/ Хойнікшчына] — краязнаўчы сайт {{Навігацыйная група |назоў = Хвойнікі ў сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Хвойніцкі раён |Гомельская вобласьць }} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Хвойнікі| ]] [[Катэгорыя:Гарады Гомельскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] 06qcvlvgs9l5f3g6fmi2w24qb1kth1g 0 73103 2700210 2667080 2026-11-11T14:30:30Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700210 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік |Імя = Юрка Гаўрук |Арыгінал імя = |Партрэт = Jurka Haŭruk.jpg |Памер = |Апісаньне = |Імя пры нараджэньні = Юры Паўлавіч Гаўрук |Псэўданімы = С. Дробуш |Род дзейнасьці = [[выкладнік]], [[перакладнік]], [[рэжысэр]] |Гады актыўнасьці = 1926—1969 |Кірунак = |Жанр = [[апавяданьне]], [[верш]], [[паэма]], [[эсэ]] |Дэбют = Зборнік апавяданьняў «Вясковыя рыскі» (1926) |Значныя творы = |Прэміі = |Узнагароды = |Подпіс = |Апісаньне подпісу = |Вікікрыніцы = |Вікікрыніцы пераклады на беларускую = |Палічка = https://knihi.com/Jurka_Hauruk/ |Камунікат = |Сайт = }} '''Ю́рка Гаўру́к''' ({{Дата ў старым стылі|6 траўня|1905|23 красавіка}}; Слуцак, цяпер [[Менская вобласьць]], [[Беларусь]] — 1979; Менск, цяпер Беларусь) — [[Беларусь|беларускі]] перакладчык, крытык, паэт і рэжысэр. Патрыярх беларускага нацыянальнага перакладу. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і службоўца. З 1915 сям’я Гаўрука ў бежанстве ў [[Пскоў|Пскове]]. Скончыў слуцкую школу 2-ой ступені (1921), Вышэйшы літаратурна-мастацкі інстытут імя В. Брусава ў [[Масква|Маскве]] (1925). З 1924 запісваў на Случчыне беларускі фальклёр. Зьяўляўся сябрам літаратурнага таварыства «Маладняк». Увосень 1925 абраны дацэнтам катэдры беларускае мовы і літаратуры ў [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Горацкай сельскагаспадарчай акадэміі]], пераехаў у [[Горкі]] (1925—1931). У 1931—1935 дацэнт катэдры літаратуры Магілёўскага педынстытута, чытаў курс замежнае літаратуры і літаратур народаў [[СССР]]. Сябра Саюза пісьменьнікаў СССР (з 1934). Арыштаваны 8 лютага 1935 у [[Магілёў|Магілёве]]. Асуджаны 28 красавіка 1935 асобай нарадай пры НКУС за «антысавецкую агітацыю» да 8 гадоў пазбаўленьня волі; высланы зь Беларусі; больш за 20 гадоў працаваў на розных работах у [[Карэлія|Карэліі]], Усходняй Сыбіры, [[Комі АССР]]. Асабовая справа Ю. Гаўрука № 15523 захоўваецца ў архіве УКДБ Магілёўскай вобл. Рэабілітаваны Вярхоўным судом [[БССР]] 27 лютага 1958. Пераехаў у Менск. У 1957—1967 працаваў памочнікам галоўнага рэжысэра па літаратурнай частцы [[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы|Беларускага дзяржаўнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]]. У гэтым тэатры, а таксама ў тэатры імя Я.Коласа пастаўленыя ў яго перакладах п’есы з сусьветнае клясыкі. Працаваў у галіне перакладаў з [[француская мова|францускай]], [[ангельская мова|ангельскай]], [[нямецкая мова|нямецкай]], [[польская мова|польскай]], [[расейская мова|расейскай]], [[украінская мова|украінскай]] на [[беларуская мова|беларускую мову]]. Дэбютаваў перакладам у 1925 (верш [[Генрых Гейнэ|Г. Гейнэ]] «Ткачы»). Свае творы друкаваў у часопісах «Аршанскі маладняк», «Маладняк», «Полымя» і інш. Пераклаў п’есы [[Шэксьпір|У. Шэксьпіра]] «Сон у летнюю ноч» (1925, пастаўленая ў 1926), «[[Гамлет]]» (1935, 1964, пастаўленая ў 1946), «Атэла» (1954), «Канец — справе вянец» (пастаўленая ў 1964), «Кароль Лір» (1974), «Антоній і Клеапатра» (1982). У яго перакладзе ставіліся п’есы «Прыніжаныя і зьняважаныя» паводле [[Фёдар Дастаеўскі|Ф. Дастаеўскага]] (1957), «Ліса і вінаград» [[Бразылія|бразыльскага]] драматурга [[Гільермэ Фігейрэду|Г. Фігейрэду]] (1957), «Забыты ўсімі» [[Назым Хікмэт|Н. Хікмэта]] (1958), «Тысяча франкаў узнагароды» [[Віктор Гюго|В. Гюго]] (1962), «Мяцеліца» Л. Ляонава (1965), «Дзядзька Ваня» [[Антон Чэхаў|А. Чэхава]] (1965), «Мешчанін у дваранах» [[Мальер]]а (1967), «Улада цемры» [[Леў Талстой|Л. Талстога]] (1969), «Залатая карэта» Л. Ляонава (1971), «Багна» [[Аляксандар Астроўскі|А. Астроўскага]] (1972), «Доктар філязофіі» [[Браніслаў Нушыч|Б. Нушыча]] (1972), «Ноч памылак» [[Олівэр Голдсьміт|О. Голдсьміта]], «Выбух» І. Дварэцкага. Напісаў зборнік краязнаўчых апавяданьняў «Вясковыя рыскі» (1926). Аўтар першае на Беларусі кніжкі паэтычных перакладаў «Кветкі з чужых палёў» (1928)<ref>Выданьне «Маладняка», у зборнік увайшлі творы Дж. Байрана, Ф. Шылера, [[Шарль Бадлер|Ш. Бадлера]], [[Ўолт Ўітмэн|Ў. Ўітмэна]], [[Пэрсі Шэлі|Пэрсі Бішы Шэлі]], [[Поль Вэрлен|П. Вэрлена]], [[Ёган Вольфґанґ фон Ґётэ|Ё. В. Гётэ]], [[Адам Міцкевіч|А. Міцкевіча]] і іншых заходнеэўрапейскіх і амэрыканскіх паэтаў.</ref>. У 1969 выйшаў зборнік арыгінальных вершаў і перакладаў «Іскры з крэменя», у 1975 — зборнік выбраных перакладаў паэзіі «Агні ў прасторах», у 1990 — «Выбранае» (вершы і пераклады). Пераклаў асобныя творы [[Аляксандар Пушкін|А. Пушкіна]], [[Фрыдрых Шылер|Ф. Шылера]], [[Адам Міцкевіч|А. Міцкевіча]], [[Байран|Дж. Байрана]], Лесі Ўкраінкі, У. Сасюры, П. Варанько, асобнымі выданьнямі выйшлі раман А. Сьціля «Любіць будзем заўтра» (1960), зборнік [[Андрэ Маруа|А. Маруа]] «Падарожжа ў нябыт і яшчэ 24 навэлы» (1974), раманы [[Эрнэст Гэмінгўэй|Э. Хемінгуэя]] «І ўзыходзіць сонца» (1976) і [[Катарына Сусана Прычард|К. С. Прычард]] «Дачка ўрагану» (1977). На расейскую мову пераклаў аповесьць «Люба Лук’янская» (1965) і раманы «Пошукі будучыні» (1968) [[Кузьма Чорны|К. Чорнага]] і «Серадзібор» (1966) П. Пестрака. Аўтар артыкулаў па тэорыі і практыцы мастацкага перакладу, [[эсэ]], якія ўвайшлі ў кнігу «Ступень адказнасьці» (1986). == Бібліяграфія == * {{Артыкул| аўтар = Юрка Гаўрук.| загаловак = Груган (апавяданьне).| спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/635d00ce393d5656a2f782be87820219.pdf | мова = | выданьне =[[Аршанскі маладняк|Аршанскі маладняк]] | тып = часопіс | год = 1926 | том = | нумар = 2(4) | старонкі = 20, 21 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * Агні ў прасторах: Выбраныя пераклады. Мн., 1975; * Узвіхраны ветразь: Вершы. Паэма. Пераклады. Мн., 1990; * Ступень адказнасці: Літаратурна-крытычныя артыкулы, эсэ. Мн., 1986. == Заўвагі == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Гаўрук Юрка // {{Літаратура/Беларускія пісьменьнікі (1917—1990)}} * {{Літаратура/Беларускія пісьменьнікі (1992—1995)|2|Гаўрук Юрка}} * Гілевіч Н. Майстар «з краю музыкі і слова» // Гілевіч Н. У гэта веру. Мн., 1978; * Гілевіч Н. Паэт-інтэлігент брусаўскай школы: Памяці Ю. П. Гаўрука // Гілевіч Н. Удзячнасць і абавязак. Мн., 1982; * Ліўшыц У. «Быў чалавекам вельмі светлай душы» // у кнізе «Раскопкі вакол Горацкага Парнаса». - Горкі: 2001. С. 107—111. * {{Літаратура/Даведнік Маракова|РЛ|1|0|РЛ1-3|РЛ1-3}} * {{Літаратура/Даведнік Маракова|РЛ|3|2|РЛ1-3|РЛ1-3}} * Семяжон Я. Урокі настаўніка // ЛіМ. 1980, 16 мая; == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20240713150900/https://bis.nlb.by/by/documents/128717 Старонка Ю. П. Гаўрука на сайце Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Гаўрук, Юрка}} [[Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Беларускія паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускія рэжысэры]] [[Катэгорыя:Сябры Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменьнікаў]] [[Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР]] 3lz96414flqd23q68x5hectpy62978m 0 84526 2700214 2593929 2026-11-11T14:46:26Z Dymitr 10914 стыль 2700214 wikitext text/x-wiki {{Палітык |арыгінал_імя={{мова-en|Jimmy Carter}}|пасада = Прэзыдэнт ЗША |пачатак_тэрміну = 1977 |канец_тэрміну = 1981 |папярэднік =[[Джэралд Рудалф Форд]] |наступнік =[[Роналд Рэйган]]|узнагароды =[[Нобэлеўская прэмія міру]] (2002)|подпіс=Jimmy Carter Signature-2.svg}}[[Файл:Jimmy Carter.jpg|thumb|right|200px|Джымі Картэр]] '''Джэймз Эрл Ка́ртэр''' (1 кастрычніка 1924 — 29 сьнежня 2024) — 39-ы [[прэзыдэнт ЗША]] (ад 1977 да 1981 году), губэрнатар штату [[Джорджыя]] (ад 1971 да 1975 году), прадстаўнік [[Дэмакратычная партыя|дэмакратычнай партыі ЗША]]. Быў жанаты з [[Разалін Картэр]]. == Унутраная палітыка == Пазыцыі Картэра былі пераважна лібэральна-дэмакратычнымі. Ён сьцьвярджаў, што можна скараціць беспрацоўе да 4,5 % і паменшыць інфляцыю да штогадовага роўня ў 4 %. Паабяцаў ґрунтоўна перагледзець фэдэральную падатковую сыстэму, якую назваў «ганьбай роду чалавечага». Заявіў, што паспрабуе ўвесьці адзіную фэдэральную сыстэму сацыяльнага забесьпячэньня і зьнізіць кошт лячэньня ў мэдыцынскіх стацыянарах. Картэр паабяцаў таксама поўную рэарґанізацыю фэдэральнага чыноўніцкага апарату і стварэньне «адкрытага ўрада». З самага пачатку прэзыдэнт наносіў візыты ў невялікія правінцыйныя месты, дзе праводзіў сустрэчы зь мясцовай грамадзкасьцю. Адказваў на пытаньні суграмадзян у радыёпраґраме «Спытай прэзыдэнта Картэра». Абвясьціў амністыю асобам, якія ўхіліліся ад прызыву на вайну ў [[Віетнам|Віетнаме]], увёў двух жанчын у склад кабінэта (больш, чым хто-небудзь да яго), знайшоў адказныя палітычныя пасады для прадстаўнікоў нацыянальных меншасьцяў. Прэзыдэнцтва Картэра прыйшлося на «ўзьлёт цэнаў на нафту». На гэтым фоне беспрацоўе і інфляцыя былі высокія як ніколі, да 1979 году ЗША апынуліся на мяжы эканамічнай катастрофы. == Замежная палітыка == У 1978 годзе на саміце ў Кемп-Дэвідзе пад старшынствам Картэра прэзыдэнт Эгіпта [[Анвар Садат]] і прэмʼер-міністар Ізраіля [[Мэнахем Бэгін]] дамовіліся аб міры, узаемным прызнаньні і перадачы Эгіпту [[Сынайскі паўвостраў|Сінайскага паўвострава]]; гэта завяршыла серыю з чатырох эгіпецка-ізраільскіх войнаў. Картэр працягнуў перамовы аб абмежаваньні стратэгічных узбраеньняў з [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] і ў 1979 годзе падпісаў з [[Леанід Брэжнеў|Брэжневым]] дагавор АСВ-2. Аднак ужо ў тым жа годзе палітыка разрадкі ў адносінах з СССР сурʼёзна папсавалася пасьля [[Аўганска-савецкая вайна|ўводу савецкіх войскаў]] у [[Аўганістан]]. Савецка-амэрыканскія адносіны рэзка пагоршыліся, дамова АСВ-2 не была ратыфікавана [[Кангрэс ЗША|Кангрэсам]], ЗША байкатавалі [[летнія Алімпійскія гульні 1980 году]] ў Маскве. Картэр прыняў у Белым доме савецкага дысідэнта Ўладзімера Букоўскага. У кіраваньне Картэра адбылася [[Ісламская рэвалюцыя ў Іране]], аятала Хамейні абвясьціў ЗША «Вялікім Дʼяблам» і ў 1979 годзе былі ўзяты ў закладнікі супрацоўнікі амэрыканскага пасольства ў Тэґеране. Перамовы апынуліся няўдалымі. 24 красавіка 1980 году ЗША паспрабавалі правесьці ваенную апэрацыю па вызваленьні закладнікаў, аднак яна скончылася поўным правалам. 23 студзеня 1980 году Джымі Картэр выступіў са штогадовым пасланьнем «Аб становішчы краіны», у якім абвясьціў новую зьнешнепалітычную дактрыну. Рэгіён Пэрсыдзкага заліва быў абвешчаны зонай інтарэсаў ЗША, дзеля абароны якіх Злучаныя Штаты гатовыя пайсьці на прымяненьне ўзброенай сілы. У вадпаведнасьці з «дактрынай Картэра», спробы любой дзяржавы ўсталяваць свой кантроль над рэгіёнам Пэрсыдзкага заліва былі загадзя абвешчаны амэрыканскім кіраўніцтвам замахам на важныя інтарэсы ЗША. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Накід:Палітык}} {{Прэзыдэнты ЗША}} {{Нобэлеўская прэмія міру (2001—2025)}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Картэр, Джэймз Эрл}} [[Катэгорыя:Прэзыдэнты ЗША]] 84ov52nmjwy8snd1rq2o18s4856ehdg 0 87338 2700337 1732436 2026-11-12T10:30:25Z Dymitr 10914 [[Вікіпэдыя:Шаблёны|шаблён]] 2700337 wikitext text/x-wiki {{Зорка | Назва = Працыён | Колькасьць кампанэнтаў = | Выява = Position Alpha Cmi.png | Памер = | Апісаньне выявы = Месцазнаходжаньне Парцыёна ў сузор’і. | Адкрывальнік = | Дата адкрыцьця = | Абазначэньні = | Эпоха = [[J2000.0]] | Тып = | Простае ўзьняцьцё = {{Простае ўзьняцьцё|07|39|00,0}} | Схіленьне = {{Схіленьне|±05|13|00}} | Шаблён Eq = так | Простае ўзьняцьцё Eq = | Схіленьне Eq = | Вугал Eq = | Назва Eq = | Адлегласьць = {{Сьветлавы год|11,46|3,51}}<ref>{{кніга|аўтар=van Leeuwen, F.|загаловак=Validation of the new Hipparcos reduction|том=474|нумар=2|старонкі=653–664}}</ref> | Бачная зорная велічыня = | Сузор’е = Малы Пёс | Прамянёвая хуткасьць = −3,2<ref>{{артыкул|аўтар=Wilson, Ralph Elmer|загаловак=General catalogue of stellar radial velocities|выданьне=Washington|год=1953}}</ref> | Уласны рух RA = −714,590 | Уласны рух Dec = −1036,80 | Паралякс = 284,56 | Памылка параляксу = 1,26 | Абсалютная зорная велічыня = 2,66 | Спэктральная кляса = | Паказьнік колеру B-V = 0,42<ref name="eggen" >{{артыкул|аўтар=Mermilliod, J.-C|загаловак=Compilation of Eggen’s UBV data, transformed to UBV (unpublished)|выданьне=Catalogue of Eggen’s UBV Data|год=1986}}</ref> | Паказьнік колеру U-B = 0,02<ref name="eggen" /> | Зьменнасьць = | Маса = 1,478 | Радыюс = 2,043 | Узрост = 1,7 * 10⁹ | Тэмпэратура = 6582 | Сьвяцільнасьць = 0,00049 | Мэталічнасьць = −0,02 | Вярчэньне = 23 дні | Уласьцівасьці = | Пэрыяд = 40,82 | Вялікая паўвось = 4,3 | Эксцэнтрысытэт = 0,407 | Нахіленьне = 31,1 | Вузел = 97,3 | Эпоха пэрыястру = 1967,97 | Аргумэнт пэрыцэнтра = 92,2 | Іншыя абазначэньні = α Малога Пса, 10 Малога Пса, [[Bonner Durchmusterung|BD]]+05°1739, [[Gliese-Jahreiss catalogue|GJ]] 280, [[Henry Draper catalogue|HD]] 61421, [[Hipparcos catalogue|HIP]] 37279, [[Harvard Revised catalogue|HR]] 2943, [[Luyten Half-Second catalogue|LHS]] 233 | SIMBAD = | ARICNS = | Кампанэнт 1 = | Кампанэнт 2 = | Кампанэнт 3 = | Дата доступу = | Крыніцы = }} '''Працыён''', '''α Малога Пса''' — [[зорка]] ў сузор’і [[Малы Пёс|Малога Пса]]. Бачная [[зорная велічыня]] 0,4. [[Нябесныя каардынаты]]: прамое ўзыходжаньне 7 гадз. 39 хв. 18 сэк.; скланеньне 5°13´30´´. [[Спэктральная кляса]] F5 IV. Адлегласьць ад [[Сонечная сыстэма|Сонечнай сыстэмы]] 11 [[сьветлавы год|сьветлавых гадоў]]. Назва зоркі паходзіць ад {{мова-gr|προ κύων|скарочана}}, што азначае «перад сабакам», паколькі пры руху па небе з прычыны абарачэньня Зямлі яна бачная раней за «Сабачую зорку», як то [[Сырыюс]]а. Хоць Працыён мае большае [[простае ўзьняцьцё]] і ён таксама месьціцца вышэй на поўнач паводле [[схіленьне (астраномія)|схіленьня]]. Гэта азначае, што ў паўночных шыротах ён узыходзіць над гарызонтам раней за Сырыюс. Згадкі пра гэтыя дзьве «сабачыя зоркі» сустракаюцца ў старажытнай літаратуры, а ў старажытных [[Бабілён]]е і [[Старажытны Эгіпет|Эгіпце]] яны былі аб’ектамі шанаваньня. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Малы Пёс]] 3j33j11gavczdu4xacxt3h9tx70encj 0 87584 2700296 2350610 2026-11-12T00:00:12Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700296 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = |арыгінал імя = |партрэт = |памер = |апісаньне = |імя пры нараджэньні = |род дзейнасьці = журналіст |дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|14|6|1974}} |месца нараджэньня = [[Кастрама]], [[РСФСР]], [[СССР]] |дата сьмерці = {{Памёр|3|9|2010|гадоў=36}} |месца сьмерці = [[Пярхурава]], [[Менская вобласьць]], [[Беларусь]] }} '''Алег Мікалаевіч Бябенін''' (14 чэрвеня 1974 г., [[Кастрама]], [[РСФСР]] — 3 верасьня 2010 г., в. [[Пярхурава]], [[Койданаўскі раён]], [[Менская вобласьць]], Беларусь) — беларускі журналіст, рэдактар сайту «[[Хартыя’97]]», які памёр пры нявысьветленых абставінах. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і вайсковага пракурора. Скончыў факультэт журналістыкі [[БДУ]]. Пасьля заканчэньня ўнівэрсытэту працаваў у «[[Белорусская деловая газета|Белорусской деловой газете]]», потым — намесьнікам галоўнага рэдактара<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Сьвятлана Барысенка]]|загаловак=Бывай, Алег|спасылка=http://www.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=65595|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=[[Газэта]]|год=7 верасьня 2010|нумар=[http://www.zviazda.by/ru/archive/index.php?idate=2010-09-07 174 (26782)]|старонкі=[http://www.zviazda.by/a2ttachments/65594/7ver-4.indd.pdf 4]|issn=1990-763x}}</ref> у навастворанай газэце «[[Имя]]». У 1998 годзе стварыў сайт «[[Хартыя'97]]», якім кіраваў да сваёй сьмерці. Цела Алега Бябеніна было знойдзена ў пятлі 3 верасьня 2010 году ў яго загарадным доме ў вёсцы [[Пярхурава]] Дзяржынскага раёну Менскай вобласьці. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Ўсходніх могілках]] [[Менск]]у. У Алега Бябеніна засталіся жонка й два сыны. == Афіцыйная вэрсія сьмерці == На месца здарэньня выехала апэратыўна-сьледчая група Дзяржынскага РАУС і работнікі пракуратуры Дзяржынскага раёну. Пры аглядзе дома яны знайшлі дзьве пустыя бутэлькі з-пад сьпіртнога напою «Беларускі [[бальзам]]». Сьлядоў барацьбы й зьнешніх пашкоджаньняў на трупе не было выяўлена. Праверку абставін сьмерці журналіста праводзіла пракуратура Менскай вобласьці. Тэрмін праверкі некалькі разоў працягвалі, але ў выніку ўзбуджаць крымінальную справу па факце сьмерці адмовіліся, спыніўшыся на вэрсіі самагубства. Сьмерць выклікала буйны скандал і шырокае абмеркаваньне ў [[СМІ]]<ref>http://charter97.org/be/news/2010/12/3/34342/</ref>. Экспэрты АБСЕ, якіх беларускі бок запрашаў для расьсьледаваньня,''' «…на падставе доказаў і даступнай для іх інфармацыі… прыйшлі да высновы, што няма прычын думаць, што Бябеніна павесілі пасьля сьмерці»''', — ''гаварылася ў паведамленьні АБСЕ''. У той жа час ў ім адзначалася, што АБСЕ прасілі забясьпечыць '''«тэхнічную ацэнку, а не поўнае расьсьледаваньне гэтай сьмерці». Эксгумацыі цела не праводзілася.''' == Альтэрнатыўныя вэрсіі == Многія калегі й сябры Бябеніна зь вэрсіяй самагубства катэгарычна не пагадзіліся й дагэтуль лічаць, што чакаць аб’ектыўнага расьсьледаваньня пры ўладзе Аляксандра Лукашэнкі няма сэнсу. '''«Алег не пакінуў пасьля сябе ніякай запіскі. Сябры і калегі журналіста, якія былі на месцы здарэньня, заяўляюць пра наяўнасьць на яго целе сьлядоў гвалту»,''' — ''нагадвае сайт «Хартыя-97».'' Журналісты падкрэсьліваюць, што Бябенін уваходзіў у каманду аднаго з галоўных канкурэнтаў Лукашэнкі на выбарах 19 сьнежня 2010 году — лідэра грамадзянскай кампаніі «Эўрапейская Беларусь» Андрэя Саньнікава, каманда якога пасьля выбараў падверглася жорсткаму перасьледу й пакараньням. Андрэй Саньнікаў лічыць, што супраць асноўнай вэрсіі кажа тое, як паводзіў сябе Алег Бябенін напярэдадні: ён быў поўны плянаў, нядаўна вярнуўся з адпачынку ў Грэцыі, паводзіў сябе, як звычайна. Шэраг прадстаўнікоў уплывовых міжнародных арганізацыяў заклікалі беларускія ўлады правесьці «ўсебаковае, у поўным аб’ёме і празрыстае» расьсьледаваньне сьмерці Алега Бябеніна. [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]] у сувязі са сьмерцю Алега Бябеніна накіравала адмысловыя лісты генэральнаму пракурору Беларусі [[Рыгор Васілевіч|Рыгору Васілевічу]] й міністру ўнутраных справаў [[Анатоль Куляшоў|Анатолю Куляшову]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.svaboda.org/content/transcript/2149355.html Вянок памяці: Алег Бябенін] * [http://nn.by/?c=ar&i=42919 Забойства? Кіраўнік сайта charter97.org знойдзены ў пятлі] * [https://web.archive.org/web/20160305120057/http://news.21.by/society/2010/11/23/198567.html Экспэрты АБСЕ: Бябенін скончыў жыцьцё самагубствам] * [https://web.archive.org/web/20120201051741/http://baj.by/be/scandals_byabenin Сьмерць Алега Бябеніна — самазабойства пад пытаньнем] * [http://charter97.org/ru/news/2010/9/4/31885/Андрей Санников: «Я не верю в самоубийство Олега Бебенина»]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://naviny.by/rubrics/society/2010/12/01/ic_articles_116_171489/Олег Бебенин. Хроника последних часов жизни]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://gazetaby.com/index.php?sn_nid=31038&sn_cat=35 Дэталі, якія супярэчаць афіцыйнай вэрсіі сьмерці Алега Бябеніна] * [https://web.archive.org/web/20120106073311/http://www.naviny.by/rubrics/society/2010/10/06/ic_articles_116_170726/ Кто затянул петлю на шее Олега Бебенина?] {{Зьніклыя беларусы}} {{Накід:Чалавек}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Бябенін, Алег}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кастраме]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Беларускія журналісты]] [[Катэгорыя:Загінулыя журналісты]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Койданаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Ўсходніх могілках Менску]] lbv62dnd4d90noznrns5zsdlmax2i21 0 88868 2700303 2684249 2026-11-12T04:19:12Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700303 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Андрэас Вайман''' ({{мова-de|Andreas Weimann}}; {{Н}} 5 жніўня 1991 году, [[Вена]], [[Аўстрыя]]) — [[Аўстрыя|аўстрыйскі]] футбаліст, нападнік ангельскага клюбу «[[Чэлтнэм Таўн]]». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * [https://web.archive.org/web/20150621065426/http://www.avfc.co.uk/page/PlayerProfiles/0,,10265~48298,00.html Профіль на афіцыйным сайце «Астан Вілы»] {{Аўстрыя на ЧЭ-2024}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Вайман, Андрэас}} [[Катэгорыя:Аўстрыйскія футбалісты]] tj0ahyu84pygg35xv7518z5f74cr371 0 90536 2700291 2667216 2026-11-11T22:05:36Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700291 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Аўраам |арыгінал імя = אַבְרָהָם |партрэт = Rembrandt Harmensz. van Rijn 035.jpg |памер = 180пкс |апісаньне = Аўраам і Ісаак |імя пры нараджэньні = |род дзейнасьці = [[патрыярх]] |дата нараджэньня = |месца нараджэньня = |дата сьмерці = |месца сьмерці = }} '''Абрам''', '''Аўраам''', '''Аўрам''' ({{мова-he|אַבְרָהָם}}) — [[Стары Запавет|старазапаветны]] [[патрыярх]], паводле [[Біблія|біблейскіх]] паданьняў родапачынальнік [[габрэі|габрэяў]] і [[арабы|арабаў]]. == Жыцьцяпіс == Нарадзіўся ў [[Мэсапатамія|Мэсапатаміі]] ў [[халдэі|халдэйскім]] горадзе [[Ур]] і зьяўляўся малодшым сынам Тары, дзясятага патрыярха па прамой лініі ад [[Сім]]а, сына [[Ной|Ноя]]. Жывучы сярод [[паганства|паганцаў]], як напісана ў Бібліі, Аўраам пазнаў ілжывасьць іх службы паганскім [[ідал]]ам і верыў ў адзінага [[Бог]]а, апосталам якога ён стаў. За гэта ён падвергнуўся ганеньням сваімі суайчыньнікамі і на 75 годзе жыцьця мусіў пакінуць радзіму, накіраваўшыся цераз [[Эўфрат]] у [[Зямля Ханаанская|зямлю Ханаанскую]], якую абяцаў [[Бог]] яму й ягоным нашчадкам. Там Аўраам быў празваны «''га-гіўры''», што азначала: ''прыбылы з таго берагу ракі'', адкуль і пайшла назва — ''габрэй''. Разам зь ім сюды перасялілася ягоная жонка й пляменьнік [[Лот (пляменьнік Аўраама)|Лот]]. Доўга ён вандраваў па розных краях, пакуль не пасяліўся ў [[Хэўрон]]е. У Біблейскім паданьні Аўраам падаецца як узор чалавекалюбства, лагоднасьці, цярплівасьці, міралюбства, бескарысьлівасьці, цьвёрдай і непахіснай веры ў Бога, пакоры й глыбокай павагі да яго. Доўгі час ён ня меў ад шлюбу з [[Сара]]й нашчадкаў. Толькі пад старасьць, калі Сары было ўжо 90, а яму 100 гадоў, у іх нарадзіўся сын [[Ісаак]], які, па сьцьверджаньні Бібліі, стаў прадаўжальнікам роду габрэйскага племені. Гэткую дамову Бог уклаў з Аўраамам яшчэ да нараджэньня Ісаака, зьнешняй праявай дамовы стаў [[абрад]] [[абразаньне|абразаньня]]. Пры гэтым Бог зьмяніў імя Аўрама на Аўраам. Калі Сара памерла, Аўраам ажаніўся ў другі раз і меў яшчэ 6 сыноў, якія разам з [[Ізмаіл Старазапаветны|Ізмаілам]], яго пазашлюбным сынам ад служанкі [[Агар]], сталі родапачынальнікамі розных [[арабскія плямёны|арабскіх плямёнаў]]. Сам жа Аўраам, як падаецца ў Бібліі, пражыў 175 гадоў і памёр у Хэўроне, дзе й быў пахаваны. == Уплыў == [[Іслам|Мусульмане]]-арабы, якія лічаць Аўрама сваім родапачынальнікам і ў [[Каран]]е называюць яго Ібрагімам, яшчэ ў старажытнасьці пабудавалі над яго магільным склепам [[мячэт]] і аберагалі яе як сьвятыню. Вобраз старазапаветнага патрыярха Аўраама (Ібрагіма) карыстаўся асаблівай павагай і папулярнасьцю ў [[хрысьціянства|хрысьціянаў]] і мусульманаў, для якіх служыў прыкладам найвялікшай набожнасьці й праведнасьці й аброс самымі разнастайнымі мітычнымі паданьнямі й легендамі. Паводле іх, Аўраам займаўся [[прыродазнаўства]]м, ведаў [[хімія|хімію]], [[астраномія|астраномію]] й іншыя [[навука|навукі]], якія ён вывучыў ад халдэяў яшчэ на радзіме, а потым распаўсюджваў сярод хананеяў (фінікійцаў) і [[Старажытны Эгіпет|эгіпцянаў]]. Сьцьвярджалі нават, што ён быў вынаходнікам літарнага [[шрыфт]]у й [[каляндар]]ных вылічэньняў. У сувязі з гэтымі паданьнямі некаторыя старажытныя багасловы атаясамлялі асобу Аўраама з [[Зараастр]]ам. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.chabad.org/112356/ Кім быў Абрам? Першы патрыярх у Бібліі]. Chabad.{{ref-en}} * [https://www.azamra.org/Earth/mount-03.html Абрагам разьбівае ідалаў] {{Недаступная спасылка|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Azamra.{{ref-en}} * [https://www.wdl.org/en/item/2890/ Падарожжа й жыцьцё патрыярха Абрама]{{Недаступная спасылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. World Digital Library.{{ref-en}} [[Катэгорыя:Асобы Пяцікніжжа]] [[Катэгорыя:Прарокі Старога Запавету]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] 77uzqo9v3yqbcid2junlml60k2i7i7z 0 92468 2700316 1741591 2026-11-12T07:16:55Z Dymitr 10914 крыніца — https://be.wikipedia.org/wiki/Дыннае_дрэва?oldid=5184594, https://ru.wikipedia.org/wiki/Папайя?oldid=154932050 2700316 wikitext text/x-wiki {{Таксанамічная інфармацыя |Назва = Папая |Надцарства = [[Эўкарыёты]] |Царства = [[Расьліны]] |Аддзел = [[Кветкавыя расьліны|Кветкавыя]] |Кляса = [[Двухдольныя]] |Парадак = [[Капустакветныя]] |Сямейства = [[Карыкавыя]] |Род = [[Дыннае дрэва (род)|Дыннае дрэва]] |Від = '''Папая''' }} '''Папа́я''' (''Carica papaya''), таксама вядомое як '''дыннае дрэва''', '''хлебнае дрэва''' — [[дрэва]] з роду {{Таксон-bellat|Дыннае дрэва (род)|дыннага дрэва|Carica}} сямейства {{Таксон-bellat|Карыкавыя|Карыкавых|Caricaceae}}. == Апісаньне == [[Файл:Carica papaya - papaya - var-tropical dwarf papaya - desc-fruit.jpg|значак|зьлева|Нясьпелыя плады папаі.]] [[вечназялёная расьліна|Вечназялёнае]] невысокае стромкае пальмападобнае дрэва без галінаў вышынёю 4—7 мэтраў. На верхавіне маецца [[акружак]] з буйнога пальчаста-расьцятага [[лісьце|лісьця]] на доўгіх зразках. Лісьце сягае памераў у 50—70 см у дыямэтры. [[Суквецьце|Суквецьці]] вісячыя, [[кветка|кветкі]] крэмавыя або белыя, часьцей аднародавыя. Кветкі разьвіваюцца ў пазухах лісьця, ператвараючыся ў вялікі плод. [[Плод]]ам ёсьць [[ягада|ягады]] даўжынёю да 30 см і масаю з 3—6 кг, падобныя на [[дыня|дыню]]. З такога падабенства вынікае назоў дыннае дрэва. Сасьпелыя плады мяккія і маюць колер ад бурштынавага да аранжавага, а іхны мякіш мае жоўты, аранжавы і чырвоны колеры. Усе часткі расьліны ўтрымліваюць млечка<ref name="БФС" >{{кніга|аўтар=Блинова К. Ф. и др.|загаловак=Ботанико-фармакогностический словарь : Справ. пособие|адказны=Под ред. К. Ф. Блиновой, Г. П. Яковлева|месца={{М}}|выдавецтва=Высш. шк.|год=1990|isbn=5-06-000085-0}}</ref>. == Распаўсюд == Гэта адная з самых старажытных культываваных расьлінаў. За радзіму ўважаецца поўдзень [[Мэксыка|Мэксыкі]], [[Цэнтральная Амэрыка]]<ref>{{кніга|аўтар=Бэйкон Д., Блэк А. , Смит Л.К.|загаловак=История еды|месца=М|выдавецтва=Росмэн|год=2019|старонкі=360}}</ref> і поўнач [[Паўднёвая Амэрыка|Паўднёвай Амэрыкі]], але цяпер вырошчваецца ў трапічных краінах [[Амэрыка|Амэрыкі]], [[Афрыка|Афрыкі]] і [[Паўднёва-Ўсходняя Азія|Паўднёва-Ўсходняй Азіі]], а асноўнымі вытворцамі ёсьць [[Індыя]] і [[Бразылія]]. == Выкарыстаньне == 3 млечка нясьпелых пладоў і лісьця атрымліваюць [[фэрмэнт]] [[папаін]], які выкарыстоўваецца ў [[харчовая прамысловасьць|харчовай]] і [[лёгкая прамысловасьць|лёгкай]] прамысловасьці. Варта з асьцярожнасьцю падыходзіць да збору пладоў, бо папая вылучае сок-[[лятэкс]], здольны выклікаць у шматлікіх людзей раздражненьне скуры, а таксама алергічныя рэакцыі. Плод папаі і ейнае лісьце таксама ўтрымліваюць [[алькалоід]] [[карпаін]], які спрыяе вынішчэньню гельмінтаў, але ў вялікіх дозах можа быць небясьпечным. === У ежу === [[Файл:Papaya - longitudinal section.jpg|значак|зьлева|Плод у разрэзе.]] Асноўным стасаваньнем папаі ёсьць ужываньне ў якасьці ежы. Папаю спажываюць як дыетычны прадукт. Звычайна яе ядуць сырою, але бяз скуркі і насеньня. Нясьпелыя плады гатуюцца на жары, каб упрэлі. Таксама папаю выкарыстоўваюць пры гатаваньні кары ці дадаюць у салаты. Плод запякаюць на агні, праз што ад папаі зыходзіць хлебны водар. === У мэдыцыне === Папая зьмяшчае шмат фэрмэнту, званага папаінам, ды іншых бялкоў. Уласьцівасьць соку папаі зьмякчаць жорсткія валокны мяса выкарыстоўвалі ў Паўднёвай Амэрыцы здаўна цягам тысячаў гадоў. Яго атрымліваюць з вычышчанага млечка нясьпелых пладоў і лісьця ды ўжываюць дзеля паляпшэньня страваваньня, а таксама ў прэпаратах, якімі лекуюць [[остэахандроз]]<ref name="БФС" />. У народнай мэдыцыне трапічных краінаў узвар з каранёў і лісьця папаі выкарыстоўваюць як сродак супраць гельмінтаў, а таксама дзеля [[кантрацэпцыя|кантрацэпцыі]] і [[аборт]]у, а таксама ў якасьці сродку, які стымулюе [[мэнструацыя|мэнструацыю]]. Высушанае лісьце палілі дзеля палягчэньня сымптомаў [[астма|астмы]] або ў якасьці замены [[тытунь|тытуню]]. Пакункі сухога здробненага лісьця прадаюцца ў крамах дзеля гатаваньня гарбаты. Пры гэтым лісьцевы ўзвар стасуецца як [[паслабляльны сродак]] для коней у [[Гана|Гане]] і ў [[Кот д’Івуар]]ы<ref>{{артыкул|аўтар=Morton J. F.|загаловак=Papaya|спасылка=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/papaya_ars.html#Folk%20Uses|выданьне=Fruits of warm climates|год=1987|старонкі=336—346|архіўная спасылка=https://web.archive.org/web/20110224031649/http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/papaya_ars.html#Folk%20Uses}}</ref>. Дасьледаваньне 2025 году выявіла, што выцяжка папаі эфэктыўная пры лекаваньні [[ліхаманка Дэнге|ліхаманкі Дэнге]] і падобных інфэкцыяў, бо ў ёй утрымліваюцца [[поліфэноль|поліфэнолі]], якія стымулююць [[крывятвор|гемапоэз]] і павышэньне ўзроўню [[трамбацыт]]аў у крыві, а таксама дапамагаюць зьнішчыць вузы сэрыі [[HepG2]], у якія трапляе вірус ліхаманкі. [[Квэрцэтын]], [[трансфэрулавая кісьля]] і [[кемпфэроль]] з соку папаі таксама зьніжаюць [[трамбацытапэнія|трамбацытапэнію]], а кемпфэроль дадаткова робіць як [[процізапаленчы сродак]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://nauka.tass.ru/nauka/24919659|загаловак=Папайя помогает справиться с лихорадкой Денге|выдавецтва=ТАСС|дата доступу=04.09.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250916222206/https://nauka.tass.ru/nauka/24919659|дата копіі=16.09.2025}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|6|287|Дыннае дрэва|}} [[Катэгорыя:Дрэвы]] [[Катэгорыя:Капустакветныя]] btbrzlq5gl4oqmohl5temv30vmcqsol 0 93453 2700340 2692975 2026-11-12T11:14:11Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700340 wikitext text/x-wiki [[Файл:Belarusian chess board with classical images of pieces.jpg|alt=Беларуска-літвінскія шахматы|значак|Беларуска-літвінскія шахматы]] '''Белару́скія ша́хматы''', таксама '''Белару́ска-літві́нскія ша́хматы''' — разнавіднасьць [[Шахматы|шахматаў]], створаная ў Беларусі ў 2010 годзе [[Алесь Астроўскі|Алесем Астроўскім]] і [[Мікалай Тамашэвіч|Мікалаем Тамашэвічам]]. Распаўсюджваюцца ў трох выглядах: анлайн / дэсктоп гульня, падарункавы набор і «шляхетныя» шахматы. Галоўнымі адрозьненьнямі гульні зьяўляюцца 81-клеткавая дошка (9х9), наяўнасьць [[трон]]у і [[Палац (пабудова)|палацу]]. Сёмай фігурай стаў княжыч, які пры пэўных умовах можа зрабіцца князем. Астатнія фігуры падобныя да сваіх аналягаў у традыцыйных шахматах, але названыя паводле гістарычных беларускіх вайсковых адзінак. Мэтаю гульні ёсьць захоп трону (клетка e5) і яго ўтрыманьне на працягу аднаго ходу без абвяшчэньня [[рокаш]]у.<gallery widths="200" heights="200" perrow="2"> Файл:Belarusian chess board with a throne square.jpg|alt=Цэнтральная клетка поля — трон|Цэнтральная клетка поля — трон Файл:Chessboard from Noble set of Belarusian chess.jpg|alt=Дошка "шляхетнага набору" Беларускіх шахматаў|Дошка "шляхетнага набору" Беларускіх шахматаў </gallery> == Правілы == * Дошка мае памер 9х9 клетак (квадрат на 81 клетку) * Фігуры (усяго 36 фігур — па 18 з кожнага боку): : а) 9 '''Ратнікаў''' (у клясычных шахматах — [[Латнік (шахматы)|латнік]]) :: Разьмяшчаюцца ўздоўж поля (радок №2 у белых, у чорных — №8). Ходзяць на адну клетку наперад. Могуць ажыцьцяўляць «скачок» на дзьве клеткі пры ўмове, што дадзены ратнік яшчэ не хадзіў. Б’юць суперніка на адну клетку па дыяганалі. Пры дасягненьні апошняй клеткі па вэртыкалі могуць пераўтварацца ў любую фігуру, якая адсутнічае на полі. : б) 2 '''Ладзьдзі (Вежы)''' (у клясычных шахматах — [[Вежа (шахматы)|вежа]]) :: Разьмяшчаюцца ў кутах дошкі (клеткі a1 ды i1 для белых; a9 ды i9 для чорных). Ходзяць прама ў любы бок на любую адлегласьць. Дапамагаюць Князю пры [[Ракіроўка|ракіроўцы]]. : в) 2 '''Гарматы''' (у клясычных шахматах — [[Афіцэр (шахматы)|афіцэр]]) :: Разьмяшчаюцца на клетках справа ад левай ладзьдзі і справа ад гетмана (клеткі b1 ды g1 для белых; c9 ды h9 для чорных). Ходзяць па дыяганалі ў любы бок на любую адлегласьць. : г) 2 '''Вершнікі''' (у клясычных шахматах — [[Вершнік (шахматы)|вершнік]]) :: Разьмяшчаюцца на клетках зьлева ад княжыча і зьлева ад правай ладзьдзі (клеткі c1 ды h1 для белых; b9 ды g9 для чорных). Ходзяць літарай «Г» у любы бок (2 клеткі ў адзін бок і 1 клетка ў пэрпэндыкулярных кірунках). : д) '''Гетман''' (у клясычных шахматах — [[Візыр (шахматы)|візыр]]) :: Разьмяшчаецца справа ад князя (клетка f1 — белыя; d9 — чорныя). Ходзіць у любы бок, у тым ліку па дыяганалі, і на любую адлегласьць. : е) '''Княжыч''' :: Фігура, аналягаў якой няма ў клясычных шахматах. Разьмяшчаецца зьлева ад князя (клетка d1 — белыя; f9 — чорныя). Ходзіць у любы бок, у тым ліку па дыяганалі, на 1 ці 2 клеткі. Можа займаць трон і праходзіць празь яго. Можа пераўтварацца ў князя. : ж) '''Князь''' (у клясычных шахматах — [[Кароль (шахматы)|кароль]]) :: Разьмяшчаецца строга па цэнтры першага радка (клетка e1 — белыя; e9 — чорныя). Ходзіць у любы бок, у тым ліку па дыяганалі, на 1 клетку. Можа займаць трон і зьдзяйсьняць ракіроўку. Можа быць забіты ў пэўных умовах.<gallery widths="200" heights="200" perrow="4"> Файл:Belarusian and Litvin chessboard with palace and throne marked red.png|alt=Дошка для гульні ў Беларуска-літвінскія шахматы. Чырвоным квадратам пазначаны трон|Дошка для гульні ў Беларуска-літвінскія шахматы. Чырвоным квадратам пазначаны трон Файл:Belarusian and Litvin chessboard with palace marked red.png|alt=Дошка для гульні ў Беларуска-літвінскія шахматы. Чырвоным колерам пазначаны палац|Дошка для гульні ў Беларуска-літвінскія шахматы. Чырвоным колерам пазначаны палац Файл:Place of the kniazyc on the board and its initial moves.jpg|alt=Месца княжыча на дошцы і яго хады|Месца княжыча на дошцы і яго хады Файл:Place of the kniaz on the board and its initial moves.jpg|alt=Месца князя на дошцы і яго хады|Месца князя на дошцы і яго хады </gallery> * Цэнтральная клетка поля (e5) называецца «трон»: : а) Праз трон не дазваляецца «пераскокваць» ніводнай фігуры, акрамя княжыча. : б) На трон маюць права ўзыходзіць толькі князь і княжыч (дзеяньне папярэджваецца словам «трон»). Прычым пры гэтым трон не павінен быць бітым полем суперніка. : в) У часе атакі фігуры, якая знаходзіцца на троне (абвяшчаецца «рокаш»), яна павінна зьлезьці з трона, або іншая фігура павінна абараніць яе ад прамой атакі. * Квадрат памерам 5х5 клетак у цэнтры поля (c7:g7) завецца «палац»: <br />а) Цэнтральнай клеткай палаца зьяўляецца трон. <br />б) Найбольш важныя падзеі па захопу і ўтрыманню ўлады адбываюцца менавіта ў палацы. <br />в) Княжыч становіцца князем толькі калі яго падтрымае ўладар, пры гэтым князь павінен стаяць не далей за 2 крокі ад цэнтра палаца (трону); гэты працэс «[[Інаўгурацыя|інаўгурацыі]]» лічыцца асобным абавязковым ходам. * Калі князь і ладзьдзя не рабілі ніякіх крокаў падчас гульні, яны маюць права зрабіць ракіроўку. Пры гэтым, паміж імі не павінна быць іншых фігур і бітых палёў. Механіка ракіроўкі: а) князь робіць 2 або 3 крокі да ладзьдзі. <br />б) ладзьдзя пераходзіць на суседнюю з князем пазыцыю па іншы бок ад яго. * Гулец абавязаны выратоўваць свайго князя, калі княжыч адсутнічае на полі, аб чым папярэджвае слова «[[Шах (шахматы)|шах]]». Пры адсутнасьці магчымасьці абароны свайго князя апошняму абвяшчаецца «[[мат]]». Пры адсутнасьці магчымасьці зрабіць ход (фігуры пазбаўленыя права зрушыць зь месца) у гульні абвяшчаецца «[[пат]]». * Гульня сканчаецца: : 1) словамі «трон мой!» : 2) пры ўмовах: :: а) Нічыя: :::* Абодва супернікі згадзіліся на нічыю. :::* Зроблена тры паўторных хады абодвума супернікамі. :::* Прайшло 50 хадоў з абодвух бакоў без узяцьця якой-небудзь фігуры. :::* Камусьці з гульцоў абвешчаны «пат». :: б) Перамога: :::* Князь альбо княжыч аднаго з гульцоў пратрымаецца на троне адзін ход без абвяшчэньня «рокашу» супернікам. :::* Суперніку абвешчаны «мат». :::* Адзін з супернікаў пагадзіўся на паразу. :::* Час, адведзены на партыю, сыходзіць.<gallery widths="200" heights="200" perrow="3"> Файл:Kniazyc occupied the throne.png|alt=Княжыч ня змог стаць на трон, бо князя не было ў палацы. Пасьля таго, як князь увайшоў у палац, княжыч заняў трон|Княжыч ня змог стаць на трон, бо князя не было ў палацы. Пасьля таго, як князь увайшоў у палац, княжыч заняў трон Файл:Kniazyc did not occupy the throne.png|alt=Княжыч ня змог стаць на трон, бо гэтая клетка зьяўляецца бітым полем ратніка|Княжыч ня змог стаць на трон, бо гэтая клетка зьяўляецца бітым полем ратніка Файл:Kniaz occupied the throne in gift set of Belarusian chess.jpg|alt=Так выглядае ўзыходжаньне князя на трон у падарункавым наборы Беларускіх шахматаў|Так выглядае ўзыходжаньне князя на трон у падарункавым наборы Беларускіх шахматаў </gallery> * Вынік гульні: <br />1) Узыходжаньне на трон, прызнаньне паразы, сканчэньне часу — 2 балы пераможцу. <br />2) Мат — 1 бал. <br />3) Нічыя — па 0,5 бала кожнаму ўдзельніку. <br />4) Параза — 0 балаў. * У скаротах шахматныя фігуры абазначаюцца (лацінка і кірыліца адпаведна): князь (A, А), княжыч (K, К), гетман (G, Г), ладзьдзя (L, Л), гармата (M, М), вершнік (V, В), ратнік (r, р)<ref>[https://api.pchess.by/Files/PDF/%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%8B%202020.pdf Правілы гульні ў Беларуска-літвінскія шахматы]. ''pchess.by''. <small>Праверана 20 ліпеня 2021 г.</small></ref>.<gallery widths="150" heights="150" perrow="7"> Файл:Вершнік.png|alt=Фігура вершніка зь набору "Клясыка" ў гульні для Windows|Фігура вершніка зь набору "Клясыка" ў гульні для Windows Файл:Гармата.png|alt=Фігура гарматы зь набору "Клясыка" ў гульні для Windows|Фігура гарматы зь набору "Клясыка" ў гульні для Windows Файл:Княжыч.png|alt=Фігура княжыча зь набору "Клясыка" ў гульні для Windows|Фігура княжыча зь набору "Клясыка" ў гульні для Windows Файл:Фигура князя в игре Белорусские шахматы для Windows.png|alt=Фігура князя зь набору "Клясыка" ў гульні для Windows|Фігура князя зь набору "Клясыка" ў гульні для Windows Файл:Ладзьдзя 2.png|alt=Фігура ладзьдзі зь набору "Клясыка" ў гульні для Windows|Фігура ладзьдзі зь набору "Клясыка" ў гульні для Windows Файл:Ратнік.png|alt=Фігура ратніка зь набору "Клясыка" ў гульні для Windows|Фігура ратніка зь набору "Клясыка" ў гульні для Windows Файл:Гетман в Белорусских шахматах для Windows.png|alt=Фігура гетмана зь набору "Клясыка" ў гульні для Windows|Фігура гетмана зь набору "Клясыка" ў гульні для Windows </gallery> == Гісторыя == === Стварэньне === Пачатковы выгляд гульні сасьніў у 2000 годзе [[Алесь Астроўскі]] (на той момант прафэсар [[Гарадзенскі дзяржаўны мэдыцынскі ўнівэрсытэт|Гарадзенскага мэдыцынскага ўнівэрсытэту]]): дошка ў выглядзе [[Піраміда (архітэктура)|піраміды]], памерам 9х9 клетак, цэнтрам якой зьяўляецца [[Сталец|трон]] (клетка е5)<ref>[https://euroradio.pl/grodzenski-prafesar-adnaviu-gistarychnyya-shahmaty-belarusau Гарадзенскі прафэсар аднавіў «гістарычныя» шахматы беларусаў]. [[Эўрарадыё]] (15 ліпеня 2010). [https://web.archive.org/web/20210716134244/https://euroradio.pl/grodzenski-prafesar-adnaviu-gistarychnyya-shahmaty-belarusau <small>Архіўная копія</small>] <small>ад 16 ліпеня 2021 г. Праверана 20 ліпеня 2021 г.</small></ref>. Праз пэўны час для новай гульні, названай ім беларускімі шахматамі, былі прыдуманыя наступныя фігуры: [[Кароль (шахматы)|князь]] (зьмяшчаюцца на клетках е1 і e9), [[Візыр (шахматы)|гетман]] (f1 і d9), княжыч (d1 і f9), [[Афіцэр (шахматы)|шляхціч]] (g1 і c9, b1 і h9), [[Вершнік (шахматы)|коньнік]] (c1 і g9, h1 і b9), [[ладзьдзя (шахматы)|ладзьдзя]] (i1 і a9, а1 і і9) і 9 [[Латнік (шахматы)|ратнікаў]] (шэрагі 2 і 8). Пазьней Алесь Астроўскі расказваў: {{Цытата|Я рэальна зрабіў экзэмпляр шахмат па апісаным узоры (наклеіў на шахматную дошку новы варыянт шахматнага поля, дадаў фігуры), апрабаваў іх (спадабалася) і занёс [[Мікола Мікалаевіч Маркевіч|Маркевічу]] ў рэдакцыю газэты «[[Пагоня (газэта, 1992)|Пагоня]]», каб той надрукаваў апісаньне новых шахмат і асаблівасьцяў гульні. Было гэта недзе ў 1999—2000 гг. На жаль, Маркевіч нічога не надрукаваў, і тыя шахматы згубіліся…|Алесь Астроўскі|[http://nashaziamlia.org/2008/04/01/1296/comment-page-1/#comment-141951 камэнтар на nashaziamlia.org]}} <gallery widths="200" heights="150" perrow="3"> Файл:Gift set of Belarusian chess.jpg|alt=Адкрыты падарункавы набор Беларускіх шахматаў|Адкрыты падарункавы набор Беларускіх шахматаў Файл:Gift set with pieces of Belarusian chess.jpg|alt=Гульнявое поле зь фігуркамі падарункавага набору Беларускіх шахматаў|Гульнявое поле зь фігуркамі падарункавага набору Беларускіх шахматаў Файл:Back side of Gift set of Belarusian chess.jpg|alt=Зваротны бок падарункавай скрынкі Беларускіх шахматаў|Зваротны бок падарункавай скрынкі Беларускіх шахматаў </gallery> У 2009 годзе [[Мікалай Тамашэвіч]] (на той момант журналіст газэты «[[Звязда]]») адшукаў інфармацыю пра накід гэтых шахматаў на сайце «Наша Зямля», дзе дадзены артыкул быў выкладзены 1 красавіка выключна ў забаўляльным сэнсе<ref>{{Спасылка|аўтар=Алесь Астроўскі|прозьвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=1 красавіка 2008|url=http://nashaziamlia.org/2008/04/01/1296/|загаловак=Беларуска-літвінскія шахматы|фармат=|назва праекту=|выдавец=«Беларусь — наша зямля»|дата=25 сьнежня 2010|мова=|камэнтар=}}</ref>. Праз пэўны час, пасьля сустрэчы Тамашэвіча з Астроўскім, было вырашана разам сканчаць гэтую працу, а праз шэсьць месяцаў правілы беларуска-літвінскіх шахмат былі цалкам дапрацаваныя. Сярод галоўных уводзінаў былі: * Зьмена назваў фігурак паводле беларускіх гістарычных вайсковых адзінак (замест коньніка — вершнік, замест шляхціча — гармата). * Трон становіцца «неадольнай мяжой» — праз трон не дазваляецца пераходзіць ніводнай фігуры, акрамя князя і княжыча. * Княжыч мае права захопліваць трон. * Па дасягненьні канца поля ратнік пераўтвараецца ў любую фігуру, якая адсутнічае на полі. * На полі зьяўляецца палац — квадрат 5х5 клетак (c7:g7), у цэнтры якога знаходзіцца трон. У сваю чаргу Алесь Астроўскі прапанаваў заканчваць гульню словамі «трон мой!» ды аб’яўляць «[[рокаш]]», калі на фігуру, што «асадзілася» на троне, адбываецца напад. У чэрвені 2010 году Мікалай Тамашэвіч і дызайнэр Аляксей Кульбіцкі пачалі працаваць над стварэньнем фізычнай і кампутарнай мадэлі шахмат. Першы варыянт кампутарнай мадэлі зьявіўся напрыканцы ліпеня, а сапраўдная дошка зь фігуркамі — усярэдзіне верасьня. Канчаткова аформленая кампутарная гульня ўпершыню стала даступная для бясплатнага спампоўваньня на сайце «Эўрарадыё» ў канцы лістапада 2010 году.<gallery widths="200" heights="150" perrow="3"> Файл:Chessboard from Noble set of Belarusian chess with palace and throne.jpg|alt=Дошка "шляхетнага набору" зь тронам пасярэдзіне. Дуб, мораны дуб, выпальваньне, інкрустацыя|Дошка "шляхетнага набору" зь тронам пасярэдзіне. Дуб, мораны дуб, выпальваньне, інкрустацыя Файл:Pieces from noble set of Belarusian chess.jpg|alt=Фігуры "шляхетнага набору" на дошцы. Гліна, ручная афарбоўка|Фігуры "шляхетнага набору" на дошцы. Гліна,|alt=Фігура княжыча са "шляхетнага набору" Беларускіх шахматаў|Фігура княжыча са "шляхетнага набору" Беларускіх шахматаў </gallery> === Розныя варыянты правілаў === На самым пачатку існаваньня Беларускіх шахмат правілы прадугледжвалі непераадольнасьць трону для ўсіх фігур акрамя князя і княжыча. Гэта прыводзіла да частай гульнявой сытуацыі, калі ратнік на вэртыкалі Е спыняўся перад тронам і фактычна ня меў магчымасьці прасоўвацца далей па гульнявым полі. Для рашэння праблемы былі створаныя альтэрнатыўныя правілы, якія атрымалі назву «шляхетны варыянт», што прадугледжваў: * Наяўнасьць [[палац]]у і патрабаваньне для княжыча займаць трон толькі ў выпадку знаходжаньня князя ў палацы; * Магчымасьць станавіцца на трон для любой фігуры без магчымасьці ўзяцьця (пры гэтым трон нельга ігнараваць: пры праходзе праз трон, любая фігура мусіць на ім спыніцца). Пасьля некалькіх год існаваньня двух паралельных варыянтаў у рэлізавай вэрсіі Беларуска-літвінскіх шахмат зьявіліся адзіныя правілы, якія спалучылі ў сабе асаблівасьці абодвух варыянтаў: непераадольнасьць трону і наяўнасьць палацу. === Сучасны этап === У 2016 годзе IT-кампанія PRAS, заснаваная распрацоўшчыкамі прататыпу кампутарнай гульні Аляксеем Кульбіцкім і Мікалаем Тамашэвічам, закончыла распрацоўку шахмат і аб’явіла аб рэлізе. Быў створаны афіцыйны сайт гульні, што зьмяшчаў у сабе ўсе магчымыя варыянты: кампутарная гульня для плятформы Windows, падарункавы і «шляхетны» наборы з магчымасьцю замовы і бясплатнага спампоўваньня<ref>[https://34mag.net/post/belaruskiya-shahmaty «Беларускія шахматы» — актуальная гульня з нацыянальным бэкграўндам]. [[34mag]] (24 сьнежня 2020). <small>[https://web.archive.org/web/20201224134231/https://34mag.net/post/belaruskiya-shahmaty Архіўная копія] ад 24 сьнежня 2020 г. Праверана 20 ліпеня 2021 г.</small></ref>.<gallery widths="220" heights="150" perrow="3"> Файл:Main image from official site of the game.png|alt=Тытульная выява з афіцыйнага сайта Беларускіх шахматаў|Тытульная выява з афіцыйнага сайта Беларускіх шахматаў Файл:First screen in Windows version of Belarusian chess.jpg|alt=Першы экран гульні "Беларускія шахматы для Windows"|Першы экран гульні "Беларускія шахматы для Windows" Файл:Chessboard in Windows version of Belarusian chess.jpg|alt=Гульнявое поле "Беларускіх шахматаў для Windows" зь кнопкай-пераходам у рэжым рэдактара|Гульнявое поле "Беларускіх шахматаў для Windows" зь кнопкай-пераходам у рэжым рэдактара </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Тамашэвіч, Мікалай.'' [http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=4826 Ладзьдзя Рагвалода] // «[[Культура (газэта)|Культура]]» № 42 (962), (16 кастрычніка 2010). <small>[https://web.archive.org/web/20160305080447/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=4826 Архіўная копія] ад 5 сакавіка 2016 г. Праверана 20 ліпеня 2021 г.</small> * ''Фадеев И. Ю.'' Шахматы — игра цивилизаций. — Пермь, 2014. — С. 281—284. — 477 с. == Вонкавыя спасылкі == * [https://pchess.by/be Беларуска-літвінскія шахматы] {{Недаступная спасылка|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Афіцыйны сайт гульні * [https://euroradio.pl/grodzenski-prafesar-adnaviu-gistarychnyya-shahmaty-belarusau Гарадзенскі прафэсар аднавіў «гістарычныя» шахматы беларусаў]. [[Эўрарадыё]] (15 ліпеня 2010). [https://web.archive.org/web/20210716134244/https://euroradio.pl/grodzenski-prafesar-adnaviu-gistarychnyya-shahmaty-belarusau <small>Архіўная копія</small>] <small>ад 16 ліпеня 2021 г. Праверана 20 ліпеня 2021 г.</small> * [https://web.archive.org/web/20190222194057/http://budzma.org/country/novyya-byelaruskiya-shakhmaty.html Новыя беларускія шахматы]. [[Budzma.org|Будзьма!]] (27 сьнежня 2010). [https://web.archive.org/web/20210304160404/https://budzma.by/news/novyya-byelaruskiya-shakhmaty.html <small>Архіўная копія</small>] <small>ад 4 сакавіка 2021 г. Праверана 20 ліпеня 2021 г.</small> * ''Макарэвіч, Сяргей.'' [https://web.archive.org/web/20200420014108/https://nn.by/?c=ar&i=48782 Нацыянальныя шахматы: гетман, князь і княжыч]. [[Наша Ніва]] (11 студзеня 2011). <small>[https://web.archive.org/web/20200420014108/http://nn.by/?c=ar&i=48782 Архіўная копія] ад 20 красавіка 2020 г. Праверана 20 ліпеня 2021 г.</small> * [https://www.1tv.ru/news/2012-11-01/78486-figury_samye_obychnye_a_igra_sovershenno_novaya_shahmaty_po_belorusski Фигуры самые обычные, а игра совершенно новая — шахматы по-белорусски]. ^(рас.) {{нп|Первый канал||ru|Первый канал (Россия)}} (1 лістапада 2012). <small>[https://web.archive.org/web/20170424045303/https://www.1tv.ru/news/2012-11-01/78486-figury_samye_obychnye_a_igra_sovershenno_novaya_shahmaty_po_belorusski Архіўная копія] ад 24 красавіка 2017 г. Праверана 20 ліпеня 2021 г.</small> * ''Лыскавец, Яраслаў.'' [https://zviazda.by/be/news/20150709/1436390489-byaskrouny-grunvald-abo-yak-ferz-stau-getmanam Бяскроўны Грунвальд, або Як ферзь стаў гетманам]. [[Звязда]] (9 ліпеня 2015). <small>[https://web.archive.org/web/20200908163736/https://zviazda.by/be/news/20150709/1436390489-byaskrouny-grunvald-abo-yak-ferz-stau-getmanam Архіўная копія] ад 8 верасьня 2020 г. Праверана 20 ліпеня 2021 г.</small> * [https://34mag.net/post/belaruskiya-shahmaty «Беларускія шахматы» — актуальная гульня з нацыянальным бэкграўндам]. [[34mag]] (24 сьнежня 2020). <small>[https://web.archive.org/web/20201224134231/https://34mag.net/post/belaruskiya-shahmaty Архіўная копія] ад 24 сьнежня 2020 г. Праверана 20 ліпеня 2021 г.</small> * ''Мартинович, Денис''. [https://web.archive.org/web/20210305171422/https://news.tut.by/culture/712688.html Взять всю власть без крови. Белорусы придумали новые шахматы]. ^(рас.) [[TUT.BY|TUT.by]] (24 сьнежня 2020). <small>[https://web.archive.org/web/20210305171422/https://news.tut.by/culture/712688.html Архіўная копія] ад 5 сакавіка 2021 г. Праверана 20 ліпеня 2021 г.</small> * [https://marketing.by/keysy/tsyaper-mozhna-anlayn-zgulyats-u-belaruska-litvinskiya-shakhmaty-/ Цяпер можна анлайн згуляць у «Беларуска-літвінскія шахматы»]. Marketing.by (23 сьнежня 2020). <small>[https://web.archive.org/web/20210125222757/https://marketing.by/keysy/tsyaper-mozhna-anlayn-zgulyats-u-belaruska-litvinskiya-shakhmaty-/ Архіўная копія] ад 25 студзеня 2021 г. Праверана 20 ліпеня 2021 г.</small> [[Катэгорыя:Шахматы ў Беларусі]] lia981je4dc7zcfuy27we5qefj73d8v 0 94084 2700327 2697011 2026-11-12T08:20:55Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700327 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Назва = Бадахас |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Бадахасу |Назва на мове краіны = Badajoz |Код мовы назвы краіны = es |Краіна = Гішпанія |Герб = Provincia de Badajoz - Escudo.svg |Сьцяг = Bandera de Badajoz.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = Аўтаномная супольнасьць |Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Эстрэмадура]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = Правінцыя |Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = [[Бахадас (правінцыя)|Бахадас]] |Від адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Назва адміністрацыйнай адзінкі 3 = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 1470 |Крыніца плошчы = |Вышыня = 185 |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 152270 |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва= |Год падліку колькасьці = 2012 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Дадатковы парамэтар насельніцтва = |Значэньне дадатковага парамэтра насельніцтва = |Год падліку дадатковага парамэтра насельніцтва = |Часавы пас = +1 |Летні час = +2 |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = |Паштовыя індэксы = |Назва лічбавага клясыфікатару = |Лічбавы клясыфікатар = |Аўтамабільны нумарны знак = |Назва аўтамабільнага нумарнога знаку = |Аўтамабільныя нумарныя знакі = |Назва аўтамабільных нумарных знакаў = |Выява = Collage de Badajoz.jpg |Апісаньне выявы = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 38 |Шырата хвілінаў = 52 |Шырата сэкундаў = 44 |Даўгата паўшар’е = заходняе |Даўгата градусаў = 6 |Даўгата хвілінаў = 58 |Даўгата сэкундаў = 1 |Назва мапы = |Альтэрнатыўная мапа = |Назва мапы2 = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = Category:Badajoz |Сайт = http://www.aytobadajoz.es/ |Колер = {{Колер|Гішпанія}} }} '''Бадахас''' ({{мова-es|Badajoz}}) — горад у [[Гішпанія|Гішпаніі]], аўтаномная супольнасьць [[Эстрэмадура]], цэнтар аднайменнай правінцыі. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе [[камарка|раёну]] Бадахас. Разьмешчаны на мяжы з [[Партугалія]]й. Найбуйнейшы горад Эстрэмадура. Насельніцтва ў [[2010]] годзе — 150 376 чалавек. Заснаваны мусульманскімі заваёўнікамі Гішпаніі ў [[875]] годзе. Эканоміка заснаваная на сэктары прадастаўленьня паслугаў. Маецца аэрапорт. Самы вядомы выхадзец — канкістадор [[Пэдра дэ Альварада]]. == Гісторыя == Археалягічныя знаходкі выяўленыя ў раёне Бадахаса былі прымеркаваны да [[бронзавы век|бронзавага веку]]. Бадахас дасягнуў значэньня падчас панаваньня маўрытанскіх кіраўнікоў, як то халіфаў [[дзяржава Амэядаў|Амэядаў]] з [[Кордава (горад)|Кордавы]] й [[дзяржава Альмаравідаў|Альмаравідаў]] і [[дзяржава Альмахадаў|Альмахадаў]] з [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыкі]]. З [[18 стагодзьдзе|XVIII стагодзьдзя]] дынастыя Амэядаў кантралявала рэгіён аж да пачатку [[11 стагодзьдзе|XI стагодзьдзя]]{{зноска|Ring, Salkin, La Boda|1995|Ring, Salkin, La Boda|73}}. Афіцыйнае заснаваньне Бадахаса мела месца ў [[875]] годзе калі мусульманскі шляхціч [[ібн Марван]] быў выгнаны Альмахадымі з [[Мэрыда (Гішпанія)|Мэрыды]]{{зноска|O'Callaghan|1983|O'Callaghan|113}}. Пад панаваньнем ібн Марвана, горад стаўся рэзыдэнцыяй незалежнай дзяржавы, якая была скасавана толькі ў [[10 стагодзьдзе|X стагодзьдзі]]. У [[1021]] ці, магчыма, у [[1031]] годзе{{зноска|Chisholm|1911|Chisholm|181}} горад стаў сталіцай маленькага мусульманскага царства. У [[1086]] годзе адбылося ўварваньне ў Бадахас хрысьціянаў на чале з [[Альфонса VI Кастыльскі]]м, які заваяваў горад у маўраў. За таго, што ў [[1067]] годзе Альмаравіды вялі войны ў Марока, толькі ў [[1147]] годзе яны здолелі вярнуць горад пад свой кантроль{{зноска|Ring, Salkin, La Boda|1995|Ring, Salkin, La Boda|74}}. Бадахас быў захоплены [[Альфонса IX Леонскі]]м [[19 сакавіка]] [[1230]] году<ref>[https://web.archive.org/web/20121128120056/http://www.turismobadajoz.es/es/accordion-a/iglesias-y-conventos/item/65-convento-de-san-jos%C3%A9-adoratrices Convento de San José (Adoratrices).] Turismobadajoz.es.</ref>. Неўзабаве пасьля ягонай заваёвы, у часы [[Альфонса X Мудры|Альфонса X]], ў Бадахасе было створана біскупства й пабудаваны сабор Сан-Хуан Баўтыста. У [[1336]] годзе падчас кіраваньня горадам [[Альфонса XI Справядлівы|Альфонса XI]] войскі партугальскага караля [[Афонсу IV]] аблажылі Бадахас{{зноска|O'Callaghan, Kagay, Vann|1998|O'Callaghan, Kagay, Vann|154}}. Тым ня менш дзякуючы дапамозе гішпанцы здолелі нанесьці партугальцам паразу{{зноска|O'Callaghan, Kagay, Vann|1998|O'Callaghan, Kagay, Vann|154}}. == Гарады-сябры == * {{Сьцяг Партугаліі}} [[Элваш]], [[Партугалія]] * {{Сьцяг Партугаліі}} [[Сантаранш]], [[Партугалія]] * {{Сьцяг Партугаліі}} [[Назарэ (Партугалія)|Назарэ]], [[Партугалія]] * {{Сьцяг Бразыліі}} [[Блумэнаў]], [[Бразылія]] * {{Сьцяг Нікарагуа}} [[Гранада (Нікарагуа)|Гранада]], [[Нікарагуа]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = Ring, Trudy; Salkin, Robert M.; La Boda, Sharon |частка = Southern Europe |загаловак = International Dictionary of Historic Places |арыгінал = |спасылка = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Fitzroy Dearborn Publishers |год = 1995 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = 978-1-884964-02-2 |ref = Ring, Salkin, La Boda }} * {{Кніга |аўтар = O'Callaghan, Joseph F. |частка = |загаловак = A History of Medieval Spain |арыгінал = |спасылка = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Cornell University Press |год = 1983 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = 978-0-8014-9264-8 |ref = O'Callaghan }} * {{Кніга |аўтар = Chisholm, Hugh |частка = |загаловак = Badajoz (city) |арыгінал = |спасылка = |выданьне = 11th ed. |месца = |выдавецтва = Cambridge University Press |год = 1911 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = |ref = Chisholm }} * {{Кніга |аўтар = O'Callaghan, Joseph F.; Kagay, Donald J.; Vann, Theresa M. |частка = Essays in Honor of Joseph F. O'Callaghan |загаловак = On the Social Origins of Medieval Institutions |арыгінал = |спасылка = |выданьне = |месца = |выдавецтва = BRILL |год = 1998 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = 978-90-04-11096-0 |ref = O'Callaghan, Kagay, Vann }} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Category:Badajoz}} * [http://www.aytobadajoz.es/es/ayto/portada Афіцыйны сайт] * [https://web.archive.org/web/20130830182646/http://turismo.badajoz.es/ Турыстычная старонка] [[Катэгорыя:Гарады Гішпаніі]] 93q0y3r1ic9f9vyhr6osvohnui0j1s0 0 94637 2700228 2689120 2026-11-11T16:57:07Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700228 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ic-photo-Virata--VC8410-PQC--(Helium-CPU).png|значак|Мікрапрацэсар вытворчасьці Virata Corporation]] {{Іншыя значэньні|2=ARM}} '''ARM''' ({{мова-en|Advanced RISC Machine, Acorn RISC Machine|скарочана}} — удасканаленая [[RISC]]-машына) — [[32-бітавая архітэктура|32-бітавая]] [[архітэктура набору інструкцыяў]] са [[RISC|скарочаным наборам камандаў]], якая распрацоўваецца кампаніяй [[ARM Holdings]]. Дадзеныя [[працэсар]]ы маюць нізкае [[энэргаспажываньне]], таму знайшлі шырокі распаўсюд ва ўбудоўваных сыстэмах і на рынку мабільных прыстрояў, для якіх нізкае энэргаспажываньне істотнае. Першапачаткова працэсары ARM прызначаліся для ўстаноўкі ў пэрсанальныя кампутары фірмы [[Acorn Computers]]. Па стане на 2009 год на працэсары ARM даводзіцца да 90% усіх убудаваных 32-разрадных RISC-працэсараў. Гэтыя працэсары шырока ўжываюцца ў [[КПК]], [[Мабільны тэлефон|мабільных тэлефонах]], лічбавых носьбітах і прайгравальніках, партатыўных [[Гульнявая кансоля|гульнявых кансолях]], [[калькулятар]]ах і кампутарных пэрыфэрыйных прыстроях, такіх як [[Цьвёрды дыск|цьвёрдыя дыскі]] ці [[маршрутызатар]]ы. Па ліцэнзіі брытанскай карпарацыі [[ARM (кампанія)|ARM]] мікрапрацэсары вырабляюць [[Alcatel-Lucent]], [[Analog Devices]], «[[Эпл]]», [[Atmel]], [[Broadcom]], [[Cirrus Logic]], [[Digital Equipment Corporation]], [[Freescale]], «[[Інтэл]]» (да 27 чэрвеня 2006 году<ref>{{Спасылка | аўтар = | аўтарlink = | дата публікацыі = 27 чэрвеня 2006 | url = http://www.intel.com/pressroom/archive/releases/2006/20060627corp.htm | загаловак = Intel News Release → Marvell To Purchase Intel’s Communications And Application Processor Business For $600 Million | фармат = | назва праекту = | выдавец = «[[Інтэл]]» | дата = 22 жніўня 2009 | мова = en | камэнтар = }}</ref>), [[LG]], [[Marvell Technology Group]], [[Microsoft]], [[NEC]], [[Nuvoton]], [[nVidia]], [[NXP Semiconductors|NXP]] (раней Philips), [[Oki Electric Industry|Oki]], [[Qualcomm]], [[Самсунг Электроніка|Samsung]], [[Sharp Corporation|Sharp]], [[Sony Ericsson]], [[STMicroelectronics]], [[Symbios Logic]], [[Texas Instruments]], [[VLSI Technology]], [[Yamaha]] і [[ZiiLABS]]. Прыклады найбольш выбітных сямействаў працэсараў кампаніі ARM Holdings: ARM7, ARM9, ARM11 і Cortex. Працэсарамі, што вырабляюцца па ліцэнзіі ARM, зьяўляюцца [[StrongARM]] (вытворчасьці [[Digital Equipment Corporation|DEC]]), [[i.MX]] ([[Freescale]]), [[XScale]] (Marvell, раней выпускаліся «[[Інтэл]]ам»), [[Nintendo]], [[Nvidia Tegra|Tegra]] (nVidia), [[Nomadik]] ([[ST-Ericsson]]), [[Snapdragon (працэсар)|Snapdragon]] ([[Qualcomm]]), прадуктовая лінейка [[Texas Instruments OMAP|OMAP]] ([[Texas Instruments]]), Samsung Hummingbird і [[Apple A4]]. == Апэрацыйныя сыстэмы == === Acorn-сыстэмы === Самыя першыя пакаленьні пэрсанальных кампутараў [[Acorn Archimedes]] на мікрапрацэсарах ARM выкарыстоўвалі часовую [[Апэрацыйная сыстэма|апэрацыйную сыстэму]] пад назвай [[Arthur (апэрацыйная сыстэма)|Arthur]], якая пазьней была перапрацаваная ў [[RISC OS]] і прызначаная для ўжываньня на наступных пакаленьняў ARM-сумяшчальных сыстэмаў фірмы Acorn і іншых вытворцаў. === Інтэграваныя АС === Мікрапрацэсары архітэктуры ARM падтрымоўваюцца вялікай колькасьцю [[Інтэграваная апэрацыйная сыстэма|інтэграваных АС]] і [[Апэрацыйная сыстэма рэальнага часу|сыстэмаў рэальнага часу]], у тым ліку [[Windows CE]], [[Symbian]], [[eCos]], [[Integrity (апэрацыйная сыстэма)|Integrity]], [[Nucleus RTOS|Nucleus PLUS]], [[MicroC/OS-II]], [[QNX]], [[RTXC Quadros]], [[ThreadX]] і [[VxWorks]]. === Unix-оіды === Падтрымоўваецца такімі апэрацыйнымі сыстэмамі, як [[GNU/Linux]], [[BSD]], [[Plan 9 (Bell Labs)]], [[Inferno (апэрацыйная сыстэма)|Inferno]], [[Solaris (апэрацыйная сыстэма)|Solaris]], [[iOS (Apple)|Apple iOS]], [[WebOS]] і [[Android (апэрацыйная сыстэма)|Android]]. ==== Linux ==== ARM-працэсары падтрымоўваюцца ніжэйпералічанымі [[Дыстрыбутывы Linux|дыстрыбутывамі]] [[Linux]]: * [[Arch Linux]] * [[Ångström distribution|Ångström]] * [[Google Chrome OS|Chrome OS]] * [[DSLinux]] * [[Debian]] * [[ELinOS]] * [[Fedora]] * [[Gentoo Linux]] * [[GoboLinux]] * [[iPodLinux]] * [[Maemo]] * [[MeeGo]] * [[MontaVista]] * [[Slackware]] * [[T2 SDE]] * [[Ubuntu]] * [[webOS]] * [[Wind River Linux]] ==== BSD ==== ARM-працэсары падтрымоўваюцца ніжэйпералічанымі вытворнымі BSD: * [[RISC iX]] * [[FreeBSD]] * [[NetBSD]] * [[OpenBSD]] * [[IOS (Apple)|iOS]] ==== Solaris ==== * [[OpenSolaris]] ==== Windows ==== Microsoft 5 студзеня 2011 году абвясьціла пра тое, што зьбіраецца ўкараніць падтрымку архітэктуры ARM у сваю наступную вэрсію апэрацыйнае сыстэмы ([[Windows 8]]), а таксама прадэманстравала Windows (білд 6.2.7867), запушчаную на кампутары ARM. == Крыніцы == {{Зноскі}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.arm.com/ ARM Ltd.] * [http://www.gaw.ru/html.cgi/txt/doc/micros/arm/index.htm Архітэктура і сыстэма камандаў RISС-працэсараў сямейства ARM]{{ref-ru}} * https://web.archive.org/web/20101128142010/http://phrack.org/issues.html?issue=63&id=6#article [[Катэгорыя:Мікрапрацэсары]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1983 годзе]] q45e00nr7j90t7p9ihke8vrw6p73zpg 0 95464 2700212 2535780 2026-11-11T14:39:31Z Dymitr 10914 +каардынаты 2700212 wikitext text/x-wiki {{Вулькан |Краіна = Італія |Шырата паўшар'е = паўночнае |Шырата градусаў = 37 |Шырата хвілінаў = 45 |Шырата сэкундаў = 18 |Даўгата паўшар'е = усходняе |Даўгата градусаў = 14 |Даўгата хвілінаў = 59 |Даўгата сэкундаў = 42 }} [[Файл:EtnaAvió.JPG|значак|Вулькан Этна.]] '''Э́тна''' ({{мова-it|Etna}}) — дзейны [[стратавулькан]], разьмешчаны на ўсходнім узьбярэжжы [[Сыцылія|Сыцыліі]], недалёка ад гарадоў [[Мэсына|Мэсыны]] і [[Катанія|Катаніі]]. Гэта найбольш высокі дзейны вулькан у [[Эўропа|Эўропе]]. Вышыня Этны зьмяняецца ад вывяржэньня да вывяржэньня. Этна — самая высокая гара Італіі на поўдзень ад [[Альпы|Альпаў]], яна займае тэрыторыю плошчай 1250 квадратных кілямэтраў. Такім чынам, Этна — самы вялікі актыўны вулькан [[Італія|Італіі]], перавышае свайго найбліжэйшага «суперніка» [[Вэзувіё|Вэзувія]] больш, чым у 2,5 разы. Назва «Этна» арабскага паходжаньня і перакладаецца як «Гара агню». == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Актыўныя вульканы]] [[Катэгорыя:Стратавульканы Італіі]] [[Катэгорыя:Плейстацэнавыя вульканы]] [[Катэгорыя:Горы Сыцыліі]] [[Катэгорыя:Трохтысячнікі]] [[Катэгорыя:Вульканы Міжземнамор’я]] [[Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Італіі]] b0v4ar3c7gr42ktofdfu0wjchyv4ynx 0 96537 2700225 2333237 2026-11-11T16:34:35Z Dymitr 10914 крыніца — https://ru.wikipedia.org/wiki/Нигилизм?oldid=154898428 2700225 wikitext text/x-wiki [[Файл:Merwart-Nihilist.jpg|значак|Карціна «Нігілістка» працы [[Поль Мэрварт|Поля Мэрварта]].]] '''Нігілі́зм''' ({{мова-la|Nihil|скарочана}} — «нішто») — пазыцыя [[сьветапогляд]]у, якая выяўляецца ў адмаўленьні асэнсаванасьці чалавечага існаваньня, значнасьці агульнапрынятых маральных і культурных каштоўнасьцяў; непрызнаньне любых аўтарытэтаў. Філязофія, якая ставіць пад сумнеў ці абсалютна адмаўляе агульнапрынятыя каштоўнасьці, ідэалы, нормы маральнасьці, культуры ці фундамэнтальныя ўяўленьні грамадзтва<ref>{{артыкул|аўтар=Crosby, Donald A.|загаловак=Nihilism|выданьне=Taylor and Francis|выпуск=Routledge Encyclopedia of Philosophy|DOI=10.4324/9780415249126-N037-1|isbn=9780415250696}}</ref><ref>{{кніга|імя=Gilles|прозьвішча=Deleuze|загаловак=Nietzsche and Philosophy|месца=London|выдавецтва=The Athlone Press|год=1962|isbn=978-0-231-13877-2}}</ref>, як то аб’ектыўная ісьціна, веданьне, [[мараль]], каштоўнасьці і [[сэнс]]<ref>{{артыкул|аўтар=Veit, Walter|загаловак=Existential Nihilism: The Only Really Serious Philosophical Problem|выданьне=Journal of Camus Studies|старонкі=211—236|год=2018|DOI=10.13140/RG.2.2.26965.24804}}</ref>. Розныя нігілістычныя пазыцыі па-рознаму ставяцца да таго, наколькі чалавечыя каштоўнасьці бессэнсоўныя, як і самое жыцьцё, ці наколькі веданьне немажлівае<ref name="IEP" >Pratt, Alan. [https://www.iep.utm.edu/nihilism/ Nihilism]. Internet Encyclopedia of Philosophy. {{Wayback|url=https://www.iep.utm.edu/nihilism/|date=20100412132711}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://plato.stanford.edu/entries/life-meaning/#Nih|загаловак=The Meaning of Life#Nihilism|выдавецтва=Stanford Encyclopedia of Philosophy|дата доступу=03.08.2020|копія=https://web.archive.org/web/20211020123230/https://plato.stanford.edu/entries/life-meaning/#Nih|дата копіі=20.10.2021}}</ref>. Нігілізм у агульным сэнсе мае на ўвазе пад сабою адмаўленьне, негатыўнае стаўленьне да пэўных ці нават да ўсіх бакоў грамадзкага жыцьця<ref>{{кніга|аўтар=Новиков А. И.|загаловак=Нигилизм и нигилисты: опыт критической характеристики|месца=Л.|выдавецтва=Лениздат|год=1972}}</ref>. Нігілізм можа разглядацца як асобная гістарычная канцэпцая, якая вынікае з [[наміналізм]]у, [[скептыцызм]]у і філязофскага [[пэсымізм]]у. Сучаснае разуменьне гэтае ідэі шмат у чым паходзіць з «крызісу нігілізму» [[Фрыдрых Ніцшэ|Фрыдрыха Ніцшэ]], зь якога паўсталі дзьве цэнтральныя канцэпцыі, як то руйнаваньне вышэйшых каштоўнасьцяў і супрацьдзеяньне ўхвалы жыцьця<ref name="IEP" /><ref name="Gillespie">{{кніга|імя=Michael Allen|прозьвішча=Gillespie|спасылка=https://archive.org/details/nihilismbeforeni0000gill|загаловак=Nihilism Before Nietzsche|выдавецтва=University of Chicago Press|год=1996|isbn=9780226293486}}</ref>. Аднак больш раньнія формы нігілізму могуць быць больш выбарчымі ў адмаўленьні канкрэтных [[гегемонія]]ў сацыяльнай, маральнай, палітычнай і эстэтычнай думкі<ref name="Gillespie"/><ref>{{артыкул|аўтар=Petrov, Kristian|загаловак='Strike out, right and left!': a conceptual-historical analysis of 1860s Russian nihilism and its notion of negation|выданьне=Stud East Eur Thought|том=71|нумар=2|старонкі=73—97|год=2019|DOI=10.1007/s11212-019-09319-4}}</ref>. Па-за межамі Эўропы элемэнты [[будызм|будыйскіх]] пісаньняў былі вызначаныя як адныя з найбольш раньніх дыскурсаў і крытычных аналізаў нігілістычнай думкі. Вызначэньне нігілізму ў розны час залежала ад розных фактараў, як то культурна-гістарычнай эпохі, суб’ектыўных канцэптуальных поглядаў людзей, падзеяў, моды і іншых фактараў. У выніку маюцца розныя формы праяваў нігілізму. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Сьветапогляд]] [[Катэгорыя:Этычныя тэорыі]] [[Катэгорыя:Мэтафізычныя тэорыі]] [[Катэгорыя:Філязофія жыцьця]] 5m1lkz1ht1ly3in0cwtei54yb765z4k 2700226 2700225 2026-11-11T16:36:18Z Dymitr 10914 стыль 2700226 wikitext text/x-wiki [[Файл:Merwart-Nihilist.jpg|значак|Карціна ''«Нігілістка»'' працы [[Поль Мэрварт|Поля Мэрварта]].]] '''Нігілі́зм''' ({{мова-la|Nihil|скарочана}} — «нішто») — пазыцыя [[сьветапогляд]]у, якая выяўляецца ў адмаўленьні асэнсаванасьці чалавечага існаваньня, значнасьці агульнапрынятых маральных і культурных каштоўнасьцяў; непрызнаньне любых аўтарытэтаў. Філязофія, якая ставіць пад сумнеў ці абсалютна адмаўляе агульнапрынятыя каштоўнасьці, ідэалы, нормы маральнасьці, культуры ці фундамэнтальныя ўяўленьні грамадзтва<ref>{{артыкул|аўтар=Crosby, Donald A.|загаловак=Nihilism|выданьне=Taylor and Francis|выпуск=Routledge Encyclopedia of Philosophy|DOI=10.4324/9780415249126-N037-1|isbn=9780415250696}}</ref><ref>{{кніга|імя=Gilles|прозьвішча=Deleuze|загаловак=Nietzsche and Philosophy|месца=London|выдавецтва=The Athlone Press|год=1962|isbn=978-0-231-13877-2}}</ref>, як то аб’ектыўная ісьціна, веданьне, [[мараль]], каштоўнасьці і [[сэнс]]<ref>{{артыкул|аўтар=Veit, Walter|загаловак=Existential Nihilism: The Only Really Serious Philosophical Problem|выданьне=Journal of Camus Studies|старонкі=211—236|год=2018|DOI=10.13140/RG.2.2.26965.24804}}</ref>. Розныя нігілістычныя пазыцыі па-рознаму ставяцца да таго, наколькі чалавечыя каштоўнасьці бессэнсоўныя, як і самое жыцьцё, ці наколькі веданьне немажлівае<ref name="IEP" >Pratt, Alan. [https://www.iep.utm.edu/nihilism/ Nihilism]. Internet Encyclopedia of Philosophy. {{Wayback|url=https://www.iep.utm.edu/nihilism/|date=20100412132711}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://plato.stanford.edu/entries/life-meaning/#Nih|загаловак=The Meaning of Life#Nihilism|выдавецтва=Stanford Encyclopedia of Philosophy|дата доступу=03.08.2020|копія=https://web.archive.org/web/20211020123230/https://plato.stanford.edu/entries/life-meaning/#Nih|дата копіі=20.10.2021}}</ref>. Нігілізм у агульным сэнсе мае на ўвазе пад сабою адмаўленьне, негатыўнае стаўленьне да пэўных ці нават да ўсіх бакоў грамадзкага жыцьця<ref>{{кніга|аўтар=Новиков А. И.|загаловак=Нигилизм и нигилисты: опыт критической характеристики|месца=Л.|выдавецтва=Лениздат|год=1972}}</ref>. Нігілізм можа разглядацца як асобная гістарычная канцэпцая, якая вынікае з [[наміналізм]]у, [[скептыцызм]]у і філязофскага [[пэсымізм]]у. Сучаснае разуменьне гэтае ідэі шмат у чым паходзіць з «крызісу нігілізму» [[Фрыдрых Ніцшэ|Фрыдрыха Ніцшэ]], зь якога паўсталі дзьве цэнтральныя канцэпцыі, як то руйнаваньне вышэйшых каштоўнасьцяў і супрацьдзеяньне ўхвалы жыцьця<ref name="IEP" /><ref name="Gillespie">{{кніга|імя=Michael Allen|прозьвішча=Gillespie|спасылка=https://archive.org/details/nihilismbeforeni0000gill|загаловак=Nihilism Before Nietzsche|выдавецтва=University of Chicago Press|год=1996|isbn=9780226293486}}</ref>. Аднак больш раньнія формы нігілізму могуць быць больш выбарчымі ў адмаўленьні канкрэтных [[гегемонія]]ў сацыяльнай, маральнай, палітычнай і эстэтычнай думкі<ref name="Gillespie"/><ref>{{артыкул|аўтар=Petrov, Kristian|загаловак='Strike out, right and left!': a conceptual-historical analysis of 1860s Russian nihilism and its notion of negation|выданьне=Stud East Eur Thought|том=71|нумар=2|старонкі=73—97|год=2019|DOI=10.1007/s11212-019-09319-4}}</ref>. Па-за межамі Эўропы элемэнты [[будызм|будыйскіх]] пісаньняў былі вызначаныя як адныя з найбольш раньніх дыскурсаў і крытычных аналізаў нігілістычнай думкі. Вызначэньне нігілізму ў розны час залежала ад розных фактараў, як то культурна-гістарычнай эпохі, суб’ектыўных канцэптуальных поглядаў людзей, падзеяў, моды і іншых фактараў. У выніку маюцца розныя формы праяваў нігілізму. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Сьветапогляд]] [[Катэгорыя:Этычныя тэорыі]] [[Катэгорыя:Мэтафізычныя тэорыі]] [[Катэгорыя:Філязофія жыцьця]] 004ppf9q5g26s13y9cr9mraibqsccus 0 97534 2700330 2387477 2026-11-12T08:45:00Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700330 wikitext text/x-wiki {{Кампанія |назва = Банк БелВЭБ |лягатып = |тып = [[Закрытае акцыянэрнае таварыства]] |лістынг на біржы = |дэвіз = |заснаваная = {{Дата пачатку|12|12|1991|1|1}} |заснавальнікі = |разьмяшчэньне = [[Менск]], вул. Мясьнікова, д. 32 |ключавыя фігуры = [[Павал Калавур]] |прадукцыя = [[банкаўскія паслугі]] |абарачэньне = {{Рост}} 315 млрд [[Беларускі рубель|рублёў]] (2009 год; 112,4 млн [[Амэрыканскі даляр|$]]) |апэрацыйны прыбытак = {{Рост}}61,4 млрд рублёў (2009 год; 21,9 млн $) |лік супрацоўнікаў = |матчына кампанія = [[Зьнешэканомбанк]] ([[Масква]], [[Расея]]) |даччыныя кампаніі = «[[Белзьнешстрах]]», «[[Белзьнешэканомлізінг]]», «[[Белінтэртранс]]», «[[Зьнешэканомбуд]]» |аўдытар = «[[Эрнст энд Янг]]» |сайт = [https://www.belveb.by www.bveb.by] }} '''Банк БелВЭБ (раней — Белзьнешэканомбанк)''' — даччыны [[банк]] [[Расея|расейскага]] ўрадавага «[[Зьнешэканомбанк]]а» ў [[Беларусь|Беларусі]]. Заснаваны ўрадам Беларусі ў 1991 годзе. Мае 24 філіялы, зь якіх 6 у сталіцы, 5 у абласных цэнтрах, 13 у іншых гарадах, а таксама 3 цэнтры банкаўскіх паслугаў. Сярод уласных [[Даччынае прадпрыемства|даччыных прадпрыемстваў]] мае: * «[[Белзьнешстрах]]», * «[[Белзьнешэканомлізінг]]», * «[[Белінтэртранс]]», * «[[Зьнешэканомбуд]]», * «Інтэрэкан-Н», * «Міжнародны энэргетычны цэнтар», * «Аграфірма „Орда“», * «Сівельга», * «Сьвет фітнэса». [[Статутны фонд]] на 12 студзеня 2010 году складаў 605 млрд [[Беларускі рубель|рублёў]]. З 1994 году абслугоўвае [[Аплатная картка|аплатныя карткі]] [[MasterCard]], з 1995-га — і карткі Visa<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://eng.bveb.by/about/| загаловак = Агульныя зьвесткі| фармат = | назва праекту = | выдавец = ААТ «Белзьнешэканомбанк»| дата = 17 лютага 2011 | мова = en| камэнтар = }}</ref>. == Міжнародныя санкцыі == Банк знаходзіцца ў [[сьпіс спэцыяльна вызначаных грамадзянаў і заблякаваных асобаў|сьпісе спэцыяльна вызначаных грамадзянаў і заблякаваных асобаў]] ЗША<ref>[https://sanctionssearch.ofac.treas.gov/ OFAC Sanctions List Search]</ref>, а з красавіка 2023 года — пад санкцыямі Канады<ref>[https://smartpress.by/news/41527/ Канада ввела санкции против Нацбанка Беларуси и ряда крупнейших банков]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20100211112908/http://www.bveb.by/ Афіцыйная бачына]{{ref-ru}} {{Банкі Беларусі}} [[Катэгорыя:Банкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Сьнежань 1991 году]] [[Катэгорыя:1991 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Акцыйныя таварыствы Беларусі]] [[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1991 годзе]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў сьпісе СВГ]] esh2e3j6ij7pzbix3oznyb3wsfarpju 0 101501 2700276 1622250 2026-11-11T20:25:06Z Kahakai-writes 100888 2700276 wikitext text/x-wiki '''Васі́ль Клебано́віч''' ([[7 студзеня]] [[1929]], м. [[Грэск]], [[Слуцкі раён]]) — беларускі глебазнавец. Скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт|БДУ]] ([[1953]]). З [[1958]] року працаваў у Беларускім НДІ глебазнаўства і аграхіміі. Ляўрэат Дзяржаўнае прэміі БССР у галіне навукі за цыкл працаў па вывучэньні глебаў БССР, выдадзеных разам з іншымі аўтарамі ў 1968-1974 гадох. У тых працах абагульнены вялікі фактычны матэрыял, атрыманы пры буйнамаштабных глебава-гэабатанічных дасьледаваньнях, а таксама матэрыял па вывучэньні ўмоваў, уплываючыў на формаваньне глебаў краіны <ref>[http://vesti.belal.by/vesti/pdf/20060223.pdf Институту почвоведения и агрохимии НАН Беларуси – 75 лет.] Весці Нацыянальнае акадэміі навук Беларусі. Сэр. аграрных навук. 2006. № 2.{{Ref-ru}}</ref>. == Крыніцы == {{зноскі|1}} {{Накід}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Клебановіч, Васіль}} [[Катэгорыя:Беларускія глебазнаўцы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 7 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1929 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Грэску]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне]] a0fc8zl3rbj74wbxiyuuhqguu0ge66z 2700289 2700276 2026-11-11T21:02:07Z Kahakai-writes 100888 2700289 wikitext text/x-wiki '''Васі́ль Клебано́віч''' ([[7 студзеня]] [[1929]], м. [[Грэск]], [[Слуцкі раён]]) — беларускі глебазнавец. Скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт|БДУ]] ([[1953]]). З [[1958]] року працаваў у Беларускім НДІ глебазнаўства і аграхіміі. Ляўрэат Дзяржаўнае прэміі БССР у галіне навукі за цыкл працаў па вывучэньні глебаў БССР, выдадзеных разам з іншымі аўтарамі ў 1968-1974 гадох. У тых працах абагульнены вялікі фактычны матэрыял, атрыманы пры буйнамаштабных глебава-гэабатанічных дасьледаваньнях, а таксама матэрыял па вывучэньні ўмоваў, уплываючых на формаваньне глебаў краіны <ref>[http://vesti.belal.by/vesti/pdf/20060223.pdf Институту почвоведения и агрохимии НАН Беларуси – 75 лет.] Весці Нацыянальнае акадэміі навук Беларусі. Сэр. аграрных навук. 2006. № 2.{{Ref-ru}}</ref>. == Крыніцы == {{зноскі|1}} {{Накід}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Клебановіч, Васіль}} [[Катэгорыя:Беларускія глебазнаўцы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 7 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1929 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Грэску]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне]] 1wl6q17k3o1du3m1e3jtznlob67trs7 0 102385 2700300 2667255 2026-11-12T01:22:59Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700300 wikitext text/x-wiki {{Шляхціч |Імя = Аляксандар Астроскі |Поўнае імя = |Арыгінальнае імя = |Партрэт = Alaksandar Astroski. Аляксандар Астроскі (XVII, XIX).jpg |Шырыня партрэту = |Подпіс партрэту = Аляксандар Астроскі |Герб = POL COA Ostrogski.svg |Шырыня гербу = |Подпіс гербу = Герб «[[Астроскі (герб)|Астроскі]]» |Пасады = |Пачатак пэрыяду = |Заканчэньне пэрыяду = |Папярэднік = |Наступнік = |Імя пры нараджэньні = |Нарадзіўся = 1570 |Месца нараджэньня = |Памёр = {{Памёр|13|12|1603}} |Месца сьмерці = |Род = [[Астроскія]] |Бацька = [[Канстантын-Васіль Астроскі|Канстантын Астроскі]] |Маці = Соф’я з [[Тарноўскія|Тарноўскіх]] |Жонка = Ганна з Косткаў |Дзеці = Соф’я, Канстантын Аляксандар, Крыштап, Януш Павал, Аляксандар, [[Ганна Алаіза Хадкевіч|Ганна Алаіза]], Кацярына |Рэлігія = |Рэгаліі = |Колер = |Колер загалоўку = }} '''Аляксандар Астроскі''' (1570, [[вёска]] [[Вявёрка]] каля [[Тарнаў|Тарнава]] — {{Памёр|13|12|1603}}<ref>Chłapowski K. Starostowie niegrodowi w Koronie 1565—1795 Materiały źródłowe. — Warszawa: Bellerive-sur-Allier, 2017. S. 195.</ref>, [[места]] [[Тарнопаль]]) — дзяржаўны дзяяч [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. [[Ваявода валынскі]] (з 1593). Быў старостам пераяслаўскім (з 1594). Валодаў местамі [[Ратна]]м (прыкладана з 1590), [[Дарагабуж]]ам, [[Сураж]]ам, [[Зьвягель|Зьвягелем]], паловай места [[Астрог (горад)|Астрогу]] (усе з 1603)<ref>[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Астрожскія // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 263.</ref>. == Біяграфія == [[Файл:Hanna Astroskaja (Kostka). Ганна Астроская (Костка) (XVII).jpg|130px|значак|зьлева|Ганна Костка]] З княскага роду [[Астроскія|Астроскіх]] гербу ўласнага, сын [[Канстантын-Васіль Астроскі|Канстантына-Васіля]], [[ваяводы кіеўскія|ваяводы кіеўскага]], і Соф’і з [[Тарноўскія|Тарноўскіх]]. Меў братоў [[Януш Астроскі|Януша]], кашталяна кракаўскага, і [[Канстантын Астроскі (сын Канстантына-Васіля)|Канстантына]], старосту ўладзімерскага, а таксама сясьцёр Кацярыну і Лізавету. Дзяцінства правёў у [[Дубна|Дубне]], выхаваньне і адукацыю спачатку атрымаў у [[Астрог (горад)|Астрозе]], а потым пры двары [[Сьпіс каралёў польскіх|караля]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]]. Збудаваў палац у [[Яраслаў (горад)|Яраславе]], уладаньні жонкі ў [[Рускае ваяводзтва|Рускім ваяводзтве]]. У 1593 року разьбіў пад Яраславам татараў. Разам з бацькам супрацьдзейнічаў правядзеньню [[Берасьцейская унія|царкоўнай уніі]], удзельнічаў у праваслаўным саборы 1596 року ў [[Берасьце|Берасьці]], саборы праваслаўных і пратэстантаў 1599 року ў [[Вільня|Вільні]]. У 1592 року ажаніўся з Ганнай (1575—1635), дачкой кашталяна гданьскага і ваяводы сандамірскага Яна Косткі (1529—1581) і Соф’і Адроваз (1540—1580). У шлюбе нарадзіліся дзеці: * Соф’я (1595—1622), жонка з 1613 року князя Станіслава Любамірскага (1583—1649); * Аляксандар (?—1607); * Адам Канстантын (пам. 1618); * Крыштап (пам. 1606); * Януш Павал (?—1619); * Васіль (пам. 1605); * [[Ганна Алаіза Хадкевіч|Ганна Алаіза]] (1600—1654), жонка з 1620 року гетмана вялікага літоўскага Яна Караля Хадкевіча (1560-1621) * Кацярына (1602—1642), жонка з 1620 року ваяводы кіеўскага Томаша Замойскага (1594—1638). Неспадзявана памёр у 1603 року (магчыма яго атруцілі). Спачыў у Астрозе, у [[Царква Божага Яўленьня (Астрог)|царкве Божага Яўленьня]]. == Галерэя == <gallery widths=150 heights=150 caption="Партрэты Аляксандра Астроскага" class="center"> Alaksandar Astroski. Аляксандар Астроскі (1624).jpg|Невядомы мастак, 1624 р. Alaksandar Astroski. Аляксандар Астроскі (XVII).jpg|Невядомы мастак, XVII ст. Alaksandar Astroski. Аляксандар Астроскі (XVII, XIX).jpg|Невядомы мастак, копія {{nowrap|XIX ст.}} з партрэта XVII ст. Alaksandar Astroski. Аляксандар Астроскі (XIX).jpg|Невядомы мастак, XIX ст. </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * Sawczyk B., Sąsiadowicz M., Stańczyk E. Ocalić od zapomnienia… Patroni tarnowskich ulic. Tom 2. — Tarnów, 2004. {{ISBN|83-915445-6-7}}. * Бондарчук Я., Бендюк М. Портрети князів Острозьких XVI — першої половини XVII століття // Українська культура: минуле 32 сучасне, шляхи розвитку. Вип. 15, 2009. * Ворончук І. Володіння князів Острозьких на Східній Волині. — Київ-Старокостянтинів, 2001. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210507180630/https://bis.nlb.by/en/documents/143994 Астрожскі Аляксандр Канстанцінавіч, сын Канстанціна (Васіля) Канстанцінавіча], [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Астроскі, Аляксандар}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1570 годзе]] [[Катэгорыя:Астроскія|Аляксандар]] j1oqzcohww67ubse3i7jkafrp51ud6x 0 102879 2700227 1803836 2026-11-11T16:55:56Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700227 wikitext text/x-wiki {{Зброя |назва = AGM-88 HARM |выява = [[Файл:AGM-88E HARM p1230047.jpg|300пкс|]] |подпіс выявы = AGM-88E |краіна паходжаньня = [[ЗША]] |тып = [[Супрацьрадыёлякацыйная ракета]] <!-- Выбар тыпу --> |дыстанцыйная зброя = |клінковая зброя = |выбуховая зброя = |артылерыйская зброя = |рухомая зброя = |ракетная зброя = так <!-- Гісторыя выкарыстаньня --> |пэрыяд выкарыстаньня = з 1983 году |выкарыстаньне = |войны = [[Каньён Эльдарада]]<br />[[Вайна ў Пэрсыдзкім заліве]]<br />[[Вайна NATO ў Югаславіі]] <br />[[Вайна ў Іраку (2003)]] <!-- Гісторыя вытворчасьці --> |канструктар = |дата стварэньня = |вытворца = [[Alliant Techsystems]] |кошт адзінкі = $284 000<br />$870 000 (AGM-88E)<ref>http://www.deagel.com/Anti-Radiation-Missiles/AGM-88E-AARGM_a001155005.aspx</ref> |пэрыяд вытворчасьці = |адзінак створана = 25 000 (мадыфікацыяў A, B, C на 1998 год) |мадыфікацыі = <!-- Агульныя характарыстыкі --> |назва спэцыфікацыі = |вага = 354 кг<ref>http://rbase.new-factoria.ru/missile/wobb/agm88/agm88.shtml</ref> |даўжыня = 4,17 м |даўжыня часткі = |шырыня = |вышыня = |дыямэтар = 254 мм |экіпаж = |пасажыры = <!-- Характарыстыкі дыстанцыйнай зброі --> |зарад = |вага зараду = |калібар = |колькасьць ствалоў = |прынцып дзеяньня = |хуткастрэльнасьць = |пачатковая хуткасьць = |прыцэльная далёкасьць = |найбольшая далёкасьць = |від боясілкаваньня = |прыцэл = <!-- Характарыстыкі артылерыйскай зброі --> |казёньнік = |прылада зьніжэньня аддачы = |лафет = |вугал узьніманьня = |вугал павароту = <!-- Характарыстыкі клінковай зброі --> |тып клінка = |тып гарды = |тып ножнаў = |тып наканечніка = |тып рукаяткі = <!-- Характарыстыкі выбуховай зброі --> |выбуховае рэчыва = |маса выбуховага рэчыва = 66 кг |мэханізм дэтанацыі = |магутнасьць выбуху = <!-- Характарыстыкі рухомай/ракетнай зброі --> |браня = |асноўнае ўзбраеньне = |дадатковае ўзбраеньне = |рухавік = Thiokol SR113-TC-1 |магутнасьць рухавіка = 280 [[Ньютан|кН]] |суадносіны магутнасьць-вага = |трансьмісія = |ёмістасьць загрузкі = |падвеска = |дарожны прасьвет = |ёмістасьць паліўнага баку = |практычная далёкасьць = 48 км (пры пуску зь сярэдніх вышынь) |хуткасьць = 2280 км/г |сыстэма кіраваньня = |сыстэма стырнавога кіраваньня = <!-- Характарыстыкі толькі ракетнай зброі --> |размах крылаў = 1130 мм |кідальнае выбуховае рэчыва = |практычная столь = |вышыня палёту = |найбольшая глыбіня = |працягласьць узьніманьня = |дакладнасьць = 7,3…9 |плятформа запуску = |ракетаносьбіт = Самалёты: [[А-6 «Інтрудэр»|А-6]], [[McDonnell Douglas F-4 Phantom II|F-4 «Фантом»]], [[F-16 Fighting Falcon|F-16]], [[F-35]], [[F/A-18 «Хорнэт»|F/A-18]], [[F-111]], [[Tornado]] }} '''AGM-88 HARM''' ({{мова-en|High-speed Anti-Radar Missile}}) — высакахуткасная супрацьрадыёлякацыйная ракета, ангел. HARM — «шкода») — амэрыканская высакахуткасная [[супрацьрадыёлякацыйная ракета]]. Распрацоўвалася як замена ракетам [[AGM-45 Shrike]]. Здольная наводзіцца на высокачастотныя РЛС. Менш уразьлівая да традыцыйных відаў радыё-перашкодаў (накшталт выключэньня РЛС пры выяўленьні запуску ракеты). Ракета AGM-88 вылічае месцазнаходжаньне мэты і здольная яе зьнішчыць, нават калі РЛС была выключаная. Гэтыя ракеты, прынятыя на ўзбраеньне ў 1983 годзе, ужо праз тры гады выкарыстоўваліся падчас апэрацыі супраць [[Лібія|Лібіі]]. Ракеты «AGM-88» шырока ўжываліся і падчас [[Вайна ў Пэрсыдзкім заліве|вайны ў Пэрсыдзкім заліве]]. Імі абсталёўваюць самалёты [[А-6 «Інтрудэр»]], [[McDonnell Douglas F-4 Phantom II|F-4 «Фантом»]], [[F-16 Fighting Falcon]], [[F-35]], [[F/A-18 «Хорнэт»]], [[F-111]] і «[[Tornado]]». Апошнія мадыфікацыі прызначаныя для зьнішчэньня РЛС са зьменай працоўных частот. == Гісторыя == У 1983 годзе на ўзбраеньне [[ВПС]] і авіяцыі [[ВМС]] [[ЗША]] была прынятая новая [[супрацьрадыёлякацыйная ракета]] HARM АGМ-88. У адрозьненьне ад ракет «[[AGM-45 Shrike]]» і «Standard-АRМ», акрамя наземных і карабельных PЛС сыстэм кіраваньня зэнітнай зброяй, яна можа паразіць радыёлякацыйныя станцыі раньняга выяўленьня. Ракета HARM АGМ-88 распрацаваная кампаніяй Alliant Techsystems. Да пачатку 1998 году было выраблена больш за 25 тыс. ракет HARM мадыфікацыяў А, B і C. Ракета HARM знаходзіцца на ўзбраеньні войскаў шматлікіх краін сьвету. Ракеты AGM-88 ужываліся ВПС ЗША ў 1986 годзе супраць лібійскіх сродкаў СПА ў заліве Сідру (апэрацыя [[Каньён Эльдарада]]), а таксама авіяцыяй саюзьнікаў падчас апэрацыі «[[Бура ў пустэльні]]» ў 1991 годзе. Усяго за час апэрацыі было выпушчана 80 ракет па РЛС СПА [[Ірак]]у. У цяперашні час кампанія Alliant Techsystems прапаноўвае новае пакаленьне [[супрацьрадыёлякацыйная ракета|супрацьрадыёлякацыйных ракет]] — AARGM. == Апісаньне ракеты == Ракета HARM АGМ-88 мае аэрадынамічную схему «з паваротным крылом». Крыжападобнае крыло, мае чатыры кансолі, разьмешчана ў цэнтральнай, а чатырохпёры [[стабілізатар]] — у задняй частцы ракеты. Ракета абсталяваная цьвёрдапаліўным рухавіком «Thiokol-780», які працуе ў двух рэжымах — стартавым і маршавым. Рухавік камплектуецца палівам з паніжанай дымнасьцю, што значна памяншае верагоднасьць выяўленьня ракеты. Ракета абсталяваная асколкава-фугаснай баявой часткай масай 66 кг, падрыў якой ажыцьцяўляецца пасродкам некантактнага лазернага выбухоўніка ў пункце аптымальнага (у залежнасьці ад парамэтраў канчатковага ўчастку траекторыі палёту) разьлёту асколкаў. [[Файл:AIM-9 AIM-120 and AGM-88 on F-16C.jpg|міні|300пкс|Зьнішчальнік [[F-16]] з ракетамі [[AIM-120 AMRAAM]] (верхняя), [[AIM-9 Sidewinder]] (сярэдзіна) і AGM-88 HARM]] Прадугледжваецца некалькі спосабаў ужываньня ракет HARM: * Стральба па загадзя выведанай мэце. Калі загадзя вядомыя тып РЛС і раён яе меркаванага размяшчэньня, то лётчык з дапамогай бартавой станцыі радыётэхнічнай выведкі праводзіць пошук і выяўленьне мэты, а пасьля яе захопу [[Галоўка саманавядзеньня|галоўкай саманавядзеньня]] ажыцьцяўляе пуск ракеты. Пуск ракеты ажыцьцяўляецца пасьля ідэнтыфікацыі аднаго з 10 тыпаў мэты і пацьверджаньня таго факту, што мэта знаходзіцца ў інтэрвале дапушчальных далёкасьцяў пуску. Для палёту ракеты на максымальную далёкасьць, пуск можа ажыццяўляцца з [[кабрырваньне|кабрырваньня]] да 45°. * Дасканалая інэрцыяльная сыстэма навядзеньня і вялікая далёкасьць стральбы ракеты НАRМ АGМ-88 дазваляюць выкарыстаць яе і па папярэдне выведанай мэце без захопу [[Галоўка саманавядзеньня|галоўкай саманавядзеньня]] да пуску ракеты. У гэтым выпадку мэта захопліваецца галоўкай пры дасягненьні вызначанай далёкасьці да яе. Калі ж мэта ня выяўлена, то адбываецца самаліквідацыя ракеты. * Стральба па апэратыўна-выяўленай мэце. У гэтым выпадку да чатырох ракет HARM на борце носьбіта (самалёта) могуць праз свае радыёлякацыйныя ГСН весьці аўтаматычны пошук. * Ракета HARM таксама можа ўжывацца ў рэжыме самаабароны носьбіта. Пры гэтым самалётная [[сыстэма абвесткі аб радыёлякацыйным апрамяненьні]] клясыфікуе ўсе атрыманыя сыгналы па ступені пагрозы, выбірае найболей важныя мэты і выдае інфармацыю аб іх лётчыку. Адначасова інфармацыя аб мэце перадаецца на ракету. [[Файл:AGM-88 and AIM-9 on Tornado.jpg|міні|300пкс|Зьнішчальнік [[Tornado|Tornado ECR]] ВПС Гэрманіі з ракетамі AGM-88 (пад фюзэляжам) і [[AIM-9 Sidewinder|AIM-9]] (на правым крыле)]] Асаблівасьцю ракеты HARM зьяўляецца яе здольнасьць аўтаматычна перанакіроўвацца падчас палёту. Калі РЛС-мэта, якую ГСН ракеты суправаджае, спыняе працу, то пачынаецца пошук наступнай мэты. Пры гэтым ракета захоўвае траекторыю палёту да першай мэты, з тым каб у выпадку, калі іншая мэта ня знойдзеная, зьнішчыць першую па выяўленых да яе выключэньня каардынатах. На працягу ўсяго тэрміну эксплюатацыі дадзеная ракета стала ўдасканалілася і мадэрнізавалася. Было распрацавана тры мадыфікацыі — AGM-88A, B і С, прычым першая мела два варыянты (block 1 і block 2), другая — адзін (block 3) і трэцяя — два (block 4 і block 5). Кожная наступная мадыфікацыя адрозьнівалася больш дасканалым праграмным і апаратным забесьпячэньнем, падвышанай перашкодаўстойлівасьцю і пашыраным дыяпазонам працоўных частот радыёлякацыйнай ГСП, што дазваляла ўжываць ракету супраць пэрспэктыўных радыёлякацыйных сродкаў СПА. Адзін з мадэрнізаваных варыянтаў АGМ-88В меў новыя [[галоўка саманавядзеньня|галоўку саманавядзеньня]], баявую частку і рухавік. Галоўка саманавядзення ракеты АGМ-88В абсталяваная запамінальнай прыладай, якая забясьпечвае апэратыўны перазапіс інфармацыі ў залежнасьці ад тыпу паражанай мэты. Раней выкарыстоўвалася праграмуемая запамінальная прылада, на якую дазваляе ажыцьцяўляць перазапіс. Мадэрнізацыя АGМ-88С адрозьніваецца ад базавай мадэлі ўдвая вялікім дыяпазонам частот (да 35—40 Ггц) пасіўнай радыёлякацыйнай галоўкі саманавядзеньня. З 1996 году вялася распрацоўка новай мадыфікацыі ракеты, якая атрымала пазначэньне AGM-88D (Block 6). Яе асноўнай асаблівасьцю зьяўляецца тое, што ў склад сыстэмы навядзеньня ўваходзіць інэрцыяльная навігацыйная сыстэма (ІНС), карэктуемая па зьвестках касьмічнай радыёнавігацыйнай сыстэмы [[NAVSTAR]], а таксама выкарыстаньне новага праграмнага забесьпячэньня сыстэм кіраваньня і навядзеньня. Па сьцьвярджэньні распрацоўнікаў, ракета адрозніваецца больш высокай эфэктыўнасьцю і прастатой ужываньня, а таксама дае магчымасьць нападу загадзя выведаных мэт. У 2010 годзе кампанія Alliant Techsystems (АТК) абвясьціла аб заключэньні кантракту з ВПС ЗША на абмежаваную вытворчасьць [[супрацьрадыёлякацыйная ракета|супрацьрадыёлякацыйных ракет]] HARM з мадэрнізаванай па праграме HCSM (HARM Control Section Modification) сыстэмай кіраваньня. Праграма HCSM прадугледжвае абсталяваньне ракет AGM-88C, зьмешчаных на ўзбраеньні ВПС ЗША, камбінаванай сыстэмай кіраваньня аналягічнай AGM-88D Block 6. У цяперашні час кампанія [[Alliant Techsystems]] прапаноўвае новае пакаленьне [[супрацьрадыёлякацыйная ракета|супрацьрадыёлякацыйных ракет]] — AARGM (альбо AGM-88E).<ref>[http://lenta.ru/news/2008/10/23/aargm/ США запустят в серию новую версию «убийцы радаров»]</ref> Адначасова вывучаецца магчымасьць і мэтазгоднасць наступнай мадэрнізацыі ракеты, у тым ліку яе канструкцыі, ГСН, баявой часткі і рухальнай усталёўкі. У прыватнасьці, разглядаецца пытаньне аб абсталяваньні СРР прамацечным паветрана-рэактыўным рухавіком, які забясьпечвае палёт з хуткасьцю, якая адпавядае М = 6, і максымальную далёкасьць стральбы да 180 км, а таксама аб яе абсталяваньні складвальнымі кансолямі крыла для разьмяшчэньня ва ўнутрыфюзэляжных адсеках узбраеньня малапрыкметных самалётаў тыпу [[Northrop B-2 Spirit|B-2]], [[F-22]] і [[F-15]]. == Мадыфікацыі == * AGM-88A * AGM-88B * AGM-88C — адрозьніваецца ўдвая большым дыяпазонам частот (да 35—40 [[Гэрц (адзінка вымярэньня)|Ггц]]) пасіўнай радыёлякацыйнай галоўкі саманавядзеньня. Баявая частка ракеты АGМ-88C валодае ў два разы большым радыюсам паразы ў параўнаньні з баявой часткай ракеты АGМ-88. Яна зроблена з 12 845 паражаючых элемэнтаў кубічнай формы з [[вальфрам]]авага сплава памерам каля 5 мм. Аскепкі могуць прабіваць ліст з мяккай сталі таўшчынёй 12,7 мм і бранявую пліту таўшчынёй 6,35 мм. * AGM-88D — яе асноўнай асаблівасьцю зьяўляецца тое, што ў склад сыстэмы навядзеньня ўваходзіць інэрцыяльная навігацыйная сыстэма (ІНС), карэктуемая па зьвестках касьмічнай радыёнавігацыйнай сыстэмы [[NAVSTAR]] * AGM-88E ці AARGM (Advanced Anti-Radiation Guided Missile / AGM-88E) — AARGM зьяўляецца шматмэтавым высокадакладным сродкам паразы. Ракета абсталёўваецца палепшанай сыстэмай кіраваньня з прымачом спадарожнікавай навігацыі і здольная дзейнічаць у складзе групоўкі сродкаў паветранага нападу супраць шырокай наменклатуры мэт (у т. л. невыпраменьваемых). Разгорнута сэрыйная вытворчасьць [[супрацьрадыёлякацыйная ракета|супрацьрадыёлякацыйных ракет]] AARGM для ВМС ЗША і ВПС [[Італія|Італіі]]. == Крыніцы == {{Зноскі}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20200214044905/http://rbase.new-factoria.ru/missile/wobb/agm88/agm88.shtml Противорадиолокационная ракета HARM AGM-88] [[Катэгорыя:Супрацьрадыёлякацыйныя ракеты]] otu5vmlwl2uybylutud28d0usbps3tm 0 103910 2700325 2156748 2026-11-12T07:51:46Z Dymitr 10914 крыніца — https://be.wikipedia.org/wiki/Акно?oldid=5131650 2700325 wikitext text/x-wiki [[Файл:Window.jpg|значак|Акно — выгляд знадворку.]] '''Акно́''' — праём, які адмыслова ствараецца ў агароджвальных канструкцыях будынку ў працэсе будаўніцтва. Праз вокны ў пакоі паступае [[сьвятло]]; таксама яны могуць служыць для [[вэнтыляцыя|вэнтыляцыі]] памяшканьняў. Разьмяшчэньне, колькасьць і памеры вокнаў адыгрываюць важную ролю ў праектаваньні будынка. Вокны ёсьць галоўнай (да 50%) крыніцай [[цеплаправоднасьць|страты цеплыні]] ў будынках. == Гісторыя == [[Файл:Лічыцы. Свята-Троіцкая царква (05).jpg|значак|зьлева|Акно ў руініраванай [[Сьвята-Троіцкая царква (Лічыцы)|Сьвята-Троіцкай царкве]] ў [[Лічыцы|Лічыцах]].]] Паводле археалягічных дасьледаваньняў, на тэрыторыі Беларусі найбольш архаічнае вакно мела форму адтуліны ў 2 сумежных вянках зруба, звычайна ў верхняй або сярэдняй ягонай частцы. Вядома і валаковае акно, якое зачынялася звонку спэцыяльнай засаўкай — «волакам» (выяўленае ў [[Берасьце (музэй)|пабудовах Берасьця]] XII—XIII стагодзьдзяў, захавалася ў сялянскіх хатах да пачатку XX стагодзьдзя). У каменным дойлідстве часоў [[Русь|Русі]] ўжываліся перадусім 2 тыпы [[аконны праём|аконных праёмаў]]. Адзін — проосты арачны праём з паралельнымі шчокамі (вядомы з IX стагодзьдзя), часам заглыблены з боку фасада ў дэкаратыўную нішу. Такія праёмы часам групаваліся па 2, 3 і больш. Зь сярэдзіны XVI стагодзьдзя пашырыўся другі праём з раструбам і вонкавымі адкосамі, перакрыты 2 канічнымі арачнымі перамычкамі, злучанымі вузкім бокам. У храмах сустракаюцца маленькія аконныя праёмы ў выглядзе круглых або крыжападобных адтулінаў, што асьвятляюць храм, унутрысьценавыя [[лесьвіца|лесьвіцы]], праходы. У XI—XII стагодзьдзях акно мела драўляныя (дашчаныя) аканіцы з радамі круглых адтулінаў дыямэтрам 15—20 см, у якія ставіліся шыбкі. Паміж круглымі часам праразалі трохкутныя, ромбападобныя ці прастакутныя адтуліны. У 2-й палове XIII — 1-й палове XVI стагодзьдзя было пашыранае арачнае акно (выкарыстоўвалася як [[байніца]]) і зь сьпічастым завяршэньнем. У XVI—XVII стагодзьдзях акно ў замкавых палацах мела вапнавае абрамленьне. Прастакутныя, лучковыя, арачныя, паўцыркулярныя, крыжовыя праёмы закрываліся зашклёнымі рамамі з драўлянымі і алавянымі пераплётамі. У іх усталёўвалі шкляныя круглыя, прама-, трох- ці шматкутныя шыбкі або [[вітраж]]ы. У дамах невялікіх сядзібаў замест шкла выкарыстоўвалі сьлюду, насычаную спэцыяльнай смалою [[папера|паперу]], [[пэргамін]] або палатно. == Глядзіце таксама == * [[Аканіца]] == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|1}} * Подъяпольский, С. С., Бессонов, Г. Б., Беляев, Л. А., Постникова, Т. М. Реставрация памятников архитектуры: Учеб. пособие для архитектурных спец. высших учебных заведений / С. С. Подъяпольский, Г. Б. Бессонов, Л. А. Беляев, Т. М. Постникова; Под общ. ред. С. С. Подъяпольского. — М.: Стройиздат, 1988. — 264 с. - (Специальность «Архитектура»). — ISBN 5-274-00009-6. * Трусаў, А. А. Акно / А. А. Трусаў // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 31. — ISBN 5-85700-077-7. [[Катэгорыя:Акно]] 80v2qpsph4bfyic796pdn43gd0k6t41 0 113971 2700278 2618831 2026-11-11T20:34:43Z Kahakai-writes 100888 2700278 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = Беларуская школа |выява = [[Файл:Reichsadler Deutsches Reich (1935–1945).svg|200пкс]] |тэматыка = словы пра навучаньне беларускай мовы |пэрыядычнасьць = 2 разы на месяц |мова = [[Беларуская мова|беларуская]] |адрас = [[Менск]] і [[Вільня]] |рэдактар = Ё. Сівіца |заснавальнік = Інспэктарыята беларускіх школ пры генэральным камісары Беларусі |выдавец = Інспэктарыята беларускіх школ пры генэральным камісары Беларусі |краіна = [[Трэці Райх]] |дата заснаваньня = студзень 1942 году |дата закрыцьця = сьнежань 1942 году |аб’ём = |фармат = газэтная папера |камплектацыя = |наклад = |ISSN = |сайт = }} '''«Беларуская школа»''' — пэдагагічны [[часопіс]] Інспэктарыята беларускіх школ пры генэральным камісары Беларусі. Выдаваўся раз на 2 месяцы на беларускай мове кірыліцай і лацінкай у [[Менск]]у (студзень — сьнежань 1942, друкаваўся ў [[Вільня|Вільні]]) пад кантролем нямецкай улады. Выдадзена 6 нумароў. Адказны за зьмест Ё. Сівіца. Замест яго пазьней выдаваўся часопіс «[[Школа і жыцьцё (1943)|Школа і жыцьцё]]»<ref>ЭнГістБел, Т.1 с.422 Жумар С. У.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя сасылкі == * [https://archive.org/details/vbm-bielaruskaja-skola-1942-n-5-i-ii/mode/1up Беларуская школа, 1942, №5.] {{Беларускія пэрыядычныя выданьні}} [[Катэгорыя:Беларускія часопісы]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1942 годзе]] [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Выданьні, заснаваныя ў 1942 годзе]] [[Катэгорыя:Выданьні на беларускай мове лацінкай]] [[Катэгорыя:Зьніклі ў 1942 годзе]] [[Катэгорыя:Выданьні, закрытыя ў 1942 годзе]] [[Катэгорыя:Друк беларускіх калябарантаў]] nvdj2hznldcfxes42ulv8hxexbvusnf 0 116685 2700295 2563320 2026-11-11T23:32:52Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Катэгорыя 2700295 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік |Імя = Сімяон Полацкі |Лацінка = Simiaon Połacki |Партрэт = Samuił Piatroŭski-Sitnianovič (Simiaon Połacki). Самуіл Пятроўскі-Сітняновіч (Сімяон Полацкі) (XIX).jpg |Памер = |Апісаньне = Сімяон Полацкі |Месца нараджэньня = [[Полацак]] |Месца сьмерці = [[Масква]] |Грамадзянства = |Род дзейнасьці = паэт, драматург, перакладнік |Гады актыўнасьці = |Напрамак = |Жанр = |Мова = |Мова2 = |Дэбют = |Значныя творы = |Прэміі = |Узнагароды = |Подпіс = |Апісаньне подпісу = |ВікіКрыніца = |ВікіКрыніца пераклады на беларускую = |commons = |Палічка = |Камунікат = |Сайт = }} '''Сімяо́н По́лацкі''' (у сьвеце '''Самуіл Пятроўскі-Сітняновіч'''; 1629, [[Полацак]] — {{Памёр|25|8|1680}}, [[Масква]]) — [[беларус]]кі<ref name="evkl">[[Уладзімер Кароткі|Кароткі Ў.]] Сімяон Полацкі // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 567.</ref><ref>[[Уладзімер Кароткі|Кароткі Ў.]] Сімяон Полацкі // {{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 300.</ref> і [[Расейская мова|расейскі]] [[паэт]], [[драматург]], перакладнік, пэдагог, [[філёзаф]]-[[асьветніцтва|асьветнік]], царкоўны і грамадзкі дзяяч. Адзін з пачынальнікаў сылябічнай паэзіі і драматургіі ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржаве]] ([[Расея|Расеі]]). == Біяграфія == Паходзіў, як мяркуюць дасьледнікі, з купецкага стану. Сын Гаўрылы, паводле іншых зьвестак — Емяльяна Сітняновіча. Другое прозьвішча — Пятроўскі — атрымаў ад айчыма, заможнага полацкага купца<ref name="dvbh1839">{{Літаратура/Дзесяць вякоў беларускай гісторыі (1997)}}</ref>. У архіўных «росьпісах двароў палачанаў» род Пятроўскіх значыцца побач з Скарынамі і Цяпінскімі. Пачатковую адукацыю атрымаў у Полацку. Першым ягоным настаўнікам, імаверна, быў вядомы беларускі пэдагог і пісьменьнік Ігнат Іяўлевіч. Навучаўся ў [[Кіева-Магілянскі калегіюм|Кіева-Магілянскім калегіюме]], дзе каля 1650 атрымаў званьне «дыдаскала» (настаўніка). Працягваў адукацыю ў [[Віленская акадэмія|Віленскай акадэміі]] (да 1653). 3ь сярэдзіны 1650-х да 1664 году настаўнічаў у брацкай школе [[Полацкі Богаяўленскі манастыр|Полацкага Богаяўленскага манастыра]]. У той час захоўваў вернасьць Рэчы Паспалітай. Напрыклад, дасьледнікі адшукалі верш-эпітафію Сімяона Полацкага, у якім ён нэгатыўна выказваецца пра маскоўскія войскі<ref>[[Ігар Марзалюк|Марзалюк І.]] Невядомая спадчына Сімяона Полацкага. — Магілёў: Край, 2001. С. 65—71.</ref>. У [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) вярнуўся ў Полацак, дзе ў 1656 годзе прыняў манаства пад імём Сімяон. Будучы манахам [[Ордэн базылянаў|ордэна базылянаў]] (нават у маскоўскі пэрыяд жыцьця падпісваў кнігі як «''Сімяон Пятроўскі Сітняновіч гераманах полацкі ордэна Сьвятога Васіля Вялікага''», {{мова-la|Simeonis Piotrowskj Sitnianowicz hieromonachi Polocensis Ordinis Sancti Basilii Magni}}), прапагандаваў ідэю ўзьяднаньня хрысьціянаў пад духоўнай эгідай Папы Рымскага і пад дзяржаўным патранатам маскоўскага гаспадара<ref name="evkl"/>. Зладзіў у 1656 і 1660 гадох сустрэчы маскоўскага гаспадара [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксея Міхайлавіча]], дзе прадэманстраваў свае паэтычныя здольнасьці. У гэты час адбыўся канфлікт з пастаўленым з Масквы ў абыход царкоўных законаў япіскапам Калістам, які загадаў кінуць Сімяона ў астрог і закаваць у кайданы. Імаверна, з гэтай прычыны ў 1664 годзе выехаў у [[Масква|Маскву]]<ref name="dvbh1839"/>. Неўзабаве атрымаў адказнае даручэньне: стварыць «лацінскую» школу для «царскіх людзей» з Прыказа таемных справаў. У 1667 годзе яго прызначылі выхавальнікам і настаўнікам дзяцей Аляксея Міхайлавіча. Найбольшай падтрымкай карыстаўся ў гаспадара [[Фёдар Аляксеевіч|Фёдара Аляксеевіча]] (1676—1682). У 1678 годзе заснаваў незалежную ад патрыяршай цэнзуры Верхнюю друкарню, першай кнігай якой быў «Букварь языка славенска». З ініцыятывы Сімяона Полацкага ў Маскве адкрылася вышэйшая агульнаадукацыйная навучальная ўстанова — Славяна-грэка-лацінская акадэмія. Стаяў ля вытокаў першага ў Расеі тэатра, створанага ў 1672 годзе пры двары Аляксея Міхайлавіча. Прыхільнік асьветнага абсалютызму, Сімяон Полацкі быў у цэнтры дзяржаўных і рэлігійных праблемаў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]]. Крытыкаваў старавераў, падтрымліваў рэформы патрыярха [[Нікан]]а. Пазьней выступаў з асуджэньнем Нікана на [[Вялікі сабор|Вялікім саборы]] (1666—1667), дзе быў сакратаром-перакладнікам александрыйскага і антыяхійскага патрыярхаў, а таксама мітрапаліта гаскага Паісія Лігарыда. Выступаў за пашырэньне асьветніцтва сярод шырокіх пластоў насельніцтва, за адкрыцьцё новых школаў, бібліятэк, за далучэньне «цёмных людзей» да сьвецкай і рэлігійнай літаратуры, музыкі, тэатральнага мастацтва. Выказваў думкі пра тое, што чалавека можа выратаваць «прыгажосьць духоўная (душэўная), а не цялесная»<ref>[http://slounik.org/154536.html Сімяон Полацкі] // {{Літаратура/Культуралёгія: Энцыклапедычны даведнік. Менск: Беларуская Энцыкляпэдыя, 2003|к}}</ref>. Сваю прыватную бібліятэку завяшчаў Полацкаму Богаяўленскаму, Маскоўскаму Заіконаспаскаму, Кіеўскім Пячэрскаму і Брацкаму манастырам. У Маскве да грамадзянскай і рэлігійнай дзейнасьці Сімяона Полацкага і ягонай творчай спадчыны ставіліся неадназначна. 3 асуджэньнем асобных твораў выступілі вядомыя «грэкафілы» Эпіфані Славінецкі і Яўфімі Чудаўскі. У 1690 годзе [[Расейская праваслаўная царква|Маскоўская царква]] абвясьціла творам Сімяона Полацкага анафэму і забараніла згадваць іх як ерэтычныя<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 261.</ref>. == Творчая спадчына == [[Файл:Стихотворение в форме звезды.jpg|thumb|right|Сімяон Полацкі. Верш у форме зоркі «Віншаваньне цару [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксею Міхайлавічу]] з нагоды нараджэньня царэвіча Сімяона».]] Апроч роднай [[беларуская мова|беларускай мовы]], добра ведаў [[Лацінская мова|лацінскую]], [[Польская мова|польскую]], [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскую]]. Пісаў на гэтых мовах вершы, прамовы, навуковыя трактаты. У сваёй творчасьці прытрымліваўся пазыцыі талерантнасьці, ухіляўся ад крытыкі каталіцтва і вуніяцтва, імкнуўся да ўзгадненьня іхных дагматычных разыходжаньняў з праваслаўем<ref>[http://slounik.org/120811.html Сімяон Полацкі] // {{Літаратура/Чалавек і грамадзтва: Энцыкляпэдычны даведнік. Менск: Беларуская Энцыкляпэдыя, 1998|к}}</ref>. Большасьць твораў Сімяона Полацкага не перавыдавалася, творы на польскай і лацінскай мовах дагэтуль ня маюць перакладаў на беларускую<ref>[[Уладзімер Кароткі|Кароткі Ў.]] Сімяон Полацкі // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 567—568.</ref>. === Полацкі пэрыяд === У полацкі пэрыяд творчасьці пісаў на беларускай, польскай і лацінскай мовах, раньнія вершы («Акафіст», «Канон», 1648) маюць рэлігійна-сакральнае прызначэньне<ref name="evkl"/>. Большасьць польскіх і лацінскіх вершаў Сімяона Полацкага належаць да г. зв. школьнай паэзіі: гэта «перакладыроўка» тагачаснай унівэрсытэцкай навукі і маральнай філязофіі ў сыстэму сылябічнай паэтыкі барокавага кірунку. У [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] прывітаў маскоўскага гаспадара пры ўзяцьці [[Полацак|Полацку]] дэклямацыяй «Мэтры» (пераніцоўкаю выдадзенага раней твора, адрасавага кіеўскаму мітрапаліту<ref name="dvbh1839"/>), прысьвяціў шэраг віншаваньняў з выпадку ўзяцьця пэўных местаў: «Вершы на шчасьлівы зварот літасьцівага цара з-пад Рыгі», «Віншаваньне з выпадку ўзяцьця Дорпата», «Віншаваньне з выпадку абраньня на польскае каралеўства» і іншыя. Тады ж напісаў шэраг палітычна-сатырычных твораў, у якіх выкрываў захопніцкія войны швэдзкага караля [[Карл X Густаў|Карла X Густава]]: «Кароль швэдзкі шукае сваіх афіцэраў…», «Адчай швэдзкага караля…», а таксама іранічнае «Віншаваньне. .. Амфінагену Крыжаноўскаму, вандруючаму псэўдаяпіскапу». === Маскоўскі пэрыяд === Аснову літаратурнай спадчыны Сімяона Полацкага складаюць 2 вялікія зборнікі, падрыхтаваныя ў канцы 1670-х гадоў, аднак выдадзеныя пасьмяротна: «Вертаград мнагацьветны» і «Рыфмалягіён, ці Вершаслоў» (1678, выйшаў у 1681). Яшчэ пры жыцьці манаха сучасьнікі ацанілі ягоны першы зборнік як энцыкляпэдыю з хрысьціянскай сымболікі, гісторыі, антычнай міталёгіі, тэалёгіі. У другім зборніку панэгірычнай скіраванасьці зьмяшчаюцца драматычныя творы «Камэдыя прытчы пра блуднага сына…» і «Пра Навухаданосара цара…», якія ставіліся ў прыдворных тэатрах [[Крэмль|Крамля]] і сяла [[Праабражэнскае]]. Паводле тэоляга-арганізацыйных спрэчак [[Вялікі сабор|Вялікага сабору]] напісаў трактат «Жазло праўленьня» (1667). Прапаведніцкую дзейнасьць адлюстраваў у зборніках «Абед душэўны» (1675, выйшаў у 1681) і «Вячэра душэўная» (1676, выйшаў у 1683). Як перакладнік знаёміў чытача зь вядомымі творамі свайго часу: «Казаньне пра Магамэта», «Тэстамэнт, або Запавет Васіля, цара грэцкага», «Гісторыя пра Варлаама і Ясафа» і іншымі. == Галерэя == <gallery widths="150" heights="150" caption="Іканаграфія Сімяона Полацкага" class="center"> Samuił Piatroŭski-Sitnianovič (Simiaon Połacki). Самуіл Пятроўскі-Сітняновіч (Сімяон Полацкі) (XIX).jpg|Невядомы мастак, XIX ст. паводле даўняга партрэта Samuił Piatroŭski-Sitnianovič (Simiaon Połacki). Самуіл Пятроўскі-Сітняновіч (Сімяон Полацкі) (1801).jpg|Невядомы мастак, 1801 г. Samuił Piatroŭski-Sitnianovič (Simiaon Połacki). Самуіл Пятроўскі-Сітняновіч (Сімяон Полацкі) (L. Loire, 1866-1874).jpg|L. Loire, 1866—1874 гг. Samuił Piatroŭski-Sitnianovič (Simiaon Połacki). Самуіл Пятроўскі-Сітняновіч (Сімяон Полацкі) (1890).jpg|Невядомы мастак, 1890 г. </gallery> == Памяць == [[Файл:Simiaon Połacki stamp.jpg|міні|Сімяон Полацкі. Марка [[Белпошта|Беларускай пошты]], 1995 г.]] У 1995 годзе Белпошта выдала марку, прысьвечаную Сімяону Полацкаму. У 2004 годзе ў [[Полацак|Полацку]] паставілі помнік вядомаму манаху (скульптар А. Фінскі). У 1915 годзе ў [[Санкт-Пецярбург|Петраградзе]] выйшла факсымільнае ўзнаўленьне рукапіснай кнігі Сімяона «Орел российский» (апрацоўка Мікалая Сьмірнова). У 1996-2000 гадох у [[Кёльн]]е апублікавалі 3 тамы тэкстаў рукапісу кнігі «Ветроград многоцветный» (апрацоўка Энтані Хіпсьлі і Лідзеі Сазонавай). У 2013 годзе ў Менску выйшла факсымільнае перавыданьне першай кнігі Сімяона Полацкага — «Посах кіраваньня» (вядома таксама як «Жазло праўленьня») (у суправаджэньні навуковага дасьледаваньня [[Алесь Суша|Алеся Сушы]] і перакладу арыгіналу Алеся Бразгунова). == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-1}} {{Пісьменьнікі й паэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Полацкі, Сімяон}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1629 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацку]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары]] [[Катэгорыя:Новалацінскія літаратары]] [[Катэгорыя:Расейскія літаратары]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] e03xlnkyxcmcma9faolhisq0kj859qe 0 117361 2700257 2448627 2026-11-11T19:26:18Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Erbium?oldid=1381508301 2700257 wikitext text/x-wiki {{Хімічны элемэнт}} '''Эрб''' ({{мова-la|Erbium}}) '''Er''' — [[хімічны элемэнт]], які мае атамны нумар 68. У штучна ізаляваным стане ён уяўляе сабою серабрыста-белы цьвёрды мэтал, але ў прыродзе эрб заўсёды сустракаецца ў хімічным злучэньні зь іншымі элемэнтамі. Ён належыць да [[лянтаніды|лантаноідаў]], групы рэдказямельных элемэнтаў, і быў упершыню выяўлены ў мінэрале [[гадалініт|гадалініце]] ў шахце ля [[Ітэрбю]] ў [[Швэцыя|Швэцыі]], ад назвы якога і паходзіць назва элемэнта. Прымяняецца для атрыманьня люмінафорных, [[лазэр]]ных матэрыялаў і для вырабу спэцыяльнага шкла. Шкло або крышталі, легіраваныя эрбам, могуць выкарыстоўвацца як асяродзьдзе для аптычнага ўзмацненьня, дзе іёны Er³⁺ аптычна напампоўваюцца выпраменьваньнем з даўжынёю хвалі ля 980 або 1480 нм, пасьля чаго выпраменьваюць сьвятло з даўжынёю хвалі 1530 нм дзякуючы вымушанаму выпраменьваньню. Гэты працэс дазваляе ствараць надзвычай простыя па мэханічнай канструкцыі лазэрныя аптычныя ўзмацняльнікі для сыгналаў, якія перадаюцца праз оптавалокнавыя лініі сувязі. Даўжыня хвалі 1550 нм мае асаблівае значэньне для аптычнай сувязі, паколькі стандартныя аднамодавыя [[оптавалакно|аптычныя валокны]] маюць мінімальныя страты менавіта пры гэтай даўжыні хвалі. Таксама эрб шырока выкарыстоўваецца ў мэдыцыне, а менавіта ў [[дэрматалёгія|дэрматалёгіі]] і [[стаматалёгія|стаматалёгіі]]. У выпраменьваньнях іёнаў эрбу з даўжынёю хвалі 2940 нм, якое ўзьнікае пры ўзбуджэньні іншай даўжынёю хвалі. Гэтае выпраменьваньне вельмі добра паглынаецца вадою ў тканінах арганізму, таму яго ўзьдзеяньне абмежаванае павярхоўнымі пластамі. Такое неглыбокае пранікненьне лазэрнай энэргіі карыснае пры [[лазэрная хірургія|лазэрнай хірургіі]], а таксама дзеля эфэктыўнага ўтварэньня пары, якая забясьпечвае [[лазэрная абляцыю|абляцыю]] зубной эмалі ў распаўсюджаных тыпах [[лазэрная стаматалёгія|стаматалягічных лазэраў]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.periodicvideos.com/videos/068.htm Эрб] у The Periodic Table of Videos. {{Пэрыядычная сыстэма хімічных элемэнтаў}} {{Накід:Хімія}} [[Катэгорыя:Хімічныя элемэнты]] [[Катэгорыя:Лянтаноіды]] [[Катэгорыя:Адноўнікі]] [[Катэгорыя:Фэрамагнэтыкі]] q6ditdb8y5nw79er7q3m4e09c1j30wl 0 117362 2700258 2700042 2026-11-11T19:28:20Z Dymitr 10914 /* Вонкавыя спасылкі */ выпраўленьне спасылак 2700258 wikitext text/x-wiki {{Хімічны элемэнт}} {{Іншыя значэньні}} '''Айнштайн''' ({{мова-la|Einsteinium}}) '''Es''' — сынтэтычны [[радыяактыўнасьць|радыяактыўны]] [[хімічны элемэнт]] з атамным нумарам 99; адносіцца да [[актыніды|актыноідаў]]. Ён належыць да шэрагу актынідаў і ёсьць сёмым [[трансуранавы элемэнт|трансуранавым элемэнтам]]. У прыродзе не сустракаецца. Упершыню вылучаны з прадуктаў тэрмаядзернага выбуху ў 1952 годзе. Найбольш распаўсюджаны ягоны ізатоп айнштайн-253 атрымліваюць штучна ў выніку распаду [[каліфорн]]у-253 у некалькіх спэцыялізаваных высокамагутных [[ядзерны рэактар|ядзерных рэактарах]]. Іншыя ізатопы атрымліваюць у розных лябараторыях шляхам бамбардаваньня цяжкіх актынідных элемэнтаў лёгкімі іёнамі, але ў значна меншых колькасьцях. Празь вельмі малую колькасьць атрыманага айнштайну і кароткага пэрыяду паўраспаду ягонага найбольш распаўсюджанага ізатопу ён ня мае практычных ужываньняў, акрамя фундамэнтальных навуковых дасьледаваньняў. У прыватнасьці, менавіта айнштайн быў выкарыстаны дзеля першага сынтэзу 17 атамаў новага элемэнта [[мендзялеў|мэндзялеву]] ў 1955 годзе. Айнштайн уяўляе сабою мяккі, срэбраны, [[парамагнэтызм|парамагнітны]] мэтал. Ягоныя хімічныя ўласьцівасьці тыповыя для позьніх актынідаў зь перавагай [[ступень затляненьня|ступені затляненьня]] +3, асабліва ў цьвёрдых злучэньнях. Гэты элемэнт мае найвышэйшы атамны нумар, які калі-небудзь выяўляўся ў макраскапічных колькасьцях у чыстым выглядзе, а менавіта ў форме ізатопу айнштайн-253. Як і ўсе сынтэтычныя трансуранавыя элемэнты, ізатопы айнштайну надзвычай радыяактыўныя і ўважаюцца за вельмі небясьпечныя для здароўя пры трапленьні ў арганізм чалавека. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.periodicvideos.com/videos/099.htm Айнштайн] у The Periodic Table of Videos. {{Пэрыядычная сыстэма хімічных элемэнтаў}} [[Катэгорыя:Хімічныя элемэнты]] [[Катэгорыя:Актыноіды]] 4qx6apwzyy5376syc2ogmxj6d8pykb5 0 118051 2700262 2652379 2026-11-11T19:59:29Z Kahakai-writes 100888 2700262 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Славутасьць |Тып = Помнік сакральнай архітэктуры |Назва = Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар місіянэраў |Арыгінальная назва = |Выява = Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Лыскаў) 001.Jpeg |Подпіс выявы = Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар місіянэраў |Шырыня выявы = |Статус = [[Вікіпэдыя:Праект:Вікі любіць славутасьці/Сьпісы славутасьцяў/Берасьцейшчына/Пружаншчына|ахоўваецца дзяржавай]] |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = [[Мястэчка]] |Месцазнаходжаньне = [[Лыскаў]] |Канфэсія = каталіцтва |Эпархія = [[Пінская дыяцэзія]]<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://catholic.by/2/home/news/belarus/pinsk/101309-lyskau.html| загаловак = Лыскава — парафія Найсьвяцейшай Тройцы| фармат = | назва праекту = Беларусь| выдавец = Рыма-каталіцкі касьцёл у Беларусі| дата = 30 сьнежня 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref> |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = позьняе [[барока]] |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = [[ордэн місіянэраў]] |Першае згадваньне = |Заснаваньне = |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты|[[1763]]—[[1785]]|будаваньне|1818|дабудаваньне вежы|1866|прыстасаваньне пад царкву|1880|адбыўся пажар|[[1883]]—[[1884]]|рамонт|1921|вяртаньне каталікам|1950-я|частковае руйнаваньне}} |Скасаваны = [[1960]] |Пачатак будаўніцтва = [[1763]] |Канчатак будаўніцтва = [[1785]] |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = рэстаўруецца<ref>{{Спасылка | аўтар = Уладзімер Хількевіч, Алена Даўжанок і Яўген Пясецкі.| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.zviazda.by/ru/issue/article.php?id=81303| загаловак = Белавескую пушчу «акальцавалі» абходам| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Звязда]]| дата = 30 сьнежня 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref> |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 51 |Шырата сэкундаў = 21 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 36 |Даўгата сэкундаў = 53 |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = }} '''Касьцё́л Найсьвяце́йшай Тро́йцы і кля́штар місіянэ́раў''' — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў [[Лыскаў|Лыскаве]]. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга [[мястэчка]], на Пружанскай вуліцы. Твор архітэктуры [[Віленскае барока|віленскага барока]]. Аб’ект [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі]]. Комплекс складаецца з касьцёла і кляштарнага корпуса. У 1841 року ўлады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] зачынілі кляштар, касьцёл [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|з савецкіх часоў знаходзіцца ў занядбаным стане]] і патрабуе кансэрвацыі і рэстаўрацыі. Ля касьцёла знаходзіцца магіла польскага паэта і драматурга [[Францішак Карпінскі|Францішка Карпінскага]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === У 1527 року [[ваявода віцебскі]] і [[староста жамойцкі]] [[Мацей Клочка]] заснаваў у [[Лыскаў|Лыскаве]] драўляны касьцёл<ref>Sulistrowski F. Łysków // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/863 863].</ref>, перададзены [[Ян Быхавец|Янам Быхаўцам]] у 1751 року [[Ордэн місіянэраў|манахам-місіянэрам]]. У 1763—1785 роках яны збудавалі на гэтым месцы мураваныя касьцёл і кляштар. Стылістыка, час будаваньня і рэгіён дазваляюць меркаваць, што ва ўзьвядзеньні комплексу ўзяў удзел прыдворны архітэктар Аляксандра Сапегі [[Ян Самуэль Бэкер]], майстра барокавага [[клясыцызм]]у. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Па [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцім падзеле Рэчы Паспалітай]] (1795 рок), калі Лыскаў апынуўся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], касьцёл і кляштар працягвалі дзеяць. У 1818 року да касьцёла прыбудавалі вежу. Па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня]] (1830—1831) у 1841 року расейскія ўлады ліквідавалі кляштар, касьцёл стаў [[парафія]]льным. Па здушэньні [[Паўстаньне 1863 году на Пружаншчыне|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня]] (1863—1864) у 1866 року расейскія ўлады [[Русіфікацыя Беларусі|гвалтоўна зачынілі касьцёл]], будынак якога паводле праекту архітэктара Ф. Афанасьева перарабілі пад царкву [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]), у выніку чаго ён набыў рысы [[клясыцызм]]у. 22 ліпеня 1880 року ад маланкі згарэў гонтавы дах, засталася толькі мураваная частка<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://pomnik.h12.ru/lyskava_troica.htm| загаловак = Лыскава, касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы| фармат = | назва праекту = Помнікі архітэктуры Беларусі| выдавец = Alaksandr Alejnik, Vasil Matoh| дата = 30 сьнежня 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref>. У 1883—1884 роках архітэктар П. Залатароў правёў рамонт: зрабіў новыя скляпеньні, замяніў кроквенныя канструкцыі даху і пакрыцьцё. === Найноўшы час === У 1921 року, за [[Другая Рэч Паспалітая|польскім часам]], будынак касьцёла вярнулі каталікам. За савецкім часам у кляштарным корпусе разьмясьцілася лекарская амбуляторыя. У 1950-я рокі будынак касьцёла моцна разбурылі. У 1960 року савецкія ўлады афіцыйна зачынілі касьцёл, касьцельнае начыньне перавезьлі ў [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Ружаны)|Ружанскі касьцёл]]<ref>{{Кніга|аўтар = [[Вітольд Карпыза|Karpyza W.]]|частка = [http://sources.ruzhany.info/052_lyskow_pol.html Łysków]|загаловак = Ziemia Wołkowyska|арыгінал = |спасылка = http://sources.ruzhany.info/052_karpyza_pol.html|адказны = |выданьне = |месца = Lębork|выдавецтва = |год = 2005|том = 2|старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. == Архітэктура == === Касьцёл === Помнік архітэктуры [[Віленскае барока|віленскага барока]]. Гэта 1-[[нэф]]авы 1-вежавы крыжападобны ў пляне будынак зь дзьвюма [[Рызьніца|закрысьціямі]] абапал алтарнай [[Апсыда|апсыды]]. Нэф, апсыда і квадратныя аб'ёмы [[трансэпт]]у накрываюцца ўзаемна пэрпэндыкулярнымі пакатымі дахамі. Дамінантай выступае 4-ярусная [[вежа]] на галоўным [[фасад]]зе, якая ня маючы ў пляне ніводнае простае лініі, магутнымі [[падуга]]мі адыходзіць ад фасаднае сьцяны. Вуглы вежы ўмацоўваюцца слаістымі [[пілястра]]мі ў спалучэньні з паўкалёнамі і падпорнымі элемэнтамі ў выглядзе [[Валюта (архітэктура)|валютаў]]. [[Антаблемэнт]] падзяляе яе на высокую ніжнюю частку і верхнія [[ярус]]ы тэлескапічнае будовы. Унутраная прастора перакрываецца крыжовымі [[Скляпеньні|скляпеньнямі]]. Над уваходам месьцяцца вузкія арганныя [[хоры]]. Асноўнае памяшканьне зальнае. Інтэр’ер аздабляецца пілястрамі іянічнага і кампазыцыйнага ордэру, паміж якімі невялікія аркі, над якімі прастакутныя вокны. Калёны маюць размалёўку пад мармур. Усярэдзіне паўночнае [[Капліца|капліцы]] ацалелі фрагмэнты манахромнае размалёўкі ў тэхніцы [[грызайль]]. === Кляштар === Жылы корпус — 2-павярховы П-падобны ў пляне будынак. Галоўны ўсходні фасад павернуты ў бок касьцёлу. Сьцены пэрымэтрам апярэзваюцца [[пілястра]]мі. Бакавыя часткі фасаду падзяляюцца карнізнай цягай на 2 ярусы. Пілястры ніжняга ярусу апрацоўваюцца [[рустыка]]й. Вокны першага паверху знаходзяцца ў аркавых нішах, другога — акаймоўваюцца простымі [[ліштва]]мі. Скляпеньні калідору цыліндрычныя з распалубкай, памяшканьняў — крыжовыя. Апроч жылых памяшканьняў, на першым паверсе разьмяшчаліся кавальня і сталоўка. == Галерэя == === Гістарычная графіка === <gallery widths=150 heights=150 caption="Старыя здымкі" class="center"> Łyskaŭ, Francišak Karpinski. Лыскаў, Францішак Карпінскі (N. Orda, 31.05.1877).jpg|[[Напалеон Орда|Н. Орда]], 31 траўня 1877 р. Łyskaŭ, Francišak Karpinski. Лыскаў, Францішак Карпінскі (N. Orda, 1878).jpg|Паводле Н. Орды, 1878 р. Łyskaŭ, Francišak Karpinski. Лыскаў, Францішак Карпінскі (N. Orda, 1878) (2).jpg|Паводле Н. Орды, 1878 р. Łyskaŭ, Francišak Karpinski. Лыскаў, Францішак Карпінскі (1904).jpg|1904 р. </gallery> === Гістарычныя здымкі === <gallery widths=150 heights=150 caption="Старыя здымкі" class="center"> Łyskaŭ, Rynak. Лыскаў, Рынак (1901-14).jpg|да 1915 р. Łyskaŭ, Misijanerski. Лыскаў, Місіянэрскі (1920-29).jpg|1920-я рр. Łyskaŭ, Pružanskaja, Misijanerski. Лыскаў, Пружанская, Місіянэрскі (1920-29).jpg|1920-я рр. Łyskaŭ, Pružanskaja, Misijanerski. Лыскаў, Пружанская, Місіянэрскі (1925).jpg|1925 р. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Łyskaŭ, Misijanerski. Лыскаў, Місіянэрскі (1930-39).jpg|1930-я рр. Łyskaŭ, Misijanerski. Лыскаў, Місіянэрскі (1935).jpg|1935 р. Łyskaŭ, Misijanerski. Лыскаў, Місіянэрскі (1935) (2).jpg|1935 р. Łyskaŭ, Pružanskaja, Misijanerski. Лыскаў, Пружанская, Місіянэрскі (1935).jpg|1935 р. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Łyskaŭ, Pružanskaja, Misijanerski. Лыскаў, Пружанская, Місіянэрскі (1935) (2).jpg|1935 р. Łyskaŭ, Misijanerski. Лыскаў, Місіянэрскі (1941).jpg|1941 р. Łyskaŭ, Misijanerski. Лыскаў, Місіянэрскі (1941) (2).jpg|1941 р. Łyskaŭ, Pružanskaja, Misijanerski. Лыскаў, Пружанская, Місіянэрскі (1941).jpg|1941 р. </gallery> === Сучасныя здымкі === <gallery widths=150 heights=150 caption="Сучасны стан" class="center"> Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Лыскаў) 016.Jpeg|Бакавы фасад касьцёла Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Лыскава). Фрагмэнты. 07.jpg|Інтэр'ер касьцёла Жылы корпус кляштару місіянэраў (Лыскаў) 004.Jpeg|Кляштар Кляштар місіянэраў (Лыскава). Калідор на другім паверхе..JPG|Калідор на другім паверсе кляштару </gallery> == Сьвятары == * [[Юзэф Крапіўніцкі]] (1908—1909) * [[Ота Сідаровіч]] (1919—?) * [[Чэслаў Кардэль]] (1927—1933) * [[Казімер Валентыновіч]] (1934—1935?) * [[Францішак Матэльскі]] (1936—1937) * [[Гераніюм Фейч]] (1936) * [[Генрык Запёт]] (1936—1937) * [[Станіслаў Перзхала]] (1937) * [[Ян Ірвуць]] (1938—1939?) * [[Алаізі Зелязьнік]] (1939) * [[Міхал Варанецкі]] (1945—1946?)<ref>{{Спасылка | аўтар = [[Леанід Маракоў|Маракоў Л.]]| прозьвішча = Маракоў| імя = Л.| аўтарlink = Леанід Маракоў| суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-kataliki/svyatyni-belarusi-4astka-1.html| загаловак = Святыні Беларусі, што згадваюцца ў даведніку, і святары, якія ў іх служылі| фармат = | назва праекту = Рэпрэсаваныя каталіцкія духоўныя, кансэкраваныя і свецкія асобы Беларусі. 1917—1964| выдавец = | дата = 30 сьнежня 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Архітэктура Беларусі: Энцыкляпэдычны даведнік}} * {{Літаратура/Мураваныя харалы}} * {{Кніга |аўтар = Алисейчик В. В. |частка = 1597. Монастырь миссионеров |загаловак = Свод памятников истории и культуры Белоруссии. Брестская область |арыгінал = |спасылка = |адказны = Редкол.: С. В. Марцелев (гл. ред.) и др. |выданьне = |месца = {{Мн.}} |выдавецтва = БелСЭ |год = 1990 |том = |старонкі = |старонак = 424 |сэрыя = |isbn = 5-85700-017-3 |наклад = 25 000 }} == Вонкавыя спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасьць Рэспублікі Беларусь|112Г000621}} * {{Радзіма майго духу|998|аб’ект|Касьцёл Сьвятой Тройцы і кляштар місіянэраў}} * Натальля Пракаповіч, [http://sources.ruzhany.info/030.html Летапіс духоўнасьці: культавая архітэктура Пружаншчыны] * {{Глёбус Беларусі|lyskovo/kostel_gallery.htm}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100808033230/http://globus.tut.by/lyskovo/kostel_gallery.htm |date=8 жніўня 2010}} [[Катэгорыя:Лыскаў]] [[Катэгорыя:Храмы пад тытулам Найсьвяцейшай Тройцы|Лыскаў]] [[Катэгорыя:Касьцёлы Пінскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Барочныя збудаваньні Беларусі]] [[Катэгорыя:Касьцёлы Пружанскага раёну]] [[Катэгорыя:Місіянэрскія кляштары Беларусі|Лыскаў]] [[Катэгорыя:Барочныя манастыры Беларусі]] 516wuenbk0e95399y9ms5b1u1h7575g 0 118250 2700259 2700176 2026-11-11T19:29:16Z Dymitr 10914 /* Вонкавыя спасылкі */ выпраўленьне спасылак 2700259 wikitext text/x-wiki {{Хімічны элемэнт}} '''Палён''' ({{мова-la|Polonium}}) '''Po''' — радыяактыўны [[хімічны элемэнт]] VI групы [[Пэрыядычная сыстэма элемэнтаў|пэрыядычнай сыстэмы]]; атамны нумар 84. Мяккі серабрыста-белы [[мэтал]]. Гэта рэдкі і вельмі радыяактыўны мэтал, які штучна атрымліваюць у ядзерных рэактарах. Прыродны палён звычайна вылучаюць з прадуктаў распаду [[радон]]у. Ён ня мае стабільных ізатопаў. Палён належыць да групы халькагенаў і хімічна падобны да [[сэлен]]у і [[тэлюр]]у, аднак ягоныя мэталічныя ўласьцівасьці больш нагадваюць ягоных суседзяў з пэрыядычнай табліцы, як то [[таль]], [[волава]] і [[бісмут]]. Праз кароткі пэрыяду паўраспаду ўсіх ягоных ізатопаў у прыродзе палён сустракаецца толькі ў вельмі малых колькасьцях. Найчасьцей гэта рэшткі палёну-210, які мае пэрыяд паўраспаду блізу 138 дзён, выяўленыя ва ўранавых рудах, бо ён ёсьць перадапошнім прадуктам распаду натуральнага ўрану-238. Хоць існуюць два больш працяглыя ізатопы, як то палён-209 і палён-208, іхняе здабыцьцё значна больш складанае. Сёньня палён звычайна вырабляюць у колькасьцях, што вымяраюцца міліграмамі, шляхам апрамяненьня бісмуту [[нэўтрон]]амі ў [[ядзерны рэактар|ядзерных рэактарах]]. З прычыны сваёй вельмі высокай радыяактыўнасьці палён выклікае [[радыяліз]] хімічных сувязяў і самаразаграваньне рэчыва. Таму ягоныя хімічныя ўласьцівасьці вывучаліся пераважна толькі ў мікраскапічных колькасьцях. Палён быў выяўлены 18 жніўня 1898 году [[Марыя Складоўская-Кюры|Марыяй Складоўскай-Кюры]] і [[П’ер Кюры|П’ерам Кюры]] пры дасьледаваньні ўранавай руды [[настуран]]а<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.americanelements.com/po.html|загаловак=Polonium (Po) — AMERICAN ELEMENTS ®|выдавецтва=American Elements: The Materials Science Company|дата доступу=17.04.2024}}</ref>. Новы элемэнт быў выяўлены выключна дзякуючы сваёй моцнай радыяактыўнасьці, стаўшы першым элемэнтам, адкрытым такім шляхам<ref>{{артыкул|аўтар=Radvanyi, Pierre; Villain, Jacques|загаловак=The discovery of radioactivity|выданьне=Comptes Rendus. Physique|том=18|нумар=9–10|старонкі=544—550|год=01.11.2017|DOI=10.1016/j.crhy.2017.10.008}}</ref>. Назву палён Складоўская-Кюры прапанавала ў гонар сваёй радзімы [[Польшча|Польшчы]], якая на той момант была падзеленая паміж трыма дзяржавамі. Элемэнт мае вельмі мала практычнага прыкладаньня, але звычайна ён выкарыстоўваецца як крыніца цяпла ў [[аўтаматычная міжплянэтная станцыя|касьмічных зондах]], у антыстатычных прыладах, як крыніца нэўтронаў і [[альфа-выпраменьваньне|альфа-выпраменьваньня]]. Палён надзвычай небясьпечны для чалавека праз сваю выключна высокую радыятаксычнасьці. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.periodicvideos.com/videos/084.htm Палён] у The Periodic Table of Videos. {{Пэрыядычная сыстэма хімічных элемэнтаў}} [[Катэгорыя:Хімічныя элемэнты]] [[Катэгорыя:Мэталы]] 2b867yjlip7ssvl5ekjbnb8f3rw8o99 0 119476 2700341 2153597 2026-11-12T11:19:56Z Dymitr 10914 крыніца — https://be.wikipedia.org/wiki/Мішэль_дэ_Мантэнь?oldid=4439793 2700341 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік |Партрэт = Michel de Montaigne 1.jpg |Апісаньне = Мішэль дэ Мантэнь }} '''Мішэ́ль дэ Мантэ́нь''' ({{мова-fr|Michel de Montaigne}}; поўнае імя — Мішэ́ль Эйке́м дэ Мантэ́нь, {{мова-fr|Michel Eyquem de Montaigne}}; {{Нарадзіўся|28|2|1533|0|1}}, замак Мантэнь у Сэн-Мішэль-дэ-Мантэнь — {{Памёр|13|9|1592}}, [[Бардо]]) — [[францыя|францускі]] [[пісьменьнік]] і [[філёзаф]] [[эпоха Адраджэньня|эпохі Адраджэньня]]; родапачынальнік жанру [[эсэ]]. == Біяграфія == Мантэнь нарадзіўся ў фамільным замку ў горадзе [[Сэн-Мішэль-дэ-Мантэнь]] ([[Дардонь]]) блізу [[Пэрыгё]] і [[Бардо]]. Ягоны бацька, які быў удзельнікам [[Італьянскія войны|Італьянскіх войнаў]], П’ер Эйкем быў у свой час мэрам Бардо, атрымаў арыстакратычны тытул «дэ Мантэнь». Ягоная маці Антуанэта дэ Ляпэз паходзіла зь сям’і заможных [[арагон]]скіх габрэяў. У раньнім дзяцінстве Мішэль выхоўваўся паводле лібэральнай-гуманістычнай пэдагагічнай мэтодыкі бацькі, а ягоны настаўнік, немец, зусім не валодаў [[француская мова|францускай мовай]] і размаўляў зь Мішэлем выключна [[лаціснкая мова|па-лацінску]]. Падчас [[Гугеноцкія войны|гугеноцкіх войнаў]] Мантэнь часта выступаў як пасярэднік паміж абодвума бакамі, бо яго аднолькава паважалі кароль-каталік [[Генрык Валезы|Генрых III]] і пратэстант [[Генрых IV (кароль Францыі)|Генрых Наварскі]]. У 1565 Мантэнь узяў шлюб, атрымаўшы вялікі пасаг. Па сьмерці бацькі ў 1568 годзе ён атрымаў у спадчыну радавы маёнтак Мантэнь, дзе і пасяліўся ў 1571 годзе, пасьля таго як прадаў сваю судзейскую пасаду і пайшоў у адстаўку. У 1572 годзе, у веку 38 гадоў Мантэнь пачаў пісаць свае ''«[[Досьледы (Мантэнь)|Досьледы]]»'', а першыя дзьве кнігі былі апублікаваныя ў 1580 годзе. Ягоным блізкім сябрам быў філёзаф [[Эт’ен дэ Ля Баэсі]], аўтар ''«[[Развагі пра добраахвотнае рабства|Развагаў пра добраахвотнае рабства]]»'', некаторыя часткі зь якіх Мантэнь улучыў у свае ''«Досьледы»''. У 1580—1581 гадах падарожнічаў па Швайцарыі, Нямеччыне, Аўстрыі і Італіі. Уражаньні ад гэтага падарожжа адлюстраваныя ў дзёньніку, апублікаваным толькі ў 1774 годзе. Памёр 13 верасьня 1592 году падчас [[імша|імшы]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Накід:Пісьменьнік}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Мантэнь, Мішэль}} [[Катэгорыя:Францускія літаратары]] [[Катэгорыя:Францускія філёзафы]] [[Катэгорыя:Францускія эсэісты]] 4rxl2rb8on9ew8xyswngk4ifprqtjkr 10 123334 2700199 1613368 2026-11-11T13:41:31Z Dymitr 10914 стыль 2700199 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца2 |назва_шаблёну = Правінцыі Кеніі |назва = {{Сьцяг Кеніі}} [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Кеніі|Правінцыі]] [[Кенія|Кеніі]] |базавы_стыль = background:{{Колер|Кенія}}; |кляса_карткі = hlist |выява = |сьпіс1 = * [[Заходняя правінцыя (Кенія)|Заходняя]] * [[Найробі (правінцыя)|Найробі]] * [[Ньянза]] * [[Паўночна-ўсходняя правінцыя (Кенія)|Паўночна-ўсходняя]] * [[Прыбярэжная правінцыя (Кенія)|Прыбярэжная]] * [[Усходняя правінцыя (Кенія)|Усходняя]] * [[Цэнтральная правінцыя (Кенія)|Цэнтральная]] * [[Цясьнінная Даліна]] }}<includeonly> [[Катэгорыя:Правінцыі Кеніі]] </includeonly><noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Геаграфія|{{НАЗВА_СТАРОНКІ}}]] </noinclude> du2gmgwx8r9md1kva7kf7swcfbml92u 0 123335 2700200 2572270 2026-11-11T13:41:56Z Dymitr 10914 /* Правінцыі */ выпраўленьне спасылак 2700200 wikitext text/x-wiki '''Адміністрацы́йна-тэрытарыя́льны падзе́л Ке́ніі''' — падзел тэрыторыі [[Кенія|Кеніі]] на пэўныя часткі ў мэтах эфэктыўнай арганізацыі дзяржаўнага кіраваньня й мясцовага самакіраваньня. З 2010 року Кенія падзеленая на [[Графствы Кеніі|графствы]], [[Падграфствы Кеніі|падграфствы]] і выбарчыя акругі. Да рэформы ў Кеніі існавалі 8 [[Правінцыі Кеніі|правінцыяў]], якія дзяліліся на 69 акругаў, а тыя — на 497 дывізіёнаў. == Правінцыі == [[Файл:Kenya Provinces numbered.svg|значак|Мапа былых правінцыяў Кеніі]] {| class="wikitable sortable" |+ |- !Нумар !Рэгіён !Цэнтар !Плошча (км²) !Насельніцтва (2007) |- | 1 || [[Цэнтральная правінцыя (Кенія)|Цэнтральная]] || [[Ньеры]] ||style="text-align:right"| 13 236||style="text-align:right"| 4 145 794 |- | 2 || [[Прыбярэжная правінцыя (Кенія)|Прыбярэжная]] || [[Мамбаса]] ||style="text-align:right"| 84 113||style="text-align:right"| 3 035 306 |- | 3 || [[Усходняя правінцыя (Кенія)|Усходняя]] || [[Эмбу]] ||style="text-align:right"| 154 354||style="text-align:right"| 5 277 037 |- | 4 || [[Найробі (правінцыя)|Найробі]] || [[Найробі]] ||style="text-align:right"| 693||style="text-align:right"| 2 982 226 |- | 5 || [[Паўночна-ўсходняя правінцыя (Кенія)|Паўночна-ўсходняя]] || [[Гарыса]] ||style="text-align:right"| 126 186||style="text-align:right"| 1 762 370 |- | 6 || [[Ньянза]] || [[Кісуму]] ||style="text-align:right"| 12 507||style="text-align:right"| 5 050 174 |- | 7 || [[Цясьнінная Даліна]] || [[Накуру]] ||style="text-align:right"| 182 413||style="text-align:right"| 8 786 372 |- | 8 || [[Заходняя правінцыя (Кенія)|Заходняя]] || [[Какамега (горад)|Какамега]] ||style="text-align:right"| 8 285||style="text-align:right"| 4 022 913 |} {{Накід:Кенія}} {{Адміністрацыйны падзел краін Афрыкі}} [[Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Кеніі| ]] 3ji0vw4gip61d3xwzywak7n4ny1l2ln 0 126405 2700188 2692567 2026-11-11T13:07:40Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2700188 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Мікулічы}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Мікулічы |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Мікулічаў |Лацінка = Mikuličy |Герб = |Сьцяг = |Гімн |Дата заснаваньня = перад 1541 годам |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Брагінскі раён|Брагінскі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 238<ref>[https://web.archive.org/web/20230617050457/http://bragin.gomel-region.by/ru/burkovsky/ Буркоўскі сельсавет.]</ref> |Год падліку колькасьці = 2023 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 51 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 10 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Міку́лічы''' — вёска ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Мікулічы ўваходзяць у склад [[Буркоўскі сельсавет|Буркоўскага сельсавету]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:POL COA Korybut.svg|значак|зьлева|100px|Герб Карыбут князёў Вішнявецкіх.]] Ці не ўпершыню Мікулічы згаданыя ў запісе ад 6 кастрычніка 1541 году аб узаемных саступках грунтоў у [[Брагін|Брагінскім маёнтку]] князя Аляксандра Міхайлавіча Вішнявецкага і ў [[Астрагляды|Астраглядаўскім маёнтку]] князя Дзьмітрыя Раманавіча Відыніцкага (Любецкага) з жонкай Феннай Палазовічаўнай. Належалі князю Вішнявецкаму<ref>Аrchiwum Główny Akt Dawnych. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4</ref> Месьціліся ў [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскім ваяводзтве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Напярэдадні Люблінскай уніі ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва (у тым ліку Брагінскі маёнтак зь Мікулічамі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі, У. [Рэцэнзія] / У. Падалінскі // Беларус. гіст. агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337. — Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Сяло Мікулічы ў дзельчым лісьце 1574 г.jpg|значак|зьлева|170px|Сяло Мікулічы ў дзельчым лісьце 1574 г.<ref>НГАБ у Менску. Ф. 694. Воп. 7. Спр. 871. А. 17адв.</ref>]] Згодна з актам аб падзеле маёнтку Брагін 1574 году, {{пачатак цытаты}}''Напервеи, село Микуличи з людми отчизными, куничниками, з даню медовою, грошовою, з дубровами, лесы, чертежами, с полми, сеножатми и ловы зверинными'' {{канец цытаты}} дасталося князю Аляксандру Аляксандравічу Вішнявецкаму<ref>Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Выпуск 1. – Мінск, 2000. С. 188, 192 [https://web.archive.org/web/20200605102849/http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash01_2000.pdf Публікацыя М. Ф. Сьпірыдонава]</ref>. [[Файл:Добры Вішнявецкіх у 1581 г. (працяг).jpg|значак|зьлева|170px|Сяло Мікулічы у падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1581 г.]] [[Файл:Ліст князя Адама Вішнявецкага 1597 г.png|значак|170px|Ліст князя Адама Вішнявецкага 1597 г.]] На 1581 г., калі маёнткам валодала яго ўдава княгіня Аляксандра (з роду Капустаў) Вішнявецкая, у Мікулічах налічвалася 40 дымоў (×6 — каля 240 чалавек) [[асадныя сяляне|асадных сялян]], зь якіх выбіралася па 15 грошаў, і 12 (≈72 чал.) [[агароднікі|агароднікаў]], зь іх — па 4 грошы падатку<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 884зв.; Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 38</ref>. Яшчэ ў датаваным 13 днём сакавіка месяца 1581 г. дакумэнце паведамляецца, што пан земскі пісар кіеўскі Дзьмітры Ялец надзелены паўнамоцтвамі ў справе разьмежаваньня добраў пана падкаморага кіеўскага Шчаснага Харлінскага з уладаньнямі княгіні Вішнявецкай і яе дзяцей «''jmienia Brahina, Mikulic, Listwina y innych sioł do Brahinia nalezących''»<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст]: регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569—1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.]; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 301—302</ref>. 20 траўня 1597 году князь Адам Вішнявецкі выдаў ліст дыякану Брагінскай Сьвята-Траецкай царквы на закладзеную ў сяле Мікулічах Багаяўленскую царкву і ўгодзьдзі да яе прыналежныя. У прыходзе тае царквы названыя Мікулічы, Лісьцьвін, Веляцін, Зашчолбіе, Высокае, Кожаўка (?)<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 2477. А. 85</ref>. [[Файл:Фрагмэнт запісу Крысьціны Даніловічавай. 1641 г.jpg|значак|зьлева|170px|Фрагмэнт запісу Крысьціны Даніловічавай. 1641 г.]] Потым, да 1622 году часткай Брагінскага маёнтку зь Мікулічамі валодаў князь Адам Аляксандравіч Вішнявецкі. 20 ліпеня 1641 году пані Крысьціна, дачка князя Адама, на той час жонка Пятра Даніловіча, крайчага кароннага, саступіла князю [[Ярэмі Вішнявецкі|Ярэмію Вішнявецкаму]] сваю палову замку і места Брагін зь сёламі, у ліку якіх былі і Мікулічы<ref>Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Radziwiłłów. Dział X. Sygn. 933. S. 8-13</ref>. Брагінскі маёнтак малодшай галіны роду Вішнявецкіх ізноў быў аб’яднаны ў адных руках. На 28 чэрвеня 1650 году дзяржаўцам Брагіна і той часткі воласьці, якая да 1641 г. належала пані Крысьціне Даніловічавай, названы пан Даніэль Сіліч. Тады ў Мікулічах, Веляціне, Лісьцьвіне, у частцы Сяльца разам налічвалася 130 дымоў (≈ 780 жыхароў)<ref>Національно-визвольна війна в Україні. 1648-1657. Збірник за документами актових книг / Керівник проекту Музичук О. В.; Упор.: Сухих Л. А., Страшко В. В. Державний комітет архівів України. Центральний державний історичний архів України, м. Київ. – Київ, 2008. С. 534</ref>. [[Файл:Herb Pobog barokowy.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Побуг роду Канецпольскіх.]] Пасьля сьмерці князя ваяводы рускага Ярэмія ў 1651 годзе вёска пэўны час была ўладаньнем сына, будучага караля [[Міхал Вішнявецкі|Міхала Карыбута]], але апошні саступіў яе маці княгіні Грызэльдзе Канстанцыі з роду Замойскіх Вішнявецкай. Каля 1672 году ці крыху пазьней Брагінская фартуна дасталася пляменьніку княгіні пану Станіславу Канецпольскаму, а ў 1682 годзе, паводле тэстамэнту, — яго родзічу пану Яну Аляксандру Канецпольскаму, ваяводзічу бэлзскаму. На 1683 год вядома, што трыма дымамі ў Мікулічах валодаў пан Сіліч<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 489</ref>. [[Файл:Сьпярыж Нудычы Гамолічы Мікулічы Веляцін Сялец у пастой 1686-1687 гг.jpg|значак|170px|Мікулічы ў пастой 1686-1687 гг.]] У 1687 годзе Мікулічы названыя сярод паселішчаў будучага серадзкага ваяводы Яна Аляксандра Канецпольскага, жыхары якіх цяжка пацярпелі ад пабораў і гвалту казакоў сотні Русановічавай палкоўніка Войска Запарожскага Паўла Апостала Шчуроўскага; тут у яго было 28 дымоў (×6 — каля 168 чалавек), а на пастой разьмясьціліся 28 казакоў, у якіх ажно 20 коней. Ад лістападу 1686 года да самых «''[[сёмуха|świątek zielonych]]''» за 9 вазоў, кожны з хамутом, раменнай шляёй, касой, сякерай, рыдлёўкай, біклагай, мазьніцай з двума гарцамі дзёгцю, за здор вяскоўцы заплацілі 118 злотых, за гарэлку, рыбу, мяса, 20 пар хустаў палатна на ўладкаваньне паходных шатроў, за порах — 180 злотых, а яшчэ далі легуміны{{заўвага|Салодкая выпечка альбо слодычы, вырабленыя з ужываньнем зьбітых яек і цукру з рознымі дадаткамі.}} 54 вядры, аўса 398 вёдраў, 13 бараноў, 19 кабаноў (wieprzow), 73 падсьвінкаў, 178 кур<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Опис 1. Справа 5. А. 330; Архив Юго-Западной России. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 152</ref>. Пасьля сьмерці ў 1719 г. Яна Канецпольскага і даволі працяглага (яшчэ і пры жыцьці дзедзіча) знаходжаньня Мікулічаў у заставе ў паноў Сілічаў, як паказана ў тарыфе падымнага Кіеўскага ваяводзтва 1734 году<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 284</ref>, спадчынным уладальнікам Брагінскіх добраў прыкладна ад 1733 году стаў князь [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі]], першы і адзіны ў старэйшай галіне роду, хто падпісваўся «графам на Брагіне»<ref>Акты, издаваемые Виленской археографической комиссией. — Вильна, 1870. Т. IV. Акты Бресцкого гродского суда. С. 485</ref>. [[Файл:Мікуліцкі прыход у 1740 г.png|значак|зьлева|170px|Мікуліцкі прыход у 1740 г.]] У візыце Брагінскага ўніяцкага дэканату на 25 студзеня 1740 году засьведчана, што прыход Мікуліцкай Багаяўленскай царквы, які ўзначальваў сьвятар Патрыкій Паламарэнка Дзьмітровіч, складалі верныя з 70 двароў у Мікулічах, 40 у Лісьцьвіне, 19 у Веляціне, 18 у Высокім, 3 w Korzowce{{заўвага|У тарыфе падымнага 1734 г. згаданая wieś Korsunowka; імаверна, тaк у абодвух выпадках запісаная Карпілаўка; у тарыфе 1754 г. хутар Карпілаўку складалі таксама 3 двары.}}, 25 у Зьвяняцкім, 6 у Пудаках, 6 у Амелькаўшчыне, 4 у Конанаўшчыне<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 785, 787</ref>. [[Файл:Пра пароха і верных Мікуліцкай царквы ў 1743 г.png|значак|170px|Запіс пра ўніяцкага пароха і верных Багаяўленскай царквы ў Мікулічах на 1743 г.]] Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у прыходзе Багаяўленскай царквы сяла Мікулічаў, добраў князя Міхала Вішнявецкага, гетмана вялікага літоўскага і ваяводы віленскага, налічвалася 180 двароў, дапушчаных да споведзі і ншых сакрамантаў 500 душ верных. Узначальваў прыход сьвятар Леон Кладкевіч<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 290, 290адв.</ref>. [[Файл:POL COA Rawicz.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Равіч паноў Ракіцкіх.]] [[File:Высокае на мапе другога тому Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі.jpg|значак|170px|Мікулічы на мапе «Беларускія землі ў канцы XVIII ст.» другога тому ВГАБ<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 4-х тамах: Т. 2. — Мінск: Белкартаграфія, 2013. С. 122</ref>.]] Паводле зьвестак на 1748 год ксяндза Караля Непамуцэна Арлоўскага, Мікулічы былі сярод паселішчаў, частка жыхароў якіх (зь ліку шляхты) належала да Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. Паводле чарговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год прыход Багаяўленскай царквы на чале зь сьвятаром Леонам Кладкевічам складалі жыхары 74 двароў у сяле Мікулічах, 9 у вёсцы Еўлашах, 19 у Зьвяняцкім, 6 у хутары Байдаковым, 3 у хутары Дубікоўскім, 6 у Пудаках, 19 у Веляціне, 2 у Карпілаўцы, 46 у Лісьцьвіне, 18 у Высокім, 1 у Конанаўшчыне, 7 у Мелькаўшчыне. Усяго — 210. Душ, дапушчаных да споведзі, — 846, зь якіх ледзьве палова спавядаліся<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 308, 309адв.-310</ref>. У 1754 годзе з 80 двароў (каля 480 жыхароў) сяла Мікулічы Брагінскага маёнтку «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выплачваліся 12 злотых, 15 грошаў, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 50 зл.<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 191</ref> У тым жа годзе маёнтак быў куплены ў княгіні Эльжбэты Вішнявецкай Міхалавай Замойскай панам Францішкам Антоніем Ракіцкім. У лісьце ад 3 траўня 1758 г. пан Ракіцкі, войскі ашмянскі, паказваў, што яго мікуліцкія падданыя ня з волі дворнай, а паводле ўласнага намеру ўдаліся да лесу хвойніцкага ўдавы княгіні Людвікі Шуйскай, на той час жонкі пана Быстрага, старосты ліноўскага, ды павысякалі дрэвы<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 72 — 73</ref>. У 1760 годзе ў сяле быў узьведзены новы будынак Багаяўленскай царквы<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 35</ref>. [[Файл:Ключ Мікуліцкі ў эксплікацыі да мапы Брагінскага графства 1683 г.jpg|зьлева|значак|170px|Ключ Мікуліцкі ў эксплікацыі да мапы Брагінскага графства 1683 г.]] Паводле перапісаў габрэйскага насельніцтва 1765, 1778 і 1784 г. у Мікулічах налічвалася адпаведна 19, 6 і 5 чалавек (głow),<ref>АрхивЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 302, 391, 710</ref> якія належалі да Брагінскага кагалу. Пэўна, на колькасць габрэяў у сяле не магла не паўплываць [[Каліеўшчына|Калііўшчына]] 1768 г., што была астатнім і наймацнейшым уздымам гайдамацкага руху ў краі. 27 днём жніўня 1783 году датаваная мапа Брагінскага графства, матэрыял для якой падрыхтаваў Станіслаў Віткоўскі. Асобна зьмешчаная эксплікацыя зь пералікам угодзьдзяў Мікуліцкага ключа. Маёнткам на той час, з прычыны недаросласьці сыноў Людвіка і Алаізія Рафала ўдавы пані Марыі з Аскеркаў Ракіцкай, валодаў жанаты зь ёй пан Міхал Страшэвіч, маршалак упіцкі. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Рашаўцы на схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 г.jpg|значак|зьлева|170px|Мікулічы на схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 г.]] Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) — у межах Чарнігаўскага намесьніцтва, з 1796 года ў складзе адноўленага Рэчыцкага павету Маларасійскай, а з 29 жніўня 1797 года [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182</ref>. У рэвізіі 1795 году і ў крыніцы 1796 г., заснаванай на яе зьвестках, сказана, што Мікулічы сэквестраваныя ў стражніка польнага літоўскага Яна Мікалая Аскеркі ў «казённое ведомство за клятвопреступление», г. зн. за ўдзел у вызвольным паўстаньні 1794 году<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 181. А. 247; Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 73</ref>. Але Мікулічы, [[Байдакі (зьніклая вёска)|Байдакі]] і іншыя паселішчы, якія раней належалі да Брагінскага маёнтку, пан М. Аскерка трымаў па сваёй жонцы пані Барбары Ракіцкай; на яе, відавочна, і былі запісаныя. Таму нядзіўна, што ўсе яны, урэшце, вернутыя сыну Рафалу Міхалу Аскерку, якому пашчасьціла вярнуцца зь сібірскай няволі. Гэта засьведчана ведамасьцю Мікуліцкай Богаяўленскай царквы 1801 году, шляхецкай рэвізіяй 1811 году, калі тут жылі 13 шляхцічаў Караткевічаў, ды ведамасьцю 1822{{заўвага|Рафал Міхал памёр раней, у 1818 г.<ref>Рыбчонак С., Свяжынскі У. Аскеркі гербу Мурдэліо зменены. // Спадчына. 4/1999. С. 208</ref>}} году, калі ў сяле Мікулічах налічвалася 168 душ мужчынскага і 192 душы жаночага полу верных<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40420. А. 55адв.-57. Спр. 40552. А. 66-67. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 135</ref>. У згаданай царкве захоўваліся два фундушы ўладальнікаў Брагіна з фальваркамі князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага ад 28 кастрычніка 1740 г. і пані Марыі Ракіцкай ад 16 студзеня 1860 г., метрычныя кнігі і іншыя прыходзкія дакумэнты з 1827 года<ref name="fn1">Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 97</ref>. У 1834 годзе завершана ўзьвядзеньне новага будынку царквы замест ранейшага, згарэлага колькі гадоў таму. У 1848 годзе, намаганьнямі і на ахвяраваньні графа Ракіцкага ды настаяцеля царквы а. Міхаіла Казьлякоўскага быў усталяваны новы іканастас з разьбою і пазалотаю, адрамантаваны купал, пафарбаваныя звонку і пабеленыя знутры сьцены<ref name="fn3">НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40937. А. 157, 160адв.</ref>. [[Файл:Мікулічы на карце Мінскай губерні А. К. Фіцінгофа. 1846 г.png|значак|170px|Мікулічы на мапе Менскай губэрні А. К. Фіцінгофа. 1846 г.]] У 1855 у Брагіне і Мікулічах уласьнік граф Людвік, сын Міхала, Ракіцкі (1825—1881) меў 2 вятракі, вадзяны і 6 конных млыноў, валюшню. У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 301 жыхар сяла Мікулічы зьяўляўся прыхаджанінам Багаяўленскай царквы, 12 мужчын і 18 жанчын зь ліку жыхароў фальварку былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 381, 681</ref>. [[Файл:Веляцін і Карпілаўка на мапе Ф. Ф. Шубэрта 1850 г. з наступнымі ўдакладненьнямі.jpg|значак|зьлева|170px|Мікулічы на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] У парэформавы час Мікулічы былі цэнтрам воласьці. У 1864 г. адкрыта народнае вучылішча<ref name="fn2">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}} С. 95–96</ref>. Згодна зь ведамасьцю 1875 году, Мікуліцкі прыход налічваў 2080 душ верных, у самым сяле было 49 і 2/4 двара, а ў іх жыло 198 мужчын і 216 жанчын<ref name="fn3"/>. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Багаяўленскай царквы ў Мікулічах названыя настаяцель а. Іаан Казьлякоўскі, в. а. штатнага псаломшчыка Піліп Мігай, просфірня Параскевія Кранікоўская. У прыходзе, акрамя сяла Мікулічы, вёскі Пудакоў, Зьвяняцкае, Карпілаўка, Рыжкаў, Веляцін, Вялікі Лес, Унегаўка, Конанаўшчына і Пажаркі{{заўвага|Яшчэ на 1875 г. Пажаркі адсутнічалі, але названыя, як і раней, Бакуны.}}<ref>Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1876. № 10. С. 458</ref><ref name="fn1"/>. У 1886 годзе ў сяле было 66 двароў, 376 жыхароў, працавала школа<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. — С.-Петербург, 1886. Вып. 5. С. 112</ref>. Да Мікуліцкай воласьці ў 1890 годзе належалі 35 населеных пунктаў з 1075 дварамі<ref name="fn2"/>. У 1895 годзе каля 400 жыхароў выступілі супраць правядзеньня палявых работ на зямельным участку, які яны ўважалі несправядліва перададзеным абшарніку. Паводле перапісу 1897 года, у сяле было 96 двароў з 631 жыхаром, дзейнічалі царква, капліца, народнае вучылішча, хлебазапасная крама, крама, млын, 2 ветракі, карчма; побач быў аднайменны фальварак з 3 дварамі і 40 жыхарамі<ref name="fn2"/>. У ведамасьці Мікуліцкай царквы за 1903 год у сяле засьведчаная наяўнасьць 85 і 1/4 двара{{Заўвага|Так запісана ў крыніцы. Але, як засьведчыў іерэй Расьціслаў Бандарэнка, меліся на ўвазе не вясковыя сядзібы, а царкоўныя двары, кожны зь якіх мусілі складаць 4 мужчынскія душы.}} , у якіх жылі 341 асоба мужчынскага і 334 жаночага полу верных<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41139. А. 202адв.</ref>. На 1909 год у Мікулічах налічвалася 96 двароў, 702 жыхары, у фальварку 1 двор, 5 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 122</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня Берасьцейскай мірнай дамовы з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Мікулічы з воласьцю ў складзе Рэчыцкага павету, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гетмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42</ref>. Падчас акупацыі германскімі войскамі ў 1918 годзе партызаны пад камандаваньнем Ф. І. Скараходава (выхадзец Брагіна) разграмілі створаную тут акупантамі камендатуру. 1 студзеня 1919 г., згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. [[Файл:Карпілаўка, Веляцін, Лісьцьвін, Мікулічы на мапе 1924-26 гг.jpg|значак|зьлева|170px|Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін на мапе 1926 гг.]] Ад 8 сьнежня 1926 году — у складзе БССР, цэнтр Мікуліцкага сельсавету Брагінскага раёну [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]] і з 9 чэрвеня 1927 году [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. Дзейнічалі школа, хата-чытальня. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Красный Октябрь», працавалі кузьня (з 1931 года), 3 ветракі (1895, 1896, 1928 гадоў), стальмашня. Ад 20 лютага 1938 года Мікулічы — у [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. У тым жа годзе ў вёску пераселены жыхары паселішчаў Краснае, Ульянаўка і Красная Горка, Новая Вёска. Падчас [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] акупанты забілі 23 жыхароў, у тым ліку 14 жніўня 1942 году жывымі спалілі 14 жыхароў вёскі. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 290 мясцовых жыхароў. У памяць пра загінулых у 1975 годзе збудаваны абеліск з імёнамі загінулых. З 8 студзеня 1954 году Мікулічы — у складзе Гомельскай вобласьці. У 1959 годзе налічвалася 848 жыхароў, сяло — цэнтар калгасу «Чырвоны Кастрычнік». Працавалі лесапільня, млын, швейная майстэрня, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, амбулаторыя, аптэка, ветэрынарны ўчастак, адзьдзяленьне сувязі, сталовая, 2 крамы<ref name="fn2"/>. [[1 сьнежня]] [[2009]] году вёска перададзеная зь ліквідаванага [[Мікуліцкі сельсавет|Мікуліцкага сельсавету]] ў [[Буркоўскі сельсавет]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Брагинского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 276]{{Ref-ru}}</ref>. == Асобы == * Крысенка Ціхан Канстанцінавіч (1880—?) — палкоўнік Дзеючай арміі Украінскай Народнай рэспублікі<ref>[https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE_%D0%A2%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BD_%D0%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87] {{ref-ua}}</ref>. * [[Пётр Сяргеевіч Жукаў]] (1921—1967) — [[Герой Савецкага Саюза]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{крыніцы|2}} == Літаратура == * Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632 с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0 * Czamańska I. Wiśniowieccy. Monografia rodu. — Poznań, 2007 * Мацук А. Брагін // Князі Вишневецькі. — Київ, 2016(2017). С. 213—215 * Pamiętniki o Koniecpolskich. Przyczynek do dziejów polskich XVII wieku. / Wydał Stanisław Przyłęcki. — Lwów, 1842. S. 375—389 * Бельскі, С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018 {{Буркоўскі сельсавет}} {{Брагінскі раён}} [[Катэгорыя:Буркоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] 7bt0yc72c9iqljrk1fwbgw5ma1z3gz3 2700189 2700188 2026-11-11T13:10:52Z Дамінік 64057 /* Пад уладай Расейскай імпэрыі */ 2700189 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Мікулічы}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Мікулічы |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Мікулічаў |Лацінка = Mikuličy |Герб = |Сьцяг = |Гімн |Дата заснаваньня = перад 1541 годам |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Брагінскі раён|Брагінскі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 238<ref>[https://web.archive.org/web/20230617050457/http://bragin.gomel-region.by/ru/burkovsky/ Буркоўскі сельсавет.]</ref> |Год падліку колькасьці = 2023 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 51 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 10 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Міку́лічы''' — вёска ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Мікулічы ўваходзяць у склад [[Буркоўскі сельсавет|Буркоўскага сельсавету]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:POL COA Korybut.svg|значак|зьлева|100px|Герб Карыбут князёў Вішнявецкіх.]] Ці не ўпершыню Мікулічы згаданыя ў запісе ад 6 кастрычніка 1541 году аб узаемных саступках грунтоў у [[Брагін|Брагінскім маёнтку]] князя Аляксандра Міхайлавіча Вішнявецкага і ў [[Астрагляды|Астраглядаўскім маёнтку]] князя Дзьмітрыя Раманавіча Відыніцкага (Любецкага) з жонкай Феннай Палазовічаўнай. Належалі князю Вішнявецкаму<ref>Аrchiwum Główny Akt Dawnych. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4</ref> Месьціліся ў [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскім ваяводзтве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Напярэдадні Люблінскай уніі ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва (у тым ліку Брагінскі маёнтак зь Мікулічамі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі, У. [Рэцэнзія] / У. Падалінскі // Беларус. гіст. агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337. — Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Сяло Мікулічы ў дзельчым лісьце 1574 г.jpg|значак|зьлева|170px|Сяло Мікулічы ў дзельчым лісьце 1574 г.<ref>НГАБ у Менску. Ф. 694. Воп. 7. Спр. 871. А. 17адв.</ref>]] Згодна з актам аб падзеле маёнтку Брагін 1574 году, {{пачатак цытаты}}''Напервеи, село Микуличи з людми отчизными, куничниками, з даню медовою, грошовою, з дубровами, лесы, чертежами, с полми, сеножатми и ловы зверинными'' {{канец цытаты}} дасталося князю Аляксандру Аляксандравічу Вішнявецкаму<ref>Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Выпуск 1. – Мінск, 2000. С. 188, 192 [https://web.archive.org/web/20200605102849/http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash01_2000.pdf Публікацыя М. Ф. Сьпірыдонава]</ref>. [[Файл:Добры Вішнявецкіх у 1581 г. (працяг).jpg|значак|зьлева|170px|Сяло Мікулічы у падатковым рэестры Кіеўскага ваяводзтва 1581 г.]] [[Файл:Ліст князя Адама Вішнявецкага 1597 г.png|значак|170px|Ліст князя Адама Вішнявецкага 1597 г.]] На 1581 г., калі маёнткам валодала яго ўдава княгіня Аляксандра (з роду Капустаў) Вішнявецкая, у Мікулічах налічвалася 40 дымоў (×6 — каля 240 чалавек) [[асадныя сяляне|асадных сялян]], зь якіх выбіралася па 15 грошаў, і 12 (≈72 чал.) [[агароднікі|агароднікаў]], зь іх — па 4 грошы падатку<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 884зв.; Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 38</ref>. Яшчэ ў датаваным 13 днём сакавіка месяца 1581 г. дакумэнце паведамляецца, што пан земскі пісар кіеўскі Дзьмітры Ялец надзелены паўнамоцтвамі ў справе разьмежаваньня добраў пана падкаморага кіеўскага Шчаснага Харлінскага з уладаньнямі княгіні Вішнявецкай і яе дзяцей «''jmienia Brahina, Mikulic, Listwina y innych sioł do Brahinia nalezących''»<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст]: регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569—1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.]; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 301—302</ref>. 20 траўня 1597 году князь Адам Вішнявецкі выдаў ліст дыякану Брагінскай Сьвята-Траецкай царквы на закладзеную ў сяле Мікулічах Багаяўленскую царкву і ўгодзьдзі да яе прыналежныя. У прыходзе тае царквы названыя Мікулічы, Лісьцьвін, Веляцін, Зашчолбіе, Высокае, Кожаўка (?)<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 2477. А. 85</ref>. [[Файл:Фрагмэнт запісу Крысьціны Даніловічавай. 1641 г.jpg|значак|зьлева|170px|Фрагмэнт запісу Крысьціны Даніловічавай. 1641 г.]] Потым, да 1622 году часткай Брагінскага маёнтку зь Мікулічамі валодаў князь Адам Аляксандравіч Вішнявецкі. 20 ліпеня 1641 году пані Крысьціна, дачка князя Адама, на той час жонка Пятра Даніловіча, крайчага кароннага, саступіла князю [[Ярэмі Вішнявецкі|Ярэмію Вішнявецкаму]] сваю палову замку і места Брагін зь сёламі, у ліку якіх былі і Мікулічы<ref>Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Radziwiłłów. Dział X. Sygn. 933. S. 8-13</ref>. Брагінскі маёнтак малодшай галіны роду Вішнявецкіх ізноў быў аб’яднаны ў адных руках. На 28 чэрвеня 1650 году дзяржаўцам Брагіна і той часткі воласьці, якая да 1641 г. належала пані Крысьціне Даніловічавай, названы пан Даніэль Сіліч. Тады ў Мікулічах, Веляціне, Лісьцьвіне, у частцы Сяльца разам налічвалася 130 дымоў (≈ 780 жыхароў)<ref>Національно-визвольна війна в Україні. 1648-1657. Збірник за документами актових книг / Керівник проекту Музичук О. В.; Упор.: Сухих Л. А., Страшко В. В. Державний комітет архівів України. Центральний державний історичний архів України, м. Київ. – Київ, 2008. С. 534</ref>. [[Файл:Herb Pobog barokowy.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Побуг роду Канецпольскіх.]] Пасьля сьмерці князя ваяводы рускага Ярэмія ў 1651 годзе вёска пэўны час была ўладаньнем сына, будучага караля [[Міхал Вішнявецкі|Міхала Карыбута]], але апошні саступіў яе маці княгіні Грызэльдзе Канстанцыі з роду Замойскіх Вішнявецкай. Каля 1672 году ці крыху пазьней Брагінская фартуна дасталася пляменьніку княгіні пану Станіславу Канецпольскаму, а ў 1682 годзе, паводле тэстамэнту, — яго родзічу пану Яну Аляксандру Канецпольскаму, ваяводзічу бэлзскаму. На 1683 год вядома, што трыма дымамі ў Мікулічах валодаў пан Сіліч<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 489</ref>. [[Файл:Сьпярыж Нудычы Гамолічы Мікулічы Веляцін Сялец у пастой 1686-1687 гг.jpg|значак|170px|Мікулічы ў пастой 1686-1687 гг.]] У 1687 годзе Мікулічы названыя сярод паселішчаў будучага серадзкага ваяводы Яна Аляксандра Канецпольскага, жыхары якіх цяжка пацярпелі ад пабораў і гвалту казакоў сотні Русановічавай палкоўніка Войска Запарожскага Паўла Апостала Шчуроўскага; тут у яго было 28 дымоў (×6 — каля 168 чалавек), а на пастой разьмясьціліся 28 казакоў, у якіх ажно 20 коней. Ад лістападу 1686 года да самых «''[[сёмуха|świątek zielonych]]''» за 9 вазоў, кожны з хамутом, раменнай шляёй, касой, сякерай, рыдлёўкай, біклагай, мазьніцай з двума гарцамі дзёгцю, за здор вяскоўцы заплацілі 118 злотых, за гарэлку, рыбу, мяса, 20 пар хустаў палатна на ўладкаваньне паходных шатроў, за порах — 180 злотых, а яшчэ далі легуміны{{заўвага|Салодкая выпечка альбо слодычы, вырабленыя з ужываньнем зьбітых яек і цукру з рознымі дадаткамі.}} 54 вядры, аўса 398 вёдраў, 13 бараноў, 19 кабаноў (wieprzow), 73 падсьвінкаў, 178 кур<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Опис 1. Справа 5. А. 330; Архив Юго-Западной России. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 152</ref>. Пасьля сьмерці ў 1719 г. Яна Канецпольскага і даволі працяглага (яшчэ і пры жыцьці дзедзіча) знаходжаньня Мікулічаў у заставе ў паноў Сілічаў, як паказана ў тарыфе падымнага Кіеўскага ваяводзтва 1734 году<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 284</ref>, спадчынным уладальнікам Брагінскіх добраў прыкладна ад 1733 году стаў князь [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі]], першы і адзіны ў старэйшай галіне роду, хто падпісваўся «графам на Брагіне»<ref>Акты, издаваемые Виленской археографической комиссией. — Вильна, 1870. Т. IV. Акты Бресцкого гродского суда. С. 485</ref>. [[Файл:Мікуліцкі прыход у 1740 г.png|значак|зьлева|170px|Мікуліцкі прыход у 1740 г.]] У візыце Брагінскага ўніяцкага дэканату на 25 студзеня 1740 году засьведчана, што прыход Мікуліцкай Багаяўленскай царквы, які ўзначальваў сьвятар Патрыкій Паламарэнка Дзьмітровіч, складалі верныя з 70 двароў у Мікулічах, 40 у Лісьцьвіне, 19 у Веляціне, 18 у Высокім, 3 w Korzowce{{заўвага|У тарыфе падымнага 1734 г. згаданая wieś Korsunowka; імаверна, тaк у абодвух выпадках запісаная Карпілаўка; у тарыфе 1754 г. хутар Карпілаўку складалі таксама 3 двары.}}, 25 у Зьвяняцкім, 6 у Пудаках, 6 у Амелькаўшчыне, 4 у Конанаўшчыне<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 785, 787</ref>. [[Файл:Пра пароха і верных Мікуліцкай царквы ў 1743 г.png|значак|170px|Запіс пра ўніяцкага пароха і верных Багаяўленскай царквы ў Мікулічах на 1743 г.]] Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у прыходзе Багаяўленскай царквы сяла Мікулічаў, добраў князя Міхала Вішнявецкага, гетмана вялікага літоўскага і ваяводы віленскага, налічвалася 180 двароў, дапушчаных да споведзі і ншых сакрамантаў 500 душ верных. Узначальваў прыход сьвятар Леон Кладкевіч<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 290, 290адв.</ref>. [[Файл:POL COA Rawicz.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Равіч паноў Ракіцкіх.]] [[File:Высокае на мапе другога тому Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі.jpg|значак|170px|Мікулічы на мапе «Беларускія землі ў канцы XVIII ст.» другога тому ВГАБ<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 4-х тамах: Т. 2. — Мінск: Белкартаграфія, 2013. С. 122</ref>.]] Паводле зьвестак на 1748 год ксяндза Караля Непамуцэна Арлоўскага, Мікулічы былі сярод паселішчаў, частка жыхароў якіх (зь ліку шляхты) належала да Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. Паводле чарговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год прыход Багаяўленскай царквы на чале зь сьвятаром Леонам Кладкевічам складалі жыхары 74 двароў у сяле Мікулічах, 9 у вёсцы Еўлашах, 19 у Зьвяняцкім, 6 у хутары Байдаковым, 3 у хутары Дубікоўскім, 6 у Пудаках, 19 у Веляціне, 2 у Карпілаўцы, 46 у Лісьцьвіне, 18 у Высокім, 1 у Конанаўшчыне, 7 у Мелькаўшчыне. Усяго — 210. Душ, дапушчаных да споведзі, — 846, зь якіх ледзьве палова спавядаліся<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 308, 309адв.-310</ref>. У 1754 годзе з 80 двароў (каля 480 жыхароў) сяла Мікулічы Брагінскага маёнтку «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выплачваліся 12 злотых, 15 грошаў, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 50 зл.<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 191</ref> У тым жа годзе маёнтак быў куплены ў княгіні Эльжбэты Вішнявецкай Міхалавай Замойскай панам Францішкам Антоніем Ракіцкім. У лісьце ад 3 траўня 1758 г. пан Ракіцкі, войскі ашмянскі, паказваў, што яго мікуліцкія падданыя ня з волі дворнай, а паводле ўласнага намеру ўдаліся да лесу хвойніцкага ўдавы княгіні Людвікі Шуйскай, на той час жонкі пана Быстрага, старосты ліноўскага, ды павысякалі дрэвы<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 72 — 73</ref>. У 1760 годзе ў сяле быў узьведзены новы будынак Багаяўленскай царквы<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 35</ref>. [[Файл:Ключ Мікуліцкі ў эксплікацыі да мапы Брагінскага графства 1683 г.jpg|зьлева|значак|170px|Ключ Мікуліцкі ў эксплікацыі да мапы Брагінскага графства 1683 г.]] Паводле перапісаў габрэйскага насельніцтва 1765, 1778 і 1784 г. у Мікулічах налічвалася адпаведна 19, 6 і 5 чалавек (głow),<ref>АрхивЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 302, 391, 710</ref> якія належалі да Брагінскага кагалу. Пэўна, на колькасць габрэяў у сяле не магла не паўплываць [[Каліеўшчына|Калііўшчына]] 1768 г., што была астатнім і наймацнейшым уздымам гайдамацкага руху ў краі. 27 днём жніўня 1783 году датаваная мапа Брагінскага графства, матэрыял для якой падрыхтаваў Станіслаў Віткоўскі. Асобна зьмешчаная эксплікацыя зь пералікам угодзьдзяў Мікуліцкага ключа. Маёнткам на той час, з прычыны недаросласьці сыноў Людвіка і Алаізія Рафала ўдавы пані Марыі з Аскеркаў Ракіцкай, валодаў жанаты зь ёй пан Міхал Страшэвіч, маршалак упіцкі. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Рашаўцы на схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 г.jpg|значак|170px|Мікулічы на схематычным пляне Рэчыцкага павету 1800 г.]] Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) — у межах Чарнігаўскага намесьніцтва, з 1796 года ў складзе адноўленага Рэчыцкага павету Маларасійскай, а з 29 жніўня 1797 года [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182</ref>. У рэвізіі 1795 году і ў крыніцы 1796 г., заснаванай на яе зьвестках, сказана, што Мікулічы сэквестраваныя ў стражніка польнага літоўскага Яна Мікалая Аскеркі ў «казённое ведомство за клятвопреступление», г. зн. за ўдзел у вызвольным паўстаньні 1794 году<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 181. А. 247; Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 73</ref>. Але Мікулічы, [[Байдакі (зьніклая вёска)|Байдакі]] і іншыя паселішчы, якія раней належалі да Брагінскага маёнтку, пан М. Аскерка трымаў па сваёй жонцы пані Барбары Ракіцкай; на яе, відавочна, і былі запісаныя. Таму нядзіўна, што ўсе яны, урэшце, вернутыя сыну Рафалу Міхалу Аскерку, якому пашчасьціла вярнуцца зь сібірскай няволі. Гэта засьведчана ведамасьцю Мікуліцкай Богаяўленскай царквы 1801 году, шляхецкай рэвізіяй 1811 году, калі тут жылі 13 шляхцічаў Караткевічаў, ды ведамасьцю 1822{{заўвага|Рафал Міхал памёр раней, у 1818 г.<ref>Рыбчонак С., Свяжынскі У. Аскеркі гербу Мурдэліо зменены. // Спадчына. 4/1999. С. 208</ref>}} году, калі ў сяле Мікулічах налічвалася 168 душ мужчынскага і 192 душы жаночага полу верных<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40420. А. 55адв.-57. Спр. 40552. А. 66-67. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 135</ref>. У згаданай царкве захоўваліся два фундушы ўладальнікаў Брагіна з фальваркамі князя Міхала Сэрвацыя Вішнявецкага ад 28 кастрычніка 1740 г. і пані Марыі Ракіцкай ад 16 студзеня 1860 г., метрычныя кнігі і іншыя прыходзкія дакумэнты з 1827 года<ref name="fn1">Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 97</ref>. У 1834 годзе завершана ўзьвядзеньне новага будынку царквы замест ранейшага, згарэлага колькі гадоў таму. У 1848 годзе, намаганьнямі і на ахвяраваньні графа Ракіцкага ды настаяцеля царквы а. Міхаіла Казьлякоўскага быў усталяваны новы іканастас з разьбою і пазалотаю, адрамантаваны купал, пафарбаваныя звонку і пабеленыя знутры сьцены<ref name="fn3">НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40937. А. 157, 160адв.</ref>. [[Файл:Мікулічы на карце Мінскай губерні А. К. Фіцінгофа. 1846 г.png|значак|170px|Мікулічы на мапе Менскай губэрні А. К. Фіцінгофа. 1846 г.]] У 1855 у Брагіне і Мікулічах уласьнік граф Людвік, сын Міхала, Ракіцкі (1825—1881) меў 2 вятракі, вадзяны і 6 конных млыноў, валюшню. У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 301 жыхар сяла Мікулічы зьяўляўся прыхаджанінам Багаяўленскай царквы, 12 мужчын і 18 жанчын зь ліку жыхароў фальварку былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 381, 681</ref>. [[Файл:Веляцін і Карпілаўка на мапе Ф. Ф. Шубэрта 1850 г. з наступнымі ўдакладненьнямі.jpg|значак|зьлева|170px|Мікулічы на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] У парэформавы час Мікулічы былі цэнтрам воласьці. У 1864 г. адкрыта народнае вучылішча<ref name="fn2">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}} С. 95–96</ref>. Згодна зь ведамасьцю 1875 году, Мікуліцкі прыход налічваў 2080 душ верных, у самым сяле было 49 і 2/4 двара, а ў іх жыло 198 мужчын і 216 жанчын<ref name="fn3"/>. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Багаяўленскай царквы ў Мікулічах названыя настаяцель а. Іаан Казьлякоўскі, в. а. штатнага псаломшчыка Піліп Мігай, просфірня Параскевія Кранікоўская. У прыходзе, акрамя сяла Мікулічы, вёскі Пудакоў, Зьвяняцкае, Карпілаўка, Рыжкаў, Веляцін, Вялікі Лес, Унегаўка, Конанаўшчына і Пажаркі{{заўвага|Яшчэ на 1875 г. Пажаркі адсутнічалі, але названыя, як і раней, Бакуны.}}<ref>Минские епархиальные ведомости. – Минск, 1876. № 10. С. 458</ref><ref name="fn1"/>. У 1886 годзе ў сяле было 66 двароў, 376 жыхароў, працавала школа<ref>Волости и важнейшие селения Европейской России. — С.-Петербург, 1886. Вып. 5. С. 112</ref>. Да Мікуліцкай воласьці ў 1890 годзе належалі 35 населеных пунктаў з 1075 дварамі<ref name="fn2"/>. У 1895 годзе каля 400 жыхароў выступілі супраць правядзеньня палявых работ на зямельным участку, які яны ўважалі несправядліва перададзеным абшарніку. Паводле перапісу 1897 года, у сяле было 96 двароў з 631 жыхаром, дзейнічалі царква, капліца, народнае вучылішча, хлебазапасная крама, крама, млын, 2 ветракі, карчма; побач быў аднайменны фальварак з 3 дварамі і 40 жыхарамі<ref name="fn2"/>. У ведамасьці Мікуліцкай царквы за 1903 год у сяле засьведчаная наяўнасьць 85 і 1/4 двара{{Заўвага|Так запісана ў крыніцы. Але, як засьведчыў іерэй Расьціслаў Бандарэнка, меліся на ўвазе не вясковыя сядзібы, а царкоўныя двары, кожны зь якіх мусілі складаць 4 мужчынскія душы.}} , у якіх жылі 341 асоба мужчынскага і 334 жаночага полу верных<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 41139. А. 202адв.</ref>. На 1909 год у Мікулічах налічвалася 96 двароў, 702 жыхары, у фальварку 1 двор, 5 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 122</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня Берасьцейскай мірнай дамовы з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Мікулічы з воласьцю ў складзе Рэчыцкага павету, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гетмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42</ref>. Падчас акупацыі германскімі войскамі ў 1918 годзе партызаны пад камандаваньнем Ф. І. Скараходава (выхадзец Брагіна) разграмілі створаную тут акупантамі камендатуру. 1 студзеня 1919 г., згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. [[Файл:Карпілаўка, Веляцін, Лісьцьвін, Мікулічы на мапе 1924-26 гг.jpg|значак|зьлева|170px|Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін на мапе 1926 гг.]] Ад 8 сьнежня 1926 году — у складзе БССР, цэнтр Мікуліцкага сельсавету Брагінскага раёну [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]] і з 9 чэрвеня 1927 году [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. Дзейнічалі школа, хата-чытальня. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Красный Октябрь», працавалі кузьня (з 1931 года), 3 ветракі (1895, 1896, 1928 гадоў), стальмашня. Ад 20 лютага 1938 года Мікулічы — у [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. У тым жа годзе ў вёску пераселены жыхары паселішчаў Краснае, Ульянаўка і Красная Горка, Новая Вёска. Падчас [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] акупанты забілі 23 жыхароў, у тым ліку 14 жніўня 1942 году жывымі спалілі 14 жыхароў вёскі. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 290 мясцовых жыхароў. У памяць пра загінулых у 1975 годзе збудаваны абеліск з імёнамі загінулых. З 8 студзеня 1954 году Мікулічы — у складзе Гомельскай вобласьці. У 1959 годзе налічвалася 848 жыхароў, сяло — цэнтар калгасу «Чырвоны Кастрычнік». Працавалі лесапільня, млын, швейная майстэрня, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, амбулаторыя, аптэка, ветэрынарны ўчастак, адзьдзяленьне сувязі, сталовая, 2 крамы<ref name="fn2"/>. [[1 сьнежня]] [[2009]] году вёска перададзеная зь ліквідаванага [[Мікуліцкі сельсавет|Мікуліцкага сельсавету]] ў [[Буркоўскі сельсавет]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Брагинского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 276]{{Ref-ru}}</ref>. == Асобы == * Крысенка Ціхан Канстанцінавіч (1880—?) — палкоўнік Дзеючай арміі Украінскай Народнай рэспублікі<ref>[https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE_%D0%A2%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BD_%D0%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87] {{ref-ua}}</ref>. * [[Пётр Сяргеевіч Жукаў]] (1921—1967) — [[Герой Савецкага Саюза]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{крыніцы|2}} == Літаратура == * Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632 с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0 * Czamańska I. Wiśniowieccy. Monografia rodu. — Poznań, 2007 * Мацук А. Брагін // Князі Вишневецькі. — Київ, 2016(2017). С. 213—215 * Pamiętniki o Koniecpolskich. Przyczynek do dziejów polskich XVII wieku. / Wydał Stanisław Przyłęcki. — Lwów, 1842. S. 375—389 * Бельскі, С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018 {{Буркоўскі сельсавет}} {{Брагінскі раён}} [[Катэгорыя:Буркоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] mh2iql9xng8416hg6j3y7g6xs04lriw 0 127310 2700335 2190274 2026-11-12T10:20:07Z Ziv 89155 ([[c:GR|GR]]) [[File:Cbi logo.svg]] → [[File:Central Bureau of Investigation logo.svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 2700335 wikitext text/x-wiki [[Файл:Central Bureau of Investigation logo.svg|справа|200пкс]] '''Цэнтральнае бюро расьсьледаваньняў''' ({{мова-hi|केंद्रीय अन्वेषण ब्यूरो}}, {{мова-en|Central Bureau of Investigation (CBI)}} — [[Індыя|індыскае]] [[ведамства]], аналаг [[ЗША|амэрыканскага]] [[ФБР]]. У абавязкі ведамства ўваходзіць расьсьледаваньне парушэньняў індыскага заканадаўства і забесьпячэньне бясьпекі дзяржавы. Заснавана [[1 красавіка]] [[1963 год]]у. У адрозьненьне ад амэрыканскага ФБР, паўнамоцтвы і функцыі «Цэнтральнага бюро расьсьледаваньняў» моцна абмежаваныя, пад яго юрысдыкцыю падпадаюць толькі некаторыя віды злачынстваў, вызначаныя індыскімі законамі, у прыватнасьці «Delhi Special Police Establishment Act, 1946». «Цэнтральнае бюро расьсьледаваньняў» зьяўляецца афіцыйным прадстаўніком [[Інтэрпол]]у ў Індыі. З 2010 ведамства ўзначальвае [[Амар-Пратап Сінкх]]. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20131222200022/http://cbi.nic.in/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Спэцслужбы Індыі]] [[Катэгорыя:Індыйскія арганізацыі]] [[Катэгорыя:Праваахоўныя органы Індыі]] [[Катэгорыя:Барацьба з тэрарызмам у Індыі]] bye8ohgi0qr5tyg4on12gb4dogo0qc9 0 129764 2700195 2600747 2026-11-11T13:38:09Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Рыфт-Валей]] у [[Цясьнінная Даліна]]: згодна з прапановай 2600747 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} {{Перанесьці|Цясьнінная Даліна (правінцыя)|абмеркаваньне}} '''Рыфт-Ва́лі''' ({{мова-en|Rift Valley}}) — адна з васьмі правінцыяў [[Кенія|Кеніі]], якая месьціцца ў заходняй частцы краіны, мяжуе з [[Паўднёвы Судан|Паўднёвым Суданам]], [[Уганда]]й і [[Танзанія]]й. Адміністрацыйны цэнтар — [[Накуру]]. Плошча — 182 413 км², насельніцтва складае 8 786 372 чалавек (на 2007 год). {{Накід:Кенія}} {{Правінцыі Кеніі}} pjpfruv4nmkr1xqnm8wnp3u5oyx4222 2700201 2700195 2026-11-11T13:42:41Z Dymitr 10914 больш не актуальны шаблён 2700201 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Рыфт-Ва́лі''' ({{мова-en|Rift Valley}}) — адна з васьмі правінцыяў [[Кенія|Кеніі]], якая месьціцца ў заходняй частцы краіны, мяжуе з [[Паўднёвы Судан|Паўднёвым Суданам]], [[Уганда]]й і [[Танзанія]]й. Адміністрацыйны цэнтар — [[Накуру]]. Плошча — 182 413 км², насельніцтва складае 8 786 372 чалавек (на 2007 год). {{Накід:Кенія}} {{Правінцыі Кеніі}} 7q1boa8ehfpv9p85eeufw3foo8te2of 0 130347 2700208 2348179 2026-11-11T14:15:50Z Dymitr 10914 [[Вікіпэдыя:Шаблёны|шаблён]] 2700208 wikitext text/x-wiki {{Спартовец}} '''Алякса́ндар Мака́ранка''' ({{Н}} 2 лютага 1990, [[Ворша]]) — беларускі штангіст. Бронзавы прызэр юніёрскага чэмпіянату сьвету 2009 году, чэмпіён моладзевага чэмпіянату Эўропы 2011 году. Заняў другое месца на чэмпіянаце Беларусі 2012 году ў катэгорыі да 94 кг. Удзельнік [[Летнія Алімпійскія гульні 2012 году|Алімпійскіх гульняў 2012 году]] ў катэгорыі да 94 кг<ref>[http://www.pressball.by/london2012/athlets Беларускія алімпійцы ў Лёндане] [[Прессбол]]</ref>, дзе заняў 10 месца. У сакавіку 2014 году было абвешчана, што допінг-проба Макаранкі на чэмпіянаце сьвету 2013 году дала станоўчы вынік, за гэта ён атрымаў дыскваліфікацыю на 2 гады (да 15 лістапада 2015 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20160306121439/http://by.tribuna.com/others/heavyathletics/158399394.html Шкуратова и Макаренко попались на допинге и лишились медалей прошлогоднего чемпионата мира]{{Ref-ru}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Макаранка, Аляксандар}} [[Катэгорыя:Беларускія цяжкаатлеты]] [[Катэгорыя:Беларускія цяжкаатлеты і цяжкаатлеткі на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Цяжкаатлеты і цяжкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]] dmiefifaz3u73zzcma5hh4t4ahmf2jg 0 133895 2700205 2667072 2026-11-11T13:50:48Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700205 wikitext text/x-wiki [[Файл:Estonian identity card, 2007.jpg|200пкс|міні|ID-картка старога ўзору]] '''Эстонская ідэнтыфікацыйная картка''' ({{Мова-et|ID-kaart}}) — [[Чыпаваная картка|чыпаваная]] [[ідэнтыфікацыйная картка]], якая афіцыйна зьяўляецца асноўным пацьверджаньнем асобы ў Эстоніі. Гэтае пацьверджаньне асобы прызнанае ўсімі дзяржавамі-ўдзельніцамі [[Эўразьвяз]]у, [[Шэнгенскае пагадненьне|Шэнгенскай прасторы]] і некаторымі іншымі эўрапейскімі краінамі як афіцыйны [[Праезны дакумэнт|дакумэнт, што сьведчыць пра асобу]]. Для вандровак па-за межамі Эўразьвязу грамадзяне Эстоніі мусяць мець [[эстонскі пашпарт]]. ID-картка выдаецца [[Управа па грамадзянстве і міграцыі (Эстонія)|Ўправаю па грамадзянстве і міграцыі]] [[Міністэрства замежных справаў (Эстонія)|Міністэрства замежных справаў]] [[Эстонія|Рэспублікі Эстонія]] па дасягненьні асобамі 15-гадовага ўзросту. == Зьвесткі на картцы == Картка зьмяшчае асноўную алічбаваную інфармацыю пра ўладальніка: * Поўнае імя; * Стаць; * [[Лік зьвера|Асобавы ідэнтыфікацыйны нумар]]; * Крыптаграфічныя ключы і [[Лічбавы сэртыфікат|лічбавыя сэртыфікаты]]. == Крыптаграфічнае выкарыстаньне == Чып карткі захоўвае [[Крыптасыстэма з адкрытым ключом|пару ключоў]], якая дазваляе карыстальнікам падпісваць лічбавыя дакумэнты з выкарыстаньнем шыфраваньня. З 15 сьнежня 2000 року паводле эстонскага заканадаўства крыптаграфічны подпіс прыраўнаны да рукапіснага<ref>Elektrooniline Riigi Teataja: [https://www.riigiteataja.ee/ert/act.jsp?id=694375 Digitaalallkirja seadus] (this version valid from 8 January 2004 up to 31 December 2007)</ref>. == Ідэнтыфікацыя з дапамогай карткі == Картка сумяшчальная са стандартам [[X.509]], што зрабіла магчымым яе выкарыстаньне ў [[Электронны ўрад|электронных дзяржаўных]] сэрвісах Эстоніі. Усе буйныя [[Сьпіс банкаў Эстоніі|банкі]], большасьць фінансавых і іншых вэб-сэрвісаў падтрымліваюць аўтэнтыфікацыю з дапамогаю ID-карткі. === Грамадзкі транспарт === У вялікіх местах, такіх як [[Талін]] і [[Тарту]], ёсьць магчымасьць набываць з дапамогай карткі «віртуальныя» праезныя квіткі. Для выкарыстаньня такога квітка пасажыр мусіць мець з сабой ID-картку. === Ляхтроннае галасаваньне === {{Асноўны артыкул|Электроннае галасаваньне ў Эстоніі}} Эстонія стала першай краінай у сьвеце, якая ўвяла [[электроннае галасаваньне]] на парлямэнцкіх выбарах у лютым 2007 року. Удзел у гэтым галасаваньні ўзялі 30 000 чалавек<ref>[https://web.archive.org/web/20120301202941/http://www.id.ee/blog_en/?p=6 idBlog — The number of electronic voters tripled]</ref>. У 2009 року скарысталіся магчымасьцю прагаласаваць з дапамогай ID-карткі ўжо 104 413 чалавек, што складае 9,5% насельніцтва, якое мае права голасу<ref>[http://www.valimised.ee/ Отчет об электронном голосовании] {{ref-et}}</ref>. == Крыніцы і заўвагі == {{Зноскі}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.pass.ee/index.php/pass/eng/id_card Issuing authority’s official website in English] * [http://www.pilet.ee/ ID Ticket website] * [http://www.id.ee/ ID card official information page] * [https://web.archive.org/web/20120704152553/http://www.kliendikaardid.ee/ Official ID client card page] {{Ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Пашпарты]] [[Катэгорыя:Права Эстоніі]] [[Катэгорыя:Ідэнтыфікацыя асобы]] [[Катэгорыя:Смарт-карты]] kl74wvayqz2iq2c6okyn2vfwaxp79nv 0 134462 2700232 2679277 2026-11-11T17:35:04Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700232 wikitext text/x-wiki {{Кампутарная гульня |Назва = Magicland Dizzy |Выява = Dizzy IV.Gif |Памер = Экранная застаўка гульні |Подпіс выявы = |Распрацоўнік = [[Big Red Software]]<br />[[Блізьняты Олівэр]] |Выдавец = [[Codemasters]] |Дызайнэр = Ніл Вінсэнт<br />[[Блізьняты Олівэр]] |Кампазытар = [[Дэвід Ўіттэйкер]] |Плятформы = [[ZX Spectrum]], [[Commodore 64]], [[Amiga]], [[Amstrad CPC]], [[Atari ST]], [[DOS]] |Дата выпуску = 1990 |Жанр = [[прыгодніцкая аркада]] |Рэжым = [[адзінаасобная гульня]] |Сыстэмныя патрабаваньні = |Кіраваньне = [[клявіятура]]/[[джойстык]] }} «'''Magicland Dizzy'''» ({{Мова-be|«Чароўная краіна Дызі»}}) — [[Прыгодніцкая аркада|аркадная прыгодніцкая]] [[кампутарная гульня]], выпушчаная ў 1990 року [[Code Masters]], чацьвертая ў сэрыі [[Dizzy]]. Упершыню распрацоўкай гульні пра Дызі займаліся староньняя кампанія [[Big Red Software]] і дызайнэр Ніл Вінсэнт, у той час як [[блізьняты Олівэр]] працавалі над іншымі праектамі. Гульня «Magicland Dizzy» у 1990—1992 была перанесеная на плятформы [[ZX Spectrum]], [[Commodore 64]], [[Amiga]], [[Amstrad CPC]], [[Atari ST]] і [[DOS]]. == Гульнявы працэс == У чацьвертай частцы сэрыі галоўны пэрсанаж па імі Дызі павінен вырашыць разнастайныя [[Ламаніна|ламаніны]], каб выратаваць шасьцёх сваіх сяброў, зачараваных рознымі заклінаньнямі. Дзеяньне праходзіць у фантастычнай мясьціне пад назвай «Чароўная краіна» ({{Мова-en|Magicland|скарочана}}), тэрыторыі нагадваюць мясьціны зь вядомых казак і легендаў<ref name="crash">{{Артыкул|аўтар = |загаловак = Dizzy 4 — Magicland Dizzy|арыгінал = |спасылка = http://www.crashonline.org.uk/83/dizzy4.htm|аўтар выданьня = |выданьне = Crash|тып = |месца = |выдавецтва = Newsfield Publications Ltd|год = December 1990|выпуск = 83|том = |нумар = |старонкі = |isbn = }}</ref>. Напрыклад, лякацыя са стаячымі камянямі завецца «Weirdhenge»; ёсьць таксама ведзьмаў востраў і замак Казачнага прынца ({{Мова-en|Prince Charming|скарочана}})<ref name="gamefaq">{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://www.gamefaqs.com/c64/568650-magicland-dizzy|загаловак = Magicland Dizzy|фармат = |назва праекту = |выдавец = GameFAQs|дата = 28 лістапада 2012|мова = en|камэнтар = }}</ref>. Кожны асобны экран прадстаўляе сабой новую мясьціну, дзе Дызі можа як скакаць, так і ўзьбірацца/спускацца па лесьвіцах<ref name="zap">{{Артыкул|аўтар = |загаловак = Magicland Dizzy|арыгінал = |спасылка = http://amr.abime.net/review_5571|аўтар выданьня = |выданьне = Zzap!64|тып = |месца = |выдавецтва = Europress|год = Jan 1991|выпуск = 69|том = |нумар = |старонкі = |isbn = }}</ref>. Галоўны пэрсанаж мае магчымасьць насіць з сабою тры рэчы, напачатку гульні атрымлівае тры жыцьці. Новаўвядзеньнем сталася палоска ўзроўню здароўя, якая папаўняецца зьбіраньнем дыямэнтаў падчас дасьледаваньня мясцовасьці<ref name="ys">{{Артыкул|аўтар = Rich Pelley.|загаловак = Magicland Dizzy|арыгінал = |спасылка = http://www.ysrnry.co.uk/articles/magiclanddizzy.htm|аўтар выданьня = |выданьне = [[Your Sinclair]]|тып = |месца = |выдавецтва = Future Publishing|год = March 1991|выпуск = 63|том = |нумар = |старонкі = |isbn = }}</ref>. == Сюжэт == Злы вядзьмак Закс, галоўны [[антаганіст]] у сэрыі, пераможаны Дызі ў [[Fantasy World Dizzy|папярэдняй частцы]], вярнуўся, «прадпрыняўшы пэўныя захады супраць свайго заўчаснага сыходу»<ref>{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://www.yolkfolk.com/site/games.php?game_id=4|загаловак = Magicland Dizzy|фармат = |назва праекту = Yolkfolk — The Dizzy Fansite|выдавец = |дата = 28 лістапада 2012|мова = en|камэнтар = Перадгісторыя апісаная ў буклеце з інструкцыяй да гульні}}</ref>. Ён наклаў закляцьці на шасьцёх чальцоў [[Dizzy#Ёлкфолк|ёлкфолку]] і перанёс іх у Чароўную краіну<ref name="zap" />. На пачатку гульні Дызі таксама тэлепартуецца туды і намагаецца зьняць вядзьмарства са сваіх сяброў. Праблема ў тым, што кожны з шасьці яйкападобных істотаў зачараваны рознымі закляцьцямі: Дылан пераўтвораны ў цярновы куст, Дэнзіл замарожаны, Дозі сьпіць непрабудным сном, Дора зрабілася жабай, Дэйзі кінутая ў цямніцу і павялічаная ў памерах, а Дзядуля Дызі трапіў па іншы бок чароўнага люстэрка<ref name="crash" />. На сваім шляху Дызі сустракае іншых жыхароў Чароўнае краіны: Каралеву чырваў, добрую чараўніцу Глэнду і Казачнага прынца, а таксама іншых пэрсанажаў, якія могуць або дапамагчы, або зашкодзіць праходжаньню гульні<ref name="crash" />. У працэсе Дызі знаходзіць легендарны меч [[Экскалібур]] і мае магчымасьць абудзіць [[Сьпячая прыгажуня|Сьпячую прыгажуню]]<ref name="gamefaq" />. == Распрацоўка == Пасьля сумеснага з [[Codemasters]] выпуску [[Fantasy World Dizzy|трэцяй гульні сэрыі]] [[блізьняты Олівэр]] актыўна заняліся распрацоўкай гульняй для амэрыканскага рынку, дзе вялікую папулярнасьць заваёўвала [[Nintendo Entertainment System]] (NES). З гэтае прычыны яны не маглі самастойна займацца працягам сэрыі пра Дызі, якая працягвала карыстацца папулярнасьцю на іхняй радзіме, і прыцягнулі да гэтага працэсу староньніх распрацоўнікаў з [[Big Red Software]]<ref name="rg">{{Артыкул|аўтар = Darran Jones.|загаловак = Dizzy's Eggshellent Adventures|арыгінал = |спасылка = |аўтар выданьня = |выданьне = Retro Gamer|тып = |месца = |выдавецтва = Imagine Publishing|год = |выпуск = 75|том = |нумар = |старонкі = 48—55|isbn = }}</ref>. Такім чынам, «Dizzy IV» стала першай гульнёй у сэрыі, якая ўпершыню не была цалкам распрацаваная братамі Олівэрамі. Дзеля раскруткі новай гульні была выпушчаная пяціэкранная міні-прыгода для [[ZX Spectrum]] пад назвай «Into Magicland» альбо «Dizzy 3.5», якая распаўсюджвалася разам са студзеньскім нумарам часопісу «Crash» 1991 року<ref name="crash1">{{Артыкул|аўтар = |загаловак = Dizzy 3 and a half Into Magicland|арыгінал = |спасылка = http://www.worldofspectrum.org/showmag.cgi?mag=Crash/Issue84/Pages/Crash8400006.jpg|аўтар выданьня = |выданьне = Crash|тып = |месца = |выдавецтва = Newsfield Publications Ltd|год = January 1991|выпуск = 84|том = |нумар = |старонкі = |isbn = }}</ref>. У гэтай гульні зьявіўся новы пэрсанаж — кузін Дызі па імі Дэньні; болей ні ў воднай гульні ён не сустракаецца<ref name="rg" />. «Dizzy 3.5» уяўляла сабою прыквэл да чацьвёртае часткі, і ў канцы гульні Дызі тэлепартаваўся на першы экран «Magicland Dizzy». Спачатку 4-я частка гульні прадавалася толькі ў камплекце зь пяці гульняў пра Дызі пад назвай «The Dizzy Collection». У зборнік увайшлі ўсе папярэднія квэсты, а таксама выпушчаны ў 1987 року «[[Fast Food]]». Пазьней гульня стала прадавацца асобна па бюджэтных коштах<ref name="zap"/>. == Успрыняцьце == «Magicland Dizzy» была сустрэтая пазытыўнымі водгукамі і атрымала ад адмыслоўцаў адзнакі ў асноўным 80—90%. Станоўчыя водгукі былі зьмешчаныя ў часопісе «[[Your Sinclair]]»<ref name="ys" />, «[[Crash]]»<ref name="crash" />, «[[Amstrad Action]]»<ref name="aa">{{Артыкул|аўтар = Adam Waring.|загаловак = Magic Land Dizzy|арыгінал = |спасылка = http://cpcoxygen.fxwebdevelopment.com/amstrad_action/AA064/jpg/scans/aa64-63.jpg|аўтар выданьня = |выданьне = Amstrad Action|тып = |месца = |выдавецтва = Future Publishing|год = November 1991|выпуск = 64|том = |нумар = |старонкі = 63|isbn = }}</ref>. У лістападзе 1991 року было паведамлена, што «Magicland Dizzy» была распрададзеная колькасьцю больш за паўмільёны копіяў на ўсіх плятформах<ref name="ap">{{Артыкул|аўтар = Stuart Campbell.|загаловак = Magicland Dizzy|арыгінал = |спасылка = http://amr.abime.net/review_317|аўтар выданьня = |выданьне = Amiga Power|тып = |месца = |выдавецтва = Future Publishing|год = November 1991|выпуск = 7|том = |нумар = |старонкі = |isbn = }}</ref>. У 2004 року вэрсія для [[ZX Spectrum]] заняла 12-е месца ў [[YS Top 50|сьпісе найлепшых гульняў усіх часоў]] па выніках галасаваньня часопісу «[[Your Sinclair]]»<ref>{{Артыкул|аўтар = |загаловак = Top 50 Games of All Time|арыгінал = |спасылка = http://www.ysrnry.co.uk/articles/50bestspeccygames94.htm|аўтар выданьня = |выданьне = Your Sinclair|тып = |месца = |выдавецтва = Imagine Publishing|год = November 2004|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = |isbn = }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120829033143/http://www.worldofspectrum.org/infoseekid.cgi?id=0009336 Magicland Dizzy]{{ref-en}} на [[World of Spectrum]] * [http://www.mobygames.com/game/magicland-dizzy Magicland Dizzy]{{ref-en}} на [[MobyGames]] {{Dizzy}} [[Катэгорыя:Кампутарныя гульні 1990 году]] [[Катэгорыя:Гульні для Amiga]] [[Катэгорыя:Гульні для Amstrad CPC]] [[Катэгорыя:Гульні для Atari ST]] [[Катэгорыя:Гульні для CD32]] [[Катэгорыя:Гульні для Commodore 64]] [[Катэгорыя:Гульні для DOS]] [[Катэгорыя:Гульні для ZX Spectrum]] [[Катэгорыя:Dizzy]] [[Катэгорыя:Гульні Codemasters]] [[Катэгорыя:Кампутарныя гульні, распрацаваныя ў Вялікабрытаніі]] mn9twth8ob5awhtcvmudd7qb1mcbsuh 0 136655 2700304 2646765 2026-11-12T06:00:58Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700304 wikitext text/x-wiki {{Партыя |назва = Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў |арыгінальная назва = {{мова-uk|Організація українських націоналістів|скарочана}} |тып = [[Грамадзкае аб’яднаньне]] |лягатып = Organization of Ukrainian Nationalists-M.svg |подпіс = [[Эмблема]], зацьверджаная ў 1932 годзе |памер = |лідэр = {{Артыкул у іншым разьдзеле|Багдан Чэрвак||uk|Червак Богдан Остапович}} |заснавальнік = [[Украінская вайсковая арганізацыя]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Група ўкраінскай нацыянальнай моладзі||uk|Група української національної молоді}}, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ліга ўкраінскіх нацыяналістаў||uk|Леґія українських націоналістів}}, {{Артыкул у іншым разьдзеле|Саюз украінскай нацыяналістычнай моладзі||uk|Союз української націоналістичної молоді}} |заснаваная = {{Дата пачатку|3|2|1929|1}} |дата роспуску = |штаб-кватэра = [[Кіеў]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Вуліца Івана Мазэпы (Кіеў)|вул. Івана Мазэпы|uk|Вулиця Івана Мазепи (Київ)}}, д. 6 |супрацоўніцтва = [[Украінская паўстанчая армія]], [[Антыбальшавіцкі блёк народаў]], [[Кангрэс украінскіх нацыяналістаў]], [[УНА-УНСО|Украінская нацыянальная асамблея]], [[Усеўкраінскае аб’яднаньне «Свабода»]] |ідэалёгія = [[Нацыяналізм]] |інтэрнацыянал = |моладзевая арганізацыя = {{Артыкул у іншым разьдзеле|Зарыва (аб’яднаньне)|Аб’яднаньне студэнцкай моладзі «Зарыва»|uk|Зарево}} |колькасьць = |дэпутатаў у Эўрапарлямэнце = |назва парлямэнту = |дэпутатаў у парлямэнце = |назва ніжняй палаты парлямэнту = |дэпутатаў у ніжняй палаце парлямэнту = |назва верхняй палаты парлямэнту = |дэпутатаў у верхняй палаце парлямэнту = |назва мясцовых саветаў = |дэпутатаў у мясцовых саветах = |орган партыйнага друку = [[Часопіс]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Украінскае слова|«Украінскае слова»|uk|Українське слово}} |гімн = {{Артыкул у іншым разьдзеле|Марш украінскіх нацыяналістаў||uk|Марш українських націоналістів (пісня)}} |дэвіз = За нацыянальную і сацыяльную [[справядлівасьць]] |сайт = [http://www.kmoun.info www.kmoun.info] }} '''Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў''' (АУН) — [[Украіна|украінскі]] [[Грамадзкая арганізацыя|грамадзка-палітычны рух]], што ставіць сваёй мэтай усталяваньне Ўкраінскай саборнай самастойнай дзяржавы, яе захаваньне і разьвіцьцё. Вызначыўшы сябе як рух, а не як партыя, АУН асуджала ўсе легальныя ўкраінскія партыі Галіцыі як калябарацыйныя. Заснавана 3 лютага 1929, легалізаваная ва Ўкраіне ў [[1993|1993 годзе]]<ref>рэгістрацыйнае пасведчаньне № 499 ад 24 верасьня [[1993|1993 года]], выдадзенае Міністэрствам юстыцыі Украіны</ref>. АУН узьнікла ў выніку аб’яднаньня [[Украінская вайсковая арганізацыя|Ўкраінскай вайсковай арганізацыі (УВА)]] і студэнцкіх нацыяналістычных саюзаў: * Група Ўкраінскай Нацыянальнай Моладзі; * Лэгія ўкраінскіх нацыяналістаў; * Саюз Ўкраінскай Нацыяналістычнай Моладзі; == Станаўленьне == Галоўнай мэтай АУН было ўсталяваньне незалежнай саборнай нацыянальнай дзяржавы на ўсёй украінскай этнічнай тэрыторыі. Гэтая мэта павінна дасягацца праз нацыянальную [[рэвалюцыя|рэвалюцыю]] і ўсталяваньне [[дыктатура|дыктатуры]]. Эканоміка дзяржавы плянавалася як спалучэньне прыватнай, нацыяналізаванай і каапэратыўнай формаў уласнасьці. АУН адпрэчвала любы партыйны альбо класавае дзяленьне і ўяўляла сябе як дамінуючую сілу ўкраінскага грамадзкага жыцьця як дома, так і за мяжой. Вінавацячы сацыялістычны і лібэральны лягеры ў паразе [[Украінская Народная Рэспубліка|Ўкраінскай Народнай Рэспублікі (1917—1920)]], АУН адзначала важнасьць фармаваньня моцнай палітычнай эліты, нацыянальнай салідарнасьці і апоры на «свае сілы». == Другая сусьветная вайна == У 1940 годзе АУН падзялілася на дзьве часткі: старэйшыя, больш памяркоўныя члены падтрымалі [[Андрэй Мельнік|Андрэя Мельніка]] (АУН-М), тады як маладыя і радыкальныя члены — [[Сьцяпан Бандэра|Сьцяпана Бандэру]] (АУН-б). Апошняя група атрымала кантроль над нацыяналістычным рухам на Заходняй Украіне, у тым ліку над ваенным крылом АУН — [[Украінская паўстанчая армія|Украінскай паўстанчай арміі (УПА)]], якая была найбуйнейшым украінскім узброеным рухам супраціву. 30 чэрвеня 1941 г., праз 8 дзён пасьля [[Вялікая Айчынная вайна|нямецкага ўварваньня ў СССР]], АУН Бандэры абвясьціла ў занятым [[Вэрмахт|нямецкім войскам]] [[Львоў|Львове]] аб {{Артыкул у іншым разьдзеле|Акт аднаўленьня Ўкраінскай дзяржавы|аднове ўкраінскай дзяржавы|uk|Акт відновлення Української Держави}}. Тады на асабісты загад [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]] немцы забілі 720 сябраў АУН Бандэры<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Павал Берасьнеў]].|загаловак=Неажыцьцёўлены праект (частка 4)|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=71813|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=[[газэта]]|год=4 студзеня 2011|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2011-01-04 1 (26865)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/71850/4stu-13.indd.pdf 13]|issn=1990-763x}}</ref> (80% кіраўніцтва). У адказ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Рэвалюцыйная арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў|Рэвалюцыйная АУН|uk|Організація українських націоналістів революційна}} (Бандэры) пачала падпольнае ўзброенае змаганьне супраць [[Рабунак|рабунку]] і [[забойства]] насельніцтва нямецкімі акупантамі. 21-25 жніўня 1943 г. у [[Сяло|сяле]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Залатая Слабада||uk|Золота Слобода}} ([[Казаўскі раён]], [[Тарнопальская вобласьць]], [[Украіна]]) {{Артыкул у іншым разьдзеле|ІІІ надзвычайны Вялікі збор Рэвалюцыйнай АУН||uk|ІІІ-й Надзвичайний Великий Збір ОУНР}} ухваліў праграму, у якой цьвердзіў: «АУН змагаецца за тое, каб кожная [[нацыя]] жыла свабодна ў сваёй уласнай самастойнай дзяржаве; супраць імпэрыялістаў і [[імпэрыя]]ў, супраць [[СССР]], бо ў іх адзін паноўны [[народ]] эканамічна і культурна прыгнятае другі; супраць [[Інтэрнацыяналізм|інтэрнацыяналістычных]] і [[Фашызм|фашысцка]]-[[Нацыянал-сацыялізм|нацыянал-сацыялістычных]] праграмаў, супраць расейскага камуна-[[бальшавізм]]у, бо яны — зброя заваёўніцкай палітыкі; супраць таго, каб адзін народ "вызваляў", "браў пад ахову" іншыя народы». 21-22 лістапада пад [[Жытомір]]ам Рэвалюцыйная АУН правяла канфэрэнцыю 18 [[Паняволеныя нацыі|паняволеных бальшавікамі народаў]] з удзелам 38 прадстаўнікоў, зь якіх 2 былі зь Беларусі ад [[Беларуская незалежніцкая партыя|Беларускай незалежніцкай партыі]]<ref>{{Артыкул|аўтар=Павал Берасьнеў.|загаловак=Барацьба за нацыянальную самасьвядомасьць беларусаў (частка 3)|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=76459|выданьне=Зьвязда|тып=газэта|год=25 сакавіка 2011|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2011-03-25 55 (26919)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/76449/25sak-11.indd.pdf 11]|issn=1990-763x}}</ref>. == Старшыні == # [[Яўген Канавалец]] (3 лютага 1929 — 23 траўня 1938) # [[Андрэй Мельнік]] (23 траўня 1938 — 1 лістапада 1964) # [[Алег Штуль]] (1 лістапада 1964 — 4 лістапада 1977) # [[Дзяніс Квіткоўскі]] (4 лістапада 1977 — 15 сакавіка 1979) # [[Мікола Плавюк]] (15 сакавіка 1979 — 10 сакавіка 2012) # [[Багдан Чэрвак]] (з 26 траўня 2012 г.) == Глядзіце таксама == * [[Другі вялікі збор АУН]] * [[Васіль Сыдар-Шэлест]] == Літаратура == * Бігун, І. Апэрацыя "Бумеранг" // Наша гісторыя, №1, 2019, с.36-40. ISBN 2617-2305 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20140505001749/http://ounuis.info/ Архіў]{{ref-uk}} * [http://www.history.org.ua/?litera&id=2033 Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Украінская паўстанчая армія: Прафесійная выснова рабочай групы гісторыкаў пры Урадавай камісіі па вывучэнні дзейнасьці АУН і УПА] [[Катэгорыя:Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў| ]] [[Катэгорыя:Грамадзкія арганізацыі Ўкраіны]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1929 годзе]] [[Катэгорыя:Люты 1929 году]] [[Катэгорыя:1929 год ва Ўкраіне]] kkh6bkrl9ulsq6m7l86qqjkejf0y9ed 0 137595 2700333 2476301 2026-11-12T09:41:38Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700333 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Беларуска-амэрыканскае задзіночаньне (БАЗА) |выява = |рамка выявы = |памер выявы = |альтэрнатыўны тэкст выявы = |подпіс выявы = |мапа = |памер мапы = |альтэрнатыўны тэкст мапы =Belarusan-American Association, Inc |подпіс мапы = |мапа 2 = |абрэвіятура = БАЗА |дэвіз = |папярэднік = |наступнік = |дата ўтварэньня = {{Дата пачатку|31|7|1949|1}} |дата спыненьня існаваньня = |тып = [[Некамэрцыйная арганізацыя|некамэрцыйнае]] |юрыдычны статус = [[грамадзкае аб’яднаньне]] |мэта = захаваньне беларускай [[Культура|культуры]] |штабкватэра = |месцазнаходжаньне = [[Нью-Ёрк]] |каардынаты = |дзейнічае ў рэгіёнах = [[ЗША]] |сяброўства = |афіцыйныя мовы = [[Беларуская мова|Беларуская]], [[Ангельская мова|ангельская]] |генэральны сакратар = |пасада кіраўніка = Старшыня |імя кіраўніка = [[Натальля Федарэнка]] |пасада кіраўніка 2 = |імя кіраўніка 2 = |асноўныя асобы = |кіроўны орган = |матчыная кампанія = |зьвязаныя кампаніі = |бюджэт = |колькасьць супрацоўнікаў = |колькасьць валянтэраў = |сайт = http://baza.nyc/ |заўвагі = |колішняя назва = }} '''Белару́ска-амэрыка́нскае задзіно́чаньне (скарочана БАЗА)''' — [[грамадзкае аб’яднаньне]] [[Беларуская дыяспара|беларускай дыяспары]] ў [[ЗША]], заснаванае ў ліпені 1949 году ў [[Бруклін]]е (Нью-Ёрк). Старшыня — Натальля Федарэнка. Заснаванае ў 1949 годзе з ініцыятывы [[Мікола Гарошка|Міколы Гарошкі]], [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]], [[Мікола Дарашэвіч|Міколы Дарашэвіча]], [[Янка Ніхаёнак|Янкі Ніхаёнка]]. Мае аддзелы ў некалькіх штатах [[ЗША]] ([[Нью-Ёрк]], [[Нью-Джэрзі]], [[Кліўлэнд]] ды [[Флорыда]]). Праводзіць сустрэчы беларусаў [[Паўночная Амэрыка|Паўночнай Амэрыкі]]. Выдае газэту «[[Беларус (газэта)|Беларус]]». == Кіраваньне == * ''Кангрэс''. Склікаецца аднойчы на 2 гады ў траўні. Складаецца з прадстаўнікоў гурткоў. Абсалютнай большасьцю галасоў выбірае старшыню, Управу ў складзе 9 сябраў і Рэвізійную камісію з 3 асобаў. Таксама вызначае заступніка старшыні, сакратара і скарбніка ў складзе Ўправы, якія разам са старшынёй утвараюць Урад. * ''Управа''. Складаецца з 9 сябраў на чале са старшынёй. Набывае нерухомасьць і прымае новыя гурткі. Зацьвярджае пастановы простай большасьцю галасоў у прысутнасьці 2/3 сябраў. * ''Урад''. Складаецца са старшыні, яго заступніка, сакратара і скарбніка. Выконвае пастановы Кангрэсу. * ''Рэвізійная камісія''. Складаецца з 3 сябраў. Штогод правярае грашовую справаздачнасьць Управы<ref>{{Навіна|аўтар=[[Янка Запруднік]]|загаловак=Статут БАЗА (Гайлэнд-Парк, 13 лютага 2011 г.)|спасылка=http://baza.nyc/wp-content/uploads/2015/08/d181d182d0b0d182d183d182-d0b1d0b0d0b7d0b0_2011.pdf|выдавец=БАЗА ў Нью-Ёрку|дата публікацыі=2015|дата доступу=14 студзеня 2016}}</ref>. == Аддзяленьні == На 7 чэрвеня 2015 году налічвалася 8 аддзяленьняў: * горад [[Нью-Ёрк]] (гарадзкі раён [[Бруклін]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Атлянтычны праспэкт (Нью-Ёрк)|Атлянтычны праспэкт|en|Atlantic Avenue (New York City)}}, д. 401 * {{Артыкул у іншым разьдзеле|Гайлэнд-Парк (Нью-Джэрзі)|Гайлэнд-Парк|en|Highland Park, New Jersey}}, акруга {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мідлсэкс (акруга Нью-Джэрзі)|Мідлсэкс|en|Highland Park, New Jersey}}, [[Штат ЗША|штат]] [[Нью-Джэрзі]] (Рачны праезд, д. 9) * [[Лос-Анджэлес]] і [[Эрвайн (Каліфорнія)|Эрвайн]], штат [[Каліфорнія]] (засн. 17 траўня 1959 г.) * [[Чыкага]], штат [[Іліной]] * [[Нью-Гэйвэн (Канэктыкут)|Нью-Гэйвэн]], штат [[Канэктыкут]] * {{Артыкул у іншым разьдзеле|Стронгвіл||en|Strongsville, Ohio}}, акруга {{Артыкул у іншым разьдзеле|Каяхога (акруга)|Каяхога|en|Cuyahoga County, Ohio}}, штат [[Агаё]] (праезд Ўэбстэра, д. 11022) * [[Вашынгтон (акруга Калюмбія)]] * [[Маямі-Біч]], штат [[Флорыда]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Аддзелы|спасылка=http://www.bazahq.org/home/chapters|выдавец=Беларуска-амэрыканскае задзіночаньне|дата публікацыі=7 чэрвеня 2015|дата доступу=14 студзеня 2016}}</ref> == Асноўныя мэты == * захаваньне і падтрымка беларускай культуры ў ЗША; * узаемадапамога сяброў арганізацыі; * інфармаваньне амэрыканскай грамадзкасьці і амэрыканскіх афіцыйных уладаў пра [[Беларусы ў ЗША|беларусаў у ЗША]], пра беларускія культурныя каштоўнасьці, пра гісторыю і сучаснае становішча ў Беларусі; * падтрымка беларускай нацыянальнай культуры, дэмакратыі й правоў чалавека ў Беларусі. == Старшыні == * [[Мікола Гарошка]] (1949—1952) * [[Францішак Кушаль]] (1952—1954) * [[Міхась Тулейка]] (1954—1957) * [[Мікола Кунцэвіч]] (1957—1959) * [[Канстанцін Марляк]] (1959—1963) * [[Станіслаў Станкевіч (палітык)|Станіслаў Станкевіч]] (1963—1965) * Мікола Гарошка (1965—1967) * [[Уладзімер Курыла]] (1967—1969) * [[Вячаслаў Станкевіч]] (1969—1971) * [[Расьціслаў Гарошка]] (1971—1975) * [[Антон Шукелойць]] (1975—2007) * Вячаслаў Станкевіч (2007—2011) * [[Ганна Сурмач]] (2011—2017) * [[Натальля Федарэнка]] (2017—)<ref>[https://web.archive.org/web/20170503062241/http://www.bazahq.org/home ПРА НАС]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20170101232040/http://www.southfloridabaza.org/10431072108310861118108510721103.html Аддзяленьне ў Паўднёвай Фларыдзе] * [http://baza.nyc/ Аддзяленьне ў Нью-Ёрку] * [https://www.facebook.com/groups/BAZANewYork/ Афіцыйная старонка на Фэйсбуку] [[Катэгорыя:Беларуска-амэрыканскае задзіночаньне| ]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1949 годзе]] [[Катэгорыя:Ліпень 1949 году]] [[Катэгорыя:1949 год у ЗША]] eabvqy4hx0c0wbkdwwb3plhfjjw67ac 0 146652 2700275 2320040 2026-11-11T20:22:42Z Kahakai-writes 100888 2700275 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Валеры Ачайкін |арыгінал імя = |партрэт = |апісаньне = |род дзейнасьці = беларускі архітэктар, мастак і пэдагог |дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|20|9|1938|1}} |месца нараджэньня = [[Анаткасы]], [[Урмарскі раён]], [[Чувашыя|Чуваская АССР]], [[Расея]] }} '''Валеры Фёдаравіч Ачайкін''' (нарадзіўся [[20 верасьня]] [[1938]] году, в. [[Анаткасы]], [[Урмарскі раён]], [[Чувашыя|Чуваская АССР]]) — беларускі архітэктар [[чувашы|чуваскага]] паходжаньня, мастак і пэдагог. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 верасьня 1938 году ў вёсцы Анаткасы Ўрмарскага раёну Чуваскай АССР у сям’і селяніна. З 1956 году па 1961 год вучыўся ў [[Чэбаксары|Чэбаксарскай]] мастацкай вучэльні, з 1961 па 1967 год у Ленінградзкай вышэйшай мастацка-прамысловай вучэльні ім. В. І. Мухінай. З 1967 году жыве ў Менску. З 1967 да 1970 году працаваў на заводзе вылічальнай тэхнікі імя Арджанікідзэ, а з 1970 па 2002 у праектным інстытуце [[Белдзяржпраект]], дзе з 1995 году ўзначальваў аддзел інтэр’ераў і малых архітэктурных формаў. З 1991 дацэнт [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]]. З 2005 зьяўляецца дацэнтам Інстытуту сучасных ведаў імя А. М. Шырокава і дарадцаю Беларускай акадэміі архітэктуры. Чалец [[Саюз архітэктараў Беларусі|Саюза архітэктараў Беларусі]] з 1975 году. Чалец [[Беларускі саюз дызайнэраў|Беларускага саюза дызайнэраў]] == Творчасьць == === Архітэктура === Браў ўдзел у вялікай колькасьці архітэктурных праектаў інстытуту [[Белдзяржпраект]] як распрацоўшчык інтэр’ераў будынкаў і малых архітэктурных формаў. Некаторыя зь іх: * інтэр’еры і панно на фасадзе галоўнага будынка [[Рэспубліканская бальніца|Рэспубліканскай бальніцы]] ў [[Бараўляны (Менскі раён)|Бараўлянах]] (разам з [[Вольга Ладыгіна|Вольгай Ладыгінай]] і [[Павал Беляеў|Паўлам Беляевым]]); * інтэр’ер унівэрмага «Звязда» ў [[Менск]]у (разам з [[Вольга Ладыгіна|Вольгай Ладыгінай]]); * інтэр’ер [[Кастрычнік (кінатэатар, Менск)|кінатэатру «Кастрычнік»]] у [[Менск]]у * інтэр’ер станцыі [[Менскі мэтрапалітэн|Менскага метрапалітэну]] «[[Інстытут Культуры (станцыя мэтро)|Інстытут культуры]]» Цягам 5 гадоў зьяўляўся чальцом творчай групы па распрацоўцы інтэр’ераў [[Палац Рэспублікі (Менск)|Палаца Рэспублікі]]. === Выяўленчае мастацтва === Валеры Ачайкін вядомы як мастак, які працуе ў жанрах пэйзажу, нацюрморту, партрэту. Браў ўдзел у шматлікіх выставах. Яго працы знаходзяцца ў [[Беларускі дзяржаўны музэй гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Музэі Вялікай Айчыннай вайны у Менску]], у мастацкім музэі г. [[Табольск]]у ды ў шматлікіх прыватных сборах у Беларусі, Расеі, Нямеччыне, Злучаных Штатах, Францыі і Летуве. == Пэдагагічная дзейнасьць == З 1971 па 1981 год узначальваў мастацкую студыю пры [[Саюз архітэктараў Беларусі|Саюзе архітэктараў Беларусі]]. Дацэнт [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]] і дацэнт Інстытуту сучасных ведаў імя А. М. Шырокава. == Узнагароды == Праекты інтэр’ераў неаднаразова адзначаліся Ганаровымі граматамі Саюзу архітэктараў Беларусі. За праект інтэр’еру станцыі [[Менскі мэтрапалітэн|Менскага метрапалітэну]] «[[Інстытут Культуры (станцыя мэтро)|Інстытут культуры]]» ўзнагароджаны [[Ганаровая грамата Вярхоўнага Савету БССР|Ганаровай граматай Вярхоўнага Савету БССР]]. == Друкаваныя працы == * Падручнік «Проектирование интерьеров индивидуального жилого дома : учебное пособие для вузов» / Л. Е. Дягилев, В. Ф. Очайкин. — Минск : Современные знания, 2008. — 107 с — {{ISBN|978-985-6885-10-8}}. == Вонкавыя спасылкі == * [http://gov.cap.ru/Memorials.aspx?gov_id=12&id=161520 Міністэрства культуры Чувашыі] * [https://web.archive.org/web/20160304230011/http://www.journal.vak.org.by/index.php?go=Pages&in=view&id=1661 Прысваеньне навуковых годнасьцяў за кастрычнік-сьнежань 2012 г. // [[Найвышэйшая атэстацыйная камісія Беларусі]] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Ачайкін, Валеры Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Беларускія архітэктары]] [[Катэгорыя:Беларускія мастакі]] c6ew5zy5xu74ak5bh92u9m9dw01ftx1 0 148135 2700317 2419849 2026-11-12T07:20:16Z Dymitr 10914 выпраўленьне спасылак 2700317 wikitext text/x-wiki {{Таксанамічная інфармацыя |Назва = Морква |Выява = Carrots.jpg |Подпіс да выявы = |Надцарства = |Царства = [[Расьліны]] |Падцарства = |Група = |Разьдзел = |Падразьдзел = |Надтып = |Тып = |Падтып = |Нададдзел = |Аддзел = [[Пакрытанасенныя]] |Пададдзел = |Надкляса = |Кляса = [[Двухдольныя]] |Падкляса = |Інфракляса = |Надатрад = |Надпарадак = |Атрад = |Парадак = [[Араліякветныя]] |Падатрад = |Падпарадак = |Інфраатрад = |Інфрапарадак = |Надсямейства = |Сямейства = [[Парасонавыя]] |Падсямейства = |Трыба = |Падтрыба = |Род = Морква |Падрод = |Сэкцыя = |Від = |Віды = * ''[[Daucus aureus]]'' * ''[[Daucus broteri]]'' * ''[[Daucus capillifolius]]'' * ''[[Daucus carota]]'' * ''[[Daucus crinitus]]'' * ''[[Daucus durieua]]'' * ''[[Daucus glochidiatus]]'' * ''[[Daucus gracilis]]'' * ''[[Daucus guttatus]]'' * ''[[Daucus halophilus]]'' * ''[[Daucus involucratus]]'' * ''[[Daucus jordanicus]]'' * ''[[Daucus littoralis]]'' * ''[[Daucus montanus]]'' * ''[[Daucus muricatus]]'' * ''[[Daucus pusillus]]'' * ''[[Daucus setifolius]]'' |Падвід = |Падвіды = |Бяз рангу = |Лацінская назва = Daucus |Лацінская назва аўтар = |Назва разьдзелу даччыных таксонаў = |Даччыныя таксоны = |Мапа = |Шырыня мапы = |Подпіс мапы = |Спасылка ў Віківідах = |Commons = Daucus |ITIS = 29476 |NCBI = 4038 }} '''Морква''' — [[род (біялёгія)|род]] [[расьліна]]ў [[сямейства (біялёгія)|сямейства]] [[Парасонавыя|парасонавых]]. Гэта двухгадовая расьліна (часам адно- ці шматгадовая), у першы год росту ўтварае [[акружак]] зь лісьця да [[кораньплод]]у, на другі год&nbsp;— [[куст]] з [[насеньне]]м. Шырока пашыраная ў міжземнаморскіх краінах, [[Афрыка|Афрыцы]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Новая Зэляндыя|Новай Зэляндыі]] ды [[Амэрыка|Амэрыцы]] (да 60 відаў). Найбольш вядомая морква пасяўная (культурная, ''Daucus sativus, Daucus carota'')&nbsp;— двухгадовая расьліна з грубым дравяністым белаватым ці ружовым карэньнем. Культурная марква падзяляецца на ''сталовую'' і ''кармовую''. [[Суквецьце]]&nbsp;— 10—15-прамянёвы складны парасон, прамяні шарахавата-апушчаныя, распушчаныя пад час квітненьня. Кветкі з дробнымі зубчыкамі чашачкі ды белымі, чырванаватымі ці жаўтаватымі пялёсткамі. У цэнтры парасону цёмна-чырвоная кветка. Плады&nbsp;— дробныя, эліптычныя двухнасеньнікі даўжынёю 3-4 мм. Квітнее ў першы год (чэрвень&nbsp;— ліпень). Караняплод мясісты, канічны, цыліндрычны ці вераценападобны, масаю ад 30-300 г і болей. == Ужываньне == Караняплоды выкарыстоўваюць у ежу ў сырым і вараным выглядзе, вырабляюць сокі, а з насеньня — настойкі. У караняплодах утрымліваюцца каратыноіды&nbsp;— [[каратын]]ы, фітаэн, фітафлюен ды лікапін; [[вітамін]]ы В, В₂, [[пантатэнавая кісьля]], [[аскарбінавая кісьля]]; [[фляваноід]]ы, антацыянідыны, цукар (3-15%), тлушчы і этэрны алей, умбэліфэрон; у насеньні&nbsp;— этэрны [[алей]], флявонавыя злучэньня і тлушчы. Кветкі месьцяць антацыянавыя злучэньні і фляваноіды ([[квэрцэтын]], [[кемпфэроль]]). У мэдыцыне морква выкарыстоўваецца пры гіпа- і [[авітаміноз]]ах. Паляпшае эпітэлізацыю, актывуе ўнутрывузавыя акісьляльна-аднаўляльныя працэсы, рэгулюе вугляводны абмен, мае лёгкае паслабляльнае дзеяньне. Насеньне выкарыстоўваюць для прыгатаваньня лекавых сродкаў, напр. [[даўкарын]]у, які валодае спазмалітычным дзеяньнем, падобным да дзеяньня [[папавэрын]]у, [[келін]]у, пашырае каранарныя судзіны; ужываецца пры атэрасклярозе, каранарнай недастатковасьці з прызнакамі стэнакардыі. З насеньня атрымліваюць [[экстракт]]ы ды этэрны алей для касмэтыкі й водаратэрапіі. У народнай мэдыцыне дзікая морква прымяняецца як проціглісны і паслабляльны сродак. <gallery> Файл:Starr 070730-7895 Daucus carota subsp. sativus.jpg|Daucus carota Файл:Daucuspusillus1.jpg File:Daucus carota subsp. maximus MHNT.BOT.2007.40.407.jpg|Daucus carota subsp. maximus — Museum </gallery> == Вырошчваньне == [[Насеньне]] морквы пачынае прарастаць пры тэмпэратуры [[Глеба|глебы]] 4—5 [[Градус Цэльсія|°C]]. Пры гэтым прарастаньне доўжыцца да 20 дзён. Пры тэмпэратуры 15—20 °C прарастаньне займае 8—10 дзён. Найлепшая тэмпэратура для вырошваньня морквы — 20—25 °C. Для паскарэньня прарастаньня і атрыманьня дружных усходаў насеньне замочваюць і трымаюць у вільготным стане да ўзыходу. Моркву сеюць у канцы [[красавік]]а — пачатку траўня на глыбіню 1—2 см. Разам зь ёй высяваюць насеньне такіх маячных расьлінаў, як [[кальрабі]], [[радыска]] і [[салата]], што дазваляе раней пачаць рыхленьне і барацьбу з [[пустазельле]]м. Адлегласьць між радамі пасеваў мае складаць 25 см, а між расьлінамі пасьля прарэжваньня — 3—6 см. Найлепшымі для морквы глебамі служаць [[супяшчанік]]і і [[суглінік]]і з нэўтральнай рэакцыяй. Пры гэтым пасуе месца з добрым асьвятленьнем цягам усяго дня. Найбольш спрыяльныя папярэднікі для высеву морквы — раньняя [[бульба]], [[тамат]], [[цыбуля]], [[агурок]] і [[капуста]]<ref name="а"/>. Сярод [[Угнаеньне|угнаеньняў]] найбольшая колькасьць [[азот]]у патрабуецца ў 1-й палове [[Вэгэтацыя|вэгэтацыйнага]] пэрыяду, а [[Каль|калю]] — у 2-й пры ўтварэньні [[караняплод]]а. [[Фосфар]] аднолькава выкарыстоўваюць цягам усяго вэгэтацыйнага пэрыяду. Таксама моркве патрабуецца шмат [[Вапень|вапня]], таму кіслыя глебы пад яе пасевы варта вапнаваць. Таксама перад пасевам карысна ўносіць у глебу [[попел]] па 100—150 грамаў на 1 кв.м. Сярод іншага, росту спрыяе ўнясеньне [[Аміячная салетра|аміячнай салетры]] па 20 грамаў на кв.м, [[супэрфасфат]]у і [[Хлёрысты каль|хлёрыстага калю]] па 30 грамаў на кв.м у сумесі з [[торф]]ам і перагноем. Аднак сьвежы [[гной]] пагаршае якасьць караняплодаў морквы<ref name="а"/>. Пасьля ўзьнікненьня 2—3 лістоў сапраўдных лістоў моркву падкормліваюць [[рашчына]]й птушынага [[памёт]]у ў суадносінах 1:10 з вадой або гнаявой жыжкі ў суадносінах 1:5. На глебе зь нястачай азоту праводзяць 2 падкормкі [[мачавіна]]й. Першую такую падкормку робяць пасьля ўзьнікненьня ўсходаў па 2 грамы на кв.м, а другую — пры ўтварэньні 4—5 лістоў па 4 грамы на кв.м. Апошнюю падкормку даюць у сухім выглядзе пасьля канчатковага прарэджваньня морквы. Яна ўлучае супэрфасфат па 5 грамаў на кв.м і хлёрысты каль па 2—3 грамы на кв.м. Іх лепей уносіць у баразёнкі на адлегласьці 10 см ад радка<ref name="а">{{Артыкул|аўтар=Ірына Тамковіч.|загаловак=Пасеем моркву правільна|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20140417/1397683927-paseem-morkvu-pravilna|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=17 красавіка 2014|нумар=[https://zviazda.by/be/number/71-27681 71 (27681)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2014/04/ZV_20140417_13.pdf 9]|issn=1990-763x}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Л.&nbsp;Г.&nbsp;Крецу Л.&nbsp;Г.&nbsp;Домашенко М.&nbsp;Д.&nbsp;Соколов&nbsp;— Мир пищевых растений&nbsp;— Кишинев&nbsp;— «Тимпул»&nbsp;— 1989&nbsp;— С.231 [[Катэгорыя:Парасонавыя]] [[Катэгорыя:Гародніна]] 1evu78hsbsugjx6da44yo5wq9mmpjm8 0 154348 2700319 2691098 2026-11-12T07:25:42Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700319 wikitext text/x-wiki {{Кампанія |назва = «Атлянт» |лягатып = |тып = [[Закрытае акцыянэрнае таварыства]] |лістынг на біржы = |дэвіз = Таленавітая тэхніка |заснаваная = 1962 |заснавальнікі = |разьмяшчэньне = [[Менск]], [[Праспэкт Пераможцаў (Менск)|пр. Пераможцаў]], д. 61 |ключавыя постаці = [[Віктар Шуміла]], [[Сяргей Тагановіч]] |галіна = [[машынабудаваньне]] |прадукцыя = [[лядоўня]], [[Газавая пліта|газавая]] і [[электрапліта]], [[пральная машына]] |абарачэньне = {{Падзеньне}}[[$]]584 240 тыс. (2012) |апэрацыйны прыбытак = {{Падзеньне}}-$527 тыс. |чысты прыбытак = {{Падзеньне}}-$16 722 тыс. |лік супрацоўнікаў = 10 717 (2013) |матчына кампанія = [[Дзяржаўны камітэт па маёмасьці Рэспублікі Беларусь]] (37%) |даччыныя кампаніі = [[Баранавіцкі станкабудаўнічы завод]] |аўдытар = «[[Эрнст і Янг]]» |сайт = [http://www.atlant.by www.atlant.by] }} «'''Атлянт'''» — беларускае прадпрыемства па вытворчасьці побытавых прыладаў, заснаванае ў 1962 годзе. Мае прадстаўніцтвы ў Польшчы ([[Варшава]]), Расеі ([[Смаленск]]) і Ўкраіне ([[Кіеў]]). За 2010 г. выпусьціла больш за 1 мільён лядоўняў і каля 300 тыс. пральняў, якія пастаўляліся ў больш як 20 краінаў сьвету. У Беларусі займала 35% рынку па пральных машынах і 82% — па лядоўнях<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Павал Берасьнеў]].|загаловак=«Атлянт» фарбуе лядоўні і робіць стаўку на маладых спажыўцоў|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=71096|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=[[газэта]]|год=18 сьнежня 2010|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2010-12-18 249 (26856)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/71114/18sne-7.indd.pdf 7]|issn=1990-763x}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20140517015602/http://atlantshop.by/ Сеціўная крама]{{ref-ru}} [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Менску]] [[Катэгорыя:Беларускія кампаніі]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1962 годзе]] k42cssdgn6pv5701xf5wxw9ncycbriw 0 156653 2700320 2673364 2026-11-12T07:30:08Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700320 wikitext text/x-wiki [[Файл:Lieber Augustin.JPG|міні|250пкс|Помнік Аўгустыну ў Вене]] {{Вонкавыя мэдыяфайлы | загаловак = O, du lieber Augustin | аўдыё1 = [http://ololo.fm/search/Oktoberfest/Oh,+Du+Lieber+Augustin# O, du lieber Augustin] }} '''Ах, мой мі́лы Аўгусты́н''' ({{мова-de|O, du lieber Augustin}}; сустракаюцца розначытаньні «Ah, du lieber Augustin», «O du lieber Augustin» і г. д.) — папулярная [[Аўстрыя|аўстрыйская]] народная песьня. Лічыцца, што яна была напісаная ў [[Вена|Вене]] падчас [[эпідэмія|эпідэміі]] [[чума|чумы]] [[1678]]—[[1679]] рр. Аўтарства гэтай песьні прыпісваецца нейкаму Аўгустыну Н. == Гісторыя ўзьнікненьня == Паводле існай легенды, Аўгустын Н., які жыў у [[Вена|Вене]], быў сьпяваком, вядомым таксама сваім [[Алькагалізм|прыхільнасьцю да алькаголю]]. Аднойчы Аўгустын выйшаў уначы з карчмы ў стане моцнага ап’яненьня й зваліўся ў яму, куды скідалі падрыхтаваныя для [[Пахаваньне|пахаваньня]] [[труп]]ы памерлых ад чумы гараджанаў. У яме Аўгустын і заснуў. Раніцай, прачнуўшыся, ён выбраўся зь ямы. Дзякуючы «ўнутранай дэзінфэкцыі» ён умудрыўся ня толькі не захварэць на чуму, але нават не падхапіць катару. Паводле іншай вэрсіі, прачнуўшыся, Аўгустын спалохаўся, стаў клікаць на дапамогу і, каб даказаць гараджанам сваю прыналежнасьць да сьвету жывых, стаў сьпяваць песьні. Па іроніі лёсу, Аўгустын памёр [[11 сакавіка]] [[1685 год|1685 року]] ад [[Ап’яненьне|атручваньня алькаголем]] ва ўзросьце 35 рокаў<ref>[https://web.archive.org/web/20090503214927/http://www.vilavi.ru/pes/150606/150606.shtml Старая-старая казка. «Ах, мой мілы Аўгустын…»]</ref>, пра што сьведчыць запіс у царкоўнай кнізе<ref>[http://www.augustin.ws/ www.augustin.ws]</ref>. Упершыню словы песьні «O, Du Lieber Augustin» былі надрукаваныя ў [[1788 год|1788 року]]<ref>James J. Fuld's «The Book of World-Famous Music: Classical, Popular, and Folk». Dover, 1966/1995.</ref>. У Вене, недалёка ад меркаванага месца пахаваньня Аўгустына, на скрыжаваньні вуліцаў Нойштыфтгасэ ({{мова-de|Neustiftgasse|скарочана}}) і Келермангасэ ({{мова-de|Kellermanngasse|скарочана}}) у [[1908]] року яму ўсталяваны [[помнік]]-[[фантан]] (аўтар — доктар Карл Люгэр)<ref>[http://www.werbeka.com/wien/sagen/augustin.htm Der liebe Augustin]</ref>. == Тэкст == [[Файл:Ach Du Lieber Augustin.jpg|міні|350пкс|«Ach Du Lieber Augustin». Ноты для [[губная гармоніка|губной гармонікі]]]] {|class="toccolours" cellpadding="10" rules="cols" ![[Нямецкая мова|Арыгінальны тэкст]]!![[Беларуская мова|Даслоўны беларускі пераклад]]!!Беларускі пераклад{{Заўвага|Пераклад далёкі ад зьместу арыгіналу, але больш дакладна перадае сэнс тэксту.}} |- | <poem>O, du lieber Augustin, Augustin, Augustin, O, du lieber Augustin, Alles ist hin. Geld ist weg, Mensch (Mad'l) ist weg, Alles weg, Augustin. O, du lieber Augustin, Alles ist hin. Rock ist weg, Stock ist weg, Augustin liegt im Dreck, O, du lieber Augustin, Alles ist hin. Und selbst das reiche Wien, Hin ist’s wie Augustin; Weint mit mir im gleichen Sinn, Alles ist hin! Jeder Tag war ein Fest, Und was jetzt? Pest, die Pest! Nur ein gro?' Leichenfest, Das ist der Rest. Augustin, Augustin, Leg' nur ins Grab dich hin! Oh, du lieber Augustin, Alles ist hin!</poem> | <poem>Ах, дарагі ты Аўгустыне, Аўгустыне, Аўгустыне, Ах, дарагі ты Аўгустыне, Усё зьнікла. Грошы зьніклі, чалавек (дзяўчына) зьнік(ла), Усё зьнікла, Аўгустыне! Ах, дарагі ты Аўгустыне, Усё зьнікла. Адзёжы няма, сям'і больш няма, Аўгустын ляжыць у брудзе. Ах, дарагі ты Аўгустыне, Усё зьнікла. І нават багатая Вена Зьнікла, як і Аўгустын; Плачце са мною разам, Усё зьнікла! Кожны дзень быў сьвятам, І што зараз? Чума, адна чума! Толькі вялікія пахаваньні, Вось і ўсё. Аўгустыне, Аўгустыне, Карацей, кладзіся ў магілу! Ах, дарагі ты Аўгустыне, Усё зьнікла!</poem> | <poem>О мой мілы Аўгустыне, Аўгустыне, Аўгустыне, О мой мілы Аўгустын, усё Зьнікла, як дым! Скончыліся грошы, каханая зьнікла! О мой мілы Аўгустын, Нічога няма! Зьнікла адзёжа, зьнік гаманец, Аўгустын у бруд упаў! О мой мілы Аўгустыне, Сьвет увесь прапаў! Вена памірае, Як той Аўгустын; Плача, як усе, Зьнікла, як дым! Сьвята было ў нас, Цяпер ужо няма. Толькі вялікія пахаваньні, Бо ўсюды чума. Аўгустыне, Аўгустыне, Аўгустыен, Магілу знайшоў! О мой мілы Аўгустыне, сьвет Прахам пайшоў!</poem> |} == Культурны ўплыў == [[Файл:Plague Column in Vienna.jpg|міні|250пкс|Чумны слуп у Вене]] * У [[Вена|Вене]] шэраг піцейных установаў і гатэляў носяць назву «Мілы Аўгустын». * Мэлёдыю песьні гуляе чароўны збанок у казцы [[Ганс Крыстыян Андэрсэн|Г. К. Андэрсэна]] «Сьвінапас». * З [[1770]] року мэлёдыю песьні вызвоньвалі куранты [[Спаская вежа|Спаскай Вежы]] [[Крэмль|Маскоўскага Крамлю]]. Цікаўна, што ў 1770 годзе ў Маскве пачалася эпідэмія чумы, якая дасягнулая свайго апагею да [[1771]] року<ref>[https://web.archive.org/web/20090609074015/http://www.it-med.ru/library/ch/chuma_1.htm Чума]</ref>. * У [[1905]] року [[Густаў Майрынк]] выдаваў у Вене часопіс «Мілы Аўгустын». * Першае згадваньне «Аўгустына» ў [[кінэматограф|кіно]] належыць да [[1922]] року, калі выйшаў [[Аўстрыя|аўстрыйскі]] фільм «Oh, du lieber Augustin» (рэж. Г. К. Брэслаўэр) * У [[1940]] року ў [[Нямеччына|Нямеччыне]] выйшаў фільм «''Der liebe Augustin''» Вэрнэра Іма паводле раману Горста Гэйсьлера. Галоўную ролю выканаў Паўль Гербігэр. У [[1960]] року Рольфам Тыле быў зьняты яго рэмэйк «''Der liebe Augustin''». * У грамзапісы [[Леанід Уцёсаў|Леаніда Ўцёсава]] [[1943]] року «Песенка пра нацыстаў» («З Бэрлінскага кічману…») (Ф. Кэльман (М. Фэркельман) — І. Фрадкін) ва ўступе скарыстаны матыў песьні «O, du lieber Augustin». == Факты == * Літара «N» замест прозьвішча Аўгустына — вынік дзейнасьці царкоўнай бюракратыі. Паводле прынятага парадку афармленьня памерлых, у царкоўных кнігах абавязкова павінныя былі быць запісаныя імя і прозьвішча нябожчыка. Калі ж прозьвішча па якім-небудзь чыньніку была невядомае, замест яе запісвалася лацінская «N» ({{мова-de|namenlos|скарочана}} — «безыменны»). == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20150204055253/http://www.singenundspielen.de/id261.htm Oh du lieber Augustin] * [http://ingeb.org/Lieder/achdulie.html Песьня і яе пераклады] * [http://www.jamendo.com/en/track/451206/augustin%20 The Racoons — Augustin]{{Недаступная спасылка|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20090202172256/http://deutsches.narod.ru/text2/o_du_lieber_augustin.htm Скарочаны, поўны тэкст песьні і музычныя ўрыўкі.] * [http://www.youtube.com/watch?v=p_SxPYhB_Bw «Ach Du Lieber Augustin»: Сола на губной гармоніцы на Youtube] * [http://espanol.video.yahoo.com/watch/5033759/13382780 Выкананьне «Ach Du Lieber Augustin»]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Катэгорыя:Нямецкая музыка]] [[Катэгорыя:Вена]] dc0dr4vv91jjuivphnwsoyr26iv7n6f 0 171420 2700293 2700113 2026-11-11T23:27:58Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Катэгорыя 2700293 wikitext text/x-wiki {{Герарх |імя = Ігнат Кульчынскі |арыгінал_імя = |партрэт = |памер_партрэта = |подпіс = |тытул = Архімандрыт Гарадзенскі |тытул_парадак = |тытул_пачатак = 12 кастрычніка 1736 |тытул_канец = 9 студзеня 1747 |тытул_абраньне = |тытул_інтранізацыя = |тытул_царква = [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|Уніяцкая Царква]] |тытул_абшчына = [[Уніяцкая царква (Усходняя Эўропа)|Кіеўская ўніяцкая мітраполія]] |тытул_папярэднік = |тытул_наступнік = |тытул_выраканьне = |тытул2 = |тытул2_парадак = |тытул2_пачатак = |тытул2_канец = |тытул2_абраньне = |тытул2_інтранізацыя = |тытул2_царква = |тытул2_абшчына = |тытул2_папярэднік = |тытул2_наступнік = |тытул2_выраканьне = |адукацыя = [[тэалёгія]] |прафэсія = |дзейнасьць = [[гісторык]] |сапраўднае_імя = |дата_нараджэньня = 1694 |месца_нараджэньня = [[Уладзімер (Украіна)|Уладзімер]] |дата_сьмерці = {{Памёр|9|1|1747}} |месца_сьмерці = [[Горадня]] |месца_пахаваньня = |дынастыя = |бацька = Юры |маці = Алена |сужэнец = |дзеці = |сан = |манаства = |хіратонія = |кардынал = |кананізацыя = |абраз = |ушанаваньне_памяці = <!-- даты --> |ушаноўваецца = <!-- краіны/канфэсіі --> |падвіжніцтва = |аўтограф = |манаграма = |герб = |узнагароды = |Commons = }} [[Файл:Menologium bazylianskie.jpg|значак|Тытульны аркуш кнігі: Ігнат Кульчынскі. Базылянскі міналёгій. [[Вільня]], 1771 г. Аддзел рэдкай кнігі Гарадзенскага дзяржаўнага гісторыка-археалягічнага музэя]] '''Ігна́т Кульчы́нскі''' (1694, [[Уладзімер (Украіна)|Уладзімер]]<ref name=pr>Blazejovskyj Dmytro. Byzantine Kyivan rite students in Pontificial colleges, and in seminaries, universities and institutes of central and western Europe, 1576—1983. — Romae, 1984. — Page 121,</ref> — 9 студзеня 1747, [[Горадня]]<ref>Neue Zeitungen von gelehrten Sachen. — 17 august 1747. — S. 588</ref>) — дзяяч [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Грэка-Каталіцкай Царквы]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], [[ордэн базылянаў Сьвятога Язафата|базылянін]], царкоўны [[гісторык]], [[багаслоў]], [[краязнаўца]]. == Біяграфія == Паходзіў зь [[шляхта|шляхецкага]]<ref>Stebelski Ignacy. Dwa Wielkie Swiatła Na Horyzoncie Połockim. — Lwów, 1866. — S. XXXVIII — XXXIX.</ref> роду. Бацькі — Юры і Алена<ref name="Blazejovskyj Dmytro 1983. Page 121">Blazejovskyj Dmytro. Byzantine Kyivan rite students in Pontificial colleges, and in seminaries, universities and institutes of central and western Europe, 1576—1983. — Romae, 1984.- Page 121. — № 21.</ref>. Прыняў манаства ў ордэне [[ордэн базылянаў Сьвятога Язафата|базылянаў]]<ref name="ReferenceA">Acta S. C. De Propaganda Fide Ecclesiam Catholicam Ucrainae et Bielarusjae spectanta. — Vol. III. — Romae, 1954 — P. 105 — № 934.</ref>. У [[1714]]—[[1720]] гг. вучыўся ў Калегіюме прапаганды веры ў [[Рым]]е, па сканчэньні атрымаў ступень доктара [[тэалёгія|тэалёгіі]] <ref name="Blazejovskyj Dmytro 1983. Page 121"/>. Пасьвечаны на сьвятара (1719)<ref name="ReferenceA"/>. Выкладчык [[філязофія|філязофіі]] ў [[базылянскай школе]] ў [[Полацак|Полацку]] <ref>Specimen Ecclesiae Ruthenicae ab origine susceptae fidei ad nostra usquè tempora in suis capitibus seu primatibus Russiae cum S. Sede Apostolica Romana semper unitae. — Parisiis, 1859. — S. 56.</ref>. Сакратар [[протаархімандрыта]] [[ордэн базылянаў Сьвятога Язафата|базылянскага ордэна]] [[Карнэлія Стаўпавіцкага — Любянецкага]]<ref>Кульчинский И. Съезды базилиан в Западной Руси. // Вестник Западной России. 1870. — Кн. IV. — Т. ІІ. — Отд. ІІ. — С. 1- 43.</ref>. У гэтай якасьці ўдзельнічаў у базылянскай кангрэгацыі 1726 г. у [[Быцень|Быцені]]. У 1729—1735 гг. — [[генэральны пракуратар]] (прадстаўнік) ордэна [[ордэн базылянаў Сьвятога Язафата|базылянаў]] у Апостальскай Сталіцы, настаяцель царквы Сьвятых мучанікаў Сергія і Вакха ў [[Рым]]е<ref>Wojnar M. M. Basilian scholars and publishing houses (XVII—XVIII) // Записки Чина Святого Василія Великого. — 1974 — т. 3 — Вип. 1 — 4. — С. 76</ref><ref>[[Алесь Суша]]. Ля вытокаў беларускай гістарычнай навукі: творчая спадчына Ігната Кульчынскага // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. — 2009 — № 2 — с. 28.</ref>. У [[1736]] г. прызначаны [[архімандрыт]]ам [[Царква Сьвятых Барыса й Глеба (Горадня)|Барысаглебскага манастыра]] ў [[Горадня|Горадні]] і [[афіцыялам]] гарадзенскім. Займаў гэтыя пасады да сьмерці<ref>Rechowicz M. Kulczyński Ignacy. // Polski Słownik Biograficzny. t. XVI, zeszyt 2, Wrocław — Warszawa — Kraków, 1971, s. 138.</ref>.<ref>J. M. G. Kulczyński Ignacy. // Podręczna encyklopedya kościelna, t. XXIII—XXIV, Warszawa, 1911. s. 114—115.</ref>. == Творчасьць == Дасьледаваў гісторыю [[Беларуская праваслаўная царква|праваслаўнай]] і [[уніяцтва|ўніяцкай цэркваў]] на ўсходнеславянскіх землях. На падставе дакумэнтаў рымскіх архіваў склаў і выдаў на лацінскай мове зборнік «Дакладнае паведамленьне пра стан русінаў, якія ў адзінстве са Сьвятой Рымскай Царквою знаходзяцца ў Каралеўстве Польскім». ([[Рым]], 1727), дзе апісаў становішча [[Уніяцкая царква (Усходняя Эўропа)|ўніяцкай царквы]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] падчас [[Паўночная вайна|Паўночнай вайны]] 1700—1721 гг. Аўтар фундамэнтальных прац па царкоўнай гісторыі «Вобраз Рускай Царквы…» (Рым, 1733) і «Дадатак да вобраза Рускай Царквы» (Рым, 1734). На думку І. Кульчынскага, «Руская Царква» ад самога пачатку — складовая частка Сусьветнай [[Каталіцкая Царква|Каталіцкай Царквы]]. Усходнеславянскія землі прынялі [[хрысьціянства]] ад [[Бізантыя|Бізантыі]], калі тая знаходзілася ў кананічным адзінстве з Рымам і вызнавала [[каталіцтва]]. Каталіцкую веру «Руская Царква» захоўвала да пачатку XVI ст. [[Берасьцейская унія]] (1596 г.) толькі аднавіла, згодна І. Кульчынскаму, страчанае на стагодзьдзе адзінства зь [[Рым]]ам. У працы зьмешчаны кароткія біяграфіі [[праваслаўная царква на Беларусі|праваслаўных]] і [[Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты|ўніяцкіх мітрапалітаў кіеўскіх]] з канца Х ст. па І траціну [[XVIII]] ст., тэксты царкоўных статутаў, пастановы сабораў (Кіеўскага (1274), Наваградзкага (1415) і [[Кобрынскі сабор (1626)|Кобрынскага]] (1626), даецца падрабязная інфармацыя аб царкоўна — юрыдычным статусе дзевяці [[япархія|япархій]], якія ўваходзілі на той час у [[Літоўская мітраполія|Кіеўскую мітраполію]]. На падставе даступнай яму [[агіяграфія|агіяграфічнай]] літаратуры дасьледчык склаў царкоўны каляндар зь жыцьцяпісамі [[сьвяты]]х, шанаваных у [[Літоўская мітраполія|Кіеўскай мітраполіі]], якія маюць славянскае паходжаньне, даў тлумачэньне асноўным сьвятам [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|Грэка — Каталіцкай Царквы]]. У працы зьмешчаны дакумэнты, зьвязаныя зь працэсам [[бэатыфікацыя|бэатыфікацыі]] [[Язафат Кунцэвіч|Язафата Кунцэвіча]]. «Вобраз Рускай Царквы» і «Дадатак» зьяўляюцца важнымі крыніцамі па царкоўнай гісторыі [[Беларусь|Беларусі]] і [[Украіна|Украіны]], аб чым сьведчаць неаднаразовыя перавыданьні ([[Пачаеў]], [[1759]], [[Парыж]], [[1859]]; [[Фарнабара]], [[1970]]). У рымскі пэрыяд І. Кульчынскі падрыхтаваў працу на польскай мове «Базыльянскія кангрэгацыі [[1617]]—[[1726]]» (апублікавана ў перакладзе на рускую ў [[1870]] г. пад назвай «Съезды базилиан Западной Руси»). Паміж [[1736]]—[[1747]] гг. склаў збор жыцьцяпісаў [[сьвяты]]х манахаў бізантыйскага [[абрад]]у пад назвай «Базылянскі міналёгій» (надрукаваны ў [[Вільня|Вільні]] ў [[1771]] г.). Ігнат Кульчынскі — аўтар трох твораў на італьянскай і лацінскай мовах, прысьвечаных гісторыі [[Маці Божая Жыровіцкая|абраза Маці Божай Жыровіцкай]] і яе цудатворнай копіі ў царкве Сьвятых мучанікаў Сергія і Вакха ў Рыме (Madonna del Pascolo) : 1) «Малітва да Найсьвяцейшай Дзевы Марыі ў цудатворным Жыровіцкім абразе…» [[Рым]], 1732; 2) «Цудатворная трохкаляровая яшма, або гістарычнае апавяданьне пра тры цудатворныя абразы Дзевы Марыі…» [[Рым]], [[1732]]; 3) «Вялікі знак…» [[Рым]], 1732. У [[1738]] годзе склаў на польскай мове «Інвэнтар базылянскага манастыра ў Горадні на Каложы» і «Хроніку ігуменаў, архімандрытаў, фундатараў і апякуноў манастыра Гарадзенскага на Каложы». (Апублікаваны ў [[1870]] г.) «Інвентар» — першае ў [[ВКЛ]] дэтальнае навуковае апісаньне гістарычнага помніка. Для вызначэньня часу пабудовы храма гісторык выкарыстаў наватарскую для свайго часу методыку. Ён параўнаў [[плінфа|плінфу]] і склад вапнавай рошчыны [[Царква Сьвятых Барыса і Глеба (Горадня)|Барысаглебскай царквы ў Горадні]] і [[Сафійскі сабор (Полацак)|Сафійскага сабора ў Полацку]], канстатаваў іх падабенства і зрабіў выснову, што абодва храмы былі пабудаваны прыкладна ў адзін і той жа час (каля [[1200]] г.). (Сучасныя дасьледчыкі датуюць [[Царква Сьвятых Барыса і Глеба (Горадня)|Барысаглебскую царкву ў Горадні]] апошняй чвэрцю ХІІ ст.). У «Хроніцы» выкладзена гісторыя манастыра пачынаючы зь [[XV]] ст. да [[1736]] г. Прыведзены тэксты дакумэнтаў на мове арыгінала з камэнтарамі складальніка<ref>Алексеев Л. В. Игнатий Кульчинский — первый исследователь белорусских древностей // Древности славян и Руси. М., 1988, с. 100</ref><ref>[[Сьвятлана Марозава]]. Кульчынскі Ігнацій. // [[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі|Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]. — Т.4. — Мн., 1997. — С. 303.</ref> . == Творы == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * Variarum locubrationum tomus tertius claudens in se philosophiam naturalem seu physicam duobus libris. A. D. 1723. //[[Львоўская Нацыянальная Навуковая Бібліятэка імя В. Стэфаніка НАН Украіны.]]- Аддзел рукапісаў. Ф. 3. — Воп. 1 — Спр. 506. * Relationes authenticae de statu Ruthenorum cum Sacra Romana Congregatione Unitorum in Regno Poloniae degentium… Romae, 1727. * Oratio de Beatissimae Virginis Mariae imagine Zyrowicensi… Romae, 1732 * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак = Signum Magnum quia Coronatum Olim a dilecto Dei hominis Discipulo in Caelo visum: Nunc vero in Orbe Palaemonio jam in tertium Saeculum splendidissimis miraculorum radiis coruscans hoc est |арыгінал = |спасылка = https://archive.org/details/bub_gb_GhcQuWfg0p8C|адказны = Per illustr. et reverendum Dominum archiepiscopum Kioviensem et metropolitam Russiae. Coronata et a PP. Basilianis Coenobij Zyrovvicens adorata. Anno Coronatae per unionem verbi humanitatis 1730 {{Ref-la}} |выданьне = |месца = [[Рым|Romæ]] |выдавецтва = Ex Typographia Ansillion in via Coralii |год = 1732|том = |старонкі = |старонак = 84 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Scritta da Ignazio Kulczynski. |частка = |загаловак = Il Diaspro Prodigioso Di tre Colori ovvero Narrazione istorica Delle tre Imagini Miracolose della Beata Vergine Maria : La prima, di Zyrovvice in Lituania, la Seconda, del Pascolo in Roma, e la Terza Copia della Seconda parimente in Zyrovvice detta da quei Popoli Romana|арыгінал = |спасылка = https://elib.nlb.by:8070/viewer/html?metsID=127665&markID=BY-NLB-br1582309 |адказны = {{Ref-la}} |выданьне = |месца = In [[Рым|Roma]] |выдавецтва = Nella Stamperia dell' Ansillioni al Corallo |год = 1732|том = |старонкі = |старонак = XXIV, 254 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Specimen Ecclesiae Ruthenicae ab origine susceptae Fidei ad nostra usque tempora in suis capitibus seu Primatibus Russiae cum S. Sede Apostolica Romana semper Unitae per Ignatium Kulczyński Monachum Ord. S. Basilii M. Ruthenum Procurat. Gener. et Rectorem SS. Sergii et Bacchi ad Montes exbibitum. Quod primo nonnullas Sanctarum Indigenarum Vitas ac Elogia; dein in Moscoviticas Pepebrochii Ephemeridas, notabiliores quasdam animadversiones, ac tandem succinctam Archiepiscoporum Kiioviensium Totiusque Russiae Metropolitarum Chronologiam breviter complectitur |арыгінал = |спасылка = https://polona.pl/preview/ace5478f-7105-4135-8c9a-3d3f704d247f |адказны = |выданьне = |месца = [[Рым|Romæ]] |выдавецтва = Typis Hieronymi Mainardi |год = 1733 |том = |старонкі = |старонак = 26, 254, 30, 237 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Appendix ad Specimen Ecclesiae Ruthenicae: IN QUA Duo Officia, unum de S. Uladimiro, alterum de SS. Romano & Davide: item Constitutiones Sancti Uladimiri, Jaroslai ejus filii, & Basilii, Magnorum Russiæ Ducum: demum Synodi Kioviensis, Novogrodensis, Kobrynensis; ac nonnulla alia planè nova, & hucusque nondum edita in lucem, continentur|арыгінал = |спасылка = https://kolekcijos.biblioteka.vu.lt/en/objects/990012330401008452#00001 |адказны = Avotore Ignatio Kulczynski rutheno. Ord. S. Basilii Magni Proc. Gen. O Rect. SS. Sergii O Baccbi ad Montes. |выданьне = |месца = [[Рым|Romæ]] |выдавецтва = Ex Typographia Hieronymi Mainardi |год = MDCCXXXIV (1734) |том = |старонкі = |старонак = 24, 142 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Specimen Ecclesiae Ruthenicae ab origine susceptae fidei ad nostra usque tempora in suis capitibus seu Primatibus Russiae cu[m] S. Sede Apostolica Romana semper Unitae per / Ignatium Kulczyński monachum Ord. S. Basilii M. Ruthenum procurat. gener. et rectorem SS…|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Пачаеў|Poczajów]] |выдавецтва = Drukarnia Bazylianów. Sacrae Regiae Majestatis, Monasterii Poczajoviensis, apud PP. Ordi. S. Basilii Magni Provinciae Polonae | Reimpressum typis Sacrae Regiae Majestatis, Monasterii Poczajoviensis, apud PP. Ordi. S. Basilii Magni Provinciae Polonae |год = Anno MDCCLIX (1759)|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Menologium Bazyliańskie, to iest żywoty śwętych pańskich oboiey płci z zakony Ś. Bazylego W. : na miesiące rozłozone i na dwie części podzielone / zebrane i napisane przez s. p. J. X. Ignacego Kulczyńskiego Z. Ś. Bazylego W. opata grodzieńskiego. |арыгінал = |спасылка = https://elib.nlb.by:8070/viewer/html/?markID=BY-NLB-br0000140589&metsID=198041|адказны = |выданьне = |месца = W [[Вільня|Wilnie]] |выдавецтва = w Drukarni J. K. XX. Bazylianów |год = 1771|том = Cz. 1: Która zamyka w sobie miesiąc styczeń, luty, marzec, kwiecień, may, i czerwiec|старонкі = |старонак = 32, 492, 6 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Menologium Bazyliańskie, to iest żywoty śwętych pańskich oboiey płci z zakony Ś. Bazylego W. : na miesiące rozłozone i na dwie części podzielone / zebrane i napisane przez s. p. J. X. Ignacego Kulczyńskiego Z. Ś. Bazylego W. opata grodzieńskiego|арыгінал = |спасылка = https://elib.nlb.by:8070/viewer/html?metsID=128033&markID=BY-NLB-br0000140541|адказны = |выданьне = |месца = [[Вільня|Wilnie]] |выдавецтва = w Drukarni J. K. XX. Bazylianów |год = 1772 |том = Cz. 2: Drugie sześc miesięcy, to iest: lipiec, sierpień, wrzesień, pazdziernik, listopad i grudzień |старонкі = |старонак = 2, 531, 6 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Menologium Bazyliańskie, to iest żywoty śwętych pańskich oboiey płci z zakony Ś. Bazylego W. : na miesiące rozłozone i na dwie części podzielone / zebrane i napisane przez s. p. J. X. Ignacego Kulczyńskiego Z. Ś. Bazylego W. opata grodzieńskiego|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Вільня|Wilnie]] |выдавецтва = w Drukarni J. K. XX. Bazylianów |год = 1789 |том = Cz. 1; 2: Drugie sześc miesięcy, to iest: lipiec, sierpień, wrzesień, pazdziernik, listopad i grudzień |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = Ignatius Kulczynski. |частка = |загаловак = Specimen ecclesiae Ruthenicae ab origine sus coptas fidei ad nostra usqui tempore in suis capitibus seu primatibus russine cum 8 sede apostholica romana semper unitae|арыгінал = Агляд гісторыі Рутэнскай Царквы — ад першапачатковага прыняцьця веры і да нашых дзён — пад кіраўніцтвам уласных кіраўнікоў ці прымасаў, якія заўсёды захоўвалі адзінства з Рымскім Апостальскім Прастолам |спасылка = https://books.google.by/books?id=0y8PAAAAQAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|адказны = |выданьне = |месца = [[Парыж|Parisiis]]; [[Турнэ|Tornaci]] |выдавецтва = H.CASTERMAN |год = 1859|том = |старонкі = — |старонак = XXXI, 351 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Inwentarz klasztoru bazylianskiego w Grodnie na Kołoży, od dawnych czasow ufundowanego, рrzes Ignacego Kulczynskiego zakonu S. O. N. Bazylego W. S. W. S. Theologbb doktora Rzymskiego, a teras archimandrytę Grodnienskiego, ze wszelką pilnością i należytym porządkiem w r. P. 1738 sporządzony. | арыгінал = | спасылка = https://archive.org/details/Sb_01/sb_09_1870/page/n419/mode/2up| мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Археографическій сборникъ документовъ, относящихся къ исторіи Сѣверо-Западной Руси. | тып = | месца =[[Вільня|Вильна]]| выдавецтва = | год = 1870| выпуск = | том = 9| нумар = | старонкі = 409—412 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Kronika ihumenow, archymandrytow, fundatorow y protektorow monastyru Grodzienskiego na Kołoży, zakonu S. O. N. Bazylego W. | арыгінал = | спасылка = https://archive.org/details/Sb_01/sb_09_1870/page/n421/mode/2up| мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Археографическій сборникъ документовъ, относящихся къ исторіи Сѣверо-Западной Руси. | тып = | месца =[[Вільня|Вильна]]| выдавецтва = | год = 1870| выпуск = | том = 9| нумар = | старонкі = 412—454 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Съѣзды Базиліянъ въ Западной Руси.| арыгінал = | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/archivy/Vestnik_Yugo_Zapadnoj_i_Zapadnoj_Rossii.pdf.zip/Vestnik_Yugo_Zapadnoj_i_Zapadnoj_Rossii_1870_04.pdf | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Вѣстникъ Западной Россіи | тып =историко-литературный журналъ | месца =[[Вільня|Вильна]]| выдавецтва = въ типографіи Штаба Виленскаго Военнаго округа | год = 1870| выпуск = | том = ІІ. Кн. ІV. Отд. ІІ| нумар = | старонкі = 1—43 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = [[Андрэй Крот]].| загаловак = Культ Маці Божай Жыровіцкай у творах айца Ігната Кульчынскага | спасылка = https://pawet.net/library/history/bel_history/marozava/82/04/%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_3.html | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Хрысціянства ў гістарычным лёсе беларускага народа| тып =зборнік навуковых артыкулаў | месца =[[Горадня]]| выдавецтва = [[Гарадзенскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя Янкі Купалы]] | год = 2009 | том = | старонкі = 96—97 | isbn = 978-985-515-244-7| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Алесь Суша|Аляксандар Суша]].| загаловак = «Signum magnum apparuit in caelo…» (Творчая спадчына Ігната Кульчынскага) | спасылка = http://repository.buk.by:8080/jspui/handle/123456789/3947| мова = | выданьне =Беларуская кніга ў кантэксце сусветнай кніжнай культуры| тып = зборнік навуковых артыкулаў. Ч. 1. | год = 2006| том = | нумар = | старонкі = 117—124 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Алесь Суша]].| загаловак = Ля вытокаў беларускай гістарычнай навукі: творчая спадчына Ігната Кульчынскага| спасылка = https://press.nlb.by/upload/press/3847.pdf | мова = | выданьне = [[Беларускі гістарычны часопіс]] | тып = часопіс | год = 2009 | том = | нумар = 2 (115) | старонкі = 27—37 | issn = 1993-1999| архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = Joanna Getka. |частка = |загаловак = Polskojęzyczne druki bazyliańskie (XVIII wiek) |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/37682239/Polskoj%C4%99zyczne_druki_bazylia%C5%84skie_XVIII_wiek_ |адказны = {{Ref-pl}}|выданьне = |месца = [[Варшава|Warszawa]] |выдавецтва = [[Варшаўскі ўнівэрсытэт|Uniwersytet Warszawski]] |год = 2013 |том = |старонкі = 21, 36, 262, 289 |старонак = |сэрыя = |isbn =978-83-7798-063-7 |наклад = }} * {{Артыкул| аўтар = Патрило, I. | загаловак = Нарис історіі васйліян від 1743 до 1839 року. | спасылка = https://diasporiana.org.ua/religiya/9717-naris-istoriyi-vasiliyanskogo-chinu-svyatogo-yosafata/ | мова = uk | аўтар выданьня = I. Патрило. | выданьне =Нарис історіі васйліянского чину святого Иосафата. | тып =Серія ІІ. - «ЗАПИСКИ ЧСВВ» - «ANALECTA OSBM» - Series II. | месца =[[Рым|Рим]] | выдавецтва = Видавництво ОО. Василіян| год = 1992 | том = | старонкі = 183—274 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Алесь Суша]]. | загаловак = Книжкова спадщина Ігнатія Кульчинського | спасылка = https://www.academia.edu/97213331/%D0%9A%D0%BD%D0%B8%D0%B6%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%96%D1%8F_%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE | мова = uk | выданьне = Вісник Львівського університету | тып = Серія книгознавство, бібліотекознавство та інформаційні технології | год = 2008 | том = Вип. 3| нумар = | старонкі = 45—64 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [https://books.google.by/books?id=0y8PAAAAQAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Kulczynski I. Specimen Ecclesiae Ruthenicae] * Крот А. [https://web.archive.org/web/20160304195954/http://harodnia.com/be/uczora/vkl-recz-paspalitaja/488-ajtsets-ignat-kulchynski-z-rymu-da-garodni-shlyakh-svyatara-i-vuchonaga Айцец Ігнат Кульчынскі — з Рыму да Гародні] {{слупок-2}} * Петрович М. [http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?I21DBN=LINK&P21DBN=UJRN&Z21ID=&S21REF=10&S21CNR=20&S21STN=1&S21FMT=ASP_meta&C21COM=S&2_S21P03=FILA=&2_S21STR=NznuoairD2009_2011_5_19 Образ святості Київської церкви в працях перших унійних істориків: на прикладі Specimen Ecclesiae Ruthenicae Ігнатія Кульчинського ЧСВВ] {{слупок-канец}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Кульчынскі, Ігнат}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Асобы Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Беларускія ўніяцкія дзеячы]] [[Катэгорыя:Базыляны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ўладзімеры-Валынскім]] [[Катэгорыя:Гісторыкі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Горадні]] [[Катэгорыя:Беларускія багасловы]] [[Катэгорыя:Новалацінскія літаратары]] fw0zpfmdanohxp6itcl0udfd6kpdspp 0 176981 2700273 2326492 2026-11-11T20:11:26Z Kahakai-writes 100888 2700273 wikitext text/x-wiki {{Спартовец |імя = Васіліса Марзалюк |жанчына = так |выява = |памер = |апісаньне выявы = |поўнае імя = |арыгінальнае імя = |грамадзянства = [[Беларусь]] |дата нараджэньня = {{Нарадзілася|23|6|1987|1}} |месца нараджэньня = [[Лагойск]], [[БССР]] |рост = |вага = |спэцыялізацыя = [[Вольная барацьба]] |прафэсійная кар’ера = |трэнэры = |узнагароды = {{АГ-спорт|[[Вольная барацьба]] (Жанчыны)}} {{турнір|[[Эўрапейскія гульні]]}} {{мэдаль|Золата|[[Эўрапейскія гульні 2015 году|Баку 2015]]|[[Барацьба на Эўрапейскіх гульнях 2015 году|да 75 кг]]}} {{турнір|[[‎Чэмпіянат сьвету па барацьбе|‎Чэмпіянаты сьвету]]}} {{мэдаль|Бронза|[[Чэмпіянат сьвету па барацьбе 2011 году|Стамбул 2011]]|да 72 кг}} {{мэдаль|Бронза|[[Чэмпіянат сьвету па барацьбе 2012 году|Страткона 2012]]|да 72 кг}} {{мэдаль|Бронза|[[Чэмпіянат сьвету па барацьбе 2015 году|Лас-Вегас 2015]]|да 75 кг}} {{турнір|[[‎Чэмпіянат Эўропы па барацьбе|‎Чэмпіянаты Эўропы]]}} {{мэдаль|Бронза|[[Чэмпіянат Эўропы па барацьбе 2005 году|Варна 2005]]|да 72 кг}} {{мэдаль|Срэбра|[[Чэмпіянат Эўропы па барацьбе 2011 году|Дортмунд 2011]]|да 72 кг}} {{мэдаль|Бронза|[[Чэмпіянат Эўропы па барацьбе 2012 году|Тбілісі 2012]]|да 72 кг}} {{мэдаль|Бронза|[[Чэмпіянат Эўропы па барацьбе 2016 году|Рыга 2015]]|да 75 кг}} }} '''Васілі́са Алякса́ндраўна Марзалю́к''' ({{Н}} 23 чэрвеня 1987, [[Лагойск]]) — [[Беларусь|беларуская]] [[Вольная барацьба|спартсмэнка-барэц вольнага стылю]], чэмпіёнка Эўрапейскіх гульняў, шматразовая прызэрка чэмпіянатаў Эўропы і сьвету. == Жыцьцяпіс == У 2005 годзе здабыла бронзавы мэдаль чэмпіянату Эўропы. У 2006 годзе была дыскваліфікаваная на два гады за ўжываньне забароненых прэпаратаў. У 2011 годзе стала срэбранай прызэркаю чэмпіянату Эўропы і бронзавай прызэркаю чэмпіянату сьвету. У 2012 годзе здабыла бронзавы мэдаль чэмпіянату сьвету, але на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012 году|Алімпійскіх гульнях 2012 году]] стала толькі 5-й. У 2013 годзе здабыла бронзавы мэдаль чэмпіянату Эўропы. У 2015 годзе стала чэмпіёнкаю Эўрапейскіх гульняў. У верасьні 2015 году стала бронзавай прызэркаю чэмпіянату сьвету ў Лас-Вегасе і здабыла ліцэнзію для Беларусі на [[Летнія Алімпійскія гульні 2016 году|Алімпійскія гульні 2016 году]]. На Алімпіядзе ў Бразыліі, выступаючы ў катэгорыі да 75 кг, заняла 4-е месца. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20121215234350/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ma/vasilisa-marzalyuk-1.html Васіліса Марзалюк] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Марзалюк, Васіліса}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лагойску]] [[Катэгорыя:Беларускія барцы]] [[Катэгорыя:Беларускія барцы на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Барцы на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]] [[Катэгорыя:Барцы на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году]] bhlzo5a2uct65u5wma7g99js7pd35uk 0 177883 2700280 1950068 2026-11-11T20:44:52Z Kahakai-writes 100888 2700280 wikitext text/x-wiki {{Газэта |назва = Жаноцкая справа |выява = |тып = раз у месяц |фармат = |уладальнік = |выдавец = [[Аб'яднаньне Беларускіх Жанчын імя Алёізіі Пашкевічанкі (Цёткі)]] |рэдактар = [[Н. Шнаркевічыха]] |заснаваная = сакавік 1931 |палітыка = Орган [[Аб’яднаньне Беларускіх Жанчын імя Алёізіі Пашкевічанкі (Цёткі)|Аб’яднаньня Беларускіх Жанчын імя Алёізіі Пашкевічанкі (Цёткі)]] |мова = [[Беларуская мова|беларуская]] |штаб-кватэра = [[Вільня]], Віленская вул. 8-3, [[Вільня]], Карльсбадзкая вул. 33-42 |наклад = |ISSN = |сайт = }} '''«Жаноцкая справа»''' — заходнебеларуская грамадзка-палітычная газэта орган [[Аб'яднаньне Беларускіх Жанчын імя Алёізіі Пашкевічанкі (Цёткі)|Аб’яднаньня Беларускіх Жанчын імя Алёізіі Пашкевічанкі (Цёткі)]]. Выдавалася з сакавіка 1931 да верасьня 1931 году ў [[Вільня|Вільні]] на [[Беларуская мова|беларускай мове]] раз ў месяц. Рэдактар: [[Н. Шнаркевічыха]]. == Вонкавыя спасылкі == * «Жаноцкая справа» (1931) // [http://elibrary.mab.lt/handle/1/2371 Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх ({{Мова-lt|Lietuvos mokslų akademijos Vrublevskių biblioteka (LMAVB). Žygimantų g. 1, LT-01102 Vilnius}})] {{Накід:Пэрыёдыка}} {{Беларускія пэрыядычныя выданьні}} [[Катэгорыя:Беларускія газэты]] [[Катэгорыя:Газэты на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1931 годзе]] [[Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)]] lu00ksyn2iltlwyjvkbu39y2vhdmqeu 2700287 2700280 2026-11-11T21:00:38Z Kahakai-writes 100888 2700287 wikitext text/x-wiki {{Газэта |назва = Жаноцкая справа |выява = |тып = раз у месяц |фармат = |уладальнік = |выдавец = [[Аб'яднаньне Беларускіх Жанчын імя Алёізіі Пашкевічанкі (Цёткі)]] |рэдактар = [[Н. Шнаркевічыха]] |заснаваная = сакавік 1931 |палітыка = Орган [[Аб’яднаньне Беларускіх Жанчын імя Алёізіі Пашкевічанкі (Цёткі)|Аб’яднаньня Беларускіх Жанчын імя Алёізіі Пашкевічанкі (Цёткі)]] |мова = [[Беларуская мова|беларуская]] |штаб-кватэра = [[Вільня]], Віленская вул. 8-3, [[Вільня]], Карльсбадзкая вул. 33-42 |наклад = |ISSN = |сайт = }} '''«Жаноцкая справа»''' — заходнебеларуская грамадзка-палітычная газэта — орган [[Аб'яднаньне Беларускіх Жанчын імя Алёізіі Пашкевічанкі (Цёткі)|Аб’яднаньня Беларускіх Жанчын імя Алёізіі Пашкевічанкі (Цёткі)]]. Выдавалася з сакавіка 1931 да верасьня 1931 году ў [[Вільня|Вільні]] на [[Беларуская мова|беларускай мове]] раз ў месяц. Рэдактар: [[Н. Шнаркевічыха]]. == Вонкавыя спасылкі == * «Жаноцкая справа» (1931) // [http://elibrary.mab.lt/handle/1/2371 Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх ({{Мова-lt|Lietuvos mokslų akademijos Vrublevskių biblioteka (LMAVB). Žygimantų g. 1, LT-01102 Vilnius}})] {{Накід:Пэрыёдыка}} {{Беларускія пэрыядычныя выданьні}} [[Катэгорыя:Беларускія газэты]] [[Катэгорыя:Газэты на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1931 годзе]] [[Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)]] dxm9o08c4dygf5eq7wrqn8s5qzxqln7 0 187124 2700264 1983015 2026-11-11T20:00:00Z Kahakai-writes 100888 2700264 wikitext text/x-wiki {{Бітвы паўстаньня 1794 году}} '''Бі́тва пад Паля́намі''' адбылася 26 красавіка (7 траўня) 1794 году падчас [[Паўстаньне 1794 году|паўстаньня Тадэвуша Касьцюшкі]]. == Сілы бакоў == Пасьля [[Бітва пад Няменчынам|бою пад Няменчынам]] расейскія аддзелы пад камандаваньнем палкоўніка Кірэева (150 данскіх казакоў) і падпалкоўніка Левіца (чатыры роты Нарвенскага і дзьве роты Пскоўскага палкоў колькасьцю 1170 чалавек), якія былі рэшткамі расейскага гарнізону Вільні, адступілі на [[Міхалішкі]]. У мястэчку яны злучыліся зь пяхотным палком М. І. Дзеева і батальёнам Эстляндзкага егерскага корпуса на чале з падпалкоўнікам Шылінга, які прыбыў з [[Паставы|Паставаў]]. Палкоўнік Міхал Дзееў прыняў на сябе камандаваньне аб’яднаным войскам (каля 3300 чал.) і рушыў у бок [[Ашмяны|Ашмянаў]]. Віленскі камэндант палкоўнік [[Якуб Ясінскі]], жадаючы ліквідаваць пагрозу [[Вільня|Вільні]] з боку расейскага войска, 5 траўня рушыў зь Вільні двума шчыльнымі калонамі супраць палкоўніка М. Дзеева. Войска канфэдэратаў складалася з 1-га, 3-га, 4-га і 7-га пяхотных палкоў , 1-й і 3-й конных брыгад, 1-га палка стражы татарскай Кіркора пад камандаваньнем падпалкоўніка Бараноўскага. Да войска далучылася 5 тысяч мясцовых шляхціцаў і касінераў. == Ход бітвы == 26 красавіка (7 траўня) 1794 году ў 11 гадзін раніцы адбылася зацятая бітва пад Палянамі (7 км на поўнач ад [[Ашмяны|Ашмян]]). Паўстанцы падзяліліся на шэсць калон і рушылі ў атаку. Пры набліжэнні на гарматны стрэл, паўстанцы перашыхтаваліся ў два шэрагі і пачалі артыллерыйскі абстрэл. Палкоўнік М.І. Дзееў здолеў адбіць атакі і рушыў у штыкавую контратаку (5 рот Тамбоўскага палка, Эстляндскі батальён, 3 роты Нарвенскага палка і 2 роты Пскоўскага палка). Расейскія войскі наступалі больш дзесяці вёрст, аднак не здолелі зламіць баявы строй канфедэратаў. Са змярканнем палкоўнік [[Якуб Ясінскі]] вырушыў у бок [[Вільня|Вільні]]. Палкоўнік М. Дзееў быў не ў стане арганізаваць пераслед паўстанцаў. == Вынікі == У паўстанцаў палкоўнік М.Дзееў захапіў 3 вялікія і 3 малыя гарматы. Падчас бойкі паўстанцы страцілі каля 500 жаўнераў; 34 канфедэрата былі захоплены ў палон, у тым ліку адзін афіцэр. Расейскія страты склалі 173 жаўнеры і адзін праваслаўны святар. 2 (15) траўня 1794 году М. Дзееў адправіў рапарт Л.Бенігсену аб бітве пад Палянамі. Па сведчанню М. Дзеева: ''"...вайскоўцы былі так раз’юшаны, што не давалі пардону"'' (г. зн. ня бралі ў палон). == Памяць == У часы міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Палянах быў усталяваны гранітны помнік, які пазней быў знішчаны па загаду мясцовага старшыні калгасу. == Літаратура == * ''Стогн: Паўстанне і вайна 1794 г. ў Літоўскай правінцыі: Дакументы. - Мн.: Пейто. - 2002. - 208 с.'' * ''Восстание и война 1794 года в литовской провинции (по документам российских архивов). М.: «Книжный дом «ЧеРо»,2000. - 176 с., ил.'' * ''Grabski А. Jan Wimmer i inni, Zarys dziejów wojskowości polskiej do roku 1864. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej. - Warszawa. - 1966.'' * ''Kukiel М. Zarys historii wojskowości w Polsce. - London: Puls, 1993. {{ISBN|0-907587-99-2}}.'' * ''Zahorski А. Wypisy źródłowe do historii polskiej sztuki wojennej. Polska sztuka wojenna w okresie powstania kościuszkowskiego. Zeszyt dziesiąty. - Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej. - Warszawa. - 1960.'' {{Расейска-беларускія бітвы}} {{Парады артыкулу|артаграфія|няма карткі = Бітва|няма выяваў}} [[Катэгорыя:Паўстаньне 1794 году]] mlk50ex4dkamj1obvl9spxs6n9ofc99 0 189185 2700338 2667373 2026-11-12T10:30:49Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700338 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = Беларуская школа ў Латвіі |выява = |подпіс = |тэматыка = навукова-папулярны, пэдагагічны і літаратурна-грамадзкі [[часопіс]] беларускай меншасьці ў [[Латвія|Латвіі]] |пэрыядычнасьць = |мова = беларуская |адрас = |рэдактар = [[Канстанцін Езавітаў]] |заснавальнік = [[Таварыства беларускіх вучыцялёў]] |выдавец = |краіна = [[Латвія]] |дата заснаваньня = 1926 |аб'ём = |камплектацыя = |наклад = |ISSN = |сайт = }} «'''Беларуская школа ў Латвіі'''» — штомесячны навукова-папулярны, пэдагагічны і літаратурна-грамадзкі [[часопіс]] беларускай меншасьці ў [[Латвія|Латвіі]], заснаваны як орган «[[Таварыства беларускіх вучыцялёў]]» і пэдагагічны дадатак да газэты «[[Голас беларуса (1925)|Голас беларуса]]». Выдаваўся на беларускай мове ў [[Рыга|Рызе]] (1926—1929, 1932—1933). З № 4 (1933) выходзіў раз у 2 месяцы. Адказны рэдактар [[Канстанцін Езавітаў]]. Уздымаў актуальныя грамадзка-палітычныя і асьветніцкія пытаньні жыцьця беларускай меншасьці, шырока асьвятляў работу і становішча беларускіх гімназій і школ у Латвіі. Арганізацыю ў іх навучальнага працэсу, пытаньні асьветы, дзейнасьць «Таварыства беларускіх вучыцялёў у Латвіі» і «Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі», друкаваў іх статуты, зварот-заклік і праграму па зьбіраньні беларускага фальклёру. Пісаў пра гістарычныя падзеі 1917—1919 на Беларусі, у т. л. пра [[Усебеларускі зьезд]], узьнікненьне [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] і дзейнасьць яе лідэраў, паведамляў пра нацыянальна-вызваленчы рух у Заходняй Беларусі. Зьмясьціў нарысы «Беларусь у мінулым і сучасным» Езавітава, «Літоўская мэтрыка і яе каштоўнасьць для вывучэньня мінуўшчыны Беларусі» [[Дзьмітры Даўгяла|Даўгялы]], «Люцынскі замак у канцы XVI ст.» [[Вацлаў Ластоўскі|Ластоўскага]] (пад псэўданімам Власт), «Ахова помнікаў старажытнасьці на Віцебшчыне» [[Баляслаў Брэжга|Брэжгі]], «Як вучыць у новай школе» [[Антон Луцкевіч|Луцкевіча]], «да гісторыі зьбіраньня і германізацыі беларускай народнай песьні» і інш. Значную ўвагу аддаваў культурнаму жыцьцю ў [[БССР|Савецкай Беларусі]], пісаў пра пастаноўкі [[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы|Беларускага дзяржаўнага тэатру]], яго кіраўніка [[Еўсьцігней Міровіч|Міровіча]], [[Нацыянальны гістарычны музэй Рэспублікі Беларусь|Беларускі дзяржаўны музэй]], Акадэмічную канфэрэнцыю 1926, Усебеларускую нараду архівістаў. На старонках часопіса зьмешчаны артыкулы пра дырэктара [[Дзьвінская дзяржаўная беларуская гімназія|Дзьвінскай беларускай гімназіі]] [[Сяргей Сахараў|Сахарава]] і іншых пэдагогаў, грамадзкага дзеяча і мовазнаўца [[Браніслаў Тарашкевіч|Тарашкевіча]], з нагоды 50-годзьдзя [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]], матэрыялы ў сувязі са сьмерцю [[Райніс]]а і пра яго ролю ў грамадзкім жыцьці беларускай меншасьці, творы В. Вальтара, [[Пятро Сакол|П. Масальскага]] (пад псэўд. П. Сакол), В. Нікановіч-Сахаравай (пад псэўд. В. Лепельчанка), Я. Воркуля, С. Сьлядзеўскага, А. Наваміра, пераклады на беларускую мову твораў Райніса, А. Упіта, рэцэнзіі і анатацыі на выдадзеныя ў Латвіі зборнікі беларускіх пісьменьнікаў, «Славенскі зборнік» (выд. ў Югаславіі) і інш. Інфармаваў пра дзейнасьць беларускага народнага тэатру ў Рызе, Дні беларускай культуры ў Латвіі, рабіў агляды культурнага жыцьця беларусаў у Летуве, Заходняй Беларусі, Чэхаславаччыне. Выйшлі 24 нумары. Закрыты пасьля ўсталяваньня дыктатуры [[Карліс Улманіс|Карліса Улманіса]]. == Вонкавыя спасылкі == * Беларуская Палічка // Часопіс [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_skola_u_Latvii_pdf.zip.html «Беларуская школа ў Латвіі»] * [https://web.archive.org/web/20191007190507/http://digital.nlb.by/items/show/3815 Часопіс «Беларуская школа ў Латвіі», 1927] у [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]] * [https://web.archive.org/web/20250503093426/https://digital.nlb.by/items/show/3102 Часопіс «Беларуская школа ў Латвіі», 1932] у [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]] * [https://web.archive.org/web/20250503093426/https://digital.nlb.by/items/show/3103 Часопіс «Беларуская школа ў Латвіі», 1933] у [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]] == Літаратура == * Ліс, А. С., Панізнік, С. С. «Беларуская школа ў Латвіі» // {{Літаратура/ЭГБ|1}} — С. 422—423 {{Беларусы ў Прыбалтыцы}} {{Беларускія пэрыядычныя выданьні}} [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1926 годзе]] [[Катэгорыя:Беларускія часопісы]] [[Катэгорыя:Латвійскія часопісы]] [[Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Латвіі]] [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] kq7r00kh7mxpe3mh8liyzaq2s8valxi 0 189722 2700279 2480543 2026-11-11T20:43:45Z Kahakai-writes 100888 2700279 wikitext text/x-wiki {{Газэта |назва = Беларускі работнік |лацінка = |выява = |памер выявы = |лягатып = |тып = [[газэта]] |фармат = |заснавальнік = |уладальнік = |выдавец = |краіна = [[Трэці Райх|Нямеччына]] |рэгіён = м. [[Бэрлін]] |рэдактар = [[Вітаўт Тумаш]],<br>[[Станіслаў Грынкевіч]]<ref>ЭнГістБел, Т.1 с.452 Жумар С. У.</ref> |заснаваная = 1943 |закрытая = 1944 |палітыка = агляды міжнароднага жыцьця, зьвесткі пра дзейнасьць беларускіх нацыянальных арганізацыяў, навукова-папулярныя матэрыялы, вершаваныя і празаічныя творы беларускіх аўтараў. |мова = [[Беларуская мова|беларуская]] |штаб-кватэра = |аб’ём = |наклад = |пэрыяд = штотыдзень |цана = |ISSN = |узнагароды = |сайт = }} '''«Беларускі работнік» —''' штотыднёвая [[газэта]] для беларусаў-'''«'''остарбайтэраў'''»'''. Выдавалася на беларускай мове ў [[Бэрлін]]е (пач. 1943 — сяр. 1944) пад кантролем нямецкіх уладаў. Выйшла ня менш за 41 нумар. Друкаваў агляды міжнароднага жыцьця, зьвесткі пра дзейнасьць беларускіх нацыянальных арганізацыяў у Нямеччыне, навукова-папулярныя матэрыялы, вершаваныя і празаічныя творы беларускіх аўтараў (сярод іх [[Масей Сяднёў|М. Сяднёў]]). Рэдактары [[Вітаўт Тумаш]], [[Станіслаў Грынкевіч]].<ref>ЭнГістБел, Т.1 с.452 Жумар С. У.</ref> У 1944 годзе М. Сяднёў разам з Х. Ільляшэвічам ад'язджае ў Варшаву (яго бацька і сястра засталіся ў Бацечках, дзе рабілі на зямлі ксяндза, а, затым вярнуліся дамоў у [[БССР]]), а, затым, у Бэрлін. Там М. Сяднёў робіць у газэце «Беларускі работнік». Савецкае войска наступае на [[Бэрлін]]. М. Сяднёў і Х. Ільляшэвіч едзе ў [[Прага|Прагу]] да [[Ларыса Геніюш|Л. Геніюш]]<ref name="янчыквінуцёкі">{{Кніга |аўтар = |імя = Ян|прозьвішча = Чыквін|частка = |загаловак = Па прызванні і абавязку: літаратурны-крытычныя артыкулы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Беласток]]|выдавецтва = [[Беластоцкі ўнівэрсытэт]]|год = 2005|том = |старонкі = 97|старонак = 236|сэрыя = |isbn = 83-7431-034-0|наклад = }}</ref>. Аднак, недзе, праз месяц, М. Сяднёў і Х. Ільляшэвіч едуць далей у [[Трэці Райх|Нямеччыну]] . У [[Баварыя|Баварыі]] яны засталіся ў амэрыканскае зоне акупацыі. М. Сяднёў асеў у месьце [[Рэгенсбург|Рэгенсбуркг]]<ref name="янчыквінблсткжыцьцё">{{Кніга |аўтар = |імя = Ян|прозьвішча = Чыквін|частка = |загаловак = Па прызванні і абавязку: літаратурны-крытычныя артыкулы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Беласток]]|выдавецтва = [[Беластоцкі ўнівэрсытэт]]|год = 2005|том = |старонкі = 94—95|старонак = 236|сэрыя = |isbn = 83-7431-034-0|наклад = }}</ref><ref name="мсяднёўблсткжыцьцё">{{Кніга |аўтар = |імя = Масей|прозьвішча = Сяднёў|частка = |загаловак = Масеева кніга. Успаміны, старонкі дзённіка, эсэ|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Менск]]|выдавецтва = |год = 1994|том = |старонкі = 280|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. «Я заплюшчыў вочы на ўсё тое, што магло параніць маю душу. Я засланяўся прыгожым»<ref name="мсяднёўзаслон">{{Кніга |аўтар = |імя = Масей|прозьвішча = Сяднёў|частка = |загаловак = Масеева кніга. Успаміны, старонкі дзённіка, эсэ|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Менск]]|выдавецтва = |год = 1994|том = |старонкі = 281, 282|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. і рабіў у пана на зямлі. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Беларускія пэрыядычныя выданьні}} [[Катэгорыя:Беларускія газэты]] [[Катэгорыя:Нямецкія газэты]] [[Катэгорыя:Газэты на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1943 годзе]] [[Катэгорыя:Друк беларускіх калябарантаў]] 0pc0u39j0dz7hulmv1ssstpg766i7br 0 201662 2700332 2030611 2026-11-12T08:56:07Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700332 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Бараціна}} {{Населены пункт/Расея |Назва = Бараціна |Статус = пасёлак |Назва ў родным склоне = Бараціна |Назва расейскай мовай = Барятино |Былая назва = |Мясцовая назва = |Суб’ект фэдэрацыі = [[Калуская вобласьць]] |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 18 |Шырата сэкундаў = 37 |Даўгата градусаў = 34 |Даўгата хвілінаў = 31 |Даўгата сэкундаў = 37 }} '''Бара́ціна''' ({{мова-ru|Барятино}}) — сяло ў [[Расея|Расеі]], адміністрацыйны цэнтар [[Барацінскі раён|Барацінскага раёну]] [[Калуская вобласьць|Калускай вобласьці]]. Насельніцтва складае 2748 чалавек паводле зьвестак за 2010 год. Сяло разьмешчанае ў 120 км на паўднёвы ўсход ад [[Калуга|Калугі]]. Маецца чыгуначная станцыя па маршруце [[Смаленск]]—[[Сухінічы (горад)|Сухінічы]]. Населены пункт быў заснаваны ў канцы XIX стагодзьдзя ля чыгуначнай станцыі. == Насельніцтва == {| align= border="0" cellspacing="2" cellpadding="5" style="border:1px solid #AAAAAA;" |-bgcolor="#AAAAAA;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| |-bgcolor="#C1FFC1" |1913 || 1926 || 1939 || 1959 || 1970 || 1979 || 1989 || 2002 || 2010 || 2017 |- bgcolor="#FFFFFF" |312 ||↗381 ||↗1492 ||↗1935 ||↗2230 ||↗2610 ||↗2926 ||↘2675 ||↗2748 ||↘2645 |} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20181012025845/http://kalugafoto.net/kaluzhskaya-oblast/739-baryatino-baryatinskij-rajon Фотаздымкі сяла]. {{Калуская вобласьць}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Калускай вобласьці]] t8c0rwne4gyovyqddnr79llqa33upsc 0 206306 2700321 2683792 2026-11-12T07:38:09Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700321 wikitext text/x-wiki {{Палітык |імя = Аўґустын Валошын |арыгінал_імя = Авґустин Іванович Волошин |выява = Avgustyn Voloshyn.jpg |памер = 220пкс |подпіс_пад_выявай = |пасада = [[Файл:Karptska_Ukraina_COA.svg|25пкс]] Прэзыдэнт [[Карпацкая Ўкраіна|Карпацкае Ўкраіны]] [[Файл:Flag of Ukraine.svg|25пкс]] |пачатак_тэрміну = 15 сакавіка 1939 |канец_тэрміну = 18 сакавіка 1939 |прэзыдэнт = |прэм’ер-міністар = |папярэднік = ён сам як Прэм’ер-міністар Карпацкае Ўкраіны |наступнік = няма |пасада2 = [[Файл:Flag of Ukraine.svg|25пкс]] [[Урад Карпацкай Украіны|Прэм’ер-міністар]] [[Карпацкая Ўкраіна|Карпацкае Ўкраіны]] |пачатак_тэрміну2 = 26 кастрычніка 1938 |канец_тэрміну2 = 15 сакавіка 1939 |папярэднік2 = [[Андрэй Бродзі]] |наступнік2 = [[Юліян Рэвай]] |прэм’ер-міністар2 = |прэзыдэнт2 = |пасада3 = [[Файл:Flag of Ukraine.svg|25пкс]] Міністар здароў’я й сацыяльнае апёкі [[Карпацкая Ўкраіна|Карпацкае Ўкраіны]] |пачатак_тэрміну3 = 8 кастрычніка 1938 |канец_тэрміну3 = 15 сакавіка 1939 |папярэднік3 = пасада ўведзеная |наступнік3 = [[Мікола Далінай]] |прэм’ер-міністар3 = |прэзыдэнт3 = |пасада4 = [[Файл:Karptska Ukraina COA.svg|25пкс]] Дэпутат [[Сойм Карпацкай Украіны|Сойму Карпацкае Ўкраіны]] |пачатак_тэрміну4 = 12 лютага 1939 |канец_тэрміну4 = 18 сакавіка 1939 |папярэднік4 = |наступнік4 = |прэм’ер-міністар4 = |прэзыдэнт4 = |дата_нараджэньня = {{Нарадзіўся|17|3|1874}} |месца_нараджэньня = [[Келечын]], цяпер [[Міжгорскі раён]], [[Закарпацьце]] |дата_сьмерці = {{Памёр|19|7|1945|гадоў = 71}} |месца_сьмерці = [[Масква]], [[Расейская СФСР]], СССР |назва_палітычнай_арганізацыі = <!-- Рух, Аб’яднаньне, і пад. Неабавязковы. Па змоўчаньні — «Партыя» --> |партыя = Народна-хрысьціянская партыя |сужэнец = |дзеці = |бацька = |маці = |род = |адукацыя = |подпіс = |узнагароды = {{Ордэн Дзяржавы (Украіна)}} (пасьмяротна) |Commons = |камэнтар = }} ''' Аўґусты́н Іва́навіч Вало́шын''' ({{мова-uk|Авґустин Іванович Волошин}}; {{Нарадзіўся|17|3|1874}}, с. [[Келечын]], цяпер [[Міжгорскі раён]], [[Закарпацьце]] — {{Памёр|19|7|1945}}, [[Масква]], [[РСФСР]], [[СССР]]) — [[Украінцы|украінскі]] [[Палітыка|палітычны]], [[Культура|культурны]], [[Рэлігія|рэліґійны]] дзяяч, [[Украінская грэка-каталіцкая царква|грэка-каталіцкі]] [[сьвятар]] [[Мукачоўская грэка-каталіцкая япархія|Мукачоўскае япархіі]], 1938 прэм’ер-міністар аўтаномнага ўраду [[Карпацкая Ўкраіна|Карпацкае Ўкраіны]], у 1939 стаў прэзыдэнтам гэтае дзяржавы, [[Герой Украіны]] (пасьмяротна). == Паходжаньне == Радавод бярэ свой пачатак ад [[Русіны (этнічная група)|русінаў-лібэртынаў]]. ''Кс.&nbsp;Іван Валошын'', то бок дзед, быў выхадцам зь вёскі [[Вялікія Лучкі]], дзе быў сьвятаром у 20-30-х рр. XIX стагодзьдзя. Важная асаблівасьць статусу Вялікіх Лучкоў была ў тым, што ягоныя жыхары знаходзіліся ў становішчы [[Вольнаадпушчанік|лібэртынаў]], якія за выкананьне пэўнае службы атрымлівалі зямлю, аж да XVIII стагодзьдзя былі вызваленыя ад фэўдальных павіннасьцяў. Служба жыхароў вёскі заключалася ў тым, што яны перавозілі пошту да блізкіх й далёкіх краёў. Новыя гаспадары дамініі [[Шанборн]]ы ў XVIII стагодзьдзі замацавалі лібэртынаў ды прымусілі іх выконваць павіннасьці. Першая згадка пра дзейнасьць кс.&nbsp;Івана Валошына ў Вялікіх Лучках датуецца 1830 рокам. Свайму сыну Івану ён перадаў эстафэту&nbsp;— служыць людзям. У сан сьвятара бацька кс.&nbsp;Аўґустына Валошына быў пасьвечаны ў 1867 годзе, пасьля атрымаў парохію ў сяле Келечын Валоўскае акругі (цяпер&nbsp;— Міжгорскі раён). Шлюб ''Эміліі Замбор-Валошын'' й ''Івана Валошына'' меў, апроч сына, яшчэ трох дачок&nbsp;— ''Вольгу'', ''Алену'' ды ''Элеанору''. == Жыцьцяпіс == [[Файл:Волошин Августин.jpg|міні|зьлева|200пкс|Аўґустын Валошын, канец ХІХ ст.]] Нарадзіўся ў в. [[Келечын]] (тады Валіўскае акругі, [[Бэрэг|Бэрэґ]], [[Вугорскае каралеўства]], [[Аўстра-Вугоршчына]], цяпер — [[Міжгорскі раён|Міжгорскага раёну]] на [[Закарпацьце|Закарпацьці]], [[Украіна]]) у сям’і вясковага сьвятара. З 1884 па 1892 рок навучаўся ва [[Ужгарадзкая гімназія|Ўжгарадзкай ґімназіі]]. Пасьля гэтага ўступіў на тэаляґічны факультэт у Будапэшце, дзе правучыўся толькі рок праз кепскі стан здароўя. У 1893 годзп зьвярнуўся ва Ўжгарад, скончыў тэаляґічныя студыі. У 1897 годзе ёг быў пасьвечаны на сьвяточніка й прызначаны на парафію ў Цэгальнянскай царкве. У 1900 годзе скончыў Вышэйшую пэдаґаґічную школу ў Будапэшце з дыплёмам выкладніка матэматыкі й фізыкі ў сярэдніх навучальных установах. З 1900 па 1917 рр. працаваў прафэсарам, а з 1917 па кастрычнік 1938 рр. — дырэктарам настаўніцкае сэмінарыі ва Ўжгарадзе. Актыўнаю палітычнаю дзейнасьцю ва ўкраінскіх грамадзка-палітычных арґанізацыях Закарпацьця пачаў займацца з 1919. 17 сьнежня 1919 увайшоў да складу Дырэкторыі Падкарпацкае Русі. Заснаваў і ачаляваў [[Народна-хрысьціянская партыя|Народна-хрысьціянскую партыю]] (1923—1939), ад якое абіраўся амбасадарам да [[Чэхаславаччына|чэхаславацкага]] парлямэнту (1925—1929). Быў вядучым дзеячам [[Настаўніцкая Грамада Падкарпацкай Русі|Настаўніцкае Грамады Падкарпацкае Русі]]. У 1933 годзе [[Папа Рымскі|Папа]] [[Пій XII]] іменаваў Аўґустына Валошына папскім [[прэлат]]ам у самастойнай [[Мукачоўская грэка-каталіцкая япархія|Мукачоўскай грэка-каталіцкай япархіі]]. 26 кастрычніка 1938, пасьля таго як праская ўлада арэштавала прэм’ер-міністра [[Андрэй Бродзі|Андрэя Бродзія]], абвясьціўшы яго вугорскім віжам, і распусьціла ўрад, Валошын быў прызначаны новым прэм’ер-міністрам [[Урад Карпацкай Украіны|аўтаномнага ўраду Карпацкае Ўкраіны]], а 15 сакавіка 1939 стаў прэзыдэнтам гэтае дзяржавы. Падчас акупацыі краю [[Вугоршчына]]ю эміґраваў разам з урадам за мяжу і пасяліўся ў [[Прага|Празе]], дзе працаваў ва [[Украінскі вольны ўнівэрсытэт|Ўкраінскім вольным унівэрсытэце (УВУ)]] прафэсарам пэдаґоґікі, дэканам, рэктарам. У траўні 1945 року арыштаваны радавымі спэцслужбамі [[СМЕРШ]]. Загінуў у маскоўскай [[Бутырская вязьніца|Бутырскай вязьніцы]] (Ляфортоаоаnbsp;— надпіс на надмагільлі прэзыдэнта А.&nbsp;Валошына) 19 ліпеня 1945 року, паводле афіцыйнае вэрсіі&nbsp;— ад [[Інфаркт|паралюшу сэрца]]. 15 сакавіка 2002 року [[Прэзыдэнт Украіны]] [[Леанід Кучма]] падпісаў загад пра прадстаўленьне Аўґустыну Валошыну пасьмяротна званьня «[[Герой Украіны]]» з уручэньнем ордэна Дзяржавы<ref>[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=2.. Загад Прэзыдэнта Ўкраіны № 257/2002 «Пра прысваеньне званьня Герой Украіны»] {{Недаступная спасылка|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Сям’я == Быў жанаты з дачкою прафэсара Ўжгарадзкае ґімназіі Ірынаю Пэтрык — сваячкаю Будзіцеля русінаў грэка-каталіцкага сьвятара [[Мукачоўская грэка-каталіцкая япархія|Мукачоўскае япархіі]] [[Аляксандар Духновіч|А. Духновіча]]. У сужэнцаў не было дзяцей, таму яны вырашылі займацца цэлым прыватным сірацінцам (дзіцячы будынак сямейнага тыпу), дзе выхоўваліся 22-е сіротаў. Дзеці жылі ў вялікім двухпавярховым будынку, які для гэтых мэтаў набыў айцец Аўґустын. Яны былі забясьпечаныя харчаваньнем, добрым адзеньнем, навучаньнем, выхаваньнем ды розьвіткам творчых здольнасьцяў. Існаваў цэлы хатні аркестар, танцавальная ґрупа ды хор. 13 сакавіка 1936 року Ірына Валошын пасьля двух дзён хваробы неспадзявана памерла. Шматлюднае пахаваньне выбітнага грамадзкага дзеяча жаночага руху і проста міласэрнае жанчыны адбываўся ва [[Ужгарадзкі катэдральны сабор|Ўжгарадзкім катэдральным саборы]]. Ад розных арґанізацыяў і дзеячаў краю было паўсотні вянкоў зь сіне-жоўтымі стужкамі. Шчырыя спачуваньні ўдаўцу выказаў Прэзыдэнт Чэхіі [[Томаш Масарык]]. == Навуковая, рэдактарская дзейнасьць == Цягам 1899—1944 напісаў і выдаў понад 40 падручнікаў ды пасобнікаў амаль па ўсіх вышэйназваных дысцыплінах. Цягам 1903—1918 быў рэдактарам адзінае ў Вугоршчыне ўкраінскае ґазэты «Наука»; за часамі [[Чэхаславаччына|Чэхаславацкае рэспублікі]] (1920—1938) яна выходзіла пад назваю «[[Свобода (тижневик)|Свобода]]». Рэдаґаваў рэліґійны журнал «Благовісник» (1922—1938). Быў ініцыятарам заснаваньня на [[Закарпацьце|Закарпацьці]] таварыства [[Закарпацкае краёвае культурна-асьветнае таварыства «Просвіта»|«Просвіта»]] (1919), «Настаўніцкае грамады» (1929) ды старшынём [[Этнаграфічнае таварыства Падкарпацкай Русі|Этнаґрафічнага таварыства Падкарпацкае Русі]] (1935), якія праіснавалі да акупацыі Закарпацьця Вугоршчынаю ў сакавіку 1939. Валошын вядомы таксама як аўтар працаў па праблемах літаратурна-пісьменнае мовы на ўкраінскім Падкарпацьці. Першы пасобнік Волошина «Методическая грамматика угро-[[Украінская мова|русского]] литературного языка для народныхъ школъ» (1901), перавыдадзены пад назваю «Методическая грамматика карпато-[[Украінская мова|русского]] языка для народныхъ школъ» (1919) і насычаны народна-гутарковымі элемэнтамі. Трэцяе выданьне, што выйшла 1923 ужо пад назваю «Методична граматика карпато-[[Украінская мова|русского]] языка для низших клас народных школ», цалкам ґрунтуецца на народным маўленьні падкарпацкіх украінцаў і да вайны вытрымала некалькі перавыданьняў. Сваю прыхільнасьць да народнае мовы Валошын выявіў яшчэ ў «Практычнай ґраматыцы [[Назва ўкраінскай мовы|маларускае]] (рутэнскае) мовы», выданы [[Вугорская мова|вугорскаю моваю]] ва [[Ужгарад|Ўжгарадзе]] (1907), дзе фактычна апісаў жывую сыстэму маўленьня закарпатцаў, трохі «алітэратурыўшы» яе традыцыйна-кніжнымі элемэнтамі ды этымаляґічным правапісам. Ва ўводзінах да гэтае працы Валошын адстойвае асобнасьць [[Украінская мова|украінскае]] мовы. У пісанай жывою моваю «Читанці для руської молодежи», што выходзіла некалькі разоў у 20 — 30-х рр., ён умяшчаў творы як мясцовых, так і ўсеўкраінскіх пісьменьнікаў. Яго брашура «О письменном языцѣ подкарпатских [[Русіны (гістарычны этнонім)|русинов]]» (1921) згуляла прыкметную ролю ў гісторыі ўкраінскае літаратурнае мовы Закарпацьця і фактычна была адказам масквафілу І. Гусьнаю, які ў брашуры «Языковый вопросъ въ Подкарпатской Руси» (1921) адмаўляў існаваньне ўкраінскае мовы агулам і лічыў, што літаратурнаю моваю на Закарпацьці мае быць расейская. Валошын абверг гэтыя выдумкі, давёўшы, што збліжэньне літаратурнае мовы на Закарпацьце з агульнаўкраінскаю ёсьць натуральным. Валошын актыўна змагаўся супраць намаганьняў вугорскіх уладаў на пачатку 20 ст. зьмяніць на Закарпацьці й Прэшаўшчыне кірыліцу вугорскаю ґрафікаю (ст. «Оборона кирилики. Як оборонялися підкарп[атські] русини проти останнього атаку мадяризації перед переворотом?», 1937, та ін.). == Успаміны пра Аўґустына Валошына == З успамінаў В. Марчука з [[Жытомірская вобласьць|Жытоміршчыны]], сукамэрніка Аўґустына Валошына ў Бутырскай вязьніцы: {{пачатак цытаты}} Да мяне ў камэру-адзіночку зьмясьцілі Аўґустына Валошына… Гэта быў невысокі поўны мужчына, рокаў яму было за 70. Ён меў хворы страўнік і ня мог есьці. Сваю ежу ён аддаваў мне. Штодня Валошын распавядаў пра жыцьцё [[Езус Хрыстус|Езуса Хрыстуса]], таксама пра сябе, як ён езьдзіў у [[Рым]], у [[Прага|Прагу]]. Я даведаўся, што Валошын сустракаўся з [[Ёахім фон Рыбэнтроп|Рыбэнтропам]], [[Сьцяпан Бандэра|С. Бандэраю]], [[Андрэй Мэльнік|А. Мэльнікам]]… З кожным днём Аўґустын Іванавіч занепадаў. Нават сам ня мог выходзіць на шпацыр. Мы бралі яго пад рукі і выводзілі шпацыраваць… На ўсё жыцьцё запомніў я гэтага добрага й разумнага чалавека… {{Арыгінал|uk|До мене в камеру-одиначку помістили Августина Волошина... Це був невисокий повний чоловік, років йому було за 70. Він мав хворий шлунок і не міг їсти. Свою їжу він віддавав мені. Кожного дня Волошин розповідав про життя Ісуса Христа, також про себе, як він їздив до Риму, до Праги. Я дізнався, що Волошин зустрічався з Ріббентропом, С. Бандерою, А. Мельником... З кожним днем Августин Іванович слабнув. Навіть сам уже не міг виходити на прогулянку. Ми брали його під руки і виводили гуляти... На все життя запам'ятав я цю добру і розумну людину...}} {{канец цытаты|крыніца=Реєнт О. П. Україна між світовими війнами (1914-1939). Події. Люди. Документи: Нариси історії: Навч. посіб. / Реєнт О. П., Коляда І. А. — К.: Школа, 2004. — 544 с.}} == Ушанаваньне памяці == [[Файл:Praha, Vinohrady, Olšanské hřbitovy, hrob Augustina Vološina.jpg|міні|справа|250пкс|Надгробак Аўґустына Валошына, [[Прага]]]] У 2017 годзе вуліца Яраслава Галана ў Кіеве перайменаваная на [[Вуліца Аўгустына Валошына (Кіеў)|вуліцу Аўґустына Валошына]].<ref>[http://kiev.pravda.com.ua/news/59df454720b23/ Київрада перейменувала Інтернаціональну площу і 10 вулиць]</ref> Таксама [[Вуліца Аўгустына Валошына|вуліцы, названыя ў гонар Аўґустына Валошына]], існуюць і ў іншых населеных пунктах. == Глядзіце таксама == * [[Сьпіс Герояў Украіны]] * [[Карпацкая Ўкраіна]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''[[Мікола Вэгеш]], [[Сьцяпан Віднянскі]]''. [http://history.org.ua/?encyclop&termin=Voloshyn_A Волошин Августин Іванович] // {{Літаратура/Энцыкляпэдыя гісторыі Ўкраіны|1|625}} * ''Мікола Вэгеш''. [http://esu.com.ua/search_articles.php?id=27856 Волошин Августин Іванович] // {{Літаратура/Энцыкляпэдыя сучаснай Украіны|5|120}} * Волошин Августин // {{Літаратура/Энцыкляпэдыя ўкраіназнаўства}}&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— С. 315. * ''Зимомря M., Гомоннай В., Вегеш М''. Августин Волошин.&nbsp;— Ужгород, 1995. * ''Йосипенко В''. Зимові сутінки червневих днів. Деякі подробиці перебування Августина Волошина в Лефортово [Текст] / В. Йосипенко // З архівів ВУЧК, ГПУ, НКВД, КГБ. [Гол. ред. Данилюк Ю.]&nbsp;— 1994&nbsp;— №&nbsp;1.— С. 140—147. * ''Беднаршова Т''. Професор, доктор, отець Августин Волошин&nbsp;— ост. ректор УВУ в Празі // Визвольний шлях.&nbsp;— 1997.&nbsp;— №&nbsp;5. * {{Літаратура/Малы слоўнік гісторыі Ўкраіны}} * ''[[Васіль Німчук]].'' Волошин Августин Іванович * ''Федака С. Д''. Августин Волошин: коротка біографія / С.&nbsp;Д.&nbsp;Федака.&nbsp;— Ужгород: Гражда, 2005. * Дитячі роки Авґустина описані в книзі для дітей «Олександр Гаврош про Григора Пинтю, Олександра Духновича, Івана Силу, Адальберта Ерделі, Августина Волошина» / [[Аляксандар Гаўраш]]; художник Ірина Шумова.&nbsp;— Київ : [[Грані-Т]], 2011.&nbsp;— 120, [8] с. : іл.&nbsp;— (Життя видатних дітей).&nbsp;— 2000 пр.&nbsp;— {{ISBN|978-966-2923-77-3}} (Серія «[[Життя видатних дітей]]»).&nbsp;— {{ISBN|978-966-465-343-2}}. == Вонкавыя спасылкі == {{Вікіцытатнік}} * [https://youtube.com/ALETOY2ajhw АВГУСТИН ВОЛОШИН | Програма «Велич особистості» | 2017&nbsp;(ВІДЕО)]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://youtube.com/0U8rlEovpK8 АВГУСТИН ВОЛОШИН | Програма «Велич особистості» | 2014&nbsp;(ВІДЕО)]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://1939.in.ua/deputati-sojmu-karpatskoyi-ukrayini/voloshin-avgustin-ivanovich/ Августин Волошин. Депутат Сойму Карпатської України, 1939.IN.UA] * [http://litopys.org.ua/volosh/volosh.htm ''Авґустин Волошин''. Вибрані твори. Ужгород, 2002.&nbsp;— 528 с.]&nbsp;— {{ISBN|966-7703-42-8}}. * [http://litopys.org.ua/volosh/euvolosh.htm Енциклопедія українознавства&nbsp;— II]. * [https://web.archive.org/web/20090411104611/http://www.nbuv.gov.ua/fpu/Exhib/Voloshin.htm Інформація про видання творів] * [https://web.archive.org/web/20140202132729/http://www.histans.com/?hronos&setfun=seven_fun Цей день в історії] * [https://web.archive.org/web/20130612100517/http://umoloda.kiev.ua/number/2241/196/79783/ Той, що вірив у наше воскресіння] {| style="clear:both; background-color:#fcfbe5; border-style: solid; border-color:#1370c6; border-width:3px; vertical-align:top; text-align:center; border-collapse: collapse;width:100%;margin-top:3px;" cellpadding="4" cellspacing="0" |- | width="25%" | <span style="color: #1370c6;">'''Папярэднік'''<br />[[Андрэй Бродзі|<span style="color: #1370c6;">'''Андрэй Бродзі''']] | width="10%" | [[Файл:Karptska Ukraina COA.svg|50пкс]] | width="20%" | '''[[Урад Карпацкай Украіны|<span style="color: #1370c6;">2-і Старшыня Ўраду Падкарпацкае Русі (Карпацкае Ўкраіны)]]'''<br /><span style="color: #1370c6;">'''26 кастрычніка 1938 — 15 сакавіка 1939''' | width="10%" | [[Файл:Karptska Ukraina COA.svg|50пкс]] | width="25%" | <span style="color: #1370c6;">'''Наступнік'''<br />[[Юліян Рэвай|<span style="color: #1370c6;">'''Юліян Рэвай''']] |} {{Прэм’ер-міністры Ўкраіны}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Валошын, Аўгустын}} [[Катэгорыя:Украінскія рэлігійныя дзеячы]] [[Катэгорыя:Дзеячы Карпацкай Украіны]] [[Катэгорыя:Міністры Карпацкай Украіны]] [[Катэгорыя:Амбасадары ў сойм Карпацкай Украіны]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ужгарадзкай гімназіі]] [[Катэгорыя:Рэктары Ўкраінскага вольнага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Падкарпацкая Русь]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы]] qyvf6mhipmd730ejsguotr6zrh8w23q 0 207342 2700255 2609809 2026-11-11T18:38:02Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700255 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''Кампанія Ўолта Дыснэя''' ({{мова-en|The Walt Disney Company}}) — адна з найбуйнейшых карпарацыяў індустрыі забаў у сьвеце. Заснаваная 16 кастрычніка 1923 году братамі [[Ўолт Дыснэй|Ўолтам]] і [[Рой Олівэр Дыснэй|Роем]] Дыснэямі як невялікая [[анімацыя|анімацыйная]] [[кінастудыя|студыя]]. Па стане на чэрвень 2015 году — адна з найбуйнейшых [[галівуд]]зкіх студый, уладальнік 11-ці тэматычных паркаў і двух аквапаркаў, а таксама некалькіх сетак тэлерадыёвяшчаньня, да ліку якіх адносіцца Амэрыканская тэлерадыёвяшчальная кампанія ([[American Broadcasting Company|Эй-Бі-Сі]]). [[Штаб-кватэра]] кампаніі Ўолта Дыснэя і асноўныя вытворчыя магутнасьці сканцэнтраваны на [[Студыя Ўолта Дыснэя|Студыі Ўолта Дыснэя]] (''Walt Disney Studios'') у горадзе Бэрбанк, штат [[Каліфорнія]], [[ЗША]]. Кампанія Ўолта Дыснэя ўваходзіць у прамысловы [[Прамысловы індэкс Доў-Джонза|індэкс Доў-Джонза]]. Рынкавая капіталізацыя на 16 траўня 2013 — каля 122 [[Мільярд|млрд]] [[даляр ЗША|даляраў]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20190402131036/https://www.disney.com/?intoverride=true Афіцыйны сайт кампаніі] {{Накід}} [[Катэгорыя:Падзеі 16 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1923 годзе]] [[Катэгорыя:Кампаніі, акцыямі якіх гандлююць на Нью-Ёрскай біржы]] [[Катэгорыя:Walt Disney]] [[Катэгорыя:Мэдыякампаніі ЗША]] 5c5ao14rnv6hjapfgc54itp07rxvn0o 0 217258 2700265 2290161 2026-11-11T20:00:54Z Kahakai-writes 100888 2700265 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |Назва = Аблога Масквы |Частка = [[Вайна Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў]] |Выява = |Подпіс да выявы = |Дата = верасень — кастрычнік 1618 |Месца = [[Маскоўская дзяржава]] |Прычына = |Вынік = перамога маскоўскага войска |Тэрытарыяльныя зьмены = |Супернік1 = [[Файл:Flag of the Tzar of Muscovia.svg|22пкс]] [[Масковія]] |Супернік2 = [[Файл:Chorągiew królewska króla Zygmunta III Wazy.svg|25пкс]] [[Рэч Паспалітая]] |Камандуючыя1 = {{Просты сьпіс| * '''[[Міхаіл I Раманаў|Міхаіл I]]''' * Васіль Куракін * Іван Катыроў-Растоўскі * Сямён Празароўскі }} |Камандуючыя2 = {{Просты сьпіс| * '''[[Уладыслаў Ваза]]''' * [[Ян Караль Хадкевіч]] * [[Пятро Сагайдачны]] * [[Барталамей Навадворскі]] }} |Сілы1 = [[Файл:Flag of the Tzar of Muscovia.svg|22пкс]] 11 500 чал., у т. л.: {{Просты сьпіс| * апалчэньне — 5500 чал. * баяры — 1350 чал. * [[стральцы]] — 1500 чал. * [[данскія казакі]] — 2600 чал. * бельскія немцы — 300 чал. * [[татары]] — 450 чал. }} |Сілы2 = {{Просты сьпіс| * [[Файл:Chorągiew królewska króla Zygmunta III Wazy.svg|25пкс]] да 8000 чал. * Запароскія казакі — да 18 000 чал. }} |Страты1 = |Страты2 = |Агульныя страты = нязначныя |Дадаткі = }} {{Іншыя значэньні|Аблога Масквы}} {{Бітвы вайны Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў}} '''Аблога Масквы''' ({{Мова-ru|Московское осадное сидение}}) — [[аблога]] места [[Масква|Масквы]] войскам [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] на чале з [[Уладыслаў IV|Уладзіславам Вазам]] і вялікім гетманам літоўскім [[Ян Караль Хадкевіч|Янам Каралем Хадкевічам]] у зьвязе з [[Запароскія казакі|запароскімі казакамі]] пад даводзтвам гетмана [[Пятро Сагайдачны|Пётры Сагайдачнага]]. Апошняя буйная баявая дзея паходу Ўладыслава Вазы 1617—1618 рокаў і ўсяе [[Вайна Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў|вайны 1609—1618 рокаў]]. Цягам кароткай аблогі адбылася спроба [[штурм]]у Масквы, якая не прывяла да посьпеху. Пасьля няўдалае аблогі літоўска-польскае кіраўніцтва пайшло на заключэньне [[Дэвулінскае замірэньне|Дэвулінскага замірэньня]]. == Перадумовы == Напрыканцы 1616 року кароль [[Жыгімонт III]] прыняў рашэньне яшчэ раз паспрабаваць захапіць Маскву. Паход быў аздоблены як выступ «законнага» цара Ўладыслава Вазы супраць «узурпатара» [[Міхаіл I Раманаў|Міхаіла Раманава]]. У паходзе мелі ўзяць удзел [[Каралеўства Польшча|каронныя]] войскі на чале з Уладзіславам (6000 чал.) і [[Вялікае Княства Літоўскае|літоўскія]] пад даводзтвам вялікага гетмана Яна Караля Хадкевіча (6500 чал.). Уладыслаў рушыў з [[Варшава|Варшавы]] 5 красавіка 1617 року, але толькі ў верасьні прыбыў у Смаленск. Маскоўскі ўрад сьцягнуў на заходні кірунак амаль усе наяўныя сілы і ў раёне [[Мажайск]]у аказаў сур’ёзны супраціў. [[Бітва пад Мажайскам (1618)|Бітва пад Мажайскам]] працягвалася ўсё лета 1618 року. У выніку маскоўскія войскі вымушаныя былі адступіць, аднак затрымалі прасоўваньне літоўска-польскага войска і моцна саслабілі яго. У выніку пад Маскву дайшло толькі блізу 8000 чалавек. Адной з прычынаў адступленьня маскоўскіх войскаў стала ўварваньне запароскіх казакаў на чале з гетманам [[Пятро Сагайдачны|Пятром Сагайдачны]]. Казакі, скарыстаўшыся адсутнасьцю буйных сілаў маскоўцаў, лёгка прайшлі з паўднёвага захаду да Масквы, на шляху захапіўшы [[Ліўны]], [[Ялец]] і шэраг іншых крэпасьцяў. {{Дата ў старым стылі|22 верасьня|1618|2 кастрычніка}} літоўска-польскае войска падышло да Масквы і разьмясьцілася ў [[Тушына|Тушыне]], на месцы колішняга лягеру [[Ілжэдзьмітры II|Ілжэдзьмітрыя II]], а Сагайдачны — ля [[Данскі манастыр|Данскога манастыру]], прыкрываючы пераправу праз [[Масква (рака)|Маскву-раку]] сваіх абозаў. Уладыслаў засяродзіў усе свае сілы на вырашальныя дзеі. Агульная колькасьць войска разам з казакамі Сагайдачнага складала 25 000 чалавек. Маскоўскі гарнізон складаў каля 11 500 чалавек. Зь іх прыкладна 5500 чалавек было сабраным па ўсім месьце [[апалчэньне]]м. Аднак Масква ня была заблякаваная, што дазваляла бесьперашкодна дасылаць папаўненьне абаронцам. == Хада аблогі == Хадкевіч прыняў рашэньне атакаваць Маскву з ходу ўжо ўночы з 10 на 11 кастрычніка, каб ня даць дайсьці маскоўскаму падмацаваньню. Паводле ягонага пляну 5000 запарожцаў мелі зладзіць падманны штурм у Замаскварэччы, каб адцягнуць частку сілаў на сябе. Галоўны ўдар быў заплянаваны з захаду і паўночнага захаду; пасьля разбурэньня Арбацкай і Цьвярской брамаў у места ўваходзілі [[лісоўчыкі]], [[райтары]] і запарожцы. Аднак маскоўскія ваяводы здолелі падгледзець перасоўваньні войскаў Рэчы Паспалітай, а таксама наконадні штурму на іхні бок перабеглі два францускія майстры-падрыўнікі, якія распавялі пра пляны падрыву брамаў, а самае галоўнае — пра час пачатку штурму. Маскоўцы пасьпелі прывесьці войскі ў поўную баявую гатоўнасьць. Таму атака на Цьвярскую браму была адбітая, а запарожцы ўвогуле не наважыліся пачаць бітву. Пры Арбацкай браме палякі пасьпелі замацавацца на лініі драўляных умацаваньняў і пачалі закладку пэтардаў. Аднак пасьля падыходу да абаронцаў нямецкіх наймітаў палякі былі выбітыя з умацаваньня. Хадкевіч зь невядомай прычыны не аказаў дапамогі, хоць меў дастаткова сілаў. == Вынікі == Няўдача штурму азначала крышэньне надзеяў Рэчы Паспалітай на здабыцьцё маскоўскага стальцу. Працяг ваенных дзеяньняў у такой сытуацыі ня меў пэрспэктываў, і польскія камісары пры Ўладыславе прынялі рашэньне ўзнавіць мірныя перамовы. А паколькі на той час літоўска-польская дзяржава і запароскія казакі заваявалі некалькі дзясяткаў местаў ды крапасьцей і працягвалі пагражаць як сталіцы, так і буйным цэнтрам ([[Яраслаўль|Яраслаўлю]] і [[Калуга|Калузе]]), дык падпісаньне [[Дэвулінскае замірэньне|Дэвулінскага замірэньня]] адбывалася на ўмовах Рэчы Паспалітае. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Polen/XVII/1600-1620/Stosunki/frametext1.htm Паход Уладыслава ў Масковію ў 1617 і 1618 роках] {{ref-ru}} [[Катэгорыя:Расейска-беларускія бітвы]] [[Катэгорыя:Польска-расейскія бітвы]] [[Катэгорыя:Аблогі з удзелам Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Аблогі з удзелам Польшчы]] [[Катэгорыя:Аблогі з удзелам Расеі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Масквы]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1618 году]] [[Катэгорыя:Бітвы ў Маскоўскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Бітвы вайны Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў]] 2w38rz7jybinpaq8tdxoqkmud3scsc9 0 225555 2700294 2696984 2026-11-11T23:30:37Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700294 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 36 |Шырата хвілінаў = 1 |Шырата сэкундаў = 37 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 14 |Даўгата хвілінаў = 17 |Даўгата сэкундаў = 25 |Назва мапы = |Колер = {{Колер|Мальта}} }} '''Айнсылем''', ({{мова-en|'''Ainsielem'''}}) («Вясна сьвету»)<ref>[https://web.archive.org/web/20120420021333/http://www.geody.com/geospot.php?world=terra&map=col&ufi=-18514&alc=nsl Ainsielem / Ghain Sielem / Għajnsielem, Malta, Earth — Geody<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20091226212637/http://www.fallingrain.com/world/MT/0/Ghajnsielem.html Maps, Weather, and Airports for Ghajnsielem, Malta<!-- Bot generated title -->]</ref> — муніцыпалітэт на паўднёвым усходзе выспы [[Гоца]], [[Мальта]]. У яго склад ўваходзіць таксама востраў [[Каміно]]. Насельніцтва муніцыпалітэту — 2570 чалавек (адпавядае перапісу 2005 году). Назва паходзіць ад крыніцы, вакол якога прыкладна ў 1700 гадах былі пабудаваныя грамадзкія лазьні. Даслоўнае значэньне тапоніму — «мірная крыніца». Славутасьцямі зьяўляюцца Заліў Мгар і рыбацкая вёска. Таксама цікавая турыстам старая францысканская царква сьвятога Антонія. == Цікавыя месцы == * Заліў Мгар * Форт Чэмбрэй * Lourdes Chapel and Lourdes Home * Сьвятыня ''Нашай Пані Ларэта'' * Пьяцца тад-Дэхра * Царква сьвятога Антонія * Гарлеская вежа * Вежа Мгар ікс-Сіні * [[Каміно]] == Асноўныя вуліцы == * Pjazza Indipendenza (Плошча незалежнасьці) * Pjazza Loreto (Плошча Ларэта) * Triq Borġ Għarib (Дорога Трыг Борг) * Triq il-Fawwara * Triq il-Ġnien (Садовая вуліца) * Triq il-Ħamri * Triq il-Qala (Вуліца Кала) * Triq in-Nadur (Вуліца Надур) * Triq ix-Xatt (Прыбрэжная вуліца) * Triq iż-Żewwieqa * Triq l-Imġarr (Дарога Мгар) * Triq Sant' Antnin (Дарога Сьвятога Антонія) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20130511142455/http://www.ghajnsielem.com/ Official website] * [http://www.radjulauretana.com Radju Lauretana] [[Катэгорыя:Гарады Мальты]] [[Катэгорыя:Гоца]] qlw9vr151taywhzib1zx5htwsf5qqxn 0 226007 2700312 2640730 2026-11-12T06:25:26Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700312 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Арха́нгельскі раён''' ({{мова-ru|Архангельский район}}; {{мова-ba|Архангел районы}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнае частцы [[Башкартастан]]у ў [[Расея|Расеі]]. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца вёска [[Архангельскае (Архангельскі раён)|Архангельскае]]. == Геаграфія == Архангельскі раён мяжуе зь [[Беларэцкі раён|Беларэцкім]], [[Гафурыйскі раён|Гафурыйскім]], [[Кармаскалынскі раён|Кармаскалынскім]] і [[Іглінскі раён|Іглінскім]] раёнамі, а таксама з [[Чалябінская вобласьць|Чалябінскай вобласьцю]]. Плошча раёну складае 2421,45 км². == Гісторыя == Архангельскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 году ў адпаведнасьці з пастановай [[Усерасейскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == Насельніцтва раёну па стане на 2017 год складала 17630 чалавек. Паводле перапісу 2010 году большасьць фармуюць [[башкіры]] (45,4%), далей ідуць [[татары]] (38,5%), [[расейцы]] (10,6%) і [[чувашы]] (2,4%). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20171203224656/http://www.arh-raion.ru/ Сайт раённай адміністрацыі].{{ref-ru}} {{Башкартастан}} [[Катэгорыя:Архангельскі раён| ]] fgsrup340v4tr848ody53w8e8ecrtqe 0 230251 2700269 2274239 2026-11-11T20:02:19Z Kahakai-writes 100888 2700269 wikitext text/x-wiki {{Мастак |імя = Станіслаў Паланевіч |партрэт = |памер партрэту = |апісаньне партрэту = |імя пры нараджэньні = |дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|18|2|1939}} |месца нараджэньня = [[вёска Бярозаўка Менскага раёну]], [[Беларусь]] |дата сьмерці = |месца сьмерці = |месца пахаваньня = |заняткі = [[дызайн]] |адукацыя = [[БДТМІ]] |плынь = [[аб’ектны дызайн]] |працы = |пад уплывам = |уплыў на = |узнагароды = |подпіс = |commons = }} '''Станіслаў Паланевіч''' ({{нар.}} 18 лютага 1939, в. Бярозаўка, Менскі раён) — беларускі дызайнэр. === Біяграфія === У 1973 скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна—мастацкі інстытут. Навучаўся ў В.П. Сухаверкава, І.Я. Герасіменкі. З 1962 удзельнічае ў выставах у Польшчы (Варшава, Кракаў, 1979), Індыі (Бамбэй, 1981), Расеі (Масква, 1983), Карэі (Сэул, 1990). З 1987 — галоўны дызайнэр праектаў Нацыянальнага дызайн—цэнтру. Сябра Беларускага саюзу дызайнэраў з 1987. Мае каля 70 аўтарскіх пасьведчаньняў і патэнтаў на прамысловыя ўзоры і вынаходзтвы. Сярод асноўных працаў — пэрспэктыўныя распрацоўкі аўтамабіляў, трактароў, сродкаў пасажырскага транспарта (у суаўт.). {{Парады артыкулу|кароткі артыкул|вікіфікаваць|няма катэгорыяў|няма націску|няма крыніцаў}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Паланевіч, Станіслаў}} osz6wrbzxxdegcw21go0vesjddbmorc 0 234854 2700283 2665673 2026-11-11T20:57:10Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700283 wikitext text/x-wiki '''Інстытут парлямэнтарызму і прадпрымальніцтва''' (''ІПП'') — недзяржаўная [[вышэйшая навучальная ўстанова]]. Заснаваны ў 1993 годзе Міжнародным адукацыйным кансорцыюмам<ref>[https://web.archive.org/web/20201029133913/http://017.by/institut-parlamentarizma-i-predprinimatelstva-ipp Институт парламентаризма и предпринимательства — ИПП]//017.by</ref>. Знаходзіцца ў [[Менск]]у на [[Вуліца Ціміразева (Менск)|вул. Ціміразева]], 65А. Рыхтуе студэнтаў 11 спэцыяльнасьцяў дзённай і завочнай формы навучаньня, у тым ліку мэнэджэраў-эканамістаў, юрыстаў і палітолягаў-юрыстаў. У 2017 годзе паводле зьвестак афіцыйнага сайту ІПП, там навучаліся 1100 студэнтаў і працавалі 80 выкладчыкаў<ref>[http://ipp.by/ ІПП]{{Недаступная спасылка|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. У 2024 годзе [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства адукацыі]] не ўзгадніла план прыёму ў інстытут, што фактычна азначае забарону на набор новых [[Студэнт|студэнтаў]]<ref>{{cite web|url=https://reform.news/institut-parlamentarizma-i-predprinimatelstva-ne-budet-nabirat-pervokursnikov-v-jetom-godu|title=Институт парламентаризма и предпринимательства не будет набирать первокурсников в этом году|work={{Артыкул у іншым разьдзеле|Reform.news||be}}|language=ru}}</ref>. У 2026 годзе аб’явіў аб спыненьні адукацыйнай дзейнасьці<ref>[https://web.archive.org/web/20260223171159/https://ipp.by/ Частное учреждение образования «Институт парламентаризма и предпринимательства» завершает образовательную деятельность]</ref>. == Вядомыя выкладчыкі == * [[Яўген Анішчанка]] (1955-2021) — беларускі гісторык. * [[Віктар Цітоў]] (нар. 1938) — беларускі этнограф, гісторык, пэдагог. * [[Натальля Гардзіенка]] (нар. 1977) — беларускі гісторык. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20201123161621/https://ipp.by/ Афіцыйны сайт ІПП] * [https://web.archive.org/web/20150321031208/http://map.by/ru/info/about1732.htm ІПП на map.by] * [http://www.abiturient.by/university/ipp.html ІПП на abiturient.by]{{Недаступная спасылка|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20201029133913/http://017.by/institut-parlamentarizma-i-predprinimatelstva-ipp Водгукі студэнтаў] (у камэнтарох) {{ВНУ Беларусі}} [[Катэгорыя:Інстытут парлямэнтарызму і прадпрымальніцтва]] el411o1eeawm2n4ifosrhotbq2su8m5 0 237891 2700194 2568794 2026-11-11T13:33:14Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700194 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор | Назва = Энэіда навыварат | Аўтар = [[Вікенці Равінскі]] | Жанр = [[паэма]] | Мова арыгіналу = [[Беларуская мова|беларуская]] | Публікацыя = 1845 | Напісаны= 1820-я }} '''«Энэі́да навы́варат»''' — [[Беларусь|беларуская]] [[Пародыя|парадыйна]]-[[гумар]]ыстычная [[бурлеск]]ная [[паэма]] на сюжэт [[Энэіда|Энэіды]] [[Вэргіліюс]]а, датаваная прыкладна 1820-і гг. Першы буйны эпічны твор на [[Беларуская мова|беларускай мове]] [[Новы час|новага часу]]. Цыркулявала ў сьпісах ананімна, большасьць дасьледчыкаў лічаць яе творцам [[Вікенці Равінскі|Вікенція Равінскага]]; у мінулым лічылася ананімным творам, сярод іншых магчымых аўтараў былі К. Мыслоўскі й І. Манькоўскі. == Гісторыя і зьмест == «Энэіда навыварат» працягвае паўсотгадовую эўрапейскую традыцыю [[Героікамічная паэма|героікамічных]] «Энэідаў», пачатую ў [[Францыя|Францыі]] [[Поль Скарон|П. Скаронам]] («''Вэргіліюс навыварат''»), працягнутую ў [[Аўстрыя|Аўстрыі]] [[Алёіс Блюмаўэр|А. Блюмаўэрам]] і на ўсходнеславянскай глебе ў 1791 року падхопленую на [[Расейская мова|расейскай мове]] [[Мікалай Восіпаў|М. П. Восіпавым]] («''Вергилиева Енеида, вывороченная наизнанку''»), а на аснове паэмы Восіпава ў 1798 року [[І. Катлярэўскі|І. П. Катлярэўскім]] («''Виргилиева Энеида, на малороссийский язык перелицованная И. Котляревским''»). Беларуская «Энэіда» ў шэрагу месцаў даволі блізка прытрымліваецца тэксту ўкраінскай «Энэіды» Катлярэўскага й месцамі характэрызавалася як ейны вольны пераклад. Як звычайна ў гэтай традыцыі бурлеску, падзеі [[эпас]]у Вэргіліюса перанесеныя ў сучасныя (для аўтара) простанародныя рэаліі. [[Антычнасьць|Антычныя багі]] й [[Троя|траянскія]] героі прадстаўленыя адпаведна як беларускія [[Абшарнік|паны]] й [[Сялянства|сялян]], у тэксьце прысутніцаюць падрабязныя апісаньні [[Строй|нацыянальнага строю]] й [[Беларуская кухня|ежы]]. Досьведам беларускай «Энэіды» скарыстаўся, найхутчэй за ўсё, аўтар іншай, больш вядомай беларускай бурлескнай паэмы — «[[Тарас на Парнасе]]» (як цяпер мяркуецца, ім быў [[Кастусь Вераніцын]]). == Датаваньне і гісторыя тэксту == Паэма напісаная [[Вайна 1812 году|між вайны 1812 року]] (у тэксьце ўзгадваюцца — пад празрыстымі псэўданімамі «Кургузаў» і «Ліпарт» — [[Міхаіл Кутузаў|Кутузаў]] і [[Напалеон I Банапарт|Наполеон Банапарт]]; у позьніх сьпісах гэтыя ўмоўныя імёны расшыфраваныя: «''Як ад Кутуза Банапарт''») і 1837 рокам, калі «Энэіда» ўпершыню ўзгадваецца. У гэтым року студэнт [[Маскоўскі унівэрсытэт|Маскоўскага унівэрсытэту]], І. Мыслоўскі перадаў [[Восіп Бадзянскі|В. М. Бадзянскаму]] сьпіс фрагмэнту паэмы (104 радкі) на [[Беларуская лацінка|беларускай лацінцы]]. Бадзянскі прывёз копію з гэтага тэксту ў [[Прага|Прагу]] чэскаму славісту [[П. Шафарык|П. Ё. Шафарыку]], пераклаўшы [[Лацінка|лацінку]] на [[Кірыліца|кірыліцу]], месцамі некарэктна. Шафарыку належыць першая ўзгадка «Энэіды» ў друку — у кнізе «''Славянская этнография''». У 1845 року вялікі фрагмэнт паэмы быў апублікаваны ў часопісе «Маяк» пры ўдзеле вядомага [[Бібліяграфія|бібліёграфа]] Л. А. Кавеліна (пасьля архімандрыт Леанід). У 1853 і 1890 гг. у смаленскім друку зьявілася публікацыя найбольш поўных сьпісаў, узыходзячых да сямейнага архіву [[Вікенці Равінскі|В. П. Равінскага]] (першая яшчэ пры ягоным жыцьці; публікацыя адбылася пры ўдзеле сына й унука паэта). Як і «Тарас на Парнасе», паэма актыўна распаўсюджвалася ў сьпісах і ў вуснай форме. Беларуская «Энэіда» ці няскончаная, ці не дайшла да нас поўная; у самай поўнай публікацыі 300 зь нечым радкоў, яны апісваюць пачатак падарожжа [[Энэй|Энэя]], інтрыгі супраць яго [[Ёна (Юнона)|Ёны (Юноны)]] і ў яго падтрымку — [[Вэнэра (міталёгія)|Вэнэры]]. У розных сьпісах маюцца істотныя разыходжаньні. Верш «Энэіды» — 4-стопны [[ямб]], аднак, у адрозьненьне ад паэмаў Блюмаўэра, Восіпова й Катлярэўскага, у дойдзеным да нас тэксьце [[строфіка]] ня вытрыманая. У розных сьпісах альбо тэкст не падзелены на [[Страфа|строфы]], альбо пранумараваныя ўрыўкі маюць розную даўжыню й рыфмоўку. Існуе вэрсія ([[М. Хаўстовіч]]), згодна зь якой першапачатковы тэкст «Энэіды», як і ўкраінскай «Энеиды» Катлярэўскага, быў напісаны [[Ода|адычнай]] страфой, але затым пры запісе па памяці пацярпеў скажэньне. Маюцца зьвесткі, што са строфаў беларускай «Энэіды» 3 прадстаўляюць сабой правільнае адычнае [[дзесяцірадкоўе]], а цэлых 19 (большая частка захаванага тэксту) могуць быць зьведзеныя да правільных дзесяцірадкоўяў пры дапамозе мінімальных [[кан’ектура]]ў; астатнія фрагмэнты тэксту, паводле Хаўстовіча, больш пацярпелі ад скажэньня. == Мова == Мова «Энэіды» — [[Беларускія дыялекты|паўночна-ўсходні беларускі дыялект]] (дакладная лякалізацыя — [[Віцебск]] ці [[Смаленск]] — неадназначная й зьвязаная з [[тэксталёгія]]й і пытаньнем пра аўтарства). У [[Кастрычніцкі пераварот|дасавецкіх]] выданьнях дакладней перададзеныя дыялектычныя асаблівасьці: іканьне, адрозьненьне цьвёрдага й мяккага [р] і іншыя рысы, якія ў [[СССР|савецкіх]] выданьнях «падроўніваліся» пад [[Беларуская мова|літаратурную беларускую мову]]. == Пытаньне аўтарства == Аўтарства «Энэіды» ў розныя часы прыпісвалі [[віцебск]]аму [[віцэ-губэрнатар]]у, публіцысту [[Ігнат Манькоўскі|Ігнату Манькоўскаму]] (1765—1831), які нібы напісаў яе яшчэ ў 1790-я гг., альбо студэнту {{Падказка|К. В.|Каятану Восіпавічу}} Мыслоўскаму (таксама зь [[Віцебск]]у), які ўпершыню зрабіў сьпіс «Энэіды» здабыткам [[Славістыка|славістыкі]] ў 1837 р. У савецкі час паэма лічылася, як і «[[Тарас на Парнасе]]», ананімнай. Аднак найбольш прынятая ў навуке гіпотэза пра аўтарства смаленскага [[Абшарнік|землеўладальніка]], [[афіцэр]]а, [[Вайна 1812 году|удзельніка вайны 1812 р]]. [[Вікенці Равінскі|В. П. Равінскага]], зь сям’і якога дайшлі найбольш поўныя сьпісы. Разгорнутая аргумэнтацыя ў падтрымку аўтарства Равінскага належыць [[Яўхім Карскі|Я. Ф. Карскаму]]. На карысьць гэтае вэрсіі кажа наяўнасьць у тэксьце «Энэіды» тапонімаў і іншых рэаліяў, зьвязаных са [[Смаленская губэрня|Смаленскай губэрняй]] (Шчуч’е, Духоўшчына, Чыжава, [[кірмаш]] на «Ўшэсьце», [[Вязьма|вяземскі]] пранік), а таксама лексічныя асаблівасьці. Прыхільнікам аўтарства Равінскага быў філёлаг [[Генадзь Кісялёў|Генадзь Васілевіч Кісялёў]], які напісаў дылёгію пра аўтарства «Энэіды» й «Тараса на Парнасе». Бальшыня сучасных падручнікаў і хрэстаматыяў прыпісваюць «Энэіду» В. П. Равінскаму, пры існаваньні сумневаў наконт аўтарства. == Успрыманьне ў культуры == [[Тарас Шаўчэнка]], пазнаёміўшыся з паэмай у пачатку 1840-х гг. у [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]], адзначаў яе «''чыста беларускі элемэнт''» («{{Мова-ru|чисто белорусский элемент}}»). [[Максім Багдановіч]] з захапленьнем ставіўся да «[[Тарас на Парнасе|Тараса на Парнасе]]», разглядаў «Энэіду» адмоўна, бачачы ў ёй «''брыдкую''» («{{Мова-ru|уродливую}}») спробу абшарніка ([[Максім Багдановіч|Багдановіч]] лічыў аўтарам [[Вікенці Равінскі|Равінскага]]) пасьмяяцца «ня толькі на [[Беларуская мова|беларускай мове]], але й зь беларускае мовы» («{{Мова-ru|не только на белорусском языке, но и над белорусским языком}}»). Падобнае стаўленьне мелі некаторыя ўкраінскія пісьменьнікі — позьні Шаўчэнка, Куліш — да Катлярэўскага. == Літаратура == * ''Бас І. С.'' Літаратурныя пошукі, знаходкі, даследаванні. — Мн., 1969. — С. 11—18. * ''Блінава Э.'' [https://web.archive.org/web/20160807204326/http://mowaznaustwa.ru/2009/04/12/e-blinava-lingvistychny-analiz-paemy-%e2%80%9ceneida-navyvarat%e2%80%9d/ Лінгвістычны аналіз паэмы «Энеіда навыварат»] // Роднае слова. — 2005. — № 12. — С. 31-34. * ''Карский Е. Ф.'' Белорусская Энеида наизнанку. С приложением текста сохранившихся отрывков. — Харьков, 1908. * ''Кісялёў Г.'' Загадка беларускай «Энеіды». — Мн., 1971. * ''Киселев Г.'' Разыскивается классик… — Мн., 1989. * ''Кісялёў Г.'' Слядамі «Энеіды» // Полымя. 1996. — № 10. * ''Мальдис А. О.'' [http://feb-web.ru/feb/ivl/vl6/vl6-4172.htm Белорусская литература] // История всемирной литературы: В 8 томах / АН СССР; Ин-т мировой лит. Им. А. М. Горького. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1983—1994. * ''Хаўстовіч М.'' [http://khblit.narod.ru/arhiu/seminar/khaust-eneida.htm «Энеіда навыварат»: спроба рэканструкцыі] // Мікола Хаўстовіч. Лекцыі па гісторыі беларускае літаратуры. — Кафедра гісторыі беларускае літаратуры Белдзяржуніверсітэта. == Вонкавыя спасылкі == * [http://feb-web.ru/feb/kle/KLE-abc/ke8/ke8-9011.htm «Энеида наизнанку» // Краткая литературная энциклопедия. Т. 8. — 1975 (тэкст). feb-web.ru. <small>Дата доступу: 17 сьнежня 2021.</small>] {{Беларуская літаратура}} [[Катэгорыя:Творы беларускай літаратуры]] [[Катэгорыя:Літаратура XIX стагодзьдзя]] [[Катэгорыя:Энэіда]] [[Катэгорыя:Сатырычныя творы]] [[Катэгорыя:Пераклады на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя літаратурныя творы]] [[Катэгорыя:Паэмы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Творы 1820-х]] [[Катэгорыя:Сатырычныя паэмы]] 7n8ynqo52slnwacd6zbbs1zpapvvog3 0 238273 2700282 2195799 2026-11-11T20:51:27Z Kahakai-writes 100888 2700282 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор |Назва = «Змагарныя дарогі» |Выява = |Памер = |Подпіс выявы = |Жанр = [[раман]] |Аўтар = [[Кастусь Акула]] |Мова арыгіналу = беларуская |Напісаны = 1959—1960 гады |Публікацыя = 1962 год |Асобнае выданьне = 1962 год |Выдавецтва = «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]» (1994) |Сэрыя = Галасы беларускага замежжа (1994) |Колькасьць старонак = 586 |Ілюстратар = [[М. Рачынскі]] |Афармленьне = [[Станіслаў Лявонавіч Станкевіч|Станіслаў Станкевіч]] |Носьбіт = [[кніга]] |Наступны твор = «[[Дзярлівая птушка]]» (1965) |ISBN = 5-340-01458-4 |Электронная вэрсія = https://knihi.com/Kastus_Akula/Zmaharnyja_darohi.html |ВікіКрыніца-тэкст = }} '''«Змага́рныя даро́гі»''' — раман [[Кастусь Акула|Кастуся Акулы]] 1960 года, упершыню выдадзены ў [[Канада|Канадзе]] ў 1962 годзе [[Беларускі клясычны правапіс|беларускім клясычным правапісам]]<ref>{{Навіна|аўтар=[[Ян Максімюк]]|загаловак=Згадка пра Кастуся Акулу|спасылка=https://www.svaboda.org/a/27379128.html|выдавец=[[Свабода (радыё)|Радыё «Свабода»]]|дата публікацыі=21 лістапада 2015|дата доступу=22 студзеня 2021}}</ref>. [[Эпіграф]]ам да раману служыць верш [[Уладзімер Жылка|Уладзімера Жылкі]] «Меч». Падзеі твору адбываюцца ў 8 краінах Эўропы — Беларусі, [[Летува|Летуве]], Польшчы, Нямеччыне, Францыі, Італіі, [[Швайцарыя|Швайцарыі]] і [[Ангельшчына|Ангельшчыне]]<ref>{{Навіна|аўтар=[[Альгерд Бахарэвіч]]|загаловак=Свая вайна|спасылка=https://www.svaboda.org/a/24635393.html|выдавец=Радыё «Свабода»|дата публікацыі=6 ліпеня 2012|дата доступу=22 студзеня 2021}}</ref>. У 1994 годзе выдавецтва «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]» перавыдала яго ў Беларусі накладам 6000 асобнікаў, якія раскупілі за пару месяцаў<ref>{{Кніга|аўтар=Сяргей Макарэвіч.|частка=Кастусь Акула|загаловак=Да гісторыі беларускай дыяспары: матэрыялы конкурсу маладых навукоўцаў «Беларускай дыяспары прысьвячаецца». Сш. 1|арыгінал=|спасылка=https://archive.is/aDCUJ|адказны=рэд. [[Натальля Гардзіенка]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларускі кнігазбор]]|год=2005|том=|старонкі=|старонак=72|сэрыя=|isbn=|наклад=}}</ref>. У 1995 годзе [[Беларускі ПЭН-цэнтар]] узнагародзіў Кастуся Акулу за раман [[Прэмія імя Францішка Багушэвіча|Прэміяй імя Францішка Багушэвіча]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Прэмія імя Францішка Багушэвіча|спасылка=https://pen-centre.by/premija_bahushevicha.html|выдавец=[[Беларускі ПЭН-цэнтар]]|дата публікацыі=2021|дата доступу=22 студзеня 2021}}</ref>. У сьнежні 2000 году рэдакцыя газэты «[[Наша ніва]]» ўлучыла раман «Змагарныя дарогі» ў 100 найлепшых беларускіх кніг ХХ стагодзьдзя на падставе чытацкага апытаньня цягам году<ref>{{Артыкул|аўтар=|загаловак=Сто беларускіх кніг ХХ стагодзьдзя|спасылка=https://nn.by/?c=ar&i=95072|выданьне=[[Наша ніва]]|тып=газэта|год=11 сьнежня 2000|нумар=[https://kamunikat.org/download.php?item=19707-1.pdf 50 (207)]|старонкі=1|issn=1819-1614}}</ref>. У 2005 годзе выдавецва «[[Логвінаў]]» зноў перавадала раман у зборніку выбраных твораў «Россыпы»<ref>{{Навіна|аўтар=Уладзімер Арлоў|загаловак=Імёны Свабоды: Кастусь Акула|спасылка=https://www.svaboda.org/a/24464074.html|выдавец=[[Свабода (радыё)|Радыё «Свабода»]]|дата публікацыі=26 студзеня 2012|дата доступу=22 студзеня 2021}}</ref>. == Дзея == {{Спойлер}} Ва ўводнай частцы «Гітлераўская акупацыя Беларусі» апісваецца падзел захопленай краіны, праца беларускіх настаўнікаў, а таксама беларускія аб’яднаньні і вайсковыя фармаваньні. [[Гітлер]]аўскі і [[сталін]]скі [[Таталітарызм|таталітарныя]] [[Палітычны рэжым|рэжымы]] параўноўваюцца з вобразнымі пачварамі [[Сцыла]]й і [[Харыбда]]й, ад якіх церпяць людзі. Улетку 1944 году адбываецца эвакуацыя Менскай школы камандзіраў [[БКА]] разам з Сымонам Спарышам і ягонымі сябрамі Віктарам Караткевічам і Кастусём Дзежкам. У назвах 3-х асноўных частак раману пазначаецца маршрут постацяў: 1) «Менск — [[Альткірх]] — [[Марсэль]]», 2) «Бэрлін — [[Цьвізэль]] — [[Нэапаль]] — [[Балёньня]]», 3) «Балёньня — [[Лёндан]]». У разьдзелах «[[Беларуская цэнтральная рада]] ў Бэрліне. Генэрал [[Кастусь Езавітаў|Езавітаў]], [[Радаслаў Астроўскі|Астроўскі]] й Шувалаў», «Загуба генэрала Езавітава» і «[[30-я грэнадэрская дывізія Вафэн-СС (1-я беларуская)|Дывізія «Беларусь»]] пераходзіць да амэрыканцаў» падзеі згадваюцца паводле дакумэнтаў. У якасьці постацяў выступаюць кіраўнік Беларускай самапомачы [[Іван Ермачэнка]] і камандзір Беларускай краёвай абароны [[Францішак Кушаль]]. Таксама згадваецца намесьнік кіраўніка БКА капітан [[Віталь Мікула]], які загінуў у газавым крэматорыі [[Дахаў]]<ref name="а">{{Кніга|аўтар=[[Уладзімер Аляксеевіч Арлоў|Уладзімер Арлоў]].|частка=Птушатнік зь Верацеяў|загаловак=Россыпы|арыгінал=|спасылка=|адказны=[[Кастусь Акула]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Логвінаў]]|год=2005|том=|старонкі=3—16|старонак=624|сэрыя=|isbn=985-11-0144-3|наклад=500}}</ref>. У якасьці адмоўнай постаці прыводзіцца былы школьны вартаўнік з [[Каралеўшчына (Віцебская вобласьць)|Каралеўшчыны]] Вітвіцкі, які ў зялёным мундзіры ўрадніка расстрэльваў жыдоў на вуліцах [[Глыбокае|Глыбокага]]. Таксама згадваецца начальнік паліцыі раённага мястэчка [[лейтэнант]] Сьцервін, які абвяшчаў камуністамі людзей, каб прысабечыць іх набытак<ref name="а"/>. У Францыі беларускія жаўнеры адмаўляюцца ваяваць супраць мясцовых макісаў, на бок якіх пераходзяць. Затым Сымон Спарыш служыць [[2-і Польскі корпус|2-м Польскім корпусе]] брытанскага войска на італьянскім фронце. Па вайне Сымон Спарыш навучаецца ў Школе падхаронжых панцырнай зброі з князем [[Юры Радзівіл|Юрыем Радзівілам]] (зь якім навучаўся аўтар). Аднойчы Спарыш натхнёна чытае эмігранцкую газэту «[[Беларускія навіны]]». Узімку 1947 году ў Лёндане Сымон Спарыш сустракаецца зь сябрамі на [[Згуртаваньне беларусаў у Вялікай Брытаніі|1-м Зьезьдзе беларусаў Вялікае Брытаніі]]<ref name="а"/>. == Крытыка == У 1990-я гады ў газэце «[[Свабода (газэта, 1990)|Свабода]]» Сяргей Лотва згадаў раман у нататцы «Паміж [[Курапаты|Курапатамі]] і [[Хатынь]]ню» словамі: «паміж безьлічы [[БССР|бэсэсэраўскіх]] выданьняў аб [[Нямецка-савецкая вайна|Вялікай Айчыннай]] – гэты твор, падобна, адзіны, які можна ўважаць Беларускаю кнігаю пра [[Другая сусьветная вайна|ІІ сусьветную вайну]]»<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Вольга Іпатава]].|загаловак=На дарогах змаганьня|спасылка=https://sakavik.net/2016/01/07/да-90-годдзя-з-дня-нараджэння-кастуся-ак/ |выданьне=[[Культура, нацыя]]|тып=часопіс|год=Сьнежань 2015|нумар=12|старонкі=69-78|issn=}}</ref>. == Выданьні == * {{Кніга|аўтар=[[Кастусь Акула|Канстантын Акула]].|частка=|загаловак=Змагарныя дарогі : аповесьць|арыгінал=|спасылка=https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br190198|адказны=прадм. [[Станіслаў Станкевіч (кнігар)|Станіслаў Станкевіч]], маст. [[М. Рачыцкі]]|выданьне=|месца=[[Таронта]]|выдавецтва=|год=1962|том=|старонкі=|старонак=583, [3]|сэрыя=|isbn=|наклад=}} * {{Кніга|аўтар=Кастусь Акула.|частка=|загаловак=Змагарныя дарогі : раман|арыгінал=|спасылка=https://kamunikat.org/download.php?item=19999-1.epub|адказны=прадм. [[Уладзімер Аляксеевіч Арлоў|Уладзімер Арлоў]], маст. [[А. І. Цароў]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=|год=1994|старонак=572|сэрыя=Галасы беларускага замежжа|isbn=5-340-01458-4|наклад=6000}} * {{Кніга|аўтар=Кастусь Акула.|частка=Змагарныя дарогі|загаловак=Россыпы : выбраныя творы|арыгінал=|спасылка=https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br779986|адказны=рэд. Уладзімер Арлоў, дызайн С. Ждановіч|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Логвінаў]]|год=2005|том=|старонкі=17—586|старонак=624|сэрыя=|isbn=985-11-0144-3|наклад=500}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Змагарныя дарогі|спасылка=https://bookster.by/books/zmagarnyya-darogi|выдавец=Партал «Букстэр»|дата публікацыі=2021|дата доступу=22 студзеня 2021}} {{Накід:Літаратура}} [[Катэгорыя:Беларускія раманы]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя літаратурныя творы]] [[Катэгорыя:Раманы пра Эўропу]] [[Катэгорыя:Творы 1960 году]] [[Катэгорыя:Раманы XX стагодзьдзя]] [[Катэгорыя:Кнігі 1962 году]] [[Катэгорыя:Раманы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Выданьні беларускай дыяспары]] [[Катэгорыя:Кнігі пра Другую сусьветную вайну]] [[Катэгорыя:Канадзкія творы]] ohbx6ga7j5tiy8kixggi4bw7uoonh7s 0 240047 2700274 2671626 2026-11-11T20:22:22Z Kahakai-writes 100888 2700274 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Штэйнер}} {{Пісьменьнік}} '''Іван Фёдаравіч Штэйнер''' (літаратурны псэўданім '''Іван Прылуцкі''') ({{ДН|10|9|1953}}, в. [[Беражное]], [[Столінскі раён]]) — беларускі літаратуразнавец, літаратурны крытык, [[пісьменьнік]], краязнавец. == Жыцьцяпіс == Скончыў філялягічны факультэт [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага унівэрсытэта]] ў 1975 годзе. Працаваў дырэктарам школы, мэтадыстам абласнога Інстытуту ўдасканаленьня настаўнікаў. З 1978 году ў [[Гомельскі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Гомельскім дзяржаўным унівэрсытэце імя Францыска Скарыны]]. Закончыў асьпірантуру, абараніў кандыдацкую (1982) і доктарскую (1994) дысэртацыі па гісторыі і тэорыі баляды і славянскіх паэтычных узаемасувязях. З 1983 году — загадчык катэдры беларускай літаратуры. У 1995 атрымаў вучонае званьне прафэсара, у гэтым жа годзе абраны членам-карэспандэнтам Міжнароднай Акадэміі навук Эўразіі. == Навуковая і творчая дзейнасьць == Мае больш за 200 навуковых прац, з якіх звыш 20 манаграфій і калектыўных зборнікаў, 4 мэтадычныя дапаможнікі, 1 вучэбны дапаможнік з грыфам Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь. Дваццаць пяць гадоў зьяўляецца галоўным рэдактарам навуковага зборніку «Беларуская літаратура». Пад яго кіраўніцтвам і пры непасрэдным ўдзеле падрыхтаваны цыкл кніг, прысьвечаных культуры [[Мазыр|Мазыра]], [[Сьветлагорск (Беларусь)|Сьветлагорска]], [[Рэчыца|Рэчыцы]] (апошнія — да Рэспубліканскага сьвята «Дажынкі»). Звыш 25 гадоў узначальвае навукова-пэдагагічную школу «Рэгіянальны, агульнанацыянальны і агульначалавечы ўзроўні ў літаратуры і фальклоры: духоўная спадчына беларусаў у сусьветным кантэксьце». За пэрыяд 2000—2008 гг. пад яго кіраўніцтвам былі падрыхтаваны і абаранілі кандыдацкія дысэртацыі 8 асьпірантаў. Навуковыя работы яго асьпірантаў Ю. Я. Сальнікавай. (2000) і М. М. Воінавай-Страха (2007) былі прызнаны лепшымі навуковымі дасьледаваньнямі маладых вучоных рэспублікі па гуманітарных дысцыплінах і атрымалі прэмію [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]. Яны ж былі ўдастоены званьняў ляўрэатаў рэспубліканскага конкурсу студэнцкіх і асьпіранцкіх навуковых работ. Зьяўляецца чальцом рэдакцыйных калегій газэты творчай інтэлігенцыі Беларусі «[[Літаратура і Мастацтва]]» і 5 навуковых часопісаў, тры з якіх — рэспубліканскія. Зьяўляецца чальцом 2-х спэцыялізаваных радаў па абаронах [[Доктар навук|доктарскіх]] дысэртацый, рэгулярна выступае ў якасьці афіцыйнага апанэнта на абаронах кандыдацкіх і доктарскіх дысэртацый. 2 верасьня 2011 года дэбютаваў ў якасьці пісьменьніка, пад псэўданімам Іван Прылуцкі (па прозьвішчы старажытнага шляхецкага роду Прылуцкіх да якога ён належыць). Прэзэнтаваў сваю кнігу «Мудрости зачало и конецъ…: драма» (Мн., 2011) [[1]]. == Прызнаньне == * узнагароджаны Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь (1999) * распараджэньнем прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь атрымаў прэмію за асабісты ўклад у разьвіцьцё здольнасьцей таленавітай моладзі (2003) * «Выдатнік адукацыі» (2003) * цыкл навуковых работ «Беларуская літаратура ў славянскім і сусьветным кантэксьце», падрыхтаваны ім на працягу 2002—2007 гг., быў прызнаны лепшым даследаваньнем у галіне гуманітарных навук і адзначаны Прэміяй Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2007) == Манаграфіі і асобныя выданьні == * Штэйнер І. Ф. Беларуская балада. Вытокі жанра і паэтычная структура. — Мн.: Навука і тэхніка, 1989. −142 с. * Штэйнер І. Ф. Варожаць балады вякоў: Беларуская балада і славянскія традыцыі. — Мн.: Навука і тэхніка. 1993. — 240 с. * Штэйнер І. Ф., Новак В. С. Таямніцы замоўнага слова. — Гомель,:БНТІ 1997. — 320 с. * «Душа прычаліцца крылом да неба…». — Гомель, 1999. — 140 с. * Штэйнер І. Ф., Новак В. С. Роднае: Фальклорна-этнаграфічная і літаратурная спадчына Гомельскага раёна. Мазыр: «Белы вецер», 2000. — 275 с. * Штэйнер І. Ф., Новак В. С. Фальклорна-этнаграфічная і літаратурная спадчына Рэчыцкага раёна. Мн.: ЛМФ"Неман", 2002. — 334 с. * Штэйнер І. Ф. Шматмоўная літаратура Беларусі ХІХ стагоддзя. — Мінск: «Беларуская навука», 2002. — 172 с. * Штэйнер І. Ф. Deja vu, або Успамін пра будучыню. — Мінск: ЛМФ «Нёман», 2003. — 144 с. * Штэйнер І. Ф. Сусвет, убачаны здалёк. — Гомель: УА «ГДУ імя Ф.Скарыны», 2003. — 114 с. * Штэйнер І. Ф., Новак В. С. Вяселле на Гомельшчыне: Фальклорна-этнаграфічны зборнік. Мн.: ЛМФ"Неман", 2003—472 с. * Штэйнер І. Ф., Новак В. С. Народная міфалогія Гомельшчыны. Мн.: ЛМФ"Неман", 2003—320 с. * Штэйнер І. Ф., Новак В. С. Вечнае: Фальклорна-этнаграфічная спадчына Веткаўскага раёна. Гомель: УА «ГДУ імя Ф.Скарыны», 2003. — 362 с. * Штэйнер І. Ф. Балада: генезіс, эвалюцыя, перспектывы жанру. Вучэбны дапаможнік. — Мн.: ЛМФ «Неман», 2003. — 124 с. * Штэйнер І. Ф. Польскамоўная літаратура Беларусі ХІХ стагоддзя. Вучэбны дапаможнік. — Гомель: УА «ГДУ імя Ф.Скарыны», 2004. — 183 с. * Штэйнер І. Ф. Русалка-спакусніца. Анталогія усходнеславянскай балады. — Гомель: УА "ГДУ імя Ф.Скарыны, 2004. — 250 с. * Універсітэт літаратурны / Укладальнікі І. Ф. Штэйнер, І. А. Бароўская. — Гомель: УА «ГДУ імя .Скарыны», 2005. — 345 с. * Спрадвечнае: фальклорны зборнік ліквідаваных у выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС населеных пунктаў / Штэйнер І. Ф., Новак В. С. — Гомель: УА «ГДУ імя Ф.Скарыны», 2005. * Мазыр-850 год: У 3 т. Т. 2. Мазыр літаратурны /І. Ф. Штэйнер, І. А. Бароўская і інш. Пад агул.рэд. І. Ф. Штэйнера. — Гомель: КВПУП «Сож», 2005. — 216 с. * Штэйнер І. Ф. Deja vu bis: Зборнік эсэ. — ООО «ГП-ГРАНТ», 2006—181 с. * Речица. Литературно-духовное наследие региона. В 2 т. Т. 1. Речицкая лирическая / И. Ф. Штейнер, С. И. Ханеня. — Гомель: КВПУП Сож, 2007.- 216 с. * Речица. Литературно-духовное наследие региона. В 2 т. Т. 2. А прекрасней Речицы места не найти…/ И. Ф. Штейнер, И. А. Боровская, Н. Ф. Макарцов. — Гомель: КВПУП Сож, 2007. — 200 с. * Гомельщина олимпийская. / сост И. Ф. Штейнер; авт. текста И. А. Боровская, С. В. Севдалев, В. Н. Старченко, С. И. Ханеня. — Минск: Лит. и Иск-во, 2007. — 160 с.: ил. * Штэйнер І. Ф. Споведзь перад Богам і людзьмі: беларуская паэзія на стыку тысячагоддзяў. — Гомель: КВПУП «Сож», 2007. — 174 с. * Штэйнер І. Ф. Super flumina Babylonis: біблейскія міфалагемы ў паэзіі Рыгора Барадуліна. — Мінск: Кнігазбор, 2008. — 76 с. * Штэйнер І. Ф. «Свае руны мне не вышыць…»: спадчына Анатоля Сыса. — Мінск: Кнігазбор, 2008. — 40 с. * Штэйнер І. Ф. «Свет шчодры. Свет мяне паўторыць…»: паэзія У.Караткевіча і класічныя традыцыі. — Мінск: Кнігазбор, 2008. — 120 с. * Штейнер И. Ф. Кому без человека нужно слово: перспективы литературы в III тысячелетии. — Минск: Книгосбор, 2008. — 60 с. * Штэйнер І. Ф. De profundis clamavi: Смех і роспач у нацыянальнай мастацкай традыцыі. — Гомель: УА «ГДУ імя Ф.Скарыны», 2008. — 87 с. * Штейнер И. Ф. Эманация плача-треноса в славянской художественной традиции // Мовазнаўства. Літаратуразнаўства. Фалькларыстыка: XVI Міжнародны з'езд славістаў (Охрыд, 2008): Даклады беларускай дэлегацыі / НАН Беларусі: Беларускі камітэт славістаў. — Мінск: Права і эканоміка, 2008. — 337 с. — С. 279—290. * Штэйнер І. Ф. Ex promtu — ex propositо. — Гомель: «СОЖ», 2008. — 360 с. * Штэйнер І. Ф. Дняпроўскія матывы / И. Ф. Штейнер. — Гомель: КВПУП Сож, 2009. — 368 с == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210507203940/http://kamunikat.org/Sztejnier_Ivan.html Старонка Івана Штэйнера на Камунікаце] * [http://www.nashkraj.info/content/view/606/1/ Абвестка да прэзэнтацыі кнігі Івана Прылуцкага у Гомелі]{{Недаступная спасылка|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Штэйнер, Іран}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Столінскім раёне]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Гомельскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]] 6mxsp22yqrqencfxymvwuzitupgnb9z 0 240879 2700328 2205006 2026-11-12T08:31:30Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700328 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Балагоўскі раён''' ({{мова-ru|Бологовский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў поўначы [[Цьвярская вобласьць|Цьвярской вобласьці]] ў [[Расея|Расеі]]. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца горад [[Балагова]]. == Геаграфія == Балагоўскі раён мяжуе з [[Удомельскі раён|Удомельскім]], [[Вышневалоцкі раён|Вышневалоцкім]] і [[Фіраўскі раён|Фіраўскім]] раёнамі, а таксама з Наўгародзкай вобласьцю. Плошча раёну складае 2398,64 км². == Гісторыя == Балагоўскі раён быў утвораны 30 ліпеня 1930 году ў адпаведнасьці з пастановай [[Усерасейскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[Савет народных камісараў|СНК]] [[Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] у складзе [[Ленінградзкая вобласьць|Ленінградзкай вобласьці]]. 29 студзеня 1935 году быў перададзены ў склад Калінінскай вобласьці, як на той час называлася [[Цьвярская вобласьць]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20201201150442/http://rbologoe.ru/ Сайт раённай адміністрацыі].{{ref-ru}} {{Цьвярская вобласьць}} [[Катэгорыя:Балагоўскі раён| ]] 9g8u4k9v82el3wqy9xprc2q483lzsey 0 247799 2700263 2636587 2026-11-11T19:59:38Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700263 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік}} '''Ігар Шклярэўскі''' (25 чэрвеня 1938, [[Бялынічы]] - 8 верасьня 2021, [[Масква]]) - беларускі паэт, перакладчык, ляўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1987), Дзяржаўнай Пушкінскай прэміі (1999). == Жыцьцяпіс == Калі пачалася Вялікая Айчынная вайна, быў эвакуяваны зь дзіцячым домам на Ўрал. Пасьля вяртаньня скончыў сярэднюю школу. Некаторы час навучаўся ў Магілёўскім пэдагагічным інстытуце, працаваў фармоўшчыкам, токарам на заводах Магiлёву, землямерам на цаліне, служыў матросам гандлёвага флёту. Быў карэспандэнтам раённай газэты ([[Прыморскі край]]), газэты «[[Зорька (газэта)|Зорька]]» (Менск). У 1965 годзе скончыў Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага ў Маскве. Першыя вершы былі апублікаваны ў 1956 годзе. Пісаў на расейскай і беларускай мовах. У студэнцкія гады выпусьціў у Менску кнігі «Я иду!» (1962) і «Лодка» (1964), якія засьведчылі, што ў літаратуру прыйшоў таленавіты і арыгінальны паэт. У 1964 годзе стаў сябрам [[Саюз пісьменьнікаў Беларусі|Саюза пісьменьнікаў БССР]], у 1968 годзе быў прыняты ў Маскоўскую пісьменьніцкую арганізацыю. Пасьля пераезду ў Маскву стаў чальцом рэдкалегіі часопicу «Юность», грамадзкай рады «Литературной газеты». Аўтар паэтычных зборнікаў «Фортуна» (1968), «Воля» (1972), «Ревность» (1974), «Похолоданье» (1975), «Неназванная сила» (1978), «Гость» (1980), «Тайник» (1981), «Брат» (1982), «Красная книга» (1986), «Слово о мире» (1987), «Глаза воды» (1989), «Мне все понятней облака» (1990) і інш. Асноўныя тэмы паэтычных твораў – прыгажосьць магілёўскай зямлі, ваеннае дзяцінства, маладосьць і каханьне. Яго вершы вызначаюцца дакладнасьцю, вобразнасьцю, эмацыянальнасьцю, глыбокім падтэкстам, арыгінальнай сымболікай. У 1985 годзе выйшаў зборнік «Слушаю небо и землю» са зьмешчанай у ім паэмай «Слово о мире». У ёй аўтар сьцьвярджае, што пад пагрозай зьнішчэння знаходзіцца ня толькі цывілізацыя, але і сама плянэта Зямля, што трэба адмовіцца ад атамнай зброі, бо пераможцаў у ядзернай вайне не будзе. Зьяўляецца аўтарам кнігі «Тень птицы» (1976), у якую ўвайшлі аповесьці «Вся надежда на Леньку», «Грибная осень» i «Тень птицы»; нататак пра літаратуру «Поэзия – львица с гривой» (1986). Па-мастацку пераклаў старажытныя літаратурныя помнікі «Слово о полку Игореве» і «Песнь о зубре» М. Гусоўскага, а таксама творы [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Максім Багдановіч|М. Багдановіча]], [[Пятрусь Броўка|П. Броўкі]], П. Панчанкі, М. Танка, А. Пысіна і інш. Выдаў асобнай кнігай выбранае сваіх перакладаў з беларускай паэзіі «Паром из Белоруссии в Россию. Книга переводчика» (1984). Памёр ад [[Каранавірусная інфэкцыя (2019)|каранавіруснай інфэкцыі-2019]]. === Літаратар і аварыя на ЧАЭС === На сродкі, якія ён атрымаў за кнігу «Слушаю небо и землю» (адзначана Дзяржаўнай прэміяй СССР 1987 г.), быў пасаджаны на 18 га лес у [[Чарнобыльская зона адчужэньня|чарнобыльскай зоне]] – на ўкраінскім i беларускім Палесьсi. У канцы 1980-х гг. арганізаваў збор грошай для пацярпелых ад чарнобыльскай катастрофы. У публікацыях, прысьвечаных падзеям на АЭС («Дети в зоне радиации», «Чернобыльский ангел», «Яблоко из Чернобыля» і інш.), разьмясьціў рахунак. Яны друкаваліся ня толькі на тэрыторыі Савецкага Саюза, але і ў многіх эўрапейскіх краінах. У хуткім часе на рахунак паступіла 26 млн рублёў, на якія пабудавалі цэлую вёску для чарнобыльскіх перасяленцаў. == Узнагароды == * узнагароджаны ордэнам Дружбы народаў (1984) * Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1987) * Ляўрэат Царскасельскай мастацкай прэміі (1998) * Лаўрэат Дзяржаўнай Пушкінскай прэміі Расейскай Фэдэрацыі (1999), * Атрымаў Залаты знак паэтычнага тэатру (1998, Баўгарыя). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://magazines.russ.ru/authors/s/shklyarevskij/ Ігар Шклярэўскі] * [http://voronin304.narod.ru/index/0-339 Асабісты сайт Ігара Шклярэўскага] * [https://web.archive.org/web/20210908123833/http://lib.pushkinskijdom.ru/LinkClick.aspx?fileticket=n-sRCic9lcc%3D&tabid=10547 Ігар Шклярэўскі. Інстытут расейскай літататуры РАН] {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Шклярэўскі, Ігар}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бялынічах]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфэкцыі COVID-19]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Літаратурнага інстытуту імя Горкага]] [[Катэгорыя:Беларускія паэты]] [[Катэгорыя:Расейскія паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Расейскамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Дружбы Народаў»]] ehkekzhugmv1h9nns5d1izjuysoyepg 0 248865 2700209 2261466 2026-11-11T14:30:09Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700209 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Юргамыскі раён''' ({{мова-ru|Юргамышский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнае частцы [[Курганская вобласьць|Курганскай вобласьці]] ў [[Расея|Расеі]]. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца вёска [[Юргамыш]]. == Геаграфія == Юргамыскі раён паводле гадзіньнікавай стрэлцы пачынаючы з поўначы мяжуе з [[Каргапольскі раён|Каргапольскім]], [[Кятоўскі раён|Кятоўскім]], [[Куртамыскі раён|Куртамыскім]] і [[Мішкінскі раён (Курганская вобласьць)|Мішкінскім]] раёнамі. Плошча раёну складае 2586,57 км². З захаду на ўсход тэрыторыю раёну перасякаюць [[Паўднёваўральская чыгунка]] і аўтамабільная магістраль «[[Байкал (аўтамагістраль)|Байкал]]». У раёне маюцца радовішча жалезных рудаў і цагляных глінаў. == Насельніцтва == Насельніцтва раёну па стане на 2020 год складала 18776 чалавек. [[Расейцы]] (95,1%) фармуюць большасьць насельніцтва. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20141008200325/http://www.adm.yurgamysh.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Курганская вобласьць}} [[Катэгорыя:Юргамыскі раён| ]] syasv7g5h36b8m0omafxwt462pksj6a 0 250192 2700222 2272137 2026-11-11T16:25:21Z Kahakai-writes 100888 Правапіс паводле тарашкевіцы, працяжнік, «лапкі», спасылкі на грамадзянскую вайну ў ВКЛ (1696—1702) і Казімера Яна Сапегу. 2700222 wikitext text/x-wiki {{Бітвы Грамадзянскай вайны ў ВКЛ (1696—1702)}} '''Алькеніцкая (суч. Летува) бітва 18 лістапада 1700 г.''' — вырашальная бітва [[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім (1696—1702)|грамадзянскай вайны 1696—1702 гадоў]] паміж войскам гетмана Вялікага Княства Літоўскага [[Казімер Ян Сапега|Казімера Яна Сапегі]] і сіламі г. зв. «рэспубліканцаў» Міхала Вішнявецкага, Агінскіх, Пацаў і Радзівілаў. Параза Сапегаў, дамінуючых ў княстве ў другой палове XVII ст., мела катастрафічны вынік для рода - па Алькеніцкай пастанове 24 лістапада  («Генеральная пастанова станаў ВКЛ, вечная і ніколі не парушная, на вальнам з’ездзе ваяводстваў і паветаў, паспалітым рушэннем пад Алькенікамі ўхваленая») Казімір Ян Сапега (вялікі гетман), Бенедыкт Сапега (вялікі падскарбі), Міхал Сапега (польны пісар), Аляксандр Сапега (вялікі маршалак), Юрый Станіслаў Сапега (стольнік вялікі літоўскі) былі прысуджаныя да ,,вечнага выгнання,, і пазбаўляліся тытулаў, пасад і гонару, іх маёнткі канфіскоўваліся… {{Парады артыкулу|няма крыніцаў|вікіфікаваць|артаграфія|няма катэгорыяў|няма карткі = Бітва}} [[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім (1696—1702)]] 9fyljylx79r9e1ad9w4y39vaqcnlwfq 2700223 2700222 2026-11-11T16:28:49Z Kahakai-writes 100888 Правапіс паводле тарашкевіцы, працяжнік, «лапкі». 2700223 wikitext text/x-wiki {{Бітвы Грамадзянскай вайны ў ВКЛ (1696—1702)}} '''Алькеніцкая (суч. Летува) бітва 18 лістапада 1700 г.''' — вырашальная бітва [[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім (1696—1702)|грамадзянскай вайны 1696—1702 гадоў]] паміж войскам гетмана Вялікага Княства Літоўскага [[Казімер Ян Сапега|Казімера Яна Сапегі]] і сіламі г. зв. «рэспубліканцаў» Міхала Вішнявецкага, Агінскіх, Пацаў і Радзівілаў. Параза Сапегаў, дамінуючых у княстве ў другой палове XVII ст., мела катастрафічны вынік для рода — па Алькеніцкай пастанове 24 лістапада  («Генеральная пастанова станаў ВКЛ, вечная і ніколі не парушная, на вальнам з’ездзе ваяводстваў і паветаў, паспалітым рушэннем пад Алькенікамі ўхваленая») Казімер Ян Сапега (вялікі гетман), Бенедыкт Сапега (вялікі падскарбі), Міхал Сапега (польны пісар), Аляксандар Сапега (вялікі маршалак), Юрый Станіслаў Сапега (стольнік вялікі літоўскі) былі прысуджаныя да «вечнага выгнання» і пазбаўляліся тытулаў, пасад і гонару, іх маёнткі канфіскоўваліся… {{Парады артыкулу|няма крыніцаў|вікіфікаваць|4=няма катэгорыяў|няма карткі = Бітва}} [[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім (1696—1702)]] 7dxxhsoqy3gkpwooh2v88g36f7xht1q 2700224 2700223 2026-11-11T16:29:27Z Kahakai-writes 100888 2700224 wikitext text/x-wiki {{Бітвы Грамадзянскай вайны ў ВКЛ (1696—1702)}} '''Алькеніцкая (суч. Летува) бітва 18 лістапада 1700 г.''' — вырашальная бітва [[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім (1696—1702)|грамадзянскай вайны 1696—1702 гадоў]] паміж войскам гетмана Вялікага Княства Літоўскага [[Казімер Ян Сапега|Казімера Яна Сапегі]] і сіламі г. зв. «рэспубліканцаў» Міхала Вішнявецкага, Агінскіх, Пацаў і Радзівілаў. Параза Сапегаў, дамінуючых у княстве ў другой палове XVII ст., мела катастрафічны вынік для рода — па Алькеніцкай пастанове 24 лістапада  («Генеральная пастанова станаў ВКЛ, вечная і ніколі не парушная, на вальнам з’ездзе ваяводстваў і паветаў, паспалітым рушэннем пад Алькенікамі ўхваленая») Казімер Ян Сапега (вялікі гетман), Бенедыкт Сапега (вялікі падскарбі), Міхал Сапега (польны пісар), Аляксандар Сапега (вялікі маршалак), Юрый Станіслаў Сапега (стольнік вялікі літоўскі) былі прысуджаныя да «вечнага выгнаньня» і пазбаўляліся тытулаў, пасад і гонару, іх маёнткі канфіскоўваліся… {{Парады артыкулу|няма крыніцаў|вікіфікаваць|4=няма катэгорыяў|няма карткі = Бітва}} [[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім (1696—1702)]] n7qya9ws9ryzspxugjq3b1ptjpogx3v 0 256239 2700302 2667274 2026-11-12T03:56:01Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700302 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Анатоль Магіленка |Арыгінал імя = Анатоль Філімонавіч Магіленка |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|10|08|1938|1}} |Месца нараджэньня = [[вёска]] [[Карабанавічы]], [[Дубровенскі раён]], [[Віцебская вобласьць]] |Дата сьмерці = {{Памёр|2|09|1997}} |Месца сьмерці = [[Віцебск]] |Навуковая сфэра = [[вэтэрынарыя]] |Месца працы = [[Віцебская дзяржаўная акадэмія вэтэрынарнай мэдыцыны]] |Альма-матэр = [[Віцебская дзяржаўная акадэмія вэтэрынарнай мэдыцыны]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = аўтар прац па разьвіцьці незаразных хвароб маладняку гаспадарчых жывёл, іх прафіляктыцы й лячэньні;<br/> імуннай рэактыўнасьці й імунапаталёгіі буйной рагатай жывёлы. |Узнагароды і прэміі = Ганаровая Грамата Прэзыдыюма Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь (1994) |Сайт = }} '''Анатоль Магіленка''' (10 жніўня 1938, [[вёска]] [[Карабанавічы]], [[Дубровенскі раён]], [[Віцебская вобласьць]] — 02 верасьня 1997, [[Віцебск]]) — навуковец у галіне [[Вэтэрынарыя|вэтэрынарыі]], [[Чалец-карэспандэнт]] [[Акадэмія аграрных навук Рэспублікі Беларусь|Акадэміі аграрных навук Беларусі]] й [[Беларуская акадэмія адукацыі|Акадэміі Адукацыіі]] (1996), [[Доктар навук|доктар]] вэтэрынарных навук (1990), [[прафэсар]] (1991) [[Віцебская дзяржаўная акадэмія вэтэрынарнай мэдыцыны|Віцебскай дзяржаўнай акадэмія вэтэрынарнай мэдыцыны]]. Акадэмік акадэміі аграрнай адукацыі Расеі (1996). == Жыцьцяпіс == Пасьля заканчэньня ў 1959 годзе Гусеўскага сельскагаспадарчага тэхнікуму ў [[Калінінградзкая вобласьць|Калінінградзкай вобласьці]] працаваў да 1962 году заатэхнікам у саўгасе ў [[Омская вобласьць|Омскай вобласьці]] [[Расея|Расеі]]. У 1964 годзе паступіў у [[Омск]]і вэтэрынарны інстытут, а скончыў [[Віцебская дзяржаўная акадэмія вэтэрынарнай мэдыцыны|Віцебскі вэтэрынарны інстытут]] у 1967 годзе. Пасьля заканчэньня інстытута працаваў старэйшым вэтэрынарным доктарам эпізаатолёгам і намесьнікам начальніка [[Жабінка]]ўскай раённай вэтэрынарнай станцыі да 1969 году. З 1969 году асьпірантура пры катэдры паталёгіі й тэрапіі ў [[Віцебская дзяржаўная акадэмія вэтэрынарнай мэдыцыны|Віцебскім вэтэрынарным інстытуце]]. У 1973 годзе абараніў дысэртацыю кандыдата вэтэрынарных навук<ref>{{Кніга|аўтар = Могиленко, А. Ф. |частка = |загаловак = Изменение иммунобиологической реактивности организма телят в норме и при комплексном лечении острой бронхопневмонии: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата ветеринарных наук |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Віцебск|Витебск]]|выдавецтва = |год = 1973 |том = |старонкі = |старонак = 17 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Застаўся працаваць асыстэнтам катэдры клінічнай дыягностыкі ў [[Віцебская дзяржаўная акадэмія вэтэрынарнай мэдыцыны|Віцебскім вэтэрынарным інстытуце]]. З 1981 году дацэнт катэдры клінічнай дыягностыкі. У пэрыяд рэфармаваньня й станаўленьня вышэйшай сельскагаспадарчай адукацыі Беларусі працаваў прарэктарам па навучальнай працы з 1988 да 1995 году, адначасова 1991—1995 гадах загадчык катэдры клінічнай дыягностыкі. Дысэртацыю навуковай ступені доктара вэтэрынарных навук абараняў у Ленінградзкім вэтэрынарным інстытуце ў 1990 годзе<ref>{{Кніга|аўтар = Могиленко, А. Ф. |частка = |загаловак = Иммунный статус молодняка крупного рогатого скота при внутренних незаразных болезнях и его коррекция: дисертация доктора ветеринарных наук; Ленинградский ветеринарный институт. |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Віцебск|Витебск]]|выдавецтва =|год = 1990 |том = |старонкі = |старонак = 488 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. З 1995 да 1997 году прафэсар Анатоль Магіленка працаваў на пасадзе рэктара [[Віцебская дзяржаўная акадэмія вэтэрынарнай мэдыцыны|Віцебскай дзяржаўнай акадэмія вэтэрынарнай мэдыцыны]]. == Навуковая дзейнасьць == Анатолем апублікавана больш за 230 прац, прысьвечаныя пытаньням вэтэрынарнай навукі й практыкі, а таксама ўдасканаленьню падрыхтоўкі вэтэрынарных лекараў. Навуковыя працы па разьвіцьці незаразных хвароб маладняку гаспадарчых жывёл, іх прафіляктыцы й лячэньні; імуннай рэактыўнасьці й імунапаталёгіі буйнай рагатай жывёлы. Распрацаваў спосаб комплекснага лячэньня вострай бронхапнэўманіі цялят. У 1996 годзе ён абраны [[Чалец-карэспандэнт|чальцом-карэспандэнтам]] [[Беларуская акадэмія адукацыі|Беларускай Акадэміі адукацыі]], [[Акадэмія аграрных навук Рэспублікі Беларусь|Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь]] і акадэмікам Акадэміі аграрнай адукацыі Расейскай Фэдэрацыі. == Выбраная бібліяграфія == * {{Артыкул| аўтар = Магіленка, А. Ф. | загаловак = Рэзістэнтнасць арганізма бычкоў, хворых на остэадыстрафію, у працэсе тэрапіі.| арыгінал = | спасылка =http://vesti.belal.by/vesti/pdf/198903s.pdf | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Весці Акадэміі навук Беларускай ССР | тып = | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =| год = 1989 | выпуск =Серыя сельскагаспадарчых навук | том = | нумар = 3 | старонкі = 102—106| isbn = | issn = }} * {{Артыкул| аўтар = Магіленка, А. Ф. | загаловак = Прыродаахоўнае навучанне студэнтаў. | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны =навуковы рэдактар Яцкевіч, Сяргей Анатольевіч | аўтар выданьня = | выданьне = Нацыянальная адукацыя: гісторыя, сучаснасць, перспектывы : тэматычны зборнік Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі | тып = | месца =[[Берасьце|Брэст]] | выдавецтва = | год = 1995 | выпуск = Зб. 2 | том = | нумар = | старонкі = 67—68 | isbn = | issn = }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Ятусевіч А. І. Магіленка, Анатоль Філімонавіч. // {{Літаратура/БелЭн|9}} — С. 445. * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак = Ветэрынарная энцыклапедыя: А — Я (Каля 2 тыс.арт. і 10 тыс. тэрмінаў) |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэд. [[Антон Ятусевіч|А. І. Ятусевіч]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі|Беларуская Энцыклапедыя]] |год = 1995 |том = |старонкі = 243 |старонак = 444 |сэрыя = |isbn = 985-11-0013-7 |наклад = 3000 }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Ветеринарная энциклопедия: в 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне =пад агульнай рэдакцыяй [[Антон Ятусевіч|А. І. Ятусевіч]] |месца =[[Менск|Минск]]|выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі|Белорусская Энциклопедия имени Петруся Бровки]]|год = 2013|том = 2 |старонкі = 99 |старонак = |сэрыя = |isbn =978-985-11-0731-1 |наклад = 1600}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Витебская ордена «Знак Почета» государственная академия ветеринарной медицины : история и современность : (к 85-летию со дня основания) : 1924―2009 |арыгінал = |спасылка = |адказны = пад агульнай рэдакцыяй [[Антон Ятусевіч|А. І. Ятусевіч]] |выданьне = |месца =[[Віцебск|Витебск]]|выдавецтва =[[Віцебская дзяржаўная акадэмія вэтэрынарнай мэдыцыны|ВГАВМ]] |год = |том = |старонкі = 152 |старонак = 500|сэрыя = |isbn =978-985-512-270-9 |наклад = 100}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20220602205912/https://bis.nlb.by/ru/documents/137255 Магіленка Анатоль Філімонавіч]. Беларусь у асобах і падзеях. * [https://web.archive.org/web/20221110205700/https://www.vsavm.by/2014/11/03/mogilenko-anatolij-filimonovich/ Магіленка Анатоль Філімонавіч]. УА «Віцебская ордэна „Знак Пашаны“ дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны» * [http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar691777&strq=l_siz=20 Магіленка, Анатоль Філімонавіч (доктар ветэрынарных навук; 1938—1997)]. Вучоныя Беларусі. {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Магіленка, Анатоль Філімонавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дубровенскім раёне]] [[Катэгорыя:Беларускія вэтэрынары]] [[Катэгорыя:Беларускія пэдагогі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскай дзяржаўнай акадэміі вэтэрынарнай мэдыцыны]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскай дзяржаўнай акадэміі вэтэрынарнай мэдыцыны]] [[Катэгорыя:Рэктары Віцебскай дзяржаўнай акадэміі вэтэрынарнай мэдыцыны]] [[Катэгорыя:Чальцы-карэспандэнты Акадэміі аграрных навук Беларусі]] oscm1szpptgdfnfz7xbt5lqucmgafph 0 258348 2700334 2669007 2026-11-12T09:56:41Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700334 wikitext text/x-wiki {{Двухбаковыя стасункі |назва = Беларуска-індыйскія дачыненьні |краіна1 = Беларусь |краіна2 = Індыя |выява = Belarus India Locator.png |колер1 = green |колер2 = orange |амбасада1 = [https://india.mfa.gov.by/be/ Амбасада Беларусі<br>ў Індыі] |тытул1 = |амбасадар1 = [[Андрэй Ржавускі]] |амбасада2 = [https://www.eoiminsk.gov.in/ Амбасада Індыі<br>ў Беларусі] |тытул2 = |амбасадар2 = [[Алок Ранджан]] }} '''Беларуска-індыйскія дачыненьні''' — двухбаковыя [[міжнародныя дачыненьні]] Беларусі і Індыі. На 2022 год [[Амбасада Беларусі ў Індыі]] месьцілася на поўдні [[Новы Дэлі|Новага Дэлі]] ў раёне [[Васант Віхар]] па вуліцы Ф6, д. 8Б. Консульскі аддзел Амбасады Беларусі прымаў з панядзелка па сераду і ў пятніцу а 10:00—12:00<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Адрас і часы працы|спасылка=https://india.mfa.gov.by/be/embassy/address/|выдавец=Амбасада Беларусі ў Індыі|дата публікацыі=2022|дата доступу=15 жніўня 2022}}</ref>. [[Амбасада Індыі ў Беларусі]] месьцілася ў [[Савецкі раён (Менск)|Савецкім раёне]] Менску па вуліцы Собінава, д. 63 (мікрараён [[Сельгаспасёлак]])<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Бясплатныя заняткі гіндзійскай мовай|спасылка=https://www.eoiminsk.gov.in/page/free-hindi-classes/|выдавец=[[Амбасада Індыі ў Беларусі]]|мова=en|дата публікацыі=2022|дата доступу=15 жніўня 2022}}</ref>. Амбасада Індыі працавала з панядзелка па пятніцу а 9:00—13:00 і а 13:30—17:30. Дакумэнты прымалі да 12-й гадзіны, а выдавалі пасьля 16-й<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Працоўныя гадзіны і сьвяты|спасылка=https://www.eoiminsk.gov.in/page/working-hours/|выдавец=Амбасада Індыі ў Беларусі|мова=en|дата публікацыі=2022|дата доступу=15 жніўня 2022}}</ref>. == Візавы рэжым == На 2022 год грамадзянам Індыі надавалася права бязьвізавага ўезду ў Беларусь да 30 дзён праз аэрапорт «[[Менск (аэрапорт)|Менск]]» пры наяўнасьці шэнгенскай візы ў краіны [[Эўразьвяз]]у. 1 кастрычніка 2019 году эмірацкае прадпрыемства «[[Сусьветнае візавае садзейнічаньне]]» пачало афармляць заяўкі на беларускія візы для грамадзянаў Індыі праз прадстаўніцтвы ў [[Бангалор]]ы, [[Дэлі]], [[Калката|Калкаце]], [[Мумбаі]] і [[Чынаі]]. У сьнежні 2019 году ўрад Індыі вырашыў выдаваць грамадзянам Беларусі электронныя візы<ref name="а"/>. На 2022 год консульскі збор за візу ў Беларусь каштаваў 60 эўра<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Cтаўкі консульскіх збораў|спасылка=https://belarusfacts.by/be/belarus/consul/issues/cost/|выдавец=Замежныя ўстановы Беларусі|дата публікацыі=2022|дата доступу=15 жніўня 2022}}</ref>. Збор за падарожніцкую візу ў Індыю да году складаў 100 даляраў, а за студэнцкую да 5 гадоў — 80 даляраў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Візавыя паслугі|спасылка=https://www.eoiminsk.gov.in/page/visa/|выдавец=Амбасада Індыі ў Беларусі|мова=en|дата публікацыі=2022|дата доступу=15 жніўня 2022}}</ref>. == Гандаль == У 1997 годзе стварылі Беларуска-індыйскую міжурадавую камісію супрацы ў галіне эканомікі, [[Гандаль|гандлю]], прамысловасьці, навукі, [[тэхналёгія]]ў і культуры. Да 2022 году правялі 10 паседжаньняў Міжурадавай камісіі, якую ад Беларусі ўзначальваў [[Міністэрства прамысловасьці Беларусі|міністар прамысловасьці Беларусі]]<ref name="б"/>. У лістападзе 2012 году Беларусь узяла ўдзел у Міжнароднай гандлёвай выставе Індыі ў якасьці краіны-спольніцы<ref name="ж"/>. У чэрвені 2013 году «[[Цяжкая электрыка Індыі]]» паставіла і ўсталявала абсталяваньне на [[Гарадзенская гідраэлектрастанцыя|Гарадзенскай гідраэлектрастанцыі]]<ref name="і">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гандлёва-гаспадарчыя дачыненьні|спасылка=https://www.eoiminsk.gov.in/page/bilateral-trade-relations/|выдавец=Амбасада Індыі ў Беларусі|мова=en|дата публікацыі=2022|дата доступу=15 жніўня 2022}}</ref>. У 2015 годзе ўрад Індыі прызнаў [[Гаспадарка Беларусі|гаспадарку Беларусі]] рынкавай па выніках візыту [[Прэзыдэнт Індыі|прэзыдэнта Індыі]] [[Пранаб Мукерджы|Пранаба Мукерджы]] ў Беларусь. Пры гэтым, [[Экспартна-імпартны банк Індыі]] вылучыў пазыковую лінію на 100 млн даляраў. У траўні 2016 году ў [[Нагпур]]ы (штат [[Магараштра]]) адкрылі рамонтную майстэрню самазвалаў «[[БелАЗ]]». У штаце [[Андгра-Прадэш]] прадпрыемства «Трывені» выкарыстоўвала 5 самазвалаў «БелАЗ» грузападымальнасьцю 240 тонаў<ref name="б"/>. У 2016 годзе Беларусь паўторна ўзяла ўдзел ў Міжнароднай гандлёвай выставе Індыі ў якасьці фокуснай краіны<ref name="ж"/>. У 2016 году ў Беларусі заснавалі 3 [[Сумеснае прадпрыемства|сумесныя]] фармацэўтычныя прадпрыемствы з укладаньнем 3-х млн даляраў зь індыйскага боку. Зь Індыі мелі пастаўляць актыўныя рэчывы. У траўні 2017 году [[Індыйская гандлёва-прамысловая палата]] ўзяла ўдзел у Мэдычным форуме Беларусі<ref name="і"/>. У чэрвені 2017 году «[[Гомсельмаш]]» стварыў [[сумеснае прадпрыемства]] «Гомсельмаш-Індыя» разам з «ДВР Інфратэх». У 2017—2018 гадох «[[Беларуснафта]]» павысіла нафтааддачу плястоў на радовішчах Дзігбой і Чабуа ў штаце [[Асам]]<ref name="б"/>. У чэрвені 2018 году Індыйская гандлёва-прамысловая палата прывезла прадпрымальнікаў на міжнародную выставу «[[Белагра]]»<ref name="і"/>. У верасьні 2019 году анлайн-агрэгатар «[[Ятра]]» пачаў прасоўваць [[падарожніцтва па Беларусі]] ў якасьці пацьверджанага беларускага весткавага асяродка ў Індыі. На пачатку лютага 2020 году «Беларуснафта» заключыла кантракт з «[[Нафтагазавая карпарацыя|Нафтагазавай карпарацыяй]]» на падбор [[Паверхнева-актыўнае рэчыва|паверхнева-актыўных рэчываў]] (ПАВ) для павышэньня нафтаадачы на 6 індыйскіх [[радовішча]]х. 4 сакавіка 2020 году ў [[Новы Дэлі|Новым Дэлі]] правялі Беларуска-індыйскі інвэстыцыйны форум з удзелам 9 беларускіх і звыш 70 індыйскіх прадпрыемстваў. На наступны дзень падпісалі Пратакол аб ратыфікацыі Пагадненьня аб інвэстыцыях, заключанага 24 верасьня 2018 году ў Менску. У 2020 годзе «БелАЗ» паставіў прадпрыемству «[[Вугаль Індыі]]» 77 кар'ерных самазвалаў грузападымальнасьцю 136 тонаў<ref name="б"/>. У студзені 2021 году «БелАЗ» заключыў з ТАА «Вугаль Індыі» кантракт на пастаўку 96 самазвалаў грузападымальнасьцю 220 тонаў пры адначаснай пастаўцы запчастак цягам 8 гадоў. 3—5 верасьня 2021 году прадстаўнікі «[[Бабруйскаграмаш]]у» (Магілёўская вобласьць) і «[[Гомсельмаш]]у» наведалі 2-ю Міжнародную выставу аграпрагрэсу ў [[Мохалі]] (штат [[Панджаб (Індыя)|Панджаб]]). За 2016—2020 гады двухбаковы таваразварот вырас з 406 да 575 млн даляраў, пасьля чаго скараціўся 566 млн $ у 2021 годзе. Адпаведна дадатнае сальда Беларусі павялічылася са 138 да 233 млн $, пасьля чаго ўпала да 185 млн $. Аснову беларускага экспарту складалі калійныя [[Угнаеньні|ўгнаеньні]], якія пастаўляла «[[Беларуская калійная кампанія]]» праз прадстаўніцтва ў [[Новы Дэлі|Новым Дэлі]], адчыненым 12 верасьня 2017 году. Таксама зь Беларусі пастаўлялі: [[цяжкавік]]і, [[Цэлюлёза|цэлюлёзу]], [[гідразін]], [[шкловалакно]], [[ніткі]], будаўнічыя дэталі з плястмасы, кордныя матэрыялы для шынаў, аўтазапчасткі, [[нітрыл]]ьныя злучэньні, вырабы перагонкі каменнавугальнай [[Смала|смалы]], часткі прыладаў сувязі, апрацаваны [[лён]], [[Інтэгральная схема|інтэгральныя схемы]], фільтры вадкасьці і газаў, вымяральныя прыборы і [[праектар]]ы, дублёную скуру і [[трактар]]ы. Зь Індыі пераважна пастаўлялі [[лекі]], [[морапрадукты]], азоцістыя злучэньні, часткі [[Абутак|абутку]], арганічныя [[Фарба|фарбы]], аўтазапчасткі, канцэнтраты [[Гарбата|гарбаты]] і [[Кава|кавы]], [[арахіс]], [[антыбіётык]]і і [[вінаград]]. Экспарт беларускіх [[паслуга]]ў у Індыю вырас на 60 % да 98 млн $, а адпаведны імпарт упаў на 64 % да 7 млн $. У выніку дадатнае сальда Беларусі ў паслугах павялічылася да 91 млн $. У 2021 годзе прыток наўпроставых укладаньняў зь Індыі ўзрос да 1,3 млн $ за кошт укладаньняў у [[Фармацэўтыка|фармацэўтыку]]. У 2021 годзе «[[Менскі трактарны завод]]» аднавіў пастаўкі ў Індыю пасьля некалькіх гадоў перапынку<ref name="б">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гандлёва-эканамічныя адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Рэспублікай Індыя|спасылка=https://india.mfa.gov.by/be/embassy/adress/news/https://india.mfa.gov.by/be/bilateral_relations/trade_economic/|выдавец=[[Амбасада Беларусі ў Індыі]]|дата публікацыі=2022|дата доступу=15 жніўня 2022}}</ref>. == Культура == У 1993 годзе ўрады Беларусі і Індыі заключылі Пагадненьне аб супрацы ў галіне навукі і тэхнікі<ref name="в">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Навукова-тэхнічная супраца паміж Рэспублікай Беларусь і Рэспублікай Індыя|спасылка=https://india.mfa.gov.by/be/bilateral_relations/scientific/|выдавец=Амбасада Беларусі ў Індыі|дата публікацыі=2022|дата доступу=15 жніўня 2022}}</ref>. Зь 1993 году да 25 прадстаўнікоў Беларусі бярэ ўдзел у Праграме тэхнічна-гаспадарчай супрацы [[Міністэрства замежных справаў Індыі]]. 17 верасьня 2009 году [[Міністэрства спорту і турызму Беларусі і Міністэрства па справах моладзі і спорту Індыі]] заключылі Пагадненьне аб супрацы ў галіне фізычнай культуры і спорту. Паводле Пагадненьня, індыйскія спартоўцы пачалі падрыхтоўку ў спартовых комплексах Беларусі<ref name="а"/>. У студзені 2012 году ў [[Беларускі парк высокіх тэхналёгіяў|Беларускім парку высокіх тэхналёгіяў]] адчынілі Беларуска-індыйскі навучальны цэнтар [[Інфармацыйныя тэхналёгіі|інфармацыйных тэхналёгіяў]]. У верасьні 2013 году ў [[Рэспубліканская навукова-тэхнічная бібліятэка|Рэспубліканскай навукова-тэхнічнай бібліятэцы]] запрацаваў Індыйскі весткава-каардынацыйны асяродак навукова-тэхнічнай супрацы<ref name="в"/>. У жніўні 2014 году правялі Дні культуры Індыі ў Беларусі. У лютым 2016 году прайшло 1-е паседжаньне Беларуска-індыйскай працоўнай групы па супрацы ў галіне адукацыі. У студзені 2017 году прайшлі Дні культуры Беларусі ў Індыі. 11 верасьня 2017 году ўраду Беларусі і Індыі падпісалі Праграму супрацы ў галіне культуры на 2018—2020 гады. У верасьні 2017 году [[Факультэт міжнародных адносін БДУ]] адкрыў факультатыў вывучэньня [[гіндзі]]йскай мовы<ref name="а"/>. У верасьні 2017 году [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] і [[Індыйская нацыянальная акадэмія навук]] заключылі абноўленае Пагадненьне аб супрацы, а [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія]] і Індыйская рада сельскагаспадарчых дасьледаваньняў падпісалі Мэмарандум аб узаемаразуменьні<ref name="в"/>. У чэрвені 2018 году індыйскі танцавальны гурт «Шрусьці» выступіў на Міжнародным фэстывалі народнай музыкі ў [[Паставы|Паставах]] (Віцебская вобласьць). У 2018 годзе [[Рэспубліканскі інстытут прафэсійнай адукацыі]] (РІПА) навучаў 60 індыйскіх [[студэнт]]аў, а ў 2019-м — 30. У 2018/2019 навучальным годзе 634 грамадзяніны Індыі платна навучаліся ў [[ВНУ Беларусі]]. У 2019/2020 навуч.годзе іх лік вырас да 821-го, а ў 2020/2021-м — да 888<ref name="а"/>. 25 красавіка 2019 году беларускі амбасадар у Індыі [[Андрэй Ржавускі]] правёў сустрэчу зь [[Беларуская дыяспара|беларускай дыяспарай]] у Індыі<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сустрэча з беларускай дыяспарай|спасылка=https://india.mfa.gov.by/be/diaspora/meeting/|выдавец=Амбасада Беларусі ў Індыі|дата публікацыі=2022|дата доступу=15 жніўня 2022}}</ref>. У 2019—2020 гадох ажыцьцяўлялі 8 сумесных [[Дасьледаваньне|дасьледаваньняў]]. У жніўні 2019 году [[Інстытут парашковай мэталюргіі]] НАНБ накіраваў дэлегацыю ў Індыю. У верасьні 2019 году ў Менску правялі беларуска-індыйскі сэмінар «[[Нанаматэрыялы]] і новыя матэрыялы»<ref name="в"/>. Таксама ў верасьні Беларускі інстытут [[Сыстэмны аналіз|сыстэмнага аналізу]] і інфармацыйнага забесьпячэньня навукова-тэхнічнай сфэры і Міжнародны цэнтар пэрспэктыўных дасьледаваньняў [[Парашковая мэталюргія|парашковай мэталургіі]] і новых матэрыялаў у [[Хайдарабад (Індыя)|Хайдарабадзе]] (штат [[Тэлангана]]) заключылі Пагадненьне аб стварэньні сумеснага дэманстрацыйнага цэнтру ў Індыі<ref name="д"/>. У 2019 годзе 5 грамадзянаў Індыі атрымалі беларускія [[грант]]ы на навучаньне ў ВНУ Беларусі. У жніўні 2019 году 13 індыйскіх дзяцей прынялі ў [[летнік]]у «Зубраня» ([[Нарач (курортны пасёлак)|Нарач]]) за кошт беларускага боку. У 2019 годзе «Індыйская мэдыя-забаўляльная сетка» зьняла фільм на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]». У сьнежні 2019 году танцавальным гурт «Лявоніха» зь [[Віцебск]]а выступіў на танцавальным фэсьце ў [[Райпур]]ы ([[Чгатысгарг]]). У 4-м квартале 2020 году індыйская здымачная група зьняла на «Беларусьфільме» мастацкі фільм «Атрад». 10 ліпеня 2020 году [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]] адкрыў кабінэт індыйскай культуры на [[Факультэт сацыякультурных камунікацыяў БДУ|факультэце сацыякультурных камунікацыяў]]. 1 лютага 2022 году ў Новым Дэлі прадпрыемства «БелIндТрэвэл» адчыніла весткавы асяродак пра [[падарожніцтва па Беларусі]]<ref name="а">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Супраца паміж Рэспублікай Беларусь і Рэспублікай Індыя ў гуманітарнай сфэры|спасылка=https://india.mfa.gov.by/be/bilateral_relations/cultural/|выдавец=Амбасада Беларусі ў Індыі|дата публікацыі=2022|дата доступу=15 жніўня 2022}}</ref>. == Мінуўшчына == 17 красавіка 1992 году ўрады Беларусі і Індыі ўсталявалі [[дыпляматычныя дачыненьні]]. У траўні 1992 году адчынілі [[Амбасада Індыі ў Беларусі|Амбасаду Індыі ў Беларусі]]<ref name="г"/>. У студзені 1993 году ў Беларусь прыехаў 1-ы амбасадар Індыі<ref name="ж">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Беларуска-індыйскія дачыненьні|спасылка=https://www.eoiminsk.gov.in/page/bilateral/|выдавец=[[Амбасада Індыі ў Беларусі]]|мова=en|дата публікацыі=2022|дата доступу=15 жніўня 2022}}</ref>. У траўні 1993 году старшыня ўраду Беларусі [[Вячаслаў Кебіч]] ўпершыню наведаў Індыю. У верасьні 1997 году беларускі прэзыдэнт [[Аляксандар Лукашэнка]] наведаў Індыі зь 1-м дзяржаўным візытам<ref name="г"/>. 13 сакавіка 1998 году А. Лукашэнка падпісаў Указ № 110 аб прызначэньні 1-м беларускім амбасадарам у Індыі [[Уладзімер Аркадзевіч Сакалоўскі|Уладзімера Аркадзевіча Сакалоўскага]]<ref name="е"/>. У чэрвені 1998 году адчынілі [[Амбасада Беларусі ў Індыі|Амбасаду Беларусі ў Індыі]]. У 1998 годзе міністар замежных справаў Беларусі [[Іван Антановіч]] упершыню наведаў Індыю<ref name="г"/>. У кастрычніку 1998 году [[Міністэрства прамысловасьці Індыі|міністар прамысловасьці Індыі]] [[Сікандэр Бахт]] зрабіў візыт у Беларусь<ref name="з">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Важныя двухбаковыя візыты|спасылка=https://www.eoiminsk.gov.in/page/visit/|выдавец=Амбасада Беларусі ў Індыі|дата публікацыі=2022|дата доступу=15 жніўня 2022}}</ref>. У 2001 годзе будынак Амбасады Беларусі ў Індыі перанесьлі ў сталічны раён [[Джор Багх]]<ref name="е">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гісторыя пасольства|спасылка=https://india.mfa.gov.by/be/bilateral_relations/political/|выдавец=Амбасада Беларусі ў Індыі|дата публікацыі=2022|дата доступу=15 жніўня 2022}}</ref>. У лістападзе 2002 году старшыня ўраду Беларусі [[Генадзь Навіцкі]] ажыцьцявіў візыт у Індыю. У 2002 годзе міністар замежных справаў Беларусі [[Міхаіл Хвастоў]] зрабіў візыт у Індыю. У сьнежні 2002 году ў Індыі адчынілі 1-е Генэральнае [[консульства]] Беларусі, якое разьмясьцілі ў [[Калката|Калкаце]] (штат Заходняя Бэнгалія). У 2002, 2003 і 2006 гадох Індыю наведвалі старшыні палатаў [[Нацыянальны сход Беларусі|Нацыянальнага сходу Беларусі]]<ref name="г"/>. У кастрычніку 2005 году Беларусь наведаў [[віцэ-прэзыдэнт Індыі]] [[Бгайрон Шэхават]]. У 2005 годзе ў Беларусь прыяжджаў намесьнік старшыні Парлямэнту Індыі [[Чаранджыт Атвал]]<ref name="з"/>. У красавіку 2007 году адбыўся 2-і візыт Лукашэнкі ў Індыю. У 2007 годзе Індыю наведаў міністар замежных справаў Беларусі [[Сяргей Мартынаў]]<ref name="г"/>. 12—15 сакавіка 2008 году начальнік штабу [[Індыйская армія|Індыйскай арміі]] [[Дыпак Капур]] зрабіў візыт у Беларусь. У сакавіку 2009 году [[Вярхоўны суд Індыі|галоўны судзьдзя Індыі]] [[Конакупакаціл Балакрышнан]] наведаў Беларусь. У верасьні 2009 году ў Беларусь прыяжджаў [[Міністэрства замежных справаў Індыі|міністар замежных справаў Індыі]] [[Соманагалі Крышна]]. 24—28 траўня 2011 году на [[Менская выстава ўзбраеньняў|Менскую выставу ўзбраеньняў]] завітваў дзяржаўны [[Міністэрства абароны Індыі|міністар абароны Індыі]] [[Маліпудзі Палам]]<ref name="з"/>. У сьнежні 2011 году Амбасаду Беларусі ў Індыі вярнулі ў сталічны раён [[Васант Віхар]]<ref name="е"/>. У лістападзе 2012 году старшыня ўраду Беларусі [[Міхаіл Мясьніковіч]] зрабіў візыт у Індыю<ref name="г"/>. 20—22 траўня 2013 году Беларусь наведала старшыня [[Народная палата Індыі|Народнай палаты Індыі]] [[Мэйра Кумар]]<ref name="з"/>. 14—15 красавіка 2015 году міністар замежных справаў Беларусі [[Уладзімер Макей|Ўладзімер Макей]] зрабіў афіцыйны візыт у Індыю. 2—4 чэрвеня 2015 году індыйскі прэзыдэнт [[Пранаб Мукерджы]] ўпершыню наведаў Беларусь. 10—14 траўня адбыўся афіцыйны візыт у Індыю старшыні Савету Рэспублікі Беларусі Міхаіла Мясьніковіча. У верасьні 2017 году А. Лукашэнка паўторна наведаў Індыю<ref name="г"/>. У ходзе візыту падпісалі пагадненьні і мэмарандумы аб супрацы ў галіне культуры і прафэсійнай адукацыі, моладзевай палітыкі і ў нафтагазавай галіне<ref name="д">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Дагаворна-прававая аснова адносін паміж Рэспублікай Беларусь і Рэспублікай Індыя|спасылка=https://india.mfa.gov.by/be/bilateral_relations/law/|выдавец=Амбасада Беларусі ў Індыі|дата публікацыі=2022|дата доступу=15 жніўня 2022}}</ref>. 9—13 чэрвеня 2018 году Беларусь наведала старшыня [[Народная палата Індыі|Народнай палаты]] [[Парлямэнт Індыі|Парлямэнту Індыі]] [[Сумітра Магаджан]]. 8 верасьня 2018 году адчынілі Ганаровае консульства Беларусі ў [[Мумбаі]]. У 2020 годзе ў [[Палата прадстаўнікоў Беларусі|Палаце прадстаўнікоў Беларусі]] 7-га скліканьня стварылі працоўную групу супрацы зь Індыяй<ref name="г">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Палітычныя адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Рэспублікай Індыя|спасылка=https://india.mfa.gov.by/be/bilateral_relations/political/|выдавец=Амбасада Беларусі ў Індыі|дата публікацыі=2022|дата доступу=15 жніўня 2022}}</ref>. 4 жніўня 2022 году адчынілі Генэральнае консульства Беларусі ў Мумбаі<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Генэральнае консульства Беларусі адкрылася ў індыйскім горадзе Мумбаі|спасылка=https://blr.belta.by/politics/view/generalnae-konsulstva-belarusi-adkrylasja-u-indyjskim-goradze-mumbai-118274-2022/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=5 жніўня 2022|дата доступу=12 жніўня 2022}}</ref>. === Беларускія амбасадары === # [[Уладзімер Аркадзевіч Сакалоўскі|Уладзімер Сакалоўскі]] (13 сакавіка 1998 — 20 ліпеня 2004); # [[Алег Лапцёнак]] (24 сьнежня 2004 — 30 чэрвеня 2011); # [[Уладзімер Гошын]] (30 чэрвеня — 13 сьнежня 2011); # [[Віталь Прыма]] (28 верасьня 2012 — 8 сьнежня 2018); # [[Андрэй Ржавускі]] (10 сьнежня 2018 году — 4 студзеня 2024); # [[Міхаіл Касько]] (ад 4 студзеня 2024). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Навіны|спасылка=https://india.mfa.gov.by/be/embassy/adress/news/|выдавец=[[Амбасада Беларусі ў Індыі]]|дата публікацыі=8 жніўня 2022|дата доступу=15 жніўня 2022}} * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Навіны|спасылка=https://www.eoiminsk.gov.in/news.php|выдавец=[[Амбасада Індыі ў Беларусі]]|мова=en|дата публікацыі=11 жніўня 2022|дата доступу=15 жніўня 2022}} ** [https://web.archive.org/web/20220928231644/https://www.eoiminsk.gov.in/feedback.php Зваротная сувязь]{{ref-en}} {{Накід}} {{Амбасадары Беларусі ў Індыі}} {{Міжнародныя стасункі Беларусі}} [[Катэгорыя:Двухбаковыя стасункі Беларусі]] [[Катэгорыя:Двухбаковыя стасункі Індыі]] 7l78scbywq9km1vtwezp1cqjbd5i7g2 0 259181 2700342 2451156 2026-11-12T11:35:05Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Mickey_Mouse?oldid=1384391147 2700342 wikitext text/x-wiki {{Пэрсанаж | імя = Мікі Маўс | выява = | памер_выявы = | подпіс_выявы = | першае_зьяўленьне = ''«[[Параходзік Вілі]]»'' (1928) | апошняе_зьяўленьне = | стваральнік = [[Ўолт Дыснэй]], [[Аб Айвэркс]] | выканаўца = | агучаны = | від = мышяна | стаць = мужчынская | нацыянальнасьць = амэрыканец }} '''Мі́кі Маўс''' ({{мова-en|Mickey Mouse}}) — амэрыканскі мультыплікацыйны пэрсанаж у выглядзе антрапаморфнага [[мыш]]аня ў чырвоных шортах зь вялікімі ботамі і белымі пальчаткамі, які атрымаў вядомасьць праз паказ 18 лістапада 1928 году ў мультфільме ''«[[Параходзік Вілі]]»''. Гэта даўні сымбаль і талісман карпарацыі [[The Walt Disney Company|Walt Disney]], а таксама знакавая постаць агулам амэрыканскай анімацыі. Першапачаткова яго паказвалі ў кароткамэтражным мультфільме ''«[[Вар’яцкі самалёт]]»''. Размаўляе высокім і тонкім [[голас]]ам. Да 1946 году яго агучваў сам [[Ўолт Дыснэй]], да 1977 году — [[Джым Макдоналд]], а да 2009 году — [[Ўэйн Олўайн]]. Часта суправаджаецца Доналдам ды Гуфі і сабакам Плутам, а таксама сяброўкай Міні. Сярод іншага, служыць пэрсанажам [[комікс]]аў, [[кампутарная гульня|відэагульняў]] і забаўляльных паркаў. Мікі Маўс зьявіўся больш чым у 130 фільмах, пераважна кароткамэтражных. Сярод нешматлікіх поўнамэтражных стужак зь ягоным удзелам вылучаецца ''«Фантазія»'' 1940 году. Пачынаючы з 1930 году, Мікі актыўна фігураваў у газэтных коміксах, у тым ліку ў сэрыі ''«Мікі Маўс»'', якая выходзіла цягам 45 гадоў. Таксама выходзяць коміксныя часопісы зь ягонымі прыгодамі. Пэрсанаж таксама зьяўляўся ў тэлевізійных праектах, як [[Клюб Мікі Маўса]], які быў у этэры паміж 1955 і 1996 гадамі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Накід}} [[Катэгорыя:Пэрсанажы мультфільмаў]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1928 годзе]] f7qz8ppzmvhwqx548p9xg0vjwylaros 0 261267 2700213 2673573 2026-11-11T14:41:09Z Dymitr 10914 +парады 2700213 wikitext text/x-wiki {{Ня блытаць|Бостанскі каледж|Бостанскім каледжам}} {{Унівэрсытэт}} '''Бостанскі ўнівэрсытэт''' ({{Мова-en|Boston University}}) — прыватны дасьледчыцкі ўнівэрсытэт у [[Бостан|Бостане]], [[Масачусэтс|штат Масачусэтс]] ЗША.. Ён быў заснаваны ў 1839 годзе мэтадыстамі зь першапачатковым кампусам у Ньюбэры, штат Вэрмонт, перш чым пераехаць у Бостан у 1867 годзе. Унівэрсытэт зьяўляецца чальцом [[Асацыяцыя амэрыканскіх унівэрсытэтаў|Асацыяцыі амэрыканскіх унівэрсытэтаў]]. Унівэрсытэт мае гістарычную прыналежнасьць да [[Аб’яднаная мэтадысцкая царква|Аб’яднанай мэтадысцкай царквы]]. Зараз ува ўнівэрсытэце працуе больш за 4000 выкладнікаў і амаль 34 000 студэнтаў, і ён зьяўляецца адным з найбуйнейшых працадаўцаў Бостана. Ён прапануе ступені [[Бакаляўр|бакаляўра]], магістра, [[Доктар навук|доктара навук]], а таксама мэдычнія, стаматалягічныя, бізнэс-і юрыдычныя ступені ў 17 школах і каледжах у трох гарадзкіх кампусах. Галоўны кампус разьмешчаны ўздоўж ракі Чарльз у раёнах Бостана Фенуэй-Кенмар і Олстан, у той час як Мэдычні кампус Бостанскага ўнівэрсытэта знаходзіцца ў Саўт-Энде Бостананавакольле. У кампусе Фенуэй знаходзіцца Каледж адукацыі і чалавечага разьвіцьця Ўілак, раней Каледж Ўілак, які аб’яднаўся з БУ ў 2018 годзе. БУ зьяўляецца членам Бостанскага кансорцыюма вышэйшай адукацыі й Асацыяцыі амэрыканскіх унівэрсытэтаў. Ён клясыфікуецца як "R1: Дактарантуры ўнівэрсытэтаў — вельмі высокая дасьледчая актыўнасьць". Тэр’еры Бостанскага ўнівэрсытэта спаборнічаюць у дывізіёне I NCAA . Спартыўныя каманды БУ спаборнічаюць у Патрыятычнай лізе й канфэрэнцыях Hockey East, а іх талісманам зьяўляецца бостанскі тэр’ер Рэт. Бостанскі ўнівэрсытэт добра вядомы мужчынскім хакеем, у якім ён выйграў пяць нацыянальных чэмпіянатаў, апошні раз у 2009 годзе. Сярод выпускнікоў і цяперашніх або мінулых выкладчыкаў унівэрсытэт налічвае 8 ляўрэатаў Нобэлеўскай прэміі, 23 ляўрэаты Пулітцэраўскай прэміі, 10 стыпэндыятаў Родса 6 стыпэндыятаў Маршала, 9 ляўрэатаў прэміі Акадэміі і некалькі Эмі і Ляўрэаты прэміі Тоні. У БУ таксама ёсьць стыпэндыяты Макартура, Фулбрайта й Трумэна, а таксама Амэрыканская акадэмія мастацтваў і навук і Нацыянальная акадэмія навукчленаў, сярод яго мінулых і цяперашніх выпускнікоў і выкладчыкаў. У 1876 годзе прафэсар БУ Аляксандар Грэм Бэл вынайшаў тэлефон у лябараторыі БУ. == Гісторыя == Бостанскі ўнівэрсытэт вядзе свае карані з заснаваньня Біблейскага інстытуту Ньюбары, штат [[Вэрмонт]], у 1839 г. і атрымаў назву «Бостанскі ўнівэрсытэт» заканадаўчым органам Масачусэтса ў 1869 г. Унівэрсытэт арґанізаваў афіцыйныя сьвяткаваньні стагодзьдзя ў 1939 г. і 1969 г. Адна ці іншая, альбо абедзьве даты могуць зьяўляцца на розных афіцыйных пячатках, якія выкарыстоўваюцца ў розных школах унівэрсытэта. 24–25 красавіка 1839 г. група мэтадысцкіх служыцеляў і сьвецкіх у царкве Олд Бромфілд-стрыт у Бостане вырашыла заснаваць мэтадысцкую тэалягічную школу. Створаная ў Ньюберы, штат Вермонт , школа атрымала назву «Ньюберыйскі біблейскі інстытут». У 1847 г. Кангрэгацыйнае таварыства ў Канкорды, штат Нью-Гэмпшыр, запрасіла інстытут пераехаць у Канкорд і прапанавала будынак кангрэгацыйнай царквы, які не выкарыстоўваецца, умяшчальнасьцю 1200 чалавек. Іншыя грамадзяне Канкорда пакрылі выдаткі на рэканструкцыю. Адным з умоваў запрашэньня было тое, што Інстытут застаецца ў Канкорды ня менш за 20 гадоў. Статут, выдадзены Нью-Гэмпшырам, прызначыў школу «Агульным мэтадысцкім біблейскім інстытутам», але звычайна яе называлі «Біблейскім інстытутам Канкорда». Узгодненыя дваццаць гадоў набліжаліся да завяршэньня, а папячыцелі Біблейскага інстытуту Канкорда набылі 30 акраў (120 000 м 2)  на Асьпінвал-Хіл у Брукліне, штат Масачусэтс , у якасьці магчымага месца для пераезду. Інстытут пераехаў у 1867 годзе на Пінкні-стрыт, 23 у раёне Бікан-Хіл у Бостане, і атрымаў Статут штата Масачусэтс як "Бостанская тэалягічная сэмінарыя". У 1869 г. тры давераныя асобы Бостанскага тэалягічнага інстытуту атрымалі ад заканадаўчага органа штата Масачусэтс статут унівэрсытэта пад назвай «Бостанскі ўнівэрсытэт». Гэтыя папячыцелі былі пасьпяховымі бізнэсьменамі Бостана й сьвецкімі мэтадыстамі, з гісторыяй удзелу ў адукацыйных прадпрыемствах, і яны сталі заснавальнікамі Бостанскага ўнівэрсытэта. Гэта былі Ісаак Рыч (1801–1872), Лі Клафлін (1791–1871) і Джэйкаб Сьліпер (1802–1889), у гонар якіх пазьней былі названы тры інтэрнаты Заходняга кампуса Бостанскага ўнівэрсытэта. Сын Лі Клафліна, Ўільям , у той час быў губэрнатарам штата Масачусэтс і падпісаў Статут унівэрсытэта 26 мая 1869 году пасьля таго, як ён быў прыняты заканадаўчым органам. Як паведаміла Кэтлін Кілгор у сваёй кнізе Transformations, A History of Boston University, заснавальнікі загадалі ўключыць у Статут наступнае палажэньне, незвычайнае для таго часу:<blockquote>Давераныя асобы ніколі не павінны патрабаваць ад выкладчыка названага ўнівэрсытэта вызнаваньня якіх-небудзь пэўных рэлігійных поглядаў у якасьці праверкі пасады, і ніводнаму студэнту ня можа быць адмоўлена ў допуску ... на падставе рэлігійных поглядаў, якія ён можа прытрымлівацца; тым ня менш, пры ўмове, што гэты разьдзел не распаўсюджваецца на тэалягічны факультэт названага ўнівэрсытэта.</blockquote>Кожны факультэт новага ўнівэрсытэта таксама быў адкрыты для ўсіх на роўных, незалежна ад полу, расы або (за выключэньнем Тэалягічнай школы) рэлігіі. == Кампус == === '''Бостанскія кампусы й аб’екты''' === Галоўны ўнівэрсытэцкі гарадок Чарльз-Рывер праходзіць па авэню Садружнасьці і па зялёнай лініі , пачынаючы каля плошчы Кенмар і працягваючы больш за паўтары мілі да канца каля мяжы з бостанскім раёнам Олстан . Мост Бостанскага ўнівэрсытэта праз раку Чарльз у Кембрыдж уяўляе сабой лінію падзелу паміж Галоўным кампусам, дзе сканцэнтравана большасьць школ і клясных будынкаў, і Заходнім кампусам , дзе разьмешчаны некалькі спартыўных збудаваньняў і гульнявых пляцовак, вялікі інтэрнат Заходняга кампуса й новы Джон Комплекс студэнцкай вёскі Хэнкок. Галоўныя будынкі студэнцкага гарадка БУ аддзеленыя ад парку Чарльз-Рывер Эсплянада і вэлясіпеднай сьцежкі Пола Дадлі Ўайта ўздоўж берага суседняй ракі Чарльз, інтэнсіўнай трафікам Стораў Драйв , высакахуткаснай галоўнай дарогай з абмежаваным доступам , якая злучае цэнтар Бостана зь яго заходнія ўскраіны. Разьдзяленьне адбылося ў канцы 1920-х гадоў, калі Садружнасьць Масачусэтса захапіла зямлю ў знакамітага дамена для будаўніцтва новай дарогі ўздоўж берага ракі. Вузкая паласа травяністага газона паміж вучэбнымі будынкамі БУ, што ўздоўж праспэкта Садружнасьці, і патокам руху на Storrow Drive з гумарам назвалі «Біч BU», таму што гэта любімае месца для загаруў добрае надвор’е. Студэнты, якія адпачываюць, абаронены ад наездаў транспартных сродкаў паднятай земляной бермай , якая таксама прыглушае шум транспарту да глухога грукату. Каб абараніць пешаходаў ад наездаў аўтамабіляў, Storrow Drive агароджаны агароджай зь пешаходнымі мастамі , якія дазваляюць бясьпечна перасякаць Сільбер-Ўэй і Марш-Чэл. Дадатковы пераход магчымы на мосьце BU, які таксама дазваляе вулічнаму руху перасякаць раку Чарльз з боку Бостана на бок Кембрыджа. У выніку пастаяннага пашырэньня кампус Чарльз-Рывер утрымлівае масіў разнастайных у архітэктурным пляне будынкаў. Каледж мастацтваў і навук, Капліца Марш і Тэалягічная школа зьяўляюцца найбольш вядомымі ва ўнівэрсытэце і былі пабудаваны ў канцы 1930-х і 1940-х гадах у стылі калеґіяльнай ґотыкі . Значная частка кампуса — гэта традыцыйны бостанскі карычневы камень , асабліва на Bay State Road і South Campus, дзе BU набыў амаль кожны таунхаус, які прапануюць гэтыя раёны. Будынкі ў асноўным зьяўляюцца інтэрнатамі, але многія таксама служаць рознымі інстытутамі, а таксама офісамі катэдраў. З 1960-х па 1980-я гады было пабудавана шмат сучасных будынкаў, у тым ліку бібліятэка Мугара, юрыдычная школа BU і вежы Ўорэн , усе яны былі пабудаваны ў стылі бруталізму . Навуковы цэнтар навукі й тэхнікі ў Меткалфе, пабудаваны ў 1983 годзе, можна больш дакладна апісаць як структурны экспрэсіянізм . Аудыторыя Морзэ , якая знаходзіцца побач, знаходзіцца ў яркім архітэктурным кантрасьце, бо першапачаткова яна была пабудавана як габрэйская сынагога . Апошнія архітэктурныя дапаўненьні да кампуса BU — гэта Цэнтар фатонікі , Будынак навукі аб жыцьці й тэхнікі, Студэнцкая вёска (якая ўключае цэнтар FitRec іAgganis Arena)  і Школа бізнэсу Questrom . Усе гэтыя будынкі былі пабудаваны з цэглы, некаторыя са значнай колькасьцю бурага каменя. Бостанскі ўнівэрсытэт пераўтварыў стары комплекс Nickelodeon Cinemas у лябараторыі і офісы Інжынернага каледжа. У 2016 годзе ўнівэрсытэт прадаў будынак, у якім разьмяшчалася тэатральная кампанія Хантынгтана, і пабудаваў тэатар Джоан і Эдгара Бута і прадзюсерскі цэнтар Каледжа прыгожых мастацтваў, каб кансалідаваць тэатральную праґраму на кампусе. BU атрымаў некалькі ўзнагарод за захаваньне гісторыі за нядаўнія шырокія праекты рэканструкцыі будынкаў, такіх як вежа Школы права , Цэнтар Алана і Шэры Левенталя, Майлз Стэндыш Хол і Цэнтар выпускнікоў сям’і Даход раней Замак). Будаўніцтва цэнтра студэнцкіх паслуг з цэглы і шкла Yawkey было распрацавана ў адпаведнасьці з патрабаваньнямі гістарычнага раёна Bay State Road. [76] Выкарыстаньне шкла й сталі для новага будаўніцтва на прасьпекце Садружнасьці ўключае Цэнтар інтэґраваных навук аб жыцьці й інжынерыі Раджэна Кілячанда, які адкрыўся ў 2017 годзе, і 19-павярховы Цэнтар вылічальнай тэхнікі й навук аб зьвестак, які павінен адкрыцца ў 2022 годзе. У 2018 годзе, пасьля перамоваў у папярэднім годзе, Бостанскі ўнівэрсытэт набыў былы каледж Ўілак , які цяпер называецца Кампус Бостанскага ўнівэрсытэта Фенуэй (хоць на самой справе ён знаходзіцца ў суседнім раёне Лонґвуд ). Па стане на 2019 год BU прадаў або здаў у арэнду забудоўшчыкам некалькі будаўнічых пляцовак, якія належалі яму, на плошчы Кенмар побач са сваім кампусам. Там будуюцца буйныя шматпавярховыя дамы, якія зьменяць даўні выгляд ажыўленага транспартнага вузла. У верасьні 2021 году BU завяршыў праект коштам 115 мільёнаў долараў па рэканструкцыі й пашырэньні Школы стаматалягічнай мэдыцыны імя Гэнры М. Праект пашырыў клінічныя прасторы, дадаў цэнтар сымуляцыйнага навучаньня і палепшыў прасторы для сумеснай працы студэнтаў. ==== '''Студэнцкі дом''' ==== Жыльлёвая сыстэма Бостанскага ўнівэрсытэта зьяўляецца 10-й па велічыні сярод чатырохгадовых каледжаў у краіне. Першапачаткова BU быў прыгараднай школай, але цяпер унівэрсытэт ґарантуе ўсім студэнтам бакаляўрыяту магчымасьць пражываньня на тэрыторыі кампуса на працягу чатырох гадоў. У цяперашні час 76 працэнтаў студэнтаў бакаляўрыяту пражывае ў кампусе. Бостанскі ўнівэрсытэт патрабуе, каб усе студэнты, якія пражываюць у інтэрнатах, былі залічаны на гадавы плян харчаваньня зь некалькімі камбінацыямі прыёмаў ежы і абедзенных пунктаў, якія можна выкарыстоўваць у якасьці наяўных ґрошай на тэрыторыі кампуса. Жыльлё ў BU — гэта незвычайна разнастайная гама, пачынаючы ад асобных таунхаусов 19-га стагодзьдзя з карычневага каменя і жылых дамоў, набытых школай, да буйнамаштабных шматпавярховак, пабудаваных у 1960-х і 2000-х гадах. Вялікія інтэрнаты ўключаюць у сябе 1800 студэнтаў Warren Towers , самы вялікі ў унівэрсытэцкім гарадку, а таксама West Campus і The Towers . Меншыя інтэрнаты й кватэры ў стылі жыльля ў асноўным разьмешчаны ў дзьвюх частках кампуса: Бэй-Стэйт-Роўд і жылы раён Паўднёвага кампуса. Бэй-Стэйт-Роўд — гэта абсаджаная дрэвамі вуліца, якая праходзіць паралельна праспэкту Садружнасьці й зьяўляецца домам для большасьці таунхаусов BU, якія часта называюць "карычневымі камянямі". Паўднёвы кампус — гэта студэнцкі жылы раён на поўдзень ад авэню Садружнасьці і аддзелены ад галоўнага кампуса Масачусэцкай магістральлю . Некаторыя зь вялікіх будынкаў у гэтым раёне былі ператвораны ў інтэрнаты, а астатнія будынкі Паўднёвага кампуса — гэта кватэры. Найноўшая рэзыдэнцыя Бостанскага ўнівэрсытэта й галоўны жылы раён у стылі кватэр афіцыйна называецца 33 Harry Agganis Way, неафіцыйна "StuVi2", і зьяўляецца часткай праекта Студэнцкай вёскі Джона Хэнкока. 26-павярховы будынак, які выходзіць на поўнач, выкананы ў стылі кватэры, а 19-павярховы будынак, які выходзіць на поўдзень, мае 8-пакаёвы інтэрнат у стылі люкс. Усяго ў будынку пражывае 960 жыхароў. Акрамя гэтых асноўных жылых раёнаў, меншыя жылыя інтэрнаты раскіданыя ўздоўж праспэкта Садружнасьці. Бостанскі ўнівэрсытэт таксама прапануе спэыяльныя дамы або спэыяльныя паверхі для студэнтаў, якія маюць асаблівыя інтарэсы. Усе вялікія інтэрнаты маюць кругласутачную ахову й патрабуюць, каб усе студэнты перад уваходам правялі пальцам і пацьвердзілі свае школьныя пасьведчаньні. Ходзяць чуткі, што Кілячанд Хол, раней Шэлтан Хол , перасьледуе прывід драматурга Юджына О’Ніла . О’Ніл жыў у тым, што першапачаткова было нумарам 401 (цяпер 419), а будынак быў жылым гатэлем. Ён памёр у шпіталі 27 лістапада 1953 году, і, па чутках, яго прывід ходзіць як у пакоі, так і на падлозе. Чацьвёрты паверх цяпер спэыялізаваны пад назвай Пісьменьніцкі калідор. ==== '''Студэнцкая вёска Джона Хэнкока''' ==== Студэнцкая вёска — гэта вялікі новы жылы й рэкрэацыйны комплекс плошчай 10 акраў (40 000 м 2)  паміж Б’юік-стрыт і Нікерсан-Філд , дзе раней разьмяшчаўся зброевы склад Нацыянальнай гвардыі , які выкарыстоўваўся ўнівэрсытэтам для лёгкай атлетыкі ў памяшканьні й ў якасьці сховішча да яго зносу і пачатку будаўніцтва. Інтэрнат з кватэрамі па адрасе Б’юік-стрыт, 10 (студэнты часта называюць яго «StuVi») адкрыўся для студэнтаў малодшых і старэйшых клясаў восеньню 2000 году. У 2002 годзе John Hancock Insurance абвясьціла аб спонсарстве шматмільённага праекта. Арэна Аганіс , названая ў гонар Гары Аганіса , была адкрыта для канцэртаў і хакейных гульняў у студзені 2005 году. Арэна Аганіс можа зьмясьціць 6224 гледачоў на хакейных гульнях Terrier , замяніўшы меншую Арэну Ўолтэра Браўна . Яго таксама можна выкарыстоўваць для канцэртаў і шоў. У сакавіку 2005 году быў адкрыты заключны элемэнт II фазы комплексу Студэнцкай вёскі, Цэнтар фітнэсу й адпачынку (FitRec) , які сабраў вялікую колькасьць студэнтаў. Будаўніцтва астатняй часткі II фазы, якая ўключала 19- і 26-павярховыя жылыя вежы, было завершана восеньню 2009 году. ==== '''Іншыя аб'екты''' ==== Мэмарыяльная бібліятэка Мугара — цэнтральная акадэмічная бібліятэка кампуса Чарльз Рывер. Тут таксама знаходзіцца Цэнтар архіўных дасьледаваньняў Говарда Ґотліба, які раней называўся Архівам ХХ стагодзьдзя, дзе захоўваюцца дакумэнты, якія належаць тысячам выбітных дзеячаў літаратуры, журналістыкі, дыпляматыі, мастацтва і іншых галін. Саюз Джорджа Шэрмана GSU, разьмешчаны побач з Мэмарыяльнай бібліятэкай Мугара , прапануе студэнтам фудкорт з мноствам сетак хуткага харчаваньня, у тым ліку Panda Express , Basho, Starbucks і Pinkberry . GSU таксама забясьпечвае зоны адпачынку для студэнтаў, каб расслабіцца або вучыцца. У падвале George Sherman Union знаходзіцца цэнтральная гасьцёўня BU, дзе праводзяцца канцэрты і іншыя мерапрыемствы. Замак (пабудаваны ў 1915 г.) на Bay State Road "Замак" , разьмешчаны на заходнім канцы Бэй-Стэйт-Роўд, зьяўляецца адным з самых старых будынкаў на тэрыторыі кампуса. Будынак быў замоўлены Ўільямам Ліндсі для ўласнага выкарыстаньня ў 1905 годзе, задоўга да мядовага месяца яго дачкі на злашчаснай Лузітаніі. У 1939 годзе ўнівэрсытэт набыў маёмасьць па дамове з горадам, каб пагасіць усе запазычанасьці па падатках; гэтыя сродкі былі сабраны за кошт ахвяраваньняў, сярод іншых, доктара Ўільяма Чэнеры, папячыцеля ўнівэрсытэта. Ён служыў рэзыдэнцыяй прэзыдэнта ўнівэрсытэта да 1967 году, калі прэзыдэнт Хрыстос-Джанер палічыў яго занадта вялікім для сваіх патрэб у якасьці рэзыдэнцыі й ператварыў яго ў іншыя мэты. Цяпер гэта канферэнц-заля. Пад замкам знаходзіцца паб BU, адзіная піцейная ўстанова, якая кіруецца BU на тэрыторыі кампуса. Дом Гілеля Флярэнцыі й Чафеца на Bay State Road — дом Гілеля для ўнівэрсытэта. З чатырма паверхамі і падвалам аб’ект уключае ў сябе гасьціныя, кабінэты і кошерную сталовую, адкрытыя на працягу навучальнага году (уключаючы Песах) для студэнтаў і наведвальнікаў з супольнасьці. На першым павэрсе таксама ёсьць кафэ Granby St., а таксама тэлевізары й сталы для пінг-понга, більярда й настольнага футбола. Гілель служыць каардынацыйным цэнтрам для вялікай і актыўнай габрэйскай суполкі BU. Тут разьмяшчаецца каля 30 студэнцкіх груп, у тым ліку сацыяльныя, культурныя й рэлігійныя групы, а таксама Студэнты BU для Ізраіля (BUSI), Адукацыя па Галакосту й Цэнтар габрэйскага навучаньня і вопыту. Тут праводзіцца мноства праґрам і дакладчыкаў, а таксама шабатныя паслугі й абеды. ==== Культурнае жыцьцё ==== Унівэрсытэт разьмешчаны на скрыжаваньні вуліц Фенуэй-Кенмар , Олстан і Бруклін . У раёне Фенуэй-Кенмар знаходзяцца Музэй выяўленчых мастацтваў , Музэй Ізабэлы Сьцюарт Гарднер і начное жыцьцё Ляндсдаўн-стрыт, а таксама Фенуэй-парк, дом Бостан Рэд Сокс . З 1960-х гадоў Олстан быў найбуйнейшым багемным раёнам Бостана. Навакольле, якое атрымала мянушку «Олстан-Рок-Сіці», зьяўляецца домам для многіх мастакоў і музыкаў, а таксама разнастайных кафэ і многіх невялікіх музычных заляў Бостана. За паўднёвай мяжой унівэрсытэцкага гарадка ў Брукліне Гарвард-авэню прапануе незалежныя й замежныя фільмы ў тэатры Coolidge Corner і аўтарскія чытаньні ў Brookline Booksmith. Іншыя бліжэйшыя культурныя ўстановы ўключаюць Symphony Hall , Jordan Hall , галоўны філіял Бостанскай публічнай бібліятэкі на Коплі-сквэр, мастацтва і гандаль на фешэнэбельнай Ньюберы-стрыт , а таксама праз раку Чарльз, музэі, крамы і ґалерэі на Гарвард-сквэр і ў іншых месцах. у Кембрыджы . Рака Чарльз і ўнівэрсытэт BU зьяўляецца домам для Бостанскага тэатра драматургаў . Раней BU быў зьвязаны з Huntington Theatre Company на Хантынгтан-авэню , але выставіў маёмасьць BU Theatre на продаж у 2016 годзе, кінуўшы цень на будучыню арґанізацыі. BU замяніў старыя памяшканьні тэатра Хантынгтана новым тэатрам Джоан і Эдгара Бута, разьмешчаным побач з будынкам Фульлер, у якім знаходзіцца Каледж прыгожых мастацтваў. BU праводзіць музычныя выступы ў студэнцкім гарадку і за межамі кампуса ў Цэнтры выкананьня Цай на авэню Садружнасьці, 685, і ў канцэртнай зале CFA на авэню Садружнасьці, 855. Творы візуальнага мастацтва студэнтаў і запрошаных мастакоў дэманструюцца на зьменлівых выставах у трох ґалерэях унівэрсытэта: Мастацкая ґалерэя BU BUAG у Каменнай ґалерэі, Ґалерэя 808 і Ґалерэя Шэрмана, разьмешчаных адпаведна па адрасах 855, 808 і 775. Праспэкт Садружнасьці. Акрамя таго, BU быў зьвязаны з Цэнтрам фатаграфічных рэсурсаў, разьмешчаным на авэню Садружнасьці, 832, які штогод праводзіць некалькі выстаў, а таксама спэыяльныя мерапрыемствы для студэнтаў і прафэсійных фатографаў. Аднак у траўні 2017 году BU спыніў сваю падтрымку, і Цэнтар фатаграфічных рэсурсаў цяпер зьяўляецца пастаянным партнэрам Каледжа мастацтваў і дызайну пры Ўнівэрсытэце Лесьлі. ==== Палітыка гасьцей і наведвальнікаў ==== Да верасьня 2007 году ў Бостанскім унівэрсытэце дзейнічала абмежавальная палітыка наведвальнікаў, якая абмяжоўвала магчымасьць студэнтаў з розных інтэрнатаў наведваць адзін аднаго ўначы. Гэта зьмянілася, калі ўступіла ў сілу новая палітыка, ухваленая Браўнам. Новая палітыка дазваляе студэнтам, якія пражываюць на тэрыторыі кампуса, заходзіць у любы інтэрнат на тэрыторыі кампуса з 7 гадзінаў раніцы да 2 гадзін ночы, выкарыстоўваючы свае карты Terrier. Студэнты-рэзыдэнты таксама могуць зарэгістравацца ў гасьцях з пасьведчаньнем асобы з фатаграфіяй у любы час, днём і ноччу. Наведвальнікам супрацьлегляга полу больш не трэба шукаць аднаполяга «сувядучага». Аднак у пэрыяд чытаньня і за тыдзень да выпускных экзаменаў гасьцям не дазваляецца знаходзіцца ў залах на ноч, і чакаецца, што яны будуць выходзіць з залі да 2 гадзін ночы. ==== Грамадзкі транспарт ==== Большасьць будынкаў галоўнага кампуса разьмешчаны на авэню Садружнасьці або побач зь ім, абслугоўваецца станцыяй мэтро Kenmore на зялёнай лініі і пяцьцю наземнымі прыпынкамі на зялёнай лініі B. Цесната на ажыўленай ветцы B вельмі сэзонная; летам колькасьць пасажыраў скарачаецца больш чым напалову, у асноўным з-за скарачэньня колькасьці студэнтаў. Плошча Паўднёвага кампуса абслугоўваецца вуліцай Сьвятой Марыі на галінцы C і Фенуэй на галінцы D. Аўтобусны маршрут MBTA 57 праходзіць паралельна галінцы B на прасьпекце Садружнасьці; Lansdowne на прыгараднай чыгунцы MBTA Лінія Framingham / Worcester разьмешчана недалёка ад Усходняга кампуса. Вэлясіпедны рух па Commonwealth Avenue інтэнсіўны, і групы праваабаронцаў правялі публічныя сустрэчы з BU, MBTA і горадам Бостана, каб палепшыць бясьпеку і заторы на гэтым калідоры. MBTA плянуе аб’яднаць і паменшыць колькасьць прыпынкаў уздоўж праспэкта Садружнасьці, каб паскорыць праезд і зьнізіць выдаткі на будаўніцтва, каб абнавіць астатнія станцыі. Заплянаваныя паляпшэньні ўключаюць у сябе поўную даступнасьць для людзей з абмежаванымі магчымасьцямі на новых станцыях, агароджу, каб заахвоціць пешаходаў выкарыстоўваць абароненыя пешаходныя пераходы , прыярытэт сыгналаў сьвятлафора для транзытных транспартных сродкаў і паляпшэньне эстэтыкі. Праект па добраўпарадкаваньні праспэкта Садружнасьці каардынуецца вдэпартамэнт шашы Масачусэтса ў супрацоўніцтве з BU, MBTA, горадам Бостанам, Бостанскай камісіяй па водазабесьпячэньні і каналізацыі і іншымі арґанізацыямі. Мэдычні гарадок абслугоўваецца міжгароднімі аўтобусамі № 1 і CT1, якія курсуюць уздоўж Масачусэтс-авэню, а таксама міжгароднімі аўтобусамі № 47 і CT3, якія злучаюць мэдычні цэнтар Бостанскага ўнівэрсытэта з мэдычнай зонай Лонґвуд . Аддзяленьне Silver Line Washington Street Branch праходзіць па ўсёй даўжыні мэдычнага гарадка, у вадным квартале на поўнач ад большай часткі кампуса; ён злучае Мэдычні цэнтар Бостанскага ўнівэрсытэта са станцыяй Мэдычнага цэнтра Тафтса і цэнтрам Бостана. Бліжэйшая станцыя хуткага транзыту — станцыя Massachusetts Avenue на аранжавай лініі , разьмешчаная ў трох кварталах на поўнач ад мэдычнага цэнтра. ==== Устойлівае разьвіцьцё ==== Ва ўнівэрсытэце ёсьць ініцыятыва ўстойлівага разьвіцьця і офіс устойлівага разьвіцьця. Стратэгічны плян Бостанскага ўнівэрсытэта па ўстойліваму разьвіцьцю кампуса таксама інтэґраваны ў агульны стратэгічны плян унівэрсытэта ў многіх галінах, уключаючы апэратыўную групу пляна дзеяньняў па клімаце, ініцыятыву пад кіраўніцтвам выкладчыкаў, якая распрацоўвае першы ўнівэрсытэцкі плян дзеяньняў па клімаце. Унівэрсытэт купіў ветрапарк у Паўднёвай Дакоце, каб дасягнуць сваёй мэты па вугляроднай нэўтральнасьці да 2040 г. === Іншыя кампусы === ==== Лёнданскі кампус ==== Найбуйнейшая праґрама навучаньня за мяжой Бостанскага ўнівэрсытэта знаходзіцца ў Лёндане , Ангельшчына. Праґрамы Бостанскага ўнівэрсытэта ў Лёндане прапануюць сэмэстар навучаньня і працы ў Лёндане ў рамках Лёнданскай праґрамы стажыроўкі LIP, а таксама шэраг іншых спэыялізаваных праґрам. Праґрама LIP спалучае прафэсійную стажыроўку з курсавой працай, якая разглядае пэўную акадэмічную вобласьць у кантэксьце гісторыі, культуры й грамадзтва [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і яе ролі ў сучаснай [[Эўропа|Эўропе]]. Курсы ў кожнай акадэмічнай вобласьці выкладаюцца выключна студэнтам, якія навучаюцца па праґраме Бостанскага ўнівэрсытэта абраным выкладчыкам, які прадстаўляе розныя культурныя паходжаньня. Пасьля пасьпяховага завяршэньня сэмэстра студэнты атрымліваюць 16 балаў Бостанскага ўнівэрсытэта. Штаб-кватэра BU London Programs знаходзіцца ў Паўднёвым Кенсінгтане, [[Лёндан]]. Кампус складаецца з галоўнага будынка па адрасе 43 Harrington Gardens, а таксама трох бліжэйшых рэзыдэнцый для пражываньня студэнтаў. Гэтая праґрама адкрыта для студэнтаў Бостанскага ўнівэрсытэта, а таксама студэнтаў іншых амэрыканскіх каледжаў. ==== Кампус Лос-Анджэлеса ==== У Лос-Анджэлесе, BU мае праґраму стажыровак для студэнтаў, каб вучыцца й працаваць у цэнтры кіно, тэлебачаньня, рэклямы, сувязяў з грамадзкасьцю, мэнэджменту забаў і права. Праґрама прапануе тры трэкі, зь якіх студэнты бакаляўрыяту й магістратуры могуць выбраць: рэкляма і сувязі з грамадзкасьцю, кіно і тэлебачаньне й кіраваньне забаўкамі. Выпускнікі маюць магчымасьць працягнуць навучаньне, зарэгістраваўшыся ў сертыфікацыйнай праґраме Лос-Анджэлеса, дзе студэнты могуць выбраць альбо акторскае майстэрства ў Галівудзе, альбо пісьменьніца ў Галівудзе. Курсы выкладаюць выкладчыкі і выпускнікі Бостанскага ўнівэрсытэта, якія служаць настаўнікамі ў клясе й па-за ім. Пасьля пасьпяховага завяршэньня сэмэстра студэнты атрымаюць 16 крэдытаў Бостанскага ўнівэрсытэта. ==== Кампус Парыжа ==== Парыскі цэнтар праводзіць некалькі праґрам, найбуйнейшай зь якіх зьяўляецца Парыская праґрама стажыроўкі з 1989 году. Студэнты вывучаюць мову й факультатыўныя курсы з выкладчыкамі [[Француская мова|францускай мовы]] ў Парыскім цэнтры BU, ​​а затым праходзяць стажыроўку ў францускіх прадпрыемствах і арґанізацыях у гэтым раёне. Студэнты жывуць у сем’ях або ў інтэрнаце на працягу сэмэстра. Бостанскі ўнівэрсытэт у Парыжы таксама арґанізуе праґрамы абмену зь бізнэс-школай Paris Dauphine University і гадавую праґраму з Institut d’études politiques de Paris (Sciences Po). == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Накід}} {{Парады артыкулу|Артаграфія}} [[Катэгорыя:Унівэрсытэты ЗША]] kd1z3b6xm0gkiusqmum6i4gqqi641ku 10 264120 2700322 2700144 2026-11-12T07:40:43Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2700322 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |- | style="background:#ccffcc;"| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Каманда выходзіць у плэй-оф праз дывізіён |- | style="background:#ffffbf;"| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Каманда выходзіць у плэй-оф праз канфэрэнцыю |} === Заходняя канфэрэнцыя === ==== Ціхаакіянскі дывізіён ==== <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com] |winpoints=2 <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=EDM |каманда2=VGK |каманда3=ANA |каманда4=SEA |каманда5=SJS |каманда6=CGY |каманда7=LAK |каманда8=VAN <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4= |вынік5= |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=11 лістапада 2026 |перамогі_EDM=11 |АТперамогі_EDM=3 |АТпаразы_EDM=3 |паразы_EDM=3 |мз_EDM=81 |мп_EDM=58 |перамогі_VGK=11 |АТперамогі_VGK=2 |АТпаразы_VGK=2 |паразы_VGK=5 |мз_VGK=69 |мп_VGK=54 |перамогі_ANA=9 |АТперамогі_ANA=1 |АТпаразы_ANA=1 |паразы_ANA=8 |мз_ANA=71 |мп_ANA=70 |перамогі_SEA=6 |АТперамогі_SEA=3 |АТпаразы_SEA=1 |паразы_SEA=6 |мз_SEA=57 |мп_SEA=57 |перамогі_SJS=2 |АТперамогі_SJS=6 |АТпаразы_SJS=2 |паразы_SJS=11 |мз_SJS=53 |мп_SJS=74 |перамогі_CGY=7 |АТперамогі_CGY=1 |АТпаразы_CGY=1 |паразы_CGY=10 |мз_CGY=47 |мп_CGY=66 |перамогі_LAK=3 |АТперамогі_LAK=2 |АТпаразы_LAK=2 |паразы_LAK=9 |мз_LAK=45 |мп_LAK=55 |перамогі_VAN=1 |АТперамогі_VAN=2 |АТпаразы_VAN=1 |паразы_VAN=16 |мз_VAN=56 |мп_VAN=90 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_EDM=[[Эдмантан Ойлерз]] |назва_VGK=[[Вэгас Голдэн Найтс]] |назва_ANA=[[Анагайм Дакс]] |назва_SEA=[[Сіетл Кракен]] |назва_SJS=[[Сан-Хасэ Шаркс]] |назва_CGY=[[Калгары Флэймз]] |назва_LAK=[[Лос-Анджэлес Кінгс]] |назва_VAN=[[Ванкувэр Кэнакс]] <!--Налады і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= }}</onlyinclude> ==== Цэнтральны дывізіён ==== <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com] |winpoints=2 <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=MIN |каманда2=NSH |каманда3=COL |каманда4=DAL |каманда5=UTA |каманда6=WPG |каманда7=STL |каманда8=CHI <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4=S |вынік5=S |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=11 лістапада 2026 |перамогі_MIN=12 |АТперамогі_MIN=1 |АТпаразы_MIN=4 |паразы_MIN=3 |мз_MIN=65 |мп_MIN=44 |перамогі_NSH=8 |АТперамогі_NSH=2 |АТпаразы_NSH=5 |паразы_NSH=4 |мз_NSH=59 |мп_NSH=53 |перамогі_COL=11 |АТперамогі_COL=0 |АТпаразы_COL=2 |паразы_COL=6 |мз_COL=78 |мп_COL=59 |перамогі_DAL=7 |АТперамогі_DAL=3 |АТпаразы_DAL=2 |паразы_DAL=5 |мз_DAL=49 |мп_DAL=41 |перамогі_UTA=8 |АТперамогі_UTA=2 |АТпаразы_UTA=1 |паразы_UTA=8 |мз_UTA=66 |мп_UTA=68 |перамогі_WPG=7 |АТперамогі_WPG=1 |АТпаразы_WPG=3 |паразы_WPG=8 |мз_WPG=53 |мп_WPG=65 |перамогі_STL=8 |АТперамогі_STL=0 |АТпаразы_STL=2 |паразы_STL=8 |мз_STL=53 |мп_STL=55 |перамогі_CHI=3 |АТперамогі_CHI=1 |АТпаразы_CHI=1 |паразы_CHI=13 |мз_CHI=39 |мп_CHI=76 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_MIN=[[Мінэсота Ўайлд]] |назва_NSH=[[Нэшвіл Прэдатарз]] |назва_COL=[[Каларада Эвэланш]] |назва_DAL=[[Далас Старз]] |назва_UTA=[[Юта Мамат]] |назва_WPG=[[Вініпэг Джэтс]] |назва_STL=[[Сэнт-Луіс Блюз]] |назва_CHI=[[Чыкага Блэкгокс]] <!--Налады і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= }}</onlyinclude> === Усходняя канфэрэнцыя === ==== Атлянтычны дывізіён ==== <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com] |winpoints=2 <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=BOS |каманда2=TBL |каманда3=MTL |каманда4=OTT |каманда5=FLA |каманда6=BUF |каманда7=TOR |каманда8=DET <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4=S |вынік5=S |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=11 лістапада 2026 |перамогі_BOS=10 |АТперамогі_BOS=3 |АТпаразы_BOS=1 |паразы_BOS=4 |мз_BOS=68 |мп_BOS=41 |перамогі_TBL=10 |АТперамогі_TBL=2 |АТпаразы_TBL=2 |паразы_TBL=4 |мз_TBL=71 |мп_TBL=56 |перамогі_MTL=7 |АТперамогі_MTL=4 |АТпаразы_MTL=4 |паразы_MTL=3 |мз_MTL=62 |мп_MTL=55 |перамогі_OTT=9 |АТперамогі_OTT=2 |АТпаразы_OTT=2 |паразы_OTT=6 |мз_OTT=60 |мп_OTT=57 |перамогі_FLA=8 |АТперамогі_FLA=2 |АТпаразы_FLA=2 |паразы_FLA=7 |мз_FLA=60 |мп_FLA=56 |перамогі_BUF=6 |АТперамогі_BUF=2 |АТпаразы_BUF=3 |паразы_BUF=7 |мз_BUF=53 |мп_BUF=65 |перамогі_TOR=7 |АТперамогі_TOR=1 |АТпаразы_TOR=2 |паразы_TOR=10 |мз_TOR=67 |мп_TOR=70 |перамогі_DET=5 |АТперамогі_DET=2 |АТпаразы_DET=3 |паразы_DET=9 |мз_DET=51 |мп_DET=59 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BOS=[[Бостан Бруінз]] |назва_TBL=[[Тампа Бэй Лайтнінг]] |назва_MTL=[[Манрэаль Канадыенз]] |назва_OTT=[[Атава Сэнатарз]] |назва_FLA=[[Флорыда Пантэрз]] |назва_BUF=[[Бафала Сэйбрз]] |назва_TOR=[[Таронта Мэйпл Ліфс]] |назва_DET=[[Дэтройт Рэд Ўінгс]] <!--Налады і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= }}</onlyinclude> ==== Сталічны дывізіён ==== <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://www.nhl.com/standings/ NHL.com] |winpoints=2 <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=CAR |каманда2=NJD |каманда3=NYR |каманда4=WSH |каманда5=NYI |каманда6=PIT |каманда7=PHI |каманда8=CBJ <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q |вынік2=Q |вынік3=Q |вынік4= |вынік5= |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=11 лістапада 2026 |перамогі_CAR=13 |АТперамогі_CAR=1 |АТпаразы_CAR=2 |паразы_CAR=3 |мз_CAR=78 |мп_CAR=45 |перамогі_NJD=8 |АТперамогі_NJD=5 |АТпаразы_NJD=0 |паразы_NJD=6 |мз_NJD=68 |мп_NJD=55 |перамогі_NYR=11 |АТперамогі_NYR=0 |АТпаразы_NYR=1 |паразы_NYR=8 |мз_NYR=59 |мп_NYR=56 |перамогі_WSH=8 |АТперамогі_WSH=2 |АТпаразы_WSH=0 |паразы_WSH=6 |мз_WSH=56 |мп_WSH=53 |перамогі_NYI=5 |АТперамогі_NYI=2 |АТпаразы_NYI=4 |паразы_NYI=6 |мз_NYI=49 |мп_NYI=52 |перамогі_PIT=3 |АТперамогі_PIT=4 |АТпаразы_PIT=2 |паразы_PIT=10 |мз_PIT=61 |мп_PIT=67 |перамогі_PHI=5 |АТперамогі_PHI=0 |АТпаразы_PHI=6 |паразы_PHI=10 |мз_PHI=47 |мп_PHI=69 |перамогі_CBJ=2 |АТперамогі_CBJ=5 |АТпаразы_CBJ=0 |паразы_CBJ=9 |мз_CBJ=41 |мп_CBJ=51 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_CAR=[[Караліна Гарыкейнз]] |назва_NJD=[[Нью-Джэрзі Дэвілз]] |назва_NYR=[[Нью-Ёрк Рэйнджарз]] |назва_WSH=[[Вашынгтон Кэпіталз]] |назва_NYI=[[Нью-Ёрк Айлэндэрз]] |назва_PIT=[[Пітсбург Пінгвінз]] |назва_PHI=[[Філадэлфія Флаерз]] |назва_CBJ=[[Каламбус Блю Джэкетс]] <!--Налады і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Меншая колькасьць гульняў; 2) Колькасьць перамогаў у асноўны час; 3) Колькасьць перамогаў у асноўны час і ў авэртайме, за выняткам перамогаў у сэрыі булітаў; 4) Агульная колькасьць перамогаў; 5) Колькасьць пунктаў, набраных у асабістых сустрэчах; 6) Розьніца закінутых і прапушчаных шайбаў; 7) Колькасьць закінутых шайбаў. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= }}</onlyinclude> ijh08x2lh8k17ybtsbnpv9wk1673170 14 270324 2700204 2407273 2026-11-11T13:50:48Z Dymitr 10914 выдаленая [[Катэгорыя:Адроны]]; дададзеная [[Катэгорыя:Гадроны]] з дапамогай [[Вікіпэдыя:Прылады/HotCat|HotCat]] 2700204 wikitext text/x-wiki {{Болей|Барыён}} [[Катэгорыя:Гадроны]] [[Катэгорыя:Фэрміёны]] l6gtx9ysp4dfqmu6ihrm1vzwzfue2kh 14 270325 2700202 2670261 2026-11-11T13:50:37Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Катэгорыя:Адроны]] у [[Катэгорыя:Гадроны]]: згодна з прапановай 2670261 wikitext text/x-wiki {{Болей|Гадроны}} {{Перанесьці |:Катэгорыя:Гадроны }} [[Катэгорыя:Квантавая хромадынаміка]] [[Катэгорыя:Субатамныя часьцінкі]] mv2g4ylqcd3bz4nui9ntd6wn77sflxs 2700206 2700202 2026-11-11T13:51:03Z Dymitr 10914 перанесеная 2700206 wikitext text/x-wiki {{Болей|Гадроны}} [[Катэгорыя:Квантавая хромадынаміка]] [[Катэгорыя:Субатамныя часьцінкі]] iw0vjat5thxczot6qg5c8akykipkb5v 0 274693 2700329 2697015 2026-11-12T08:39:06Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700329 wikitext text/x-wiki {{Вайсковая апэрацыя | назва = Бамбаваньне Гернікі | падзагаловак = Апэрацыя „Руген“ | канфлікт = | часткай = [[Грамадзянская вайна ў Гішпаніі|грамадзянскай вайны ў Гішпаніі]] | выява = Bundesarchiv Bild 183-H25224, Guernica, Ruinen.jpg | памер выявы = 300пкс | подпіс выявы = Руіны Гернікі (1937) | тып = [[Авіяцыйны ўдар|авіяцыйнае бамбаваньне]] | краіна = Гішпанія | месца = [[Герніка (горад)|Герніка]], Краіна Баскаў | каардынаты = {{Каардынаты|43|18|50|паўночнае|2|40|42|заходняе|маштаб:10000|выяўленьне = загаловак}} | шырата паўшар’е = | шырата градусаў = | шырата хвілінаў = | шырата сэкундаў = | даўгата паўшар’е = | даўгата градусаў = | даўгата хвілінаў = | даўгата сэкундаў = | дата распрацоўкі = | распрацоўнікі = {{Не перакладзена|Хунта нацыянальнай абароны||d|Q1626826}} | камандзіры = | мэта = | цэль = | праведзеная = | дата = {{Дата пачатку і век|1937|04|26}} | час = | час пачатку = 16:30 | час заканчэньня = 19:30 | часавы пас = [[Цэнтральнаэўрапейскі час|CET]] | выканаўца = {{Сьцяг|Франкісцкая Гішпанія|1936}} * {{Сьцяг|Нацысцкая Нямеччына}} [[Легіён „Кондар“]] * {{Сьцяг|Каралеўства Італія|цывільны}} [[Легіянэрская авіяцыя]] | завадатар = | вынік = | ахвяры = | загінулі = ~150–1650 | параненыя = }} {{Бітвы Грамадзянскай вайны ў Гішпаніі}} '''Бамбава́ньне Герні́кі''', кодавая назва '''апэрацыя «Руген»''' ({{Мова-ням|Gernika}}) — [[Авіяцыйны ўдар|авіяцыйнае]] бамбаваньне [[Басконія|басконскага]] мястэчка [[Герніка|Гернікі]] ({{Мова-eu|Gernika}}) 26 красавіка 1937 року ў часе [[Грамадзянская вайна ў Гішпаніі|Грамадзянскай вайны ў Гішпаніі]], зладжанае на патрабаваньне {{Не перакладзена|Нацыяналістычная фракцыя|Нацыяналістычнай фракцыі|d|Q2742116}} [[Франсіска Франка]] [[Трэці райх|нацысцкім]] легіёнам «[[Легіён „Кондар“|Кондар]]» [[Люфтвафэ]] і [[Фашысцкая Італія (1922—1943)|фашысцкім]] [[Легіянэрская авіяцыя|авіяцыйным легіёнам]]. Мэтай атакі было зьнішчэньне мастоў і дарог Гернікі як камунікацыйнага цэнтру рэспубліканскіх войскаў паблізу лініі фронту<ref>John Corum, «The Persistent Myth of Guernica», Military History Quarterly 22, no. 4 (2010): 16</ref>. Апэрацыя адкрыла войскам Франка прахон да захопу [[Більбао]] і перамогі ў паўночнай Гішпаніі. Бамбаваньне вайсковай авіяцыяй прывяло да мноства цывільных ахвяраў, з гэтай прычыны лічыцца [[Ваеннае злачынства|ваенным злачынствам]]. Паводле міжнароднага права, якое дзейнічала ў 1937 року, бамбаваньне лічылася законнай вайсковай цэльлю<ref>Corum, James (2008). Wolfram von Richthofen: Master of the German Air War. Lawrence: University Press of Kansas. ISBN 978-0-7006-1598-8., p. 134.</ref>. Бамбаваньне Гернікі стала адной зь першых падобных паветраных атакаў, якое стала сусьветна вядомым. Дагэтуль дакладна ня вызначаная колькасьць ахвяраў: тагачасны басконскі ўрад паведамляў пра 1654 забітых, хоць мясцовыя гісторыкі ідэнтыфікавалі 126 асобаў<ref name="deia.com">{{ref-es}} [https://archive.today/20120723171603/http://www.deia.com/2011/04/27/opinion/editorial/verdades-sobre-gernika «Verdades sobre Gernika»] ''Deia''. Retrieved 17 September 2013.</ref> (пазьней колькасьць перагледжаная да 153)<ref name="euskonews1">{{ref-es}} [http://www.euskonews.com/0621zbk/elkar_es.html «Los gernikarras hemos recibido desde niños por transmisión oral lo que fue el bombardeo»] Euskonews. Retrieved 17 September 2013.</ref>. Брытанскія крыніцы паведамляюць пра гібель 400 цывільных<ref name="Air 1998">[[Corum, James S.]] (1998) «Inflated by Air. Common perceptions of civilian casualties from bombing». [[Air War College]].</ref><ref name="news.bbc.co.uk">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6583639.stm «The legacy of Guernica»] BBC. Retrieved 17 September 2013.</ref>, савецкія архівы — пра 800 без уліку памерлых у шпіталях пазьней<ref>Abrosov, Sergei. ''V nebe Ispanii, 1936—1939 gody''. Moscow 2003.{{ISBN|978-5-699-25288-6}}</ref>. Бамбаваньне стала тэмай антываеннай карціны [[Паблё Пікаса]] ''[[Герніка (Пікаса)|Герніка]]'', створанай на замову [[Другая Гішпанская рэспубліка|рэспубліканскай Гішпаніі]]. Нямецкі мастак {{Не перакладзена|Гайнц Ківіц||d|Q1526654}}, пазьней забіты ў складзе [[Інтэрнацыянальныя брыгады|Інтэрнацыянальных брыгадаў]]<ref>Thomas Becker, [https://web.archive.org/web/20160304083022/http://www.derwesten.de/staedte/duisburg/willkommen-im-club-id1427424.html «Willkommen im Club»] ''Der Westen'' (7 October 2008). Retrieved 11 February 2012 {{ref-de}}</ref>, стварыў на гэтую тэму драўляную скульптуру<ref>Siegfried Gnichwitz, [https://web.archive.org/web/20121120131329/http://kiwitz.hjs-kunst.com/Kiwitz_Folder.pdf «Heinz Kiwitz: gekämpft · vertrieben · verschollen»] (PDF) Stiftung Brennender Dornbusch. Folder from an exhibition in honor of the 100th anniversary of Kiwitz' birth. Liebfrauenkirche, Duisburg (7 November — 5 December 2010), pp.&nbsp;4-5. Retrieved 10 February 2012 {{ref-de}}</ref>. [[Рэнэ Магрыт]] напісаў карціну ''Le Drapeau Noir''<ref>[https://www.nationalgalleries.org/art-and-artists/691/le-drapeau-noir-black-flag National Galleries of Scotland — Le Drapeau Noir]</ref>. Мноства іншых творцаў таксама былі шакаваныя бамбаваньнем і стварылі на гэтую тэму ўласныя творы, такія як скульптура [[Рэнэ Ішэ]], адзін зь першых электраакустычных твораў [[Патрык Аск’ёнэ|Патрыка Аск’ёнэ]], музычныя кампазыцыі [[Актавіё Васкес]]а, [[Рэнэ-Люі Барон]]а і [[Майк Бат|Майка Бата]], вершы [[Поль Элюар|Поля Элюара]] і [[Эйс Крыге|Эйса Крыге]], кароткамэтражны фільм ''[[Герніка (фільм, 1950)|Герніка]]'' [[Ален Рэнэ|Алена Рэнэ]]. == Перадумовы == Герніка аддаўна была цэнтрам нацыянальнай ідэнтычнасьці і духоўнай сталіцай [[Баскі|басконскага народу]]<ref name="spartacus.schoolnet.co.uk">Peter, McMillan. (27 April 1937). Guernica, Spartacus Educational. http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/SPguernica.ht{{Недаступная спасылка|date=November 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Тут расьце {{Не перакладзена|Дрэва Гернікі|дуб|d|Q919957}}, які сымбалізуе свабоду [[Біская|Біскаі]] і басконскага народу ў цэлым. З 1912 року там дзейнічала прадпрыемства па вытворчасьці зброі [[Astra-Unceta y Cia SA]] для войска і паліцыі. У часе бамбаваньня ў Герніцы жыло 7000 чалавек<ref>Vilar, Pierre (1977). ''[https://books.google.com/books?id=1R304lcSa4kC&pg=PA354 Guernica Guernica]''. University of California Press. p. 354. {{ISBN|0520028309}}</ref>. [[Файл:Frente del Norte - Spanish Civil War (March-Sept 1937).svg|значак|350пкс|Наступ нацыяналістаў у паўночнай Гішпаніі ў 1937 року]] Пасьля ўварваньня [[Франкісцкая Гішпанія|нацыяналісцкіх]] войскаў на чале з [[генэралісімус]]ам [[Франсіска Франка]] на тэрыторыю, падкантрольную [[Другая Гішпанская рэспубліка|рэспубліканскаму ўраду]], Герніка аказалася важным стратэгічным ключом да [[Більбао]] і шляхам для адступленьня рэспубліканцаў ад Біскаі. Побач разьмяшчаліся 23 батальёны басконскай арміі, хоць непасрэдных вайсковых дзеяньняў каля Гернікі дагэтуль не адбывалася. 31 сакавіка 1937 року войскі генэрала {{Не перакладзена|Эміліё Моля|Эміліё Молі|d|Q352918}} пачалі наступ у правінцыі Біскаі, дзе легіён «Кондар» разбамбіў [[Дуранга (Гішпанія)|Дуранга]]. Рэспубліканцы аказалі немцам адчайны супраціў, але вымушаныя былі адступіць. Мноства ўцекачоў схаваліся ў Герніцы. 25 красавіка Моля паведаміў Франка, што зьбіраецца бамбаваць Герніку<ref>Zentner, Joe. The Destruction of a Basque Town served as a Model for Terror Bombing and Inspired an Anti-War Masterpiece. Military History, 08897328, June 97, Vol. 14, Issue 2</ref>. Панядзелак 26 красавіка быў рынкавым днём, таму ў Герніцы сабралася больш за 10 000 чалавек<ref>Casanova, Julian. (2010) ''The Spanish Republic and Civil War''</ref>. У у гэты дзень фэрмэры з вакольных паселішчаў прывозілі на продаж свой ураджай. == Апэрацыя == [[Файл:Luftwaffe 1kg Incendiary Bomb.jpg|значак|Запальная бомба Люфтвафэ, датаваная 1936 рокам]] Легіён «Кондар» знаходзіўся цалкам пад камандаваньнем гішпанскіх нацыяналістаў: загады ягонаму вайскаводу, [[обэрстлейтэнант]]у [[Вольфрам фон Рыхтгофэн|Вольфраму Фрайгеру фон Рыхтгофэну]], паступалі ад гішпанскага штабу<ref>Telegram for the CO of Legion Condor, sent by HQ at Salamanca, in: Maier: Guernica 26 April 1937. Die deutsche Intervention in Spanien und der «Fall Guernica», Freiburg 1977, Appendix 6.</ref>. Рыхтгофэн разумеў значнасьць мястэчка пры наступе на Більбао і адсяканьні шляхоў адыходу рэспубліканцам, таму загадаў атакаваць дарогі і масты ў ваколіцах. Пасьля зьнішчэньня мосту трэба было запабегчы ягонаму аднаўленьню. У апэрацыі ўдзельнічалі два [[Heinkel He 111]], адзін [[Dornier Do 17]], васямнаццаць [[Junkers Ju 52|Ju 52 ''Behelfsbomber'']], а таксама тры [[Savoia-Marchetti SM.79]] {{Не перакладзена|Італьянскі добраахвотніцкі корпус|Італьянскага экспэдыцыйнага корпусу|d|Q798836}}. Яны былі ўзброеныя 250-кіляграмовымі сярэднімі фугаснымі, 50-кіляграмовымі лёгкімі фугаснымі і 1-кіляграмовымі [[Запальная бомба|запальнымі бомбамі]]. Сумарная магутнасьць [[Боепрыпас|боезапасу]] 24 бамбавікоў складала 22 т. Першы налёт на Герніку распачаўся прыблізна а 16:30 скіданьнем дванаццаці 50-кг бомбаў з Dornier Do 17. Італьянскія SM.79 скінулі 36 50-кг бомбаў на дарогу і мост, каб спыніць варожае адступленьне. Да 18:00 адбыліся яшчэ тры налёты. Найбольшую шкоду ў месьце ўчынілі Junkers Ju 52 між 18:30 і 18:45, а на адыходных дарогах уцекачоў расстрэльвалі [[Messerschmitt Bf 109]]B і [[Heinkel He 51]]. == Вынікі == Пасьля бамбаваньня Герніка ня здолела супраціўляцца акупацыі нацыяналістамі; да 29 красавіка места было занятае цалкам. Тры чвэрці будынкаў мястэчка былі зьнішчаныя пераважна вагнём, які ня здолелі згасіць да наступнага дня<ref>{{Cite web | url=http://mismentirasfavoritasdiego.blogspot.ca/2015/04/guernica-fue-incendiada-por-los-rojos.html |title = Mis Mentiras Favoritas: Guernica fue incendiada por los rojos|year = 2015 |language=es}}</ref>. Астатнія збудаваньні пашкоджаныя ў большай ці меншай ступенях. Сярод зьнішчаных былі збройныя фабрыкі ''Unceta and Company'' і ''Talleres de Guernica'', а таксама ''Дом сходаў'' і [[Дрэва Гернікі]]. Да 1980-х рокаў колькасьць цывільных ахвяраў, палеглых у бамбаваньні, лічылася большай за 1700 чалавек, аднак цяпер гэтая лічба стала перабольшанай<ref name="The legacy of Guernica">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6583639.stm «The legacy of Guernica»] [[BBC]] website, 27 April 2007</ref>. Сучасныя гісторыкі сыходзяцца ў меркаваньнях, што ад бомбаў загінулі ад 170 да 300 чалавек. Першыя дасьледаваньні мясцовай арганізацыі Gernikazarra Historia Taldea налічылі 126 ахвяраў<ref name="deia.com"/>; пазьней іхняя колькасьць павялічылася да 153, але лічыцца пакуль няпоўнай<ref name="euskonews1"/>. Гэтыя зьвесткі прыкладна адпавядаюць захаваным пахавальным дакумэнтам і ня ўлічваюць 592 сьмерцяў, зафіксаваных у шпіталі Більбао. Іншыя гішпанскія дасьледнікі называюць лічбы 250—300 памерлых<ref>«El Bombardeo de Guernica», ''El Mundo'', volume 12 (October 2005)</ref>; на гэткіх лічбах сыходзяцца і такія сродкі масавай інфармацыі, як [[BBC]] ці ''[[El Mundo]]''<ref>{{Cite news | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6583639.stm | title=The legacy of Guernica| date=26 April 2007 |publisher=BBC}}</ref>. Праз тры дні, калі зьнішчэньне Гернікі атрымала міжнародны розгалас, нацыяналістычная хунта спрабавала пераканаць супольнасьць у тым, што мястэчка спалілі самі рэспубліканцы пры адступленьні, што нападу на Герніку ўвогуле не было, і спрабавалі трымацца гэтага пункту гледжаньня дзесяцігодзьдзямі. Франкісцская газэта ''Arriba'' ў 1970 року паведамляла, што колькасьць ахвяраў складае 12<ref>Arriba. 30 January 1970 edition.</ref>. Немцы ўвогуле адмаўлялі свой удзел у апэрацыі. Як часта атрымліваецца ў такіх сытуацыях, спроба схаваць злачынства прынесла болей шкоды, чым карысьці. Міжнароднае абурэньне раззлавала нават [[Адольф Гітлер|Гітлера]], які запатрабаваў ад франкісцкага ўраду вызваленьня легіёну «Кондар» ад усялякай адказнасьці. Франсіска Франка адгэтуль забараніў бамбіць любы адкрыты горад бяз войскаў ці вайсковай прамысловасьці безь ягонага непасрэднага дазволу<ref name="Payne">Payne, Stanley G., and Jesús Palacios. Franco: A personal and political biography. University of Wisconsin Pres, 2014, pp.181-183</ref>. 8 траўня абаронцам Біскаі з цэнтральнай Гішпаніі былі высланыя на дапамогу 9 зьнішчальнікаў [[І-15]] і 6 [[Р-Z]]. Пры пералёце праз францускую [[Тулюза|Тулюзу]] яны былі раззброеныя і пазьней вернутыя ў месца адпраўленьня. == Памяць == [[Файл:The tragedy of Guernica (George Steer).jpg|значак|Рэпартаж Джорджа Стэера ў ''The Times'']] Розгалас пра Герніку неадкладна разышоўся па ўсім сьвеце, бо быў прадстаўлены як наўмыснае бамбаваньне цывільных жыхароў<ref>{{cite book|last1=DeCoste|first1=F. C.|last2=Schwartz|first2=Bernard|title=The Holocaust's Ghost: Writings on Art, Politics, Law, and Education|chapter-url=https://books.google.com/books?id=lLnBSq7YP0gC&pg=PA98|year=2000|publisher=University of Alberta|isbn=9780888643377|page=98|chapter=From Guernica to Hiroshima to Bagdad}}</ref>. Першым сьведкам на месцы стаў брытанскі журналіст ''[[The Times]]'' {{Не перакладзена|Джордж Стыер||d|Q5544815}}, які задаў тон усім наступным рэпартажам пра падзею. У сваім першым рэпартажы 28 красавіка ён пацьвердзіў удзел у акцыі нямецкай авіяцыі, паказаўшы здымкі трох бомбаў зь нямецкім імпэрскім [[Арол (геральдыка)|арлом]]. Пазьней басконскія ўлады ўшанавалі памяць Стыера, назваўшы ягоным імем вуліцу ў Більбао і ўсталяваўшы ягоны бронзавы бюст<ref>The dedication took place on April 2006, the 69th Anniversary of the bombing. See [http://www.timesonline.co.uk/article/0,,13509-2151127,00.html The Tragedy of Guernica]{{Недаступная спасылка|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[The Times]]'', 28 April 1937.</ref>. Асобныя гісторыкі лічаць асуджэньне бамбаваньня Гернікі паваротным пунктам у збудаваньні сучаснага разуменьня [[Правы чалавека|правоў чалавека]]<ref>{{Cite book |last=Carroll |first=Peter |title=From Guernica to Human Rights: Essays on the Spanish Civil War |publisher=Kent State University Press |year=2015 |isbn=978-1-60635-238-0}}</ref><ref>{{Артыкул |прозьвішча = Hodgson |імя = Jack |год = 2021-04-03 |загаловак = Accessing children’s historical experiences through their art: four drawings of aerial warfare from the Spanish Civil War |спасылка = https://doi.org/10.1080/13642529.2021.1928393 |выданьне = Rethinking History |том = 25 |выпуск = 2 |старонкі = 145—165 |doi = 10.1080/13642529.2021.1928393 |s2cid = 235465621 |issn = 1364-2529}}</ref>. [[Файл:Mural del Gernika.jpg|значак|upright=1.4|Мурал у Герніцы паводле [[Герніка (Пікаса)|карціны Пікаса]]]] Чалавечыя ахвяры ў Герніцы сталі тэмай [[Герніка (Пікаса)|аднайменнай карціны]] [[Паблё Пікаса]]<ref>{{cite web| title= Guernica: Testimony of War|website =[[PBS]] |url =https://www.pbs.org/treasuresoftheworld/a_nav/guernica_nav/main_guerfrm.html | access-date =2 December 2008 }}</ref>. Першапачаткова карціну для павільёну Гішпаніі на Парыскай міжнароднай выставе ў маляра замовіў рэспубліканскі ўрад, але распачаў працу над ёй Пікаса толькі даведаўшыся пра бамбаваньне. Дагэтуль Пікаса ніколі асабліва не пераймаўся палітыкай. Праца над карцінай заняла ў яго два месяцы. Твор быў выстаўлены ў гішпанскім рэспубліканскім павільёне [[Сусьветная выстава (1937)|Сусьветнай выставы]] і ў часе [[Пераход Гішпаніі да дэмакратыі|пераходу Гішпаніі да дэмакратыі]] стаў сымбалем [[Басконскі нацыяналізм|басконскага нацыяналізму]]. Цяпер ён захоўваецца ў [[Нацыянальны цэнтар мастацтваў каралевы Сафіі|Нацыянальным цэнтры мастацтваў каралевы Сафіі]] ў Мадрыдзе. Францускі скульптар [[Рэнэ Ішэ]] неўзабаве па бамбаваньні стварыў адну з сваіх самых жорсткіх і асабістых [[Герніка (Ішэ)|скульптураў]], шакаваны забойствам мірнага насельніцтва. Ён адмовіўся выстаўляць публічна свой твор празь ягоную жорсткасьць. Упершыню скульптура была паказаная толькі на пасьмяротнай выставе мастака, пасьля чаго вернутая сям’і<ref>Artnet Worldwide Corporation. (2012). Artnet: The Art World Online. http://www.artnet.com/artwork/426192928/425934316/rene-iche-guernica.html</ref>. У 1997 року, у 60-ю гадавіну апэрацыі «Руген», тагачасны нямецкі прэзыдэнт [[Роман Герцаг]] пісьмова выбачыўся перад ацалелымі ў бамбаваньні за ўвесь нямецкі народ і ўвогуле ўдзел Нямеччыны ў гішпанскай грамадзянскай вайне<ref>Глядзіце [https://web.archive.org/web/20070210141106/http://archives.cnn.com/2000/STYLE/arts/04/25/guernica.anniversary.ap/index.html ''Exhibit recalls German destruction of Spanish town of Guernica''] CNN.com 25 April 2000.</ref>. Пазьней ягоны зварот ратыфікаваў нямецкі парлямэнт, які ў 1998 року дадаткова пастанавіў прыбраць імёны ўсіх удзельнікаў легіёну «Кондар» зь нямецкіх вайсковых базаў. У 70-ю гадавіну бамбаваньня старшыня [[Парлямэнт Краіны Баскаў|басконскага парлямэнту]] сустрэўся з палітыкамі, ляўрэатам [[Нобэлеўская прэмія міру|Нобэлеўскай прэміі міру]] [[Адольфа Пэрэс Эсківэль|Адольфа Пэрэсам Эсківэлем]], пасламі з [[Хірасіма|Хірасімы]], [[Валгаград]]у, [[Пфорцгайм]]у, [[Дрэздэн]]у, [[Варшава|Варшавы]], [[Асьвенцім]]у, а таксама некалькімі выжылымі з Гернікі<ref name="The legacy of Guernica"/><ref>[http://www.elmundo.es/elmundo/2007/04/26/espana/1177559395.html «Guernica recuerda el 70º aniversario de los bombardeos con un espíritu de paz»] {{ref-es}} ''El Mundo,'' 27 красавіка 2007</ref>. У 2016 року выйшаў прысьвечаны Герніцы [[Герніка (фільм, 2016)|аднайменны фільм]]<ref>{{Cite web | url = https://www.imdb.com/title/tt2556114/?ref_=nv_sr_1 |title = Gernika|website = [[IMDb]]|date = 9 September 2016|мова = en}}</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Легіён „Кондар“]] * [[Легіянэрская авіяцыя]] == Крыніцы == {{Крыніцы|3}} == Літаратура == * {{Кніга |прозьвішча = Braatz |імя = Kurt |год = 2005 |назва = Gott oder ein Flugzeug – Leben und Sterben des Jagdfliegers Günther Lützow |мова = de |месца = Moosburg, Germany |выдавецтва = NeunundzwanzigSechs Verlag |isbn = 978-3-9807935-6-8 }} * Corum, James S. — ''Wolfram Von Richthofen: Master of the German Air War'' (University Press of Kansas, 2008) * Corum, James. ''The Luftwaffe: Creating the Operational Air War, 1918—1940''. Kansas University Press. 1997. {{ISBN|978-0-7006-0836-2}} * Coverdale, John F. — ''Italian Intervention in the Spanish Civil War.'' Princeton University Press, 1975 * Maier, Klaus A. — ''Guernica 26 April 1937: Die Deutsche Intervention in Spanien und der «Fall Guernica.»'' Freiburg im Breisgau: Rombach, 1975 * Patterson, Ian — ''Guernica and Total War'' (London: Profile; USA, Harvard University Press, 2007. {{ISBN|978-1-86197-764-9}}) * Moa, Pío — ''Los Mitos de la Guerra Civil'', La Esfera de los Libros, 2003. * Ramírez, Juan Antonio — ''Guernica: la historia y el mito'', Electa, Madrid, 1999 * Arias Ramos, Raúl; ''El Apoyo Militar Alemán a Franco:La Legión Cóndor En La Guerra Civil'', La Esfera de los Libros, 2003 * Rankin, Nicholas — ''Telegram From Guernica: The Extraordinary Life of George Steer, War Correspondent'' (Faber & Faber, London, {{ISBN|0-571-20563-1}}) * Southworth, Herbert Rutledge — ''Guernica! Guernica!, a study of journalism, diplomacy, propaganda, and history'', Berkley, 1977 * Gordon Thomas and Max Morgan Witts, ''Guernica: The Crucible of World War II'', Stein and Day, 1975, {{ISBN|0-8128-1839-3}}. * César Vidal Manzanares, [http://www.buber.net/Basque/History/guernica-ix.html Chapter 9 of ''La Destrucción de Guernica''], translated into English by Peter Miller. A detailed account of the attack and an account of its likely motivations. The sections of the article on the timing of the attacks and the particular planes and armaments used draw heavily on this source. * Boling, Dave. ''Guernica: A Novel'' (Bloomsbury, US, 2008 {{ISBN|978-0-330-46066-8}}) == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.bbc.com/mundo/noticias-39633923 Бамбаваньне Гернікі] {{ref-es}} // BBC * [https://web.archive.org/web/20230926153130/https://historia.nationalgeographic.com.es/a/bombardeo-guernica-1937-masacre-que-inspiro-a-picasso_12702 Бамбаваньне Гернікі] {{ref-es}} // National Geographic * [https://www.museodelapaz.org/docu_bombardeo.php Бамбаваньне Гернікі] {{ref-es}} // {{Не перакладзена|Музэй міру Гернікі||d|Q5482950}} * [https://web.archive.org/web/20230926153130/https://www.culturaydeporte.gob.es/cultura/areas/archivos/mc/archivos/cdmh/destacados/2017/bombardeo-gernika.html Бамбаваньне Гернікі] {{ref-es}} // {{Не перакладзена|Міністэрства культуры і спорту Гішпаніі|Міністэрства культуры Гішпаніі|d|Q54909112}} [[Катэгорыя:Герніка]] [[Катэгорыя:Выбухі 1937 году]] [[Катэгорыя:1937 год у Гішпаніі]] [[Катэгорыя:Бітвы Італіі]] [[Катэгорыя:Бітвы Грамадзянскай вайны ў Гішпаніі]] [[Катэгорыя:Стратэгічныя бамбаваньні Нямеччыны]] [[Катэгорыя:Разаніны Грамадзянскай вайны ў Гішпаніі]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1937 году]] [[Катэгорыя:Авіяўдары Грамадзянскай вайны ў Гішпаніі]] aoi0mfgwo12qux5lsd07bwgnsew8zot 10 275286 2700323 2700145 2026-11-12T07:40:51Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2700323 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! style="width:150пкс;"| Гулец ! style="width:150пкс;"| Клюб ! style="width:25пкс;"| М ! style="width:25пкс;"| Г ! style="width:25пкс;"| А ! style="width:25пкс;"| Пункты ! style="width:25пкс;"| +/− |- |style="text-align:left;"| [[Конар Макдэйвід]] ||style="text-align:left;"| [[Эдмантан Ойлерз]] || 20 || 11 || 38 || '''49''' || +25 |- |style="text-align:left;"| [[Леан Драйзайтль]] ||style="text-align:left;"| [[Эдмантан Ойлерз]] || 20 || 18 || 19 || '''37''' || +20 |- |style="text-align:left;"| [[Эван Бушар]] ||style="text-align:left;"| [[Эдмантан Ойлерз]] || 20 || 11 || 22 || '''33''' || +27 |- |style="text-align:left;"| [[Кірыл Капрызаў]] ||style="text-align:left;"| [[Мінэсота Ўайлд]] || 20 || 17 || 15 || '''32''' || +14 |- |style="text-align:left;"| [[Натан Макінан]] ||style="text-align:left;"| [[Каларада Эвэланш]] || 19 || 10 || 20 || '''30''' || +7 |- |style="text-align:left;"| [[Остан Мэт’юз]] ||style="text-align:left;"| [[Таронта Мэйпл Ліфс]] || 20 || 11 || 17 || '''28''' || +9 |- |style="text-align:left;"| [[Кўін Г’юз]] ||style="text-align:left;"| [[Мінэсота Ўайлд]] || 20 || 6 || 21 || '''27''' || +9 |- |style="text-align:left;"| [[Мэт’ю Ткачак]] ||style="text-align:left;"| [[Флорыда Пантэрз]] || 19 || 4 || 23 || '''27''' || +1 |- |style="text-align:left;"| [[Сэбастыян Аха]] ||style="text-align:left;"| [[Караліна Гарыкейнз]] || 19 || 10 || 16 || '''26''' || +14 |- |style="text-align:left;"| [[Джэк Айкел]] ||style="text-align:left;"| [[Вэгас Голдэн Найтс]] || 20 || 9 || 17 || '''26''' || +7 |} <small>''М = Матчы; Г = Галы; A = Асыстэнцкія перадачы; П = Пункты; +/− = [[плюс-мінус (хакей)|Плюс/мінус]]''</small> sv3z3oe53xf9l1jr1cizcum64pl3582 10 275287 2700324 2700146 2026-11-12T07:40:59Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2700324 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! style="width:150пкс;"| Гулец ! style="width:150пкс;"| Клюб ! style="width:25пкс;"| М ! style="width:25пкс;"| ЧнЛ ! style="width:25пкс;"| ПШ ! style="width:25пкс;"| АК ! style="width:25пкс;"| Н% |- |style="text-align:left;"| [[Лінус Ульмарк]] ||style="text-align:left;"| [[Атава Сэнатарз]] || 8 || 450:04 || 10 || 172 || '''94,51''' |- |style="text-align:left;"| [[Еспэр Вальстэт]] ||style="text-align:left;"| [[Мінэсота Ўайлд]] || 17 || 1024:32 || 33 || 406 || '''92,48''' |- |style="text-align:left;"| [[Джэйкаб Фаўлер]] ||style="text-align:left;"| [[Манрэаль Канадыенз]] || 11 || 672:42 || 24 || 295 || '''92,48''' |- |style="text-align:left;"| [[Пётар Качаткоў]] ||style="text-align:left;"| [[Караліна Гарыкейнз]] || 12 || 719:51 || 20 || 230 || '''92,00''' |- |style="text-align:left;"| [[Джоэл Гофэр]] ||style="text-align:left;"| [[Сэнт-Луіс Блюз]] || 13 || 771:59 || 30 || 345 || '''92,00''' |- |style="text-align:left;"| [[Джэрэмі Сўэйман]] ||style="text-align:left;"| [[Бостан Бруінз]] || 13 || 788:22 || 29 || 333 || '''91,99''' |- |style="text-align:left;"| [[Данііл Тарасаў]] ||style="text-align:left;"| [[Дэтройт Рэд Ўінгс]] || 8 || 428:27 || 15 || 170 || '''91,89''' |- |style="text-align:left;"| [[Юўсэ Сарас]] ||style="text-align:left;"| [[Нэшвіл Прэдатарз]] || 13 || 792:20 || 32 || 359 || '''91,82''' |- |style="text-align:left;"| [[Ільля Сарокін]] ||style="text-align:left;"| [[Нью-Ёрк Айлэндэрз]] || 12 || 723:58 || 31 || 331 || '''91,44''' |- |style="text-align:left;"| [[Дэвін Кулі]] ||style="text-align:left;"| [[Калгары Флэймз]] || 9 || 501:40 || 22 || 233 || '''91,37''' |} <small>''М = Матчы; ЧнЛ = Час на лёдзе (хвіліны:сэкунды); ПШ = Прапушчаныя шайбы; АК = Адбітыя кідкі; Н% = Адсотак надзейнасьці''</small> 9pmh97e75dpjw4wz5jpvuhm7t0chihj 0 278021 2700306 2667328 2026-11-12T06:10:21Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700306 wikitext text/x-wiki {{Мастак |імя = Арон Касьцялянскі |лацінка = Aron Kaścialanski |адукацыя = [[Кіеўская мастацкая вучэльня]] }} [[Файл:Евреи на отдыхе в Логойске.jpg|міні|справа|250пкс|Габрэйскія пісьменьнікі, мастакі, іх сем’і на адпачынку ў Лагойску. Стаяць (справа налева): [[Ізі Харык]], Арон Касьцялянскі з сынам Саламонам, [[Меер Аксэльрод]], Шая Гальдштэйн, Мэндэль Гальдштэйн, Мэндэль Горшман. Сядзяць (справа налева): Шмуэль Персаў, [[Зэлік Аксэльрод]], Дора Касталянская й дачка Рахіль.]] '''Аро́н Касьцяля́нскі''' ({{Мова-yi|ארון קאסטיאליאנסקי}}) (1891, [[Бабруйск]] — 17 верасьня 1934,[[Масква]]) — беларускі, габрэйскі мастак, мастацтвазнавец, грамадскі дзеяч. Варыянты прозьвішча: Касталянскі; Кастэлянскі; Кашталянскі. Крыптанімы: А. К.; К. == Біяграфія == Арон нарадзіўся ў сям’і бабруйскага купца 1-й гільдыі ([[капітал]] — 30 000 руб.) Бенцыён Гешэль Мардухаў Касьцялянскага, што з канца дзевятнаццатага стагодзьдзя гандляваў тканінамі ў [[Бабруйск]]у й жыў у доме Марголіна на Радзіёнаўскай вуліцы<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Всероссійcкій Адрес-Указатель мануфактурно-галантерейныхъ торговыхъ домовъ |арыгінал = |спасылка = |адказны =Составленъ по свѣдѣніямъ, собраннымъ комми-вояжерами лодзинскихъ, и московскихь фабрикъ, и изданъ И. Г. Совѣтовымъ. |выданьне = |месца = Москва|выдавецтва = Типо-литографія О. Лашкевич и К° |год = 1896 |том = |старонкі = 21—|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Торгово-промышленная Россія. Справочная книга для купцовъ и фабрикантовъ|арыгінал = |спасылка = |адказны = Блау А. А. (ред.) |выданьне = |месца = [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Петербургъ]]|выдавецтва = тип. А. С. Суворина |год = 1899 |том = |старонкі = 1057|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Пасьля пажару 1902 года пабудаваў вялікі мураваны дом на Мураўёўскай вуліцы (суч. Сацыялістычная вуліца, 79)({{Каардынаты|53|08|01.86|паўночнае|29|13|37.85|усходняе|тып=пункт}}), у якім разьмяшчалася крама тканін ([[Мануфактура|мануфактуры]]) і кватэры<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Вся Россия. Русская книга промышленности, торговли, сельского хозяйства и администрации: торгово-промышленный адрес-календарь Российской империи. Адрес-календарь Российской империи |арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/24057-chast-3#mode/inspect/page/322/zoom/7|адказны = |выданьне = |месца = СПб|выдавецтва = А. С. Суворин|год = 1902|том = Ч. 3 |старонкі = 793|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Вся Россия. Русская книга промышленности, торговли, сельского хозяйства и администрации: торгово-промышленный адрес-календарь Российской империи. Адрес-календарь Российской империи |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = СПб|выдавецтва = А. С. Суворин|год =1912 |том = |старонкі = 1640|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У 1908 годзе Гешэль Касьцялянскі разам з кампаньёнам Абрамам Тыкціным адчыняюць [[тартак]] на рацэ [[Бярэзіна|Бярэзіне]]. Прадпрыемства было абсталяванае [[Паравая машына|паравой машынай]] — лякамабілем на 14 конскіх сіл. Там працавала 12 працоўных. Выпрацаваныя дошкі па чыгунцы адпраўляюцца на поўдзень, ва ўкраінскія [[Места|месты]]<ref>{{Кніга|аўтар =Езіоранскій, Леон Карлович.|частка = |загаловак =Фабрично-заводскіе предпріятія Россійской имперіи.|арыгінал = |спасылка =https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006766808?page=692&rotate=0&theme=white|адказны = ред. Ф. А. Шобер|выданьне =Изданіе второе|месца =Петроград|выдавецтва =Д. П. Кандауровъ и сынъ, Электротипография Н. Я. Стойковой|год =1914|том = |старонкі =Ж: № 608 (692)|старонак =1612|сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Фабрики и заводы всей Россіи. Свѣдѣнія о 31,523 фабрикахъ и заводахъ |арыгінал = |спасылка = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003810950?page=196&rotate=0&theme=white |адказны = |выданьне = |месца = [[Кіеў|Кіевъ]]|выдавецтва = Книгоиздательство Т-ва Л. М. Фишъ |год = 1913|том = |старонкі = 1154 (№ 22155)|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = Инна Овсейчик| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://bobrkrai.datacenter.by/%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B9-%D0%B4%D0%BE%D0%BC-%D0%B4%D0%BE%D0%BC-%D0%B3-%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE/ | копія = | дата копіі = | загаловак = «Старый дом». Дом Г. Кастелянского. | фармат = | назва праекту = | выдавец = Бабруйскі краязнаўчы музэй | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = Дом на Мураўёўскай вуліцы (былая Цэнтральная, сучасная Сацыялістычная вуліца) № 79. }}</ref>. Юны Арон вучыўся у [[хэдар]]ы, затым у гімназіі й нарэшце — у 1910-я вучыўся [[Кіеўская мастацкая вучэльня|Кіеўскай мастацкай вучэльні]]. Быў прызваны ў войска ў 1914 годзе й служыў у [[Рыга|Рызе]] да 1918-га. Быў паранены й некалькі месяцаў правёў у шпіталі. Пасьля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 году Арон быў абраны ў Савет салдацкіх дэпутатаў. Далей жыў у [[Бабруйск]]у з 1918 году. Удзельнік выставы «Рэвалюцыйнае мастацтва» у Бабруйску ў 1919 году. У Менску з 1921 году выкладаў у мастацкай студыі ў клюбе імя КІМа, дзе вучылася чалавек 15 моладзі. Ён прымае актыўны ўдзел у арганізацыі й рабоце [[Саюз працаўнікоў мастацтваў|Саюзу працаўнікоў мастацтваў]] (Працмастацтва). Працаваў у габрэйскіх сэктарах [[Нацыянальны гістарычны музэй Рэспублікі Беларусь|Белдзяржмузэя]] й [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]]. Сакратар Камісіі па вывучэньні мастацтва габрэйскага адзьдзела [[Інстытут беларускай культуры|Інстытута беларускай культуры]] (1927). Уваходзіў у выставачныя камітэты па арганізацыі Ўсебеларускіх выстаў. Як сакратар [[Саюз працаўнікоў мастацтваў|Саюзу працаўнікоў мастацтваў]] (Працмастацтва),<ref>{{Артыкул| аўтар = Л. Прагін.| загаловак = Трэба падцягнуцца саюзу працаўнікоў мастацтва. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/4afd0de3af90f545a8469dbf7c6c204f.pdf | мова = | выданьне =[[Мастацтва і рэвалюцыя]] | тып =часопіс | год = 1932, жнівень| том = | нумар = 2 | старонкі = 8| issn = }}</ref> Арон Касьцялянскі стаяў ля вытокаў стварэньня [[Беларускі саюз мастакоў|Саюзу мастакоў Беларусі]] у 1933 годзе, быў ускладзе камісіі па стварэньні й быў абраны сакратаром аргкамітэта па стварэньню [[Беларускі саюз мастакоў|Саюзу мастакоў Беларусі]], а старшынёй аргкамітэта быў абраны [[Павал Гаўрыленка|Павал Гаўрыленка]]<ref name="ХСБ">{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Художники Советской Белоруссии |арыгінал = |спасылка = |адказны = ред. кол.: [[Віктар Вярсоцкі|Версоцкий В. И.]]; [[Мікола Ганчароў|Гончаров Н. И.]]; [[Мікалай Гуціеў|Гутиев Н. Т.]]; [[Ісак Давідовіч|Давидович И. А.]]; [[Арлен Кашкурэвіч|Кашкуревич А. М.]] |выданьне = |месца =[[Менск|Минск]]|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 1976 |том = |старонкі = 4, 72 |старонак = 400 |сэрыя = |isbn = |наклад = 1800}}</ref>. З канца 1920-х мастака сталі мучыць моцныя галаўныя болі, калі яны сталі невыносныя, Касьцялянскага павезьлі да вядомага нейрахірурга Бурдэнка ў Маскву на кансультацыю. Дыягнаставалі пухліну мозгу. Пасьля першай апэрацыі Арон Касьцялянскі страціў зрок на адно вока. Мастак памёр 17 верасьня 1934 году й пахаваны на могілках, тэрытарыяльна бліжэйшага да шпіталя, [[Данскія могілкі|Данскога манастыра]]. Памёр Арон Рыгоравіч аплаканы роднымі й вядома яго месца пахаваньня і невядома, як склаўся б яго лёс усяго трыма гадамі пазьней. == Творчасьць == [[Файл:Aron Kascialianski - Sinagoga u Narouli - near 1927 AD.JPG|міні|зьлева|250пкс|«[[Сынагога]] ў [[Нароўля|Нароўлі]]», 1927 г. (''[[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь]]'')]] Арон Касьцялянскі ў 1920-я быў патрыётам беларускага габрэйства, шанаваў матчыну мову [[ідыш]], прасіў кіраўніцтва Віцебскага тэхнікума арганізаваць асобнае аддзяленьне, бо большасьць яго вучняў былі габрэямі. Як сакратар габрэйскай сэкцыі Інбелкульту ў, пачатку 1920-х езьдзіў кожнае лета са сваім сябрам мастаком [[Меер Аксэльрод|Меерам Аксэльродам]] у экспэдыцыі для замалёвак [[Сынагога|сынагог]] у навакольлі [[Менск]]у — у [[Слуцак]], [[Сьмілавічы]], [[Лагойск]]. Мастакі жылі ў хатах мясцовых жыхароў, каб глыбей увайсьці ў народнае асяродзьдзе. На першай Усебеларускай мастацкай выставе экспанаваліся жывапісныя палотны Касьцялянскага, тыповыя для габрэйскага мастака: эцюды з цыклу «Мястэчка», у тым ліку, карціну «Сынагога ў Нароўлі» 1923 года — выяву старой драўлянай пабудовы XVIII стагодзьдзя, у 1936-м разбуранай. Адзін зь ініцыятараў па стварэньня й намесьнік старшыні «[[Усебеларускае аб'яднаньне мастакоў|Усебеларускага абʼяднаньня мастакоў]]» у 1927 годзе<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак =Хроніка. Аб'яднаньне мастацкіх сіл. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/a03c638aedd8749b55a64241d8de874a.pdf | мова = | выданьне =[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]] | тып =часопіс | год = 1927 | том = | нумар = 2| старонкі =213, 214 | issn = }}</ref>. У 1930 годзе Арон Касьцялянскі, [[Меер Аксэльрод]], [[Абрам Бразэр]], [[Майсей Горшман]], [[Аляксандар Грубэ]], [[Леў Зэвін]], [[Вячаслаў Руцай]] выйшлі з «УАМ» і ўтварылі [[Рэвалюцыйнае абʼяднаньне мастакоў Беларусі]] (РАМБ). Чальцы аб’яднаньня «РАМБ» прынялі ўдзел у [[Чацьвёртая ўсебеларуская мастацкая выстава|4-й Усебеларускай мастацкай выставе]]<ref>{{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Чацьвёртая Ўсебеларуская мастацкая выстаўка, прысвечаная трэцяму рашаючаму году пяцігодкі : Малярства. Скульптура. Графіка. Каталог |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =Менск |выдавецтва = |год =1931 |том = |старонкі =|старонак =21 |сэрыя = |isbn = |наклад =5000 }}</ref>. Рамантычны пэрыяд творчасьці Касьцялянскага й яго пошукі габрэйскай своеасаблівасьці скончыліся ў 1931-м. Дзейнасьць членаў РАМБа крытыкуецца за «скочваньне на рэйкі буржуазнага мастацтва» і «недаацэнку рэалістычных традыцый рускага мастацтва XIX стагодзьдзя». У сьнежні 1931-га году ў Менску прайшла партыйная канфэрэнцыя, на якой мастакі прызналі свае памылкі й заявілі пра гатоўнасьць перабудавацца ў бок актуалізацыі зьместу й перагляду фармальных пазыцый. Партыя бальшавікоў патрабавала ад мастака выяў калектывізацыі й індустрыялізацыі, стварэньня «Магнітабуду мастацтва»<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = За магнітабуды беларускага мастацтва. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/1e767544a493f36bd654bed4cc752399.pdf | мова = | выданьне =[[Мастацтва і рэвалюцыя]] | тып =часопіс | год = 1932, ліпень| том = | нумар = 1 | старонкі = 3, 4| issn = }}</ref>, партрэтаў ударнікаў, арганічнай сувязі з рабочай клясай і служэньня ідэям пралетарыяту, выкананьня сваімі карцінамі пяцігодкі ў чатыры гады<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Беларуская культурная хроніка. Усебеларуская партнарада па мастацтве. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/0e6054df9c0ed1c729bf2867ad4757c2.pdf | мова = | выданьне = [[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =часопіс | год =1931 | том = | нумар = | старонкі = 185, 186 | issn = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Аб узмацненьні барацьбы з ухіламі нацпытаньня. Пастанова бюро ЦК і прэзыдыюму ЦКК КП(б)Б.| спасылка = https://knihi.com/none/Balsavik_Bielarusi_zip.html#1931-012.pdf_71 | мова = | выданьне = [[Бальшавік Беларусі]] | тып =часопіс палітыкі і практыкі партыйнай працы орган ЦК КП(б)Б | год = 1931, сьнежань| том = | нумар =12 | старонкі = 67—71 | issn = }}</ref>. Аб’яднаньне спыніла сваё існаваньне ў 1932-м, пасьля адмены ўсялякіх мастацкіх таварыстваў у сувязі з пастановай ЦК УсеКП(б) ад 23 красавіка 1932 году<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Пастанова ЦК Усе КП(б) ад 23 красавіка 1932 г. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/1e767544a493f36bd654bed4cc752399.pdf | мова = | выданьне =[[Мастацтва і рэвалюцыя]] | тып =часопіс | год = 1932, ліпень| том = | нумар = 1 | старонкі = 1, 2| issn = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = А. Усс. | загаловак =Выяўленчае мастацтва — на ўзровень палітычна-культурных задач. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Zviazda.zip/1933-091.pdf| мова = | выданьне =[[Звязда]] | тып = газэта | год =1933, 25 красавіка | том = | нумар = 91 (4635) | старонкі = 3| issn = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Тав. Галадзед аб задачах выяўленчага мастацтва БССР. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Zviazda.zip/1933-211.pdf| мова = | выданьне =[[Звязда]] | тып = газэта | год =1933, 24 верасьня | том = | нумар = 211 (4755) | старонкі = 3| issn = }}</ref>. Ён удзельнічаў ва ўсіх «Усебеларускіх мастацкіх выставах». У каталёгах выстаў згадваюцца каля 50 яго твораў. Усё гэта незваротна страчана ў гады вайны. У Нацыянальным мастацкім музэі захоўваюцца тры творы: «Сынагога ў Нароўлі» (1923), «Піянэры» (1927), «Швачка» (1931) і партрэт, напісаны [[Меер Аксэльрод|Меерам Аксэльродам]] на пачатку 1930-х. Яго артыкулы пра мастакоў і беларускае мастацтва друкаваліся ў часопісах [[«Штэрн» («Зорка»)|שטערן]], [[Узвышша (часопіс)|Узвышша]], [[Мастацтва і рэвалюцыя]], газэтах [[Літаратура і мастацтва|ЛіМ]], [[Звязда]] і іншых. Часопіс [[«Штэрн» («Зорка»)|שטערן]] у 1927 годзе надрукаваў яго нарыс пра мастака [[Юдэль Пэн|Юдэля Пэна]]. Па прапанове [[Уладзімер Дубоўка]], весьці рубрыку пра мастацтва, зьявіўся артыкул у трэцім нумары беларускага часопіса «[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]]» за 1929 год «Шляхі выяўленчага мастацтва БССР»<ref>{{Артыкул| аўтар =А. Кашталянскі. | загаловак = Шляхі выяўленчага мастацтва БССР. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/5e447d21169f67a9e88da0a80c0bb7de.pdf | мова = | выданьне =[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]] | тып =часопіс | год = 1929 | том = | нумар = 3 (15)| старонкі =72—81 | issn = }}</ref> ў адказ на выхад у тым жа годзе «Правадыра па беларускаму мастацтву БДМ»<ref>{{Кніга|аўтар = [[Мікола Шчакаціхін]]; [[Вацлаў Ластоўскі]].|частка = |загаловак =Сучаснае беларускае мастацтва. Праваднік па аддзеле сучаснага беларускага малярства і разьбярства |арыгінал = |спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/other2/Sucasnaje_bielaruskaje_mastactva_1929.pdf |адказны = |выданьне = |месца =[[Менск]]|выдавецтва =[[Нацыянальны гістарычны музэй Рэспублікі Беларусь|Беларускі дзяржаўны музэй]] |год =1929 |том = |старонкі = |старонак =60|сэрыя = |isbn = |наклад =1000 }}</ref> [[Мікола Шчакаціхін|Міколы Шчакаціхіна]] й [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]]. У пачатку 1930-х ён працаваў у [[Інстытут літаратуры|Інстытуце літаратуры і мастацтва Акадэміі навук]], дасьледаваў творчасьць мастакоў, сваіх сучасьнікаў: [[Юдэль Пэн|Юдэля Пэна]], [[Міхась Філіповіч|Міхася Філіповіча]] і іншых<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = У інстытуце Літаратуры і Мастацтва. | спасылка =https://digital.nlb.by/files/original/1cde80d47c3953282fc3462db6b74bfa.pdf | мова = | выданьне =[[Заклік (часопіс)|Заклік]] | тып =штомесячны літаратурна-мастацкі часопіс арганізацыйнага камітэту саюзу савецкіх пісьменьнікаў БССР | год = 1933| том = | нумар =2 | старонкі =132, 133 | issn = }}</ref>. У 1932-м у маскоўскім выдавецтве выйшла кніга «Выяўленчае мастацтва БССР» з прадмовай [[Ільля Гурскі|Ільлі Гурскага]] й ўступным артыкулам Арона Касьцялянскага. Яе можна разглядаць, як спробу рэабілітавацца перад уладай, прызнаць усе памылкі й стаць на новыя рэйкі сацыялістычнага рэалізму. Кніга сёньня каштоўна тым, што дазваляе атрымаць уражаньне па шматлікіх чорна-белых рэпрадукцыях пра беларускае мастацтва 1920-х, якое амаль цалкам страчанае. Касьцялянскі застаўся, на пачатку 1930-х, адным зь нешматлікіх ацалелых беларускіх мастацкіх крытыкаў былога [[Інстытут беларускай культуры|Інстытута беларускай культуры|Інбелкульту]]. Пра беларускае мастацтва, прымеркаваныя да дэкады беларускага мастацтва ў Маскве 1940 году, пісалі ўжо маскоўскія дасьледчыкі<ref>{{Артыкул| аўтар = {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікалай Машкоўцаў|Н. Машковцев|ru|Машковцев, Николай Георгиевич}}.| загаловак = Живопись. | спасылка = | мова = | адказны редактор К. Ситник= |аўтар выданьня = | выданьне = Очерки по истории изобразительного искусства Белоруссии. | тып = | месца =[[Масква|Москва]], [[Санкт-Пецярбург|Ленинград]]| выдавецтва = Искусство | год = 1940 | том = | старонкі = 113—150| isbn = | issn = }}</ref>. У 1947 годзе падчас барацьбы з касмапалітызмам імя мастака, які сфармуляваў галоўныя пастуляты савецкай беларускай мастацкай ідэалёгіі, быў канчаткова дыскрэдытаваны, як мастак — забыты. == Сямʼя == * У 1920 годзе, у 29-гадовым узросьце, шлюб з Дорай Саламонаўнай Штэрн. Сын Саламон і дачка Рахіль, унук Міхаіл. * Брат Міхаіл уступіў у партыю бальшавікоў. Потым стаў вядомым дзеячам камуністычнай партыі. У 30-я гады ўзначаліў партыйную школу пры ЦК Кампартыі Украіны. Потым пражываў ва [[Усходне-Казахстанская вобласьць|Ўсходне-Казахстанская вобласьці]] ў сяле Вяліканарым Вяліканарымскага раёну. Працаваў сакратаром у Вяліканарымскім райкаме КП(б) Казахстану. Арыштаваны 11 червеня 1938 году, УHКУС па Вайсковай Казахскай акрузе. Асуджаны адмысловай нарадай пры НКУС СССР, ад 19 жніўня 1940 году, да пазбаўленьня волі тэрмінам на 5 гадоў. Далейшы лёс невядомы. Рэабілітаваны 17 лістапада 1956 году<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://ru.openlist.wiki/%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_(1896)| копія = | дата копіі = | загаловак = Кастилянский Моисей Григорьевич (1896) | фармат = | назва праекту = Жертвы политического террора в СССР (База данных)| выдавец = Открытый список| дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =Аркадий Шульман. | загаловак = Мгновения жизни. | спасылка = http://mishpoha.org/imya/114-mgnoveniya-zhizni | мова = | выданьне =[[Мишпоха]] | тып =міжнародны габрэйскі часопіс | год = 2009 | том = | нумар = 25 | старонкі =— | issn = }}</ref>. == Выставы == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * '''1925''' — Менск. 15 кастрычніка — 15 лістапада 1925 году. «[[Першая Ўсебеларуская мастацкая выстава]]». Удзельнічалі 74 мастака, экспанавана 1115 твораў. {{пачатак цытаты}}Касталянск, Арон Рыгоравіч. (Менск, Чырвонаармейская 9, кв. 8). Нар. ў Бабруйску ў 1891 г. 286. Портрат артыста Н. — Алей. 287. Францышак Скарына, першы беларускі друкар. Алей. Эцюды з цыклю «Мястэчка» — алей: 288. Яўрэй; 289. Субота; 290. Местачковы жыхар; 291. Дэяўчынка; 292. Яўрэй-земляроб; 293. Пасьля хваробы; 294. Хлопчык з казой.<ref name="Каталёг 1-й">{{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Каталёг 1-й Усебеларускай мастацкай выстаўкі|арыгінал = |спасылка =http://content.nlb.by/content/dav/nlb/DDC/DED/7/3/ba25018/ba25018.html |адказны =[[Язэп Дыла]], [[Мікола Шчакаціхін]], Арон Касталянскі|выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва =|год =1925 |том = |старонкі =15 (№№ 287—294)|старонак =44 |сэрыя = |isbn = |наклад = 2000}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = Т. К-ша. | загаловак = На першай мастацкай выстаўцы. (Уражаньні з усебеларускай выстаўкі). | спасылка = https://knihi.com/none/Savieckaja_Bielarus_pdf.zip.html#1926-003.pdf_6 | мова = | выданьне =[[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]] | тып =штодзённая грамадзка-палітычная газэта | год = 1926, 5-га студзеня| том = | нумар = 3 (1598)| старонкі = 7| issn = }}</ref>{{канец цытаты}} * '''1927''' — Менск. 8 лістапада 1927 году. «[[Другая Ўсебеларуская мастацкая выстава]]». Арганізавана [[Усебеларускае аб'яднаньне мастакоў|Усебеларускім аб’яднаньнем мастакоў]]. Удзелнічаў 61 мастак, экспанавана 377 твораў. {{пачатак цытаты}}Арон Касталянскі. Менск. 150. Піонеры. — Алей. 151. Мястэчка. — Алей. 152. Яўрэй. — Алей. 153. Столяр. — Алей. 154. Партрэт дзяўчыны. — Алей. 155. Сінагога ў Нароўлі. — Алей.<ref>{{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Каталёг 2-й Усебеларускай мастацкай выстаўкі. |арыгінал = |спасылка = |адказны =Прадмова: П. Капаевіч, [[Мікола Шчакаціхін]], [[Аляксандар Грубэ]], [[Міхаіл Філіповіч]], Арон Касьцялянскі; мастак: [[Анатоль Тычына]]|выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|БДВ]] |год =1927 |том = |старонкі =11 (№ 192) |старонак =30 |сэрыя = |isbn = |наклад =500 }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Беларускія мастацкія выстаўкі. 2-я ўсебеларуская выстаўка. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Savieckaja_Bielarus.pdf.zip/1927-242.pdf | мова = | выданьне =[[Савецкая Беларусь (газэта)|Савецкая Беларусь]] | тып = газэта | год = 1927, 23 кастрычніка | том = | нумар = 242 (2134)| старонкі = 3 | issn = }}</ref>{{канец цытаты}} * '''1927''' — [[Масква]]. Зь 7 лістапада да 18 сьнежня 1927 году. Юбілейная выстава мастацтва народаў СССР. Арганізавана Дзяржаўнай Акадэміяй мастацкіх навук, [[Усебеларускае аб'яднаньне мастакоў|Усебеларускім аб’яднаньнем мастакоў]] у адзначэньне дзесяцігадовага юбілею Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі. Выяўленчае мастацтва, тэатар, кіно — у памяшканьні Вхутэмаса (вул. Мясьніцкая, 21)'' № 326. Стары скрой. Палатно, алей. 3 327. Дзяўчынка ў ложка. Палатно, алей. №328. Дзьве дзяўчынкі. Палатно, алей.''<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Каталог юбилейной выставки искусства народов СССР, организованной государственной Академией художественных наук: изобразительное искусство, театр, кино |арыгінал = |спасылка = https://archive.org/details/frick-31072003045699/page/n9/mode/2up|адказны =Вступительная статья Я. Тугендхольда |выданьне = |месца = [[Масква|Москва]]|выдавецтва =Гос. акад. худож. наук |год =1927 |том = |старонкі = 16 |старонак = 32|сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Беларускія мастацкія выстаўкі. На выстаўцы нацыянальнасьцяй СССР. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Savieckaja_Bielarus.pdf.zip/1927-242.pdf | мова = | выданьне =[[Савецкая Беларусь (газэта)|Савецкая Беларусь]] | тып = газэта | год = 1927, 23 кастрычніка | том = | нумар = 242 (2134)| старонкі = 3 | issn = }}</ref><ref name="Выставки1">{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Выставки советского изобразительного искусства. Справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = составители: Азаркович В. Г. и др. |выданьне = |месца = [[Масква|Москва]]|выдавецтва = Советский художник |год = 1965 |том = 1. 1917—1932 |старонкі = 166, 210, 239, 325, 360, 393, 418|старонак = 555|сэрыя = |isbn = |наклад = 3000 }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =Коган П. С. | загаловак = Искусство народов СССР. К выставке в дни Октябрьских торжеств. | спасылка = http://lib.sptl.spb.ru/ru/nodes/6996-sovetskoe-iskusstvo-1927-5#mode/inspect/page/97/zoom/4 | мова = | выданьне =«Советское искусство» | тып =часопіс | год = 1927| том = | нумар = 5| старонкі = 99—107 | issn = }}</ref>. {{Цытата|''Посьпехі беларускага мастацтва.''<br/> 18-га сьнежня ў Маскве зачынілася выстаўка вобразнага й тэатральнага мастацтваў нацыянальнасьцяў СССР. Перад зачыненьнем выстаўкі спэцыяльная камісія ў складзе прэзыдэнта Дзяржаўнай Акадэміі Мастацкіх Навук прафэсара {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Коган|Пятра Когана|ru|Коган, Пётр Семёнович}} й выдатнейшых мастацтвазнаўцаў Масквы вызначыла прэміі за больш удалыя экспанаты. За лепшыя экспанаты беларускага адзьдзелу вызначаны ганаровыя дыплёмы наступным арганізацыям: [[Усебеларускае аб'яднаньне мастакоў|Усебеларускаму аб'яднаньню мастакоў]], [[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы|БДТ 1]], [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатар імя Якуба Коласа|БДТ 2]], [[Дзяржаўны жыдоўскі тэатар БССР|Беларускаму габрэйскаму тэатру]] й [[Менскі дзяржаўны мастацкі каледж імя Аляксея Глебава|Віцебскаму мастацкаму тэхнікуму]]. З паасобных удзельнікаў выстаўкі атрымалі дыплёмы: па вобразным мастацтве – [[Міхась Філіповіч]] і Арон Касьцялянскі, па графіцы – [[Саламон Юдовін]] і [[Абрам Бразэр]]. Апроч таго, выставачны камітэт пры Дзяржаўнай Акадэміі Мастацкіх Навук пастанавіў зьмясьціць, у адным з буйнейшых пэрыядычных выданьняў БССР, свой водгук аб беларускім мастацтве, а таксама здымкі экспазыцыі цэлай залі, паасобных работ, выступленьне хору й інш.<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Посьпехі беларускага мастацтва. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Savieckaja_Bielarus.pdf.zip/1927-288.pdf | мова = | выданьне =[[Савецкая Беларусь (газэта)|Савецкая Беларусь]] | тып = газэта | год = 1927, 20 сьнежня | том = | нумар = 288 (2180)| старонкі = 4 | issn = }}</ref>}} * '''1929''' — Менск. «[[Трэцяя Ўсебеларуская мастацкая выстава]]». Адкрыта з 3 па 25 студзеня 1929 году у Менску, у памяшканьні Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Удзельнічалі 62 прафэсійныя мастакі, экспанаваны 582 творы прафэсійных мастакоў. {{пачатак цытаты}}Кашталянскі Арон. (Менск, в. Кастрычніка, 15) — № 42. Местачковая сям’я. Алей; № 43. Галава. Алей; № 44. Алькаголік. Алей; № 45. Дзяўчынкі. Алей; № 46. Краявід. Алей; 47. Адпачынак на сенажаці (У Беларускім Дзяржаўным Музэі, № 23). — Алей. 48; 49; 50; 51. — Малюнкі. Акварэля. №№ 52; 53. — Рысункі. Аловак.<ref>{{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Каталёг (Трэцяе) Усебеларускае мастацкае выстаўкі ў Менску — 1929. |арыгінал = |спасылка = |адказны = [[Міхайла Грамыка]], [[Уладзімер Кудрэвіч]], [[Мікалай Красінскі]], [[Мікола Шчакаціхін]], [[Міхась Станюта]], [[Алексантэры Ахола-Вало|А. Вало]], [[Мікалай Касьпяровіч]], А. Маркоўскі; мастак: Янка Кашкель|выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва =ФЗВ|год =1929 |том = |старонкі =12 (№№ 143—149) |старонак =17|сэрыя = |isbn = |наклад =500 }}</ref>{{канец цытаты}} {{слупок-2}} * '''1930''' — Менск, з 29 жніўня 1930 году. Усебеларуская выстаўка карцін, графікі, культуры, архітэктуры «10 год мастацтва БССР» у памяшканьні Дзяржаўнага культурна-гістарычнага музэя, адначасова зь Першай Усебеларускай выстаўкай сельскай гаспадаркі й прамысловасьці на былой Камароўскай пустцы<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Беларуская культурная хроніка. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Sucasnyja/Polymia.djvu_pdf.zip/Polymia.1930-07.pdf | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =часопіс | год = 1930| том = | нумар =7 | старонкі =238 | issn = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Адкрылася мастацкая выстаўка. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Zviazda.zip/1930-201.pdf | мова = | выданьне = [[Звязда]] | тып =часопіс | год = 1930, 29 жніўня| том = | нумар = 201 (3799)| старонкі =4 | issn = }}</ref>. Разьдзелы выстаўкі: а) жывапіс, скульптура, графіка; б) кніжная графіка; в) архітэктура. У выставе прынялі ўдзел прафэсійныя і самадзейныя мастакі, навучэнцы Віцебскага мастацкага тэхнікума і Гомельскай працоўнай студыі, архітэктары. Удзельнічала 46 прафэсійных мастакоў, экспанаваны 294 творы прафэсійнага выяўленчага мастацтва<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = «Усебеларуская выстава карцін, графікі, скульптуры, архітэктуры»|арыгінал = |спасылка = |адказны =|выданьне = |месца =[[Менск]]|выдавецтва = |год = 1930, жнівень — верасень |том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref name="Выставки1"/>. * '''1931''' — Менск, 7 лістапада. «4-ая Ўсебеларуская мастацкая выстаўка». Адкрыта 7 лістапада 1931 г. у Менску, у памяшканьнях клюба прафсаюзаў, клюба навуковых супрацоўнікаў і Беларускага дзяржаўнага тэатра. {{пачатак цытаты}}Кастэлянскі А. Р. Рэвалюцыйная арганізацыя мастакоў Беларусі (РОМБ). Менская філія — № 29. Паседжаньне актыву. Алей.; № 30. Портрэт ударніка ф-кі «Кастрычнік» т. Гарэліка. Алей.; № 31. Портрэт ударніцы ф-кі «Кастрычнік» т. Чартовай. Алей.; № 32. Портрэт ударніка будаўніка т. Дворкіна. Алей<ref>{{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Чацьвёртая Ўсебеларуская мастацкая выстаўка, прысвечаная трэцяму рашаючаму году пяцігодкі : Малярства. Скульптура. Графіка. Каталог |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва = |год =1931 |том = |старонкі = 9 (№№ 29—32) |старонак =21 |сэрыя = |isbn = |наклад =5000 }}</ref>.{{канец цытаты}} * '''1932''' — Менск. «5-ая Ўсебеларуская мастацкая выстаўка», прысьвечаная 15-й гадавіне вялікай кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі. Удзельнічала 39 мастакоў, экспанаваны 392 творы.{{пачатак цытаты}}Касталянскі А. Г. — № 69. Ударная брыгада на заводзе Варашылава. Алей; № 70. Лепшы ўдарнік заводу Варашылава т. Гляйпэнгауз. Алей; № 71. Мэханічны цэх завода Варашылава. Эцюд. Алей; № 72. На будоўле. Эцюд. Алей; № 73. Калгасны базар. Эдюд. Алей; № 74. Стары Менск. Эцюд. Алей.<ref>{{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =V Усебеларуская мастацкая выстаўка, прысвечаная пятнаццатай гадавiне Кастрычнiцкай рэвалюцыi: малярства, скульптура, графіка, масавае самадзейнае мастацтва. Каталёг |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Менск |выдавецтва = |год =1932 |том = |старонкі = 16 |старонак =24|сэрыя = |isbn = |наклад =500 }}</ref><ref>{{артыкул|аўтар =[[Янка Шарахоўскі|Шарахоўскі, Янка ]]| частка = |загаловак =V-ая Ўсебеларуская мастацкая выстаўка.|арыгінал = |спасылка =http://digital.nlb.by/files/original/e91109ec171f7ab397a49a95bf36ac23.pdf|адказны =[[Мікола Хведаровіч]]|выданьне=[[Чырвоная Беларусь (часопіс)|Чырвоная Беларусь]]|тып=грамадзка-палітычны і літаратурна-мастацкі часопіс|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларусь (выдавецтва)|«Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі»]] |год=1932 |выпуск=|том=|нумар=23—24| старонкі=9—13|isbn=}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = Ул. Сокалаў.| загаловак = Мастакі на пятай усебеларускай.| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/1932-25.pdf | мова = | выданьне =[[ЛіМ]] | тып =газэта | год = 1932, 28 сьнежня | том = | нумар = 25 | старонкі = 3| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =Усс. А.| загаловак =Пятая ўсебеларуская мастацкая выстаўка. | спасылка =https://digital.nlb.by/files/original/7c8e5a53cffff9f7d39954029717e42d.pdf| мова = | выданьне =[[Мастацтва і рэвалюцыя]] | тып =часопіс | год =1933, люты—студзень| том = | нумар =1—2 | старонкі =9—18 }}</ref>{{канец цытаты}} * '''1933''' — [[Менск]]. Перасоўная выстава беларускіх мастакоў. Адкрыта ў кастрычніку 1933 г. у буйных працоўных цэнтрах, калгасах і саўгасах Беларусі. Арганізавана Саюзам савецкіх мастакоў БССР. На выставе прадстаўлены жывапіс, графіка і скульптура.<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = «Мастацкая перасоўная выстава»| спасылка = | мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып =газэта | год = 1933, 16 кастрычніка | том = | нумар = | старонкі =— | issn = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Художественная передвижная выставка| спасылка = | мова = | выданьне =[[Праўда (газэта)|«Правда»]] | тып =газэта | год = 1933, 22 октября| том = | нумар = | старонкі =— | issn = }}</ref><ref name="Выставки2">{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Выставки советского изобразительного искусства. Справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = составители: Азаркович В. Г. и др. |выданьне = |месца = Москва|выдавецтва = Советский художник |год = 1967 |том = 2. 1933—1940 |старонкі = 26, 65|старонак = 584|сэрыя = |isbn = |наклад = 4000 }}</ref> * '''1934''' — Менск. «Мастакі БССР за 15 гадоў». Юбілейная мастацкая выстава. Адкрыта 14 лютага 1934 г. у Менску, у памяшканьні Дома селяніна. На выставе прадстаўлены жывапіс, графіка, скульптура, самадзейнае мастацтва, афармленьне вуліц, плошчаў і будынкаў да сьвят. Удзельнічала каля 60 мастакоў зь Менска, Віцебска, Гомеля, Масквы<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Яфім Садоўскі|Е. С-кі.]] | загаловак = Юбілейная мастацкая выстава.| спасылка = | мова = | выданьне =[[Літаратура і Мастацтва|ЛіМ]] | тып =газэта | год =1934, 28 лютага | том = | нумар = | старонкі =— | issn = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак =Вялікая мастацкая выстаўка. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Zviazda.zip/1933-270.pdf| мова = | выданьне =[[Звязда]] | тып = газэта | год =1933, 8 сьнежня | том = | нумар = 270 (4814) | старонкі = 4| issn = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак =Мастакі БССР — з'езду партыі. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Zviazda.zip/1933-277.pdf| мова = | выданьне =[[Звязда]] | тып = газэта | год =1933, 16 сьнежня | том = | нумар = 277 (4821) | старонкі = 4| issn = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар =[[Юрка Лявонны|Юр. Лявонны]]. | загаловак =Мастакі БССР за 15 год. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Zviazda.zip/1934-053.pdf| мова = | выданьне =[[Звязда]] | тып = газэта | год =1934, 9 сакавіка | том = | нумар = 53 (4886) | старонкі = 4| issn = }}</ref><ref name="Выставки2"/>. * '''2013''' — Менск. Выстаўка «Родам зь мястэчка» была адкрыта ў [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музэі]] з 24 жніўня да 30 верасьня. Экспазыцыя была прысьвечана юбілейным датам знакамітых ураджэнцаў Беларусі, вядомых палітычных дзеячаў Ізраілю — 90-годзьдзю прэзыдэнта Ізраіля [[Шымон Пэрэс|Шымона Перэса]] й сьвяткаваньню 100-годзьдзя з дня нараджэньня прэм’ер-міністра краіны [[Мэнахем Бэгін|Менахема Бэгіна]]. Былі прадстаўлена 50 твораў жывапісу й графікі з фондаў [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музэя]]. Самыя раньнія творы [[Ізраіль Крупень|Ізраіля Крупеня]] й [[Іўе Дашкевіч]]а. Далей, акрамя [[Майсей Сьляпян|Майсея Сьляпяна]], належнае месца займаюць і творы іншых знакамітых «акадэмістаў»: [[Юдэль Пэн|Юдэля Пэна]], [[Янкель Кругер|Янкеля Кругера]], [[Леў Альпяровіч|Льва Альпяровіча]]. Пэрыяд 1920—1930-х гг. прадстаўлены творамі [[Абрам Бразэр|Абрама Бразэра]], [[Меер Аксэльрод|Меера Аксэльрода]], Арона Касьцялянскага, [[Монас Манасзон|Монаса Манасзона]], [[Саламон Юдовін|Саламона Юдовіна]], [[Леў Зэвін|Льва Зэвіна]], [[Ісаак Мільчын|Ісаака Мільчына]] й [[Ільля Эйдэльман|Ільлі Эйдэльмана]]. Пасьляваенны пэрыяд прадстаўлены жывапісам [[Ізраіль Басаў|Ізраіля Басава]], [[Натан Воранаў|Натана Воранава]], [[Абрам Забораў|Абрама Заборава]], [[Ісаак Бароўскі|Ісаака Бароўскага]], [[Барыс Няпомняшчы|Барыса Няпомняшчага]]<ref>{{Артыкул| аўтар =Таццяна Ланкоўская. | загаловак = Сведчанні культуры штэтла. | спасылка = https://zviazda.by/sites/default/files/lim33-2013.pdf | мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва |ЛіМ]] | тып =часопіс | год = 2013, 23 жніўня | том = | нумар = 33| старонкі =3| issn = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Выстава «Родам з мястэчка» з 24 жніўня па 30 верасня.| спасылка = https://novychas.online/kultura/rodam_z_miastecka_z_24_zniunia| мова = | выданьне =[[Новы час (газэта)|Новы час]] | тып = газэта| год = 2013, 24 жніўня | том = | нумар = | старонкі =— | issn = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак =«Родам з мястэчка». | спасылка = https://zviazda.by/be/news/20130903/1378161725-rodam-z-myastechka | мова =be | выданьне =[[Звязда]] | тып =газэта | год = 2013, 3 верасьня | том = | нумар = | старонкі =— | issn = }}</ref>. {{слупок-канец}} == Бібліяграфія == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Кастелянский А. Еврейская семья белорусского местечка (масло). | спасылка = http://lib.sptl.spb.ru/ru/nodes/6996-sovetskoe-iskusstvo-1927-5#mode/inspect/page/104/zoom/4 | мова = | выданьне =«Советское искусство» | тып =часопіс | год = 1927| том = | нумар = 5| старонкі = 106 (99—107) | issn = }} * {{Артыкул| аўтар =ארון קאסטיאליאנסקי (Арон Касьцялянскі) | загаловак = קינסטלער פּענג (Мастак Пэн)| спасылка = | мова = yi | выданьне =[[«Штэрн» («Зорка»)|שטערן]] | тып =часопіс | год = 1927 | том = | нумар = 3| старонкі = | issn = }} * {{Артыкул| аўтар =А. Кашталянскі. | загаловак = Шляхі выяўленчага мастацтва БССР. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/5e447d21169f67a9e88da0a80c0bb7de.pdf | мова = | выданьне =[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]] | тып =часопіс | год = 1929 | том = | нумар = 3 (15)| старонкі =72—81 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар = А. Касьцялянскі. | загаловак = Выстаўка выяўленчага мастацтва БССР. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Zviazda.zip/1930-203.pdf | мова = | выданьне =[[Звязда]] | тып =часопіс | год = 1930, 31 жніўня| том = | нумар = 203 (3818)| старонкі =4 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар = К. | загаловак = Паездка мастакоў у індустрыяльныя і калгасныя цэнтры БССР. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Zviazda.zip/1930-220.pdf | мова = | выданьне =[[Звязда]] | тып =часопіс | год = 1930, 20 верасьня| том = | нумар = 220 (3801)| старонкі =4 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар = А. Кастелянский. | загаловак = Изобразительное искусство БССР.| спасылка = | мова = ru| выданьне = Советское искусство | тып =массовая газета по вопросам искусства | год = 1931, 12 января| том = | нумар = 1| старонкі = 3 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар = Н. П. | загаловак =Искусство национальных советских социалистических республик. Белоруссия.| спасылка = https://tehne.com/library/zhurnal-iskusstvo-v-massy-za-proletarskoe-iskusstvo-moskva-1929-1932| мова = | выданьне =За пролетарское искусство | тып =журнал российской ассоциации пролетарских художников | год = 1931| том = | нумар = 6| старонкі = 23 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар = Кастэлянскі А., Гаўрыленка П.| загаловак =ІV Ўсебеларуская выстаўка выяўленчага мастацтвая БССР. | спасылка =https://knihi.com/none/Mastactva_i_revalucyja_pdf.zip.html | мова = | выданьне =[[Мастацтва і рэвалюцыя]] | тып =часопіс | год =1932, ліпень | том = | нумар =1 | старонкі =29—32 }} * {{Артыкул| аўтар = А. К.| загаловак = Перасоўная мастацкая выстаўка. Сектар мастацтва Наркамасьветы РСФСР. | спасылка = https://knihi.com/none/Mastactva_i_revalucyja_pdf.zip.html | мова = | выданьне =[[Мастацтва і рэвалюцыя]] | тып =часопіс | год =1932, ліпень | том = | нумар = 1 | старонкі = 33 }} * {{Кніга|аўтар = Кастелянский, А. |частка = |загаловак = Изобразительное искусство БССР|арыгінал = |спасылка = |адказны = Предисловие [[Ільля Гурскі|И.Гурского]]|выданьне = |месца = [[Масква|М]], [[Санкт-Пецярбург|Л.]]|выдавецтва = ОГИЗ-ИЗОГИЗ|год = 1932|том = |старонкі = — |старонак =24+60 |сэрыя = |isbn = |наклад =5000 }}{{Ref-ru}} * {{артыкул|аўтар =[[Янка Шарахоўскі|Шарахоўскі, Янка ]]| частка = |загаловак =V-ая Ўсебеларуская мастацкая выстаўка.|арыгінал = |спасылка =http://digital.nlb.by/files/original/e91109ec171f7ab397a49a95bf36ac23.pdf|адказны =[[Мікола Хведаровіч]]|выданьне=[[Чырвоная Беларусь (часопіс)|Чырвоная Беларусь]]|тып=грамадзка-палітычны і літаратурна-мастацкі часопіс|месца=[[Менск]]|выдавецтва=[[Беларусь (выдавецтва)|«Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі»]] |год=1932 |выпуск=|том=|нумар=23—24| старонкі=9—13|isbn=}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = А. Кастэлянскі.| загаловак = Усебеларуская мастацкая.| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/1932-24.pdf | мова = | выданьне =[[ЛіМ]] | тып =газэта | год = 1932, 15 сьнежня | том = | нумар = 24 | старонкі = 2| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Усс. А.| загаловак =Пятая ўсебеларуская мастацкая выстаўка. | спасылка =https://digital.nlb.by/files/original/7c8e5a53cffff9f7d39954029717e42d.pdf| мова = | выданьне =[[Мастацтва і рэвалюцыя]] | тып =часопіс | год =1933, люты—студзень| том = | нумар = 1—2 | старонкі = 9—18 }} * {{Артыкул| аўтар = Кастэлянскі А. | загаловак =Самадзейнае выяўленчае мастацтва. | спасылка =https://knihi.com/none/Mastactva_i_revalucyja_pdf.zip.html | мова = | выданьне =[[Мастацтва і рэвалюцыя]] | тып =часопіс | год =1933, люты—студзень | том = | нумар =1—2 | старонкі = 42—44 }} * {{Артыкул| аўтар =Выхадцаў і Касталянскі. | загаловак = Беларускі Дзяржаўны Музэй. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/5c41145d8e945ac73147322e6f1094b5.pdf | мова = | выданьне = [[Чырвоная Беларусь (часопіс)|Чырвоная Беларусь]] | тып =часопіс | год = 1933, студзень—люты | том = | нумар = 2—3 (74—75)| старонкі = 14—16 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар =Усс. | загаловак =Да адкрыцця Дома мастака. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Zviazda.zip/1933-263.pdf| мова = | выданьне =[[Звязда]] | тып = газэта | год =1933, 29 лістарада | том = | нумар = 263 (4807) | старонкі = 3| issn = }} * {{Артыкул| аўтар =А. Усс. | загаловак = Супраць нацдэмаўшчыны і фармалізма ў беларускім выяўленчым мастацтве. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/49d7359a42b0c3b784824d16cc56f35b.pdf| мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя рэвалюцыіі]] | тып =часопіс | год = 1934 | том = 3| нумар = | старонкі =143—155 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар =[[Віталь Вольскі|В. Вольскі]]. | загаловак = Супраць вульгарызатарства, прышываньня ярлыкоў і шкоднага пустазвонства. | спасылка = https://digital.nlb.by/files/original/9bfaa608dab7d8fb23ef6b937d4010b9.pdf| мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя рэвалюцыіі]] | тып =часопіс | год = 1934 | том = 5| нумар = | старонкі =145—147 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар =Арон Кастелянский. | загаловак =Художник Юрий Пэн. | арыгінал =קינסטלער פּענג | спасылка = | мова = ru| адказны = Предисловие и публикацыя А. Лисова | аўтар выданьня = Ред. Подлипский А. | выданьне =Шагаловский международный ежегодник, 2004. В 2-х т.| тып = Сборник статей| месца =[[Віцебск|Витебск]]| выдавецтва =Витеб. краевед. фонд им. А.Сапунова | год =2005 | выпуск = | том =2 | нумар = | старонкі = 162—167| isbn =985-6674-70-0 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар =Арон Кастелянский. | загаловак =Художник Пэн. | арыгінал = קינסטלער פּענג| спасылка = | мова = ru| адказны = Перевод с идиш Ревекки Алеевой | аўтар выданьня = Гл. ред. [[Людміла Хмяльніцкая|Л. В. Хмельницкая]]. Составители Н. В. Воронава и др. | выданьне =Ю. М. Пэн (1854—1937) в прижизненных публикацыях и документах Государственного архива Витебской области | тып = Сборник статей| месца =[[Віцебск|Витебск]]| выдавецтва =Музей Марка Шагала | год =2017 | выпуск = | том = | нумар = | старонкі = 129—136| isbn =978-985-534-122-3 | issn = }} * {{Артыкул| аўтар =[[Надзея Усава]]. | загаловак = «Самы культурны мастак Менска». Арон Касцялянскі (1891—1934) — мастак і крытык. | спасылка = https://issuu.com/pullet/docs/1330-_06_2021| мова = | выданьне =[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]] | тып =часопіс | год =2021 | том = | нумар = 6 (459)| старонкі = 14—19 | issn =0208-2551 }} {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [[Алена Аладава|Аладава А. В.]] Рэвалюцыйная аб’яднаньне мастакоў Беларусі (РАМБ). // {{Літаратура/БелСЭ|9}} — С. 233. * [[Пётар Герасімовіч|Герасімовіч П. М.]] Усебеларускае аб’яднаньне мастакоў. // {{Літаратура/БелСЭ|10}} — С. 495. * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Гісторыя беларускага мастацтва: у 6 т.|арыгінал = |спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/scanned/HBM4.pdf |адказны =Рэдактары тома: [[Леанід Дробаў|Л. М. Дробаў]], [[Віктар Шматаў|В. Ф. Шматаў]] |выданьне = |месца = Мінск |выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год =1990 |том =4. 1917—1941. |старонкі=16, 43, 47, 116|старонак =352 |сэрыя = |isbn = 5-343-00157-2|наклад =2450 }} * {{Кніга|аўтар = Грамыка, М. В.|частка = |загаловак =Беларускі пейзажны жывапіс першай паловы XX стагоддзя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =[[Менск|Мінск]] |выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год =2011 |том = |старонкі = 81, 86, 150|старонак =167 |сэрыя = |isbn =978-985-08-1348-0 |наклад =500 }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Выставки советского изобразительного искусства. Справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = составители: Азаркович В. Г. и др. |выданьне = |месца = [[Масква|Москва]]|выдавецтва = Советский художник |год = 1965 |том = 1. 1917—1932 |старонкі = 166, 210, 239, 325, 360, 393, 418|старонак = 555|сэрыя = |isbn = |наклад = 3000 }} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Выставки советского изобразительного искусства. Справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = составители: Азаркович В. Г. и др. |выданьне = |месца = [[Масква|Москва]]|выдавецтва = Советский художник |год = 1967 |том = 2. 1933—1940 |старонкі = 26, 65|старонак = 584|сэрыя = |isbn = |наклад = 4000 }} * {{Кніга|аўтар =[[Леанід Дробаў|Дробов, Леонид Никанорович]].|частка = |загаловак =Живопись Советской Белоруссии (1917-1975 гг.) |арыгінал = |спасылка = |адказны =под редакцией [[Арсень Ліс|А. С. Лиса]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Вышэйшая школа (выдавецтва)|Вышэйшая школа]] |год = 1979|том = |старонкі = 286 |старонак = 302 |сэрыя = |isbn = |наклад = 10000}} * {{Кніга|аўтар =Казовский, Гиллель. |частка = |загаловак =Художники Витебска: Иегуда Пэн и его ученики = Artists from Vitebsk: Yehuda Pen and his pupils |арыгінал = |спасылка = |адказны =перевод с английского Л. Лежневой |выданьне = |месца =[[Масква|М]] |выдавецтва =Имидж|год =1989—1999 |том = 2|старонкі = |старонак = 76+153 (л. ил.)|сэрыя =Шедевры еврейского искусства |isbn =5-86044-035-9 |наклад = }}{{Ref-ru}}{{Ref-en}} * {{Кніга|аўтар =Орлова, Марина Александровна.|частка = |загаловак =Искусство Советской Белоруссии : живопись, скульптура, графика : очерки |арыгінал = |спасылка = |адказны =консультанты: П. Н. Гавриленко, [[Алена Аладава|Е. В. Аладова]] |выданьне = |месца =[[Масква|Москва]]|выдавецтва =Издательство Академии художеств СССР|год =1960 |том = |старонкі =70, 285, 288, 290, 302|старонак =326 |сэрыя = |isbn = |наклад =2600 }} * {{Артыкул| аўтар =Аркадий Шульман. | загаловак = Мгновения жизни. | спасылка = http://mishpoha.org/imya/114-mgnoveniya-zhizni | мова = | выданьне =[[Мишпоха]] | тып =міжнародны габрэйскі часопіс | год = 2009 | том = | нумар = 25 | старонкі = | issn = }} {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20240104210733/https://bis.nlb.by/by/documents/140076 Касцелянскі (Касцялянскі) Арон Рыгоравіч] // [[Беларусь у асобах і падзеях]] {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Касталянскі, Арон}} [[Катэгорыя:Беларускія жыды]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускія мастацтвазнаўцы]] [[Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі]] [[Катэгорыя:Сябры ўсебеларускага аб’яднаньня мастакоў]] [[Катэгорыя:Сябры Рэвалюцыйнага аб’яднаньня мастакоў Беларусі]] [[Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу мастакоў]] [[Катэгорыя:Мастакі XX стагодзьдзя]] b1c6oh9jig15e3hpio6s26n9tyykclw 0 283881 2700305 2513909 2026-11-12T06:08:01Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700305 wikitext text/x-wiki {{Унівэрсытэт |Назва = Армянская дзяржаўная акадэмія мастацтваў |Арыгінальная назва = {{мова-hy|Հայաստանի գեղարվեստի պետական ակադեմիա}} |Выява = |Памер выявы = |Подпіс выявы = |Назва лацінай = |Дэвіз = |Дэвіз па-беларуску = |Заснаваны = |Закрыты = |Тып = |Дачыненьне да рэлігіі = |Велічыня фонду = |Прэзыдэнт = |Віцэ-прэзыдэнт = |Рэктар = |Дэкан = |Дырэктар = |Назва кіраўніка = |Кіраўнік = |Колькасьць факультэтаў = |Колькасьць пэрсаналу = |Колькасьць студэнтаў = |Колькасьць магістрантаў = |Колькасьць асьпірантаў = |Горад = |Штат = |Вобласьць = |Краіна = |Шырата паўшар’е = |Шырата градусаў = |Шырата хвілінаў = |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар’е = |Даўгата градусаў = |Даўгата хвілінаў = |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Кампус = |Былыя назвы = |Іншы парамэтар = |Іншае значэньне = |Колеры = |Талісман = |Знаходзіцца ў складзе = |Вэб-сайт = |Лягатып = |Памер лягатыпу = |Нататкі = }} '''Армянская дзяржаўная акадэмія мастацтваў''' ({{мова-hy|Հայաստանի գեղարվեստի պետական ակադեմիա}}) — [[Армэнія|армянская]] дзяржаўная [[вышэйшая навучальная ўстанова]] зь сядзібаю ў горадзе [[Ерэван]]. == Гісторыя == Заснавана ў [[1945]] годзе як Ерэванскі мастацкі інстытут, які ў [[1953]] годзе быў аб'яднаны з Ерэванскім тэатральным інстытутам і дзейнічаў у складзе Ерэванскага мастацка-тэатральнага інстытута па [[1994]] года. З [[1994]] года, пасьля падзелу Ерэванскага дзяржаўнага мастацка-тэатральнага інстытута на [[Ерэванскі дзяржаўны інстытут тэатра і кіно|Ерэванскі дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва]] і Ерэванскую дзяржаўную мастацкую акадэмію, набывае самастойнасьць і дзейнічае па цяперашні час. У [[2017]] годзе акадэмія перайменавалася ў '''Армянскую дзяржаўную акадэмію мастацтваў'''. == Напрамкі навучаньня і структура == * Жывапіс (факультэт выяўленчых мастацтваў) * Скульптура (факультэт выяўленчых мастацтваў) * Графіка (факультэт выяўленчых мастацтваў) * Прыкладное выяўленчае мастацтва (факультэт выяўленчых мастацтваў) * [[Дызайн]] (факультэт дызайну і [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]]) * Дызайн камп'ютэрнай графікі (факультэт дызайну і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва) * Дызайн адзеньня (факультэт дызайну і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва) * Гісторыя і тэорыя выяўленчага мастацтва (факультэт дызайну і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва) == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Category:Yerevan state academy of fine arts}} * [https://web.archive.org/web/20240521133242/http://safa.am/ Старонка установы ў сеціве] {{Вышэйшыя навучальныя ўстановы Армэніі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Унівэрсытэты Армэніі]] ri1pshqessimsvmj8282leqz2os0ngn 0 284836 2700277 2694315 2026-11-11T20:34:07Z Kahakai-writes 100888 2700277 wikitext text/x-wiki {{Мастак |Імя = Юры Гаўрын |Лацінка = Jury Haŭryn |Партрэт = Yury Vasilevich Gavrin.jpg |Памер = |Апісаньне = |Імя пры нараджэньні = Гаўрын, Юры Васільевіч |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|17|01|1943|1}} |Месца нараджэньня = Зіядзін, [[Самаркандзкі вілаят]], [[Узбэкістан]] |Дата сьмерці = {{Памёр|12|08|2016 }} |Месца сьмерці = [[Белы Бераг (Гарадзенская вобласьць)|Белы Бераг]], [[Бакштаўскі сельсавет (Іўеўскі раён)|Бакштаўскі сельсавет]] [[Іўеўскі раён]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]] |Нацыянальнасьць = Беларус |Грамадзянства = [[Беларусь]] |Заняткі = |Вучоба = [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэтральна-мастацкі інстытут]] (1972) |Плынь = |Працы = |Узнагароды = Мэдаль «За заслугі ў выяўленчым мастацтве» Беларускага саюзу мастакоў; |Commons = }} '''Юры Гаўрын''' ({{Н}} 17 студзеня 1943, чыгуначная станцыя Зіядзін, [[Самаркандзкі вілаят]], [[Узбэкістан]] — {{†}} 12 жніўня 2016, [[вёска]] [[Белы Бераг (Гарадзенская вобласьць)|Белы Бераг]], [[Бакштаўскі сельсавет (Іўеўскі раён)|Бакштаўскі сельсавет]] [[Іўеўскі раён]] [[Гарадзенская вобласьць|Гарадзенскай вобласьці]]) — беларускі мастак, працаваў у жанры дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва й станковага жывапісу. == Жыцьцяпіс == {{Галерэя |Назва= |Памер=240 |Пазыцыя=left |Файл:Anniversary 85 Gabriel Vashchenko in National Belarusian Art Museum.jpg|На вернісажы у [[Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь|НММ]] 12 студзеня [[2013 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2013]] года: Юры Гаўрын, [[Барыс Луцэнка]], [[Ларыса Фінкельштэйн]], [[Генадзь Бураўкін]], [[Павал Семчанка]], [[Натальля Шаранговіч]] |Файл:Yury Gavrin Alexandr Grishkevich.jpg|З [[Аляксандар Грышкевіч|Аляксандрам Грышкевічам]] на вэрнісажы ў [[Музэй сучаснага выяўленчага мастацтва (Менск)|Музэі Сучаснага мастацтва Беларусі]], 12 сьнежня 2013 г. }} [[Файл:Yury Gavrin 18.06.2014 Minsk Palace of Art.jpg|міні|справа|250пкс|Юры Гаўрын з дачкой Ладай Стэфанавіч на вэрнісажы ў Менску ў Палацы мастацтваў 18 чэрвеня 2014]] Нарадзіўся 17 студзеня 1943 году. Месцам рэгістрацыі нараджэньня зьяўляецца станцыя Зіядзін Самаркандзкага вілаяту. Бацька памёр у 1945 годзе. Калі Юрасю споўнілася пяць гадоў, разам са сваёй маці Фёклай Фёдараўнай у пяцігадовым узросьце маленькі Юрась апынуўся ў [[Дуброўна|Дуброўне]]. Тут жылі сваякі па матчынай лініі. З таго часу сваёй радзімай Юры Васільевіч пры жыцьці лічыў [[Дуброўна|Дуброўну]]. Менавіта тут прайшло яго нялёгкае дзяцінства, тут праляцелі школьныя гады, тут ён рабіў першыя крокі на шляху да прафэсіі. У 1960 годзе скончыў сярэднюю школу № 2 ў Дуброўне. Ужо ў школьныя гады ў Юрыя зьявілася цікавасьць да выяўленчага мастацтва, ён любіў маляваць, афармляў стэнды, захапляўся фатаграфіяй. Сваім першым настаўнікам Юры лічыў Дзьмітрыя Ігнатавіча Палітава, які ў той час займаўся вырабам нагляднай агітацыі ў [[Дуброўна|Дуброўне]]. Адразу пасьля школы юнак пачаў працаваць у Доме піянэраў і ўпарта рыхтаваўся да паступленьня ў [[Менскі дзяржаўны мастацкі каледж імя Аляксея Глебава|Менскае мастацкае вучылішча]]<ref name="Дудараў">{{Спасылка | аўтар =Леанід Дудараў. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 1 лютага 2023| url = https://www.dubrovno.vitebsk-region.gov.by/by/news_raion-by/view/dubrouna-geta-maja-prystan-22850/| копія = | дата копіі = | загаловак = Дуброўна — гэта мая прыстань.| фармат = | назва праекту =Навіны | выдавец =Дубровенскі раённы выканаўчы камітэт. | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>. Неўзабаве ён становіцца студэнтам факультэта «Малюнак і жывапіс» й пасьля заканчэньня ў 1966 годзе вучылішча вырашае паступаць у [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут]], на адзьдзяленьне манумэнтальнага жывапісу, вучыўся ў [[Леанід Шчамялёў|Леаніда Шчамялёва]] й [[Гаўрыла Вашчанка|Гаўрылы Вашчанкі]]. Пакуль вучыўся, працаваў паралельна настаўнікам маляваньня ў школе, дзіцячай газэце «Зорька». У 1972 годзе скончыў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут]]. З 1978 г. — чалец [[Беларускі саюз мастакоў|Саюза мастакоў Беларусі]]. Юры Гаўрын працаваў у Рэспубліканскім манумэнтальным мастацкім савеце й узначальваў яго<ref>{{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак = Беларускі саюз мастакоў: Энцыклапедычны даведнік |арыгінал = |спасылка = |адказны = аўтар-складальнік [[Барыс Крэпак|Б. А. Крэпак]] і інш.|выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = ВТАА «Кавалер Паблішерс» |год = 1998 |том = |старонкі = 121 |старонак = 664 |сэрыя = |isbn = 985-6427-09-6|наклад = 3000}}</ref>. Неаднаразова выбіраўся членам Рады Беларускага саюза мастакоў. Быў дацэнтам катэдры дызайну Інстытута сучасных ведаў з 2011 году. Выкладаў акадэмічны малюнак і акадэмічны жывапіс. Ён жадаў, каб студэнты зразумелі, як працаваць па прынцыпах старой мастацкай школы й што акадэмічныя веды нават у сучасных умовах патрэбныя для дасягненьня прафэсіяналізму<ref>{{Кніга|аўтар = Гаврин Ю. В.|частка = |загаловак = Мягкие материалы в рисовании фигуры человека: методические рекомендации по дисциплине "Академический рисунок" для студентов специальности 1-19 01 01 «Дизайн» |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = «Современные знания» |год = 2010 |том = |старонкі = 121 |старонак = 31 |сэрыя = |isbn = 978-985-6974-14-7|наклад = }}</ref>. Працаваў у галіне манумэнтальна-дэкаратыўнага мастацтва й станковага жывапісу. Аўтар мноства вітражоў у грамадзка знакавых, важных будынках Беларусі: у [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатар імя Якуба Коласа|тэатры імя Якуба Коласа]] ў [[Віцебск]]у (1988 г.), у кінатэатры «Цэнтральны» у [[Менск]]у (1990 г.), у будынку Прамбудбанку й Нацбанку ў [[Гомель|Гомлі]] (1989 г.), у Міністэрстве абароны ў [[Расея|Расеі]], у [[Масква|Маскве]] (1993 г.), размалёўку з рэльефам «Мэдыцына» у [[Беларускі дзяржаўны мэдычны ўнівэрсытэт|Менскім мэдыцынскім унівэрсытэце]] (1966 г.) Жывапісныя творы вылучаюцца арыгінальнасьцю сюжэтаў, кампазыцыйнай завершанасьцю, лірычнасьцю. Карціны «Аўтапартрэт» (1976), «Дыялёг» (1989), сэрыя карцін «Белы бераг» (1995—1996) і інш. == Выставы == З 1965 г. прымае ўдзел у мастацкіх выставах. Пэрсанальныя выставы ён праводзіў у 1991 і 2003 гадах у Палацы мастацтваў у Менску, у 2001 годзе — у галерэі «Ла-Сандр Арт», у 2008 годзе — у [[Музэй сучаснага выяўленчага мастацтва (Менск)|Музэі сучаснага мастацтва]]. Працы Гаўрына выстаўляліся ў краінах [[Эўропа|Эўропы]] — у 2003 годзе экспазыцыі Аўстрыйскай галерэі, у 2004 годзе — у мастацкіх выставах Аўкцыённага дома «Крысьціс» ({{Мова-en| Christie’s}}) , у выставе беларускіх мастакоў у [[Італія|Італіі]]. Творы Юрыя Гаўрына знаходзяцца ў фондах [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]], [[Музэй сучаснага выяўленчага мастацтва (Менск)|Музэя сучаснага выяўленчага мастацтва]] ў [[Менск]]у, [[Літаратурны музэй Максіма Багдановіча|літаратурнага музэя Максіма Багдановіча]], [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі]], галерэях, іншых музэях нашай краіны і за мяжой і прыватных калекцыях<ref name="Дудараў"/>. У 2013 годзе, у год свайго юбілею й 620-годдзя [[Дуброўна|Дуброўны]], пэрсанальная выстава з сымбалічнай назвай «І краю ў сьвеце няма даражэй» адкрыта была ў [[Дуброўна|Дуброўне]], дзе было прадстаўлена 25 прац. У цэнтры экспазыцыі была карціна «Мая школа», дзе намаляваны замак бернардынцаў. Пасьля завяршэньня работы выставы яна была падорана роднаму гораду<ref name="Дудараў"/>. Мэмарыяльная выстава адбылася ў лістападзе 2017 году ў Менскім Палацы мастацтваў<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Вікторыя Аскерка]].| загаловак = Па месяцовай дарожцы, альбо «Такога Гаўрына мы не ведалі».| спасылка = https://zviazda.by/sites/default/files/47-2017.pdf| мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 24 лістапада 2017| том = | нумар = 47 (4950)| старонкі = 12 | issn = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = Ирина Завадская.| загаловак = Мемориальная выставка Юрия Гаврина потрясла даже тех, кто по-дружески навещал его в мастерской| спасылка = https://www.sb.by/articles/teplye-kholsty.html | мова = | выданьне =[[СБ. Беларусь сегодня]] | тып = газэта | год = 25.11.2017 | том = | нумар = | старонкі = | issn = }}</ref>. == Узнагароды == * Ганаровы знак «За ўклад у разьвіцьцё культуры Беларусі» [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]]. * Ганаровая грамата Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. * Мэдаль «За заслугі ў выяўленчым мастацтве» [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]]. * Ганаровы грамадзянін [[Дубровенскі раён|Дубровенскага раёну]] з 2003 году<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 1 лютага 2023| url = https://www.dubrovno.vitebsk-region.gov.by/uploads/files/000399_654242_3_chast.pdf | копія = | дата копіі = | загаловак =Юрый Васільевіч Гаўрын — мастак, член Саюза мастакоў Беларусі| фармат = | назва праекту = Ганаровыя грамадзяне Дубровенскага раёна | выдавец = Дубровенскі раённы выканаўчы камітэт. | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref> == Сям'я == * Жонка Яніна Іванаўна Гаўрына — мастак інтэр'ера. * Дачка Лада Стэфановіч — мастачка. * Сын Павал Гаўрын працуе хірургам. == Бібліяграфія == * {{Кніга|аўтар =Юрый Гаўрын.|частка = |загаловак = Каталог твораў|арыгінал = |спасылка = |адказны = Аўтар артыкула і складаньне Л. Салодкіна |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =Камбітат манумэнтальна-дэкаратыўнага і прыкладнога мастацтва |год = 1992|том = |старонкі =— |старонак = 8|сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Выстаўка твораў мастакоў Ю. Гаўрына, В. Барабанцава, Ю. Багушэвіча, Ул. Ткачова|арыгінал = |спасылка = |адказны =аўтар артыкулаў і складальнік Л. Салодкіна |выданьне = 4 асобныя брашуры ў вокладцы |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = |год = 1992|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак = Максім Багдановіч: энцыклапедыя|арыгінал = |спасылка = |адказны =складальнікі: [[Янка Саламевіч]], [[Мікола Трус]]; пад навуковай рэдакцыяй [[Мікола Трус|Міколы Труса]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі|Беларуская Энцыклапедыя]] |год = 2011|том = |старонкі =167 |старонак = 605|сэрыя = |isbn = 978-985-11-0584-3|наклад = 2000}} * {{Кніга|аўтар =[[Андрэй Каляда | А. А. Каляда]].|частка = |загаловак = Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (1949–2004)|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне =|месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў]] |год = 2005 |том = |старонкі = 197 |старонак = 591|сэрыя = Да 60-годдзя Бел. дзярж. акад. мастацтваў |isbn = 985-6708-11-7|наклад = }} * Фатыхава Г. А. Гаўрын Юрый Васільевіч. // {{Літаратура/БелЭн|5|92}} — С. 92. {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Гаўрын, Юры}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў‎]] [[Катэгорыя:Беларускія мастакі]] [[Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу мастакоў]] q373rsk45qw5g3atnk6bnf35n6zyc8r 1 293909 2700197 2600748 2026-11-11T13:38:09Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Абмеркаваньне:Рыфт-Валей]] у [[Абмеркаваньне:Цясьнінная Даліна]]: згодна з прапановай 2600748 wikitext text/x-wiki == Назва артыкулу == Паводле транслітарацыі мае быць [[Рыфт-Валі]], альбо перакласьці, як у іншых разьдзелах (баўгарскім, польскім, сэрбскім): „Правінцыя Разломная Даліна“. [[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Taravyvan Adijene|гутаркі]]) 10:41, 28 студзеня 2025 (+03) 0elin4dfxdnxk6h4qyq28affzkavryi 0 295970 2700292 2614504 2026-11-11T22:12:30Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700292 wikitext text/x-wiki [[Выява:Theodor Aman - Proclamarea Unirii.jpg|міні|Карціна [[Тэадор Аман|Тэадора Амана]] ''«Абвяшчэньне злучэньня»'']] [[Выява:Flag of the United Principalities of Romania (1862–1866).svg|міні|Сьцяг новастворанай дзяржавы.]] '''Аб’ядна́ньне Дуна́йскіх кня́стваў''' — падзеі стварэньня [[Румынія|дзяржавы Румынія]] з [[1858]] па [[1861]] ([[1862]]) год, які заключаўся ў аб’яднаньні [[Дунайскія княствы|Дунайскіх княстваў]] ([[Княства Валахія|Валахіі]] і [[Малдаўскае княства|Малдавіі]] без [[Бэсарабія|Бэсарабіі]]) у адзіную дзяржаву. Скончыўся ўзьнікненьнем [[Аб’яднанае княства Валахіі і Малдавіі|Аб’яднанага княства Валахіі і Малдавіі]]. Узьнікненьне новай дзяржавы прызнана [[Асманская імпэрыя|Асманскай імпэрыяй]] у [[1861]] годзе. Стварэньне новай дзяржавы дазволі засяродзіцца на правядзеньні [[Лібэралізм|лібэральных]] рэформаў і стварэньрі адзінае [[Эканоміка Румыніі|нацыянальнай эканомікі]], што дало штуршок разьвіцьцю Румыніі ў цэлым. У Румыніі падзея вядома пад назвай '''Малое аб’яднаньне''' ({{мова-ro|Mica Unire}}). Таксама выдзяляецца Вялікае аб’яднаньне, калі [[Далучэньне Трансільваніі і Букавіны да Румыніі|ў склад дзяржавы ўвайшлі]] [[Трансільванія]] [[Бэсарабія]] і [[Букавіна]]. [[Выява:StemaCuza2.jpg|міні|Герб аб’яднанага княства Валахіі і Малдавіі. Гербы княстваў злучаліся раўнапраўна, асяродачны шчыток колераў дзяржаўнага сьцяга сімбалізаваў адзінства дзяржавы.]] == Перадумовы == === Фармаваньне нацыянальна-вызваленчага руху === {{Галоўны артыкул|Дунайскія княствы}} [[Выява:romania_1600.png|thumb|right|[[Дунайскія княствы]] ([[княства Валахія]] і [[Малдаўскае княства]]) і [[Трансільванія]] у [[1600]] годзе.]] [[Дунайскія княствы]] і [[Трансільванія]], якія ўзнюьніклі ў [[Сярэднія стагодзьдзі]], былі цесна зьвязаны паміх сабой культурна і эканамічна. Пасьля заваяваньня [[Асманская імпэрыя|Асманскаім царствам]] [[Княства Валахія|Валахіі]] і [[Малдаўскае княства|Малдавіі]] гэтыя княствы разам імкнуліся да незалежнасьці. Менавіта пагэтаму нацыянальная ідэя ў Дунайскіх княствах доўгі час грунтавалася на асвабаджэньні ад турэцкага [[васалітэт]]а<ref name="lektsii">{{артыкул |аўтар = Ожог И. А., Шаров И. М. |загаловак = Краткий курс по истории румын. Новая история |месца = Кишинёв |год = 1992 |спасылка = http://old.ournet.md/~moldhistory/book_3.html }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Нягледзячы на падабенства паміж жыхарамі зямель, паміж німі меліся і адрозьненьні. Часьцей за ўсё гэта былі культурныя і моўныя адрозьненьні, розніца ў абрадах і г. д. Так, насельніцтва княстваў у [[XIX стагодзьдзе|XIX стагодзьдзі]] не лічылася аднародным. Асобна выдзялялі [[Вранча (жудзец)|врынчанаў]], [[банат]]цаў, [[Валахі|валахаў]], [[Трансільванія|трансільванцаў]], [[Малдаване|малдаван]], і г. д. Акрамя таго, турэцкія ўлады праводзілі палітычны і культурны ціск на княствы. Так, у якасьці афіцыйнай мовы выкарыстоўвалася [[Грэчаская мова|грэчаская]]<ref name="lektsii"/>. адначасова ў грамадзтве ішла міжклясавая барацьба. Востра стаяла і зямельнае пытаньне, паколькі княствы заставаліся аграрнымі прыдаткамі [[Эўропа|Эўропы]]. З-за гэтага часта адбываліся сялянскія паўстаньні і бунты. Сітуацыю паглыбляла слабасьць Асманскага царства, у склад якой уваходзілі Валахія і Малдавія. З-за агульнага крызіса ў царстве цярпела эканоміка Дунайскіх княстваў. [[Павел Кісялёў]], прызначаны расейскімі ўладамі пасьля [[Расейска-турэцкая вайна 1828—1829 гадоў|вайны з Турэччынай]] у [[1829]] годзе кіраўніком Дунайскімі княствамі, пачаў правядзеньне перадзелу зямлі. Былі створаны соймы княстваў — [[Адунара Абштяскэ]], уведзены [[Арганічны рэглямант|Арганічныя рэгляманты]], улада была падзелена. Нягледечы на гэта, дзеяньні не палепшылі становішча сярэдняга стану насельніцтва, паколькі кіраваньне дзяржавамі па-ранейшаму было аддадзена баярам. Адначасова Турэччына страціла права на ўмяшальніцтва ва ўнутраныясправы княстваў, фактычна прызнаў іх самастойнасьць<ref name="lektsii"/>. [[Выява:Kiseleff.jpg|міні|[[Павел Кісялёў]].]] Пры Кісялёве працягнулася станаўленьне румынскай інтэлігенцыі, якая ўсьведамляла неабходнасьць правядзеньня больш масштабных рэформаў ва ўсіх сфэрах. Павел Кісялёў ляяльна адносіўся да культурнага адраджэньня Валахіі і Малдавіі, што дазволіла ўмацаваць пазіцыі прыхільнікаў аддзяленьня Валахіі і Малдавіі ад Асманскага царства. Такім чынам, у пачатку [[XIX стагодзьдзе|XIX стагодзьдзя]] ў Дунайскіх княствах сфарамаваўся лібэральны нацыянальна-вызваленчы рух. Прыхільнікі гэтага руха ставілі перад сабой дзьве асноўныя мэты: адкалоць ад Асманскага царства Валахію і Малдавію і правесьці ў княствах дэмакратычныя пераўтрварэньні. Аб’яднаньне Дунайскіх княстваў у адзіную дзяржаву было адсунута на другі плян. У [[1834]] годзе Кісялёў страціў свае паўнамоцтвы. Яму на зьмену ў Валахіі прыйшоў [[Аляксандр II Гіка]], а ў Малдавіі — [[Міхаіл Стурдза]]. Гэтыя [[Гаспадар (тытул)|гаспадары]] правілі ў зусім іншых умовах, так як у Дунайскіх княствах зьявіліся соймы і Арганічныя рэгляманты. Абодва гаспадара пачалі супернічаць з соймамі, паколькі тыя ўзялі на сабе частку паўнамоцтваў. У 1840-ыя гады ўзрастае карумпаванасьць органаў улады, пачынаецца чыноўнае самавольства. У такіх умовах фармуюцца арганізацыі, якія імкнуцца да зьмены палітычнага рэжыма ў Дунайскіх княствах. Апазіцыйны рух у Дунайскіх княствах быў прадстаўлены трымя арганізацыямі: «Фрэцые», «Асацыяцыя патрыётыке» і «Таварыства румынскіх студэнтаў у [[Парыж]]ы». Усе арганізацыі перасьледваліся паліцыяй, а «Асацыяцыя патрыётыке» была ліквідавана [[Паліцыя Валахіі|валаскай паліцыяй]]. Дзьве застаўшыяся арганізацыі распрацоўвалі праграмы па правядзеньню лібэральных рэформаў у Валахіі і Малдавіі. «Таварыства румынскіх студэнтаў у Парыжы» далучылася да «Фрэцые», і сфармавалася магутная апазіцыйная групоўка. Пазьней да яе пачалі далучацца і прадстаўнікі працоўнага клясы<ref name="lektsii"/>. У «Фрэцые» доўгі час не быдо адзінай праграмы. Ад яе членаў паступалі розныя прапановы — ад увядзеньня [[Канстытуцыйная манархія|канстытуцыйнай манархіі]] да поўнага аб’яднаньня Дунайскіх княстваў і абвяшчэньня [[Рэспубліка|Рэспублікі]]<ref name="trei">{{кніга |аўтар = Джапаридзе Э. А. |загаловак = Общественно-политическое движение в Дунайских княжествах (из предыстоии революции 1848 г.) |месца = Москва |год = 1991 |старонкі = 149 }}</ref>. Рух падзяліўся на дзве часткі — лібералаў і радыкалаў. === Рэвалюцыя. Першая спроба аб’яднаньня === {{Галоўны артыкул|Рэвалюцыі 1848 года ў Дунайскіх княствах}} [[Выява:Mihail Sturdza.jpg|міні|[[Міхаіл Стурдза]]]] Міжклясавая барацьба ў румынскім грамадзтве і жаданьне інтэлігенцыі правесьці лібэральныя рэформы адыгралі вялікую ролю ў аб’яднаньні Дунайскіх княстваў. На працягу 1840-ых гадоў румынскі нацыянальны рух базаваўся на ідэях лібэралізма. Таксама вялікі ўплыў аказваўся з-за мяжы, у прыватнасьці з Францыі. Там знаходзілася значная частка членаў «Фрэцые», якія апасаліся пераследаваньня на радзіме<ref name="lektsii"/>. Яшчэ да [[1848]] года зьвязаны з «Фрэцые» [[Ён Гіка]], наведаў гаспадара Стурдзэ з прапановай зьмясьціць з валаскага прастола [[Аляксандр II Гіка|Гіку]] і абвясьціць адзіную валаха-малдаўскую дзяржаву. Стурдза не ўспрыняў прапанову ўсур’ёз і адмовіўся<ref name="trei"/>. Пасьля засухі [[1848]] года, якая выклікала незадвальненьне сялян, эканамічнага крызісу і абвяшчэньня ў Францыі рэспублікі у 1848 годзе румынскія і малдаўскія рэвалюцыянэры ўсьвядомілі, што надыйшоў час дзейнічаць. Першай, рэвалюцыя адбылася ў Малдавіі. Там [[27 сакавіка]] у [[Ясы|Ясах]] у гасьцініцы «Пецярбург» адбылося паседжаньне лібэральнага баярства, дзе было прынята рашэньне аб уручэньні гаспадару «[[Пэтыцыя-праклямацыя|Пэтыціі-праклямацыі]]», у якой былі выкладзены патрабаваньні паўстанцаў. Ад нечаканасьці Стурдза прыняў пэтыцыю, але ўжо вечарам адазваў свае рашэньне і накіраваў у гасьцініцу войскі. Пасьля непрацяглых сутыкненьняў па краіне прайшоў шэраг арыштаў. Асобныя з рэвалюцыянэраў бяжалі ў [[Аўстра-Вугоршчвна|Аўстра-Вугоршчыну]]. Малдаўскі нацыянальны рух зноў разьмясьціўся за мяжой. Частка зь яго прадстаўнікоў усьвядоміла неабходнасьць кансалідацыі намаганьняў з валаскімі рэвалюцыянэрамі. Ужо за мяжой былі выданы «Пажаданьні нацыянальнай партыі Малдовы» і «Нашыя прынцыпы рэфармаваньня радзімы». У другім дакумэнце асобным пунктам ішло аб’яднаньне Валахіі і Малдавіі ў адзіную дзяржаву<ref name="lektsii"/>. [[Выява:Costache Petrescu - Grupul de manifestanti pentru revolutie la 1848.jpg|міні|зьлева|Жыхары [[Бухарэст]]а з румынскім сьцягам падчас [[Рэвалюцыі 1848 года ў Дунайскіх княствах|падзей 1848 года]].]] У Валахіі рэвалюцыя была больш паспяховай, чым у Малдавіі. [[9 чэрвеня]] адбылося першае паўстаньне, а ўжо [[11 чэрвеня]] ўлада перайшла ў рукі паўстанцаў. Сьледам за гэтым пачалося правядзеньне рэформаў, хаця становішча ў краіне было вельмі нестабільным. Валаскія рэвалюцыянэры адносіліся да аб’яднаньня Дунайскіх кнстваў больш сур’ёзна, чым малдаўскія<ref>{{кніга |загаловак = Международные отношения на Балканах 1830-1856 |месца = Москва |год = 1990 |старонкі = 210 }}</ref>. У кулюарах валаскага сойму абмяркоўвалася пытаньне аб аб’яднаньні княстваў. Але адзінства сярод новага кіраўніцтва не было. Кансэрватыўныя баяры ўвогуле не жадалі пераўтварэньняў, пад іх ціскам рэформы сталі палавінчатымі. Але аб’яднаньне княстваў не было магчымым, паколькі ў Малдавіі рэвалюцыя пацярпела паражэньне. [[13 чэрвеня]] ў Валахію былі ўведзена турэцкае войска, а [[13 верасьня]] туркі перайшлі да да сілавых дзеяньняў, падавіў рэвалюцыю. [[15 верасьня]] ў краіну увайшлі расейскія войскі. Пасьля паражэньня валаскія рэвалюцыянэра бяжалі ў Трансільванію, дзе востра стаяла нацыянальнае пытаньне. Ужо пасьля [[1849]] года румынскі нацыянальны рух кансалідаваўся. Усьвядоміўшы свае памылкі, на першы плян рэфарматар паставілі аб’яднаньне Дунайскіх княстваў у адзінубю дзяржаву. Правядзеньне лібэральных рэформаў плянавалася на аснове будучай дзяржавы<ref name="lektsii"/>. === Пасьля рэвалюцый == {{Галоўны артыкул|Панрумынізм}} Румынскія эмігранты ў краінах Эўропы («пашапцісты») пасьля паражэньня рэвалюцый у Дунайскіх княствах разгарнулі барацьбу за аб’яднаньне княстваў у прэсе і на палітычнай арэне. Прапагандысты наладжвалі публічныя выступленьні, канфэрэнцыі, выдавалі асобныя працы і друкавалі артыкулы ў эўрапейскай прэсе з мэтай забясьпечыць сабе шырокую падтрымку сярод эўрапейскага грамадзтва і пераўтварыць румынскую праблему ў інтэрнацыянальную. Таксама работа праводзілася з румынскай моладзьдзю, якая навучалася за мяжой. Так у Парыжы на румынскай мове выдаваліся газеты «Жунімя ромынэ» і «Рэпубліка ромынэ», дзе прапагандаваліся ідэі румынскага адзінства. Румынская інтэлігенцыя вяла палітычную работу ў Нямеччыне, Вялікабрытаніі, Асманскім царстве, Францыі. Работа за мяжой кансалідавалася намаганьнямі. [[Мікалаэ Бэльчэску]] і [[Міхаіл Кагэльнічану|Міхаіла Кагэльнічану]]. Пасьля [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] мэтады работы былі зьменены. Частка інтэлігенцыі вярнулася ў Дунайскія княствы пасьля [[1854]] года, калі адтуль сышлі рэакцыйныя расейскія войскі. У Ясах і Бухарэсьце пры падтрымцы Кагэльнічану выдаваліся газэты «Тімпул», «Сьцяўа Дунэрый», «Ромынія літэрарэ» і «Патрыя». У газэтах цэнтральнай тэмай было аб’яднаньне княстваў і неабходнасьць стварэньня адзінай Румыніі<ref name="lektsii"/>. [[Выява:Dorintile partidei.jpeg|міні|«Пажаданьні нацыянальнай партыі Малдовы» [[Міхаіл Кагэльнічану|Міхаіла Кагэльнічану]]]] У Дунайскіх княствах тым часам склалася няпростая сітуацыя. [[Фэадалізм|Фэадальны строй]], які так і ня быў ліквідаваны рэвалюцыямі 1848 года, уплываў на разьвіцьцё гэтых дзяржаў. Нізкая [[пакупальніцкая здольнасьць]] насельніцтва, выкліканая недастатковымі даходамі, і вузасьць унутранага рынку замядлялі разьвіцьцё Валахіі і Малдавіі. У такіх умовах інтэлігенцыя, што прыймала ўдзел у рэвалюцыях 1848 года, і лібэральна настроеная буржуазія аб’ядналіся ў новы рух [[Рух за аб'яднаньне Румыніі і Малдавіі|злучнікаў]]. Злучнікі ў першую чаргу змагаліся за аб’яднаньне княстваў і ліквідацыю залежнасьці ад Асманскага царства. Згодна зь іх меркаваньнем менавіта гэта магло вывесьці дзяржавы з крызіса і даць штуршок наступнаму разьвіцьцю капіталістычных адносін. Злучнікі спрабавалі дасягнуць сваёй мэты легальнымі мэтадамі, з дапамогай Адунара Абсьцяскэ. Іх праціўнікамі сталі кансэрватыўна настроенае «вялікае» баярства і набліжаныя да гаспадароў чыноўнікі. У першую чаргу гэта тлумачылася страхам страціць даходныя месцы і ляяльнасьць гаспадара. Баяры баяліся таго, што лібэральна настроеныя злучнікі атрымаюць падтрымку сярод сялянства, і могуць пазбавіць іх зямлі<ref name="world history">{{кніга |загаловак = Всемирная история в десяти томах |адказны = Смирнов Н. А. |спасылка = http://www.krotov.info/history/00/eger/vsem_097.htm |месца = Москва |выдавецтва = Издательство социально-экономической литературы |год = 1959 |том = VI |старонак = 830 }}глава «Национально-освободительное движение балканских народов, образование румынского государства»</ref>. Такім чынам, пасьля крымскай вайны ў Валахіі і Малдавіі ўзьніклі два супрацборствуючыя лягеры — злучнікі і баярства. Усе палітычныя спрэчкі і рознагалосьсі вяліся вакол стварэньня адзінай румынскай дзяржавы. == Аб’яднаньне Дунайскіх княстваў == === Дываны Ад-Хок. Другая спроба аб’яднаньня === {{Галоўны артыкул|Дываны Ад-Хок}} Дунайскія княствы з [[1829]] года знаходзіліся пад кантролем Расейскай імпэрыі. Пасьля заканчэньня Крымскай вайны на [[Парыскі сабор|Парыскім саборам]] было вырашана пазбавіць Расею правоў на Валахію і Малдавію<ref name="history">{{кніга |загаловак = всемирная энциклопедия |спасылка = http://interpretive.ru/dictionary/628/word/obedinenie-moldavi-i-valahi-v-rumynskoe-gosidarstvo |год = 1961 |том = 6 }} артыкул «Объединение Валахии и Молдавии в Румынское государство»</ref>. Таксама тры паўднёвых павета [[Бэсарабская губэрня|Бэсарабскай губэрні]] перадаваліся Малдаўскаму княству. На Парыскім саборы абмяркоўвалася пасьляваеннае ўладкакаваньне прычарнаморскаае вобласьці, але па пытаньню аб уладкаваньню Валахіі і Малдавіі не было прынята рашэньне. Меркавалася аб’яднаць гэтыя княствы ў адзіную дзяржаву, але падтрымкі гэтая ідэя не атрымала, у прыватнасьці Турэччына выступала супраць умяшальніцтва ў яе ўнутраныя справы<ref name="partu">{{артыкул |аўтар = Ioana Cioflâncă |загаловак = Ele au făcut politica iașului |спасылка = http://old.ieseanul.ro/articol/ziar/iasi/online/17873/0/ |год = 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140201200730/http://old.ieseanul.ro/articol/ziar/iasi/online/17873/0/ |archive-date = 1 лютага 2014 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140201200730/http://old.ieseanul.ro/articol/ziar/iasi/online/17873/0/ |archivedate = 1 лютага 2014 }}</ref>. [[Выява:Divanul Ad-Hoc, 1857.jpg|міні|зьлева|Адзін з [[Дываны Асобныя|Дыванаў Асобных]] падчас засяданьня.]] Вырашыць румынскае пытаньне належала самім жыхарам княстваў пад прыглядам Асманскага царсіва. У [[1857]] годзе павінны былі адбыцца пасяджэньні [[Дыван Асобны|дыванаў Асобных]], якія павінны былі вызначыць будучыню княстваў. Гэтыя дываны зьяўляліся часовымі камітэтамі, якія ствараліся ў экстраннай сітуацыі і павінны былі вырашыць толькі адну справу. У гэтыя камітэты праз усеагульнае галасаваньне абіраліся мясцовыя жыхары, якія галасаваньнем вырашалі спрэчнае пытаньне. Адразу пасьля вырашэньня пытаньня Дыван Асобны распускаўся асобным указам [[султан]]а<ref name="lektsii"/>. Пачалася падрыхтоўка да выбараў у дываны ў Малдавіі і Валахіі. Напярэдадні выбараў у Дываны у абодвух княствах былі створаны выбарчыя камітэты, за якімі сьлядзілі турэцкія ўлады. Асновы камітэтаў складалі групы злучнікаў. У Валахіі [[каймакам]] станоўча адносіўся да праграмы злучнікаў, таму стараўся спрыяць правядзеньню выбараў. У Малдавіі склалася супрацьлеглая сітуацыя мясцовыя ўлады выступалі супраць аб’яднаньня княстваў. Пры падтрымцы Турэччыеы і Аўстра-Вугоршчыны сьпісы выбаршчыкаў у Малдавіі былі сфальсіфікаваны, а на злучнікаў і кандыдатаў да Дывану Асобнага зьдзяйсняўся ціск. Малдаўскі каймакам [[Мікалае Вагарыдэ]], прызначаны кіраўніком Малдавіі незадоўга да выбараў вёў патаемную перапіску з аўстрыйскімі ўладамі з мэтай заручыцца падтрымкай у правядзеньні фальсіфікаваных выбараў<ref name="partu"/>. Перапіска была выкрыта злучнікамі, якія выкарысталі яе як доказ несумленнай арганізацыі выбараў<ref name="partu"/>. [[7 чэрвеня]] [[1857]] года ў Малдавіі адбыліся выбары ў Дыван Асобны, але большая частка насельніцтва іх байкатавала. У такой сітуацыі султан быў вымушаны прызнаць, што Вагарыдэ выбары сфальсіфакаваў, і прызначыў новыя. У выніку другіх выбараў у малдаўскі Дыван Асобны прайшло шмат прадстаўнік злучніцкага руху<ref name="lektsii"/>. У верасьні таго ж года выбары ў Дывае Асобны адбыліся ў Валахіі. Тут у адрозьненьні ад Малдавіі не было падобных інцыдэнтаў, і да канца верасьня ў княствах дзейнічалі Дываны Асобныя. У абодвух дыванах абсалютная большасьць месцаў належала злучнікам. З [[22 верасьня]] па [[7 кастрычніка]] адбылося па 7 паседжаньняў дыванаў у кожным княстве (усяго 14). На апошні паседжаньні ў Малдавіі Міхаіл Кагэлічану прапанаваў праект рэзалюцыі па румынскаму пытаньню<ref name="lektsii"/>: [[Файл:Nicolae Vogoride.jpg|thumb|right|Карыкатура на малдаўскага каймакана [[Мікалае Вагарыдэ]]]] # Захаванне аўтаноміі дунайскіх княстваў # Аб’яднаньне княстваў у новае дзяржаўнае ўтварэньне — [[Румынія|Румынію]] # У новай дзяржаве павінна быць заснавана спадчынная манархія, заснавальнікам якой павінен стаць прадстаўнік адной з Эўрапейскіх дынастый # Тэрытарыяльная цэласнасьць новай дзяржавы павінна захоўвацца Турэччына # Фармаваньне новага органа заканадаўчай улады — адзінага для абодвух княстваў Грамадзкага сабраньня # Рэзалюцыя павінна быць забясьпечана вялікімі дзяржавамі, якія прынялі ўдзел у Парыскім саборы. Рэзалюцыя была прынята 81 голасам супраць 2. На наступны дзень [[8 кастрычніка]] на апошнім пасяджэньні ў Валахіі была прапанавана падобная рэзалюцыя, але валаскія злучнікі ўклаліся ў 4 пункты. У Валахіі рэзалюцыю прынялі адзінагалосна. Адразу пасьля заканчэньня паседжаньняў Дыванаў Асобных яны былі распушчаны асобным [[Фірман, указ|фірманам]] султана<ref name="partu"/>. === Аб’яднаныя правінцыі === {{Галоўны артыкул|Парыскі дагавор 1858 года|Аб'яднаныя правінцыі Валахіі і Малдавіі}} У [[1858]] годзе ў Парыжы адбылося яшчэ адно паседжаньне прадстаўнікоў вялікіх дзяржаў. На гэты раз адной з асноўных тэма стаў разгляд рэзалюцй, прапанаваных у мінулым годзе Дыванамі Асобнымі. Сабор праходзіў зь [[10 траўня]] па [[7 жніўня]], на ім была прынята асобная [[Парыская канвэнцыя, 1858|Парыжская канвэнцыя]] аб уладкаваньні Дунайскіх княстваў. Нягледзячы на прынятае рашэньне, канвэнцыя не была канчатковым вырашэньнем румынскага нацыянальнага пытаньня, і той заставаўся адкрытым. Яна прадугледжвала<ref name="lektsii"/>: # Фармальнае пераіменаванне Дунайскіх княстваў у [[Аб'яднаныя правінцыі Валахіі і Малдавіі]] і стварэньне адзінай заканадаўчай камісыі, касацыйнага суда і войска # Валахія і Малдавія фактычна застаюцца асобнымі дзяржавамі з рознымі [[Гаспадар (тытул)|гаспадарамі]], якія пажыцьцёва абіраюцца Адунара Абсьцяскэ. Кожны гаспадар павінен мець міністраў. # Валахія і Малдавія застаюцца васаламі Асманскага царства, але пры гэтым на іх распаўсюджваецца калектыўная гарантыя вялікіх дзяржаў # Арганічны рэглямант, уведзены пры Кісялёве, часткова замяшчаўся гэтай канвэнцыяй. Цяпер гаспадары ў кіраваньні княствамі павінны былі кіравацца канвэнцыяй вялікіх дзяржаў. [[Файл:Mihail Kogalniceanu.jpg|міні|зьлева|[[Міхаіл Кагэлнічану]]]] Таксама ўводзіліся агульныя паштовая, мытная і манетная сыстэмы. У княствах ствараўся агульны камітэт, які знаходзіўся ў [[Факшаны|Факшанах]] і павінен быў выдаваць агульныя для княстваў законы<ref name="history"/>. Для рэалізацыі палажэньняў канвэнцыі ў кожным княстве былі створаны асобныя камітэты. Фармальнае аб’яднаньне Дунайскіх княстваў пад гарантыямі вялікіх дзяржаў было выгадна [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Францыя|Францыі]], якія хацелі такім чынам узмацніць свой уплыў на Балканах і ў Асманскім царстве, якаое распадалася. Пасьля таго як Расея прайграла ў Крымскай вайне і вывела свае войскі з княстваў, тыя сталі залежнымі ад дзяржаў [[Заходняя Эўропа|Заходняй Эўропы]]. З Валахіі і Малдавіі на захад вывозілі зерне і сыравіну для прамысловай вытворчасьці, пагэтаму тыя сталі залежнымі ад заходніх капіталаў (у прыватнасьці брытанскіх і францускіх). Пазьней Брытанія і Францыя плянавалі знайсьці для Валахіі і Малдавіі адзінага манарха, ляяльнага да іх<ref name="doi">{{кніга |аўтар = Н. Н. Морозов |загаловак = Гогенцоллерны в Румынии |выданне = Новая и новейшая история |год = 1995 |нумар = 1 }}</ref>, пасля чаго палавінчатае аб’яднанне княстваў павінна быць завершана. Канвэнцыя прынятая ў Парыжы, не прынесла злучнікам чакаемага неадкладнага аб’яднаньня Валахіі і Малдавіі ў адзіную дзяржаву. Яны ўсьведамлялі, што барацьбу за аб’яднаньне трэба праводзіць сваімі сіламі, не разьлічваючы на іншыя дзяржавы. Нягледзячы на гэта, злучнікі пазьней скарысталіся палавінчатым абяднаньнем княстваў, сфармаваўшы на яго аснове цэласную дзяржаву. === Выбары гаспадара 1859 года. Трэцяя спроба аб’яднаньня === У [[1859]] годзе павінны былі адбыцца чарговыя выбары манархаў Валахіі і Малдавіі. У пачатку года ў Малдавіі пачалося вылучэньне і абмеркаваньне кандытатур. Там было два асноўных кандытата на прастол: Міхаіл Стурдза, стары гаспадар, і яго сын Георгій. Нечаканай была прапанова прыхільнікаў нацыянальнай партыі зрабіць гаспадаром [[Аляксандру Ян Куза|Аляксандру Яна Кузу]]. Пасьля перамоў члены сойму абралі Кузу гаспадаром Малдавіі, але ён уступіў на малдаўскі прастол на месяц пазьней. Выбары гаспадара Валахіі адбыліся адначасова з выбарамі ў Малдавіі. Галоўнымі кандытатамі на прастол тут былі [[Георгі Бібэску]] і [[Барбу Штырбэй]]. Але мясцовыя злучнікі заручыліся падтрымкай нацыянальнай партыі Малдавіі, і, даведаўшыся, што на малдаўскі прастол прэтэндуе Куза, вылучылі яго кандытатам на румынскі прастол. [[24 студзеня]] у [[Бухарэст|Бухарэсьце]] пачалося пасяджэньне нацыянальнага сходу. Адначасова прыхільнікі аб’яднаньня княстваў сабралі ў горадзе шматтысячны мітынг. Да валаскага сойму былі сьцягнуты людзі пад кіраўніцтвам дэпутата [[Васіле Баярэску]]. Галасаваньне адбывалася ў цяжкіх умовах. Удзельнікі мітынга патрабавлі абраць гаспадаром Кузу, які ўжо быў абраны ў Малдавіі. Паслы сойму Валахіі баяліся фізычнай расправы, да таго ж Баярэску прывёў аргументы на карысьць абраньня Кузы. Ён падкрэсьліў, што Парыская канвэнцыя не забараняе абіраць аднаго і таго ж манарха адразу ў Валахіі і Малдавіі. У той жа дзень Куза быў абраны і абвешчаны гаспадаром Валахіі. На прастол Малдаўскага княства ён ўступіў [[17 сакавіка]] таго ж года<ref name="lektsii"/>. У дзень абраньня гаспадара ў Валахіі беспарадкі набылі масавы характар. Яны супалі з антыбаярскімі выступленьнямі сялян, і ў асобных рэгіёнах краіна пачаліся стыхійныя паўстаньні. Для іх падаўленьня выкарыстоўваліся войскі<ref name="unu">{{кніга |загаловак = Очерки политической истории Румынии 1859-1944 |месца = Кишинёв |год = 1985 |старонкі = 27-28 }}</ref>. Францыя і Вялікабрытанія не чакалі такога сыхода выбараў. Яны спадзяваліся пасадзіць на прастолы абодвух дзяржаў ляяльнага ім манарха, пагэтаму двайное абраньне Кузы было ім нявыгодна. Асманскае царства, Вялікабрытанія, Францыя, Аўстра-Вугомшчына адмовіліся прызнаваць выбары легітымнымі. Турэцкія войскі пачалі сьцягвацца да румынскай мяжы, на паўднёвы бераг [[Дунай|Дуная]] і ў [[Дабруджа|Дабруджу]]. Сьледам за турэцкімі войскамі да румынскай мяжы сьцягнуліся аўстрыйскія. Новастворанай дзяржаве пагражала двайная інтэрвэнцыя. Памяркоўна настроеная Францыя заклікала Аўстра-Вугоршчыну і Турэччыну ўстрымацца ад сілавых дзеяньняў. Тое ж самае рабіла і Расейская імпэрыя, якой была выгадна аслабленьне турэцкіх, францускіх і брытанскіх пазіцый ў рэгіёне. Аўстра-Вугоршчына, якая баялася, што злучэньне Малдавіі і Валахіі паслужыць заразьлівым прыкладам для румын Трансільваніі, пацярпела паражэньне ў [[Аўстра-італа-француская вайна|Аўстра-італа-францускай вайне]] і не магла актыўна дзейнічаць супраць падвойнага абраньня Кузы<ref name="lavram">{{кніга |загаловак = ИСТОРИЯ XIX ВЕКА. Том 5. |месца = Москва |год = 1938 |старонкі =249 }}</ref>. Адначасова да вайны рыхтавалася [[Аб’яднанае княства Валахіі і Малдавіі|Аб’яднанае княства]] — так цяпер называліся Валахія і Малдавія. Вайну здолелі пазьбегнуць дзякуючы дыпляматычнаму ўмяшаньню Расеі і Францыі. Нягледзячы на гэта, на працягу наступных двух гадоў вакол Румыніі захоўвалася напружаная сітуацыя<ref name="unu"/>. == Вынікі == === Стварэньне новай дзяржавы === {{Галоўны артыкул|Аб'яднанае княства Валахіі і Малдавіі}} [[Выява:Romania 1897.jpg|міні|зьлева|Карта [[Аб’яднанае княства Валахіі і Малдавіі|Аб’яднанага княства Валахіі і Малдавіі]].]] З [[1859]] па [[1862]] адбывалася паступовае прызнаньне выбараў гаспадара легітымнымі, а фармаваньне румынскай дзяржавы скончаным. У [[1861]] годзе Асманскае царства прызнала існаваньне Аб’яднанага княства Валахіі і Малдавіі як свайго васала. Але гэта не значыла, што румына-турэцкія адносіны палепшыліся. У [[1862]] адбыўся буйны збройны скандал, які ледзьве не прывёў да вайны Сэрбіі і аб’яднанага княства супраць Турэччыны. У далейшым падобныя скандалы адбываліся яшчэ неклькі разоў, у прыватнасьці доўгі час заставалася нявырашанм пытаньре аб баўгарскіх складах са зброяй і боепрыпасамі на тэрыторыі Румыніі, якімі карысталіся [[Баўгарскае апалчэньне|баўгарскія апалчэнцы]] ў барацьбе з Асманскім царствам. Румынская дзяржава была васалам Турцыі да [[1877]] года, калі яна абвясьціла [[Вайна за незалежнасьць Румыніі, 1877—1878|незалежнасьць]] і была прызнана ў [[Сан-Стэфанскі дагавор|Сан-Стэфанскім]] і [[рлінскі сабор|Бэрлінскім дагаворах]]. У [[1881]] годзе на аснове Аб’яднанага княства было сфармавана [[каралеўства Румынія]] на чале з [[Караль I|Каралем I]]. Пазьней на аснове каралеўства была сфаравана [[Сацыялістычная Рэспубліка Румынія]], а потым і [[Рэспубліка Румынія]]. Аб’яднаньне Дунайскіх княтсваў мае далёка ідучыя вынікі, паколькі ўзьнікшая тады дзяржава існуе да гэтага часу, ніколі не страціўшы дзяржаўнасьці. Стварэньне Румыніі паўплывала на палітычную сітуацыю ў вобласьці. Зьявілася новая дзяржава, зь якой неабходна было лічыцца ў міжнароднай палітыцы. === Сацыяльна-эканамічнае значэньне === {{Галоўны артыкул|Рэформы 1862—1866 гадоў у Аб’яднаным княстве Валахіі і Малдавіі}} Аб’яднаньне Дунайскіх княстваў дало штуршок разьвіцьцю эканомікі. У эканоміку новай дзяржавы ўліваліся грошы з [[Эўропа|Эўропы]]. Дзякуючы інвэстыцыям разьвіцьцё капіталістычных адносін паскорылася, і да [[1863]] года ва ўжо Аб’яднаным княстве Валахіі і Малдавіі налічвалася ўжо 7849 прамысловых і 30 000 камэрцыйных прадпрыемстваў<ref name="lektsii"/>. [[Выява:Opening of the Parliament, Cuza, 29 February 1860.jpg|міні|Першае паседжанне [[Народны сабор Румыніі|Народны сабор]] Аб’яднанага княства Валахіі і Малдавіі.]] У выніку аб’яднаньня Валахіі і Малдавіі да ўлады ў новай дзяржаве прыйшлі лібэралы на чале з Аляксандру Кузай. Таксама стварэньне нацыянальнай румынскай дзяржавы дазволіла новай уладзе засяродзіцца на будаўніцтве новага грамадзтва. Пачалася барацьба з кансэрватыўна настроеным баярствам. Галоўнай праблемай новай дзяржавы стала часткова захаваўшаяся прыгоннае права<ref name="shapte">{{кніга |загаловак = Очерки политической истории Румынии 1859-1944 |месца = Кишинёв |год = 1985 |старонкі = 30 }}</ref> і паншчына. Дзяржаве была патрэбна працоўная сіла, але большасьць з працаздольнага насельніцтва была занята ў палях. Гэта тармазіла разьвіцьцём прамысловасьці, у сваю чаргу перавытворчасьць сыравіны вымушала прадаваць яго за мяжу. Гэта ператварала Аб’яднанае княства ў сыравінны прыдатак прамыслова развітай Эўропы. Куза разгарнуў палітычную барацьбу супраць баярства, адначасова праводзіліся [[Лібэралізм|лібэральна-дэмакратычныя]] рэформы. Пры Кузе былі створаны новыя органы кіраваньня дзяржавай, у прыватнасьці заснавана пасада [[дамнітар]]а і скліканы адзіны для абодвух княстваў сойм — [[Народны саьорн Румыніі|Народны сабор]]<ref name="shase">{{кніга |загаловак = Isotria României în date |адказны = Dinu C. Giurecu |месца = Bucureștie |выдавецтва = Editura Enciclopedică |год = 2003 |старонкі = 208 |isbn = 973-45-0432-3 }}</ref>. Правядзенне лібэральных рэформаў дазволіла наблізіць дзяржаву да разьвітых дзяржаў Захада. Румынія ўступіла на працяглы шлях стабільнага разьвіцьця<ref name="shapte"/>. Таксама перамога злучнікаў адбілася на разьвіцьці [[Культура Румыніі|румынскай культуры]]. Пасьля аб’яднаньня Малдавія і Валахія маглі разам змагацца супраць Асманскага царства, у прыватнасьці, супраць культурнага ціску з боку Турэччыеы. Быў зьніжана ўзровень [[Цэнзура|цэнзуры]], зьявіліся ўмовы для фармаваньня румынскага [[тэатр]]а. Так, у наступныя некалькі гадоў у Аб’яднаным княстве пачалі зьяўляцца новыя пэрыядычныя выданьні. Разьвіцьцё культуры пасьля аб’яднаньня княстваў ў значнай меры паўплывала на разьвіцьцё і гісторыю суседняй Трансільваніі, а таксама на культуру сучаснай Румыніі ў цэлым<ref name="lektsii"/>. == Гісторыяграфія == [[Выява:Nicolae Iorga statue (Valenii de Munte).JPG|міні|зьлева|Помнік [[Мікалае Ёрга|Мікалае Ёрге]]]] Аб’яднаньню дунайскіх княстваў 1859 года ў румынскай гісторыяграфіі надавалася асаблівая ўвага. Яшчэ ў канцы XIX стагодзьдзя пачалі зьяўляцца працы, прысьвечаныя гэтай падзеі. Аднымі зь першых сталі «Акты і дакумэнты адносна гісторыі адраджэньня Румыніі» ў дзесяці тамах ([[1889]]—[[1909]]). У той жа час у сьвет выйшлі працы [[Мікалае Ёрга|Мікалае Ёргі]] і Ксэнапола «Гісторыя палітычных партый у Румыніі» ([[1910]]) і 9-ы том «Гісторыі румын» ([[1938]])<ref name="chinch">{{артыкул |загаловак = Istoria României |выданне = Compendiu |год = 1967 }}</ref>. У пачатку XX стагодзьдзя ўжо пасьля стварэньня [[Вялікая Румынія|Вялікай Румыніі]] цікавасьць да аб’яднаньня княстваў была страчана. Толькі ў [[1959]] годзе, да стагодзьдзя аб’яднаньня Валахіі і Малдавіі ў адну дяржаву, пачалі зьяўляцца новыя працы гісторыкаў. Гэта «Дакумэнты, што адносяцца да Аб’яднаньня Княстваў» ([[1959]]—[[1963]]), падрыхтаваныя і выдадзеныя пры садзейнічанні Інстытута гісторыі «Мікалае Ёрга» АН СРР. У [[1960]] годзе быў выдадзены асобны том «Дасьледаваньні па Аб’яднаньню Княстваў», дзе былі сабраны ўсе навуковыя працы і публіцістычныя артыкулы, прысьвечаныя вывучэннню румынскага нацыянальнага руха. Аб’яднаньню дунайскіх княстваў быў таксама прысьвечаны 4 том «Гісторыі Румыніі», выдадзены ў тым жа годзе<ref name="chinch"/>. == Гл. таксама == * [[Далучэньне Трансільваніі і Букавіны да Румыніі]] * [[Бэсарабія ў складзе Румыніі]] * [[Рэвалюцыі 1848 года ў Дунайскіх княствах]] * [[Злучаныя правінцыі Валахіі і Малдавіі]] * [[Аб’яднанае княства Валахіі і Малдавіі]] * [[Панрумынізм]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |загаловак = Очерки политической истории Румынии (1859-1944) |месца = Кишинёв |год = 1985 }} * {{кніга |загаловак = Краткая история Румынии. С древнейших времён до наших дней |адказны = В. П. Виноградов |месца = Москва |выдавецтва = Наука |год = 1987 }} * {{кніга |аўтар = Березняков Н. В. |загаловак = революционное и национально-освободительное движение в Дунайских княжествах в 1848-1849 гг |месца = Кишинёв |год = 1955 }} * {{кніга |аўтар = Istoria Popului Român — Biblioteca de Istorie |загаловак = Editura Științificǎ |год = 1970 }} * {{кніга |аўтар = Vlad Georgescu |загаловак = Istoria ideilor politice românești (1369-1878) |месца = Munich |год = 1987 }} * {{кніга |аўтар = Neagu Djuvara |загаловак = Între Orient și Occident. Țǎrile române la începutul epocii moderne |месца = Bucharest |год = 1995 }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20100324121826/http://media.ici.ro/history/ist07_03.htm Аб’яднаньне 1859 года] {{ref-ro}} * [http://www.ziaruldevrancea.ro/index.php?articol=62 Публіцыстычны артыкул аб аб’яднаньні Румыніі] {{ref-ro}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Пашырэньне Румыніі}} [[Катэгорыя:Аб’яднанае княства Валахіі і Малдовы]] [[Катэгорыя:Панрумынізм]] [[Катэгорыя:Аб’яднаньні дзяржаваў|Румынія]] [[Катэгорыя:Гісторыя Румыніі]] j9b2r4fdu8ptoo9hqt8e0ufpgoeupq5 0 296099 2700297 2698709 2026-11-12T00:24:08Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 2700297 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Алена Глагоўская |Лацінка = |Арыгінал імя = польск. Helena Głogowska |Фота = |Памер выявы = |Подпіс выявы = |Дата нараджэньня = {{Нарадзілася|8|4|1959|1}} |Месца нараджэньня = |Дата сьмерці = |Месца сьмерці = |Навуковая сфэра = гісторыя, культуралёгія, паліталёгія |Месца працы = [[Гданьскі ўнівэрсытэт]] |Альма-матэр = |Навуковая ступень = |Навуковы кіраўнік = |Папярэднікі = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = дасьледніца гісторыі беларусаў |Узнагароды і прэміі = |Сайт = }} '''Алена Глагоўская'''<ref>[https://bis.nlb.by/by/documents/139786 Алена Глагоўская]{{Недаступная спасылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]</ref> (нар. 8 красавіка 1959 году, Польшча) — польская і беларуская гісторыца, беларусістка. Старшыня грамады [[БКТ Хатка|Беларускае культурнае таварыства «Хатка»]]. == Жыцьцяпіс == Нарадзілася 8 красавіка 1959 году ў вёсцы Ярылаўка на Беласточчыне<ref>«Не расплысціся ў моры польскасці». Пагутарылі з даследчыцай, якая 33 гады працуе ў беларускай арганізацыі ў Гданьску, MOST, 20 студзеня 2026, https://mostmedia.io/2026/01/20/alena-glagouskaja/ </ref>. У 1983 годзе скончыла факультэт журналістыкі і палітычных навук у Варшаўскім унівэрсытэце<ref>Dr hab. Głogowska Helena. Życiorys naukowy, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz, https://www.ukw.edu.pl/pracownicy/strona/helena_glogowska/zyciorys-naukowy/</ref>. Больш за 40 гадоў Алена Глагоўская займаецца нацыянальнымі і этнічнымі праблемамі, а таксама польска-беларускімі адносінамі. Яна выдала некалькі кнігаў і больш за 700 артыкулаў, апублікаваных у польскіх і замежных зборніках і часопісах<ref>«Не расплысціся ў моры польскасці». Пагутарылі з даследчыцай, якая 33 гады працуе ў беларускай арганізацыі ў Гданьску, MOST, 20 студзеня 2026, https://mostmedia.io/2026/01/20/alena-glagouskaja/</ref>. У 1995 годзе атрымала ступень доктаркі гуманітарных навук (на падставе дысэртацыі «Культурныя зьмены ў Беларусі ў 1914-1929 гг.»), а ў 2013 годзе — ступень доктаркі габілітаванай па сацыяльных навуках (на падставе дысэртацыі «Польска-беларускія адносіны ў ХХ стагодзьдзі. Ад Расейскай імпэрыі да Эўрапейскага Зьвязу»)<ref>Dr hab. Głogowska Helena. Życiorys naukowy, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz, https://www.ukw.edu.pl/pracownicy/strona/helena_glogowska/zyciorys-naukowy/</ref>. == Кнігі == * “Беларусь 1914-1929 пад наступам палітыкі” (1996) *'“Беларусы на Гданьскім узбярэжжы” (2003) * “Stosunki polsko-białoruskie w XX wieku. Od Imperium Rosyjskiego do Unii Europejskiej”, Białystok (2012) * “Za Białorusią świata nie widział”. Rzecz o Teodorze Iljaszewiczu – białoruskim poecie, historyku i działaczu, Wyd. Białoruskie Towarzystwo Historyczne, Białystok (2021) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.sb.by/articles/yests-u-gdansku-gasts-nnaya-khatka.html А кіруе ёю доктар габілітаваны Алена Глагоўская Ёсць у Гданьску гасцінная “Хатка”] пісаў [[Адам Мальдзіс]] * [https://web.archive.org/web/20250528121758/https://kamunikat.eu/alena-glagowskaya-prezentuye-w-belastoku-knigu-pra-khvedara-ilyashevicha Алена Глагоўская прэзентуе ў Беластоку кнігу пра Хведара Ільяшэвіча] * [https://web.archive.org/web/20230324060011/https://kamunikat.org/Glogowska_Helena.html Алена Глагоўская] на [[Камунікат]] * [https://www.racyja.com/archivy/sumezhzha/alena-glagouskaya-khatku-use-atayasaml/ Алена Глагоўская: "Хатку" ўсе атаясамлівалі з беларусамі] на [[Радыё Рацыя]] * [https://web.archive.org/web/20250216023837/https://zbsb.info/?p=10997 Юбілей Алены Глагоўскае] * [https://web.archive.org/web/20250527160012/https://bis.nlb.by/by/documents/139786 Алена Глагоўская] на [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] * [https://media.catholic.by/nv/n3/search.htm?do=search&author=321 Алена Глагоўская] * [https://www.facebook.com/racyja/posts/-%D1%8F%D0%BA-%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%96-%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%96-%D1%9E-%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0-%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81/1110778567729338/ Алена Глагоўская] * [https://www.belhistory.eu/archives/800 Рэцэнзія на работу Алены Глагоўскае] ў часопісе [[Беларускі гістарычны агляд]] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Глагоўская, Алена}} {{Беларусы ў Польшчы}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Польскія беларусы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Польскія грамадзкія дзеячы і дзяячкі]] [[Катэгорыя:Польскія краязнаўцы]] [[Катэгорыя:Польскія публіцысты]] [[Катэгорыя:Польскія навукоўцы]] [[Катэгорыя:Польскія гісторыкі]] bm5hhmk2qj4mx1h7fr4mf0cwag5sby0 0 302610 2700270 2693061 2026-11-11T20:03:34Z Kahakai-writes 100888 2700270 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ignaty Krachkovsky Portrait 1946.jpg|значак|Акадэмік Ігнат Крачкоўскі]] '''Ігнат Крачкоўскі''' (4(16) сакавіка 1883 г., Вільня—24 студзеня 1951 г., Лініграт) — расейскі й савецкі ўсходазнаўца, арабіст і гісторык беларускага паходжаньня. Займаўся, між іншага, досьледамі беларускіх тэкстаў арабскім пісьмом, сымпатызаваў беларускаму адраджэнскаму руху пачатку 20-га стагоддзя. Аўтар соцень артыкулаў і тузіну кнігаў па клясычнай і сучаснай літаратуры й пісьменстве арабаў, па гісторыі арабістыкі. Зрабіў новы пераклад Карану на расейскую мову. Арыштоўваўся ГПУ як падазраваны ў шпіянажы, перажыў лініграцкую блякаду, займаўся ратаваньнем культурных каштоўнасьцяў гораду на Няве падчас Другой сусьветнай вайны. <ref>Анна Долͷнͷна. Невольнͷк долга. Пецярбург, Цэнтар "Пецярбурскае ўсходазнаўства", 1994. ст. 25-26. </ref> == Жыцьцяпіс == Ігнат Крачкоўскі нарадзіўся самы малодшы ў сям'і беларускага этнографа, гісторыка, архэографа і пэдагога Юльяна Крачкоўскага. У яго было два браты, Мікалай і Аляксей, і сястра Юлія, што фактычна стала ягонай выхавацелькай.[https://kreva.travel/2022/06/19/braty-krachkouskiya/] Ігнат вучыўся ў славутай Першай Віленскай гімназыі<ref>[[:ru:Виленские мужские гимназии]]</ref>, у якой таксама вучыліся Яўстах Тышкевіч,Чапскі, Чэрскі, Кіркор, Дзяржынскі й Пілсудскі, і скончыў яе ў 1901 годзе з залатым мэдалём. З юнацкіх гадоў Ігнат Крачкоўскі захапіўся Хрысьціянскім Усходам, што ўскосна стымулявалася сьвятарскім паходжаньнем бацькоў і таксама жыцьцёвымі пошукамі, прагай ісьціны, якая бачылася ідучай з Усходу <ref>Анна Долͷнͷна. Невольнͷк долга. ст. 27-28.</ref>. У 1901 годзе Крачкоўскі паступіў у Пецярбурскі унівэрсітэт, на араба-пэрсыдзка-турэцка-татарскае аддзяленьне Ўсходняга факультэту. Праз два гады заняткаў Ігнат Крачкоўскі абраў сьпецыялізацыю па арабістыцы. Жывучы ў Пецярбургу, Крачкоўскі падтрымліваў шчыльныя адносіны з прадстаўнікамі беларускай грамады гораду, і ў прыватнасьці з Браніславам Эпімах-Шыпілам, які магчыма і стымуляваў зацікаўленьне ў беларускім нацыянальным руху і нараджаючайся сучаснай беларускай літаратуры. <ref>И.Ю. Крачковский. Над арабскімі рукописями. Листки воспоминаний о книгах и людях.УРСС, Масква, 2003. Ст. 90-91</ref> Аб гэтай цікавасьціі сьведчыць колькасьць беларускамоўных выданьняў у прыватнай бібліятэцы Крачкоўскага, што цяпер захоўваецца ў адмысловым кабінэце-музэі Ігната Крачкоўскага пры Расейскай Нацыянальнай бібліятэцы ў С-Пецярбургу. Пасьля сканчэньня унівэрсітэту Крачкоўскі паступіў у асьпірантуру ("быў пакінуты пры унівэрсітэце дзеля падрыхтоўкі для прафэсарскага званьня"). У 1908-1910 ён быў у навучальнай і дасьледчай паездцы па арабскім Усходзе.З 1910 году стаў выкладаць пры унівэрсітэце, быў прыват-дацэнтам і з 1918 г. прафэсарам арабскай мовы і літаратуры. У 1921 г. быў абраны акадэмікам Расейскай Акадэміі навук. Падчас Другой сусьветнай вайны застаўся ў блякаваным нацыстамі Лініграце, і перажыў самыя цяжкія месяцы блякады, дзеля дыстрафіі й хваробы быў эвакуяваны ўлетку 1942 г. у Маскву і пасьля ў паселішча Баравое. Навукова-папулярная кніга "Над арабскімі рукапісамі" (1945) была перакладзеная на шэраг моваў сьвету, але пакуль не зьявілася па-беларуску. == Спасылкі == 1k1zj3flalnvfyqhoxa4ce0qmrqlezl 2700272 2700270 2026-11-11T20:10:02Z Kahakai-writes 100888 Дадана спасылка на Санкт-Пецярбург. 2700272 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ignaty Krachkovsky Portrait 1946.jpg|значак|Акадэмік Ігнат Крачкоўскі]] '''Ігнат Крачкоўскі''' (4(16) сакавіка 1883 г., Вільня—24 студзеня 1951 г., Лініграт) — расейскі й савецкі ўсходазнаўца, арабіст і гісторык беларускага паходжаньня. Займаўся, між іншага, досьледамі беларускіх тэкстаў арабскім пісьмом, сымпатызаваў беларускаму адраджэнскаму руху пачатку 20-га стагоддзя. Аўтар соцень артыкулаў і тузіну кнігаў па клясычнай і сучаснай літаратуры й пісьменстве арабаў, па гісторыі арабістыкі. Зрабіў новы пераклад Карану на расейскую мову. Арыштоўваўся ГПУ як падазраваны ў шпіянажы, перажыў лініграцкую блякаду, займаўся ратаваньнем культурных каштоўнасьцяў гораду на Няве падчас Другой сусьветнай вайны. <ref>Анна Долͷнͷна. Невольнͷк долга. Пецярбург, Цэнтар "Пецярбурскае ўсходазнаўства", 1994. ст. 25-26. </ref> == Жыцьцяпіс == Ігнат Крачкоўскі нарадзіўся самы малодшы ў сям'і беларускага этнографа, гісторыка, архэографа і пэдагога Юльяна Крачкоўскага. У яго было два браты, Мікалай і Аляксей, і сястра Юлія, што фактычна стала ягонай выхавацелькай.[https://kreva.travel/2022/06/19/braty-krachkouskiya/] Ігнат вучыўся ў славутай Першай Віленскай гімназыі<ref>[[:ru:Виленские мужские гимназии]]</ref>, у якой таксама вучыліся Яўстах Тышкевіч,Чапскі, Чэрскі, Кіркор, Дзяржынскі й Пілсудскі, і скончыў яе ў 1901 годзе з залатым мэдалём. З юнацкіх гадоў Ігнат Крачкоўскі захапіўся Хрысьціянскім Усходам, што ўскосна стымулявалася сьвятарскім паходжаньнем бацькоў і таксама жыцьцёвымі пошукамі, прагай ісьціны, якая бачылася ідучай з Усходу <ref>Анна Долͷнͷна. Невольнͷк долга. ст. 27-28.</ref>. У 1901 годзе Крачкоўскі паступіў у Пецярбурскі унівэрсітэт, на араба-пэрсыдзка-турэцка-татарскае аддзяленьне Ўсходняга факультэту. Праз два гады заняткаў Ігнат Крачкоўскі абраў сьпецыялізацыю па арабістыцы. Жывучы ў Пецярбургу, Крачкоўскі падтрымліваў шчыльныя адносіны з прадстаўнікамі беларускай грамады гораду, і ў прыватнасьці з Браніславам Эпімах-Шыпілам, які магчыма і стымуляваў зацікаўленьне ў беларускім нацыянальным руху і нараджаючайся сучаснай беларускай літаратуры. <ref>И.Ю. Крачковский. Над арабскімі рукописями. Листки воспоминаний о книгах и людях.УРСС, Масква, 2003. Ст. 90-91</ref> Аб гэтай цікавасьціі сьведчыць колькасьць беларускамоўных выданьняў у прыватнай бібліятэцы Крачкоўскага, што цяпер захоўваецца ў адмысловым кабінэце-музэі Ігната Крачкоўскага пры Расейскай Нацыянальнай бібліятэцы ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]]. Пасьля сканчэньня унівэрсітэту Крачкоўскі паступіў у асьпірантуру ("быў пакінуты пры унівэрсітэце дзеля падрыхтоўкі для прафэсарскага званьня"). У 1908-1910 ён быў у навучальнай і дасьледчай паездцы па арабскім Усходзе.З 1910 году стаў выкладаць пры унівэрсітэце, быў прыват-дацэнтам і з 1918 г. прафэсарам арабскай мовы і літаратуры. У 1921 г. быў абраны акадэмікам Расейскай Акадэміі навук. Падчас Другой сусьветнай вайны застаўся ў блякаваным нацыстамі Лініграце, і перажыў самыя цяжкія месяцы блякады, дзеля дыстрафіі й хваробы быў эвакуяваны ўлетку 1942 г. у Маскву і пасьля ў паселішча Баравое. Навукова-папулярная кніга "Над арабскімі рукапісамі" (1945) была перакладзеная на шэраг моваў сьвету, але пакуль не зьявілася па-беларуску. == Спасылкі == iahzkybfms9r124b1ivq261fok83c10 2700288 2700272 2026-11-11T21:01:22Z Kahakai-writes 100888 Правапіс паводле тарашкевіцы. 2700288 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ignaty Krachkovsky Portrait 1946.jpg|значак|Акадэмік Ігнат Крачкоўскі]] '''Ігнат Крачкоўскі''' (4(16) сакавіка 1883 г., Вільня—24 студзеня 1951 г., Лініграт) — расейскі й савецкі ўсходазнаўца, арабіст і гісторык беларускага паходжаньня. Займаўся, між іншага, досьледамі беларускіх тэкстаў арабскім пісьмом, сымпатызаваў беларускаму адраджэнскаму руху пачатку 20-га стагодзьдзя. Аўтар соцень артыкулаў і тузіну кнігаў па клясычнай і сучаснай літаратуры й пісьменстве арабаў, па гісторыі арабістыкі. Зрабіў новы пераклад Карану на расейскую мову. Арыштоўваўся ГПУ як падазраваны ў шпіянажы, перажыў лініграцкую блякаду, займаўся ратаваньнем культурных каштоўнасьцяў гораду на Няве падчас Другой сусьветнай вайны. <ref>Анна Долͷнͷна. Невольнͷк долга. Пецярбург, Цэнтар "Пецярбурскае ўсходазнаўства", 1994. ст. 25-26. </ref> == Жыцьцяпіс == Ігнат Крачкоўскі нарадзіўся самы малодшы ў сям'і беларускага этнографа, гісторыка, архэографа і пэдагога Юльяна Крачкоўскага. У яго было два браты, Мікалай і Аляксей, і сястра Юлія, што фактычна стала ягонай выхавацелькай.[https://kreva.travel/2022/06/19/braty-krachkouskiya/] Ігнат вучыўся ў славутай Першай Віленскай гімназыі<ref>[[:ru:Виленские мужские гимназии]]</ref>, у якой таксама вучыліся Яўстах Тышкевіч,Чапскі, Чэрскі, Кіркор, Дзяржынскі й Пілсудскі, і скончыў яе ў 1901 годзе з залатым мэдалём. З юнацкіх гадоў Ігнат Крачкоўскі захапіўся Хрысьціянскім Усходам, што ўскосна стымулявалася сьвятарскім паходжаньнем бацькоў і таксама жыцьцёвымі пошукамі, прагай ісьціны, якая бачылася ідучай з Усходу <ref>Анна Долͷнͷна. Невольнͷк долга. ст. 27-28.</ref>. У 1901 годзе Крачкоўскі паступіў у Пецярбурскі унівэрсітэт, на араба-пэрсыдзка-турэцка-татарскае аддзяленьне Ўсходняга факультэту. Праз два гады заняткаў Ігнат Крачкоўскі абраў сьпецыялізацыю па арабістыцы. Жывучы ў Пецярбургу, Крачкоўскі падтрымліваў шчыльныя адносіны з прадстаўнікамі беларускай грамады гораду, і ў прыватнасьці з Браніславам Эпімах-Шыпілам, які магчыма і стымуляваў зацікаўленьне ў беларускім нацыянальным руху і нараджаючайся сучаснай беларускай літаратуры. <ref>И.Ю. Крачковский. Над арабскімі рукописями. Листки воспоминаний о книгах и людях.УРСС, Масква, 2003. Ст. 90-91</ref> Аб гэтай цікавасьціі сьведчыць колькасьць беларускамоўных выданьняў у прыватнай бібліятэцы Крачкоўскага, што цяпер захоўваецца ў адмысловым кабінэце-музэі Ігната Крачкоўскага пры Расейскай Нацыянальнай бібліятэцы ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]]. Пасьля сканчэньня унівэрсітэту Крачкоўскі паступіў у асьпірантуру ("быў пакінуты пры унівэрсітэце дзеля падрыхтоўкі для прафэсарскага званьня"). У 1908-1910 ён быў у навучальнай і дасьледчай паездцы па арабскім Усходзе.З 1910 году стаў выкладаць пры унівэрсітэце, быў прыват-дацэнтам і з 1918 г. прафэсарам арабскай мовы і літаратуры. У 1921 г. быў абраны акадэмікам Расейскай Акадэміі навук. Падчас Другой сусьветнай вайны застаўся ў блякаваным нацыстамі Лініграце, і перажыў самыя цяжкія месяцы блякады, дзеля дыстрафіі й хваробы быў эвакуяваны ўлетку 1942 г. у Маскву і пасьля ў паселішча Баравое. Навукова-папулярная кніга "Над арабскімі рукапісамі" (1945) была перакладзеная на шэраг моваў сьвету, але пакуль не зьявілася па-беларуску. == Спасылкі == cfcn17ryxb6hr1u6lqcft7401c67thz 2700318 2700288 2026-11-12T07:25:33Z Dymitr 10914 стыль, [[Вікіпэдыя:Шаблёны|шаблён]] 2700318 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Ігнат Крачкоўскі''' (4(16) сакавіка 1883 г., Вільня — 24 студзеня 1951 г., Ленінград) — расейскі й савецкі ўсходазнаўца, арабіст і гісторык беларускага паходжаньня. Займаўся, між іншага, досьледамі беларускіх тэкстаў арабскім пісьмом, сымпатызаваў беларускаму адраджэнскаму руху пачатку 20-га стагодзьдзя. Аўтар соцень артыкулаў і тузіну кнігаў па клясычнай і сучаснай літаратуры й пісьменстве арабаў, па гісторыі арабістыкі. Зрабіў новы пераклад Карану на расейскую мову. Арыштоўваўся ГПУ як падазраваны ў шпіянажы, перажыў лініграцкую блякаду, займаўся ратаваньнем культурных каштоўнасьцяў гораду на Няве падчас Другой сусьветнай вайны<ref>Анна Долͷнͷна. Невольнͷк долга. Пецярбург, Цэнтар "Пецярбурскае ўсходазнаўства", 1994. ст. 25—26.</ref>. == Жыцьцяпіс == [[Файл:Ignaty Krachkovsky Portrait 1946.jpg|значак|зьлева|Акадэмік Ігнат Крачкоўскі.]] Ігнат Крачкоўскі нарадзіўся самы малодшы ў сям'і беларускага этнографа, гісторыка, архэографа і пэдагога Юльяна Крачкоўскага. У яго было два браты, Мікалай і Аляксей, і сястра Юлія, што фактычна стала ягонай выхавацелькай<ref>[https://kreva.travel/2022/06/19/braty-krachkouskiya/ Браты Крачкоўскія: малодшы кіраваў Рускім геаграфічным таварыствам, старэйшы заснаваў шпіталь]. Крэва.</ref>. Ігнат вучыўся ў славутай Першай Віленскай гімназыі, у якой таксама вучыліся Яўстах Тышкевіч, Чапскі, Чэрскі, Кіркор, Дзяржынскі й Пілсудзкі, і скончыў яе ў 1901 годзе з залатым мэдалём. Зь юнацкіх гадоў Ігнат Крачкоўскі захапіўся Хрысьціянскім Усходам, што ўскосна стымулявалася сьвятарскім паходжаньнем бацькоў і таксама жыцьцёвымі пошукамі, прагай ісьціны, якая бачылася ідучай з Усходу<ref>Анна Долͷнͷна. Невольнͷк долга. ст. 27-28.</ref>. У 1901 годзе Крачкоўскі паступіў у Пецярбурскі ўнівэрсытэт, на араба-пэрсыдзка-турэцка-татарскае аддзяленьне Ўсходняга факультэту. Праз два гады заняткаў Ігнат Крачкоўскі абраў сьпецыялізацыю па арабістыцы. Жывучы ў Пецярбургу, Крачкоўскі падтрымліваў шчыльныя адносіны з прадстаўнікамі беларускай грамады гораду, і ў прыватнасьці з Браніславам Эпімах-Шыпілам, які магчыма і стымуляваў зацікаўленьне ў беларускім нацыянальным руху і нараджаючайся сучаснай беларускай літаратуры<ref>И.Ю. Крачковский. Над арабскімі рукописями. Листки воспоминаний о книгах и людях.УРСС, Масква, 2003. Ст. 90-91</ref>. Аб гэтай цікавасьціі сьведчыць колькасьць беларускамоўных выданьняў у прыватнай бібліятэцы Крачкоўскага, што цяпер захоўваецца ў адмысловым кабінэце-музэі Ігната Крачкоўскага пры Расейскай Нацыянальнай бібліятэцы ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]]. Пасьля сканчэньня ўнівэрсытэту Крачкоўскі паступіў у асьпірантуру ("быў пакінуты пры ўнівэрсытэце дзеля падрыхтоўкі для прафэсарскага званьня"). У 1908-1910 ён быў у навучальнай і дасьледчай паездцы па арабскім Усходзе.З 1910 году стаў выкладаць пры ўнівэрсытэце, быў прыват-дацэнтам і з 1918 г. прафэсарам арабскай мовы і літаратуры. У 1921 г. быў абраны акадэмікам Расейскай Акадэміі навук. Падчас Другой сусьветнай вайны застаўся ў блякаваным нацыстамі Лініграце, і перажыў самыя цяжкія месяцы блякады, дзеля дыстрафіі й хваробы быў эвакуяваны ўлетку 1942 годзе ў Маскву і пасьля ў паселішча Баравое. Навукова-папулярная кніга ''«Над арабскімі рукапісамі»'' (1945) была перакладзеная на шэраг моваў сьвету, але пакуль не зьявілася па-беларуску. == Крыніцы == {{Крыніцы}} i7jguj9mybeg9ew5v1yg0md8ao4wz74 0 302913 2700190 2676783 2026-11-11T13:17:39Z Дамінік 64057 2700190 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Вяледнікі |Статус = |Назва ў родным склоне = Вяледнікаў |Арыгінальная назва = Велідники |Лацінка = Vialedniki |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1552 годам |Першыя згадкі = [[1552]] |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Вобласьць = [[Жытомірская вобласьць|Жытомірская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Корасьценскі раён|Корасьценскі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = Ст.В.-431.Н.В.-783 |Год падліку колькасьці = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 18 |Шырата сэкундаў = 23 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 27 |Даўгата сэкундаў = 39 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Вяле́днікі''' ({{мова-uk|Велідники}}) — сёлы Новыя і Старыя Вяледнікі ў Славечанскай сельскай грамадзе [[Корасьценскі раён|Корасьценскага раёну]] [[Жытомірская вобласьць|Жытомірскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Вяледнікі ў люстрацыі 1552 г.jpg|значак|зьлева|170px|Вяледнікавічы ў люстрацыі 1552 г.]] У люстрацыі [[Оўруч|Оўруцкага]] замку 1552 году{{заўвага|У. Б. Антановіч, укладальнік адпаведнага тому дакумэнтаў, датаваў яе 1545 годам. Але апісаньні іншых «украинных замков» — Мазырскага, Чарнобыльскага, Асьцёрскага, Віньніцкага, Чаркаскага — пазначаныя 1552-м г. І для Оўруцкага апошні цалкам прыймальны, бо Іосіф Халецкі тады заставаўся дзяржаўцам, а люстрацыя праведзеная пры ім.}} засьведчана, што ў сяле Вяледнікавічы пана Крыштафа Кмітыча лічылася людзей 3 патугі, зь якіх выбіралася «подачки» 1 капа (= 60) грошаў і 4 кадзі мёду<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 454зв.; Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. 4. Т. 1. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 35, 48</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (разам зь Вяледнікамі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Рэшта Чарнобыльскіх добраў у 1581 г.jpg|значак|зьлева|170px|Вяледнікі з прылегласьцямі ў рэестры 1581 г.]] [[Файл:Вяледнікі ў рэестры 1634 г.jpg|значак|зьлева|170px|Вяледнікі ў рэестры 1634 г.]] Згодна з падатковым рэестрам Кіеўскай зямлі 1581 году, мястэчка Вяледнікі і 5 прыселкаў – Закоцічы (Закорнічы), Стухоўшчына (Стугоўшчына), Юркоўшчына, Саракопень, Лелекі (Лелеты?) – належалі да Чарнобыльскіх добраў пана Філона Кміты, ваяводы смаленскага. Зь іх разам з 33 дымоў (×6 — каля 198 жыхароў) [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] выбіралася па 15 грошаў, з 4 (≈24) [[агароднікі|агароднікаў]] па 6 грошаў, з кола млыновага 1 флярын, зь сьвятара 2 флярыны<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 885-885зв.; Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów–Bracław) / A. Jabłonowski. – Warszawa, 1894. Wykazy… S. 38</ref>. 17 чэрвеня 1600 году быў складзены акт уводу шляхціча Кіндына Хамяка Смардоўскага ў застаўнае валоданьне Вяледніцкім маёнткам, успадкаваным жонкай князя Юрыя Друцкага-Горскага Багданай Філонаўнай Кміцянкай Чарнабыльскай. Тыя добры складалі двор і мястэчка Вяледнікі, сёлы Прыбыткі, Юркоўшчына, Вяледнікі, Закорме (Закорнічы), Стугоўшчына, Лелеты, Саракопень, Юрава Слабада, Ракітнае, Замысловічы, Чараўкі, Сушчаны, Казулі, Рогачы, Крышня, слабоды Білка і Жэраў<ref>ŹD. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. – Warszawa, 1894. S. 48</ref>. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Станіслаў Вілям зь дзедзічных сваіх 77 дымоў (≈462 жыхары) мястэчка Вяледнікі і 35 дымоў (≈210 жыхароў) сяла Вяледнікі заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 56 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 928зв.; Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 113</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Вяледнікі апынуліся ў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. === Найноўшы час === == Заўвагі == {{заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * Józef Krzywicki. Wieledniki al. Weledniki. // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1893. T. XIII. S. 311—312 [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] 17drgkz9vlpqy42w06slni164xlj3bm 0 304596 2700254 2700108 2026-11-11T18:37:40Z Ліцьвін 847 /* Гісторыя */ артаграфія 2700254 wikitext text/x-wiki {{Славутасьць |Тып = Даходны дом |Назва = Гатэль "Мачыз" |Арыгінальная назва = Дом Махліна |Выява = Мінск. Вуліца Інтэрнацыянальная, 9 - вуліца Камсамольская, 17 (01).jpg |Подпіс выявы = Менск, гатэль "Мачыз" (былы даходны дом Махліна) |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = горад |Месцазнаходжаньне = Менск |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = 1886 |Заснаваньне = |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = XIX ст. |Канчатак будаўніцтва = XIX ст. |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар'е = |Шырата градусаў = |Шырата хвілінаў = |Шырата сэкундаў = |Даўгата паўшар'е = |Даўгата градусаў = |Даўгата хвілінаў = |Даўгата сэкундаў = |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = Мачыз }} '''Гатэль "Мачыз" (Дом Махліна)''' — трохпавярховы будынак у [[Менск]]у па адрасу [[Інтэрнацыянальная вуліца (Менск)|Інтэрнацыянальная]], 9 ([[Вуліца Камсамольская (Менск)|Камсамольская]], 17). Пабудаваны ў канцы [[XIX стагодзьдзе|XIX стагодзьдзя]]. Колішні даходны дом С.Г. Махліна. == Гісторыя == [[Файл:Miensk, Zboravaja-Felicyjanaŭskaja, Mačyz. Менск, Зборавая-Фэліцыянаўская, Мачыз (1886).jpg|міні|зьлева|гатэль «Мачыз», 1886 год]] Былы даходны дом ''С.Г. Махліна'', пабудаваны ў 1886 годзе. Першапачаткова двухпавярховы будынак з мансардным паверхам з чырвонае цэглы. Трэцьці паверх надбудаваны ў 1960 годзе. Да рэвалюцыі тут знаходзіўся гатэль «Мачыз» на 16 нумароў. З 1920-х гадоў жылы дом. У 1930-х гадах тут таксама знаходзілася «Беларуская кантора Рэммаштрэста». Пасьля вайны і да 1956 году на першым паверсе разьмяшчаўся рэстаран 1-га гатунку «Зара». У часы СССР у будынку было Культурна-асьветніцкае вучылішча. У 1960-х першапачатковую канструкцыю сказілі да непазнавальнасьці, надбудаваўшы трэцьці паверх. На першым паверсе гістарычна разьмешчаны рэстарацыі і кавярні. На астатніх паверхах будынак выкарыстоўваецца, як жылы дом<ref>https://www.facebook.com/groups/minsk.interesting/posts/1108950280830371/</ref>. == Галерэя == <gallery caption=" Гістарычныя здымкі" widths=150 heights=150 class="center"> Мінск. Камсамольская 17 (XX).jpg|Гатэль Мачыз на пачатку XX ст. Мінск. Камсамольская 17 (XX ст.).jpg|Гатэль Мачыз па другое сусьветнае вайне Macziz-1 (cropped).jpg|Гатэль "Мачыз" на старой паштоўцы пачатку XX ст. Miensk, Felicyjanaŭskaja-Zboravaja. Менск, Фэліцыянаўская-Зборавая (1930).jpg|Гатэль "Мачыз на скрыжаваньні былых Фэліцыянаўскай і Зборавай, 1930 год </gallery> <gallery caption=" Сучасныя здымкі" widths=150 heights=150 class="center"> International street 9.jpg|Стан будынку на 2011 год Мінск. Вуліца Інтэрнацыянальная, 9 - вуліца Камсамольская, 17 (02).jpg|Былы гатэль Мачыз, 2015 год Минск, Интернациональная улица, 9.jpg|Гмах будынку па вуліцы Інэтрнацыянальнай, 2015 год Мінск. Вуліца Інтэрнацыянальная. 2012 (06).jpg|З боку Інтэрнацыянальнай </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Менск}} [[Катэгорыя:Менск]] [[Катэгорыя:Збудаваньні Менску]] 5rry4p0464qivj8cw4o7k0lwpq4iqji 0 304602 2700229 2700183 2026-11-11T17:12:12Z Ліцьвін 847 артаграфія, пунктуацыя, [[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]] 2700229 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Падыгрушша |Лацінка = Padyhrušša |Статус = Вёска |Назва ў родным склоне = Падыгрушша |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 78 |Год падліку колькасьці = 2019 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 202154<ref>[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D1%8B%D0%B3%D1%80%D1%83%D1%88%D1%8C%D0%B5 Белпошта] {{Ref-ru}}</ref>. |СААТА = 6248820051 |Выява = Падыгрушша. Смалявіцкі раён (02).jpg |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 00 |Шырата сэкундаў = 46 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 59 |Даўгата сэкундаў = 26 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Падыгру́шша'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 437</ref> — [[вёска]] ў [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Уваходзіць у склад [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкага сельсавету]]. == Гісторыя == Падыгрушша вядомае з 1762 году, калі тут была пабудаваная [[Праваслаўе|праваслаўная]] [[Капліца|капліца]]. Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) вёска трапіла ў склад [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. У 1800 годзе тут налічвалася 85 жыхароў і 8 двароў. У гэты час Падыгрушша зьяўляецца ўласнасьцю [[Радзівілы|Радзівілаў]] і адміністрацыйна адносіцца да [[Барысаўскі павет|Барысаўскана павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. Паводле перапісу 1897 года насельніцтва склала 94 жыхары, якія жылі ў 13 дварах. У гэты час Падыгрушша адносілася да [[Смалявіцкая воласьць|Смалявіцкай воласьці]]. У пачатку [[XX стагодзьдзе|XX стагодзьдзя]] тут жыве ўжо 117 жыхароў. Пад час [[Першая сусьветная вайна|Пэршай сусьветнай вайны]] з лютага да сьнежань 1018 году Падыгрушша акупаванае [[Армія|войскамі]] [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Пад час [[Польска-савецкая вайна|Польска-Савецкай вайны]], з жніўня 1919 году да ліпеня 1920 году акупаваная войскамі [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 1919 году знаходзіцца ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У 1921 годзе насельніцтва склала 137 жыхароў, у 1924 годзе павялічылася да 158, а ў 1926 годзе — да 178 жыхароў. Пад час [[Польска-савецкая вайна|Польска-савецкай вайны]], з 20 жніўня 1924 году ў складзе [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] Менскай акругі, з 20 лютага 1938 году — [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Пад час [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] з канца чэрвеня 1941 году да пачатку ліпеня 1944 году Падыгрушша акупаваная войскамі [[Нацысцкая Нямеччына|Нацысцкай Нямеччыны]]. Паводле перапісу 1959 году тут жыве 203 жыхары. З 25 сьнежня 1962 году Падыгрушша ў складзе [[Менскі раён|Менскага раёну]], а з 6 студзеня 1962 году зноў у Смалявіцкім раёне <ref>Гарады і вёскі Беларусі/Менская вобласьць, энцыкляпэдыя, Том 8 (выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя імя Пятруся Броўкі», 2013 год) (ISBN 978-985-11-0735-9), падрыхтаваны пад навуковай рэдакцыяй члена карэспандэнта Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі [[Аляксандар Лакотка|А. Лакоткі]]. С. 486</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Category:Mikalajevičy, Smaliavičy District}} * [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёну] * [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёну] {{Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Забалоцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі]] cziq1m5avpu4tdcpcbyh5zakmv2wb0t 2700230 2700229 2026-11-11T17:12:35Z Ліцьвін 847 /* Гісторыя */ пунктуацыя 2700230 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Падыгрушша |Лацінка = Padyhrušša |Статус = Вёска |Назва ў родным склоне = Падыгрушша |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] |Сельсавет = [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 78 |Год падліку колькасьці = 2019 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = +375 1776 |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 202154<ref>[https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D1%8B%D0%B3%D1%80%D1%83%D1%88%D1%8C%D0%B5 Белпошта] {{Ref-ru}}</ref>. |СААТА = 6248820051 |Выява = Падыгрушша. Смалявіцкі раён (02).jpg |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 00 |Шырата сэкундаў = 46 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 59 |Даўгата сэкундаў = 26 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Падыгру́шша'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Менская вобласьць}} С. 437</ref> — [[вёска]] ў [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Уваходзіць у склад [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкага сельсавету]]. == Гісторыя == Падыгрушша вядомае з 1762 году, калі тут была пабудаваная [[Праваслаўе|праваслаўная]] [[Капліца|капліца]]. Пасьля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) вёска трапіла ў склад [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. У 1800 годзе тут налічвалася 85 жыхароў і 8 двароў. У гэты час Падыгрушша зьяўляецца ўласнасьцю [[Радзівілы|Радзівілаў]] і адміністрацыйна адносіцца да [[Барысаўскі павет|Барысаўскана павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. Паводле перапісу 1897 года насельніцтва склала 94 жыхары, якія жылі ў 13 дварах. У гэты час Падыгрушша адносілася да [[Смалявіцкая воласьць|Смалявіцкай воласьці]]. У пачатку [[XX стагодзьдзе|XX стагодзьдзя]] тут жыве ўжо 117 жыхароў. Пад час [[Першая сусьветная вайна|Пэршай сусьветнай вайны]] з лютага да сьнежань 1018 году Падыгрушша акупаванае [[Армія|войскамі]] [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Пад час [[Польска-савецкая вайна|Польска-Савецкай вайны]], з жніўня 1919 году да ліпеня 1920 году акупаваная войскамі [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 1919 году знаходзіцца ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У 1921 годзе насельніцтва склала 137 жыхароў, у 1924 годзе павялічылася да 158, а ў 1926 годзе — да 178 жыхароў. Пад час [[Польска-савецкая вайна|Польска-савецкай вайны]], з 20 жніўня 1924 году ў складзе [[Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Забалоцкага сельсавету]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёну]] Менскай акругі, з 20 лютага 1938 году — [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Пад час [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] з канца чэрвеня 1941 году да пачатку ліпеня 1944 году Падыгрушша акупаваная войскамі [[Нацысцкая Нямеччына|Нацысцкай Нямеччыны]]. Паводле перапісу 1959 году тут жыве 203 жыхары. З 25 сьнежня 1962 году Падыгрушша ў складзе [[Менскі раён|Менскага раёну]], а з 6 студзеня 1962 году зноў у Смалявіцкім раёне<ref>Гарады і вёскі Беларусі/Менская вобласьць, энцыкляпэдыя, Том 8 (выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя імя Пятруся Броўкі», 2013 год) (ISBN 978-985-11-0735-9), падрыхтаваны пад навуковай рэдакцыяй члена карэспандэнта Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі [[Аляксандар Лакотка|А. Лакоткі]]. С. 486</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Category:Mikalajevičy, Smaliavičy District}} * [https://web.archive.org/web/20260510020954/https://smolevichi.gov.by/ Афіцыйная старонка Смалявіцкага раёну] * [http://belaruscity.net/smolevichi/towns.php Пра гарады і вёскі Смалявіцкага раёну] {{Забалоцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Забалоцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі]] alz2u2nfuglywkq9eu1tap1r0xlnz0z 0 304606 2700187 2026-11-11T12:17:15Z ~2026-59484-72 101144 Створаная старонка са зьместам „'''Лофт-кватэра''' — гэта тып кватэры. Звычайна ён знаходзіцца ў будынку, які раней быў складам або фабрыкай. У лофце лёгка змяніць планіроўку.“ 2700187 wikitext text/x-wiki '''Лофт-кватэра''' — гэта тып кватэры. Звычайна ён знаходзіцца ў будынку, які раней быў складам або фабрыкай. У лофце лёгка змяніць планіроўку. j0g75ddvlbny48u5wkoaye2ij34xkal 2700192 2700187 2026-11-11T13:30:54Z Dymitr 10914 +парады 2700192 wikitext text/x-wiki '''Лофт-кватэра''' — гэта тып кватэры. Звычайна ён знаходзіцца ў будынку, які раней быў складам або фабрыкай. У лофце лёгка змяніць планіроўку. {{Парады артыкулу|артаграфія|кароткі артыкул|няма катэгорыяў|няма крыніцаў}} szewz2wiom89uivds83k7wcrlwukqzg 0 304607 2700191 2026-11-11T13:20:51Z ~2026-59484-72 101144 Створаная старонка са зьместам „'''Хостэл''' — гэта месца, дзе здаюцца ложкі падарожнікам. Яны таннейшыя за гатэлі і прапануюць менш прыватнасці і ўтульнасць.“ 2700191 wikitext text/x-wiki '''Хостэл''' — гэта месца, дзе здаюцца ложкі падарожнікам. Яны таннейшыя за гатэлі і прапануюць менш прыватнасці і ўтульнасць. 4nr4l1qbdggw07p4pc4794tl16nx1qy 2700193 2700191 2026-11-11T13:31:04Z Dymitr 10914 +парады 2700193 wikitext text/x-wiki '''Хостэл''' — гэта месца, дзе здаюцца ложкі падарожнікам. Яны таннейшыя за гатэлі і прапануюць менш прыватнасці і ўтульнасць. {{Парады артыкулу|артаграфія|кароткі артыкул|няма катэгорыяў|няма крыніцаў}} d380clwy93dx5f1zo1blewo0se1x7ls 2700216 2700193 2026-11-11T14:59:12Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Хостэл]] у [[Гостэл]]: Памылка ў назове 2700193 wikitext text/x-wiki '''Хостэл''' — гэта месца, дзе здаюцца ложкі падарожнікам. Яны таннейшыя за гатэлі і прапануюць менш прыватнасці і ўтульнасць. {{Парады артыкулу|артаграфія|кароткі артыкул|няма катэгорыяў|няма крыніцаў}} d380clwy93dx5f1zo1blewo0se1x7ls 0 304608 2700196 2026-11-11T13:38:09Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Рыфт-Валей]] у [[Цясьнінная Даліна]]: згодна з прапановай 2700196 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Цясьнінная Даліна]] 9ac3aw8rtaz7df8ccgmute8t9gx0psq 1 304609 2700198 2026-11-11T13:38:09Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Абмеркаваньне:Рыфт-Валей]] у [[Абмеркаваньне:Цясьнінная Даліна]]: згодна з прапановай 2700198 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Абмеркаваньне:Цясьнінная Даліна]] kuaoeamznzjynqewu4z54919e5vrnuw 14 304610 2700203 2026-11-11T13:50:37Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Катэгорыя:Адроны]] у [[Катэгорыя:Гадроны]]: згодна з прапановай 2700203 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[:Катэгорыя:Гадроны]] 0skdl0i3ex5ie87z0wn4nwu4qn0rk56 2700207 2700203 2026-11-11T13:51:59Z Dymitr 10914 выдаліць 2700207 wikitext text/x-wiki {{Выдаліць|Перанесеная ў [[:Катэгорыя:Гадроны]]}} 0geguw812r61w7b27jcjfid226dnska 0 304611 2700217 2026-11-11T14:59:12Z Dymitr 10914 Dymitr перанёс старонку [[Хостэл]] у [[Гостэл]]: Памылка ў назове 2700217 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Гостэл]] moza1n0g7xj04jwbevdn3in2a1mugqd 0 304612 2700339 2026-11-12T10:32:07Z Dymitr 10914 Перанакіроўвае на [[Малы Пёс]] 2700339 wikitext text/x-wiki #перанакіраваньне [[Малы Пёс]] pr8m8mzk7pd2ecs3jilkfewua6obywq