Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk Галіна Іосіфаўна Марцінкевіч 0 10591 5133883 4879236 2026-04-30T07:17:48Z Vitedg 130413 5133883 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} {{цёзкі2|Марцінкевіч}} '''Галіна Іосіфаўна Марцінкевіч''' ({{lang-ru|Галина Иосифовна Марцинкевич}}, {{ДН|9|10|1935}}, [[Чэрвень]], [[БССР]] — [[14 красавіка]] [[2026]]<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/groups/bgoby/posts/2788596174824045/|title=Ушла из жизни профессор Марцинкевич Галина Иосифовна|lang=ru|author=Яротов А.}}</ref>) — савецкі і беларускі [[географ|вучоны-географ]], [[доктар геаграфічных навук]], прафесар кафедры геаэкалогіі геаграфічнага факультэта БДУ. == Біяграфія == Галіна Іосіфаўна нарадзілася [[9 кастрычніка]] [[1935|1935 года]] ў [[горад]]зе [[Чэрвень (горад)|Чэрвень]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. У [[1945]] г. з сям’ёй пераехала ў г. [[Брэст]], дзе ў [[1953]] г. скончыла [[Школа|сярэднюю школу]] з залатым медалем. З [[1953]] па [[1958]] гады — студэнтка [[Геаграфічны факультэт БДУ|геаграфічнага факультэта БДУ]]. Завяршыўшы вучобу, атрымала дыплом з адзнакай і рэкамендацыю для паступлення ў [[Аспірантура|аспірантуру]]. З [[1958]] па [[1960]] гг. — тэхнік-глебазнаўца і інжынер-глебазнаўца Інстытута [[глебазнаўства]] [[Акадэмія сельскагаспадарчых навук БССР|Акадэміі сельскагаспадарчых Навук БССР.]] З [[1960]] па [[1963]] гг. — [[Аспірантура|аспірантка]] кафедры фізічнай [[Геаграфія|геаграфіі]] (пазней кафедра фізічнай геаграфіі [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]. З [[1963]] года — праца ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] у якасці асістэнта, старэйшага выкладчыка, [[дацэнт]]а, [[прафесар]]а. У [[1966]] г. абараніла кандыдацкую дысертацыю, у [[1970]] г. атрымала вучонае званне [[дацэнт]]а, у [[1992]] г. абараніла доктарскую дысертацыю, у [[1994]] г. атрымала вучонае званне [[прафесар]]а. З [[1995]] года па цяперашні час — член савета па абароне дысертацый пры [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], з [[2001]] па [[2011]] г. — член савета па абароне дысертацый пры [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт|БНТУ]]. Галіна Іосіфаўна ўдзельнічае ў выкананні адукацыйных праектаў па міжнароднай праграме Tempus. Спіс яе публікацый налічвае 370 найменняў, у тым ліку 10 манаграфій, 8 [[падручнік]]аў і вучэбных дапаможнікаў, каля 55 ландшафтных карт рознага маштабу, уключаючы [[Геаграфічная карта|ландшафтныя карты]] [[Беларусь|Беларусі]] для [[Школа|сярэдняй школы]], 185 навуковых артыкулаў, шэраг тэзісаў дакладаў на міжнародных і рэспубліканскіх канферэнцыях. == Пералік чытальных курсаў == * Ландшафтазнаўства * Сучасныя праблемы ландшафтнай экалогіі (магістры) == Узнагароды == * [[Ганаровая Грамата Вярхоўнага Савета Беларусі]] ([[1996]]) * Нагрудны знак «[[Выдатнік адукацыі Беларусі]]» ([[2000]]) * Лаўрэат [[прэмія імя А. Н. Сеўчанкі|прэміі А. Н. Сеўчанкі]] ([[2003]])<ref>https://www.bsu.by/ru/main.aspx?guid=13061</ref> * Заслужаны работнік [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] ([[2010]]) * Падзяка рэктара [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] ([[2015]]) == Асноўныя працы == # [http://elib.bsu.by/handle/123456789/4960 Марцинкевич Г. И. Ландшафтоведение Беларуси. Основные достижения и направления развития // Фокус, 2007. № 2. — С.12-19.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180921081248/http://elib.bsu.by/handle/123456789/4960 |date=21 верасня 2018 }} # [http://elib.bsu.by/handle/123456789/4959 Martsinkevich Galina I. Classification of landscape diversity as a sourse of the qualitative and quantitative information/ The problems of landscape ecology. Vol. XX. Warszava, 2008. P.35 −43.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180729161855/http://www.elib.bsu.by/handle/123456789/4959 |date=29 ліпеня 2018 }} # [http://elib.bsu.by/handle/123456789/4958 Martsinkevich G., Pirozhnik I. Phisical — geographical subdivision of Belarus in decimal system / Znaczenie badan krajobrazovych dla zrownowazonego rozwoju. Warszawa. 2007. S. 361—369] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200626225557/https://elib.bsu.by/handle/123456789/4958 |date=26 чэрвеня 2020 }} # [http://elib.bsu.by/handle/123456789/47682 Марцинкевич, Г. И. Антропогенная трансформация ландшафтов проблемных регионов Беларуси /Г. И. Марцинкевич, И. И. Счастная, Н. В. Гагина, В. А. Бакарасов, И. П. Усова //Природопользование. Вып. 18. 2010. — С. 55-63.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180701021011/http://elib.bsu.by/handle/123456789/47682 |date=1 ліпеня 2018 }} # [http://elib.bsu.by/handle/123456789/47687 Марцинкевич, Г. И. Функциональная типология и структура трансформированных ландшафтов Белорусского Полесья /Г. И. Марцинкевич, И. И. Счастная, И. П. Усова //Земля Беларуси, 2010. № 3. — С.24-27; № 4. — С. 43-48.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180708033943/http://elib.bsu.by/handle/123456789/47687 |date=8 ліпеня 2018 }} # [http://elib.bsu.by/handle/123456789/27347 Марцинкевич Г. И., Счастная И. И. Современные ландшафты Белорусского Полесья: районирование, направления оптимизации // Вестник Белорусского государственного университета. Сер. 2, Химия. Биология. География. — 2011. — № 3. — С. 101—105.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180720045741/http://elib.bsu.by/handle/123456789/27347 |date=20 ліпеня 2018 }} # [http://elib.bsu.by/handle/123456789/15552 Марцинкевич, Г. И. Ландшафтно-экологические исследования Полесья как основа ландшафтного планирования /Г. И. Марцинкевич, И. И. Счастная // Почвенно-земельные ресурсы: оценка, устойчивое использование, геоинформационное обеспечение. Материалы Международной научно-практической конференции. Минск. 6-8 июня 2012 г. Минск: БГУ, 2012. С. 294—296.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161214170029/http://elib.bsu.by/handle/123456789/15552 |date=14 снежня 2016 }} # [http://elib.bsu.by/handle/123456789/47676 Galina Martsinkevich. Methodological approaches and results of complex and applied subdivision the territory of Belarus //The Problems of Landscape Ecology. Vol. XXX. Four dimensions of the landscape. Warsaw: Faculty of Geography and Regional Studies of the University of Warsaw, 2011. — P. 87-95.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200610125301/http://elib.bsu.by/handle/123456789/47676 |date=10 чэрвеня 2020 }} # [http://elib.bsu.by/handle/123456789/47679 Марцинкевич, Г. И. Классификация и закономерности распространения современных ландшафтов Белорусского Полесья //Г. И. Марцинкевич, И. И. Счастная, А. А. Звозников. Материалы Международной научной конференции «Проблемы природопользования: итоги и перспективы». Минск, 21-23 ноября 2012. — С. 170—173.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180921081243/http://elib.bsu.by/handle/123456789/47679 |date=21 верасня 2018 }} # [http://elib.bsu.by/handle/123456789/120498 Марцинкевич Г. И., Счастная И. И., Чертко Н. К., Карпиченко А. А.  Звозников А.А  Оценка эколого-ландшафтных и техногенных ситуаций Белорусского Полесья /Вестник БГУ. Сер.2. 2014. № 3. С. 86-91.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190613073030/http://elib.bsu.by/handle/123456789/120498 |date=13 чэрвеня 2019 }} # [http://elib.bsu.by/handle/123456789/162099 Galina Martsinkevich, Aleksandr Vitchenko, Iryna Usava (2015). Landscape Science and Geoecology Education at the Universities in Belarus: History, Current Status and Future Development / 15th International Multidisciplinary Scientific Geoconference SGEM. Ecology, Economics, Education and Lagislation. Conference Proceedings. Volume III. Environmental Economics, Education and Accreditation in Geosciences. 18-24 June, 2015. Albena, Bulgaria. PP. 951—958. DOI: 10.5593/sgem2015B53.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181209073541/http://elib.bsu.by/handle/123456789/162099 |date=9 снежня, 2018 }} # [http://elib.bsu.by/handle/123456789/162095 Марцинкевич Г. И., Счастная И. И. Проблемы типологии городских поселений, классификации и оценки урболандшафтов /  Вестн. БГУ. Сер. 2, 2016. № 3. С. 133—137.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180709051812/http://elib.bsu.by/handle/123456789/162095 |date=9 ліпеня 2018 }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == # [http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-BSU-ar327165049&strq=l_siz=20 Учёные Беларуси. Марцинкевич, Галина Иосифовна (доктор географических наук)] # [https://www.bsu.by/ru/main.aspx?guid=84331 Персанальная старонка на афіцыйным сайце БДУ.] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Марцінкевіч Галіна Іосіфаўна}} [[Катэгорыя:Географы Беларусі]] [[Катэгорыя:Эколагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары геаграфічных навук]] 7u57g4fedthu60gn80fbqx3fc4pil9v Крым 0 10639 5133853 4974997 2026-04-30T04:48:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133853 wikitext text/x-wiki {{Паўвостраў |Назва = Крым |Нацыянальная назва = uk/Крим, Кримський півострів/crh/Qırım, Qırım yarımadası, Къырым, Къырым ярымадасы |Карта = Крымскі паўвостраў.svg |Подпіс карты = |Краіна = Украіна |lat_dir = N|lat_deg = 45|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 34|lon_min = 00|lon_sec = |CoordScale = 500000 |Акваторыя = Азоўскае мора |Акваторыя 1 = Чорнае мора |Плошча =27 000 |Найвышэйшы пункт =1545 |Выява = Satellite picture of Crimea, Terra-MODIS, 05-16-2015.jpg |Подпіс выявы = Спадарожнікавы здымак Крыма |Катэгорыя на Вікісховішчы= Crimea }} [[Выява:Крымскі паўвостраў.svg|thumb|400px|Карта Крыма]] '''Крымскі паўвостраў''', '''Крым''' ({{lang-uk|Крим, Кримський півострів}}, {{lang-crh|Qırım, Qırım yarımadası, Къырым, Къырым ярымадасы}}) — [[паўвостраў]] на поўдні [[Украіна|Украіны]]{{У Крыме|group=заўв}}. Большую частку паўвострава займае [[Аўтаномная рэспубліка Крым]]. На паўднёвым захадзе размешчана асобая адміністрацыйная адзінка — горад [[Севастопаль]]. Абмываецца на захадзе і поўдні [[Чорнае мора|Чорным морам]], на ўсходзе [[Азоўскае мора|Азоўскім морам]] і [[Керчанскі праліў|Керчанскім пралівам]]. 3 мацерыком злучаны вузкім (8 км) Перакопскім перашыйкам. Плошча 27 тыс. км². На ўсходзе знаходзіцца [[Керчанскі паўвостраў]], на захадзе — Тарханкуцкі паўвостраў. Уздоўж паўночна-ўсходняга ўзбярэжжа цягнецца сістэма неглыбокіх заліваў ([[Сіваш]]), якія аддзелены ад мора нізіннай пясчанай [[Арабацкая стрэлка|Арабацкай Стрэлкай]]. З 18 сакавіка 2014 года знаходзіцца пад [[Анексія Крыма Расіяй|расійскай акупацыяй]]. == Прырода == Паўночная частка Крыма — раўніна (т.зв. Стэпавы Крым), паўднёвую (Горны Крым) займаюць [[Крымскія горы]] (выш. да 1545 м, г. [[Раман-Кош]]). Каля паўднёвай падэшвы гор прыбярэжная паласа [[Паўднёвы бераг Крыма|Паўднёвага берага Крыма]] з лакалітамі (г. [[Аю-Даг]]) і старажытнымі вулканічнымі масівамі ([[Карадаг]]). Сярод далін — [[Байдарская даліна]]. Карысныя выкапні: жалезная руда (Керчанскі жалезарудны басейн), газ, нафта, вапнякі, мергелі, соль і лекавыя гразі азёр. Клімат на поўначы ўмераны, сухі, на поўдні субтрапічны міжземнаморскага тыпу. Сярэднія тэмпературы студзеня ад 1-2&nbsp;°C на поўначы да 4&nbsp;°C на поўдні, ліпеня 24&nbsp;°C. Ападкаў ад 300 мм на поўначы да 1200 мм у гарах за год. Рэкі малаводныя, найбольшыя — Чорная, Салгір, Кача, Альма. Ліманныя салёныя азёры (Сакскае і інш.). [[Паўночна-Крымскі канал]]. На поўначы характэрны [[каштанавыя глебы]], у цэнтры — пераважна [[чарназём]]ы, у гарах бурыя горна-лясныя і чарназёмападобныя горна-лугавыя глебы. Стэпавы Крым амаль поўнасцю ўзараны, зрэдку трапляецца стэпавая расліннасць. У гарах ядлоўцава-дубовыя і букава-грабавыя лясы. На ўзбярэжжы хмызняковая расліннасць з шыбляку. Жывёльны свет: на поўначы стэпавыя грызуны і птушкі, у гарах высакародны алень, муфлон, казуля, каменная куніца, кажан; птушкі — чорнагаловая сойка, дзяцел, чорны грыф, арлы. На тэрыторыі Крыма знаходзяцца запаведнікі Ялцінскі, Мыс Марцьян, Карадагскі, Крымская запаведна-паляўнічая гаспадарка, Нікіцкі батанічны сад. == Гісторыя == {{асноўны|Гісторыя Крыма}} Пачынаючы з I тысячагоддзя да н. э. Крымскі паўвостраў быў населены плямёнамі таўраў і [[Кімерыйцы|кімерыйцаў]], якіх потым змянілі [[скіфы]]. У VI стагоддзі да н. э. на ўзбярэжжы з’явіліся першыя калоніі грэкаў. На працягу I тысячагоддзя н. э. розныя часткі паўвострава траплялі пад уплыў Рыма, Скіфскай дзяржавы, германскіх плямёнаў, [[Візантыя|Візантыі]], [[Хазарскі каганат|Хазарскага каганата]]<ref name=":0">{{Кніга|спасылка=https://inion.ru/site/assets/files/7241/istoriia_kryma_blok.pdf|аўтар=|загаловак=КРАТКАЯ ИСТОРИЯ КРЫМА: ОТ ДРЕВНОСТИ ДО НАЧАЛА XXI в.|адказны=отв. ред. В.П. Любин ; отв. за выпуск Т.М. Фадеева|год=2022|месца=Москва|выдавецтва=РАН, ИНИОН, Центр социал.-науч. информ. исследований, отд. истории}}</ref>. У 988 годзе кіеўскі [[Уладзімір Святаславіч|князь Уладзімір]] захапіў [[Херсанес Таўрычаскі|Херсанес]]. У Х-ХІ стагоддзях Крым быў заваяваны [[Печанегі|печанегамі]], затым палаўцамі. У XII стагоддзі тут з’явіліся венецыянцы, якіх неўзабаве выціснулі [[Генуэзская рэспубліка|генуэзцы]]<ref name=":0" />. У 1239 годзе стэпавы Крым быў заваяваны манголамі і ўключаны ў склад [[Залатая Арда|Залатой Арды]]. У 1441 годзе на паўвостраве ўтварылася незалежнае [[Крымскае ханства]]. У 1475 годзе [[Асманская імперыя]] заваявала генуэзскія ўладанні, а само ханства стала яе пратэктаратам<ref name=":0" />. У выніку [[Руска-турэцкай вайны 1768–1774 гадоў]] ханства перайшло пад пратэктарат [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1783 годзе Крым быў далучаны да Расіі, у тым жа годзе закладзены [[Севастопаль]] і заснаваны [[Чарнаморскі флот Расійскай імперыі|Чарнаморскі флот]]. Новыя землі сталі часткай [[Таўрычаская губерня|Таўрычнай вобласці]], а затым — губерні. Сталіцай губерні стаў горад [[Сімферопаль]]<ref name=":0" />. Паўвостраў быў асноўнай арэнай баёў падчас [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] 1853—1856 гадоў. У лістападзе 1905 года адбылося Севастопальскае паўстанне на чале з лейтэнантам Шмідтам<ref name=":0" />. У 1917—1920 гадах падчас [[Грамадзянская вайна ў Расіі|грамадзянскай вайны]] ў Крыме некалькі разоў змяняліся розныя ўрады. У 1918 годзе паўвостраў знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. У 1921 годзе ён увайшоў у склад [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] як аўтаномная рэспубліка. Адным з наступстваў грамадзянскай вайны стаў голад 1921—1923 гадоў, у якім загінула да 100 тысяч чалавек, пераважна з ліку крымскіх татараў<ref name=":0" />. У 1941—1944 гадах Крым быў акупаваны [[Трэці рэйх|Трэцім рэйхам]]. Знакамітай была [[Абарона Севастопаля (1941—1942)|абарона Севастопаля]], якая доўжылася 250 дзён<ref name=":0" />. Паўднёвы бераг Крыма стаў месцам правядзення канферэнцыі лідараў трох дзяржаў антыгітлераўскай кааліцыі, якая атрымала назву [[Ялцінская канферэнцыя|Ялцінскай]]. Сустрэча [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталіна]], [[Уінстан Чэрчыль|Чэрчыля]] і [[Франклін Рузвельт|Рузвельта]] фактычна ўстанавіла пасляваенны сусветны парадак<ref name=":0" />. У 1944 годзе ўлады СССР правялі [[Дэпартацыя крымскіх татар|дэпартацыю]] больш за 183 тысяч крымскіх татараў<ref name=":0" />. У 1946—1954 гадах Крым уваходзіў у склад РСФСР як [[Крымская вобласць]]. 19 лютага 1954 года ўказам прэзідыума Вярхоўнага савета СССР вобласць была перададзена [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінскай ССР]]. У час [[Перабудова|перабудовы]] пачалося масавае вяртанне крымскататарскага народа на паўвостраў з месцаў дэпартацыі. 12 лютага 1991 года па выніках рэферэндуму вобласць была ператворана ў Крымскую АССР у складзе УССР. Прынятая ў 1992 годзе канстытуцыя дазваляла Крыму мець шырокую аўтаномію і пасаду прэзідэнта. У 1994 годзе прэзідэнтам стаў Юрый Мешкаў, які прапаноўваў перадаць Крым пад юрысдыкцыю РФ. У 1995 годзе Вярхоўная рада Украіны скасавала пасаду прэзідэнта Крыма і яго канстытуцыю. Сам Мешкаў быў выдворены на тэрыторыю Расійскай Федэрацыі<ref name=":0" />. У 1997 годзе Масква і Кіеў дамовіліся аб падзеле [[Чарнаморскі флот ВМФ Расіі|Чарнаморскага флоту]] і яго базіраванні ў Севастопалі да 2017 года. У 2010 годзе дагавор быў падоўжаны яшчэ на 25 гадоў<ref name=":0" />. == Насельніцтва == Галоўныя гарады: [[Сімферопаль]], [[Севастопаль]], [[Керч]], [[Еўпаторыя]] і інш. У Крыме (уключаючы Севастопаль) станам на 2024 год колькасць насельніцтва склала 2 470 873 чалавек<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/OkPopul_Comp2024_Site.xlsx|title=Оценка численности постоянного населения на 1 января 2024 г. и в среднем за 2023 г. и компоненты её изменения|website=Федеральная служба государственной статистики.|access-date=21 лютага 2025|archive-date=6 красавіка 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406215805/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/OkPopul_Comp2024_Site.xlsx|url-status=dead}}</ref>. Паводле звестак перапісу насельніцтва 2014 года, асноўнымі этнічнымі групамі ў Крыме былі рускія (65 %), украінцы (15 %) і крымскія татары (10 %). Агульная колькасць беларусаў, якія пражываюць на паўвостраве, перавышае 21 тысячу чалавек, што складае прыблізна 0,9 % ад агульнай колькасці жыхароў Крыма<ref>{{Cite web|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis_krim/pr_itogi.rar|title=Материалы заседания круглого стола, посвящённого предварительным итогам Переписи населения в Крымском федеральном округе по национальному составу, родному языку и гражданству|website=Перепись населения в Крымском федеральном округе}}</ref>. З 1991 года дзейнічае арганізацыя «Беларусы Крыма»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belros.org/regional/91/about/|title=О РНКАБ РК «Белорусы Крыма»|website=belros.org|access-date=2025-02-21}}</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8|Крымскі паўвостраў|Смалякоў Г.|}} * Белорусы в Крыму. История, культура и традиции народов Крыма. – Симферополь, 2006. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Крым| ]] [[Катэгорыя:Паўвостравы Украіны]] [[Катэгорыя:Спрэчныя тэрыторыі ў Еўропе]] t6kmks395yfyfzk4ozxo5dvzxbed6zr Крамно 0 11174 5133789 5122428 2026-04-30T00:51:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133789 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Крамно |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 16|lat_sec = 7.7 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 18|lon_sec = 53 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Драгічынскі |сельсавет = Бездзежскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 147 |насельніцтва = 314 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242988055 }} '''Крамно́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Крымно́'''</ref> ({{lang-be-trans|Kramno}}, {{lang-ru|Кремно}}) — [[вёска]] ў [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. У складзе [[Бездзежскі сельсавет|Бездзежскага сельсавета]]. За 19 км ад Драгічына, 129 км ад Брэста, 26 км ад чыгуначнай станцыі Драгічын (на лініі Брэст-Гомель). == Гісторыя == З 1795 года ў складзе Расійскай імперыі. З 1801 года ў [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскім павеце]] Гродзенскай губерні. Паводле перапісу 1897 года 518 жыхароў, з іх мужчын 249, жанчын 269, пераважнае веравызнанне — праваслаўе (505 чалавек).<ref name=":0">{{Кніга|спасылка=http://archive.org/details/nasmesta|загаловак=Населенные места Российской империи в 500 и более жителей|год=1905|старонак=403}}</ref> У 1920—1939 гадах у складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], спачатку ў [[Кобрынскі павет (1921—1940)|Кобрынскім павеце]], з 12 снежня 1920 года разам з [[Гміна Бездзеж|гмінай Бездзеж]] у складзе новастворанага [[Драгічынскі павет|Драгічынскага павета]]. З 19 лютага 1921 года разам з цэлым паветам увайшло ў склад новастворанага [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. Паводле перапісу за 1921 год — 109 дамоў, 542 жыхары (253 мужчыны і 289 жанчын), з якіх 298 лічылі сябе палякамі, 192 тутэйшымі, 4 яўрэямі, 3 беларусамі. 45 чалавек указалі іншую нацыянальнасць. 538 жыхары былі праваслаўнага веравызнання і 4 вызнавалі юдаізм.<ref name=":1">{{Артыкул|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/2225/edition/3106|загаловак=Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 8, Województwo poleskie|год=1924}}</ref> [[Файл:Gmina Bezd.jpg|міні|313x313пкс|Вынікі перапісу насельніцтва 1921 года ў гміне Бездзеж Драгічынскага раёна (вёска Крамно пад нумарам 8)]] З 1939 года ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Да 9 чэрвеня 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Бездзежскага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 чэрвеня 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 6.</ref><ref>{{Cite web|url=https://brestregion.com/map.php?name=Kremno&id=1474&lng=ru|title=Кремно, Дрогичинский район, Брестская область|website=brestregion.com|access-date=2026-03-02}}</ref>, да 14 красавіка 1960 года — у склад [[Гутаўскі сельсавет|Гутаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>.[[Файл:Аэрофотосъемка времен второй мировой войны.jpg|міні|315x315пкс|Аэрафотаздымка часоў Другой сусветнай вайны (меркавана 1944 год, вёска Крамно абведзена чырвоным прамавугольнікам).]] == Насельніцтва == * 518 жыхароў (1897)<ref name=":0" /> * 109 гаспадарак, 542 жыхары (1921)<ref name=":1" /> * 147 гаспадарак, 314 жыхароў (2005) * 221 жыхар (2009)<ref name=":2">{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/bresckaja.htm|title=Колькасць насельніцтва Брэсцкай вобласці ў 2009 годзе|access-date=2 сакавіка 2026|archive-date=25 чэрвеня 2015|archive-url=https://archive.today/20150625174005/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/bresckaja.htm|url-status=dead}}</ref> * 126 жыхароў (2019)<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm|title=Колькасць насельніцтва Брэсцкай вобласці ў 2009 і 2019 гадах|access-date=30 сакавіка 2026|archive-date=3 ліпеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Андрэевіч Максімовіч]] (нар. 1956) — беларускі ўрач-педыятр. Доктар медыцынскіх навук (2013), прафесар (2014). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бездзежскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Бездзежскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Драгічынскага раёна]] 9mzt63x9ogzjyitc670at607ltq4s2n Вікіпедыя:Да выдалення 4 16411 5133992 5133047 2026-04-30T11:43:51Z Shurix-noise 85012 /* Цемраборцы (настольная гульня) */ Адказ 5133992 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Цемраборцы (настольная гульня)]] == : {{выдаліць}}, значнасці хіба зусім няма, нейкая самастойна выдадзеная гульня ад аматараў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:02, 27 красавіка 2026 (+03) ::<nowiki>{{</nowiki>[[Шаблон:Пакінуць|Пакінуць]]<nowiki>}}, пагаджуся, што прадукт даволі спецыфічны, але выдаліўшы гэты артыкул мы страцім інфармацыю аб пэўных фактах, звязаных са станаўленнем беларускага ролевага руху і настолак, якіх і так не так было шмат, і створым у будучыні глебу для чарговых папулісцкіх маніпуляцый а-ля "Мы, кантора ХХХ, першымі выпусцілі бел настольную картачную гульню".</nowiki> [[Удзельнік:Shurix-noise|Shurix-noise]] ([[Размовы з удзельнікам:Shurix-noise|размовы]]) 14:43, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] == : {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03) ::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста, няма значнасці асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:55, 27 красавіка 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) :: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03) :::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03) :::Згодны. Калі аўтар артыкула не працягне дадаваць інфармацыю туды - {{Зраблю| 28.04.2026}} [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:37, 26 красавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) :::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} qs1oh0pbghch16new5mjv5waddgo9o1 5133993 5133992 2026-04-30T11:46:45Z MocnyDuham 99818 /* Цемраборцы (настольная гульня) */ афармленне 5133993 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Цемраборцы (настольная гульня)]] == : {{выдаліць}}, значнасці хіба зусім няма, нейкая самастойна выдадзеная гульня ад аматараў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:02, 27 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, пагаджуся, што прадукт даволі спецыфічны, але выдаліўшы гэты артыкул мы страцім інфармацыю аб пэўных фактах, звязаных са станаўленнем беларускага ролевага руху і настолак, якіх і так не так было шмат, і створым у будучыні глебу для чарговых папулісцкіх маніпуляцый а-ля "Мы, кантора ХХХ, першымі выпусцілі бел настольную картачную гульню". [[Удзельнік:Shurix-noise|Shurix-noise]] ([[Размовы з удзельнікам:Shurix-noise|размовы]]) 14:43, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] == : {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03) ::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста, няма значнасці асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:55, 27 красавіка 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) :: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03) :::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03) :::Згодны. Калі аўтар артыкула не працягне дадаваць інфармацыю туды - {{Зраблю| 28.04.2026}} [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:37, 26 красавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) :::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} 6xn4cdle3213ycwi5aa0a5vb4d9gk68 5134000 5133993 2026-04-30T11:49:38Z MocnyDuham 99818 /* Цемраборцы (настольная гульня) */ reply to Lš-k. ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]]) 5134000 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Цемраборцы (настольная гульня)]] == : {{выдаліць}}, значнасці хіба зусім няма, нейкая самастойна выдадзеная гульня ад аматараў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:02, 27 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, пагаджуся, што прадукт даволі спецыфічны, але выдаліўшы гэты артыкул мы страцім інфармацыю аб пэўных фактах, звязаных са станаўленнем беларускага ролевага руху і настолак, якіх і так не так было шмат, і створым у будучыні глебу для чарговых папулісцкіх маніпуляцый а-ля "Мы, кантора ХХХ, першымі выпусцілі бел настольную картачную гульню". [[Удзельнік:Shurix-noise|Shurix-noise]] ([[Размовы з удзельнікам:Shurix-noise|размовы]]) 14:43, 30 красавіка 2026 (+03) :: Я ўжо бачу, што ёсць і АК за розныя часы, і нейкія даклады. Яшчэ пазней пагляджу наколькі рэкламнае ўсё, але пакуль выглядае як нешта значнае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:49, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] == : {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03) ::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста, няма значнасці асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:55, 27 красавіка 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) :: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03) :::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03) :::Згодны. Калі аўтар артыкула не працягне дадаваць інфармацыю туды - {{Зраблю| 28.04.2026}} [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:37, 26 красавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) :::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} ignzwm75vetmaoopdl6zy3tpr1g7wfo 5134007 5134000 2026-04-30T11:56:36Z M.L.Bot 261 /* Цемраборцы (настольная гульня) */ Адказ 5134007 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Цемраборцы (настольная гульня)]] == : {{выдаліць}}, значнасці хіба зусім няма, нейкая самастойна выдадзеная гульня ад аматараў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:02, 27 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, пагаджуся, што прадукт даволі спецыфічны, але выдаліўшы гэты артыкул мы страцім інфармацыю аб пэўных фактах, звязаных са станаўленнем беларускага ролевага руху і настолак, якіх і так не так было шмат, і створым у будучыні глебу для чарговых папулісцкіх маніпуляцый а-ля "Мы, кантора ХХХ, першымі выпусцілі бел настольную картачную гульню". [[Удзельнік:Shurix-noise|Shurix-noise]] ([[Размовы з удзельнікам:Shurix-noise|размовы]]) 14:43, 30 красавіка 2026 (+03) :: Я ўжо бачу, што ёсць і АК за розныя часы, і нейкія даклады. Яшчэ пазней пагляджу наколькі рэкламнае ўсё, але пакуль выглядае як нешта значнае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:49, 30 красавіка 2026 (+03) ::Абмяркоўвалі [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2023#Цемраборцы (настольная гульня)|ў 2023 годзе і пакінулі]], з таго часу яшчэ дадаліся крыніцы, ненавінавая цікавасць паказана. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] == : {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03) ::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста, няма значнасці асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:55, 27 красавіка 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) :: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03) :::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03) :::Згодны. Калі аўтар артыкула не працягне дадаваць інфармацыю туды - {{Зраблю| 28.04.2026}} [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:37, 26 красавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) :::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} dfg5i0n59x0nz1uhu87wkxh2bhs157j Бітва пад Кірхгольмам 0 18042 5133999 5132924 2026-04-30T11:48:58Z M.L.Bot 261 5133999 wikitext text/x-wiki {{узброены канфлікт |праціўнік1 = [[Рэч Паспалітая]] |праціўнік2 = [[Швецыя]] }} [[Файл:Pieter Snayers - Battle of Kircholm, 1605.jpg|450 px|right|thumb|Карціна Пітара Снаерса «Бітва пад Кірхгольмам» (1630).]] '''Бітва пад Кірхгольмам''' 17 [[27 верасня|(27) верасня]] [[1605]] года — баявое сутыкненне шведскіх (кам. [[Карл IX (кароль Швецыі)|Карл IX]]; ~11—14 тыс., 11 гармат) і [[Рэч Паспалітая|рэчыпаспалітаўскіх]] войск (кам. [[Ян Караль Хадкевіч|Ян Хадкевіч]]; ~3,9 тыс., 7 гармат; {{таксама}}: [[#Сілы бакоў|сілы бакоў]]) падчас [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1629)|вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1629 гадоў]] каля Кірхгольма (цяпер [[Саласпілс]], [[Латвія]]). Поўную перамогу ў бітве ўзялі войскі Рэчы Паспалітай. У выніку знята [[Аблога Рыгі (1605)|аблога Рыгі]], а шведы адступілі з ужо занятых імі зямель [[Інфлянты|Інфлянтаў]]. Аднак, з прычыны памылак вышэйшага камандавання Рэчы Паспалітай перамога, пры ўсёй сваёй значнасці, не мела карысных стратэгічных наступстваў. Бітва ўваходзіць у лік вядомых поўных перамог меншымі сіламі, а таксама ў лік значных перамог войск Вялікага Княства Літоўскага (бач [[#сілы бакоў|сілы бакоў]]) і ў лік бітваў, дзе вырашальную ролю адыграла [[гусарыя]]. Гістарычная спадчына бітвы — прадмет дыскусій беларускіх, літоўскіх і польскіх гісторыкаў. == Перад падзеямі == Галоўнаю падставай бітвы была шведская аблога Рыгі (з 23.9.1605), узяцце якой дазволіла б шведам амаль без перашкод заняць Інфлянты цалкам. === Марш на Рыгу === Гетман Я. К. Хадкевіч сабраў войска РП у табары пад [[Дорпат]]ам, і раніцай 25 верасня вывеў войска фарсіраваным маршам на Рыгу. Двухдзённы 80-кіламетровы марш скончыўся вечарам 26 верасня недалёка ад Кірхгольма, і быў сам сабою беспрэцэдэнтным дасягненнем, асабліва для войска, у складзе якога былі пяхота і артылерыя, і якое рухалася, між іншым, па цяжкапраходных лясных дарогах. === Шведскі марш === Шведы прыбылі пад Рыгу двума шляхамі: на караблях і маршам з Парнавы па ўзбярэжжы пад прыкрыццём карабельнай артылерыі. Шведскі кароль даведаўся 26 верасня пра надыход войска РП і асабіста, і насуперак думцы многіх шведскіх камандзіраў, вывеў, у ноч на 27 верасня, амаль усё сваё войска насустрач Хадкевічу, пакідаючы пад Рыгай толькі невялікую сілу для падтрымання аблогі. Адзначаецца, што моцны лівень апоўначы моцна змучыў шведскае войска на маршы. == Сілы бакоў == У бітве, якая, паводле планаў абодвух камандуючых, мелася быць вырашальнай, інфлянцкія кантынгенты Швецыі і РП удзельнічалі амаль поўным складам. === Шведскія войскі === Распаўсюджаная ацэнка колькасці шведскіх войск пад Кірхгольмам — 11 тысяч чалавек. Таксама ёсць ацэнкі колькасці шведскіх войск, роўныя або амаль роўныя колькасці ўсіх шведскіх войск пад Рыгай (12—14 тыс.), напрыклад, такую лічбу дае сам Ян Хадкевіч у справаздачы каралю, пісанай 30 верасня з-пад Рыгі. У гістарыяграфіі замацаваны розныя меркаванні пра суадносіны шведскай пяхоты і кавелерыі — 7,8 і 2,2 тыс., 6 і 5 тыс., 11 і 3 тыс. Вядома, што на полі бою шведскія войскі арганізацыйна складалася з 13 батальёнаў (рэгіментаў) пяхоты і 11 эскадронаў кавалерыі, з 11 гарматамі. Пяхота была як наёмнай, арганізаванай на 2/3 з [[мушкецёр]]аў і на 1/3 з [[пікінёр]]аў, так і шведскай, у якой пікінёраў было значна меней. Кавалерыя складалася з [[райтарыя|райтарыі]]. === Войскі Рэчы Паспалітай === У войску РП пяхота і конніца складалі, паводле розных ацэнак, прыблізна 1000—1300 і 2900—2500, адпаведна. Большасць з іх складалі прадстаўнікі ўласна ВКЛ, былі таксама і атрады польскіх добраахвотнікаў. Асноўнай ударнай сілай войск РП была [[гусарыя]], якой было да 1,7—2,1 тыс. Амаль перад бітвай падышлі курляндскія падмацаванні — 300 рэйтараў. Было 7 гармат<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI – пачатку XVII ст. — Вільня: Ciklonas, 2024. — с.227-228, 309-310 (план бітвы)}}</ref>. == Бітва == Раніцай 27 верасня абодва войскі занялі зручныя для абароны пазіцыі. Шведы стаялі фронтам шырынёй да 800 м на ўзгорку за ручаём, з апорай левага крыла на балоцістую мясцовасць, а правага — на ўзгорак і вёску Кірхгольм. Іх сілы былі пастаўленыя ў 4 лініі, лініі пяхоты і кавалерыі па чарзе. Перад першай лініяй была выстаўлена артылерыя. Войска РП стаяла на процілеглым узгорку, абапіраючыся левым крылом на ўмацаваны табар над Дзвіной. Я. К. Хадкевіч так паставіў свае войскі, каб скрыта ад праціўніка забяспечыць значную колькасную перавагу, асабліва ў гусарыі, на сваім левым крыле. Апроч таго, Хадкевіч загадаў сваім атрадам стаяць як мага цясней, каб здавалася, што іх яшчэ меней, чым было. 5 гармат былі пастаўлены з пяхотай у першай лініі, рэшта артылерыі была пакінутая ў табары. Пасля шыхтоўкі гетман вывеў на далёкі пагорак частку табарнай чэлядзі і распаўсюдзіў чутку пра падыход падмацавання з ВКЛ. Моцны вецер быў са спіны войска ВКЛ і гнаў у вочы шведскіх мушкецёраў пясок, для ўзмацнення эфекту чаляднікі спецыяльна палілі вогнішчы і ламалі борці чым выключылі магчымасць прыцэльнай стральбы. Праціўнікаў падзяляла каля да 1,5 км нізіны, якую дзяліла высахлае старое рэчышча Дзвіны з невялікім ручаём. Каб выцягнуць шведаў з іх абароннай пазіцыі, Хадкевіч з раніцы высылаў на поле [[гарцоўнікі|гарцоўнікаў]], але да полудня сітуацыя не мянялася. Тады Хадкевіч ужыў ваенную хітрасць, загадаўшы гарцоўнікам уцякаць з поля так, каб гэта выглядала як агульнае адступленне ўсяго войска. Карл IX няправільна ацаніў сітуацыю і загадаў наступаць першым дзвюм лініям (7 батальёнаў пяхоты ад Ленартсанам, 6 эскадронаў райтарыі пад Брантам (злева) і Мансфельдам (справа)) наступаць на пазіцыі сіл РП. Такім чынам, шведскае войска раздзялілася на дзве аддаленыя часткі, і войскі РП атрымалі магчымасць змагацца толькі з паловай шведаў за раз. Перайшоўшы ручай, шведы пачалі падымацца на ўзгорак, і былі сустрэты стралковым і артылерыйскім агнём. Пяхота затрымалася, і была атакавана гусарскімі харугвамі [[Вінцэнт Война|Вінцэнта Войны]] (300 гусараў) і курляндскімі рэйтарамі Кетлера (300 рэйтараў). Злева шведскую пяхоту абышла ўдарная групоўка ([[гуф]]) Тамаша Дубровы (900 гусараў) і ў сустрэчным баі разбіла райтарыю Мансфельда, якая прыкрывала тыл пяхоты. Скіраваўшы ў пагоню за разбітымі райтарамі лёгкія харугвы, Т. Дуброва павярнуў свой гуф на пяхоту. Амаль адначасова на правым крыле гуф Яна Пятра Сапегі (700 гусараў) здолеў разбіць і пагнаць колькасна мацнейшую райтарыю Бранта (1200 рэйтараў). Тым часам, гуфы Войны і Кетлера вязалі боем шведскую пяхоту. Такім чынам, шведы трапілі ў цяжкае становішча: палова іх конніцы была разбітая, а палова пяхоты трапіла ў акружэнне з трох бакоў. Тады Карл IX скіраваў супраць гуфа Я. П. Сапегі рэшту сваёй кавалерыі, з 4-й лініі, а адагнаная райтарыя Бранта здолела затрымацца, упарадкавацца і ўдарыла на гуф Я. П. Сапегі з фланга. Зараз у цяжкім становішчы апынуўся гуф Я. П. Сапегі. Тады Я. К. Хадкевіч, бачачы, што Карл IX ужо не мае рэзерваў, скіраваў свой рэзервовы гуф Тэадора Ляцкага (200 гусараў) шырокім абходным рухам, каб ударыць з флангу па райтарыі, якая білася з гуфам Я. П. Сапегі. Атака ўдалася, райтарыя была разбітая і хутка пачала ўцякаць. Пасля гэтага гусарыя Я. П. Сапегі і Т. Ляцкага і гетмана ВКЛ атакавала левы фланг 1-й лініі шведскай пяхоты, якая ўсё яшчэ абаранялася, і разбіла шведскія баявыя парадкі, прымусіўшы ўцякаць і пяхоту. На гэтым лёс бітвы быў вырашаны. Шведы кінуліся ў агульныя ўцёкі, за імі гналіся і секлі на працягу 9 км. Сам Карл IX з рэшткамі войска ледзьве здолеў уцячы на караблі і адплысці. Войска РП узяло 60 сцягоў і 11 гармат<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI – пачатку XVII ст. — Вільня: Ciklonas, 2024. с. 229-230}}</ref>. == Страты бакоў == Страты шведаў былі нечувана вялікімі, і дасягалі 9 тыс. ч. (82 % асабістага складу) Страты войска РП былі, наадварот вельмі малымі, і складалі 100 чалавек забітымі і 200 чалавек параненымі. Рэшткі шведаў ці адплылі ў Швецыю, ці адышлі да Парнавы. Войскі ВКЛ, якія хранічна не атрымоўвалі аплаты за службу і галадалі, аб’явілі канфедэрацыю і зышлі з тэатру баявых дзеянняў у Брэсцкую і Гродзенскую эканомію. == Цікавыя факты == Згадваецца ў п’есе [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]] «[[Пінская шляхта (п’еса)|Пінская шляхта]]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://knihi.com/Vincent_Dunin-Marcinkievic/Pinskaja_slachta.html|title=Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч. Пінская шляхта|website=knihi.com|access-date=2025-04-29}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Якубаў В.'' Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. Вільня: Ciklonas, 2024 * Cichowski J, Szulczynski F. Husaria. — Warszawa, WMON, 1977 * Balcerek, M. Ordre de Bataille armii walczących pod Kircholmem dnia 27 września 1605 r. // Do szarży marsz, marsz…Studia z dziejów kawalerii. — T. 4. Toruń, 2013 — s. 27-62 * Podhorodecki L. Slawni hetmani Rzeczy Pospolitej. Warszawa, 1994 * Naruszewicz A. Historyja J.K. Chodkiewicza Wojewody wileńskiego hetmana WXL. Warszawa, 1805. Т. 1 * Korrespodencye Jana Karola Chodkiewicza / Opracował i opisał W.Chomętowski. Warszawa, 1875 * Roberts, M. The Early Vasas: A History of Sweden 1523—1611. — Cambridge : Uniwersity Press, 1968. == Спасылкі == * {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кірхгольм 1605}} [[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Бітвы Швецыі]] [[Катэгорыя:Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)]] [[Катэгорыя:Бітвы XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Бітвы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1605 года]] [[Катэгорыя:Бітвы Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:1605 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:Саласпілс]] [[Катэгорыя:Верасень 1605 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 27 верасня]] 2p7e7je40hvrmntpe81ame1ig8f2dx2 Баркулабаўскі летапіс 0 21649 5133857 4934277 2026-04-30T05:05:04Z ~2026-26036-71 167414 Дададзены спасылкі, зроблены невялікія ўдакладненні 5133857 wikitext text/x-wiki [[Файл:Фрагмент Баркулабаўскага летапісу.jpg|thumb|Разварот рукапісу Баркулабаўскага летапісу.]] '''Баркулабаўскі летапіс''', '''Баркалабаўскі летапіс''', '''Баркулабаўская хроніка''' — адзін з [[беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскіх летапісаў]], адзін з [[мясцовы летапіс|мясцовых летапісаў]] [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]]. Складзены на тэрыторыі цяперашняй Усходняй Беларусі, імаверна, у мястэчку [[Баркалабава]] (цяпер [[Быхаўскі раён]]) у пачатку XVII ст. Аўтарам апісання мясцовых падзей, магчыма, быў мясцовы праваслаўны святар, магілёвец Фёдар Філіповіч. == Значэнне == Баркалабаўскі летапіс — з аднаго боку, летапіс нацыянальнага характару і значэння, а з іншага — прыклад мясцовага, лакальнага летапісання. Якраз тым часам у асэнсаванні мясцовымі людзьмі свайго мінулага і сучаснага адбываліся вялікія перамены. Цікаўнасць да агульнадзяржаўнага летапісання паступова памяншалася і на змену прыйшло летапісанне мясцовае (Баркалабаўскі летапіс, [[Магілёўская хроніка]] [[Трафім Раманавіч Сурта|Сурты]] і [[Юрый Трубніцкі|Трубніцкага]] і інш.), якое ўзнікла пад уплывам старажытнарускага і агульнадзяржаўнага летапісання Вялікага Княства Літоўскага працягвала яго гістарыяграфічныя традыцыі. Да таго ж Баркалабаўскі летапіс быў адным з апошніх летапісаў, напісаных на [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]]. Аднак Баркалабаўскі летапіс да нашага часу яшчэ недастаткова вывучаны. У друку сустракаюцца розныя, часам процілеглыя меркаванні адносна асобы аўтара і складальніка летапісу, яго назвы, часу і месца напісання, складу. == Змест == Вялікая ўвага даследчыкаў да Баркалабаўскага летапісу тлумачыцца багаццем зместу. Як адзначаў [[Мікалай Мікалаевіч Улашчык|М. Улашчык]], «невялікі аб’ёмам Баркалабаўскі летапіс вельмі ёмісты зместам у самых розных аспектах». Баркалабаўскі летапіс, ці дакладней Баркалабаўскі летапісны спіс — даволі аб’ёмны рукапісны помнік, унутры якога можна выдзеліць дзве асобныя часткі, некалькі падобныя між сабою паводле зместу (першая завяршаецца 70 аркушам, а другая пачынаецца з 71 аркуша). Пры складанні кожнай з гэтых частак летапісец, відавочна, кіраваўся пэўнай канцэпцыяй, якая можа быць зведзена да імкнення прадставіць гісторыю сваёй Айчыны і роднага куточка на фоне больш шырокай гістарычнай і геаграфічнай палітры. У адпаведнасці з гэтай канцэпцыяй Баркалабаўскі летапіс пачынаецца з духоўнага ўступу — царкоўна-малітоўнай часткі, працягваецца звесткамі з біблейскай гісторыі як важнейшай і першай часткі агульначалавечай гісторыі, у разуменні таго часу. У далейшым летапіс працягваецца палітычнай гісторыяй уласнага рэгіёну і сваёй дзяржавы (Вялікага Княства Літоўскага) ад легендарных часоў да сучаснасці. Урэшце летапіс завяршаецца больш падрабязнымі звесткамі мясцовага характару — звесткамі пра мястэчка Баркалабава і яго наваколле<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=y5JNpSFk6sA|title=Сакрэты кніжных рарытэтаў. №15 Баркалабаўскі летапіс, якога мы не бачылі|last=Радыё Марыя|date=2026-04-28|access-date=2026-04-30}}</ref>. Аналіз зместу Баркалабаўскага летапіснага спісу дазваляе ўмоўна вылучыць наступныя структурныя часткі: # Кароткія запісы аб правілах уладкавання манастырскага жыцця (аркуш 1); # Тлумачэнне малітвы «[[Ойча наш]]» паводле [[Іаан Залатавуст|Іаана Залатавуста]] (аркушы 2 — 3 зв.); # Пералік і апісанне царкоўных правіл і законаў, у тым ліку ўспаміны пра Берасцейскі царкоўны сабор 1590 года (аркушы 4 — 16 зв.); # Звесткі пра біблейскага цара [[Давід|Давіда]] паводле [[Кнігі Царстваў|Кніг Царстваў]] (аркушы 17-20); # Нарыс пра набажэнства і духоўныя традыцыі ў [[іслам|ісламе]] (аркушы 20 — 24 зв.); # Паданне пра біблейскага волата [[Самсон|Самсона]] (аркушы 24 зв. — 26); # «Летописец о руских великих князех» (аркушы 26 — 42 зв.); # «Кройника о великих князех литовских» з [[Пахвала Вітаўту|Пахвалой]] вялікаму князю [[Вітаўт|Вітаўту]] (аркушы 43-65); # Шэраг разнародных хранікальных запісаў пра падзеі ў Еўропе (у тым ліку ў Вялікім Княстве Літоўскім), на Блізкім Усходзе, пра складанне [[Кірыл і Мяфодзій|Кірылам і Мяфодзіем]] славянскай азбукі і пра іншыя старажытныя алфавіты, пра краіны і гарады свету, пра дзіўныя народы і інш. (аркушы 65-70); # Еўрапейскія хранікальныя запісы і апісанне дзейнасці рымскіх папаў (аркушы 71-75 зв.); # Летапісныя запісы з гісторыі Польшчы, Вялікага Княства Літоўскага і Маскоўскай дзяржавы (аркушы 75-78); # «Люди у Гешпани» — міфічныя паданні пра насельніцтва Іспаніі і яе калоній (аркушы 78 зв. — 80 зв.); # «О жидех» — нарыс пра яўрэяў, напісаны паводле кніг Бібліі (аркушы 81 — 83 зв.); # Хроніка Вялікага Княства Літоўскага ад напаўлегендарных князёў ХІІІ стагоддзя (Скірмунта, Любарта і інш.) да часоў Вітаўта Вялікага (аркушы 83 зв. — 103 зв.); # Хроніка падзей у Маскоўскай дзяржаве ў канцы XIV—XV стагоддзі (аркушы 103 зв. — 112); # «Летописец веры законие жития, поганьства и побоженьства князей великих руских», які ўключае звесткі пра палітычную гісторыю Русі ад легендарных згадак пра прыход варагаў і заснаванне першых гарадоў да часоў мангола-татарскага іга, калі «Руские князи от тарар княжене приймовали со орды» і калі адбылася [[Кулікоўская бітва]] (аркушы 112 зв. — 135); # Летапісныя згадкі пра ваенныя канфлікты паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Масквой у першай палове XVI стагоддзя (аркушы 135—135 зв.); # Разрозненыя хранікальныя запісы пра асобныя падзеі ў гісторыі Вялікага Княства Літоўскага і, часткова, суседніх краін (аркушы 136—137); # Апісанне некаторых важных падзей 1526—1592 гадоў, якія адбываліся на беларускіх землях Вялікага Княства Літоўскага (аркушы 137—152 зв.); # Падрабязная хроніка падзей у Баркалабава і наваколлі за 1594—1608 гады (аркушы 152 зв. — 174); # Аповед пра [[Смаленская вайна|абарону Смаленска ад аблогі маскоўскага войска ў 1633—1634 гадах]] (аркуш 174). Папярэднія даследчыкі Баркалабаўскага летапісу па-рознаму падыходзілі да вызначэння таго, якія з частак рукапісу называць уласна летапісам, а якія не. Але ні адзін з іх не разглядаў летапіс у большым аб’ёме, чым апошнія тры адносна самастойныя раздзелы (аркушы 137—174), а таксама невялікі фрагмент у пачатку рукапісу (аркушы 14 зв. — 16 зв.). У выніку ў некаторых стваралася ўражанне, што «твор кампазіцыйна рыхлы, літаратурна недапрацаваны», «механічна скампанаваны» з «разнастайных па свайму паходжанню і стылю кампанентаў». Такое памылковае ўражанне стварылася ў выніку фрагментарнага погляду на Баркалабаўскую хроніку пры рабоце толькі з яе часткай, вылучанай з агульнага аб’ёму папярэднімі выдаўцамі. Па сутнасці, рукапіс уяўляе сабой звод хранікальных матэрыялаў пра падзеі ад найдаўнейшых часоў да 1634 года, сабраных з розных крыніц і перапісаных разам у другой палове XVII стагоддзя. Кожны з умоўна вылучаных дваццаці аднаго фрагментаў адносна аўтаномны, большасць мае асобнае паходжанне. Але яны былі сабраны разам з адной канкрэтнай мэтай — упісаць гісторыю і тагачасны стан мястэчка Баркалабава і наваколля ў кантэкст усеагульнай гісторыі і гісторыі ўласнай дзяржавы. Найбольшая каштоўнасць летапісу з тым, што ён адлюстроўвае погляд непасрэднага ўдзельніка і назіральніка падзей вельмі важнага і адначасова няпростага перыяду айчыннай гісторыі. Хаця ў гэтым фрагменце летапісу разгледжаны падзеі, што адбываліся ў розных кутках буйной дзяржавы — Вялікага Княства Літоўскага, — асноўны акцэнт зроблены на апісанні жыцця Усходняй Беларусі і найперш Баркалабава. У твор улучаныя ліст [[Іван IV Грозны|Івана IV]] да [[Стэфан Баторый|Стэфана Баторыя]] (1580), грамата [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта III]] (1592), тэкст «Універсала» [[рокаш, 1606|рокашу 1606 года]]. Разгорнута апісваеца [[Берасцейская унія|Берасцейская царкоўная унія]]; магчыма, што аўтар удзельнічаў у [[Берасцейскі царкоўны сабор, 1596|Берасцейскім царкоўным саборы]] (1596) і абараняў інтарэсы праваслаўнага насельніцтва. Важнымі крыніцамі летапісу з’яўляюцца асабістыя назіранні і ўспаміны аўтара. Падзеі асвятляюцца з патрыятычных пазіцый. Так, асуджаюцца дзеянні ўкраінскіх казакаў, якія «''вялікую шкоду чынілі… горш, чым злыя непрыяцелі''»<ref>Пд. Белазаровіч, С.54.</ref>. == Час і месца стварэння Баркалабаўскага летапісу == На вялікі жаль толькі па ўскосных сведчаннях сёння можна меркаваць пра час напісання Баркалабаўскага летапісу, паколькі непасрэдных звестак пра гэта ў самім рукапісе няма. Першыя раздзелы летапісу ўключна з даволі вялікім апісаннем царкоўных правіл і законаў быў напісаны, на нашу думку, у канцы XVI — пачатку XVII стагоддзя. Падставай для такога меркавання з’яўляецца ўключэнне ў гэты фрагмент у якасці прыкладу ўпамінаў пра Берасцейскі царкоўны сабор 1590 года, напісаных, верагодна, непасрэдным удзельнікам гэтага сабору ці з яго слоў. Безумоўна, звесткі пра храналагічна і геаграфічна аддаленыя мясціны і падзеі аўтарам браліся з другасных крыніц. Выкарыстанне рознага роду дакументаў, запісаў, успамінаў відавочцаў, народных паданняў дазволіла зрабіць Баркалабаўскі летапіс сапраўды бясцэннай гістарычнай крыніцай. Палеаграфічны аналіз рукапісу дазваляе сцвярджаць, што рукапісны спіс з тэкстам летапісу датуецца больш познім часам, чым сам летапіс быў напісаны: характар пісьма і асаблівасці паперы дазваляюць датаваць рукапіс другой паловай XVII стагоддзя, а калі больш дакладна — 1650-1670-мі гадамі. На падставе ўласных успамінаў і згадак сучаснікаў магла запісвацца тая частка летапісу, якая тычыцца Усходняй Беларусі і ахоплівае падзеі ад сярэдзіны XVI да 1586 года. Гэтыя запісы (аб пабудове замка ў Магілёве ў 1526 годзе і засяленні горада прышлымі людзьмі, аб заснаванні замка і сяла Баркалабава ў 1564 годзе і інш.) маюць уводны, урыўкавы характар, яны напісаны суха і адрывіста, нярэдка з парушэннем храналогіі апісання падзей. Верагодна, яны былі напісаны значна пазней. Пра месца стварэння летапісу сёння можна меркаваць даволі прыблізна. Мы{{Хто}} не маем прамога ўказання, кім і калі ён напісаны. Няма ні подпісу складальніка, ні даты пачатку ці заканчэння работы, хаця такія пазнакі былі даволі распаўсюджанымі ў рукапісах таго часу, якая прызначаліся для публічнага выкарыстання. У сувязі з гэтым можна выказаць меркаванне, што рукапіс прызначаўся для асабістых патрэб і для прыватнага выкарыстання невялікім колам асоб. Іншая магчымая прычына адсутнасці такіх пазнак — напісанне летапісу манахам, які павінен быў пазбягаць публічнасці і не імкнуцца да праслаўлення ўласнага імя. Нарэшце, адсутнасць згадкі пра аўтараў і складальнікаў можа быць патлумачана вывазам рукапісу ў Расію ў хуткім часе пасля яго стварэння. У сувязі са згаданым вышэй трэба адрозніваць месца напісання арыгінальных летапісных тэкстаў і месца іх перапісвання ў адзін звод. Сёння не выклікае ніякіх сумневаў той факт, што заключная частка рукапісу пісалася ў мястэчку Баркалабава, якое знаходзіцца ў 10 кіламетрах на поўнач ад Быхава на дарозе на Магілёў (сёння вёска Баркалабава ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі). Гэтай думкі прытрымліваюцца фактычна ўсе даследчыкі летапісу. Праведзены Н. Вайтовіч аналіз філіграняў Баркалабаўскага летапісу засведчыў, што падобная папера выкарыстоўвалася на тэрыторыі Беларусі, Літвы і Украіны і не выкарыстоўвалася на тэрыторыі Расіі. Гэта, а таксама жывая беларуская мова, на якой напісаны летапіс, з’яўляюцца сведчаннямі таго, што рукапіс быў перапісаны яшчэ на беларускіх землях, да таго, як ён трапіў у Расію. Вывучэнне графіка-арфаграфічнай сістэмы рукапісу таксама дае падставы меркаваць, што ўсе 174 аркушы рукапісу былі спісаны менавіта беларускім [[Скорапіс|скорапісам]] XVII стагоддзя. Наяўнасць вялікай колькасці звестак пра Баркалабава ў зборным тэксце рукапісу дазваляе нам з вялікай доляй верагоднасці казаць, што гэты рукапіс быў перапісаны менавіта ў Баркалабаве. Ужо ў самым першым апісанні рукапісу было адзначана, што ён быў складзены ў Баркалабаве. Асноўным месцам у мястэчку, дзе ў 1650-1660-х гадах мог быць перапісаны рукапіс, з’яўляецца Баркалабаўскі Узнясенскі манастыр. На карысць таго, што рукапіс быў перапісаны ў гэтым манастыры, сведчаць развітыя традыцыі кнігапісання ў праваслаўных манастырах Беларусі таго часу, а таксама тое, што менавіта манастыр быў на той час галоўным цэнтрам сакральнай культуры ў Баркалабаве. Вядома, што многія з паслушніц і манашак Баркалабаўскага манастыра мелі даволі добрую адукацыю і займаліся перапісваннем кніг. Што важна, у Баркалабаўскім манастыры існавала добрая бібліятэка, якая магла паслужыць асновай для складання летапіснага спісу. Можа быць выказана і іншая, не менш праўдападобная, версія: летапіс мог быць перапісаны для Баркалабаўскага манастыра ў Куцейне пад Оршай. Справа ў тым, што жаночы манастыр у Баркалабаве знаходзіўся пад агульным наглядам ігумена [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр|Куцеінскага Богаяўленскага манастыра]], значна важнейшага і больш магутнага духоўнага цэнтра Магілёўшчыны. Сярод іншага, гэты манастыр быў таксама і буйным цэнтрам кнігадрукавання і кнігапісання ва Усходняй Беларусі, тут зберагалася вялікая бібліятэка. Вядома, што на замову баркалабаўскай ігуменні Фацініі (Ефрасінні) Кіркораўны менавіта ў Куцейне ў той час перапісваліся некаторыя кнігі. Менавіта да такой думкі падштурхоўвае ўключэнне ў склад летапіснага спісу фрагментаў іншых летапісных крыніц, у тым ліку агульнадзяржаўнага летапісу — Хронікі вялікіх князёў літоўскіх. Малаверагодна, што насельнікі Баркалабава, у тым ліку манашкі мясцовага манастыра, мелі магчымасць азнаёміцца з такім шырокім колам крыніц. Гэта версія падаецца нам найбольш імавернай. Урэшце, менш імаверным з’яўляецца меркаванне па перапісвання Баркалабаўскага летапісу беларусамі, вывезенымі ў Расію падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вялікай вайны Рэчы Паспалітай і Маскоўкай дзяржавы ў 1654—1667 гадах]]. Добрыя веды аўтара пра падзеі рэлігійнага жыцця ў краі, у тым ліку дакладныя даты смерці і месцы пахавання праваслаўных служыцеляў, звесткі пра пабудову і асвячэнне цэркваў і манастыроў, яго арыентацыя ў сутнасці царкоўных пастаноў і рашэнняў праваслаўных сабораў, што праходзілі ў Беларусі, прывязка падзей да дзён рэлігійных свят, дазваляюць меркаваць, што летапісец паходзіў з асяроддзя праваслаўнага духавенства. Тым больш, што некаторыя царкоўныя падзеі апісваюцца як успаміны непасрэднага ўдзельніка. Найбольш верагодна, што аўтарам гэтай часткі рукапісу, у якой ідзе аповед пераважна пра Усходнюю Беларусь і найперш Баркалабава, з’яўляецца святар баркалабаўскай царквы. У якасці верагоднай асобы аўтара нярэдка называюць мясцовага праваслаўнага святара Фёдара Філіповіча (Філіпавіча) Магілёўца, які шматразова згадваецца ў летапісе. Магчыма, менавіта Фёдар Філіповіч напісаў першую частку рукапісу з тлумачэннем малітвы «Ойча наш» і апісаннем царкоўных правіл і законаў, паколькі ўключаныя ў гэту частку ўспаміны пра Берасцейскі царкоўны сабор 1590 года напісаны непасрэдным удзельнікам сабора, а пазней (аркуш 145) у самім летапісе згадана, што на сабор Багдан Саламярэцкі накіраваў менавіта Фёдара Філіповіча. Мова гэтага апісання вельмі жывая і падобная да мовы апошніх раздзелаў летапісу, ужываецца такі ж выраз «што страшно слышати и жалосно велми тое поведати». У той жа час многія даследчыкі выказваюць сумневы наконт таго, што менавіта айцец Фёдар Філіповіч быў аўтарам летапісу, паколькі паўсюль ён згадваецца ў трэцяй асобе і тым адасабляецца ад персоны аўтара. == Сучасны стан і месца захоўвання летапісу == Баркалабаўскі летапіс збярогся ў адзіным спісе, так званым Патрыяршым рукапісе трэцяй чвэрці XVII ст., які захоўваецца ў Дзяржаўным гістарычным музеі ў Маскве<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=y5JNpSFk6sA|title=Сакрэты кніжных рарытэтаў. №15 Баркалабаўскі летапіс, якога мы не бачылі|last=Радыё Марыя|date=2026-04-28|access-date=2026-04-30}}</ref>. Рукапіс уяўляе сабой кнігу-кодэкс адносна невялікага фармату (In-quarto). Пераплёт датуецца больш познім часам — канцом XVII—XVIII стагоддзем — і выраблены з кардону, абцягнутага скурай. Зашчапак і завязак ён не мае. На карэньчыку пераплёту выціснуты словы «Летописец вкратце», а ніжэй — «195». Прычым гэта цісненне было на рукапісе ўжо пры першай яго публікацыі, а значыць, яно было нанесена на пераплёт у час яго вырабу. Зверху над выціснутым надпісам знаходзіцца позняя наклейка з белай паперы, на якой напісана: № 790 (нумар кнігі ў зборы рукапісаў колішняй Сінадальнай бібліятэкі). Усяго ў рукапісе 178 нумараваных лістоў і некалькі ненумараваных і незапоўненых тэкстам у пачатку<ref>{{Артыкул|аўтар=Суша А. А.|загаловак=Баркалабаўскі летапіс ці Баркалабаўскі летапісны спіс?|год=2013|мова=bel|выданне=Беларускі гістарычны часопіс|тып=часопіс|месяц=8|нумар=8|старонкі=5—18, 2—4 с. вокл}}</ref>. == Каштоўнасць == Летапіс змяшчае ўнікальныя звесткі па гісторыі Усходняй Беларусі: інфармацыю пра асобныя ваенна-гістарычныя падзеі, пра гісторыю беларускай культуры і праваслаўнай царквы, пра гістарычных асоб, у т.л. двух [[Дзмітрыяда|Ілжэдзмітрыяў]], пра ўзнікненне мястэчка [[Баркалабава]]. == Факсімільнае ўзнаўленне == Дзякуючы працы супрацоўнікаў [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]] і выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя імя П.Броўкі» ў 2013 годзе поўны рукапісны спіс Баркалабаўскага летапісу факсімільна перавыдадзены, а таксама ўпершыню зроблена ўзнаўленне поўнага тэксту летапіснага спісу, якое выйшла ў суправаджэнні навуковых артыкулаў [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|М. Доўнар-Запольскага]]<ref>{{Артыкул|аўтар=Довнар-Запольский М. В.|загаловак=Баркулабовская летопись|год=1898|мова=rus|выданне=Киевские университетские известия|тып=газета|месяц=12|нумар=№ 12|старонкі=С. 1–38.}}</ref>, [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Е. Раманава]] і [[Алесь Суша (культуролаг)|А. Сушы]]<ref>{{Артыкул|аўтар=Суша А. А.|загаловак=Баркалабаўскі летапіс – унікальны помнік беларускага летапісання|год=2013|мова=bel|выданне=Баркалабаўскі летапіс / рэд. савет: А. А. Тозік [і інш.] ; рэцэнзенты: А. А. Лукашанец, В. А. Чамярыцкі. – Мінск : Беларуская энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2013.|тып=зборнік|старонкі=С. 9–103.}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Белазаровіч Гістарыяграфія}} С. 54. * [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Довнар-Запольский М. В.]] Баркулабовская летопись. – Киев: Типография Императорского Университета св. Владимира, Акц. общ. Н. Т. Корчак-Новицкого, 1908. – [2], 38, 12 с. * [[Алесь Суша (культуролаг)|Суша А. А.]] Баркалабаўскі летапіс – унікальны помнік беларускага летапісання // Баркалабаўскі летапіс. – Мінск : [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская энцыклапедыя імя П. Броўкі]], 2013. – С. 9–103. * Суша А. А. Баркалабаўскі летапіс ці Баркалабаўскі летапісны спіс? // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. – 2013. – № 8. – С. 5–18, 2–4 с. вокл {{Вікікрыніцы|Баркулабаўскі летапіс}} {{Беларускія летапісы}} [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы]] [[Катэгорыя:Баркалабава]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XVII стагоддзя]] o9vg7fhs6lku0w42210efpk7827c33c Канстанцін Барысавіч Езавітаў 0 21996 5133699 5116146 2026-04-29T17:28:58Z M.L.Bot 261 зрабіў асобны падраздзел пра сям'ю 5133699 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Канстанці́н Бары́савіч Езаві́таў''' або '''Касту́сь Езаві́таў''' ([[17 лістапада|5 (17) лістапада]] [[1893]], [[Даўгаўпілс|Дзвінск]], [[Віцебская губерня]]— [[23 мая|23 траўня]] [[1946]], [[Мінск]], [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]]) — [[Беларусы|беларускі]] ваенны, палітычны і грамадскі дзеяч, публіцыст, перакладчык, педагог. Актыўны ўдзельнік беларускага нацыянальна-дзяржаўнага адраджэння{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}, дзеяч [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], арганізатар беларускай дзейнасці ў міжваеннай [[Латвія|Латвіі]]. == Біяграфія == === Раннія гады === [[Файл:Kastuś Jezavitaŭ. Кастусь Езавітаў (1916).jpg|злева|міні|150пкс|Кастусь Езавітаў сярод выпуску Паўлаўскага вучылішча, 1916 г.]] Нарадзіўся ў [[Даўгаўпілс|Дзвінску]] ў беларускай праваслаўнай сям’і{{Sfn|Езавітаў К.|1999|с=}}. У 1908 годзе скончыў 2-е гарадское Дзвінскае 6-гадовае вучылішча, у тым жа годзе скончыў агульна-асветныя курсы пры прагімназіі Кацярыны Смірновай. У 1910 годзе вытрымаў экзамен у Грыве-Земгальскай (цяпер у межах Дзвінска) на настаўніка пачатковых школ{{Sfn|Езавітаў К.|1999|с=}}. У 1911—1913 гадах працаваў настаўнікам у [[Ліксна|Ліксне]] ([[Латгалія]], цяпер у межах [[Латвія|Латвіі]]){{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. У 1913 годзе паступіў у віцебскае аддзяленне [[Маскоўскі археалагічны інстытут|Маскоўскага археалагічнага інстытута]], адначасова слухаў курс у [[Віцебскі настаўніцкі інстытут|Віцебскім настаўніцкім інстытуце]], скончыў апошні ў 1916 годзе{{Sfn|Езавітаў К.|1999|с=}}. У 1913 годзе стаў сябрам [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамады]]{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў 1916 годзе скончыў [[Паўлаўскае ваеннае вучылішча]], пакінуты ў ім малодшым афіцэрам. З 1917 года на [[Паўночны фронт (Першая сусветная вайна)|Паўночным фронце]]. Праводзіў прабеларускую агітацыю сярод жаўнераў-беларусаў. Дэлегаваны воінамі-беларусамі на ўдзел у [[З’езд беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту|З’ездзе беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту]], які прайшоў у лістападзе 1917 года ў [[Віцебск]]у, стаў сябрам прэзідыума з’езда, потым сябра Камітэта воінаў-беларусаў фронту. З’ездам абраны сябрам [[Цэнтральная беларуская вайсковая рада|Цэнтральнай беларускай вайсковай рады]] (ЦБВР). Па прыбыцці ў [[Мінск|Менск]] у Цэнтральную беларускую вайсковую раду быў абраны намеснікам старшыні выканаўчага камітэта і сакратаром ваеннага аддзела ЦБВР. Удзельнік [[Першы Усебеларускі з’езд|Усебеларускага з’езда]] ў снежні 1917 года ў Менску{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. У студзені 1918 года за ўдзел у рабоце Усебеларускага з’езда і дзейнасць па стварэнні беларускіх вайсковых фармаванняў быў арыштаваны бальшавіцкімі ўладамі [[Аблвыканкамзах]]а{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. === Беларуская Народная Рэспубліка === [[Файл:Dziejačy BNR. Дзеячы БНР (1918).jpg|міні|300пкс|Дзеячы Беларускай Народнай Рэспублікі, лета 1918 г. Злева направа, сядзяць: [[Аляксандр Лаўрэнавіч Бурбіс|Алесь Бурбіс]], [[Іван Мікітавіч Серада|Янка Серада]], [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэп Варонка]], [[Васіль Іванавіч Захарка|Васіль Захарка]]; стаяць: [[Аркадзь Антонавіч Смоліч|Аркадзь Смоліч]], [[Пётр Антонавіч Крачэўскі|Пётра Крачэўскі]], Кастусь Езавітаў, [[Антон Аўсянік]], [[Лявон Заяц]].|злева]] 19 лютага 1918 з адступленнем бальшавікоў уцёк з пад варты. [[Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда|Выканаўчым камітэтам Рады Усебеларускага з’езда]] прызначаны камендантам Менска і Менскага гарнізона. Актыўны ўдзельнік [[Падзеі ў Мінску 19—21 лютага 1918 года|супрацьстаяння ў Менску 19—21 лютага]]. 25 сакавіка 1918 года браў удзел у [[Трэцяя Устаўная грамата|абвяшчэнні незалежнасці]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] (БНР), уваходзіў у склад [[Рада БНР|Рады БНР]]. Займаў пасаду народнага сакратара ваенных спраў у 1-м урадзе БНР, атрымаў званне палкоўніка{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. Браў удзел у фармаванні беларускага войска, арганізацыі беларускіх школ і настаўніцкіх курсаў. Па расколе [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамады]] стаў адным з заснавальнікаў [[Беларуская партыя сацыялістаў-федэралістаў|Беларускай партыі сацыялістаў-федэралістаў]]{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. З 10 траўня па 25 чэрвеня 1918 года быў у камандзіроўцы ў занятым бальшавікамі Віцебску, дзе вёў выведку і агітацыю{{Sfn|Езавітаў К.|1999|с=}}. [[Файл:Members_of_the_1st_Belarusian_Regiment_of_the_Lithuanian_Armed_Forces_in_a_balcony_decorated_with_the_coat_of_arms_of_Lithuania_(Vytis)_and_national_flags_of_Lithuania_and_Belarus_in_Gardinas,_1919.jpg|міні|злева|300пкс|Камендатура места Гродна (Горадна), 18 красавіка 1919 года. Стаяць сябры надзвычайнай літоўскай місіі ў Варшаве: Канстанцін Езавітаў (другі злева; камандзір 1-га беларускага палка), сябра [[Літоўская Тарыба|Літоўскай Тарыбы]] і кіраўнік надзвычайнай літоўскай місіі ў Варшаве [[Юргіс Шаўліс]], былы міністр абароны Літвы Міколас Велікіс, старшыня французскай вайскова-палітычнай місіі ў Коўне палкоўнік Канстанцін Рэбуль.]] Праз наступ бальшавікоў на Менск, 7 снежня 1918 года разам з іншымі дзеячамі БНР эвакуяваўся ў [[Вільня|Вільню]]. Са снежня 1918 года ў распараджэнні [[Віленская беларуская рада|Віленскай беларускай рады]], прызначаны камісарам [[Беласток]]а, Плантава-Шчучынскага ўчастка, камандзірам [[1-ы беларускі полк|1-га Гродзенскага беларускага пяхотнага палка]] пад літоўскім камандаваннем. У сакавіку 1919 года выдаваў у Гродне газету «[[Бацькаўшчына (газета, 1919)|Бацькаўшчына]]». З лета 1919 года ў [[Коўна|Коўне]] ([[Літва]]), начальнік канцылярыі [[Міністэрства беларускіх спраў Літвы|Міністэрства беларускіх спраў]] ва ўрадзе Літвы{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. У 1919—1920 гадах быў кіраўніком [[Вайскова-дыпламатычная місія БНР у Латвіі і Эстоніі|Вайскова-дыпламатычнай місіі БНР у Латвіі і Эстоніі]]. Паводле даручэння ўрада БНР наладзіў дыпламатычныя сувязі з урадамі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украіны]], [[Літва|Літвы]], [[Латвія|Латвіі]], [[Эстонія|Эстоніі]] і [[Фінляндыя|Фінляндыі]], звяртаўся па ваенную дапамогу да ўрада [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Праводзіў працу па арганізацыі беларускага войска, пошуку сродкаў на яго ўзбраенне. Арганізаваў пераход на службу БНР корпуса [[Станіслаў Нікадзімавіч Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]] ([[Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі]]). У траўні 1920 года «''за выдатную працу на карысць Беларускай Народнай Рэспублікі, выкананую ім за граніцай''» атрымаў званне [[генерал-маёр]]а{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. === Міжваенная Латвія === [[Файл:Рада беларускай калоніі ў Латвіі.jpg|300px|міні|Рада беларускай калоніі ў Латвіі. Сядзяць (справа налева): консул БНР у Рызе Б. Шымковіч, намеснік старшыні Рады А. Сыдзяпура, шэф Вайскова-дыпламатычнай місіі БНР у Латвіі і Эстоніі К. Езавітаў, старшыня Рады Я. Данілюк, прадстаўнік асобага аддзелу БНР у Эстоніі [[Мінгрэльскі]]; стаяць сябры Рады: Я. Спіцын, В. Найдзёнаў, П. Цвяткоў, В. Быкаў, Р. Казячы, Д. Кадаўва, В. Дзюбанаў, А. Калмановіч. Рыга, 1920 г. (НАРБ).]] З 1921 года жыў у [[Рыга|Рызе]] ([[Латвія]]), неўзабаве паводле дазволу ўрада БНР прыняў латвійскае грамадзянства. Займаўся грамадска-палітычнай і культурна-асветніцкай дзейнасцю сярод беларусаў. Удзельнічаў у арганізацыі [[Беларускае прэс-бюро|Беларускага прэс-бюро]]. Арганізаваў таварыства «[[Бацькаўшчына (Рыга)|Бацькаўшчына]]», намеснік старшыні таварыства ў [[Латгалія|Латгаліі]]. Выдаваў часопісы «[[На чужыне]]», «[[Беларуская школа ў Латвіі (часопіс)|Беларуская школа ў Латвіі]]», газету «[[Голас беларуса (1925)|Голас беларуса]]». Інспектар школ Беларускага аддзела пры Міністэрстве асветы Латвіі. У 1923—1924 гадах быў дырэктарам [[Люцынская дзяржаўная беларуская гімназія|Люцынскай беларускай гімназіі]]. У розныя гады быў арганізатарам і кіраўніком у Латвіі выдавецтва Таварыства беларусаў-выбаршчыкаў, Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. У 1924 годзе арыштаваны латвійскімі ўладамі і абвінавачаны ва ўдзеле «ў злачынным таварыстве ў Латгаліі, якое ставіла сабе на мэту сілаю адарваць ад Латвійскай дзяржавы тэрыторыю [[Дзвінскі павет|Дзвінскага]], [[Рэжыцкі павет|Рэжыцкага]], [[Люцынскі павет|Люцынскага]] і часткова [[Ілукштанскі павет|Ілукштанскага]] паветаў і далучыць іх да Беларускай дзяржавы». Праз 11 месяцаў апраўданы і вызвалены з Дзвінскай турмы. Пазней яшчэ 3 разы арыштоўваўся (у 1930, 1933 і 1935) Удзельнік [[Першая Усебеларуская канферэнцыя|Першай Усебеларускай канферэнцыі]] ([[Прага]], верасень 1921) і [[Другая Усебеларуская канферэнцыя|Другой Усебеларускай канферэнцый]] (Берлін, кастрычнік 1925), на апошняй падпісаў дакумент аб ліквідацыі [[Урад Беларускай Народнай Рэспублікі|Урада БНР]] на карысць [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Савецкай Беларусі]]. Удзельнік [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] ў 1926 годзе ў [[Мінск|Менску]]. === Другая сусветная вайна === [[Файл:Кастусь Езавітаў і Ўладзімер Сядура (1942).jpg|міні|Кастусь Езавітаў і [[Уладзімір Сядура]]. Рыга, 1942 г.|злева]] З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], пасля [[Савецкая акупацыя Латвіі|акупацыяй Латвіі]] [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкім Саюзам]], працаваў настаўнікам, загадчыкам культурна-асветнага аддзела Цэнтральнага праўлення прафсаюза работнікаў асветы [[Латвійская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Латвійскай ССР]]. У жніўні 1941 года ва ўмовах нямецкай акупацыі стварыў і ўзначаліў у Рызе Беларускі цэнтральны камітэт (у 1942 годзе пераўтвораны ў Беларускае нацыянальнае аб’яднанне), які займаўся аднаўленнем і арганізацыяй беларускіх школ у Латвіі. У чэрвені 1944 года ў Менску на [[Другі Усебеларускі кангрэс|Другім Усебеларускім кангрэсе]] абраны ў склад пранямецкай [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай рады]] (БЦР), дзе ўзначаліў галоўнае ваеннае ўпраўленне, быў генеральным інспектарам Беларускага вызваленчага войска, якое фарміравалася на тэрыторыі [[Трэці рэйх|Германіі]]. 1 жніўня 1944 года эвакуяваўся з Рыгі ў [[Берлін]]. Пасля рэарганізацыі БЦР у студзені 1945 года і ўтварэння Рады міністраў — міністр ваенных спраў. 26 красавіка 1945 года затрыманы [[СМЕРШ]] 1-га Украінскага фронту ў Германіі і перапраўлены ў [[Масква|Маскву]]. У лістападзе 1945 года пераведзены ў Мінск. Падчас следства ў Мінску напісаў паказанні пра сваю дзейнасць (упершыню апублікаваныя ў часопісе «[[Полацак (часопіс)|Полацак]]» 1992 № 6—10). Паводле афіцыйнай версіі, памёр у турэмнай бальніцы «''ад сухотаў пры дыстрафіі 3-й ступені''»{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. == Сям’я == Бацька — Барыс Анупрэевіч, афіцэр [[Руская імператарская армія|Руска імператарскай арміі]], праваслаўны, з сялян [[Полацкі павет|Полацкага павета]]. Маці — Стэфаніда Данілаўна з сям’і Брадоўскіх-Брадвінскіх, беларусаў-чыгуначнікаў з Полацкага павета{{Sfn|Езавітаў К.|1999|с=}}. Апроч Канстаціна ў сям’і яшчэ некалькі сыноў. Міхаіл Барысавіч памёр у 1986 годзе ў Маскве Малодшы брат Канстанціна — Мікалай Барысавіч (6(19).11.1907, Дзвінск — пасля 1985), савецкі навуковец у ветэрынарыі. Падпалкоўнік ветэрынарнай службы. Заслужаны ветэрынарны ўрач РСФСР (1968). Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (1929). Спецыялізаваўся на інфекцыйных і паразітарных захворваннях свойскіх жывёл. Працаваць пачаў у Горацкім раёне. З 1931 года супрацоўнік Самарскай (Куйбышаўскай) абласной навукова-даследчай ветэрынарнай станцыі, цягам 15 гадоў яе дырэктар. У час 2-й сусветнай вайны ў Чырвонай Арміі (ліпень 1941 — красавік 1948), эпізаатолаг Асобнай Прыморскай арміі. Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі і Айчыннай вайны II ступені. У 1948 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па пытаннях паразіталогіі коней. Аўтар навуковых прац па ветэрынарнай эпізааталогіі і паразіталогіі. Звестак пра яго пасля 1985 года няма.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1659265141888923/|title=Неизвестный Езовитов|author=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]]|website=Запісы беларусавела|date=2026-04-26}}</ref> == Творчасць == [[Файл:Езавітаў. Беларуская школа.jpg|міні|К. Езавітаў, «Беларуская школа. Першая пасля лемантара кніга для чытаньня». Рыга, 1926 г.]] Публікаваўся пад псеўданімамі і крыптанімамі: ''Кастусёнак''; ''К-нак''; ''К. Е.''; ''К. Ез.'' Канстанцін Езавітаў напісаў шэраг кніг і артыкулаў па гісторыі нацыянальна-вызваленчага руху, беларусазнаўстве, аўтар лірычных вершаў, укладальнік школьных дапаможнікаў. Меў багаты кнігазбор, падрыхтаваў да друку невядомыя раней творы [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]]. Укладальнік біяграфічнага слоўніка дзеячаў беларускага нацыянальнага адраджэння, апекаваўся стварэннем архіва беларускага нацыянальна-вызваленчага руху{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. Аўтар артыкулаў пра [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]], [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]], [[Сяргей Палуян|Сяргея Палуяна]], [[Сяргей Пятровіч Сахараў|Сяргея Сахарава]], па гісторыі беларускага тэатра, фальклоры беларусаў [[Латгалія|Латгаліі]]. Перапісваўся з вядомымі беларускімі палітычнымі і культурнымі дзеячамі: [[Мікола Абрамчык|Міколам Абрамчыкам]], [[Максім Гарэцкі|Максімам Гарэцкім]], [[Ларыса Геніюш|Ларысай Геніюш]], [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхімам Карскім]], [[Гальяш Леўчык|Гальяшам Леўчыкам]], [[Адам Станкевіч|Адамам Станкевічам]], [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніславам Эпімахам-Шыпілам]] і інш. Архіў Канстанціна Езавітава захоўваецца ў Беларускім дзяржаўным архіве. == Публікацыі == * [https://archive.org/details/book-kezavitaubielaruskajaskola1913.pdf/mode/1up Беларуская школа. Першая чытанка пасля лемантара.] 3-я выданьне. — Рыга, 1943. — 160 стр. == Памяць == [[Мікалай Лаўрэнцьевіч Несцярэўскі|Мікола Несцярэўскі]] стварыў рэльеф Кастуся Езавітава<ref>[http://spadchyna.net/index.php?option=com_content&view=article&id=609&Itemid=491 Кастусь Езавітаў]</ref>. Выведзены ў рамане [[Генрых Вацлававіч Далідовіч|Генрыха Далідовіча]] «Свой дом» пад імем Язэп Еўзікаў<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=204883 18—21 лютага 1918 года — дні гістарычнага пералому]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Герасімаў В.'' Да праўды светлай, братка, йдзі! // Полымя. 1994, № 2. * {{артыкул|аўтар= Езавітаў К.|загаловак= Кароткі жыцьцяпіс і праходжаньне службы|арыгінал= |спасылка= http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10206_2/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%8C%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81_%D1%96_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B1%D1%8B.html|аўтар выдання= |выданне= Беларуская мэмуарыстыка на эміграцыі|тып= |месца= Нью-Ёрк|выдавецтва= |год= 1999|выпуск= |том= |нумар= |старонкі= 186—192|isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= Езавітаў К.|archiveurl= |archivedate=}} * ''Езовитов К. Б.'' [http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10206_1/Воспоминания.html Воспоминания] / Предисловие А. Хацкевича // Нёман. 1993. № 3. — С. 132—162. * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Канстанцін Барысавіч Езавітаў|[[Уладзімір Мікалаевіч Міхнюк|Міхнюк У]].|346—347|ref=Міхнюк У.}} * ''Міхнюк У., Паўлаў Я.'' Канстанцін Езавітаў: матэрыялы да біяграфіі // Маладосць. 1995, № 1. * ''Чэмер А.'' [Анішчык А.]. Партрэты. Вільнюс, 2001. * {{крыніцы/БП (1992-95)||Езавітаў Канстанцін Барысавіч}}, Т. 6. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Езавітаў Канстанцін Барысавіч}} [[Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай цэнтральнай рады]] [[Катэгорыя:Міністры па ваенных справах БНР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першага Усебеларускага з’езда]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]] [[Катэгорыя:Рэдактары Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ваенныя Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны]] rinnlhb9a26mrjl30r28yyfkmr0duq6 5133702 5133699 2026-04-29T17:38:03Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ 5133702 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Канстанці́н Бары́савіч Езаві́таў''' або '''Касту́сь Езаві́таў''' ([[17 лістапада|5 (17) лістапада]] [[1893]], [[Даўгаўпілс|Дзвінск]], [[Віцебская губерня]]— [[23 мая|23 траўня]] [[1946]], [[Мінск]], [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]]) — [[Беларусы|беларускі]] ваенны, палітычны і грамадскі дзеяч, публіцыст, перакладчык, педагог. Актыўны ўдзельнік беларускага нацыянальна-дзяржаўнага адраджэння{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}, дзеяч [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], арганізатар беларускай дзейнасці ў міжваеннай [[Латвія|Латвіі]]. == Біяграфія == === Раннія гады === [[Файл:Kastuś Jezavitaŭ. Кастусь Езавітаў (1916).jpg|злева|міні|150пкс|Кастусь Езавітаў сярод выпуску Паўлаўскага вучылішча, 1916 г.]] Нарадзіўся ў [[Даўгаўпілс|Дзвінску]] ў беларускай праваслаўнай сям’і{{Sfn|Езавітаў К.|1999|с=}}. У 1908 годзе скончыў 2-е гарадское Дзвінскае 6-гадовае вучылішча, у тым жа годзе скончыў агульна-асветныя курсы пры прагімназіі Кацярыны Смірновай. У 1910 годзе вытрымаў экзамен у Грыве-Земгальскай (цяпер у межах Дзвінска) на настаўніка пачатковых школ{{Sfn|Езавітаў К.|1999|с=}}. У 1911—1913 гадах працаваў настаўнікам у [[Ліксна|Ліксне]] ([[Латгалія]], цяпер у межах [[Латвія|Латвіі]]){{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. У 1913 годзе паступіў у віцебскае аддзяленне [[Маскоўскі археалагічны інстытут|Маскоўскага археалагічнага інстытута]], адначасова слухаў курс у [[Віцебскі настаўніцкі інстытут|Віцебскім настаўніцкім інстытуце]], скончыў апошні ў 1916 годзе{{Sfn|Езавітаў К.|1999|с=}}. У 1913 годзе стаў сябрам [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамады]]{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў 1916 годзе скончыў [[Паўлаўскае ваеннае вучылішча]], пакінуты ў ім малодшым афіцэрам. З 1917 года на [[Паўночны фронт (Першая сусветная вайна)|Паўночным фронце]]. Праводзіў прабеларускую агітацыю сярод жаўнераў-беларусаў. Дэлегаваны воінамі-беларусамі на ўдзел у [[З’езд беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту|З’ездзе беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту]], які прайшоў у лістападзе 1917 года ў [[Віцебск]]у, стаў сябрам прэзідыума з’езда, потым сябра Камітэта воінаў-беларусаў фронту. З’ездам абраны сябрам [[Цэнтральная беларуская вайсковая рада|Цэнтральнай беларускай вайсковай рады]] (ЦБВР). Па прыбыцці ў [[Мінск|Менск]] у Цэнтральную беларускую вайсковую раду быў абраны намеснікам старшыні выканаўчага камітэта і сакратаром ваеннага аддзела ЦБВР. Удзельнік [[Першы Усебеларускі з’езд|Усебеларускага з’езда]] ў снежні 1917 года ў Менску{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. У студзені 1918 года за ўдзел у рабоце Усебеларускага з’езда і дзейнасць па стварэнні беларускіх вайсковых фармаванняў быў арыштаваны бальшавіцкімі ўладамі [[Аблвыканкамзах]]а{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. === Беларуская Народная Рэспубліка === [[Файл:Dziejačy BNR. Дзеячы БНР (1918).jpg|міні|300пкс|Дзеячы Беларускай Народнай Рэспублікі, лета 1918 г. Злева направа, сядзяць: [[Аляксандр Лаўрэнавіч Бурбіс|Алесь Бурбіс]], [[Іван Мікітавіч Серада|Янка Серада]], [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэп Варонка]], [[Васіль Іванавіч Захарка|Васіль Захарка]]; стаяць: [[Аркадзь Антонавіч Смоліч|Аркадзь Смоліч]], [[Пётр Антонавіч Крачэўскі|Пётра Крачэўскі]], Кастусь Езавітаў, [[Антон Аўсянік]], [[Лявон Заяц]].|злева]] 19 лютага 1918 з адступленнем бальшавікоў уцёк з пад варты. [[Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда|Выканаўчым камітэтам Рады Усебеларускага з’езда]] прызначаны камендантам Менска і Менскага гарнізона. Актыўны ўдзельнік [[Падзеі ў Мінску 19—21 лютага 1918 года|супрацьстаяння ў Менску 19—21 лютага]]. 25 сакавіка 1918 года браў удзел у [[Трэцяя Устаўная грамата|абвяшчэнні незалежнасці]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] (БНР), уваходзіў у склад [[Рада БНР|Рады БНР]]. Займаў пасаду народнага сакратара ваенных спраў у 1-м урадзе БНР, атрымаў званне палкоўніка{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. Браў удзел у фармаванні беларускага войска, арганізацыі беларускіх школ і настаўніцкіх курсаў. Па расколе [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамады]] стаў адным з заснавальнікаў [[Беларуская партыя сацыялістаў-федэралістаў|Беларускай партыі сацыялістаў-федэралістаў]]{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. З 10 траўня па 25 чэрвеня 1918 года быў у камандзіроўцы ў занятым бальшавікамі Віцебску, дзе вёў выведку і агітацыю{{Sfn|Езавітаў К.|1999|с=}}. [[Файл:Members_of_the_1st_Belarusian_Regiment_of_the_Lithuanian_Armed_Forces_in_a_balcony_decorated_with_the_coat_of_arms_of_Lithuania_(Vytis)_and_national_flags_of_Lithuania_and_Belarus_in_Gardinas,_1919.jpg|міні|злева|300пкс|Камендатура места Гродна (Горадна), 18 красавіка 1919 года. Стаяць сябры надзвычайнай літоўскай місіі ў Варшаве: Канстанцін Езавітаў (другі злева; камандзір 1-га беларускага палка), сябра [[Літоўская Тарыба|Літоўскай Тарыбы]] і кіраўнік надзвычайнай літоўскай місіі ў Варшаве [[Юргіс Шаўліс]], былы міністр абароны Літвы Міколас Велікіс, старшыня французскай вайскова-палітычнай місіі ў Коўне палкоўнік Канстанцін Рэбуль.]] Праз наступ бальшавікоў на Менск, 7 снежня 1918 года разам з іншымі дзеячамі БНР эвакуяваўся ў [[Вільня|Вільню]]. Са снежня 1918 года ў распараджэнні [[Віленская беларуская рада|Віленскай беларускай рады]], прызначаны камісарам [[Беласток]]а, Плантава-Шчучынскага ўчастка, камандзірам [[1-ы беларускі полк|1-га Гродзенскага беларускага пяхотнага палка]] пад літоўскім камандаваннем. У сакавіку 1919 года выдаваў у Гродне газету «[[Бацькаўшчына (газета, 1919)|Бацькаўшчына]]». З лета 1919 года ў [[Коўна|Коўне]] ([[Літва]]), начальнік канцылярыі [[Міністэрства беларускіх спраў Літвы|Міністэрства беларускіх спраў]] ва ўрадзе Літвы{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. У 1919—1920 гадах быў кіраўніком [[Вайскова-дыпламатычная місія БНР у Латвіі і Эстоніі|Вайскова-дыпламатычнай місіі БНР у Латвіі і Эстоніі]]. Паводле даручэння ўрада БНР наладзіў дыпламатычныя сувязі з урадамі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украіны]], [[Літва|Літвы]], [[Латвія|Латвіі]], [[Эстонія|Эстоніі]] і [[Фінляндыя|Фінляндыі]], звяртаўся па ваенную дапамогу да ўрада [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Праводзіў працу па арганізацыі беларускага войска, пошуку сродкаў на яго ўзбраенне. Арганізаваў пераход на службу БНР корпуса [[Станіслаў Нікадзімавіч Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]] ([[Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі]]). У траўні 1920 года «''за выдатную працу на карысць Беларускай Народнай Рэспублікі, выкананую ім за граніцай''» атрымаў званне [[генерал-маёр]]а{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. === Міжваенная Латвія === [[Файл:Рада беларускай калоніі ў Латвіі.jpg|300px|міні|Рада беларускай калоніі ў Латвіі. Сядзяць (справа налева): консул БНР у Рызе Б. Шымковіч, намеснік старшыні Рады А. Сыдзяпура, шэф Вайскова-дыпламатычнай місіі БНР у Латвіі і Эстоніі К. Езавітаў, старшыня Рады Я. Данілюк, прадстаўнік асобага аддзелу БНР у Эстоніі [[Мінгрэльскі]]; стаяць сябры Рады: Я. Спіцын, В. Найдзёнаў, П. Цвяткоў, В. Быкаў, Р. Казячы, Д. Кадаўва, В. Дзюбанаў, А. Калмановіч. Рыга, 1920 г. (НАРБ).]] З 1921 года жыў у [[Рыга|Рызе]] ([[Латвія]]), неўзабаве паводле дазволу ўрада БНР прыняў латвійскае грамадзянства. Займаўся грамадска-палітычнай і культурна-асветніцкай дзейнасцю сярод беларусаў. Удзельнічаў у арганізацыі [[Беларускае прэс-бюро|Беларускага прэс-бюро]]. Арганізаваў таварыства «[[Бацькаўшчына (Рыга)|Бацькаўшчына]]», намеснік старшыні таварыства ў [[Латгалія|Латгаліі]]. Выдаваў часопісы «[[На чужыне]]», «[[Беларуская школа ў Латвіі (часопіс)|Беларуская школа ў Латвіі]]», газету «[[Голас беларуса (1925)|Голас беларуса]]». Інспектар школ Беларускага аддзела пры Міністэрстве асветы Латвіі. У 1923—1924 гадах быў дырэктарам [[Люцынская дзяржаўная беларуская гімназія|Люцынскай беларускай гімназіі]]. У розныя гады быў арганізатарам і кіраўніком у Латвіі выдавецтва Таварыства беларусаў-выбаршчыкаў, Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. У 1924 годзе арыштаваны латвійскімі ўладамі і абвінавачаны ва ўдзеле «ў злачынным таварыстве ў Латгаліі, якое ставіла сабе на мэту сілаю адарваць ад Латвійскай дзяржавы тэрыторыю [[Дзвінскі павет|Дзвінскага]], [[Рэжыцкі павет|Рэжыцкага]], [[Люцынскі павет|Люцынскага]] і часткова [[Ілукштанскі павет|Ілукштанскага]] паветаў і далучыць іх да Беларускай дзяржавы». Праз 11 месяцаў апраўданы і вызвалены з Дзвінскай турмы. Пазней яшчэ 3 разы арыштоўваўся (у 1930, 1933 і 1935) Удзельнік [[Першая Усебеларуская канферэнцыя|Першай Усебеларускай канферэнцыі]] ([[Прага]], верасень 1921) і [[Другая Усебеларуская канферэнцыя|Другой Усебеларускай канферэнцый]] (Берлін, кастрычнік 1925), на апошняй падпісаў дакумент аб ліквідацыі [[Урад Беларускай Народнай Рэспублікі|Урада БНР]] на карысць [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Савецкай Беларусі]]. Удзельнік [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] ў 1926 годзе ў [[Мінск|Менску]]. === Другая сусветная вайна === [[Файл:Кастусь Езавітаў і Ўладзімер Сядура (1942).jpg|міні|Кастусь Езавітаў і [[Уладзімір Сядура]]. Рыга, 1942 г.|злева]] З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], пасля [[Савецкая акупацыя Латвіі|акупацыяй Латвіі]] [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкім Саюзам]], працаваў настаўнікам, загадчыкам культурна-асветнага аддзела Цэнтральнага праўлення прафсаюза работнікаў асветы [[Латвійская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Латвійскай ССР]]. У жніўні 1941 года ва ўмовах нямецкай акупацыі стварыў і ўзначаліў у Рызе Беларускі цэнтральны камітэт (у 1942 годзе пераўтвораны ў Беларускае нацыянальнае аб’яднанне), які займаўся аднаўленнем і арганізацыяй беларускіх школ у Латвіі. У чэрвені 1944 года ў Менску на [[Другі Усебеларускі кангрэс|Другім Усебеларускім кангрэсе]] абраны ў склад пранямецкай [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай рады]] (БЦР), дзе ўзначаліў галоўнае ваеннае ўпраўленне, быў генеральным інспектарам Беларускага вызваленчага войска, якое фарміравалася на тэрыторыі [[Трэці рэйх|Германіі]]. 1 жніўня 1944 года эвакуяваўся з Рыгі ў [[Берлін]]. Пасля рэарганізацыі БЦР у студзені 1945 года і ўтварэння Рады міністраў — міністр ваенных спраў. 26 красавіка 1945 года затрыманы [[СМЕРШ]] 1-га Украінскага фронту ў Германіі і перапраўлены ў [[Масква|Маскву]]. У лістападзе 1945 года пераведзены ў Мінск. Падчас следства ў Мінску напісаў паказанні пра сваю дзейнасць (упершыню апублікаваныя ў часопісе «[[Полацак (часопіс)|Полацак]]» 1992 № 6—10). Паводле афіцыйнай версіі, памёр у турэмнай бальніцы «''ад сухотаў пры дыстрафіі 3-й ступені''»{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. == Сям’я == Бацька — Барыс Анупрэевіч, афіцэр [[Руская імператарская армія|Руска імператарскай арміі]], праваслаўны, з сялян [[Полацкі павет|Полацкага павета]]. Маці — Стэфаніда Данілаўна з сям’і Брадоўскіх-Брадвінскіх, беларусаў-чыгуначнікаў з Полацкага павета{{Sfn|Езавітаў К.|1999|с=}}. Апроч Канстаціна ў сям’і яшчэ некалькі сыноў. Міхаіл Барысавіч памёр у 1986 годзе ў Маскве Малодшы брат Канстанціна — Мікалай Барысавіч (6(19).11.1907, Дзвінск — пасля 1985), савецкі навуковец у ветэрынарыі. Заслужаны ветэрынарны ўрач РСФСР (1968). Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (1929). Спецыялізаваўся на інфекцыйных і паразітарных захворваннях свойскіх жывёл. Працаваць пачаў у Горацкім раёне. З 1931 года супрацоўнік Самарскай (Куйбышаўскай) абласной навукова-даследчай ветэрынарнай станцыі, цягам 15 гадоў яе дырэктар. У час 2-й сусветнай вайны ў Чырвонай Арміі (ліпень 1941 — красавік 1948), маёр, потым падпалкоўнік ветэрынарнай службы, эпізаатолаг [[Асобная Прыморская армія|Асобнай Прыморскай арміі]]. Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі і Айчыннай вайны II ступені. У 1948 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па пытаннях паразіталогіі коней. Аўтар навуковых прац па ветэрынарнай эпізааталогіі і паразіталогіі. Звестак пра яго пасля 1985 года няма.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1659265141888923/|title=Неизвестный Езовитов|author=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]]|website=Запісы беларусавела|date=2026-04-26}}</ref> == Творчасць == [[Файл:Езавітаў. Беларуская школа.jpg|міні|К. Езавітаў, «Беларуская школа. Першая пасля лемантара кніга для чытаньня». Рыга, 1926 г.]] Публікаваўся пад псеўданімамі і крыптанімамі: ''Кастусёнак''; ''К-нак''; ''К. Е.''; ''К. Ез.'' Канстанцін Езавітаў напісаў шэраг кніг і артыкулаў па гісторыі нацыянальна-вызваленчага руху, беларусазнаўстве, аўтар лірычных вершаў, укладальнік школьных дапаможнікаў. Меў багаты кнігазбор, падрыхтаваў да друку невядомыя раней творы [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]]. Укладальнік біяграфічнага слоўніка дзеячаў беларускага нацыянальнага адраджэння, апекаваўся стварэннем архіва беларускага нацыянальна-вызваленчага руху{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. Аўтар артыкулаў пра [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]], [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]], [[Сяргей Палуян|Сяргея Палуяна]], [[Сяргей Пятровіч Сахараў|Сяргея Сахарава]], па гісторыі беларускага тэатра, фальклоры беларусаў [[Латгалія|Латгаліі]]. Перапісваўся з вядомымі беларускімі палітычнымі і культурнымі дзеячамі: [[Мікола Абрамчык|Міколам Абрамчыкам]], [[Максім Гарэцкі|Максімам Гарэцкім]], [[Ларыса Геніюш|Ларысай Геніюш]], [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхімам Карскім]], [[Гальяш Леўчык|Гальяшам Леўчыкам]], [[Адам Станкевіч|Адамам Станкевічам]], [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніславам Эпімахам-Шыпілам]] і інш. Архіў Канстанціна Езавітава захоўваецца ў Беларускім дзяржаўным архіве. == Публікацыі == * [https://archive.org/details/book-kezavitaubielaruskajaskola1913.pdf/mode/1up Беларуская школа. Першая чытанка пасля лемантара.] 3-я выданьне. — Рыга, 1943. — 160 стр. == Памяць == [[Мікалай Лаўрэнцьевіч Несцярэўскі|Мікола Несцярэўскі]] стварыў рэльеф Кастуся Езавітава<ref>[http://spadchyna.net/index.php?option=com_content&view=article&id=609&Itemid=491 Кастусь Езавітаў]</ref>. Выведзены ў рамане [[Генрых Вацлававіч Далідовіч|Генрыха Далідовіча]] «Свой дом» пад імем Язэп Еўзікаў<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=204883 18—21 лютага 1918 года — дні гістарычнага пералому]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Герасімаў В.'' Да праўды светлай, братка, йдзі! // Полымя. 1994, № 2. * {{артыкул|аўтар= Езавітаў К.|загаловак= Кароткі жыцьцяпіс і праходжаньне службы|арыгінал= |спасылка= http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10206_2/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%8C%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81_%D1%96_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B1%D1%8B.html|аўтар выдання= |выданне= Беларуская мэмуарыстыка на эміграцыі|тып= |месца= Нью-Ёрк|выдавецтва= |год= 1999|выпуск= |том= |нумар= |старонкі= 186—192|isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= Езавітаў К.|archiveurl= |archivedate=}} * ''Езовитов К. Б.'' [http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10206_1/Воспоминания.html Воспоминания] / Предисловие А. Хацкевича // Нёман. 1993. № 3. — С. 132—162. * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Канстанцін Барысавіч Езавітаў|[[Уладзімір Мікалаевіч Міхнюк|Міхнюк У]].|346—347|ref=Міхнюк У.}} * ''Міхнюк У., Паўлаў Я.'' Канстанцін Езавітаў: матэрыялы да біяграфіі // Маладосць. 1995, № 1. * ''Чэмер А.'' [Анішчык А.]. Партрэты. Вільнюс, 2001. * {{крыніцы/БП (1992-95)||Езавітаў Канстанцін Барысавіч}}, Т. 6. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Езавітаў Канстанцін Барысавіч}} [[Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай цэнтральнай рады]] [[Катэгорыя:Міністры па ваенных справах БНР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першага Усебеларускага з’езда]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]] [[Катэгорыя:Рэдактары Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ваенныя Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны]] pyor9teur8306rdru0igmxawk68z15s 5133745 5133702 2026-04-29T20:18:17Z M.L.Bot 261 /* Сям’я */ 5133745 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Канстанці́н Бары́савіч Езаві́таў''' або '''Касту́сь Езаві́таў''' ([[17 лістапада|5 (17) лістапада]] [[1893]], [[Даўгаўпілс|Дзвінск]], [[Віцебская губерня]]— [[23 мая|23 траўня]] [[1946]], [[Мінск]], [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]]) — [[Беларусы|беларускі]] ваенны, палітычны і грамадскі дзеяч, публіцыст, перакладчык, педагог. Актыўны ўдзельнік беларускага нацыянальна-дзяржаўнага адраджэння{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}, дзеяч [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], арганізатар беларускай дзейнасці ў міжваеннай [[Латвія|Латвіі]]. == Біяграфія == === Раннія гады === [[Файл:Kastuś Jezavitaŭ. Кастусь Езавітаў (1916).jpg|злева|міні|150пкс|Кастусь Езавітаў сярод выпуску Паўлаўскага вучылішча, 1916 г.]] Нарадзіўся ў [[Даўгаўпілс|Дзвінску]] ў беларускай праваслаўнай сям’і{{Sfn|Езавітаў К.|1999|с=}}. У 1908 годзе скончыў 2-е гарадское Дзвінскае 6-гадовае вучылішча, у тым жа годзе скончыў агульна-асветныя курсы пры прагімназіі Кацярыны Смірновай. У 1910 годзе вытрымаў экзамен у Грыве-Земгальскай (цяпер у межах Дзвінска) на настаўніка пачатковых школ{{Sfn|Езавітаў К.|1999|с=}}. У 1911—1913 гадах працаваў настаўнікам у [[Ліксна|Ліксне]] ([[Латгалія]], цяпер у межах [[Латвія|Латвіі]]){{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. У 1913 годзе паступіў у віцебскае аддзяленне [[Маскоўскі археалагічны інстытут|Маскоўскага археалагічнага інстытута]], адначасова слухаў курс у [[Віцебскі настаўніцкі інстытут|Віцебскім настаўніцкім інстытуце]], скончыў апошні ў 1916 годзе{{Sfn|Езавітаў К.|1999|с=}}. У 1913 годзе стаў сябрам [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамады]]{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў 1916 годзе скончыў [[Паўлаўскае ваеннае вучылішча]], пакінуты ў ім малодшым афіцэрам. З 1917 года на [[Паўночны фронт (Першая сусветная вайна)|Паўночным фронце]]. Праводзіў прабеларускую агітацыю сярод жаўнераў-беларусаў. Дэлегаваны воінамі-беларусамі на ўдзел у [[З’езд беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту|З’ездзе беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту]], які прайшоў у лістападзе 1917 года ў [[Віцебск]]у, стаў сябрам прэзідыума з’езда, потым сябра Камітэта воінаў-беларусаў фронту. З’ездам абраны сябрам [[Цэнтральная беларуская вайсковая рада|Цэнтральнай беларускай вайсковай рады]] (ЦБВР). Па прыбыцці ў [[Мінск|Менск]] у Цэнтральную беларускую вайсковую раду быў абраны намеснікам старшыні выканаўчага камітэта і сакратаром ваеннага аддзела ЦБВР. Удзельнік [[Першы Усебеларускі з’езд|Усебеларускага з’езда]] ў снежні 1917 года ў Менску{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. У студзені 1918 года за ўдзел у рабоце Усебеларускага з’езда і дзейнасць па стварэнні беларускіх вайсковых фармаванняў быў арыштаваны бальшавіцкімі ўладамі [[Аблвыканкамзах]]а{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. === Беларуская Народная Рэспубліка === [[Файл:Dziejačy BNR. Дзеячы БНР (1918).jpg|міні|300пкс|Дзеячы Беларускай Народнай Рэспублікі, лета 1918 г. Злева направа, сядзяць: [[Аляксандр Лаўрэнавіч Бурбіс|Алесь Бурбіс]], [[Іван Мікітавіч Серада|Янка Серада]], [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэп Варонка]], [[Васіль Іванавіч Захарка|Васіль Захарка]]; стаяць: [[Аркадзь Антонавіч Смоліч|Аркадзь Смоліч]], [[Пётр Антонавіч Крачэўскі|Пётра Крачэўскі]], Кастусь Езавітаў, [[Антон Аўсянік]], [[Лявон Заяц]].|злева]] 19 лютага 1918 з адступленнем бальшавікоў уцёк з пад варты. [[Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда|Выканаўчым камітэтам Рады Усебеларускага з’езда]] прызначаны камендантам Менска і Менскага гарнізона. Актыўны ўдзельнік [[Падзеі ў Мінску 19—21 лютага 1918 года|супрацьстаяння ў Менску 19—21 лютага]]. 25 сакавіка 1918 года браў удзел у [[Трэцяя Устаўная грамата|абвяшчэнні незалежнасці]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] (БНР), уваходзіў у склад [[Рада БНР|Рады БНР]]. Займаў пасаду народнага сакратара ваенных спраў у 1-м урадзе БНР, атрымаў званне палкоўніка{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. Браў удзел у фармаванні беларускага войска, арганізацыі беларускіх школ і настаўніцкіх курсаў. Па расколе [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамады]] стаў адным з заснавальнікаў [[Беларуская партыя сацыялістаў-федэралістаў|Беларускай партыі сацыялістаў-федэралістаў]]{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. З 10 траўня па 25 чэрвеня 1918 года быў у камандзіроўцы ў занятым бальшавікамі Віцебску, дзе вёў выведку і агітацыю{{Sfn|Езавітаў К.|1999|с=}}. [[Файл:Members_of_the_1st_Belarusian_Regiment_of_the_Lithuanian_Armed_Forces_in_a_balcony_decorated_with_the_coat_of_arms_of_Lithuania_(Vytis)_and_national_flags_of_Lithuania_and_Belarus_in_Gardinas,_1919.jpg|міні|злева|300пкс|Камендатура места Гродна (Горадна), 18 красавіка 1919 года. Стаяць сябры надзвычайнай літоўскай місіі ў Варшаве: Канстанцін Езавітаў (другі злева; камандзір 1-га беларускага палка), сябра [[Літоўская Тарыба|Літоўскай Тарыбы]] і кіраўнік надзвычайнай літоўскай місіі ў Варшаве [[Юргіс Шаўліс]], былы міністр абароны Літвы Міколас Велікіс, старшыня французскай вайскова-палітычнай місіі ў Коўне палкоўнік Канстанцін Рэбуль.]] Праз наступ бальшавікоў на Менск, 7 снежня 1918 года разам з іншымі дзеячамі БНР эвакуяваўся ў [[Вільня|Вільню]]. Са снежня 1918 года ў распараджэнні [[Віленская беларуская рада|Віленскай беларускай рады]], прызначаны камісарам [[Беласток]]а, Плантава-Шчучынскага ўчастка, камандзірам [[1-ы беларускі полк|1-га Гродзенскага беларускага пяхотнага палка]] пад літоўскім камандаваннем. У сакавіку 1919 года выдаваў у Гродне газету «[[Бацькаўшчына (газета, 1919)|Бацькаўшчына]]». З лета 1919 года ў [[Коўна|Коўне]] ([[Літва]]), начальнік канцылярыі [[Міністэрства беларускіх спраў Літвы|Міністэрства беларускіх спраў]] ва ўрадзе Літвы{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. У 1919—1920 гадах быў кіраўніком [[Вайскова-дыпламатычная місія БНР у Латвіі і Эстоніі|Вайскова-дыпламатычнай місіі БНР у Латвіі і Эстоніі]]. Паводле даручэння ўрада БНР наладзіў дыпламатычныя сувязі з урадамі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украіны]], [[Літва|Літвы]], [[Латвія|Латвіі]], [[Эстонія|Эстоніі]] і [[Фінляндыя|Фінляндыі]], звяртаўся па ваенную дапамогу да ўрада [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Праводзіў працу па арганізацыі беларускага войска, пошуку сродкаў на яго ўзбраенне. Арганізаваў пераход на службу БНР корпуса [[Станіслаў Нікадзімавіч Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]] ([[Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі]]). У траўні 1920 года «''за выдатную працу на карысць Беларускай Народнай Рэспублікі, выкананую ім за граніцай''» атрымаў званне [[генерал-маёр]]а{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. === Міжваенная Латвія === [[Файл:Рада беларускай калоніі ў Латвіі.jpg|300px|міні|Рада беларускай калоніі ў Латвіі. Сядзяць (справа налева): консул БНР у Рызе Б. Шымковіч, намеснік старшыні Рады А. Сыдзяпура, шэф Вайскова-дыпламатычнай місіі БНР у Латвіі і Эстоніі К. Езавітаў, старшыня Рады Я. Данілюк, прадстаўнік асобага аддзелу БНР у Эстоніі [[Мінгрэльскі]]; стаяць сябры Рады: Я. Спіцын, В. Найдзёнаў, П. Цвяткоў, В. Быкаў, Р. Казячы, Д. Кадаўва, В. Дзюбанаў, А. Калмановіч. Рыга, 1920 г. (НАРБ).]] З 1921 года жыў у [[Рыга|Рызе]] ([[Латвія]]), неўзабаве паводле дазволу ўрада БНР прыняў латвійскае грамадзянства. Займаўся грамадска-палітычнай і культурна-асветніцкай дзейнасцю сярод беларусаў. Удзельнічаў у арганізацыі [[Беларускае прэс-бюро|Беларускага прэс-бюро]]. Арганізаваў таварыства «[[Бацькаўшчына (Рыга)|Бацькаўшчына]]», намеснік старшыні таварыства ў [[Латгалія|Латгаліі]]. Выдаваў часопісы «[[На чужыне]]», «[[Беларуская школа ў Латвіі (часопіс)|Беларуская школа ў Латвіі]]», газету «[[Голас беларуса (1925)|Голас беларуса]]». Інспектар школ Беларускага аддзела пры Міністэрстве асветы Латвіі. У 1923—1924 гадах быў дырэктарам [[Люцынская дзяржаўная беларуская гімназія|Люцынскай беларускай гімназіі]]. У розныя гады быў арганізатарам і кіраўніком у Латвіі выдавецтва Таварыства беларусаў-выбаршчыкаў, Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. У 1924 годзе арыштаваны латвійскімі ўладамі і абвінавачаны ва ўдзеле «ў злачынным таварыстве ў Латгаліі, якое ставіла сабе на мэту сілаю адарваць ад Латвійскай дзяржавы тэрыторыю [[Дзвінскі павет|Дзвінскага]], [[Рэжыцкі павет|Рэжыцкага]], [[Люцынскі павет|Люцынскага]] і часткова [[Ілукштанскі павет|Ілукштанскага]] паветаў і далучыць іх да Беларускай дзяржавы». Праз 11 месяцаў апраўданы і вызвалены з Дзвінскай турмы. Пазней яшчэ 3 разы арыштоўваўся (у 1930, 1933 і 1935) Удзельнік [[Першая Усебеларуская канферэнцыя|Першай Усебеларускай канферэнцыі]] ([[Прага]], верасень 1921) і [[Другая Усебеларуская канферэнцыя|Другой Усебеларускай канферэнцый]] (Берлін, кастрычнік 1925), на апошняй падпісаў дакумент аб ліквідацыі [[Урад Беларускай Народнай Рэспублікі|Урада БНР]] на карысць [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Савецкай Беларусі]]. Удзельнік [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] ў 1926 годзе ў [[Мінск|Менску]]. === Другая сусветная вайна === [[Файл:Кастусь Езавітаў і Ўладзімер Сядура (1942).jpg|міні|Кастусь Езавітаў і [[Уладзімір Сядура]]. Рыга, 1942 г.|злева]] З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], пасля [[Савецкая акупацыя Латвіі|акупацыяй Латвіі]] [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкім Саюзам]], працаваў настаўнікам, загадчыкам культурна-асветнага аддзела Цэнтральнага праўлення прафсаюза работнікаў асветы [[Латвійская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Латвійскай ССР]]. У жніўні 1941 года ва ўмовах нямецкай акупацыі стварыў і ўзначаліў у Рызе Беларускі цэнтральны камітэт (у 1942 годзе пераўтвораны ў Беларускае нацыянальнае аб’яднанне), які займаўся аднаўленнем і арганізацыяй беларускіх школ у Латвіі. У чэрвені 1944 года ў Менску на [[Другі Усебеларускі кангрэс|Другім Усебеларускім кангрэсе]] абраны ў склад пранямецкай [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай рады]] (БЦР), дзе ўзначаліў галоўнае ваеннае ўпраўленне, быў генеральным інспектарам Беларускага вызваленчага войска, якое фарміравалася на тэрыторыі [[Трэці рэйх|Германіі]]. 1 жніўня 1944 года эвакуяваўся з Рыгі ў [[Берлін]]. Пасля рэарганізацыі БЦР у студзені 1945 года і ўтварэння Рады міністраў — міністр ваенных спраў. 26 красавіка 1945 года затрыманы [[СМЕРШ]] 1-га Украінскага фронту ў Германіі і перапраўлены ў [[Масква|Маскву]]. У лістападзе 1945 года пераведзены ў Мінск. Падчас следства ў Мінску напісаў паказанні пра сваю дзейнасць (упершыню апублікаваныя ў часопісе «[[Полацак (часопіс)|Полацак]]» 1992 № 6—10). Паводле афіцыйнай версіі, памёр у турэмнай бальніцы «''ад сухотаў пры дыстрафіі 3-й ступені''»{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. == Сям’я == Бацька — Барыс Анупрэевіч, афіцэр [[Руская імператарская армія|Руска імператарскай арміі]], праваслаўны, з сялян [[Полацкі павет|Полацкага павета]]. Маці — Стэфаніда Данілаўна з сям’і Брадоўскіх-Брадвінскіх, беларусаў-чыгуначнікаў з Полацкага павета{{Sfn|Езавітаў К.|1999|с=}}. Апроч Канстаціна ў сям’і яшчэ некалькі сыноў. Міхаіл Барысавіч памёр у 1986 годзе ў Маскве Малодшы брат Канстанціна — Мікалай Барысавіч (6(19).11.1907, Дзвінск — пасля 1985), савецкі навуковец у ветэрынарыі. Заслужаны ветэрынарны ўрач РСФСР (1968). Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (1929). Спецыялізаваўся на інфекцыйных і паразітарных захворваннях свойскіх жывёл. Працаваць пачаў у Горацкім раёне. З 1931 года супрацоўнік Самарскай (Куйбышаўскай) абласной навукова-даследчай ветэрынарнай станцыі, цягам 15 гадоў яе дырэктар. У час 2-й сусветнай вайны ў Чырвонай Арміі (ліпень 1941 — красавік 1948), маёр, потым падпалкоўнік ветэрынарнай службы, эпізаатолаг [[Асобная Прыморская армія|Асобнай Прыморскай арміі]]. Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі і Айчыннай вайны II ступені. У 1948 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па пытаннях паразіталогіі коней. Аўтар навуковых прац па ветэрынарнай эпізааталогіі і паразіталогіі. Жыў яшчэ ў 1985 годзе, пазнейшых звестак пра яго няма.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1659265141888923/|title=Неизвестный Езовитов|author=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]]|website=Запісы беларусавела|date=2026-04-26}}</ref> == Творчасць == [[Файл:Езавітаў. Беларуская школа.jpg|міні|К. Езавітаў, «Беларуская школа. Першая пасля лемантара кніга для чытаньня». Рыга, 1926 г.]] Публікаваўся пад псеўданімамі і крыптанімамі: ''Кастусёнак''; ''К-нак''; ''К. Е.''; ''К. Ез.'' Канстанцін Езавітаў напісаў шэраг кніг і артыкулаў па гісторыі нацыянальна-вызваленчага руху, беларусазнаўстве, аўтар лірычных вершаў, укладальнік школьных дапаможнікаў. Меў багаты кнігазбор, падрыхтаваў да друку невядомыя раней творы [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]]. Укладальнік біяграфічнага слоўніка дзеячаў беларускага нацыянальнага адраджэння, апекаваўся стварэннем архіва беларускага нацыянальна-вызваленчага руху{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. Аўтар артыкулаў пра [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]], [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]], [[Сяргей Палуян|Сяргея Палуяна]], [[Сяргей Пятровіч Сахараў|Сяргея Сахарава]], па гісторыі беларускага тэатра, фальклоры беларусаў [[Латгалія|Латгаліі]]. Перапісваўся з вядомымі беларускімі палітычнымі і культурнымі дзеячамі: [[Мікола Абрамчык|Міколам Абрамчыкам]], [[Максім Гарэцкі|Максімам Гарэцкім]], [[Ларыса Геніюш|Ларысай Геніюш]], [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхімам Карскім]], [[Гальяш Леўчык|Гальяшам Леўчыкам]], [[Адам Станкевіч|Адамам Станкевічам]], [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніславам Эпімахам-Шыпілам]] і інш. Архіў Канстанціна Езавітава захоўваецца ў Беларускім дзяржаўным архіве. == Публікацыі == * [https://archive.org/details/book-kezavitaubielaruskajaskola1913.pdf/mode/1up Беларуская школа. Першая чытанка пасля лемантара.] 3-я выданьне. — Рыга, 1943. — 160 стр. == Памяць == [[Мікалай Лаўрэнцьевіч Несцярэўскі|Мікола Несцярэўскі]] стварыў рэльеф Кастуся Езавітава<ref>[http://spadchyna.net/index.php?option=com_content&view=article&id=609&Itemid=491 Кастусь Езавітаў]</ref>. Выведзены ў рамане [[Генрых Вацлававіч Далідовіч|Генрыха Далідовіча]] «Свой дом» пад імем Язэп Еўзікаў<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=204883 18—21 лютага 1918 года — дні гістарычнага пералому]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Герасімаў В.'' Да праўды светлай, братка, йдзі! // Полымя. 1994, № 2. * {{артыкул|аўтар= Езавітаў К.|загаловак= Кароткі жыцьцяпіс і праходжаньне службы|арыгінал= |спасылка= http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10206_2/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%8C%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81_%D1%96_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B1%D1%8B.html|аўтар выдання= |выданне= Беларуская мэмуарыстыка на эміграцыі|тып= |месца= Нью-Ёрк|выдавецтва= |год= 1999|выпуск= |том= |нумар= |старонкі= 186—192|isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= Езавітаў К.|archiveurl= |archivedate=}} * ''Езовитов К. Б.'' [http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10206_1/Воспоминания.html Воспоминания] / Предисловие А. Хацкевича // Нёман. 1993. № 3. — С. 132—162. * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Канстанцін Барысавіч Езавітаў|[[Уладзімір Мікалаевіч Міхнюк|Міхнюк У]].|346—347|ref=Міхнюк У.}} * ''Міхнюк У., Паўлаў Я.'' Канстанцін Езавітаў: матэрыялы да біяграфіі // Маладосць. 1995, № 1. * ''Чэмер А.'' [Анішчык А.]. Партрэты. Вільнюс, 2001. * {{крыніцы/БП (1992-95)||Езавітаў Канстанцін Барысавіч}}, Т. 6. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Езавітаў Канстанцін Барысавіч}} [[Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай цэнтральнай рады]] [[Катэгорыя:Міністры па ваенных справах БНР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першага Усебеларускага з’езда]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]] [[Катэгорыя:Рэдактары Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ваенныя Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны]] gvdlixhuzt8rglzyi0wmk8aeawx40ht 5133746 5133745 2026-04-29T20:19:20Z M.L.Bot 261 /* Сям’я */ 5133746 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Канстанці́н Бары́савіч Езаві́таў''' або '''Касту́сь Езаві́таў''' ([[17 лістапада|5 (17) лістапада]] [[1893]], [[Даўгаўпілс|Дзвінск]], [[Віцебская губерня]]— [[23 мая|23 траўня]] [[1946]], [[Мінск]], [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]]) — [[Беларусы|беларускі]] ваенны, палітычны і грамадскі дзеяч, публіцыст, перакладчык, педагог. Актыўны ўдзельнік беларускага нацыянальна-дзяржаўнага адраджэння{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}, дзеяч [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], арганізатар беларускай дзейнасці ў міжваеннай [[Латвія|Латвіі]]. == Біяграфія == === Раннія гады === [[Файл:Kastuś Jezavitaŭ. Кастусь Езавітаў (1916).jpg|злева|міні|150пкс|Кастусь Езавітаў сярод выпуску Паўлаўскага вучылішча, 1916 г.]] Нарадзіўся ў [[Даўгаўпілс|Дзвінску]] ў беларускай праваслаўнай сям’і{{Sfn|Езавітаў К.|1999|с=}}. У 1908 годзе скончыў 2-е гарадское Дзвінскае 6-гадовае вучылішча, у тым жа годзе скончыў агульна-асветныя курсы пры прагімназіі Кацярыны Смірновай. У 1910 годзе вытрымаў экзамен у Грыве-Земгальскай (цяпер у межах Дзвінска) на настаўніка пачатковых школ{{Sfn|Езавітаў К.|1999|с=}}. У 1911—1913 гадах працаваў настаўнікам у [[Ліксна|Ліксне]] ([[Латгалія]], цяпер у межах [[Латвія|Латвіі]]){{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. У 1913 годзе паступіў у віцебскае аддзяленне [[Маскоўскі археалагічны інстытут|Маскоўскага археалагічнага інстытута]], адначасова слухаў курс у [[Віцебскі настаўніцкі інстытут|Віцебскім настаўніцкім інстытуце]], скончыў апошні ў 1916 годзе{{Sfn|Езавітаў К.|1999|с=}}. У 1913 годзе стаў сябрам [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамады]]{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў 1916 годзе скончыў [[Паўлаўскае ваеннае вучылішча]], пакінуты ў ім малодшым афіцэрам. З 1917 года на [[Паўночны фронт (Першая сусветная вайна)|Паўночным фронце]]. Праводзіў прабеларускую агітацыю сярод жаўнераў-беларусаў. Дэлегаваны воінамі-беларусамі на ўдзел у [[З’езд беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту|З’ездзе беларусаў-вайскоўцаў Паўночнага фронту]], які прайшоў у лістападзе 1917 года ў [[Віцебск]]у, стаў сябрам прэзідыума з’езда, потым сябра Камітэта воінаў-беларусаў фронту. З’ездам абраны сябрам [[Цэнтральная беларуская вайсковая рада|Цэнтральнай беларускай вайсковай рады]] (ЦБВР). Па прыбыцці ў [[Мінск|Менск]] у Цэнтральную беларускую вайсковую раду быў абраны намеснікам старшыні выканаўчага камітэта і сакратаром ваеннага аддзела ЦБВР. Удзельнік [[Першы Усебеларускі з’езд|Усебеларускага з’езда]] ў снежні 1917 года ў Менску{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. У студзені 1918 года за ўдзел у рабоце Усебеларускага з’езда і дзейнасць па стварэнні беларускіх вайсковых фармаванняў быў арыштаваны бальшавіцкімі ўладамі [[Аблвыканкамзах]]а{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. === Беларуская Народная Рэспубліка === [[Файл:Dziejačy BNR. Дзеячы БНР (1918).jpg|міні|300пкс|Дзеячы Беларускай Народнай Рэспублікі, лета 1918 г. Злева направа, сядзяць: [[Аляксандр Лаўрэнавіч Бурбіс|Алесь Бурбіс]], [[Іван Мікітавіч Серада|Янка Серада]], [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэп Варонка]], [[Васіль Іванавіч Захарка|Васіль Захарка]]; стаяць: [[Аркадзь Антонавіч Смоліч|Аркадзь Смоліч]], [[Пётр Антонавіч Крачэўскі|Пётра Крачэўскі]], Кастусь Езавітаў, [[Антон Аўсянік]], [[Лявон Заяц]].|злева]] 19 лютага 1918 з адступленнем бальшавікоў уцёк з пад варты. [[Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда|Выканаўчым камітэтам Рады Усебеларускага з’езда]] прызначаны камендантам Менска і Менскага гарнізона. Актыўны ўдзельнік [[Падзеі ў Мінску 19—21 лютага 1918 года|супрацьстаяння ў Менску 19—21 лютага]]. 25 сакавіка 1918 года браў удзел у [[Трэцяя Устаўная грамата|абвяшчэнні незалежнасці]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] (БНР), уваходзіў у склад [[Рада БНР|Рады БНР]]. Займаў пасаду народнага сакратара ваенных спраў у 1-м урадзе БНР, атрымаў званне палкоўніка{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. Браў удзел у фармаванні беларускага войска, арганізацыі беларускіх школ і настаўніцкіх курсаў. Па расколе [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамады]] стаў адным з заснавальнікаў [[Беларуская партыя сацыялістаў-федэралістаў|Беларускай партыі сацыялістаў-федэралістаў]]{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. З 10 траўня па 25 чэрвеня 1918 года быў у камандзіроўцы ў занятым бальшавікамі Віцебску, дзе вёў выведку і агітацыю{{Sfn|Езавітаў К.|1999|с=}}. [[Файл:Members_of_the_1st_Belarusian_Regiment_of_the_Lithuanian_Armed_Forces_in_a_balcony_decorated_with_the_coat_of_arms_of_Lithuania_(Vytis)_and_national_flags_of_Lithuania_and_Belarus_in_Gardinas,_1919.jpg|міні|злева|300пкс|Камендатура места Гродна (Горадна), 18 красавіка 1919 года. Стаяць сябры надзвычайнай літоўскай місіі ў Варшаве: Канстанцін Езавітаў (другі злева; камандзір 1-га беларускага палка), сябра [[Літоўская Тарыба|Літоўскай Тарыбы]] і кіраўнік надзвычайнай літоўскай місіі ў Варшаве [[Юргіс Шаўліс]], былы міністр абароны Літвы Міколас Велікіс, старшыня французскай вайскова-палітычнай місіі ў Коўне палкоўнік Канстанцін Рэбуль.]] Праз наступ бальшавікоў на Менск, 7 снежня 1918 года разам з іншымі дзеячамі БНР эвакуяваўся ў [[Вільня|Вільню]]. Са снежня 1918 года ў распараджэнні [[Віленская беларуская рада|Віленскай беларускай рады]], прызначаны камісарам [[Беласток]]а, Плантава-Шчучынскага ўчастка, камандзірам [[1-ы беларускі полк|1-га Гродзенскага беларускага пяхотнага палка]] пад літоўскім камандаваннем. У сакавіку 1919 года выдаваў у Гродне газету «[[Бацькаўшчына (газета, 1919)|Бацькаўшчына]]». З лета 1919 года ў [[Коўна|Коўне]] ([[Літва]]), начальнік канцылярыі [[Міністэрства беларускіх спраў Літвы|Міністэрства беларускіх спраў]] ва ўрадзе Літвы{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. У 1919—1920 гадах быў кіраўніком [[Вайскова-дыпламатычная місія БНР у Латвіі і Эстоніі|Вайскова-дыпламатычнай місіі БНР у Латвіі і Эстоніі]]. Паводле даручэння ўрада БНР наладзіў дыпламатычныя сувязі з урадамі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украіны]], [[Літва|Літвы]], [[Латвія|Латвіі]], [[Эстонія|Эстоніі]] і [[Фінляндыя|Фінляндыі]], звяртаўся па ваенную дапамогу да ўрада [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Праводзіў працу па арганізацыі беларускага войска, пошуку сродкаў на яго ўзбраенне. Арганізаваў пераход на службу БНР корпуса [[Станіслаў Нікадзімавіч Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]] ([[Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі]]). У траўні 1920 года «''за выдатную працу на карысць Беларускай Народнай Рэспублікі, выкананую ім за граніцай''» атрымаў званне [[генерал-маёр]]а{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. === Міжваенная Латвія === [[Файл:Рада беларускай калоніі ў Латвіі.jpg|300px|міні|Рада беларускай калоніі ў Латвіі. Сядзяць (справа налева): консул БНР у Рызе Б. Шымковіч, намеснік старшыні Рады А. Сыдзяпура, шэф Вайскова-дыпламатычнай місіі БНР у Латвіі і Эстоніі К. Езавітаў, старшыня Рады Я. Данілюк, прадстаўнік асобага аддзелу БНР у Эстоніі [[Мінгрэльскі]]; стаяць сябры Рады: Я. Спіцын, В. Найдзёнаў, П. Цвяткоў, В. Быкаў, Р. Казячы, Д. Кадаўва, В. Дзюбанаў, А. Калмановіч. Рыга, 1920 г. (НАРБ).]] З 1921 года жыў у [[Рыга|Рызе]] ([[Латвія]]), неўзабаве паводле дазволу ўрада БНР прыняў латвійскае грамадзянства. Займаўся грамадска-палітычнай і культурна-асветніцкай дзейнасцю сярод беларусаў. Удзельнічаў у арганізацыі [[Беларускае прэс-бюро|Беларускага прэс-бюро]]. Арганізаваў таварыства «[[Бацькаўшчына (Рыга)|Бацькаўшчына]]», намеснік старшыні таварыства ў [[Латгалія|Латгаліі]]. Выдаваў часопісы «[[На чужыне]]», «[[Беларуская школа ў Латвіі (часопіс)|Беларуская школа ў Латвіі]]», газету «[[Голас беларуса (1925)|Голас беларуса]]». Інспектар школ Беларускага аддзела пры Міністэрстве асветы Латвіі. У 1923—1924 гадах быў дырэктарам [[Люцынская дзяржаўная беларуская гімназія|Люцынскай беларускай гімназіі]]. У розныя гады быў арганізатарам і кіраўніком у Латвіі выдавецтва Таварыства беларусаў-выбаршчыкаў, Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. У 1924 годзе арыштаваны латвійскімі ўладамі і абвінавачаны ва ўдзеле «ў злачынным таварыстве ў Латгаліі, якое ставіла сабе на мэту сілаю адарваць ад Латвійскай дзяржавы тэрыторыю [[Дзвінскі павет|Дзвінскага]], [[Рэжыцкі павет|Рэжыцкага]], [[Люцынскі павет|Люцынскага]] і часткова [[Ілукштанскі павет|Ілукштанскага]] паветаў і далучыць іх да Беларускай дзяржавы». Праз 11 месяцаў апраўданы і вызвалены з Дзвінскай турмы. Пазней яшчэ 3 разы арыштоўваўся (у 1930, 1933 і 1935) Удзельнік [[Першая Усебеларуская канферэнцыя|Першай Усебеларускай канферэнцыі]] ([[Прага]], верасень 1921) і [[Другая Усебеларуская канферэнцыя|Другой Усебеларускай канферэнцый]] (Берлін, кастрычнік 1925), на апошняй падпісаў дакумент аб ліквідацыі [[Урад Беларускай Народнай Рэспублікі|Урада БНР]] на карысць [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Савецкай Беларусі]]. Удзельнік [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] ў 1926 годзе ў [[Мінск|Менску]]. === Другая сусветная вайна === [[Файл:Кастусь Езавітаў і Ўладзімер Сядура (1942).jpg|міні|Кастусь Езавітаў і [[Уладзімір Сядура]]. Рыга, 1942 г.|злева]] З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], пасля [[Савецкая акупацыя Латвіі|акупацыяй Латвіі]] [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкім Саюзам]], працаваў настаўнікам, загадчыкам культурна-асветнага аддзела Цэнтральнага праўлення прафсаюза работнікаў асветы [[Латвійская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Латвійскай ССР]]. У жніўні 1941 года ва ўмовах нямецкай акупацыі стварыў і ўзначаліў у Рызе Беларускі цэнтральны камітэт (у 1942 годзе пераўтвораны ў Беларускае нацыянальнае аб’яднанне), які займаўся аднаўленнем і арганізацыяй беларускіх школ у Латвіі. У чэрвені 1944 года ў Менску на [[Другі Усебеларускі кангрэс|Другім Усебеларускім кангрэсе]] абраны ў склад пранямецкай [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай рады]] (БЦР), дзе ўзначаліў галоўнае ваеннае ўпраўленне, быў генеральным інспектарам Беларускага вызваленчага войска, якое фарміравалася на тэрыторыі [[Трэці рэйх|Германіі]]. 1 жніўня 1944 года эвакуяваўся з Рыгі ў [[Берлін]]. Пасля рэарганізацыі БЦР у студзені 1945 года і ўтварэння Рады міністраў — міністр ваенных спраў. 26 красавіка 1945 года затрыманы [[СМЕРШ]] 1-га Украінскага фронту ў Германіі і перапраўлены ў [[Масква|Маскву]]. У лістападзе 1945 года пераведзены ў Мінск. Падчас следства ў Мінску напісаў паказанні пра сваю дзейнасць (упершыню апублікаваныя ў часопісе «[[Полацак (часопіс)|Полацак]]» 1992 № 6—10). Паводле афіцыйнай версіі, памёр у турэмнай бальніцы «''ад сухотаў пры дыстрафіі 3-й ступені''»{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. == Сям’я == Бацька — Барыс Анупрэевіч, афіцэр [[Руская імператарская армія|Руска імператарскай арміі]], праваслаўны, з сялян [[Полацкі павет|Полацкага павета]]. Маці — Стэфаніда Данілаўна з сям’і Брадоўскіх-Брадвінскіх, беларусаў-чыгуначнікаў з Полацкага павета{{Sfn|Езавітаў К.|1999|с=}}. Апроч Канстаціна ў было сям’і яшчэ некалькі сыноў. Міхаіл Барысавіч памёр у 1986 годзе ў Маскве Малодшы брат Канстанціна — Мікалай Барысавіч (6(19).11.1907, Дзвінск — пасля 1985), савецкі навуковец у ветэрынарыі. Заслужаны ветэрынарны ўрач РСФСР (1968). Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (1929). Спецыялізаваўся на інфекцыйных і паразітарных захворваннях свойскіх жывёл. Працаваць пачаў у Горацкім раёне. З 1931 года супрацоўнік Самарскай (Куйбышаўскай) абласной навукова-даследчай ветэрынарнай станцыі, цягам 15 гадоў яе дырэктар. У час 2-й сусветнай вайны ў Чырвонай Арміі (ліпень 1941 — красавік 1948), маёр, потым падпалкоўнік ветэрынарнай службы, эпізаатолаг [[Асобная Прыморская армія|Асобнай Прыморскай арміі]]. Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі і Айчыннай вайны II ступені. У 1948 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па пытаннях паразіталогіі коней. Аўтар навуковых прац па ветэрынарнай эпізааталогіі і паразіталогіі. Жыў яшчэ ў 1985 годзе, пазнейшых звестак пра яго няма.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1659265141888923/|title=Неизвестный Езовитов|author=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]]|website=Запісы беларусавела|date=2026-04-26}}</ref> == Творчасць == [[Файл:Езавітаў. Беларуская школа.jpg|міні|К. Езавітаў, «Беларуская школа. Першая пасля лемантара кніга для чытаньня». Рыга, 1926 г.]] Публікаваўся пад псеўданімамі і крыптанімамі: ''Кастусёнак''; ''К-нак''; ''К. Е.''; ''К. Ез.'' Канстанцін Езавітаў напісаў шэраг кніг і артыкулаў па гісторыі нацыянальна-вызваленчага руху, беларусазнаўстве, аўтар лірычных вершаў, укладальнік школьных дапаможнікаў. Меў багаты кнігазбор, падрыхтаваў да друку невядомыя раней творы [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]]. Укладальнік біяграфічнага слоўніка дзеячаў беларускага нацыянальнага адраджэння, апекаваўся стварэннем архіва беларускага нацыянальна-вызваленчага руху{{Sfn|Міхнюк У.|1996|с=346}}. Аўтар артыкулаў пра [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]], [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]], [[Сяргей Палуян|Сяргея Палуяна]], [[Сяргей Пятровіч Сахараў|Сяргея Сахарава]], па гісторыі беларускага тэатра, фальклоры беларусаў [[Латгалія|Латгаліі]]. Перапісваўся з вядомымі беларускімі палітычнымі і культурнымі дзеячамі: [[Мікола Абрамчык|Міколам Абрамчыкам]], [[Максім Гарэцкі|Максімам Гарэцкім]], [[Ларыса Геніюш|Ларысай Геніюш]], [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхімам Карскім]], [[Гальяш Леўчык|Гальяшам Леўчыкам]], [[Адам Станкевіч|Адамам Станкевічам]], [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніславам Эпімахам-Шыпілам]] і інш. Архіў Канстанціна Езавітава захоўваецца ў Беларускім дзяржаўным архіве. == Публікацыі == * [https://archive.org/details/book-kezavitaubielaruskajaskola1913.pdf/mode/1up Беларуская школа. Першая чытанка пасля лемантара.] 3-я выданьне. — Рыга, 1943. — 160 стр. == Памяць == [[Мікалай Лаўрэнцьевіч Несцярэўскі|Мікола Несцярэўскі]] стварыў рэльеф Кастуся Езавітава<ref>[http://spadchyna.net/index.php?option=com_content&view=article&id=609&Itemid=491 Кастусь Езавітаў]</ref>. Выведзены ў рамане [[Генрых Вацлававіч Далідовіч|Генрыха Далідовіча]] «Свой дом» пад імем Язэп Еўзікаў<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=204883 18—21 лютага 1918 года — дні гістарычнага пералому]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Герасімаў В.'' Да праўды светлай, братка, йдзі! // Полымя. 1994, № 2. * {{артыкул|аўтар= Езавітаў К.|загаловак= Кароткі жыцьцяпіс і праходжаньне службы|арыгінал= |спасылка= http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10206_2/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%8C%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81_%D1%96_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B1%D1%8B.html|аўтар выдання= |выданне= Беларуская мэмуарыстыка на эміграцыі|тып= |месца= Нью-Ёрк|выдавецтва= |год= 1999|выпуск= |том= |нумар= |старонкі= 186—192|isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= Езавітаў К.|archiveurl= |archivedate=}} * ''Езовитов К. Б.'' [http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10206_1/Воспоминания.html Воспоминания] / Предисловие А. Хацкевича // Нёман. 1993. № 3. — С. 132—162. * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Канстанцін Барысавіч Езавітаў|[[Уладзімір Мікалаевіч Міхнюк|Міхнюк У]].|346—347|ref=Міхнюк У.}} * ''Міхнюк У., Паўлаў Я.'' Канстанцін Езавітаў: матэрыялы да біяграфіі // Маладосць. 1995, № 1. * ''Чэмер А.'' [Анішчык А.]. Партрэты. Вільнюс, 2001. * {{крыніцы/БП (1992-95)||Езавітаў Канстанцін Барысавіч}}, Т. 6. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Езавітаў Канстанцін Барысавіч}} [[Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай цэнтральнай рады]] [[Катэгорыя:Міністры па ваенных справах БНР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першага Усебеларускага з’езда]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]] [[Катэгорыя:Рэдактары Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ваенныя Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны]] mrdon5u5kvirrl861uv03b5dcpgy4zc Янка Нёманскі 0 24786 5133676 4992194 2026-04-29T15:36:47Z Rommmmmka 78299 5133676 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пятровіч}} {{пісьменнік}} '''Янка Нёманскі''', сапр.: '''Іван Андрэевіч Пятровіч''' ({{ДН|12|4|1890|31|3}}, [[Шчорсы|в. Шчорсы]] Навагрудскага пав., цяпер {{МН|Навагрудскі раён|у Навагрудскім раёне|}} — {{ДС|30|10|1937}}, {{МС|Менск||}}, [[НКУС]]; Псеўданімы: ''Нёманскі'', ''Нёманский''; Крыптанімы: ''І. П.'', ''И. П.'', ''Я. Н-скі'') — беларускі [[празаік]], [[публіцыст]], [[эканаміст]], [[грамадскі дзеяч]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Маці памерла зусім маладой, калі ён быў яшчэ дзіцем. Жыў з бацькам Андрэем Мікалаевічам і дзедам, вучыцца пачаў дома з імі і з дзядзькам Астапам. Вучыўся ў школцы ў роднай вёсцы. Скончыў [[Нясвіжская настаўніцкая семінарыя|Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю]] (1909); у 1915—1916 і 1918 гадах вучыўся на гісторыка-філалагічным факультэце [[Петраградскі ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]]. Далучыўся да рэвалюцыйнага руху. У другой палове 1916 года мабілізаваны ў армію, накіраваны ў школу прапаршчыкаў, быў на фронце малодшым афіцэрам роты. У 1918 годзе сакратар культурна-асветнага аддзела, потым загадчык выдавецкага аддзела [[Беларускі нацыянальны камісарыят|Беларускага нацыянальнага камісарыята]]. У 1918—1920 гадах член [[Беларускае вольнае эканамічнае таварыства (Петраград)|Беларускага вольна-эканамічнага таварыства]]. У 1918—1919 гадах разам з [[Ц. Гартны]]м выдаваў газету «[[Дзянніца]]», дзе з 1918 года пачаў друкаваць публіцыстычныя творы. У ліпені 1918 удзельнік і сакратар [[Усерасійскі з’езд бежанцаў з Беларусі|з’езда бежанцаў]] з Беларусі. У 1919—1921 гадах у [[РСЧА|Чырвонай Арміі]], быў на розных франтах. З 1922 года жыў у [[Менск]]у; працаваў у планава-эканамічных органах. Намеснік старшыні [[Дзяржплан БССР|Дзяржплана БССР]]. У 1927—1932 гадах член праўлення літаратурнага аб’яднання «[[Полымя (літаратурнае аб’яднанне)|Полымя]]». Член [[Інбелкульт]]а. Акадэмік [[БелАН]] з 1928 года. У 1929—1931 гадах неадменны сакратар БелАН. З 1931 года загадчык аддзела эканомікі [[Інстытут прамысловасці БССР|НДІ прамысловасці]]. З 1931 па 1932 год — дырэктар [[Інстытут эканомікі НАНБ|Інстытута эканомікі БелАН]]. У 1933—1936 гадах узначальваў кафедру фінансавых дысцыплін у [[БДЭУ|Беларускім дзяржаўным інстытуце народнай гаспадаркі]]. Ведаў нямецкую, французскую, англійскую мову. Сабраў багатую бібліятэку. Пражываў у [[Трэці Дом Саветаў|Трэцім Доме Саветаў]] па вуліцы Горкага, д. 21/52, кв. 25. Арыштаваны [[26 красавіка]] [[1937]] года ва ўласнай кватэры. Асуджаны тройкай НКУС [[29 кастрычніка]] [[1937]] года ў 10.00 як «член нацыянал-фашысцкай арганізацыі» да [[ВМП]] з [[канфіскацыя маёмасці|кан­фіскацыяй маёмасці]]. [[расстрэл|Расстраляны]]. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР [[16 сакавіка]] [[1957]] года<ref name="АіК"/>. == Сям’я == 4 лістапада 1937 у Менску па адрасе: вул. 11 ліпеня, д. 18/7, кв. 2 арыштавана старшы эканаміст Наркамата лясной гаспадаркі БССР, маці траіх дзяцей Глафіра Дзмітрыеўна Пятровіч (н. 26.4.1892 у г. [[Нараўчат]] Пензенскай губерні, цяпер райцэнтр Пензенскай вобл., Расія; атрымала вышэйшую адукацыю), жонка Янкі Нёманскага. 28.11.1937 асобай нарадай пры НКУС асуджана як «член сям’і расстралянага ворага народа» і «саўдзельніца ягоных контррэвалюцыйных злачынстваў» да 8 гадоў ППК. 24.1.1938 прыбыла з [[Орша|Оршы]] ў Акмолінскае аддзяленне Карагандзінскага канцлагера НКУС Казахскай ССР. Вызвалена 25.11.1945. Пасля вызвалення жыла ў [[Віцебск]]у ў дачкі Лідзіі. Неаднаразова звярталася ў [[АН БССР]] і [[КДБ БССР|КДБ]] з прашэннем прызначыць ёй пенсію за беспадстаўна рэпрэсаванага мужа, але адказу не дачакалася. Рэабілітавана трыбуналам БВА 6.3.1956. Асабовая справа П. № 6643-с знаходзіцца ў архіве КДБ Беларусі<ref name="АіК">[https://web.archive.org/web/20160909233151/http://www.marakou.by/by/davedniki/ahvyary-i-karniki/ahvyary?id=25745 НЁМАНСКІ Янка] // Ахвяры і карнікі : [аб палітычных рэпрэсіях 1937―1938 гадоў] / Леанід Маракоў. — Мінск, 2007. — 439 с.</ref>. 15.11.1937 у Менску арыштаваны вучань Менскага дарожна-механічнага тэхнікума Андрэй Іванавіч Пятровіч (н. 10.7.1922 у [[Ноўгарад]]зе, Расія), сын Янкі Нёманскага і Глафіры Пятровіч. 28.11.1937 «тройкай» НКУС асуджаны як «член сям’і ворага народа» да 5 гадоў ППК. Этапаваны ў [[Паўночна-Уральскі канцлагер]] НКУС Свярдлоўскай вобл. Загінуў у зняволенні ў 15 гадоў. Рэабілі­таваны 9.5.1956 трыбуналам БВА. Асабовая справа П. № 6594-с з фотаздымкам захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі<ref name="АіК"/>. Дачка — Лідзія Іванаўна Міхайлава. == Творчасць == Дэбютаваў апавяданнем «Над Кроманню» ў 1922 годзе (часопіс «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]»). Аўтар аповесці «Партызан» (1927), рамана «[[Драпежнікі (раман)|Драпежнікі]]» (1928—30). Другая частка рамана мела назву «У віры», к 1937 была завершана, рукапіс быў спалены супрацоўнікамі НКУС пасля арышту. == Бібліяграфія == * К культурна-прасветным задачам Беларусі // Зажынкі. Масква, 1918. С. 99-108. * Нацыянальныя задачы Беларусі // Там жа. С. 136—145. * На зломе: Апавяданні. Мн., 1925. * Творы. Мн., 1984. * Раман 1920—1930-х гадоў. Мінск, 2019. ISBN 978-985-02-1874-2 {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|5|||324}} * {{крыніцы/ЭКБ|6||84}} * {{крыніцы/БП (1992-95)|4|Нёманскі Янка||387}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * ''Строева Т.'' Адзін з пачынальнікаў // ЛіМ. 1980, 4 крас. * ''[[Лідзія Сымонаўна Савік|Савік Л.]]'' Янка Нёманскі // Гісторыя беларускай літаратуры XX стагоддзя : у 4 т. / НАН Беларусі, Аддзяленне гуманітарных навук і мастацтваў, Інстытут літаратуры імя Я. Купалы. — Мінск, 1999. — Т. 2. — С. 615—631. * ''[[Р. Платонаў|Платонаў Р.]]'' Лёсы. — Мн., 1998. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Нёманскі Янка (сапр. Пятровіч Іван Андрэевіч)|536—537}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [https://novychas.by/kultura/janka-njomanski-pryczynaj-czalaveczaj-trahedyi-u Янка Нёманскі: Прычынай чалавечай трагедыі ў Беларусі з’яўляецца адсутнасць сваёй інтэлігенцыі] * [http://old.ihst.ru/projects/sohist/repress/belan.pdf Петрович Иван Андреевич (Янка Нёманский)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210831030105/http://old.ihst.ru/projects/sohist/repress/belan.pdf |date=31 жніўня 2021 }} // {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Возвращенные имена: Сотрудники АН Беларуси, пострадавшие в период сталин. репрессий|арыгінал = |спасылка = |адказны = сост. и авт. предисл. Н. В. Токарев; под ред. А. С. Махнача|выданне = |месца =Мн. |выдавецтва =Навука i тэхнiка|год = 1992|том = |старонкі =84-86|старонак =120|серыя = |isbn = 5-343-01246-9|тыраж =1000}} * [https://csl.bas-net.by/personalii/82128/petrovich-ivan-andreevich/ Янка Нёманскі] ў базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} * [http://library.basnet.by/handle/csl/283 Біябібліяграфічны паказальнік] у рэпазіторыі [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} * [https://www.svaboda.org/a/28810242.html Расстраляныя літаратары. Янка Нёманскі, акадэмік зь лірычнай душой, забіты за «шкодніцтва»] // Радыё Свабода, 23 кастрычніка 2017 {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нёманскі Янка}} [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі СССР]] [[Катэгорыя:Эканамісты СССР]] [[Катэгорыя:Публіцысты СССР]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Эканамісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудскім павеце (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі навук Беларускай ССР]] 9ofnqs4saq1ocqsk9sffprsi86yey4z 5133710 5133676 2026-04-29T17:53:47Z M.L.Bot 261 5133710 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пятровіч}} {{пісьменнік}} '''Янка Нёманскі''', сапр.: '''Іван Андрэевіч Пятровіч''' ({{ВДП}}, [[НКУС]]; Псеўданімы: ''Нёманскі'', ''Нёманский''; Крыптанімы: ''І. П.'', ''И. П.'', ''Я. Н-скі'') — беларускі [[празаік]], [[публіцыст]], [[эканаміст]], [[грамадскі дзеяч]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Маці памерла зусім маладой, калі ён быў яшчэ дзіцем. Жыў з бацькам Андрэем Мікалаевічам і дзедам, вучыцца пачаў дома з імі і з дзядзькам Астапам. Вучыўся ў школе ў роднай вёсцы. Скончыў [[Нясвіжская настаўніцкая семінарыя|Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю]] (1909); у 1915—1916 і 1918 гадах вучыўся на гісторыка-філалагічным факультэце [[Петраградскі ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]]. Далучыўся да рэвалюцыйнага руху. У другой палове 1916 года мабілізаваны ў армію, накіраваны ў школу прапаршчыкаў, быў на фронце малодшым афіцэрам роты. У 1918 годзе сакратар культурна-асветнага аддзела, потым загадчык выдавецкага аддзела [[Беларускі нацыянальны камісарыят|Беларускага нацыянальнага камісарыята]]. У 1918—1920 гадах член [[Беларускае вольнае эканамічнае таварыства (Петраград)|Беларускага вольна-эканамічнага таварыства]]. У 1918—1919 гадах разам з [[Ц. Гартны]]м выдаваў газету «[[Дзянніца]]», дзе з 1918 года пачаў друкаваць публіцыстычныя творы. У ліпені 1918 удзельнік і сакратар [[Усерасійскі з’езд бежанцаў з Беларусі|з’езда бежанцаў]] з Беларусі. У 1919—1921 гадах у [[РСЧА|Чырвонай Арміі]], быў на розных франтах. З 1922 года жыў у [[Менск]]у; працаваў у планава-эканамічных органах. Намеснік старшыні [[Дзяржплан БССР|Дзяржплана БССР]]. У 1927—1932 гадах член праўлення літаратурнага аб’яднання «[[Полымя (літаратурнае аб’яднанне)|Полымя]]». Член [[Інбелкульт]]а. Акадэмік [[БелАН]] з 1928 года. У 1929—1931 гадах неадменны сакратар БелАН. З 1931 года загадчык аддзела эканомікі [[Інстытут прамысловасці БССР|НДІ прамысловасці]]. З 1931 па 1932 год — дырэктар [[Інстытут эканомікі НАНБ|Інстытута эканомікі БелАН]]. У 1933—1936 гадах узначальваў кафедру фінансавых дысцыплін у [[БДЭУ|Беларускім дзяржаўным інстытуце народнай гаспадаркі]]. Ведаў нямецкую, французскую, англійскую мову. Сабраў багатую бібліятэку. Пражываў у [[Трэці Дом Саветаў|Трэцім Доме Саветаў]] па вуліцы Горкага, д. 21/52, кв. 25. Арыштаваны [[26 красавіка]] [[1937]] года ва ўласнай кватэры. Асуджаны тройкай НКУС [[29 кастрычніка]] [[1937]] года ў 10.00 як «член нацыянал-фашысцкай арганізацыі» да [[ВМП]] з [[канфіскацыя маёмасці|кан­фіскацыяй маёмасці]]. [[расстрэл|Расстраляны]]. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР [[16 сакавіка]] [[1957]] года<ref name="АіК"/>. == Сям’я == 4 лістапада 1937 у Менску па адрасе: вул. 11 ліпеня, д. 18/7, кв. 2 арыштавана старшы эканаміст Наркамата лясной гаспадаркі БССР, маці траіх дзяцей Глафіра Дзмітрыеўна Пятровіч (н. 26.4.1892 у г. [[Нараўчат]] Пензенскай губерні, цяпер райцэнтр Пензенскай вобл., Расія; атрымала вышэйшую адукацыю), жонка Янкі Нёманскага. 28.11.1937 асобай нарадай пры НКУС асуджана як «член сям’і расстралянага ворага народа» і «саўдзельніца ягоных контррэвалюцыйных злачынстваў» да 8 гадоў ППК. 24.1.1938 прыбыла з [[Орша|Оршы]] ў Акмолінскае аддзяленне Карагандзінскага канцлагера НКУС Казахскай ССР. Вызвалена 25.11.1945. Пасля вызвалення жыла ў [[Віцебск]]у ў дачкі Лідзіі. Неаднаразова звярталася ў [[АН БССР]] і [[КДБ БССР|КДБ]] з прашэннем прызначыць ёй пенсію за беспадстаўна рэпрэсаванага мужа, але адказу не дачакалася. Рэабілітавана трыбуналам БВА 6.3.1956. Асабовая справа П. № 6643-с знаходзіцца ў архіве КДБ Беларусі<ref name="АіК">[https://web.archive.org/web/20160909233151/http://www.marakou.by/by/davedniki/ahvyary-i-karniki/ahvyary?id=25745 НЁМАНСКІ Янка] // Ахвяры і карнікі : [аб палітычных рэпрэсіях 1937―1938 гадоў] / Леанід Маракоў. — Мінск, 2007. — 439 с.</ref>. 15.11.1937 у Менску арыштаваны вучань Менскага дарожна-механічнага тэхнікума Андрэй Іванавіч Пятровіч (н. 10.7.1922 у [[Ноўгарад]]зе, Расія), сын Янкі Нёманскага і Глафіры Пятровіч. 28.11.1937 «тройкай» НКУС асуджаны як «член сям’і ворага народа» да 5 гадоў ППК. Этапаваны ў [[Паўночна-Уральскі канцлагер]] НКУС Свярдлоўскай вобл. Загінуў у зняволенні ў 15 гадоў. Рэабілі­таваны 9.5.1956 трыбуналам БВА. Асабовая справа П. № 6594-с з фотаздымкам захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі<ref name="АіК"/>. Дачка — Лідзія Іванаўна Міхайлава. == Творчасць == Дэбютаваў апавяданнем «Над Кроманню» ў 1922 годзе (часопіс «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]»). Аўтар аповесці «Партызан» (1927), рамана «[[Драпежнікі (раман)|Драпежнікі]]» (1928—30). Другая частка рамана мела назву «У віры», к 1937 была завершана, рукапіс быў спалены супрацоўнікамі НКУС пасля арышту. == Бібліяграфія == * К культурна-прасветным задачам Беларусі // Зажынкі. Масква, 1918. С. 99-108. * Нацыянальныя задачы Беларусі // Там жа. С. 136—145. * На зломе: Апавяданні. Мн., 1925. * Творы. Мн., 1984. * Раман 1920—1930-х гадоў. Мінск, 2019. ISBN 978-985-02-1874-2 == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|5|||324}} * {{крыніцы/ЭКБ|6||84}} * {{крыніцы/БП (1992-95)|4|Нёманскі Янка||387}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * ''Строева Т.'' Адзін з пачынальнікаў // ЛіМ. 1980, 4 крас. * ''[[Лідзія Сымонаўна Савік|Савік Л.]]'' Янка Нёманскі // Гісторыя беларускай літаратуры XX стагоддзя : у 4 т. / НАН Беларусі, Аддзяленне гуманітарных навук і мастацтваў, Інстытут літаратуры імя Я. Купалы. — Мінск, 1999. — Т. 2. — С. 615—631. * ''[[Р. Платонаў|Платонаў Р.]]'' Лёсы. — Мн., 1998. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Нёманскі Янка (сапр. Пятровіч Іван Андрэевіч)|536—537}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [https://novychas.by/kultura/janka-njomanski-pryczynaj-czalaveczaj-trahedyi-u Янка Нёманскі: Прычынай чалавечай трагедыі ў Беларусі з’яўляецца адсутнасць сваёй інтэлігенцыі] * [http://old.ihst.ru/projects/sohist/repress/belan.pdf Петрович Иван Андреевич (Янка Нёманский)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210831030105/http://old.ihst.ru/projects/sohist/repress/belan.pdf |date=31 жніўня 2021 }} // {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Возвращенные имена: Сотрудники АН Беларуси, пострадавшие в период сталин. репрессий|арыгінал = |спасылка = |адказны = сост. и авт. предисл. Н. В. Токарев; под ред. А. С. Махнача|выданне = |месца =Мн. |выдавецтва =Навука i тэхнiка|год = 1992|том = |старонкі =84-86|старонак =120|серыя = |isbn = 5-343-01246-9|тыраж =1000}} * [https://csl.bas-net.by/personalii/82128/petrovich-ivan-andreevich/ Янка Нёманскі] ў базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} * [http://library.basnet.by/handle/csl/283 Біябібліяграфічны паказальнік] у рэпазіторыі [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} * [https://www.svaboda.org/a/28810242.html Расстраляныя літаратары. Янка Нёманскі, акадэмік зь лірычнай душой, забіты за «шкодніцтва»] // Радыё Свабода, 23 кастрычніка 2017 {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нёманскі Янка}} [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі СССР]] [[Катэгорыя:Эканамісты СССР]] [[Катэгорыя:Публіцысты СССР]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Эканамісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудскім павеце (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі навук Беларускай ССР]] bsogysr653v5yiu6jzuybqbcc7ieddw Курапаты 0 26118 5133983 5020886 2026-04-30T11:34:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133983 wikitext text/x-wiki {{Значэнні}} {{Славутасць |Тып = [[Урочышча]] |Беларуская назва = Курапаты |Арыгінальная назва = |Выява = Kurapaty - 01.jpg |Подпіс выявы = Крыжы ўздоўж дарогі ва ўрочышчы Курапаты |Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|611Д000363}} |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = Мінск |Першае згадванне = {{Дата|3|6|1988}} |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Стан = |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 58 |lat_sec = 02 |lon_dir = E |lon_deg = 27 |lon_min = 36 |lon_sec = 35 |На карце = |Пазіцыя подпісу на карце = |Сайт = |Commons = Kurapaty }} '''Курапа́ты''' ({{lang-be-trans|Kurapaty}}, {{lang-ru|Куропаты}}) — лясны масіў, які з поўначы прылягае да [[Мінск]]а ([[Беларусь]]). Пачынаючы з 1988 года, у гэтым масіве былі выяўлены масавыя пахаванні людзей, расстраляных [[НКУС]] у [[1937]]—[[1941]] гадах. Колькасць ахвяр дакладна не высветленая: дакументы з архіва [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]], датычныя Курапатаў, не з’яўляюцца даступнымі для даследчыкаў<ref name="svaboda-daviednik">[http://www.svaboda.org/content/transcript/1863328.html Памяць і забыццё Курапатаў] // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]], 28 кастрычніка 2009 г.</ref>. Адносна колькасці загінулых у Курапатах існуюць розныя версіі і ацэнкі<ref>https://news.tut.by/culture/633495.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190419052842/https://news.tut.by/culture/633495.html |date=19 красавіка 2019 }}</ref>. Курапаты з’яўляюцца найбольш вядомым (сярод прынамсі васьмі<ref name="kuzniacou">[http://news.tut.by/120163.html Молодые белорусы думают, что Куропаты — это в России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120112134117/http://news.tut.by/120163.html |date=12 студзеня 2012 }} // «Завтра твоей страны», 28 кастрычніка 2008 г.</ref>) месцам масавых расстрэлаў, якія праводзіў [[НКУС]] на тэрыторыі [[Мінск]]а i каля горада. З [[1993]] года [[урочышча|ўрочышча]] Курапаты занесена ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей]] [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] як месца пахаванняў ахвяр [[Рэпрэсіі ў БССР|палітычных рэпрэсій 1930—1940-х гадоў]]. Курапаты маюць статус гісторыка-культурнай каштоўнасці першай катэгорыі<ref>Елена Спасюк. [http://naviny.by/rubrics/society/2012/10/25/ic_articles_116_179689/ Будаўніцтва рэстарана ў Курапатах: грамадскасть супраць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180705072536/https://naviny.by/rubrics/society/2012/10/25/ic_articles_116_179689 |date=5 ліпеня 2018 }} // «[[Naviny.by]]», 25 кастрычніка 2012 г.</ref>, што паводле Закона Рэспублікі Беларусь «Аб ахове гісторыка-культурнай спадчыны» адпавядае катэгорыі «найбольш унікальных каштоўнасцей, духоўныя, эстэтычныя і дакументальныя вартасці якіх уяўляюць міжнародную цікавасць»<ref>[http://archis-by.narod.ru/norma/zakon1.html Закон Рэспублікі Беларусь «Аб ахове гісторыка-культурнай спадчыны»]</ref>. == Месцазнаходжанне == Урочышча Курапаты знаходзіцца непасрэдна за [[Мінская кальцавая аўтамабільная дарога|Мінскай кальцавой дарогай]] на поўнач ад цэнтра горада (52-гі км МКАД). Адміністрацыйна Курапаты належаць да тэрыторыі [[Бараўлянскі сельсавет|Бараўлянскага сельсавета]] [[Мінскі раён|Мінскага раёна]]. З [[Мінск]]а ў Курапаты можна патрапіць ад дыспетчарскай станцыі «Зялёны Луг» (прыпынак аўтобусаў 13, 13д, 24, 87, 109а; тралейбусаў 1, 46, 53), перайшоўшы праз пераход пад МКАД, размешчаны за 500 м на паўночны захад ад дыспетчарскай станцыі; ад выставачнага цэнтра «Экспабел», які знаходзіцца за 700 м на паўднёвы ўсход ад урочышча; альбо на аўтобусах 109, 109а, 109в (прыпынак «Курапаты») з ДС «Карбышава». Курапаты знаходзяцца прыблізна за 1,2 км на паўночны ўсход ад [[Цнянскае вадасховішча|Цнянскага вадасховішча]]. Патрапіць ва ўрочышча можна праз адзін з падземных пераходаў пад [[Мінская кальцавая аўтамабільная дарога|Мінскай кальцавой дарогай]]. == Назва == [[Выява:Kurapaty - 11.jpg|thumb|160px|Кветкі на фоне крыжоў у Курапатах]] Дакладных звестак, адкуль паходзіць назва «Курапаты», няма. Да [[1988]] года на тапаграфічных картах такая назва адсутнічае, урочышча называлася «Брод». Існуе версія, што ўжо ў час расстрэлаў Курапатамі мясцовыя жыхары называлі невялікі ўчастак бору, які прыходзіўся на спусцістую горку. Участак быў абнесены высокім, не менш за 3 метры плотам, па версе якога быў працягнуты калючы дрот, а за плотам знаходзілася ахова з сабакамі<ref name="20hadou" />. [[Зянон Пазняк]], які разам з [[Яўген Шмыгалёў|Яўгенам Шмыгалёвым]] напісаў артыкул «[[Курапаты — дарога смерці]]», зазначае, што не думаў, што гэтай назвай уводзіць новае слова ў [[беларуская мова|беларускую мову]] і новы тэрмін у беларускую гісторыю. Пазняк адзначае, што пачуў гэта слова з вуснаў маладых хлопцаў, якія тлумачылі, што курапатамі называюцца белыя веснавыя кветкі, якія растуць у маі на магілах ва ўрочышчы<ref>Зянон Пазняк [http://arche.bymedia.net/7-2000/k700.html Курапаты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130412031314/http://arche.bymedia.net/7-2000/k700.html |date=12 красавіка 2013 }} // «Слоўнік Свабоды», 2000 г.</ref>. Звычайна такія кветкі ў Беларусі называюцца белымі пралескамі. Паводле іншага меркавання, курапатамі мясцовыя сяляне называлі палявыя кветкі<ref>[http://www.votpusk.ru/country/dostoprim_info.asp?ID=11534 Курапаты: фота, апісанне] // «вОтпуск»</ref>. == Ахвяры == [[Выява:Kurapaty - 07.jpg|thumb|злева|Мемарыяльная шыльда ў памяць ахвяр рэпрэсій]] === Колькасць ахвяр === <!-- Паўтор інфармацыі Колькасць ахвяр на сённяшні дзень дакладна невядомая і, паводле розных ацэнак, можа складаць: да 7 тысяч чалавек (паводле Генеральнага пракурора Беларусі [[Алег Бажэлка|А. Бажэлкі]])<ref name="helkam">[http://www.hrights.ru/text/belorus/b6/Chapter16.htm Пресс-релиз Беларусского Хельсинкского комитета № 19 от 27.10.98 г.]{{ref-ru}}</ref>, не менш за 30 тысяч чалавек (паводле ацэнкі Генеральнага пракурора БССР [[Георгій Тарнаўскі|Г. Тарнаўскага]])<ref name="zavtra">Евгений Ростиков. [http://zavtra.ru/cgi/veil/data/zavtra/00/351/61.html По кому стреляют Куропаты (Еще раз о том, как жертвы немецких фашистов превратили в жертвы «сталинских репрессий»)] // «Завтра», 22 жніўня 2000 г.{{ref-ru}}</ref>, да 100 тысяч чалавек (паводле даведніка «Беларусь»)<ref name="bielarus">Даведнік «Беларусь». — Мн.: «Беларуская энцыклапедыя», 1995.</ref><ref name="svaboda-daviednik">[http://www.svaboda.org/content/transcript/1863328.html Памяць і забыццё Курапатаў] // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]], 28 кастрычніка 2009 г.</ref>, ад 102 да 250 тысяч чалавек (паводле артыкула [[Зянон Пазняк|Зянона Пазняка]] ў газеце «[[Літаратура і мастацтва]]»)<ref name="pazniak">З. Пазняк, Я. Шмыгалёў, М. Крывальцэвіч, А. Іоў. [http://www.zianonpazniak.de/publications/creation/kurapaty.htm Курапаты]. — Мн.: Тэхналогія, 1994.</ref><ref>Kurapaty // {{Крыніцы/Гістарычны слоўнік Беларусі, 1998|к}} P. 139.</ref>, 250 тысяч чалавек (па прыкідках прафесара [[Вроцлаўскі ўніверсітэт|Вроцлаўскага ўніверсітэта]] [[Здзіслаў Вінніцкі|Здзіслава Вінніцкага]])<ref name="winnicki">Zdzisław J. Winnicki. ''Szkice kojdanowskie.'' — Wrocław: Wydawnictwo GAJT, 2005. ISBN 83-88178-26-1. — С. 77—78.</ref> і болей (паводле брытанскага гісторыка [[Норман Дэвіс|Нормана Дэвіса]])<ref name="Davies">Norman Davies. ''Powstanie '44''. — Kraków: Wydawnictwo Znak, 2004. ISBN 83-240-0459-9. — С. 195</ref>.--> Раскопкі, праведзеныя ў ліпені 1988 года, на аснове якіх рабілася гэтая ацэнка колькасці ахвяр, з’яўляюцца першай вядомай эксгумацыяй у Курапатах. Але даследчыкі ў сваёй справаздачы звяртаюць увагу на тое, што да гэтых раскопак у Курапатах ужо праводзілася эксгумацыя і некаторыя часткі пахаванняў ужо былі выбраны<ref name="pazniak">З. Пазняк, Я. Шмыгалёў, М. Крывальцэвіч, А. Іоў. [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=1865 Курапаты]. — Мн.: Тэхналогія, 1994.</ref>, што выяўляецца ў значным разыходжанні паміж колькасцю знойдзеных чарапоў і колькасцю выяўленых пар сцегнавых касцей. Пры папярэдняй эксгумацыі з ям быў выбраны значны аб’ём пахавальнага пласта нябожчыкаў, але пахаванні былі засыпаны грунтам у недастатковай ступені, у выніку ўсе 510 выяўленых магіл мелі ўпадзіны глыбінёй ад 0,18 да 0,65 м ад лініі краёў магілы. Паводле меркавання [[Зянон Пазняк|Пазняка]], частка трупаў магла быць выбрана з Курапатаў пасля загаду найвышэйшага кіраўніцтва СССР у 1940-х — 1950-х гадах, калі стала вядома пра [[Катынскі расстрэл|расстрэлы польскіх афіцэраў]] у Катыні органамі [[НКУС]]<ref>[[Зянон Пазняк]]. [http://pazniak.info/page_kurapatyi_dzesyats_gadoy_paslya Курапаты. Дзесяць гадоў пасля] // 1998 г.</ref>. У артыкуле «Шумяць над магілай сосны…» [[Зянон Пазняк|Зянона Пазняка]], надрукаваным у газеце «Літаратура і мастацтва» 16 верасня 1988 года, аўтар на падставе ўласных раскопак і даследаванняў робіць выснову, што колькасць ахвяр можа складаць 102 тысячы чалавек. У рэчаіснасці ж у час раскопак 1988 года [[З. Пазняк]]ом, [[М. Крывальцэвіч]]ам і [[А. Іоў|А. Іовам]] у васьмі раскопах (пахаваннях) было выяўлена каля 312 чарапоў, мяркуючы па сцёгнавых костках лічба пахаваных трохі большая. Але даследчыкі робяць выснову, што ў кожнай магіле было ў разы больш рэштак. Гэтае меркаванне грунтуецца на дапушчэнні, што над выяўленымі пахаваннямі мелася яшчэ каля 7 пластоў пахаванняў, якія не былі выяўлены, бо зніклі ў выніку папярэдняй эксгумацыі<ref>З.Пазьняк, М.Крывальцэвіч, А.Іоў. [https://knihi.com/Zianon_Pazniak/Kurapaty.html СПРАВАЗДАЧА аб археалягічных раскопках (эксгумацыі) пахаваньняў ва ўрочышчы Курапаты (Брод). Менскага раёну Бараўлянскага сельсавету]</ref>: {{цытата|у межах выбранага пласта пахаваных (магутнасць 0,2 м) зафіксаваныя рэшткі ад 36 асобін. Калі ўлічыць, што забітых засыпалі зверху пяском магутнасцю да 40-45 см, то на астатняй глыбіні магло змясціцца 7 пластоў па 0,2 м. Такім чынам, у межах 7 пластоў, верагодна, ляжала каля 250 забітых.|аўтар= Раскоп (пахаванне) № 6. IV. Высновы}} У высновах да справаздачы па выніках раскопак Пазняк у два разы завышае свае папярэднія дапушчэнні, сцвярджаючы, што сапраўдная лічба пахаваных у Курапатах можа дасягаць 220—250 тысяч чалавек, бо існуюць магілы, большыя па памерах за даследаваныя, а мноства магіл знікла падчас пракладання [[Мінская кальцавая аўтамабільная дарога|Мінскай кальцавой дарогі]] ў канцы 1950-х — пачатку 1960-х гадоў, газатрасы і высечкі лесу вакол яе ў сакавіку—маі 1988 года, а таксама, магчыма, у час высечкі і пасадкі лесу на гэтым месцы ў 1940-х гадах<ref>З.Пазьняк, М.Крывальцэвіч, А.Іоў. [https://knihi.com/Zianon_Pazniak/Kurapaty.html СПРАВАЗДАЧА аб археалягічных раскопках (эксгумацыі) пахаваньняў ва ўрочышчы Курапаты (Брод). Менскага раёну Бараўлянскага сельсавету]</ref><ref name="pazniak" />. Першае следства па факце масавых расстрэлаў скончылася ў лістападзе 1988 года, і па яго выніках Генеральны пракурор БССР [[Георгій Сцяпанавіч Тарнаўскі|Г. С. Тарнаўскі]] паведаміў, што ў Курапатах пахаваныя не менш за 30 тысяч чалавек<ref name="zavtra">Евгений Ростиков. [http://zavtra.ru/content/view/2000-08-2261/ По кому стреляют Куропаты (Еще раз о том, как жертвы немецких фашистов превратили в жертвы «сталинских репрессий»)] // «Завтра», 22 жніўня 2000 г.{{ref-ru}}</ref>. Да такой самай лічбы можна прыйсці, аналізуючы вынікі комплекснай судова-медыцынскай і крыміналістычнай экспертызы, якая выявіла, што ў 6 даследаваных пахаваннях агулам былі знойдзены рэшткі не менш за 356 чалавек. Улічваючы, што колькасць пахаванняў складае 510, можна зрабіць выснову, што колькасць пахаваных у Курапатах людзей складае не менш за 30 тысяч чалавек. Паводле даведніка «Беларусь», выдадзенага ў 1995 годзе, колькасць ахвяр складала да 100 тысяч чалавек<ref name="svaboda-daviednik"/><ref name="bielarus">Даведнік «Беларусь». — Мн.: «Беларуская энцыклапедыя», 1995.</ref>. У 1998 годзе Генеральны пракурор [[Беларусь|Беларусі]] [[Алег Бажэлка]] на падставе чарговага расследавання 1997—1998 гадоў, падчас якога былі праведзены раскопкі 23 меркаваных месцаў пахаванняў, і толькі ў 9 з іх выяўленыя чалавечыя рэшткі, зрабіў заяву, што ў Курапатах пахаваныя не больш за 7 тысяч чалавек<ref name="helkam">[http://www.hrights.ru/text/belorus/b6/Chapter16.htm Пресс-релиз Беларусского Хельсинкского комитета № 19 от 27.10.98 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101031011728/http://hrights.ru/text/belorus/b6/Chapter16.htm |date=31 кастрычніка 2010 }}{{ref-ru}}</ref>. Прафесар [[Вроцлаўскі ўніверсітэт|Вроцлаўскага ўніверсітэта]] [[Здзіслаў Вінніцкі]] сцвярджае, што колькасць ахвяр у Курапатах складае 250 тысяч чалавек<ref name="winnicki">Zdzisław J. Winnicki. ''Szkice kojdanowskie.'' — Wrocław: Wydawnictwo GAJT, 2005. ISBN 83-88178-26-1. — С. 77—78.</ref>. Брытанскі гісторык [[Норман Дэвіс]] адзначае, што ахвяр можа быць нават больш<ref name="Davies">Norman Davies. ''Powstanie '44''. — Kraków: Wydawnictwo Znak, 2004. ISBN 83-240-0459-9. — С. 195</ref>. Беларускі палітолаг Вольф Рубінчык мяркуе, што беларускаму ўраду варта было б скарыстаць магутную апаратуру для пошуку парэшткаў у Курапатах: «Пошукавая група, аснашчаная сучаснымі сродкамі, якіх не мелі даследчыкі 1980-90-х гадоў, магла б атрымаць наступнае заданне: устанавіць лік расстраляных з дакладнасцю +/-10-20 %»<ref name=":0">https://belisrael.info/?p=18932</ref>. Аднак у сярэдзіне красавіка 2019 г. [[Вадзім Леанідавіч Лакіза|Вадзім Лакіза]], намеснік дырэктара [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі]] Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, выказаўся на гэты конт так: «Колькасць мы ніколі дакладна не даведаемся… Я асабіста і мае калегі будзем заўсёды супраць работы, накіраванай на раскрыццё ўсіх западзін, якія ёсць у Курапатах. Там забітыя людзі пахаваныя, не трэба трывожыць іх»<ref>https://belisrael.info/?p=18969</ref>''.'' [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] 20 красавіка 2019 г. падтрымаў пазіцыю Лакізы: «Можа, якісьці іншы прэзідэнт прыйдзе, пачне шукаць нейкі кансэнсус і зноў перарые гэтыя магілы. Пакуль я прэзідэнт, гэтага не будзе»<ref>https://news.tut.by/society/634721.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190420174237/https://news.tut.by/society/634721.html |date=20 красавіка 2019 }}</ref>. === Паходжанне ахвяр === Пра сацыяльнае і нацыянальнае паходжанне расстраляных можна меркаваць толькі па выніках праведзеных даследаванняў. З вынікаў раскопак 1988 года вядома, што ўсе пахаваныя належалі да грамадзянскага насельніцтва. Пахаваныя характарызуюцца розным бытавым узроўнем, але большасць пахаваных належала да ніжэйшых дэмакратычных пластоў насельніцтва (рабочыя, сяляне, дробныя служачыя, вясковая інтэлігенцыя). Сярод пахаваных таксама былі выяўлены прадстаўнікі інтэлігенцыі і жанчыны<ref name="pazniak" />. Выяўлена, што пахаваныя паходзілі з розных мясцін Беларусі. Значная частка пахаваных была з [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], далучанай да БССР у [[1939]] годзе. У некаторых даследаваных магілах былі выяўлены рэшткі адзення і абутку савецкай вытворчасці, у іншых — заходняй<ref name="Kalbarczyk">Sławomir Kalbarczyk. [http://pamiec.pl/download/49/28942/KalbarczykBiuletyn10112007-2.pdf Przedmioty odnalezione w Bykowni i Kuropatach świadczą o polskości ofiar] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021501/http://pamiec.pl/download/49/28942/KalbarczykBiuletyn10112007-2.pdf |date=5 сакавіка 2016 }}, Biuletyn IPN Nr 10-11 (81-82), październik-listopad 2007, ISSN 1641-9561, ss. 47-54 {{ref-pl}}</ref>, таксама быў знойдзены абутак вытворчасці краін Прыбалтыкі. У адной з магіл значная колькасць абутку была самаробнай<ref name="pazniak" />. Разам з тым пацверджана, што, апроч беларусаў, сярод забітых у Курапатах былі таксама польскія грамадзяне<ref>[http://www.arche.by/by/page/ideas/1884 Пуцін, Лукашэнка, Катынь і Курапаты]{{Недаступная спасылка}} // [[ARCHE]], 5 красавіка 2010 г.</ref>. Падчас аднаго з даследаванняў у Курапатах быў знойдзены мужчынскі грэбень, з аднаго боку якога [[польская мова|на польскай мове]] было напісана «Цяжкія хвіліны вязня. Мінск 25 04.1940. Думка пра вас даводзіць мяне да [[шаленства]]» ({{lang-pl|Ciężkie chwile więźnia. Mińsk 25 04.1940. Myśl o was doprowadza mnie do szaleństwa}}), а з іншага — «26 IV Расплакаўся — цяжкі дзень» ({{lang-pl|26 IV Rozpłakałem się – ciężki dzień}})<ref name="Kalbarczyk" />. У 2015 годзе польскі навуковец Войцех Мацерскі, які займаўся даследаваннем тэмы [[Катынскі расстрэл|Катынскіх расстрэлаў]], выказаў меркаванне, што каля 2900 польскіх афіцэраў могуць быць пахаваны менавіта тут<ref>https://inosmi.ru/russia/20150915/230277797.html</ref><ref>http://wyborcza.pl/alehistoria/1,121681,18801142,dlaczego-stalin-kazal-ich-zamordowac-rozmowa-z-badaczem.html</ref>. === Расследаванні === [[Выява:Kurapaty 1989 meeting.jpg|thumb|240px|Мітынг у Курапатах, 1989 г.]] [[3 чэрвеня]] [[1988]] года ў газеце [[Літаратура і мастацтва (газета)|«Літаратура і мастацтва»]] быў надрукаваны артыкул [[Зянон Пазняк|Зянона Пазняка]] і Яўгена Шмыгалёва «Курапаты — дарога смерці», дзе расказвалася пра тое, што ў пачатку 1970-х гадоў у вёсцы [[Зялёны Луг (вёска, Мінск)|Зялёны Луг]] ім даводзілася чуць ад гараджан пра расстрэлы людзей у недалёкім лесе<ref name="20hadou">Игорь Кузнецов. [http://news.tut.by/society/111490.html Куропатское дело: 20 лет спустя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141015200608/http://news.tut.by/society/111490.html |date=15 кастрычніка 2014 }} // «[[БелГазета]]», 21 чэрвеня 2008 г.</ref>. Паводле паведамленняў мясцовых жыхароў, з [[1937]] да [[1941]] года кожны дзень і ноч туды прывозілі на машынах людзей і расстрэльвалі<ref name="20hadou" />. Да з’яўлення згаданага артыкула ў 1988 годзе рэшткі расстраляных людзей былі выяўленыя тут прарабам трэсту «Белспецмантаж» Аляксандрам Пятровічам Шляхціным падчас пракладкі газапроваду. Аднак начальства Шляхціна загадала закапаць парэшткі, а на звароты ў міліцыю рэакцыі па сутнасці не было<ref>[https://www.kp.by/daily/26854.3/3895307/ Газовик Александр Шляхтин: Мы случайно нашли Куропаты 30 лет назад]{{Недаступная спасылка}} kp.by {{ref-ru}}</ref>. Пасля з’яўлення артыкула былі праведзены першыя павярхоўныя раскопкі і выяўлены факт таемнага масавага пахавання людзей каля вёскі [[Вёска Цна-Ёдкава|Цна-Ёдкава]]. Месца пахавання атрымала вядомасць пад назвай Курапаты. [[Выява:Kyrapaty - 02.jpg|thumb|240px|Абрысы крыжоў ва ўрочышчы]] На падставе надрукаванага артыкула [[14 чэрвеня]] 1988 года Пракуратурай [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] была заведзена крымінальная справа. Следства ўзначаліў следчы па асабліва важных справах Генеральнай пракуратуры БССР Язэп Бролішс. У сярэдзіне ліпеня 1988 г. [[Савет Міністраў БССР]] заснаваў Дзяржаўную камісію па расследванні злачынстваў у Курапатах. У склад камісіі ўвашлі пісьменнікі [[Васіль Быкаў]] і [[Іван Чыгрынаў]], былая падпольшчыца, [[Герой Савецкага Саюза]] [[Марыя Барысаўна Осіпава|Марыя Осіпава]], кіраўнікі Міністэрства юстыцыі і [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]] БССР, Вярхоўнага Суда, Камітэта дзяржаўнай бяспекі, вучоныя, прадстаўнікі грамадскіх арганізацый. Камісію ўзначальвала намеснік старшыні Савета Міністраў БССР [[Ніна Мікалаеўна Мазай]]<ref name="20hadou" />, намеснікам старшыні камісіі з’яўляўся Генеральны пракурор БССР Георгій Сцяпанавіч Тарнаўскі. Падчас следства на тэрыторыі каля 30 гектараў былі выяўлены 510 пахаванняў памерамі 2х3, 3х3, 4х4, 6х8 метраў і большыя. Падчас выбарачнай эксгумацыі былі выяўлены чалавечыя рэшткі (313 чарапоў, косці шкілетаў, 340 зубных пратэзаў з жоўтага і белага металаў), асабістыя рэчы (грабянцы, зубныя шчоткі, мыльніцы, кашалькі, абутак, рэшткі вопраткі), а таксама 177 гільз і 28 куль. 164 [[рэвальвер]]ныя гільзы і 21 куля, стрэляныя з рэвальвера сістэмы «[[Наган]]», 1 гільза — з пісталета «[[ТТ]]» — штатнай зброі супрацоўнікаў [[НКУС]]. Таксама былі знойдзены некалькі стрэляных гільз з пісталетаў сістэм «Браўнінг» і «Вальтэр», зброя гэтых сістэм выпускалася ў тым ліку і да 1941 года, нярэдка такой зброяй узнагароджваўся кіруючы склад НКУС. 55 сведак з вёсак [[Цна-Ёдкава]], [[Падбалоцце (Мінск)|Падбалоцце]], [[Драздова]] засведчылі, што ў 1937—1941 гадоў супрацоўнікі НКУС прывозілі ў Курапаты людзей на закрытых машынах і расстрэльвалі іх<ref>Игорь Кузнецов, член Международного историко-просветительского, благотворительного и правозащитного общества «Мемориал». [https://www.charter97.org/rus/news/2004/04/16/znachit Забыть значит предать] // [[Хартыя 97]], 16.04.2004</ref>. Таксама існуюць сведчанні і супрацоўнікаў [[НКУС]], што ва ўрочышчы праводзіліся расстрэлы<ref name="20hadou" />. Першае следства па факту масавых расстрэлаў скончылася ў лістападзе 1988 года і вызначыла колькасць забітых у не менш за 30 тысяч чалавек<ref name="zavtra" />. Лічбу агучыў Генеральны пракурор БССР [[Георгій Сцяпанавіч Тарнаўскі|Георгій Тарнаўскі]]. Па заканчэнні следчых дзеянняў Генеральнай пракуратурай БССР была абнародавана пастанова пра спыненне крымінальнай справы, датычнай Курапатаў: ''«…Дакладна даказана, што расстрэлы пакараных ажыццяўляліся супрацоўнікамі камендатуры [[НКУС БССР]]… Беручы пад увагу, што вінаватыя ў гэтых рэпрэсіях кіраўнікі НКУС БССР і іншыя асобы былі прыгавораныя да смертнага пакарання або да гэтага часу памерлі, на падставе вышэйзгаданага, кіруючыся арт. 208, п. 1 і арт. 5 п. 8 КПК БССР, крымінальная справа, заведзеная па факце выяўлення пахаванняў у лясным масіве Курапаты, спыненая. Знойдзеныя падчас эксгумацыі пахаванняў прадметы вопраткі, абутку і пад. як рэчы, што не маюць каштоўнасці, знішчыць»<ref name="20hadou" />''. Апублікаванне вынікаў следства пра ажыццяўленне расстрэлаў супрацоўнікамі [[НКУС]] выклікала хвалю абурэння ветэранаў і іншых нязгодных з вынікамі следства людзей, якія напісалі шэраг лістоў у [[ЦК КПСС]] у [[Масква|Маскву]] пра магчымыя фальсіфікацыі вынікаў расследаванняў. Камісіі з Генеральнай пракуратуры СССР двойчы прыязджалі для праверкі фактаў правядзення расстрэлаў органамі НКУС і знаходзілі ім пацвярджэнне<ref name="kuzniacou"/>. На працягу 1990-х гадоў следства па справе некалькі разоў узнаўлялася. З’явіліся сцвярджэнні, што расстрэлы былі арганізаваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref>Владимир Костырко. [http://www.katyn.ru/index.php?go=Pages&in=view&id=302 Куропаты: фальшивка националистов трещит по швам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304204419/http://www.katyn.ru/index.php?go=Pages&in=view&id=302 |date=4 сакавіка 2016 }}</ref>, але ўсе яны былі аспрэчаны пазней<ref name="nv">[http://www.angelfire.com/wv/uv/images/kurapat2.html Курапаты: трагедыя працягваецца] // «[[Народная Воля]]», 30 кастрычніка 1999 г.</ref>. У падтрымку версій пра «нямецкі след» 28 лістапада 1991 года была ўтворана грамадская камісія па расследаванні злачынстваў у Курапатах пад кіраўніцтвам старшага навуковага супрацоўніка НАН РБ Валянціна Корзуна. У склад камісіі ўваходзілі кандыдат тэхнічных навук Л. П. Беразуцкі, падпалкоўнік запасу КДБ СССР Е. М. Ляпешка, былы партызан І. Х. Загараднюк, гісторык Р. Е. Мірончыкава, доктар гістарычных навук прафесар А. І. Залескі, кандыдат гістарычных навук К. І. Дамарад, педагог А. П. Казюкевіч і іншыя<ref>[http://4esnok.by/mneniya/kuropaty-simvol-stalinskix-repressij-ili-simvol-lzhi/ Куропаты — символ сталинских репрессий или символ лжи?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304220411/http://4esnok.by/mneniya/kuropaty-simvol-stalinskix-repressij-ili-simvol-lzhi/ |date=4 сакавіка 2016 }} // Грамадска-палітычны журнал «Чеснок», 9 лістапада 2015 г. {{ref-ru}}</ref>. Праца камісіі працягвалася паўтара года. Грамадская камісія накіравала ў пракуратуру сабраныя ёю матэрыялы, якія нібыта даказвалі, што ў Курапатах знаходзяцца рэшткі ахвяр нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Аднак факты, выкладзеныя ў звароце грамадскай камісіі, не знайшлі пацвярджэння. У лютым 1992 года на патрабаванне грамадскай камісіі следства было ўзноўлена, але па выніках працы яно пацвердзіла высновы Дзяржаўнай камісіі. У 1993 годзе грамадская камісія ў чарговы раз звярнулася ў [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь]] з прапановай пераглядзець высновы Дзяржаўнай камісіі пры расследаванні падзей у Курапатах, у выніку чаго было праведзена яшчэ адно расследаванне. Яно было даручана старшаму следчаму па асабліва важных справах Валерыю Камароўскаму. Сярод іншых разглядалася версія расстрэлаў яўрэяў нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У мэтах праверкі гэтай версіі былі зроблены запыты ў іерусалімскі Інстытут Халакосту [[Яд ва-Шэм]], дзе сабрана найбольш поўная інфармацыя пра рэпрэсіі ў дачыненні да яўрэяў. У якасці месцаў расстрэлу яўрэйскага насельніцтва [[Мінск]], Дразды, [[Масюкоўшчына]], Курапаты, [[Цна-Ёдкава]], [[Зялёны Луг (вёска, Мінск)|Зялёны Луг]] не значыліся. Таксама не было звестак пра расстрэлы ў Курапатах і ў нямецкіх архівах. Паводле высноў нямецкіх экспертаў, метад пахаванняў у Курапатах не характэрны для гітлераўцаў: тыя звычайна капалі вялікія магілы — да 50—60 метраў у даўжыню, у ахвяр пры гэтым забіралі вопратку і асабістыя рэчы, здымалі залатыя каронкі<ref name="20hadou" />. Пасля вывучэння звестак, што знаходзіліся ў крымінальнай справе, было вынесена пастанаўленне аб адсутнасці матываў для ўзнаўлення следства па Курапатах. Аналіз звестак ізноў прывёў да высновы, што масавыя расстрэлы грамадзян у лясным масіве Курапаты ў 1937—41 гг. праводзіліся органамі НКУС БССР<ref name="20hadou" />. У другой палове [[1990]]-х гадоў генеральны пракурор [[Беларусь|Беларусі]] [[Алег Бажэлка]] заявіў, што ў выніку новага расследавання выяўлена, што ў Курапатах загінула не больш за 7 тысяч чалавек<ref name="helkam" />. [[Выява:Kurapaty - 09.jpg|thumb|240px|Курапацкі лес]] У [[1998]] годзе было прынята рашэнне пачаць новае, чацвёртае расследаванне, мэтай якога была праверка вывадаў папярэдніх камісій. Расследаванне было даручана старшаму памочніку ваеннага пракурора Беларусі Віктару Сомаву. Разбіральніцтва скончылася ў [[1999]] годзе. Яно пацвердзіла, што масавыя расстрэлы ў Курапатах здзяйсняліся органамі НКУС з другой паловы [[1930-я|1930-х]] гадоў да пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай айчыннай вайны 1941—1945]] гадоў. Версія пра расстрэлы насельніцтва нямецка-фашысцкімі захопнікамі зноў не пацвердзілася<ref name="nv" />. Падчас следства было выяўлена найбуйнейшае з усіх знойдзеных у Курапатах пахаванняў, дзе былі рэшткі больш чым 300 чалавек. Упершыню за ўсю гісторыю раскопак у Курапатах былі знойдзены рэчавыя доказы з канкрэтнымі датамі і прозвішчамі, якія сведчылі пра тое, што расстрэлы ажыццяўляліся да вайны. У пахаванні № 30 былі знойдзены турэмныя квітанцыі пра адабранне каштоўных рэчаў падчас арышту, якія былі выдадзены 10 чэрвеня 1940 года Моўшы Крамеру і Мардыхаю Шулескесу<ref name="20hadou" />. Тым не менш, паводле кандыдата гістарычных навук [[Андрэй Мяцельскі|Андрэя Мяцельскага]], даследаванне Курапатаў у [[1997]] годзе гісторыкамі [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], супрацоўнікамі пракуратуры, КДБ і грамадскасці, па выніках якога была прынята аднагалосная выснова пра тое, што расстрэлы ў Курапатах ажыццяўляў [[НКУС]], не атрымала адпаведнай публічнасці. Мяцельскаму давялося бачыць ліст з Генпракуратуры ў Адміністрацыю прэзідэнта Беларусі з прапановай «матэрыялы следства не абнародаваць і да ведама грамадскасці не даводзіць»<ref>Аляксей Хадыка. [http://novychas.info/hramadstva/kurapati_sprava_dzjarzhavi_gra/ Курапаты — справа дзяржавы і грамадскасці] // «[[Новы Час (газета)|Новы Час]]», 27 лістапада 2009 г.</ref>. == Падзеі канца 1980-х — 1990-х гадоў == [[Выява:Kurapaty - 06.jpg|thumb|160px|Крыж Пакуты]] У кастрычніку [[1988]] года ў Мінску адбылася масавая антысавецкая дэманстрацыя і першае шэсце да месца пахаванняў у Курапатах пад лозунгамі асуджэння ідэй [[сталінізм]]у. Шэсце было разагнана ўнутранымі войскамі з ужываннем слёзатачывага газу, што выклікала абурэнне ў грамадстве і прыцягнула дадатковую ўвагу да Курапатаў. [[Васіль Быкаў]] у кнізе «Доўгая дарога дадому» ўспамінаў: {{Цытата| Людзей пачалі разганяць, біць, арыштоўваць, труціць газам з партатыўных балончыкаў. Атруцілі і Пазняка, які ішоў на чале калоны. Але Пазняк не саступіў. Ён скіраваў натоўп на ўскраіну і павёў да Курапатаў. Аднак і там шлях калоне перагарадзілі войскі. Тады Пазняк завярнуў усіх у поле. І ў чыстым полі пад сняжком, які сыпаў з хмарнага неба, адбылося набажэнства. Угары развяваўся бел-чырвона-белы сцяг, выступалі прамоўцы і сярод іх пісьменнік [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]]. }} З таго часу штогод ладзяцца шэсці ў Курапаты з мэтай ушанавання памяці ахвяр [[Рэпрэсіі ў БССР|сталінскіх рэпрэсій]]. [[Выява:Kurapaty - 10.jpg|thumb|240px|Адноўленая памятная шыльда з тэкстам пастановы Савета Міністраў БССР ад 1989 г.]] [[18 студзеня]] [[1989]] года Савет Міністраў БССР на падставе справаздачы ўрадавай камісіі аб фактах масавых расстрэлаў людзей ва ўрочышчы пад Мінскам прыняў пастанову № 42, якая прадугледжвала правядзенне адкрытага конкурсу на помнік ахвярам масавых рэпрэсій у Курапатах і яго ўсталяванне<ref name="svaboda-pomnik">[http://www.svaboda.mobi/a/791394.html «Цяперашняя ўлада Беларусі — гэта фактычна нашчадкі тых, хто быў наверсе, а не ў яме, калі ў Курапатах адбываліся расстрэлы»] // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]], 18 студзеня 2005 г.</ref>. Выдавецтву «Беларуская савецкая энцыклапедыя» было рэкамендавана падрыхтаваць адмысловае выданне, прысвечанае ахвярам сталінізму, а прэзідыуму Акадэміі навук БССР арганізаваць «усебаковае вывучэнне прычын і наступстваў масавых рэпрэсій»<ref name="tut-pomnik">[http://news.tut.by/158176.html 21 год назад улады прызналі Курапаты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100124085810/http://news.tut.by/158176.html |date=24 студзеня 2010 }} // [[TUT.BY]], 18 студзеня 2010 г.</ref>. Паводле слоў [[Ігар Мікалаевіч Кузняцоў|Ігара Кузняцова]], члена Міжнароднага гісторыка-асветніцкага, дабрачыннага і праваабарончага таварыства «Мемарыял», аднаго з аўтарытэтных у Беларусі даследчыкаў савецкага таталітарызму, ніводнае з палажэнняў пастановы Савета Міністраў БССР 1989 года станам на 2010 год выканана не было<ref name="tut-pomnik" />. На [[Дзяды]] 29 кастрычніка 1989 года тысячы людзей, выцягнуўшыся ў ланцуг на некалькі кіламетраў, ішлі да Курапатаў. Наперадзе калоны неслі сямімятровы крыж. Мітынг-рэквіем у Курапатах вёў [[Зянон Пазняк]], выступілі [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]], [[Янка Брыль]], сябры [[БНФ Адраджэньне|Беларускага народнага фронту]] і «Мартыралогу Беларусі». Крыж, які быў узняты над урочышчам, асвяцілі прадстаўнікі чатырох хрысціянскіх канфэсій. Так пачалася народная мемарыялізацыя Курапатаў<ref>[https://www.svaboda.org/a/1863328.html svaboda.org]</ref>. [[30 лістапада]] [[1993]] года Курапаты былі занесены ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] як «Месца знішчэння ахвяр палітычных рэпрэсій 30—40-х гадоў XX стагоддзя ва ўрочышчы Курапаты»<ref>[https://www.charter97.org/bel/news/2003/07/23/kuropaty Курапаты не могуць быць нічыйнымі]</ref> і помнік гісторыі міжнароднага значэння<ref>[http://naviny.by/rubrics/disaster/2009/05/04/ic_articles_124_162428/ Вновь возбуждено ўголовное дело по фактам вандализма в Куропатах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140808044857/http://naviny.by/rubrics/disaster/2009/05/04/ic_articles_124_162428/ |date=8 жніўня 2014 }} // [[БелаПАН]], 4 мая 2009 г.</ref>. У студзені [[1994]] года ўрочышча Курапаты наведаў Прэзідэнт [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] [[Біл Клінтан]] і падараваў мемарыяльны знак «Ад народу ЗША народу Беларусі дзеля памяці» — гранітную лаўку, якая пазней атрымала назву «лава Клінтана». Помнік неаднакроць быў разламаны невядомымі вандаламі, але штораз аднаўляўся. Таксама Курапаты наведаў Прэзідэнт [[Польшча|Польшчы]] [[Лех Валенса]]<ref name="piersaje-sescie">[http://www.svaboda.org/content/transcript/1140727.html У Курапатах 20 гадоў таму адбылося першае шэсце і мітынг] // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]], 19 чэрвеня 2008 г.</ref>. [[Выява:Dziady-1.jpg|thumb|160px|Шэсце да ўрочышча Курапаты. Удзельнікі нясуць драўляную каплічку (2002 г.)]] [[18 чэрвеня]] [[1998]] г. [[Мінскі раён]]ны выканаўчы камітэт сваёй пастановай прыняў землі ад кальцавой дарогі да дарогі на [[Заслаўе]] пад ахову, абавязаў [[ДАІ|Дзяржаўную аўтамабільную інспекцыю]] ўстанавіць забаронныя знакі на [[дарога]]х ва ўрочышчы і даручыў [[Бараўлянскі сельсавет|Бараўлянскаму сельскаму]] выканкаму даглядаць месцы пахаванняў. Аднак у [[1999]]—[[2000]] гадах тэрыторыя Курапатаў прыйшла ў занядбанне: лясны масіў ператварыўся ў месца адпачынку жыхароў прылеглых мінскіх мікрараёнаў, магілы параслі [[хмызняк]]ом. == Падзеі 2000-х — 2010-х гадоў == Ад пачатку 2000-х гадоў грамадскасць займалася мемарыялізацыяй Курапатаў. Тут адбывалася святкаванне [[Дзяды|Дзядоў]], ладзіліся шматлікія [[талака (звычай)|талокі]]. [[24 лютага]] [[2002]] г. Мінскі раённы выканаўчы камітэт сваім пратаколам вылучыў зямлю ў ахоўнай паласе Курапатаў пад капліцу Свята-Уваскрасенскага прыхода Мінска. Да [[Дзяды|Дзядоў]] [[2002]] года мастак [[Аляксей Марачкін]] падрыхтаваў [[абраз]] «Маці Божай Курапацкай усіх нявінна расстраляных», які быў асвечаны ў Курапатах 2 лістапада 2002 года<ref>[http://www.svaboda.org/PrintView.aspx?Id=803086 А. Марачкін адрэстаўруе пашкоджаны ў Курапатах абраз] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140808042535/http://www.svaboda.org/PrintView.aspx?Id=803086 |date=8 жніўня 2014 }} // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]], 1 снежня 2005 г.</ref>. Арыгінал абраза быў падараваны [[Касцёл Святога Сымона і Святой Алены|Чырвонаму касцёлу]], а на Дзяды ў [[2003]] годзе ў Курапатах была ўсталявана [[капліца|каплічка]] з рэпрадукцыяй абраза маці Божай Курапацкай. Каплічка была зроблена паводле эскіза [[Аляксей Марачкін|Аляксея Марачкіна]]<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/762838.html А. Марачкін абнавіў каплічку ў Курапацкім лесе] // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]], 5 кастрычніка 2007 г.</ref>. [[29 кастрычніка]] [[2004]] года ў Курапатах адбылося ўрачыстае адкрыццё памятнага знака ад беларускіх яўрэяў ахвярам сталінізму. Мемарыяльны знак з надпісамі на беларускай мове і [[ідыш]]ы выраблены з каменя, які калісьці быў часткай помніка Сталіну ў Мінску. У канцы 2008 года прадстаўнікі грамадскасці накіравалі ў Адміністрацыю прэзідэнта і Савет Міністраў Беларусі ліст з прапановай унесці ўрочышча Курапаты ў [[Сусветная спадчына|Спіс сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны ЮНЕСКА]]. Ліст падпісалі старшыня Беларускага добраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры [[Антон Астаповіч]], старшыня Беларускай асацыяцыі ахвяр палітычных рэпрэсій [[Зінаіда Тарасевіч]] і навуковы кіраўнік гісторыка-культурнай каштоўнасці «Курапаты» [[Мая Кляшторная]]. У адказе на ліст [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры Беларусі]] адмовілася прадставіць Курапаты для ўнясення ў Спіс аб’ектаў сусветнай спадчыны [[ЮНЕСКА]] на падставе Канвенцыі ЮНЕСКА 2005 года. Антон Астаповіч адзначыў, што Канвенцыя дапускае ўключэнне ў Спіс сусветнай спадчыны аб’ектаў, якія аказалі моцны ўплыў на гістарычнае развіццё, а Курапаты з'яўляюцца адным з такіх аб'ектаў<ref>[http://represii-by.info/index.php?newsid=297 Грамадзкасьць просіць уключыць курапаты ў сьпіс сусьветнай культурнай спадчыны юнэска]{{Недаступная спасылка}} //29 лістапада 2008 г.</ref>. [[Выява:Kurapaty. Roadway Marker.JPG|thumb|240px|Прыдарожны ўказальнік на [[МКАД, Мінск|МКАД]]]] У [[2008]] годзе на Мінскай кальцавой аўтамабільнай дарозе каля з’езду ў бок Курапатаў быў усталяваны прыдарожны ўказальнік: «Месца гібелі ахвяр палітычных рэпрэсій ва ўрочышчы Курапаты 1930—1940 гадоў»<ref>[http://www.svaboda.org/Content/Article/1336297.html У Курапатах ушанавалі памяць ахвяр рэпрэсій] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150319090127/http://www.svaboda.org/content/article/1336297.html |date=19 сакавіка 2015 }} // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]], 29 кастрычніка 2008 г.</ref>. Але тэма Курапатаў у падручніках, выдадзеных у Беларусі ў [[2000-я|2000-х]] гадах, не згадвалася ўвогуле<ref name="kuzniacou" />. Як стала вядома ў канцы ліпеня [[2010]] года, у Курапатах павалілася памятная шыльда: драўляныя слупы, на якіх яна стаяла, згнілі<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=41626 У Курапатах павалілася памятная шыльда] // [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]], [[30 ліпеня]] [[2010]]</ref>. У верасні 2010 года ўрочышча наведалі 127 польскіх матацыклістаў у межах прабегу «Катынскі шлях», які праходзіў па тэрыторыях [[Літва|Літвы]], Беларусі, Украіны і Расіі. Разам з імі Курапаты наведалі прадстаўнікі польскага пасольства і намеснік міністра замежных спраў Беларусі [[Валерый Варанецкі]]<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/2145394.html Польскія байкеры ў Курапатах] // [[Радыё Свабода]], 1 верасня 2010 г.</ref>. 11 жніўня 2019 года ўрочышча Курапаты наведалі польскія дыпламаты і прадстаўнікі дыяспары. Да польскага крыжа яны ўсклалі вялізны букет белых і чырвоных кветак ды выступілі з невялікімі прамовамі<ref>[https://novychas.by/hramadstva/pradstauniki-polskaj-dyjaspary-i-polskaj-ambasady novychas.by]</ref>. 17 верасня, пасля сустрэчы з Аляксандрам Лукашэнкам, намеснік дзяржаўнага сакратара ЗША па палітычных пытаннях [[Дэвід Хэйл]] адправіўся ва ўрочышча Курапаты. Палітык наведаў гістарычнае месца, дзе ўспомніў трагічны лёс ахвяр тыраніі і тэрору. Ён адзначыў, якую ахвяру прынесла Беларусь у сваёй барацьбе за незалежнасць<ref>[https://twitter.com/USEmbBy/status/1173987347786076160/photo/1 twitter.com]</ref><ref>[https://euroradio.fm/devid-heyl-navedau-kurapaty euroradio.fm]</ref>. === Народны Мемарыял і Крыжовыя шэсці === Для прадухілення небяспекі, якая навісла над Курапатамі, [[Зянон Пазняк]] заклікаў да стварэння Народнага Мемарыялу і прапанаваў ідэю Крыжовага шэсця на [[Дзяды]]. Канцэпцыя Мемарыялу — тэхналогія, колькасць і размяшчэнне крыжоў — абмяркоўвалася ў лютым-сакавіку 2000 года. У 2000 годзе адбылося першае Крыжовае шэсце, на якое былі падрыхтаваны 20 вялікіх крыжоў і шмат меншых. Гэта было пачаткам мемарыялізацыі Курапатаў, але пэўны час пасля гэтага крыжы яшчэ не ўстанаўліваліся. У 2001 годзе адбылося наступнае Крыжовае шэсце з усталяваннем мноства крыжоў у Курапатах і ўпарадкаваннем тэрыторыі ўрочышча і магіл<ref name="viedamasci">Алесь Чахольскі, [http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/viedamasci/55/index.htm З цыкла «Беларусы пад акупацыяй»: Я — беларус!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305191555/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/viedamasci/55/index.htm |date=5 сакавіка 2016 }} // Беларускія Ведамасці № 55, 2005 — студзень 2006 г.</ref>. Ідэя Крыжовых шэсцяў атрымала папулярнасць, і з таго часу яны пачалі ладзіцца штогод. Агулам да 2008 года ў Курапатах былі ўсталяваны больш за паўтысячы крыжоў<ref name="piersaje-sescie" />. У красавіку 2019 года Старшыня Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі, Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі арцыбіскуп [[Тадэвуш Кандрусевіч]] сказаў: {{Цытата| …неабыякавыя да трагедыі масавых забойстваў людзі прыходзілі ў Курапаты, каб памаліцца, і імкнуліся нейкім чынам пазначыць гэтае месца і ўшанаваць памяць забітых і пахаваных тут продкаў і суайчыннікаў. Такім чынам ва ўрочышчы з’явіліся крыжы, як гэта спрадвеку прынята рабіць на могілках і ў месцах пахаванняў. Крыжы ставілі без афіцыйнага дазволу, але ўлада не забараняла гэтага рабіць. За апошнія 30 гадоў паступова з’явіўся своеасаблівы «Курапацкі пантэон» — стыхійны мемарыял, вядомы ва ўсім свеце<ref>[https://catholic.by/3/news/belarus/9641-zayava-starshyni-kanferentsyi-katalitskikh-biskupa-u-belarusi-adnosna-situatsyi-kurapatakh catholic.by]</ref>. }} === Рэканструкцыя МКАД === [[Выява:MKAD reconstruction.jpg|thumb|240px|Будаўніцтва МКАД праз Курапаты (2001 г.)]] Новае абвастрэнне сітуацыі ў Курапатах адбылося ў пачатку 2000-х гадоў, калі было прынята рашэнне аб пашырэнні [[Мінская кальцавая аўтамабільная дарога|Мінскай кальцавой аўтамабільнай дарогі]] з дзвюх палос руху да шасці. Варыянт дарогі ў абыход Курапатаў паводле праекта 1993 г. быў адхілены. З верасня [[2001]] да чэрвеня [[2002]] гг. прадстаўнікі шэрагу дэмакратычных аб’яднанняў ([[Малады фронт]], [[Беларуская партыя свабоды]] і інш.) арганізоўвалі мітынгі і дзяжурствы ва ўрочышчы, перашкаджаючы дарожным работам і вінавацячы ўлады ў намеры правесці аўтадарогу непасрэдна праз пахаванні. Удзельнікі акцый пратэсту намагаліся недапушчэння пашкоджання мемарыяла будаўнічай тэхнікай. У выніку ў Курапаты дзеля разгону пратэстуючых былі сьцягнутыя сілы міліцыі, адбываліся сутычкі<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=_qZBEdCi9qM Курапаты 2001—2002. Сутычкі зь міліцыяй] // Відэа Сяргея Чырыка</ref>. Таксама існавалі сведчанні, што Мінская кальцавая аўтадарога першапачаткова ўжо была пабудавана на месцы пахаванняў<ref>[http://news.tut.by/9062.html З учорашняга вечару ва ўрочышчы ўвесь час знаходзяцца прадстаўнікі Маладога фронту, яны не дазваляюць будаўнікам працаваць на тэрыторыі Курапатаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120112134241/http://news.tut.by/9062.html |date=12 студзеня 2012 }} // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]], 25 верасня 2001 г.</ref>. У сваю чаргу ўдзельнікі акцый пратэсту былі абвінавачаны ў выкарыстанні тэмы Курапатаў у палітычных мэтах на падставе вынікаў археалагічных раскопак 1988, 1992 і 1998 гадоў, а таксама заключэння Інстытута гісторыі [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], якія сведчылі пра тое, што пахаванні знаходзяцца ўбаку ад меркаванага маршруту дарогі і пачынаюцца за 75—80 метраў ад фронту будаўніцтва<ref>А. Фадеев. [http://www.left.ru/2001/34/fadeev47.html Кто раздувает пламя в Куропатах] // Информационно-аналитический бюллетень Института стран СНГ, 15 лістапада 2001 г.</ref>. На гэтай падставе ў Курапатах час ад часу адбываліся сутычкі ўдзельнікаў акцыі пратэсту і беларускіх спецслужб. Агулам ахова Курапатаў працягвалася з верасня 2001 года да ліпеня 2002 года<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=4692 Пяць гадоў варты ў Курапатах] // [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]], 7 лістапада 2006 г.</ref>. Ва ўрочышчы ўсталёўваліся новыя крыжы, пачаліся перагаворы, кансультацыі. Да тэмы Курапатаў была прыцягнута ўвага міжнароднай супольнасці, праблемы Курапатаў сталі шырэй асвятляцца ў [[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]]. У выніку Мінская кальцавая дарога была пашырана ў боку Курапатаў на пару дзясяткаў метраў, але пайшла іначай, чым планавалася першапачаткова<ref name="viedamasci" />. === Пасёлак «Сонечны» === У канцы [[2002]] года Мінскі раённы выканаўчы камітэт адвёў прылеглае да Курапатаў поле пад забудову катэджнага пасёлка пад назвай «Сонечны» ў непасрэднай блізкасці ад месцаў масавых пахаванняў. Будаўнічая кампанія, займаючыся адводам зямлі, не замаўляла праект ахоўных зон вакол Курапатаў і без дазволу вызначыла мяжу ахоўнай зоны па сваім праекце на адлегласці 80 метраў ад Курапатаў, пасля чаго былі пазначаны межы будаўніцтва і завезеныя будаўнічыя матэрыялы<ref name="viedamasci" />. У сувязі з гэтым будаўніцтвам сярод грамадскасці ўзнікла хваля абурэння, прадстаўнікі Праектнага інстытута самастойна распрацавалі праект ахоўных зон, які пасля прыкладання намаганняў грамадскасці ў рэшце рэшт зацвердзіла Навукова-метадычная Рада пры Камітэце аховы гістарычнай спадчыны і культурных каштоўнасцей у маі 2003 года. У красавіку 2003 года старшыня Мінскага аблвыканкама [[Мікалай Дамашкевіч]] загадаў Мінскаму райвыканкаму скасаваць дагавор на арэнду зямлі пад будаўніцтва на тэрыторыі, прылеглай да Курапат. [[28 красавіка]] [[2003]] г. [[Мінская вобласць|Мінскі абласны]] выканаўчы камітэт пастановай № 308 абавязаў Дарожную рамонтна-будаўнічую ўправу № 113 ([[ДРБУ-113]]) аднавіць ранейшы стан за кошт [[таварыства з дадатковай адказнасцю]] «[[ВігЕўраБуд]]». [[13 мая]] Мінскі райвыканкам пастановай № 383 скасаваў дагавор з «ВігЕўраБудам» аб будаўніцтве ў Курапатах [[катэдж]]аў<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Віктар Хурсік]].|загаловак=Курапаты сёння|выданне=[[Звязда]]|тып=[[Газета]]|год=25 чэрвеня 2003|нумар=[http://www.zviazda.by/second.html?archiv=25062003 159 (24843)]|старонкі=|issn=1990-763x}}</ref>. У чэрвені 2003 года будаўніцтва спынілі, будаўнічую пляцоўку ліквідавалі, а ўсе матэрыялы вывезлі<ref>[http://www.arche.by/by/page/print/14631 Урокі абароны Курапатаў]{{Недаступная спасылка}} // [[arche]], 11.04.2013 г.</ref>. Зямля вакол Курапатаў была закансервавана да вызначэння і зацвярджэння Саветам Міністраў Беларусі ахоўнай зоны мемарыялу. Паводле праекта ахоўных зон, распрацаванага ў 2002 годзе, шырыня ахоўнай зоны складала ад 200 да 500 метраў вакол Курапат. У [[2004]] годзе Міністэрства культуры Беларусі прыняла пастанову пад назвай «Аб зонах аховы матэрыяльнай нерухомай гісторыка-культурнай каштоўнасці — Месца згубы ахвяр палітычных рэпрэсій 1930-40 гадоў ва ўрочышчы Курапаты», якая скарачала шырыню ахоўнай зоны да 110—250 метраў. Скарачэнне ахоўнай зоны тлумачылася адсутнасцю нарматыўнага дакумента ў справе мемарыялізацыі Курапат<ref>[http://archive.svaboda.org/programs/kurapat/2004/05/20040517183241.asp Курапаты паменшылі ў памеры?] // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]], 17 мая 2004 г.</ref>. === Грамадскі конкурс па стварэнні мемарыяльнага знака === У [[2005]] годзе грамадскія аб’яднанні «Дыярыуш» і «Беларуская асацыяцыя ахвяр палітычных рэпрэсій», міжнароднае грамадскае аб’яднанне «Беларуская перспектыва» і міжнароднае гісторыка-асветніцкае, дабрачыннае і праваабарончае аб’яднанне «Мемарыял» абвясцілі адкрыты грамадскі конкурс па стварэнні тэксту для мемарыяльнага знака ахвярам палітычных рэпрэсій 20 стагоддзя ў Беларусі. У палажэнні аб конкурсе арганізатары адзначалі, што дзяржава дэманструе поўную абыякавасць да сітуацыі ў Курапатах<ref>Тамара Сяргей. [http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/abazur/42-43/18.htm Памяці бязвінных ахвяр сталінскага тэрору] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305190557/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/abazur/42-43/18.htm |date=5 сакавіка 2016 }} // Абажур № 42-43, 2005 г.</ref>. У канцы 2005 года археолаг [[Мікола Крывальцэвіч]] зазначаў: «Курапаты — па-за ўвагай афіцыйных органаў. Ужо ніхто ніколі з афіцыйных асоб туды не ўскладае кветкі, нават у памінальныя дні, як гэта было раней»<ref>[http://www.dw.de/%D1%87%D0%B0%D0%BC%D1%83-%D0%B2%D0%B0-%D1%9E%D1%80%D0%BE%D1%87%D1%8B%D1%88%D1%87%D1%8B-%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B-%D0%B0%D0%B4%D0%B1%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B-%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%BC%D1%83/a-1798863 Чаму ва ўрочышчы Курапаты адбываюцца акты вандалізму?] // Deutsche Welle, 1 снежня 2005 г.</ref>. === Забаўляльная ўстанова ў ахоўнай зоне мемарыялу === У сувязі з будаўніцтвам забаўляльнага цэнтра «Бульбаш-хол» за некалькі дзясяткаў метраў ад Курапацкага лесу, праваабаронцы і грамадскія актывісты, удзельнікі круглага стала «Абаронім Курапаты» накіравалі зварот у дзяржустановы пра недапушчальнасць будаўніцтва. [[25 лістапада]] [[2012]] года актывісты атрымалі адказ з Міністэрства культуры, дзе сцвярджалася пра выяўленыя парушэнні пры будаўніцтве і яго спыненне<ref>[http://news.tut.by/society/322145.html Строительство «Бульбашъ-холла» приостанавливается. Частично?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305035727/http://news.tut.by/society/322145.html |date=5 сакавіка 2016 }} // TUT.by {{Ref-ru}}</ref>. 27 лістапада 2012 года адпаведнае прадпісанне выдала і Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь. Аднак 1 снежня 2014 года Міністэрства культуры скараціла ахоўную зону Курапатаў са 120 да 50 метраў, і будаўніцтва забаўляльнага цэнтру было ўзаконена, знос пабудоваў не адбыўся. Далейшыя пратэсты грамадскасці і звароты ў суд і пракуратуру былі безвыніковыя<ref>[http://www.belaruspartisan.org/life/296036/ Прокуратуру просят проверить утвержденный Минкультом проект охранных зон Куропат] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305011513/http://www.belaruspartisan.org/life/296036/ |date=5 сакавіка 2016 }} // Беларускі Партызан {{Ref-ru}}</ref><ref>[http://www.belaruspartisan.org/life/264278/ Охранную зону Куропат подогнали под «Бульбаш-холл»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305011528/http://www.belaruspartisan.org/life/264278/ |date=5 сакавіка 2016 }} // Беларускі Партызан {{Ref-ru}}</ref><ref>[http://www.belaruspartisan.org/politic/299954/ Суд отказался возбуждать дело против Минкульта за Куропаты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150708055033/http://www.belaruspartisan.org/politic/299954/ |date=8 ліпеня 2015 }} // Беларускі Партызан {{Ref-ru}}</ref>. Дзеяч палітычнай эміграцыі [[Зянон Пазняк]] ацаніў будаўніцтва і паводзіны ўладаў як «абразу нацыянальнага гонару і зніштажэнне нацыянальнай святыні», адзначыў, што нельга ладзіць «канкан на труне»<ref>[http://www.belaruspartisan.org/life/221848/ Зянон Пазняк: За одно только название «Бульбашъ» нужно подавать в суд] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305011443/http://www.belaruspartisan.org/life/221848/ |date=5 сакавіка 2016 }} // Беларускі Партызан {{Ref-ru}}</ref>. У чэрвені 2018 года ў будынках «Бульбаш-холу» адкрыўся рэстаран пад іншай назвай. Грамадскасць распачала пратэсты<ref>[https://www.svaboda.org/a/29270837.html Як каля месца масавых расстрэлаў зьявіўся рэстаран] // [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]</ref><ref name = "racyja_1">[https://www.racyja.com/hramadstva/skandalny-restaran-u-kurapatakh-adch/ Рэстаран у Курапатах працуе, актывісты — пратэстуюць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201202102041/https://www.racyja.com/hramadstva/skandalny-restaran-u-kurapatakh-adch/ |date=2 снежня 2020 }} // [[Беларускае Радыё Рацыя]]</ref>. Станам на 19 чэрвеня 2018 года на пікетоўцаў рэстарацыі складзена больш за 40 пратаколаў аб адміністрацыйных правапарушэннях<ref>[https://www.svaboda.org/a/29304824.html «Тут можна стаяць, але нельга замінаць руху». ДАІ штрафуе пікетоўцаў рэстарацыі каля Курапатаў] // Беларуская служба Радыё «Свабода»</ref>. У канцы кастрычніка 2018 года стала вядома, што ўладальнікі рэстарацыі падалі заяву ў міліцыю аб завядзенні крымінальнай справы супраць абаронцаў Курапатаў<ref>[https://www.svaboda.org/a/29569816.html Рэстарацыя «Поедем поедим» запатрабавала крымінальнай справы супраць абаронцаў Курапатаў] // Радыё Свабода</ref>. У снежні 2018 года стала вядома, што расійскі музычны тэлеканал RU.TV зняў серыю інтэрв’ю з вядомымі беларусамі ў гэтай рэстарацыі<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=221788 Музычны тэлеканал RU.TV здымае серыю інтэрв’ю з вядомымі беларусамі ў рэстаране «Паедзем, паядзім» у Курапатах] // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]</ref>. Станам на 21 студзеня 2019 года, пікетаванне рэстарацыі адбываецца штодзённа<ref>[https://www.svaboda.org/a/29722414.html Абаронцы Курапатаў заявілі пра спробу дзяржавы «нацыяналізаваць» мэмарыял ахвяраў сталінізму] // Беларуская служба Радыё «Свабода»</ref>. === Будаўніцтва бізнес-цэнтра ў ахоўнай зоне мемарыялу === У лютым [[2017]] года журналісты «[[Наша Ніва (1991)|Нашай нівы»]] выявілі, што ля Курапатаў скарацілі ахоўную зону, каб на яе месцы пабудаваць бізнес-цэнтр. Змяненне межаў было зацверджанае пастановай Міністэрства культуры № 70 ад 1 снежня 2014 года. Будаўніцтва бізнес-цэнтра ў былой ахоўнай зоне Курапатаў пачала кампанія «Белрэканструкцыя», а заказчык будаўніцтва — кампанія «КІПрэканструкцыя». Паводле інфармацыі партала 1863x.com, галоўным ініцыятарам згаданага будаўніцтва ля Курапатаў быў Ігар Анішчанка<ref>[http://1863x.com/poor-kommers/ Как ученик Далай-Ламы уничтожает Куропаты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170226214310/http://1863x.com/poor-kommers/ |date=26 лютага 2017 }} // 1863x.com</ref>. Мясцовыя жыхары і актывісты [[Малады фронт|Маладога фронту]] распачалі акцыю па спыненні будоўлі<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=185707 Месца будаўніцтва бізнэс-цэнтра каля Курапатаў перастала быць ахоўнай зонай два гады таму КАРТА] // [[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]</ref><ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=185701 Пяць пытанняў і адказаў пра канфлікт вакол забудовы ў Зялёным Лузе каля Курапат] // [[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]</ref>. Актывісты паставілі палатку. Станам на [[21 лютага]] [[2017]] года супрацьстаянне актывістаў і будаўнікоў працягвалася. [[22 лютага]] каля 13:00 міліцыяй быў затрыманы актывіст Маладога Фронту Павел Старавойтаў. Па інфармацыі лідара актывістаў [[Зміцер Дашкевіч|Змітра Дашкевіча]], супрацоўнікі міліцыі склалі некалькі адміністрацыйных пратаколаў у дачыненні да актывістаў за блакаванне будаўнічай тэхнікі <ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=185829 Затрыманы адзін з абаронцаў Курапатаў] // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]</ref>. Каля 3-й гадзіны ночы на [[23 лютага]] на актывістаў, якія трымаюць вахту пратэсту на будоўлі ля мемарыяльнага комплексу «Курапаты», напалі паўтара дзясятка невядомых у масках і з завостранымі драўлянымі палкамі. Нападнікі гукалі «Слава [[Расія|Расіі]]!» і «[[Белая раса]]!». Больш за ўсіх пацярпеў ад нападу Алесь Кіркевіч. Яго ўдарылі драўлянай бітай па скроні, з галавы ішла кроў. У іншых няма сур’ёзных пашкоджаньняў. Актывіст Юрась Лукашэвіч паехаў у міліцыю пісаць заяву. Міліцыянер, які быў на пляцоўцы ўночы, некуды адышоў за гадзіну-дзве да нападу, пасля бойкі міліцыя прыехала, апытала актывістаў і з’ехала. Па інфармацыі аднаго з абаронцаў лагера [[Павел Вінаградаў|Паўла Вінаградава]], раніцай лагер ля будоўлі быў адноўлены. Таксама раніцай на месца пратэсту прыехалі старшыня [[Партыя БНФ|Партыі БНФ]] [[Аляксей Янукевіч]] і лідар «Маладога фронту» [[Зміцер Дашкевіч]]. На 18:00 23 лютага быў анансаваны вялікі сход мясцовых жыхароў супраць будоўлі. [[Павел Вінаградаў]] запэўніў, што праз напад скасоўваць сход не будуць. На той момант на актывістаў склалі агулам 6 адміністрацыйных пратаколаў <ref>[http://www.svaboda.org/a/28326297.html Курапаты: актывісты аднавілі лягер пасьля нападу, будзе заява ў міліцыю] // svaboda.org</ref>. На вечар 23 лютага жыхары сабралі 600 подпісаў пад зваротам супраць будоўлі. Паперу накіравалі ў пракуратуру і Палату прадстаўнікоў. Лагер пратэстоўцаў павялічыўся, стаяць ужо два наметы. На зборы прысутнічала прыкладна паўсотні чалавек разам з журналістамі. Сярод прысутных — [[Павел Севярынец]], [[Зміцер Дашкевіч]], [[Алесь Кіркевіч]], [[Алесь Лагвінец]], [[Аляксей Янукевіч]], [[Антон Гадзімавіч Матолька|Антон Матолька]]. Актывісты паведамілі, што заява ў міліцыю наконт начнога нападу прынятая. На 18:15 сабралася ўжо блізу сотні жыхароў. Паводле Змітра Дашкевіча, абарона Курапатаў ад будаўніцтва будзе працягвацца <ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=185914 Ля Курапатаў прайшоў масавы збор мясцовых жыхароў ФОТА] // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]</ref>. [[23 лютага]] ў Мінгарвыканкаме прайшла сустрэча з забудоўшчыкам бізнес-цэнтра. Улады паабяцалі вывучыць абгрунтаванасць ўзвядзення аб’екта на гэтым месцы і даць адказ праз некалькі дзён. Лідар «Маладога фронту» Дашкевіч распавёў пра тысячу сабраных подпісаў <ref>[https://news.tut.by/society/532971.html Протест у Куропат: активист два часа пролежал на земле, приковав себя к грузовику строителей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170301141705/https://news.tut.by/society/532971.html |date=1 сакавіка 2017 }} // TUT.by</ref>. [[24 лютага]] актывіст Маладога Фронту мянчук Сяргей Пальчэўскі паклаўся пад колы грузавіка і прыкаваў сябе кайданкамі да бамперу, каб спыніць будаўнічыя работы. У 1937-м годзе быў рэпрэсаваны яго прадзед — Волюсь Каралецкі. Продка актывіста трымалі ў турме пад [[Орша]]й, а месца пахавання невядомае. «Буду ляжаць, пакуль не здохну!», — сказаў 30-гадовы Пальчэўскі. Паводле яго, не было іншых шляхоў спыніць будаўніцтва на пляцоўцы, якая раней уваходзіла ў ахоўную зону мемарыяла. Калі прыехалі супрацоўнікі [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь|МНС]], то Пальчэўскі сам адшпіліў кайданкі, каб іх не рэзалі. Міліцыя спрабавала затрымаць хлопца, але людзі грамадой адбілі. Як распавёў старшыня Партыі БНФ [[Аляксей Янукевіч]], адбылася сутычка Змітра Дашкевіча з будаўнікамі, тыя пачалі яго збіваць. Людзі тэлефанавалі ў міліцыю, але яна так і не прыехала. Да акцыі далучыліся аўтар і рэдактар парталу 1863x.com [[Эдуард Пальчыс]] і старшыня [[Аб'яднаная грамадзянская партыя|Аб’яднанай грамадзянскай партыі]] [[Анатоль Лябедзька]] <ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=185962 Людзі адбілі ў міліцыі абаронцу Курапат, які прыкаваў сябе да МАЗа будаўнікоў: «Буду ляжаць, пакуль ня здохну». АНЛАЙН] // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]</ref>. У гэты ж дзень у рэдакцыі афіцыйнай газэты Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі «СБ. Беларусь сегодня» прайшоў круглы стол, прысвечаны Курапатам. Удзельнікі круглага стала адзначылі, што Курапаты павінныя стаць месцам нацыянальнага яднання беларусаў <ref>http://www.belta.by/society/view/kuropaty-dolzhny-stat-obschenatsionalnym-memorialom-skorbi-i-pamjati-kruglyj-stol-sb-belarus-segodnja-234851-2017/ Куропаты должны стать общенациональным мемориалом скорби и памяти — круглый стол "СБ. Беларусь сегодня] // belta.by {{Ref-ru}}</ref>. [[25 лютага]] найвышэйшы савет [[Ліберальна-дэмакратычная партыя (Беларусь)|Ліберальна-дэмакратычнай партыі Беларусі]] апублікавала заяву, у якой настойвае на тым, што будаўніцтва ля ўрочышча Курапаты трэба неадкладна спыніць, а Мінгарвыканкам павінен правесці вывучэнне пытання, як і на падставе чаго з’явіўся дазвол на будаўніцтва ў гэтым месцы. {{цытата|Мы — еўрапейская краіна і павінны увекавечыць памяць загінулых у цывілізаваным фармаце. Беларусь пацярпела ад рэпрэсій больш многіх іншых рэспублік. Так давайце жыць і ставіцца да сумных старонках нашай гісторыі па-чалавечаму! <ref name = "tut_by">[https://news.tut.by/economics/533057.html ЛДП требует остановить стройку возле Куропат, а "Говори правду" призывает власть к диалогу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170226123335/https://news.tut.by/economics/533057.html |date=26 лютага 2017 }} // TUT.by</ref> | Аўтар = Найвышэйшы савет ЛДП }} У гэты ж дзень грамадзянская кампанія «[[Гавары праўду]]» апублікавала заяву, у якой адзначана, што новабудоўля ля Курапатаў — гэта выпрабаванне на трываласць усёй [[беларусы|беларускай нацыі]]. Кампанія заклікае правесці пракурорскую праверку наконт будаўніцтва ў ахоўнай зоне Курапатаў. {{цытата|Для тых, у кім жывыя памяць і павага да мінулага Беларусі, яе драматычнай гісторыі, да трагічных лёсаў нашых дзядоў і прадзедаў, Курапаты — сакральнае месца. Яно асвечанае крывёю нявінна закатаваных. Таму любая праява абыякавасці, непавагі, а то і вандалізму ў зоне будучага нацыянальнага мемарыяла прыцягвае абвостраную грамадскую ўвагу, заканчваецца маштабным, значным грамадзянскім супрацівам. Так ужо было падчас пракладкі аўтамабільнай дарогі прама па безназоўным пахаванням, ўзвядзення там забаўляльнага цэнтру. Гэта ж мы бачым і сёння, калі ў абыход законнай працэдуры спрабуюць перарэзаць новай камерцыйнай пабудовай дарогу памяці да сэрца Курапатаў <ref name = "tut_by" />. | Аўтар = грамадзянская кампанія «Гавары праўду» }} На [[26 лютага]] каля будаўнічай пляцоўкі стаяць шэсць намётаў. Адзін з іх ператвораны ў прадуктовы склад. Жыхары сталіцы з сімпатыяй паставіліся да пратэстоўцаў, нясуць актывістам ежу і пітво <ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=186049 Мінчукі назносілі абаронцам Курапат цэлы намёт прадуктаў, з Вілейкі прывезлі дровы ФОТЫ] // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]</ref>. Раніцай [[27 лютага]] будаўнікі сыйшлі з будаўнічай пляцоўкі. Актывісты віталі іх воплескамі<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=186052 Курапаты: рабочыя раніцай забралі рэчы і сышлі. ФОТА, ВІДЭА] // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]</ref>. [[27 лютага]] Камісія па разглядзе вынікаў грамадскіх слуханняў у адміністрацыі Першамайскага раёна ў складзе 15 чалавек сышла з залі, сарваўшы пасяджэнне, на якім павінныя былі быць перагледжаныя вынікі грамадскіх слуханняў у справе будоўлі каля Курапатаў. Пазней Камісія па разглядзе вынікаў грамадскіх слуханняў зацвердзіла змены, паводле якіх канфліктная пляцоўка, дзе нядаўна пачалося будаўніцтва бізнес-цэнтра, не ўваходзіць у ахоўную зону. Прадстаўнік «Мінскграда» прадставіў план, спыніўшыся на некаторых аб’ектах, якія знаходзяцца ў Першамайскім раёне — установе аховы здароўя і паркоўках. Пра будаўніцтва бізнес-цэнтра нічога не было сказана. 9 чалавек прагаласавалі «за», 1 — «супраць», 1 — устрымаўся. Такім чынам, дэталёвы план быў зацверджаны. У адказ на «слуханні» ў адміністрацыі Першамайскага раёна ўвечары 27 лютага актывісты зладзілі мітынг, на якім сустаршыня Беларускай хрысціянскай дэмакратыі [[Павел Канстанцінавіч Севярынец|Павел Севярынец]] заявіў: {{цытата|Абмеркаванне, якое прайшло сёння ў адміністрацыі Першамайскага раёна, было простай бюракратычнай працэдурай. Яны абмяркоўвалі кафэ і паліклінікі па заявах грамадзян, але разгледаць больш за тысячу подпісаў жыхароў вуліцы Мірашнічэнкі не захацелі <ref>[https://news.tut.by/economics/533297.html?utm_source=news.tut.by&utm_medium=bottom_news&utm_campaign=recirculation Возле стройки в Куропатах гражданские активисты провели очередной митинг]{{Недаступная спасылка}} // TUT.by</ref>.}} На сайце kurapaty.by пачаўся збор сродкаў на падтрымку лагера<ref>[http://kurapaty.by/ Ахвяруй на лягер абароны Курапатаў ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170302194122/http://kurapaty.by/ |date=2 сакавіка 2017 }} // kurapaty.by</ref>. [[28 лютага]] ў лагеры абаронцаў Курапат выступіў спявак [[Лявон Вольскі]]<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=186180 Лявон Вольскі выступіў у лагеры абаронцаў Курапат. ВІДЭА] // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]</ref>. На [[1 сакавіка]] запланаваная сустрэча прадстаўнікоў абаронцаў Курапат са старшынёй Мінгарвыканаму [[Андрэй Шорац|Андрэем Шорацам]]. У склад групы ўвайшлі Марат Гаравы (ад экспертаў), Юрый Сцепанішчаў (ад мясцовых жыхароў), [[Аляксей Янукевіч]] ([[Партыя БНФ]]), Павел Севярынец ([[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|БХД]])<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=186165 Названыя асобы, што пойдуць на сустрэчу з Шорцам наконт Курапатаў // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]</ref>. [[28 лютага]] Міністр унутраных спраў Беларусі [[Ігар Шуневіч]] выступіў за цывілізаванае вырашэнне сітуацыі з забудовай Курапат<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=186167 Шуневіч пра Курапаты: Я за тое, каб сітуацыя вырашылася цывілізавана, без прыкаванняў да машын // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]</ref>. Раніцай [[1 сакавіка]] праціўнікаў будоўлі каля Курапатаў прыняў старшыня Мінгарвыканкама Андрэй Шорац. Падчас гутаркі ён паабяцаў, што як мінімум тыдзень будаўніцтва не будзе весціся, а пытанне будзе далей вывучацца ў профільных ведамствах<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=186240 Шорац папрасіў тыдзень на вывучэнне пытання пра будоўлю каля Курапат] // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]</ref>. 1 сакавіка [[КХП-БНФ]] абвясціла збор сродкаў на 120 металічных крыжоў для Курапат<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=186284 КХП-БНФ абвясціла збор сродкаў на 120 металічных крыжоў для Курапат] // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]</ref>. У гэты ж дзень галоўны заказчык бізнес-цэнтра, бізнесмэн Ігар Анішчанка, паведаміў, што «будаваць там, дзе людзі катэгарычна супраць, дзе яны прыкоўваюць сябе кайданкамі да тэхнікі, катэгарычна нельга». Анішчанка адзначыў, што таксама жадае абараніць памяць [[Рэпрэсіі ў БССР|рэпрэсаваных]]<ref>[https://realty.tut.by/news/offtop-realty/533565.html Заказчик бизнес-центра о ситуации возле Куропат: Я также хочу защитить память репрессированных] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170312123301/https://realty.tut.by/news/offtop-realty/533565.html |date=12 сакавіка 2017 }} // TUT.by {{Ref-ru}}</ref>. Нобелеўскі лаўрэат [[Святлана Алексіевіч]] адрасавала словы падтрымкі абаронцам Курапат. Пісьменніца адзначыла: {{цытата|Калі б такое было ў Варшаве, то ўся [[Варшава]] была б у Курапатах, калі б у Вільні — то ўся [[Вільня]] была б у Курапатах <ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=186239 Святлана Алексіевіч падтрымала абаронцаў Курапат: «Маўчаць сорамна»] // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]</ref>.}} У лагеры абаронцаў Курапат вечарам [[3 сакавіка]] адбыўся мітынг. Яго ўдзельнікі прынялі зварот да ўладаў з патрабаваннем забараніць любое будаўніцтва блізу Курапат і аднавіць ахоўныя зоны ўрочышча, зацверджаныя ў [[2003]] годзе<ref>[http://belapan.com/archive/2017/03/03/891589_12345/ У Курапатах прайшоў мітынг]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У выніку будаўніцтва бізнэс-цэнтру было спыненае. === Стварэнне мемарыяльнага знака === У [[2009]] годзе мемарыяльная секцыя Беларускага добраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры накіравала зварот у Савет Міністраў Беларусі з напамінам пра неабходнасць выканання пастановы Савета Міністраў БССР. У адказе на зварот дырэктар Інстытута гісторыі [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], [[доктар гістарычных навук]] прафесар [[Аляксандр Аляксандравіч Каваленя|Аляксандр Каваленя]] адказаў, што ўвекавечанне памяці ахвяр сталінізму — усенародная справа, якая патрабуе шырокага абмеркавання і прыняцця рашэння на заканадаўчым узроўні<ref>[http://news.tut.by/society/148295.html Директор Института истории: Увековечение памяти жертв сталинизма — всенародное дело, требующее принятия решения на законодательном уровне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120112134651/http://news.tut.by/society/148295.html |date=12 студзеня 2012 }} // [[БелаПАН]], 30 чэрвеня 2009 г.{{ref-ru}}</ref>. У 2009 годзе намеснік старшыні Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта [[Міхаіл Ціцянкоў]] паведаміў, што гарадскія ўлады «лічаць магчымым разгледзець пытанне аб стварэнні помніка ахвярам палітычных рэпрэсій і добраўпарадкаванні ўрочышча Курапаты», аднак толькі пасля таго, як будзе скончана стварэнне мемарыяла «Трасцянец» і добраўпарадкаванне былых Мінскіх братэрскіх ваенных могілак [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]<ref name="tut-pomnik" />. Увосень 2009 года ў газеце Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі «[[Советская Белоруссия]]» быў надрукаваны артыкул «Курапаты: мір пад соснамі», дзе ўрочышча было названа «могілкамі агульнанацыянальнага маштабу», а за паўгода да гэтага — арганізаваны «круглы стол» з дыскусіяй на тэму Курапатаў<ref name="sb">[http://represii-by.info/index.php?newsid=885 Курапаты: мір пад соснамі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160803150736/http://represii-by.info/index.php?newsid=885 |date=3 жніўня 2016 }} // 3 лістапада 2009 г.</ref>. Гісторык [[Ігар Мікалаевіч Кузняцоў|Ігар Кузняцоў]] зазначыў, што гэта важны крок для грамадскасці, якога даўно чакалі. На думку археолага [[Мікола Крывальцэвіч|Міколы Крывальцэвіча]], праблема прызнання-непрызнання Курапатаў дзяржавай была палітычная, але сам факт прызнання варты ўвагі<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/1865397.html Праз дваццаць гадоў улада прызнала Курапаты] // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]], 30 касртычніка 2009 г.</ref>. Нарэшце быў праведзены афіцыйны конкурс. У конкурсе эскізных праектаў памятнага знаку ва ўрочышчы Курапаты, які праводзіўся [[Міністэрства культуры Беларусі|Міністэрствам культуры Беларусі]], у жніўні [[2018]] года перамог аўтарскі калектыў скульптараў [[Вольга Нячай (скульптар)|Вольгі Нячай]] і [[Сяргей Аганаў|Сяргея Аганава]], а таксама архітэктараў [[Марыя Маркаўцова|Марыі Маркаўцовай]] і [[Вольга Ярмоліна|Вольгі Ярмолінай]]<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=215014 Вызначаны пераможца дзяржаўнага конкурсу на помнік у Курапатах ФОТА]</ref>. [[Зянон Пазняк]] заявіў, што, прапанаваўшы мастакам, скульптарам, архітэктарам паўдзельнічаць у конкурсе, ім прапанавалі ўдзел у «знішчэнні народнага помніка шляхам рэалізацыі самых сябе ў чужой збудаванай святыні», і назваў усе абраныя конкурсныя прапановы «дысгарманічнымі хімернымі канструкцыямі, пазначанымі пячаткай здзеку»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=215219 Зянон Пазняк заклікаў мастакоў адмовіцца ад помніка ў Курапатах]</ref>. Аўтары запэўнілі, што маюць прынцыповую пазіцыю — максімальна захаваць народны мемарыял, усе помнікі і крыжы, якія існуюць у Курапатах<ref name="svabodaмем">[https://www.svaboda.org/a/29457604.html «Безыменны і безадносны да часу». Абаронцы Курапатаў пра мэмарыяльны знак, выбраны Міністэрствам культуры]</ref>. Знак «Ахвярам палітычных рэпрэсій 30–40-х гадоў XX стагоддзя» быў адкрыты [[6 лістапада]] [[2018]] года<ref>[https://novychas.by/hramadstva/u-kurapatah-ustaljouvajuc-aficyjny-pamjatny-znak У Курапатах усталёўваюць афіцыйны памятны знак]</ref> на пагорку, дзе стаяць вялікія крыжы і звычайна адбываюцца мітынгі<ref name="svabodaмем"/>. Побач з помнікам застаецца велізарны валун, які пазначаў месца будучага помніка яшчэ з часоў Беларускай ССР<ref name="udf"/>. Знак уяўляе сабой чатыры высокія апоры з іржавага металу, колер якіх спалучаецца з курапацкімі [[сасна|соснамі]], а вертыкальная форма знаходзіцца ў гармоніі з існымі крыжамі, якія сведчаць пра неабыякавасць людзей, што іх паставілі<ref name="svabodaперам"/>. Апоры ўверсе змацоўвае драўляная канструкцыя, на якой вісіць маўклівы [[звон]] без языка<ref name="udf">[https://udf.by/news/kultura/182777-chetyre-stolba-i-kolokol-v-kuropatah-postavili-oficialnyy-pamyatnik.html Четыре столба и колокол: в Куропатах поставили "официальный" памятник]</ref>. На апорах словы «маці, сын, бацька, дзед, брат, сястра, сябар», бо ўсе ахвяры палітычных рэпрэсій 1930-1940-х гадоў былі нейчымі роднымі<ref name="svabodaперам">[https://www.svaboda.org/a/29455536.html Вызначаны пераможца дзяржаўнага конкурсу на помнік у Курапатах]</ref>. === Пераслед за абнову крыжоў === У ліпені 2018 года актывіст [[Зміцер Дашкевіч]] з паплечнікамі сутыкнуўся з перашкодамі з боку міліцыі і Бараўлянскага лясгаса падчас замены старых спарахнелых крыжоў на новыя<ref>[https://www.racyja.com/hramadstva/dashkevicha-zatrymali-perad-sprobaj-pa/ Зміцер Дашкевіч усталяваў крыжы каля рэстарана ў Курапатах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190413134704/https://www.racyja.com/hramadstva/dashkevicha-zatrymali-perad-sprobaj-pa/ |date=13 красавіка 2019 }} // racyja.com</ref><ref>[https://www.racyja.com/hramadstva/zmitser-dashkevich-usyo-zh-pryvyoz-kryzhy-da-r/ Зміцер Дашкевіч усталяваў крыжы каля рэстарана ў Курапатах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190413134707/https://www.racyja.com/hramadstva/zmitser-dashkevich-usyo-zh-pryvyoz-kryzhy-da-r/ |date=13 красавіка 2019 }} // racyja.com</ref>. Пасля таго, як Дашкевіч дамогся ўсталявання крыжоў, газета «[[Советская Белоруссия]]» апублікавала пра яго ананімны матэрыял пад назвай «З асаблівым цынізмам»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=212836 «Советская Белоруссія» апублікавала пасквіль: Дашкевіч ставіў крыжы ў Курапатах з асаблівым цынізмам] // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]</ref>. 27 снежня 2018 года група актывістаў замяніла даўні спарахнелы крыж на новы. Новы крыж зрабілі грамадзяне [[Літва|Літвы]] ў стылі літоўскага народнага мастацтва. Аднак праз дзве гадзіны крыж выкапалі і вывезлі з тэрыторыі мемарыяла прадстаўнікі лясгаса. 22 студзеня 2019 года Мінскі райвыканкам разглядзеў адміністратыўныя пратаколы, складзеныя на сяброў [[Кансерватыўна-Хрысціянская партыя — БНФ|КХП-БНФ]]: выканаўцу абавязкаў старшыні партыі [[Юрый Беленькі|Юрася Беленькага]] і сакратара мінскай управы [[Валерый Яўгенавіч Буйвал|Валера Буйвала]]. За «ўчыненне шкоды гісторыка-культурнай каштоўнасці», якая выявілася ў замене спарахнелага крыжа ў памяць аб літоўцах, расстраляных у Курапатах, Юрася Беленькага і Валера Буйвала пакаралі штрафам на 382,5 рублі<ref>[https://www.svaboda.org/a/29724243.html За «незаконны крыж» у Курапатах пакаралі двух чальцоў КХП БНФ] // svaboda.org</ref>. === Знос крыжоў === Раніцай 4 красавіка 2019 года ва ўрочышчы Курапаты на мяжы з рэстарацыяй паводле рашэння ўладаў дэмантавалі драўляныя крыжы, якія мінулым летам актывісты паставілі ўздоўж лесу на знак памяці ахвяраў сталінскіх расстрэлаў. Былі знесеныя 70 крыжоў. 15 актывістаў затрыманыя міліцыяй. Дырэктар Бараўлянскага спецлясгасу Аляксандр Мірановіч пракаментаваў падзеі ў Курапатах дзяржаўнаму агенцтву [[БелТА]], назваўшы крыжы «незаконнымі збудаваннямі», якія дэмантуюць у межах «другога этапу добраўпарадкавання» тэрыторыі ўрочышча<ref name = "Belsat">[https://belsat.eu/news/usyo-shto-vyadoma-pra-znos-kryzhou-u-kurapatah-maksimalna-koratka/ Усё, што вядома пра знос крыжоў у Курапатах. Максімальна коратка] // [[Белсат]]</ref><ref name = "BelTA">[https://www.belta.by/society/view/v-kuropatah-prohodjat-planovye-raboty-po-blagoustrojstvu-montirujutsja-ograzhdenija-udaljajutsja-342687-2019/ В Куропатах проходят плановые работы по благоустройству, монтируются ограждения, удаляются незаконно установленные сооружения] // [[БелТА]] {{ref-ru}}</ref>. 13 красавіка знішчылі і 24 металічныя крыжы, якія з 2017 года стаялі ўздоўж МКАДу<ref>[https://www.svaboda.org/a/30197054.html svaboda.org]</ref>. Пасля зносу крыжоў прыкладна на іх месцы пачалося ўсталяванне агароджы паміж урочышчам і рэстарацыяй, а таксама ўздоўж шашы<ref name = "racyja_1" /><ref name = "fence">[https://nashaniva.by/?c=ar&i=228314 Курапаты працягваюць агароджваць пад аховай міліцыі ФОТА] // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]</ref><ref name = "road">[https://news.tut.by/economics/632741.html Забор вокруг Куропат растет, активисты предлагают выступить с призывом игнорировать Европейские игры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190406165644/https://news.tut.by/economics/632741.html |date=6 красавіка 2019 }} // [[TUT.BY]] {{ref-ru}}</ref>. Гэтыя дзеянні выклікалі рэзкую крытыку інтэлігенцыі, цэркваў. Разгубленасць, боль і трывогу з нагоды зносу крыжоў у Курапатах выказаў дэпутат Палаты прадстаўнікоў [[Валерый Варанецкі]]<ref name = "Varanetski">[https://nashaniva.by/?c=ar&i=228272 Дэпутат Варанецкі пра знос крыжоў у Курапатах: «Першая рэакцыя — разгубленасць, боль і трывога»] // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]</ref>. Прэс-сакратар Аляксандра Лукашэнкі [[Наталля Эйсмант]] з нагоды зносу крыжоў адзначыла: {{Цытата| …кіраўніком дзяржавы было абяцана, што ў Курапатах будзе наведзены парадак, даручэнне заняцца гэтым было дадзенае адпаведным ведамствам<ref name = "press secretary">[https://nashaniva.by/?c=ar&i=228259 Наталля Эйсмант пракаментавала знос крыжоў у Курапатах] // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]</ref>. }} Увечары 4 красавіка памаліцца ў Курапаты прыйшлі больш за 200 чалавек. Яны прайшлі крыжовым шляхам да месца, дзе зносілі крыжы. Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі, арцыбіскуп [[Тадэвуш Кандрусевіч]] сказаў наступнае: {{Цытата| Напэўна, там трэба рабіць парадак. Гэта трэба было зрабіць даўным-даўно, але ёсць як ёсць. Магчыма трэба было гэтыя крыжы часова зняць, каб пасля іх паставіць. Мы таксама так робім, але перад гэтым кажам людзям, што так будзе. І тут трэба было, і я ўпэўнены ў гэтым, заклікаць прадстаўнікоў усіх канфесій, не будзем глядзець – католік, праваслаўны, габрэй, веруючы, няверуючы, каб не было гэтага сацыяльнага выбуху. Ён адбыўся. А трэба было растлумачыць людзям. І вядома, я не мог маўчаць, бо знявага Крыжа адбываецца. Тым больш у такім месцы і ў такі час! Я не ведаю, хто такія каманды дае. Гэта час Вялікага Посту. У галаве проста не ўкладваецца. Усё гэта можна было зрабіць цывілізавана<ref>{{Cite web |url=https://www.racyja.com/hramadstva/tadevush-kandrusevich-zniavaha-kryza/ |title=racyja.com |access-date=10 красавіка 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190410163822/https://www.racyja.com/hramadstva/tadevush-kandrusevich-zniavaha-kryza/ |archivedate=10 красавіка 2019 |url-status=dead }}</ref>. }} 13 красавіка 2019 года ў Курапатах знеслі ўсе металічныя крыжы, што стаялі ўздоўж Мінскай кальцавой дарогі<ref>[https://www.svaboda.org/a/29878781.html svaboda.org]</ref>. У гэты ж дзень арцыбіскуп [[Тадэвуш Кандрусевіч]] выступіў са зваротам у сувязі з новым зносам крыжоў. {{Цытата| Яшчэ раз звяртаюся да адказных за знос крыжоў з заклікам: спыніце «крыжалом», каб шляхам дыялогу з грамадствам і рэлігійнымі арганізацыямі вырашыць набалелую праблему і будаваць у нашай Бацькаўшчыне цывілізацыю міру і згоды<ref>[https://catholic.by/3/news/belarus/9673-ne-znostse-kryzho-zvarot-artsybiskupa-tadevusha-kandrusevicha-suvyazi-z-novym-znosam-kryzho-u-kurapatakh catholic.by]</ref>. }} 18 красавіка ў судзе Мінскага раёна прайшлі адміністрацыйныя працэсы над актывістамі, якія 4 красавіка дамагаліся спынення зносу крыжоў. Усе актывісты атрымалі штрафы (сярод іх [[Зміцер Дашкевіч]], [[Павал Севярынец]], Дзяніс Урбановіч і інш.)<ref>[https://www.svaboda.org/a/29889511.html svaboda.org]</ref>. 19 красавіка [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] ў Пасланні беларускаму народу і Нацыянальнаму сходу сказаў пра сітуацыю ў Курапатах: {{Цытата| Грамадзянская супольнасць павінна сама варушыцца. Не толькі плакацца, што недзе крыжы знеслі. Няма ў вас большай праблемы! Вы разбярыцеся, хто гэтыя крыжы ставіў, хто ім дазваляў<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=229131 nashaniva.by]</ref>. }} 29 траўня 2019 года ў Мінску адбыўся суд над святарамі [[БАПЦ]] айцом Леанідам (Акаловічам) і ераманахам Вікенціем (Кавальковым). Ім інкрыміявалася «арганізацыя масавага палітычнага дзеяння», пры гэтым яны нібыта наўмысна і дзёрзка парушалі грамадзянскі супакой і беларускае заканадаўства. Падставай для ўладаў былі малебен на [[Плошча Свабоды (Мінск)|плошчы Свабоды]] ля Свята-Духава сабора пасля «крыжалому» ў Курапатах і непасрэдна ў саміх Курапатах. Па выніках суду святарам не былі прызначаны штрафы ці пазбаўленне волі<ref>{{Cite web |url=http://www.belapc.org/naviny---galounaa/cudnadsvataramibapcubelarusi |title=belapc.org |access-date=20 жніўня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190820155913/http://www.belapc.org/naviny---galounaa/cudnadsvataramibapcubelarusi |archivedate=20 жніўня 2019 |url-status=dead }}</ref>. === Планаванае будаўніцтва Нацыянальнага выставачнага цэнтра === На нарадзе 14 траўня кіраўнік Беларусі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] даў даручэнне пабудаваць Нацыянальны выставачны цэнтр да [[2021]] года. Пляцоўкай будаўніцтва вызначанае поле ля ўсходняга ўскрайку ўрочышча Курапаты. Прэс-служба Лукашэнкі назвала будаўніцтва выставачнага цэнтра «нацыянальным праектам». Адзначаецца, што для будаўніцтва разглядалася пляцоўка ў [[Малінаўка (жылы раён)|Малінаўцы]] на скрыжаванні [[Магістраль М9|МКАД]] і Берасцейскай шашы. Яе адхілілі, бо «гэта магло закрануць інтарэсы людзей, якія там жывуць»<ref>[https://www.svaboda.org/a/29940485.html Лукашэнка загадаў пабудаваць ля Курапатаў выставачны цэнтар] // Радыё Свабода</ref><ref>[https://euroradio.fm/lukashenka-zagadau-pabudavac-vystauny-centr-kalya-kurapatau Лукашэнка загадаў пабудаваць выстаўны цэнтр каля Курапатаў] // Еўрарадыё</ref><ref>[https://euroradio.fm/bt-pakazala-dze-pobach-z-kurapatami-planuyuc-pabudavac-vystavachny-centr БТ паказала, дзе побач з Курапатамі плануюць пабудаваць выставачны цэнтр] // Еўрарадыё</ref>. === Лесааднаўленне === 24 мая 2019 падчас паездкі па МКАД Аляксандр Лукашэнка спыніўся ў Курапатах, ён адзначыў, што тут трэба заняцца дадаткова пасадкай дрэў<ref>[http://president.gov.by/ru/news_ru/view/rabochaja-poezdka-v-minskij-rajon-i-gminsk-21159/ president.gov.by]</ref><ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=231097 nashaniva.by]</ref>. На ўчастку лесу, які прымыкае да МКАД, цягам сезона вялася ўборка загінулых і кволых дрэваў; на іх месцы праводзіцца лесааднаўленне<ref>[https://www.belta.by/regions/view/planovye-lesovosstanovitelnye-raboty-vedutsja-vdol-mkad-v-rajone-kuropat-364243-2019/ belta.by]</ref><ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=238418 nashaniva.by]</ref>. == Вандалізм == [[Выява:Kurapaty - 08.jpg|thumb|240px|Нахілены крыж у Курапатах]] Наданне Курапатам статусу «гісторыка-культурнай каштоўнасці першай катэгорыі» ў 1993 годзе з’яўлялася, сярод іншага, вымушанай мерай абароны магіл ад рабаўнікоў<ref name="nv" />. Ужо ў лістападзе [[1994]] года міністр унутраных спраў [[Юрый Захаранка]] пасля атрымання чарговых паведамленняў пра рабаванне пахаванняў аддаў загад на здзяйсненне неабходных мерапрыемстваў па ўрочышчы Курапаты ў адпаведнасці з патрабаваннямі беларускага заканадаўства. Нягледзячы на гэта, вясной 1995 года рабаўнікі раскапалі больш за 10 магіл, а чалавечыя рэшткі былі раскіданы навокал<ref name="nv" />. Восенню 1998 года з закапанай магілы былі выцягнуты косці, перапахаваныя пасля эксгумацыі магіл прадстаўнікамі следчай камісіі. У красавіку 1999 года рабаўнікамі былі раскапаны 6 магіл, у кастрычніку 1999 года — яшчэ чатыры. Некаторыя з магіл раскопваліся рабаўнікамі да глыбіні ў 1,8 м на плошчы да 4—5 м². Побач з магіламі ў пяску ляжалі рэшткі і фрагменты асабістых рэчаў расстраляных. Як зазначыў археолаг [[Мікола Крывальцэвіч]], характар распрацоўвання магіл сведчыў пра добра арганізаваную і падрыхтаваную акцыю<ref name="nv" />. [[Выява:Kurapaty - 04.jpg|thumb|190px|Пашкоджаны мемарыяльны знак «Ад народу ЗША народу Беларусі дзеля памяці»]] Пашкоджанні памятных знакаў і крыжоў у Курапатах невядомымі ў Курапатах здзяйсняліся дзясяткі разоў<ref name="svaboda">[http://www.svaboda.org/content/article/756936.html У Курапатах — новы акт вандалізму] // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]], 21 красавіка 2007 г.</ref>, прычым у значнай ступені — з другой паловы [[1990-я|1990-х]] гадоў: да гэтага часу выпадкі [[вандалізм]]у былі адзінкавымі<ref name="kuzniacou" />. Паводле фактаў знішчэння памятных крыжоў крымінальныя справы заводзіліся тройчы, але па іх ніхто так і не быў пакараны<ref name="kapalniki">[http://naviny.by/rubrics/society/2009/04/03/ic_articles_116_161986/ «Черные копатели» добрались до Куропат] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140714113127/http://naviny.by/rubrics/society/2009/04/03/ic_articles_116_161986/ |date=14 ліпеня 2014 }} // [[БелаПАН]], 03 красавіка 2009 г.</ref>. У канцы 1990-х гадоў была зламана металічная шыльда з надпісам «Пакутнікам Беларусі» на Крыжы Пакуты<ref name="svaboda-v">[http://www.svaboda.org/content/article/1380392.html Курапаты: вандалы і пракурор] // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]], 6 лютага 2009 г.</ref>. У маі [[2003]] года ў Курапатах былі зламаны 10 крыжоў<ref>[http://news.tut.by/23442.html Новы акт вандалізму ў Курапатах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120112134556/http://news.tut.by/23442.html |date=12 студзеня 2012 }} // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]], 14 мая 2003 г.</ref>. У [[2004]] годзе з закладнога каменя была знята памятная дошка з рашэннем Савету Міністраў БССР пра неабходнасць стварэння помніка ў Курапатах. Дошка была адноўлена восенню 2005 года, але праз тыдзень знікла ізноў. У чарговы раз памятная шыльда з тэкстам пастановы была адноўлена ў 2007 годзе намаганнямі грамадскасці<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/755026.html У Курапатах ушанавалі памяць ахвяр сталінскіх рэпрэсій] // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]], 28 лютага 2007 г.</ref>. У снежні [[2005]] года невядомыя двойчы апаганілі [[свастыка]]й і сатанінскімі надпісамі курапацкія крыжы, помнік загінулым ва ўрочышчы яўрэям і выяву Маці Божай Курапацкай<ref name="svaboda-v" />. У [[2007]] годзе быў павалены крыж «Пакутнікам Беларусі». У красавіку 2007 года былі зламаны 6 крыжоў і некалькі пашкоджаныя<ref name="svaboda" />. У кастрычніку 2007 года «Крыж пакуты», усталяваны ў 1989 годзе, быў знішчаны<ref>[http://news.tut.by/society/95800.html В урочище Куропаты неизвестными уничтожен Крест страданий, установленный осенью 1989 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120112221732/http://news.tut.by/society/95800.html |date=12 студзеня 2012 }} // [[БелаПАН]], 8 кастрычніка 2007 г.{{ref-ru}}</ref>. Да [[Дзяды|Дзядоў]] 2007 года «Крыж Пакут» быў адноўлены наноў. У сакавіку 2008 года невядомыя зламалі 36 крыжоў<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/1047411.html Чарговы акт вандалізму ў Курапатах] // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]], 13 сакавіка 2008 г.</ref>. Вясной 2009 года ў Курапатах былі раскапаныя дзве магілы: з ямы на паверхню былі выкінуты чалавечыя косці і старыя рэчы<ref name="kapalniki" />. У красавіку 2009 года былі зламаны яшчэ 6 крыжоў<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/1760236.html Справу пра вандалізм у Курапатах прыпынілі] // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]], 22 чэрвеня 2009 г.</ref>. У снежні 2009 года невядомыя зламалі некалькі крыжоў, у тым ліку крыж-капліцу з копіяй абраза Маці Божай Курапацкай<ref name="v2">[http://www.svaboda.org/content/article/1897232.html Вандалы «прапісаліся» ў Курапатах] // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]], 07 снежня 2009 г.</ref>. У [[2001]] годзе гарызантальную гранітную пліту «лавы Клінтана» раскалолі невядомыя вандалы. Пазней пліту склеілі, і на месца расколу ўсталявалі металічны [[вянок]]. Гэты вянок таксама пазней быў скрадзены. У [[2002]] годзе пасля чарговага акту вандалізму лавы адбылося ўрачыстая цырымонія адкрыцця адноўленага знаку з удзелам пасла ЗША [[Майкл Козак|Майкла Козака]]<ref name="svaboda-вандал"/>. У [[2005]] годзе невядомыя вандалы павалілі на зямлю амерыканскі мемарыяльны знак, а праз некалькі дзён пасля таго, як лаву паставілі на месца, яна была запэцкана чырвонай [[фарба]]й. Тады ж [[свастыка]] і зневажальныя надпісы з’явіліся і на іншых курапацкіх знаках. На факце вандалізму ў Курапатах была заведзена крымінальная справа. Вінаватых не знайшлі<ref name="svaboda-вандал"/>. [[Файл:Monument presented by Bill Clinton during visit to Kurapaty forest in 1994.jpg|міні|злева|Лава Клінтана, пасля аднаўлення ў 2007 годзе]] У [[2007]] годзе пасля чарговага выпадку вандалізму лаву аднавілі скульптар [[Алесь Шатэрнік]], актывіст [[КХП БНФ]] Алесь Чахольскі і іншыя валанцёры. Быў зроблены цэментны пастамент, каб лаву было цяжка пашкодзіць. У тым жа годзе напярэдадні [[Дзяды|Дзядоў]] быў паламаны Крыж Пакуты, актывісты Кансэрватыўна-хрысьціянскай партыі БНФ аднавілі яго<ref name="svaboda-вандал"/>. У [[2008]] годзе актывісты КХП БНФ затрымалі двух падлеткаў, якія павалілі некалькі крыжоў на алеі. Пазней праз недастатковасць доказаў міліцыя Бараўлянскага сельскага савета спыніла крымінальны пераслед двух хлапцоў, якіх падазравалі ў разбурэнні крыжоў<ref name="svaboda-вандал"/>. Станам на [[2009]] год мемарыяльная «лава Клінтана» (памятны знак «Ад народу ЗША народу Беларусі дзеля памяці»), усталяваная ў 1994 годзе, дванаццаць разоў цярпела ад выпадкаў вандалізму<ref name="svaboda-v" />. З гэтай нагоды пасольства [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] ў Беларусі выступіла з адмысловай заявай<ref name="svaboda" />. У розныя гады вандалы паганілі [[свастыка]]й і [[сатанізм|сатанінскімі]] надпісамі курапацкія крыжы, помнік загінулым ва ўрочышчы яўрэям і выяву Маці Божай Курапацкай мастака [[Аляксей Марачкін|Аляксея Марачкіна]]<ref name="svaboda-вандал"/>. У лістападзе 2010 года ў Курапатах былі зламаныя 38 крыжоў<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/2212719.html У Курапатах зламаныя 38 крыжоў] // Радыё «Свабода», 6 кастрычніка 2010</ref>. Па гэтым факце была пачата крымінальная справа па артыкуле «Хуліганства» Крымінальнага кодэксу Рэспублікі Беларусь<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=45716 Заведзена крымінальная справа за вандалізм у Курапатах] // [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]], 9 лістапада 2010 г.</ref>. У снежні [[2018]] года вандал, які прыйшоў ва ўрочышча з кувалдай і сякерай, збіраўся разбіць «Лаву Клінтана», але яго спынілі абаронцы Курапатаў<ref name="svaboda-вандал">[https://www.svaboda.org/a/29757383.html Свастыкай, чырвонай фарбай, кувалдай… Гісторыя вандалізму ў Курапатах у 15 фактах]</ref>. У тым жа месяцы невядомыя надрапалі [[Зорка Давіда|зоркі Давіда]] на нядаўна пастаўленым мемарыяльным знаку «Ахвярам палітычных рэпрэсій 30-40-х гадоў XX стагоддзя»<ref>[https://www.svaboda.org/a/29752231.html Сьледчы камітэт завёў крымінальную справу аб псаваньні афіцыйнага мэмарыялу ў Курапатах]</ref>. [[1 лютага]] [[2019]] года невядомыя разбілі «лаву Клінтана». [[5 лютага]] [[пасольства ЗША ў Беларусі|пасольства ЗША]] заклікала беларускія ўлады расследаваць здарэнне і пакараць вандалаў. У той жа дзень стала вядома, што па гэтым факце Следчы камітэт Беларусі праводзіць праверку. [[7 лютага]] актывісты выявілі, што «лава Клінтана» зноў разбурана, прычым больш брутальна, чым раней<ref name="svabodaлава">[https://www.svaboda.org/a/29759578.html Каму замінае «лава Клінтана»?]</ref>. [[20 сакавіка]] [[2019]] года невядомыя павалілі адразу 14 крыжоў. [[23 сакавіка]] актывісты выявілі, што невядомыя намалявалі фарбай [[Зорка Давіда|«зоркі Давіда»]] і [[Антысемітызм|антысеміцкія]] надпісы на памятным знаку і помніку яўрэйскім ахвярам (станам на 9 красавіка помнік быў адмыты<ref name=":0" />). Пазней роспіс такой жа сіняй фарбай быў выяўлены і з другога боку ўрочышча, на камяні з крыжам<ref>[https://www.svaboda.org/a/29840733.html СК завёў крымінальную справу за размаляваныя фарбай помнікі ў Курапатах]</ref>. Нягледзячы на частыя акты вандалізму ва ўрочышчы Курапаты, да актыўнага пошуку праваахоўнымі органамі злачынцаў справа звычайна не даходзіць. Толькі аднойчы ў лістападзе 2008 года актывістам [[Кансерватыўна-Хрысціянская партыя — БНФ|КХП БНФ]] удалося злавіць 2 непаўналетніх вандалаў і перадаць міліцыі. Была заведзена крымінальная справа, але рэальна іх не пакаралі<ref name="v2" />: артыкул Крымінальнага кодэкса «Апаганьванне гістарычна-культурных каштоўнасцей» быў перакваліфікаваны ў «Злоснае хуліганства», і ў выніку абвінавачаныя трапілі пад амністыю<ref name="nnv">[http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=26682 Курапацкія вандалы трапілі пад амністыю]{{Недаступная спасылка}} // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]], 1 чэрвеня 2009 г.</ref>. Гэта быў першы выпадак, калі следства прад’явіла абвінавачванне канкрэтным асобам па факце здзяйснення актаў вандалізму ў Курапатах<ref name="nnv" />. Для аднаўлення мемарыяльнага комплексу ва ўрочышчы традыцыйна ладзяцца [[Талака (звычай)|талокі]]: людзі прыбіраюць і парадкуюць тэрыторыю, рамантуюць крыжы<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/775183.html У Курапатах адбылася традыцыйная талака] // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]], 29 кастрычніка 2006 г.</ref>. == Прысвячэнні == У [[1990]] годзе [[кампазітар]] [[Кім Дзмітрыевіч Цесакоў|Кім Цесакоў]] стварыў сімфонію № 4 «Курапаты»<ref>{{Артыкул|загаловак=Мастацтва Беларусі другой паловы 20 стагоддзя|спасылка=http://nw0u5.tk/3cbelmus3.shtml.htm}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[30 ліпеня]] [[2004]] года Мінскі гарвыканкам пастановай № 1520 перайменаваў вуліцу Бэзавую ([[Цна, мікрараён|Цна]]) у [[Вуліца Курапацкая, Мінск|Курапацкую]]<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Алена Ляўковіч]].|загаловак=Валожыну — вуліцу, Мулявіну — бульвар|спасылка=http://www.zviazda.by/second.html?r=24&p=33&archiv=10082004|выданне=Звязда|тып=Газета|год=10 жніўня 2004|нумар=[http://www.zviazda.by/second.html?archiv=10082004 189 (25202)]|старонкі=|issn=1990-763x}}</ref>, але менш чым праз год гэта рашэнне было адменена<ref>[http://www.svaboda.mobi/a/790782.html Чаму з мапы Менску зьнікла вуліца Курапацкая?] // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]], 4 студзеня 2005 г.</ref>. Паэт [[Анатоль Ціханавіч Сыс|Анатоль Сыс]] напісаў некалькі вершаў, прысвечаных ахвярам Курапат<ref>{{Cite web |url=http://delaemvmeste.by/26-kastryichnika-dzen-narodzinau-anatolya-syisa/ |title=Архіўная копія |access-date=18 красавіка 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190428005247/http://delaemvmeste.by/26-kastryichnika-dzen-narodzinau-anatolya-syisa/ |archivedate=28 красавіка 2019 |url-status=dead }}</ref>, адзін з іх пачынаецца словамі «Адпусціце мяне, Курапаты, нават з куляю ў галаве...» Лес каля вёскі [[Хайсы]] ў Віцебскім раёне, дзе ў 2010-х гадах былі знойдзены парэшткі ахвяр сталінскага тэрору, часам называецца «Віцебскімі Курапатамі»<ref>{{Cite web |url=http://bchd.info/14345-pad-vicebskam-ushanavali-ahvyar-kamunistychnyh-represiy-fota.html |title=Архіўная копія |access-date=18 красавіка 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190418083300/http://bchd.info/14345-pad-vicebskam-ushanavali-ahvyar-kamunistychnyh-represiy-fota.html |archivedate=18 красавіка 2019 |url-status=dead }}</ref>. == Галерэя здымкаў == <center> <gallery> Выява:Kurapaty.jpg|Урочышча Курапаты Выява:Kurapaty_1989_victim.jpg|Курапаты, 1989 г. Выява:KURAPATY4.JPG|Крыжы і мемарыяльны камень у Курапатах, 2000 г. Выява:Kurapaty - 05.jpg|Крыж Пакуты Выява:KURAPATY2.JPG|[[Палатка|Намёт]] удзельнікаў акцыі пратэсту, 2001 г. Выява:KURAPATY5.JPG|Мемарыяльны камень (2001) </gallery> </center> == Панарама == {{Панарама|Kurapaty - 03.jpg|1100px|<center>Панарама ўрочышча Курапаты</center>}} == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * [[Георгій Сцяпанавіч Тарнаўскі|Г. Тарнавский]], В. Соболев, Е. Горелик. [http://www.katyn.ru/index.php?go=Pages&in=view&id=715&page=0 Куропаты: следствие продолжается]{{Недаступная спасылка}}. М., Юридическая литература, 1990. — 270 с. — ISBN 5-7260-0305-5 {{ref-ru}} * [[Зянон Пазняк]]. Сапраўднае аблічча. — Мн.: ТВЦ «Паліфакт». 1992. — 240 с. ISBN 5-7815-1508-9. * [[Зянон Пазняк|З. Пазняк]], [[Яўген Шмыгалёў|Я. Шмыгалёў]], [[Мікола Крывальцэвіч|М. Крывальцэвіч]], [[Алег Іоў|А. Іоў]]. Курапаты. — Мн.: Тэхналогія, 1994. — 180 с. — ISBN 5-85700-149-8. * [[Зянон Пазняк]], [[Яўген Шмыгалёў]]. [http://znb-by.org/Naviny/Kurapaty-%E2%80%94-daroga-smertsi.html Курапаты — дарога смерці]{{Недаступная спасылка}} // «ЛіМ», 3 чэрвеня 1988. * [[Зянон Пазняк]]. [http://pazniak.info/page_kurapatyi_dzesyats_gadoy_paslya Курапаты. Дзесяць гадоў пасля], 1998 г. * [[Ігар Мікалаевіч Кузняцоў|Ігар Кузняцоў]]. Забыть значит предать // [[Белорусская деловая газета|БДГ]] № 1420, 16.04.2004 * Kurapaty // {{Крыніцы/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)|к}} * {{Крыніцы/ЭГБ|4|Курапаты||313}} * Курапаты // [https://www.bundesstiftung-aufarbeitung.de/sites/default/files/shop/belarusgof.pdf Месцы памяці ахвяраў камунізму ў Беларусі] / Пад рэд. Анны Камінскі. Берлін: Фонд даследавання камуністычных дыктатур, 2011. С. 87-114. * Курапаты — Kurapaty. Арт., навук. справаздача, фотаздымкі. — Мн., 1994. * Курапаты. — Нью-Ёрк, 1993. * Кошман В. И. Урочище Куропаты (Брод) в свете археологических исследований // Матэрыялы па археалогіі Беларусі, № 30, 2019. С. 80-85. == Спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь|611Д000363}} {{Commons|Category:Kurapaty}} * [http://kuropaty.space/ Сайт «Курапаты»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190602114422/http://kuropaty.space/ |date=2 чэрвеня 2019 }} * [http://radzima.org/be/minsk/2991.html Курапаты] на [[Radzima.org]] * {{Архіварта|urochyshcha-kurapaty}} * [http://katyn.ru/index.php?go=Pages&in=cat&id=110 Збор артыкулаў пра Курапаты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120510090306/http://katyn.ru/index.php?go=Pages&in=cat&id=110 |date=10 мая 2012 }}{{ref-ru}} * [http://news.tut.by/society/111490.html Игорь Кузнецов. Куропатское дело: 20 лет спустя]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141015200608/http://news.tut.by/society/111490.html |date=15 кастрычніка 2014 }}{{ref-ru}} * Галіна Жарко. [http://www.svaboda.mobi/a/788255.html Дзяды — ад сівой мінуўшчыны да пераломных падзей 1988 года] // Радыё «Свабода». [[2 лістапада]] [[2004]] * [http://www.youtube.com/watch?v=viXXPItTLTs Урывак відэа мітынгу ў Курапатах у 1989 годзе] * [https://www.svaboda.org/a/29245587.html Курапаты: 30 акцый за трыццаць гадоў] // Радыё «Свабода» * [http://kyky.org/places/karta-minskih-repressiy-10-strashnyh-mest-svyazannyh-s-nkvd Карта минских репрессий. 10 страшных мест, связанных с НКВД] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171120011339/http://kyky.org/places/karta-minskih-repressiy-10-strashnyh-mest-svyazannyh-s-nkvd |date=20 лістапада 2017 }} // kyky.org {{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Сады і паркі Мінска}} {{Славутасці Мінска}} {{Месцы масавых рэпрэсій у Беларусі}} {{Выдатны артыкул|Геаграфія|Гісторыя}} [[Катэгорыя:Рэпрэсіі ў БССР]] [[Катэгорыя:Месцы пакаранняў смерцю]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Славутасці Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1939—1945)]] [[Катэгорыя:Геаграфія Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:Помнікі ахвярам сталінскіх рэпрэсій]] 4c8n6abl7xc115hse3howejnnv7hhmr Сербская праваслаўная царква 0 26254 5133628 5133120 2026-04-29T14:01:54Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перайменаваў старонку [[Сербская Праваслаўная Царква]] у [[Сербская праваслаўная царква]] па-над перасылкай: БП-2008 5133120 wikitext text/x-wiki {{Праваслаўная Царква | Царква = Сербская праваслаўная царква | Царква2 = {{lang-sr|Српска православна црква}} | Герб = [[Выява:Flag of the Serbian Orthodox Church.svg|center|200px]]<br/> | Выява галоўнага храма = [[Выява:Cathedral of Saint Sava, Belgrade.jpg|280px]] | Подпіс = Сабор Св. Савы ў Бялградзе | Заснавальнікі = | Аўтакефалія = | Царква-матка = [[Канстанцінопальская праваслаўная царква|Канстанцінопальскі патрыярхат]] | Прызнанне аўтакефаліі = | Аўтаномія = | Прызнанне аўтаноміі = | Прадстаяцель у наш час = [[Ірыней (Патрыярх Сербскі)|Ірыней]] | Цэнтр = [[Бялград]], [[Сербія]] {{Сербія}} | Рэзідэнцыя Прадстаяцеля = [[Бялград]] | Юрысдыкцыя (тэрыторыя) = {{Сербія}} [[Сербія]]<br />{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна}} [[Боснія і Герцагавіна]]<br />{{Сцяг|Паўночная Македонія}} [[Паўночная Македонія]]<br />{{Сцяг|Славенія}} [[Славенія]] <br />{{Сцяг|Харватыя}} [[Харватыя]]<br />{{Сцяг|Чарнагорыя}} [[Чарнагорыя]] | Дыяцэзіі за межамі юрысдыкцыі = | Аўтаномныя цэрквы ў кананічнай залежнасці = Охрыдскае архіепіскапства | Набажэнская мова = [[сербская мова|сербская]], [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]] | Музычная традыцыя = | Каляндар = [[Юліянскі каляндар|юліянскі]]<ref>[http://www.liturgica.ru/bibliot/kalender.html В. Ф. Хулап Реформа календаря и пасхалии: история и современность.]</ref> | Епіскапаў = 45 | Епархій = 46 | Навучальных устаноў = | Манастыроў = | Прыходаў = | Святароў = | Манахаў і манашак = | Вернікаў = | Сайт = https://www.spc.rs/ }} '''Сербская праваслаўная царква''' — [[аўтакефалія|аўтакефальная]] [[маёнткавая царква|маёнткавая]] [[праваслаўе|праваслаўная]] [[Хрысціянская царква|Царква]], мела шостае месца ў [[дыпціх, рэлігія|дыпціху]] аўтакефальных маёнткавых Цэркваў. == Гісторыя == Заснаваная ў канцы [[IX стагоддзе|IX стагоддзі]]. З [[1219]] года — [[аўтакефалія]]. З [[1346]] года — першы Патрыярхат. У [[XIV стагоддзе|XIV ст]]. патрапіла пад няволю [[туркі|туркаў]] і ў царкоўную залежнасць ад Канстанцінопальскага патрыярхата. У [[1557]] годзе здабыла незалежнасць, але праз два стагоддзя зноў апынулася ў падначаленні ў Канстанцінопаля. Толькі ў [[1879]] годзе ізноў стала аўтакефальнай. На тэрыторыі суседняй [[Паўночная Македонія|Паўночнай Македоніі]] хрысціянства вядома яшчэ з часоў ап. [[Павел (апостал)|Паўла]]. З IV па VI ст. Македонская Царква напераменку залежала то ад Рыму, то ад Канстанцінопаля. У канцы IX — пачатку XI ст. мела статут аўтакефаліі — ''Ахрыдска архібіскупства-патрыярхія'' (''Ахрыдская патрыярхія''; ''Архібіскупства ахрыдская Першага Юстыніяна і ўся Болгарыі'') з цэнтрам у Ахрыдзе і, магчыма, удзельнічала ў Крышчэнні Русі. Адмысловы царкоўны лёс быў у [[Чарнагорыя|Чарнагорыі]]. Аб'яднанне ўсіх гэтых праваслаўных абласцей у адзіную Сербскую Царкву адбылося ў [[1919]] годзе. З [[1920]] года адноўлены Сербскі Патрыярхат. Фашысцкая акупацыя і наступны сацыялістычны перыяд нанеслі Сербскай Царкве значныя страты. Абвастрыліся нацыяналістычныя тэндэнцыі. У [[1967]] годзе Македонія адлучылася ў самачынную аўтакефалію (пад вяршэнствам архібіскупа Ахрыдскага і Македонскага). == Структура і сучасны стан == 22 студзеня [[2010]] года новым патрыярхам Сербскім абраны біскуп Нішскі [[Ірыней (Патрыярх Сербскі)|Ірыней]]. === Кананічны лад === * [[Вышэйшы царкоўны суд Сербскай праваслаўнай царквы|Вышэйшы царкоўны суд]] * [[Епархіяльны савет Сербскай праваслаўнай царквы|Епархіяльны савет]] * [[Патрыярхійны савет Сербскай праваслаўнай царквы|Патрыярхійны савет]] * [[Свяшчэнны Архірэйскі Сабор Сербскай праваслаўнай царквы|Свяшчэнны Архірэйскі Сабор]] === Епархіі === [[Выява:Map of Eparchies of Serbian Orthodox Church-sr.svg|thumb|350px|Епархіі на тэрыторыі былой Югаславіі]] * [[Бялградска-Карлавацкае архіепіскапства]], з кафедрай у [[Бялград]]зе. * [[Аўстралійска-Новазеландская мітраполія]] ([[Сідней]]) * [[Банацкая епархія]] ([[Вршац]]) * [[Лазня-Лукская епархія]] ([[Баня-Лука]]) * [[Бацкая епархія]] ([[Нові-Сад]]) * [[Біхацка-Петравацкая епархія]] ([[Босанскі-Петравац]]) * [[Бранічаўская епархія]] ([[Пажаравац]]), * [[Брытанска-Скандынаўская епархія]] ([[Стакгольм]]) * [[Будзімская епархія]] ([[Сентэндрэ]]) * [[Валеўская епархія]] ([[Валева]]) * [[Вранская епархія]] ([[Вранье]]) * [[Горнакарлавацкая епархія]] ([[Карлавац]]) * [[Дабра-Баснійская мітраполія]] ([[Сараева]]) * [[Далмацінская епархія]] ([[Шыбенік]]) * [[Жыцкая епархія]] ([[Манастыр Жыча]]) * [[Заграбска-Люблянская мітраполія]] ([[Заграб]], каф. сабор — [[Сабор Праабражэння, Заграб|Сабор Праабражэння]]) * [[Заходнеамерыканская епархія]] (Алхамбра) * [[Заходнееўрапейская епархія]] ([[Парыж]]) * [[Захумска-Герцагавінская епархія]] ([[Мостар]]) * [[Зворніцка-Тузлінская епархія]] ([[Тузла (горад)|Тузла]]) * [[Злетаўска-Струміцкая епархія]] ([[Шціп]]) * [[Усходнеамерыканская епархія]] ([[Эксварт]]) * [[Канадская епархія]] ([[Мілтан]]) * [[Мілешаўская епархія]] ([[Манастыр Мілешава]]) * [[Нішская епархія]] ([[Ніш]]) * Мітраполія Новаграчаніцкая для Амерыкі, Канады і Трэцяга возера (Новаграчаніцкая Мітраполія) * [[Охрыдска-Біталская епархія]] ([[Бітала]]) * [[Осіецкапольска-Бараньская епархія]] ([[Даль (Ердут)|Даль]]) * [[Рашска-Прызранская епархія]] ([[Прызрэн]]) * [[Скопская епархія]] ([[Скоп’е]]) * [[Славонская епархія]] ([[Пакрац]]) * [[Цэнтральназаходнеамерыканская епархія]] ([[Лібертвіль]]) * [[Цэнтральнаеўрапейская епархія]] (Хімельсцір) * [[Срэмская епархія (праваслаўная)|Срэмская епархія]] ([[Срэмскі-Карлаўцы]]) * [[Сербскі праваслаўны вікарыят у Шкодэры]] ([[Шкодэр]]) * [[Тымішаарская епархія]] ([[Тымішаара]]) * [[Тымакская епархія]] ([[Заечар]]) * [[Чарнагорска-Прыморская мітраполія]] ([[Цэцінэ]]) * [[Шабацкая епархія]] ([[Шабац]]) * [[Шумадзійская епархія]] ([[Крагуевац]]) {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://спц.срб Старонка ў сеціве Сербскай праваслаўнай царквы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181118200137/http://xn--o1adq.xn--90a3ac/ |date=18 лістапада 2018 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{Праваслаўе}} [[Катэгорыя:Сербская праваслаўная царква| ]] 7j9qf3cwbl5rnjena8o444zndrmr654 Клаўс Эбнер 0 28840 5133700 4837474 2026-04-29T17:32:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133700 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Эбнер}} {{пісьменнік}} '''Клаўс Эбнер''' ({{lang-de|Klaus Ebner}}; нар. {{ДН|8|8|1964}}, {{МН|Вена||горад Вена}}, [[Аўстрыя]]) — аўстрыйскі [[пісьменнік]] і [[паэт]]. Аўтар навел, артыкулаў і верша. == Узнагароды == * 2008 ''Arbeitsstipendium'', Аўстрыя * 2007 ''Wiener Werkstattpreis 2007'', Вена * 2007 ''Menzione'' Premio Internazionale die Poesia ''Носсиде'', Реджо Калабрыя * 2007 ''Reisestipendium'', Аўстрыя * 2005 ''Feldkircher Lyrikpreis'' (4.) * 2004 ''La Catalana de Lletres 2004'', [[Барселона]] * 1988 ''Erster Österreichischer Jugendpreis'' == Творы == * ''Vermells'', верш — SetzeVents Editorial, Urús 2009, ISBN 978-8492555109 * ''Hominide/Гамінід''; (навела) — FZA Verlag, Вена 2008, ISBN 978-3950229974 * ''Auf der Kippe'' (проза) — Arovell Verlag, Gosau 2008, ISBN 978-3902547675 * ''Lose/Лёсы'' (навелы) — Edition Nove, Neckenmarkt 2007, ISBN 978-3852511979 {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.klausebner.eu/ Старонка аўтара: www.klausebner.eu] * [http://www.schreib-lust.de/verlag/autoren/klaus_ebner.php Старонка аўтара, Выдавец Schreiblust, [[Германія]]] * [http://www.dum.at/doc/autor.php?autnr=23&nav=aut Біяграфія, літаратурні часопіс DUM (Аўстрыя)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071117075815/http://www.schreib-lust.de/verlag/autoren/klaus_ebner.php |date=17 лістапада 2007 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Эбнер Клаус}} [[Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Аўстрыі]] [[Катэгорыя:Паэты Аўстрыі]] bfs3jd7ai6o28rdkh9xbsk3q9rvro14 Кроз (дэпартамент) 0 29859 5133822 4645606 2026-04-30T02:50:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133822 wikitext text/x-wiki {{Дэпартамент Францыі| Дэпартамент= Кроз | Дэпартамент-Фр=Creuse| нумар= 23| рэгіён=[[Лімузен]]| Прэфектура=[[Герэ]]| Супрэфектуры=[[Абюсон]]| насельніцтва= 124,5 тыс.| год=1999| месца= 97| шчыльнасць= 22| плошча=5565| акругі=2 | кантоны= 27| камуны= 260| img_coa=Blason Bourbon-La Marche.svg }} '''Кроз''' ({{lang-fr|Creuse}}) — дэпартамент у цэнтральнай вобласці [[Францыя|Францыі]], адзін з дэпартаментаў рэгіёна [[Лімузен]]. Парадкавы нумар 23. Адміністрацыйны цэнтр — [[Герэ]]. Насельніцтва 124,5 тыс. чалавек (97-е месца сярод дэпартаментаў, даныя [[1999]] г.). == Геаграфія == Плошча тэрыторыі 5565 км&sup2;. Праз дэпартамент працякае рака [[Рака Кроз|Кроз]] і шэраг яе прытокаў. Дэпартамент уключае 2 акругі, 27 кантонаў і 260 камун. == Гісторыя == Кроз — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утворанных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку [[1790]] г. Паўстаў на тэрыторыі былой правінцыі [[Марш, правінцыя Францыі|Марш]]. Назва паходзіць ад ракі [[Кроз, рака|Кроз]]. == Спасылкі == * [http://www.cg23.fr Conseil General website] (in French) * [http://www.creuse.pref.gouv.fr/ Prefecture website] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181005000510/http://www.creuse.pref.gouv.fr/ |date=5 кастрычніка 2018 }} (in French) {{Дэпартаменты Францыі}} [[Катэгорыя:Дэпартаменты Францыі]] huqwxyt2wnrud88aoljhtby6dp7jz6t Конкурс песні Еўрабачанне 0 31313 5133762 5085917 2026-04-29T22:09:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133762 wikitext text/x-wiki {{Тэлеперадача2 | назва_перадачы = Конкурс песні Еўрабачанне | арыгінальная назва = {{lang-en|Eurovision Song Contest}}<br/>{{lang-fr|Concours Eurovision de la chanson}} | выява = [[Выява:Eurovision Song Contest.svg|300px]] | жанр = Конкурс [[Песня|песні]] | камера = | фармат_выявы = * [[576i]] (SDTV) (з 1956) * [[720p]] (HDTV) (з 2003) * [[1080i]] (HDTV) (з 2007) * [[4K]] (UHDTV) (з 2013) | фармат_гуку = | працягласць = * 2 г. 30 хв. (паўфіналы) * 3 г. 30 хв. (фінал) | аўтар = [[Марсель Безансон]] | вытворчасць = | прадзюсар = | выканаўчы_прадзюсар = | галоўныя_ролі = | апавядальнік = | пачатковая_тэма = | завяршальная_тэма = | краіна = [[Спіс краін-удзельніц конкурса песні Еўрабачанне|Спіс краін-удзельніц]] | мова = | канал = [[Еўрабачанне, тэлеканал|Eurovision]] | першы_выпуск = [[24 мая]] [[1956]] | апошні_выпуск = цяперашні час | сезоны = | серыі = 59 | спіс_выпускаў = | chronology =1 | папярэднія_перадачы = | наступныя_перадачы = | сайт = | imdb_id = | tv_com_id = }} '''Конкурс песні «Еўрабачанне»''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Eurovision Song Contest'', [[Французская мова|фр.]]: ''Concours Eurovision de la Chanson'')<ref>{{cite web|publisher=''[[Еўрапейскі вяшчальны саюз]]''|url=http://www.ebu.ch/departments/television/pdf/Winners-Palmares_56-02.pdf|title=Пераможцы конкурса "Еўрабачанне"|format=PDF|access-date=2007-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528174029/http://www.ebu.ch/departments/television/pdf/Winners-Palmares_56-02.pdf|archive-date=28 мая 2008|url-status=dead}}({{lang-en}})</ref> — штогадовы конкурс, які праводзіцца сярод краін-членаў [[Еўрапейскі вяшчальны саюз|Еўрапейскага вяшчальнага саюза]] (EBU). Ад кожнай краіны-члена ЕВС выступае выканавец, ці група (не больш за 6 чалавек). Пасля гэтага адбываецца галасаванне тэлегледачоў і журы ў прапорцыі 50/50. Конкурс распачаўся ў [[1956]] годзе і з тых часоў з’яўляецца адной з самых працяглых тэлевізійных праграм у свеце<ref>{{cite web |publisher= ''[[Еўрапейскі вяшчальны саюз]]'' |url= http://www.eurovision.tv/english/2513.htm |title= Live Webcast |access-date= 2006-05-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20060525094524/http://www.eurovision.tv/english/2513.htm |archive-date= 25 мая 2006 |url-status= live }}({{lang-en}})</ref>. Ён таксама з’яўляецца адным з найбольш папулярных неспартыўных мерапрыемстваў з аўдыторыяй {{Num|100000000}} і 600 млн на міжнародным узроўні (у апошнія гады)<ref>{{cite web |publisher= ''[[Al Jazeera English]]''|date= 2006-05-21|url= http://english.aljazeera.net/archive/2006/05/2008410141723346664.html |title= Фінляндыя перамагла на Еўрабачанні 2006|access-date=2007-05-08}}({{lang-en}})</ref><ref>{{cite web|first=Мюрай.|last=Мец'ю|url=http://www.museum.tv/archives/etv/E/htmlE/eurovisionso/eurovisionso.htm|title=Eurovision Song Contest - International Music Program|publisher=''[[Музей тэлевяшчання, Чыкага|Музей тэлевяшчання]]''|access-date=2006-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20050113034609/http://www.museum.tv/archives/etv/E/htmlE/eurovisionso/eurovisionso.htm|archive-date=13 студзеня 2005|url-status=dead}}({{lang-en}})</ref>. «Еўрабачанне» таксама трансліруецца па-за межамі [[Еўропа|Еўропы]] ў такіх месцах, як [[Аргенціна]], [[Аўстралія]], [[Бразілія]], [[Канада]], [[Кітай]], [[Калумбія]], [[Егіпет]], [[Індыя]], [[Японія]], [[Іарданія]], [[Мексіка]], [[Новая Зеландыя]], [[Філіпіны]], [[Паўднёвая Карэя]], [[Тайвань]], [[Тайланд]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Уругвай]] і [[Венесуэла]] нягледзячы на тое, што яны не з’яўляюцца членамі ЕВС<ref>{{cite web|publisher= ''[[BBC Online]]''|year=2002|url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2002/05_may/16/eurovision_trivia.pdf |title= Eurovision Trivia|access-date=2006-07-18|format= PDF}}({{lang-en}})</ref><ref>{{cite web|publisher=''[[Еўрапейскі вяшчальны саюз]]''|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=288|title=Конкурс песні Еўрабачанне 1972|access-date=2009-07-21}}({{lang-en}})</ref><ref>{{cite web|publisher=''[[Еўрапейскі вяшчальны саюз]]''|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=8|title=Конкурс песні Еўрабачанне 2004 фінал|access-date=2009-07-22}}({{lang-en}})</ref>. З 2000 года конкурс таксама транслюецца і ў Інтэрнэце, з аўдыторыяй у {{Num|74000}} людзей у амаль 140 краінах (2006 год)<ref>{{cite web|author=Філіп Лавен.|date=Ліпень 2002|url=http://www.ebu.ch/en/technical/trev/trev_291-editorial.html|publisher=''[[Еўрапейскі вяшчальны саюз]]''|title=Webcasting and the Eurovision Song Contest|access-date=2006-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528091401/http://www.ebu.ch/en/technical/trev/trev_291-editorial.html|archive-date=28 мая 2008|url-status=dead}}({{lang-en}})</ref>. Шмат удзельнікаў конкурсу сталі сусветна вядомымі спявакамі. Сярод іх можна вылучыць [[Даменіка Мадун'я|Даменіка Мадун’я]], які заняў трэцяе месца з песняй «[[Nel blu dipinto di blu]]» у [[Конкурс песні Еўрабачанне 1958|1958]] годзе, група [[ABBA]], якая перамагла ў конкурсе ад Швецыі ў [[Конкурс песні Еўрабачанне 1974|1974]] годзе з песняй «[[Waterloo]]», [[Селін Дыён]], якая выйграла конкурс, прадстаўляючы [[Швейцарыя|Швейцарыю]] ў [[конкурс песні Еўрабачанне 1988|1988]] годзе з песняй «[[Ne partez pas sans moi]]»<ref name="sfgate1">{{cite news | url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/09/12/DDBN12SDVQ.DTL | title=Адкрыццё музея група АББА адкладецца | date=2008-09-12 | work=The San Francisco Chronicle | access-date=19 лютага 2013 | archive-date=9 верасня 2012 | archive-url=https://archive.today/20120909051343/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/09/12/DDBN12SDVQ.DTL | url-status=dead }}</ref><ref name="reuters2007">{{cite news| url=http://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSSCH28177920070514 | title=Сербская "Малітва" - пераможца Еўрабачання 2007 | date=2007-05-14 | work=Рэйтэрс}}</ref> і іспанец [[Хуліа Іглесіяс]], які заняў чацвёртае месца ў [[Конкурс песні Еўрабачанне 1970|1970]] годзе. Уладальнікам усёй інтэлектуальнай уласнасці, якая вырабляецца ў рамках конкурсу, з’яўляецца [[Еўрапейскі вяшчальны саюз]]. == Гісторыя == У [[1950]] годзе ў спустошанай вайной Еўропе быў адноўлены [[Еўрапейскі вяшчальны саюз]] (EBU). Штаб-кватэра арганізацыі была створана ў [[Швейцарыя|Швейцарыі]]. Там жа створаны і адмысловы камітэт, каб шукаць шляхі культурнага аб’яднання краін Еўропы праз «лёгкія забаўляльныя праграмы». На пасяджэнні камітэта, якое адбылася ў адбылася ў [[Манака]] ў [[Студзень|студзені]] [[1955]] года, генеральны дырэктар Швейцарскага тэлебачання і старшыня камітэта [[Марсель Безансон]] прапанаваў ідэю міжнароднага песеннага конкурсу, дзе будуць удзельнічаць усе краіны Еўропы.<ref name="GoldenJubilee">{{cite web|first=Патрык.|last=Жаквін|date=2004-12-01|url=http://www.ebu.ch/en/union/diffusion_on_line/television/tcm_6-8971.php|title=Залаты юбілей Еўрабачання|publisher=''[[Еўрапейскі вяшчальны саюз]]''|access-date=2009-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20040811033906/http://www.ebu.ch/en/union/diffusion_on_line/television/tcm_6-8971.php|archive-date=11 жніўня 2004|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |publisher= ''[[BBC Online]]'' |year= 2003 |url= http://www.bbc.co.uk/radio2/eurovision/2003/history |archive-url= https://www.webcitation.org/5nDiNS1hs?url=http://www.bbc.co.uk/radio2/eurovision/2003/history |archive-date= 1 лютага 2010 |title= Гісторыя Еўрабачання |access-date= 2006-07-20 |url-status= live }}</ref>.Конкурс быў заснаваны накшталт [[Фестываль у Сан-Рэма|музычнага фестываля]] ў [[Сан-Рэма]] ([[Італія]]). Канцэпцыя конкурса, якая больш вядома пад назвай «Гран-пры Еўрабачанне» была адзначана Генеральнай Асамблеяй ЕВС на пасяджэнні, якое адбылося ў [[Рым]]е [[19 кастрычніка]] [[1955]]. У гэты час было вырашана, што першы конкурс адбудзецца вясной [[1956]] года ў [[Лугана]], [[Швейцарыя]]. Назва «Еўрабачанне» было ўпершыню выкарыстана ў адносінах да тэлевізійнай сеткі ЕВС брытанскім журналістам Джорджам Кемпі ў лонданскай газеце «[[Evening Standard]]» ў [[1951]] годзе.<ref name="GoldenJubilee"/> Першы конкурс быў праведзены ў горадзе [[Лугана]], [[Швейцарыя]], [[24 мая]] [[1956]] года. У гэтым конкурсе ўдзельнічалі 7 краін, кожная з якіх прадставіла па 2 песні. Гэта быў адзіны конкурс у гісторыі «Еўрабачання», у якім ад адной краіны было выканана больш за 1 песню. З [[Конкурс песні Еўрабачанне 1957|1957]] года ад кожнай краіны-ўдзельніцы было дазволена выконваць толькі адну песню. Першай пераможцай конкурса «Еўрабачанне» стала прымаючая краіна, якую прадстаўляла [[Ліз Асія]].<ref name="milestones">{{cite web |publisher= ''[[Еўрапейскі вяшчальны саюз]]'' |year= 2005 |url= http://www.eurovision.tv/english/611.htm |title= Historical Milestones |access-date= 2006-05-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20060526065558/http://www.eurovision.tv/english/611.htm |archive-date= 26 мая 2006 |url-status= live }}</ref> У гэты час былі зацверджаны англа- і франкамоўная назвы конкурса ''Eurovision Song Contest'' і ''Concours Eurovision de la Chanson''. Першай назвай сталі карыстацца ўсе краіны, акрамя [[Францыя|Францыі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і [[Люксембург]]а. == Фармат == За шмат гадоў фармат конкурса неаднаразова змяняўся, нягледзячы на тое, што асноўныя прынцыпы заўсёды былі нязменнымі: краіны прадстаўляюць песні, якія спяваюцца ў тэлевізійнай праграме і перадаюцца па сетцы Еўрабачання адначасова для ўсіх краін-удзельніц.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3712029.stm | work=BBC News | title=Voting fault hits Eurovision heat | date=2004-05-13 | access-date=2010-05-02}}</ref> Трансляцыю конкурса ў кожнай дзяржаве ажыццяўляе спецыяльная тэлекампанія, якая атрымала дазвол ад ЕВС. Паколькі трансляцыя была і ёсць прамой, то пасля выканання ўсіх песень адбываецца галасаванне тэлегледачоў і журы (у розныя годы маглі быць толькі тэлегледачы, ці толькі журы). У канцы конкурса абвяшчаецца пераможца — краіна, якая набрала найбольшую колькасць балаў. Часцей за ўсё вядучымі конкурсу з’яўляюцца 2 чалавекі, але першыя конкурсы вяліся толькі адным вядучым (вядучай). Паколькі «Еўрабачанне» — адзін з самых папулярных шоу у свеце, то тэлекампанія-арганізатар конкурса ў рэкламных роліках, ці канцэпцыі самога конкурса найлепш разгарнуць тэму гісторыі і культуры прымаючай краіны, каб стымуляваць развіццё мясцовага турызму. Паміж песнямі і абвяшчэннем вынікаў галасавання, адбываецца т.з. «інтэрвал-акт», падчас якога выступаюць ці пераможцы мінулага года, ці сусветна вядомыя спевакі прымаючай краіны.<ref name="ESC1974">{{cite web|publisher= ''[[Еўрапейскі вяшчальны саюз]]''|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=290|title=Eurovision Song Contest 1974|access-date=2009-07-19}}</ref><ref>{{cite web |first=Clive |last=Barnes |url=http://www.riverdance.com/htm/theshow/thejourney |title=Riverdance Ten Years on |publisher=''RiverDance'' |access-date=2006-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090522033151/http://www.riverdance.com/htm/theshow/thejourney/ |archive-date=22 мая 2009 |url-status=dead }}</ref> Традыцыйнай музычнай тэмай конкурса «Еўрабачанне» стаў урывак з музычнага твора «[[Te Deum]]» [[Марк антуан Шарпанц'е|Марка Антуана Шарпанц’е]]. Фінал «Еўрабачання» традыцыйна адбываецца ў [[Субота|суботу]] вечарам, але першыя конкурсы даволі часта праводзіліся і ў іншыя месяцы і дні тыдня ([[чацвер]] — [[Конкурс песні Еўрабачанне 1956|1956]] год).<ref>{{cite web|publisher= ''[[Еўрапейскі вяшчальны саюз]]''|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=273|title=Eurovision Song Contest 1956|access-date=2009-07-19}}</ref> and as early as March.<ref>{{cite web|publisher= ''[[Еўрапейскі вяшчальны саюз]]''|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=295|title=Eurovision Song Contest 1979|access-date=2009-07-19}}</ref> == Краіны-удзельніцы конкурсу == [[Файл:EurovisionParticipants.svg|thumb|300px|right|Удзелы з 1956: {{legend|#22b14c|Удзельнічалі 1+ раз}} {{legend|#ffc20e|Ніколі не ўдзельнічалі, але маюць права}} {{legend|#d40000|Збіраліся ўдзельнічаць, але адмовіліся}}]] [[Файл:Cities and Countries which Eurovision held.png|thumb|300px|Гарады, што прымалі конкурс «Еўрабачанне»]] {{main|Спіс краін-удзельніц конкурс песні Еўрабачанне}} Любая краіна-ўдзельніца, якая ўваходзіць у [[Еўрапейскі вяшчальны саюз]] (нават, калі яна знаходзіцца за межамі Еўропы) можа прыняць удзел у конкурсе. Такімі краінамі з’яўляюцца Марока (паўночна-афрыканская краіна), якая прымала ўдзел у конкурсе ў 1980 годзе, і Ізраіль, які да сённяшніх часоў кожны год адпраўляе ўдзельнікаў на конкурс. {| class="wikitable" style="font-size:94%" ! Год ! У конкурсу першы раз удзельнічае: |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1956|1956]]''' | {{ESC|Бельгія}}, {{ESC|Францыя}}, {{ESC|Германія}}<sup>1.</sup>, {{ESC|Італія}}, {{ESC|Люксембург}}, {{ESC|Нідэрланды}}, {{ESC|Швейцарыя}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1957|1957]]''' | {{ESC|Аўстрыя}}, {{ESC|Данія}}, {{ESC|Вялікабрытанія}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1958|1958]]''' | {{ESC|Швецыя}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1959|1959]]''' | {{ESC|Манака}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1960|1960]]''' | {{ESC|Нарвегія}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1961|1961]]''' | {{ESC|Фінляндыя}}, {{ESC|Іспанія}}, {{ESC|Югаславія}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1964|1964]]''' | {{ESC|Партугалія}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1965|1965]]''' | {{ESC|Ірландыя}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1971|1971]]''' | {{ESC|Мальта}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1973|1973]]''' | {{ESC|Ізраіль}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1974|1974]]''' | {{ESC|Грэцыя}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1975|1975]]''' | {{ESC|Турцыя}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1980|1980]]''' | {{ESC|Марока}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1981|1981]]''' | {{ESC|Кіпр}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1986|1986]]''' | {{ESC|Ісландыя}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1993|1993]]''' | {{ESC|Боснія і Герцагавіна}}, {{ESC|Харватыя}}, {{ESC|Славенія}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1994|1994]]''' | {{ESC|Эстонія}}, {{ESC|Венгрыя}}, {{ESC|Літва}}, {{ESC|Польшча}}, {{ESC|Румынія}}, {{ESC|Расія}}, {{ESC|Славакія}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1998|1998]]''' | {{ESC|Македонія}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 2000|2000]]''' | {{ESC|Латвія}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 2003|2003]]''' | {{ESC|Украіна}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 2004|2004]]''' | {{ESC|Албанія}}, {{ESC|Андора}}, {{ESC|Беларусь}}, {{ESC|Сербія і Чарнагорыя}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 2005|2005]]''' | {{ESC|Балгарыя}}, {{ESC|Малдова}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 2006|2006]]''' | {{ESC|Арменія}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 2007|2007]]''' | {{ESC|Грузія}}, {{ESC|Сербія}}, {{ESC|Чарнагорыя}}, {{ESC|Чэхія}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 2008|2008]]''' | {{ESC|Азербайджан}}, {{ESC|Сан-Марына}} |- | '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 2015|2015]]''' | {{ESC|Аўстралія}} |} : <small>1. Як Федэратыўная Рэспубліка Германія.</small> == Працэдура адбора == Кожная краіна павінна прадставіць адну песню за адно выступленне. Адзіным выключэннем з гэтага быў першы конкурс 1956 года (2 песні ад кожнай краіны). На дадзены момант, для ўдзельнікаў «Еўрабачання» існуе правіла, згодна з якім песня канкурсант не можа быць апублікавана раней дазволенай даты (1 кастрычніка). Краіны маюць права самастойна вырашаць спосаб выбару прадстаўніка і песні, але ЕВС заклікае да правядзення публічнага галасавання, бо гэта стварае больш адкрытасці. Незалежна ад метаду, які выкарыстоўваецца для выбару песні, яна павінна быць дапрацавана і прадстаўлена ў EBU да пэўнага тэрміна (часцей — да сярэдзіны сакавіка). == Правядзенне конкурсу == Большая частка выдаткаў на правядзенне конкурсу пакрыта камерцыйнымі спонсарамі і ўзносамі ад іншых краін-удзельніц. Конкурс лічыцца ўнікальнай магчымасцю для развіцця турызму ў прымаючай краіне. У [[Конкурс песні Еўрабачанне 2005|2005]] годзе [[Украіна]] адмяніла свае патрабаванне наконт візы для турыстаў з ЕС з-за правядзенне конкурса ў [[Кіеў|Кіеве]].<ref>{{cite news |first= Helen |last=Fawkes | publisher = ''[[BBC News Online]]'' |date=2005-05-19|url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/music/4561275.stm |title=Ukrainian hosts' high hopes for Eurovision|access-date= 2009-07-19}}</ref> Падрыхтоўка да мерапрыемства пачынаецца праз некалькі тыдняў пасля таго, як пройдзе папярэдні конкурс. Кожная краіна павінна абраць горад і пляцоўку, дзе будуць праходзіць канцэрты і астатнія мерапрыемствы «Еўрабачання». Двумя найбуйнейшымі пляцоўкамі ў гісторыі конкурса былі стадыён «[[Parken]]» ў [[Капенгаген]]е (38,000 чалавек; [[Конкурс песні Еўрабачанне 2001|2001]] год) і «[[Esprit Arena]]» ў [[Дзюсельдорф]]е (36,500 чалавек, [[Конкурс песні Еўрабачанне 2011|2011]] год). Самы маленькі горад, які прымаў у сябе «Еўрабачанне», — [[Ірландыя|ірландскі]] [[Мілстрыт]] ([[Конкурс песні Еўрабачанне 1993|1993]] год). Насельніцтва горада складае ўсяго 1,500 чалавек, а на сам конкурс прыехала значна больш людзей.<ref>{{cite web|publisher= ''[[Ірландыя]]''|url= http://www.ria.gov.ie/filestore/publications/English-CORK-_Millstreet-FINALISED.pdf|archive-url= https://www.webcitation.org/5iLzAiOSQ?url=http://www.ria.gov.ie/filestore/publications/English-CORK-_Millstreet-FINALISED.pdf|archive-date= 18 ліпеня 2009|title= General Information on Millstreet|format= PDF|access-date= 2009-07-17|url-status= live}}</ref> == Лагатып і графічнае аздабленне == Сучасны лагатып быў створаны ў [[Конкурс песні Еўрабачанне 2004|2004]] годзе, падчас конкурса ў [[Турцыя|Турцыі]], з мэтай стварэнне паслядоўнай візуальнай ідэнтычнасці. Сцяг прымаючай краіны знаходзіцца ў самым цэнтры агульнага лагатыпу. Разам з тым, кожны раз, краіна, што прымае конкурс стварае свой асабілвы дызайн і слоган. Графічная тэма і дэвіз конкурса аб’яўляюцца [[Еўрапейскі вяшчальны саюз|ЕВС]] і мясцовай тэлекампаніяй, што займаецца арганізацыяй конкурсу. == Еўратыдзень == [[Файл:Lena Oslo3.jpg|thumb|right|[[Лена Маер-Ландрут]], якая прадстаўляла [[Германія на конкурсе песні Еўрабачанне|Германію]], падчас рэпетыцыі]] Тэрмін ''«Еўратыдзень»'' («Eurovision Week») выкарыстоўваецца для абазначэння тыдня, падчас якога адбываецца конкурс. Еўратыдзень уключае ў сябе некалькі рэпетыцый, прэс-канферэнцый, а таксама розных мерапрыемстваў іншага плану. якія арганізоўваюцца рознымі грамадскімі арганізацыямі. Падчас Еўратыдня, каардынацыю мерапрыемстваў і дзейнасці ўдзельніка ажыццяўляе кіраўнік дэлегацыі. У склад самой дэлегацыі ўваходзяць сам выканаўца (група), аўтары слоў і музыкі да песні, афіцыйная прэса, а таксама дырыжор (у гады, калі на «Еўрабачанні» быў [[аркестр]]). Акрамя гэтага, у склад дэлегацыі можа ўваходзіць і каментатар. === Рэпетыцыі і прэс-канферэнцыі === [[Файл:2006ch Press Conference.jpg|thumb|Швейцарская група падчас прэс-канферэнцыі на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2006|Еўрабачанні-2006]]]] Часцей за ўсё, дэлегацыі прыбываць на конкурс за 2 тыдні да пачатку, каб правесці ўсе рэпетыцыі і прэс-канферэнцыі. Кожная краіна мае прва на 2 рэпетыцыі. Краіны, які ўдзельнічаюць у першым паўфінале, праводзяць рэпетыцыі з нядзелі да серады, у другім — з чацвярга па нядзелю. Таксама ў суботу і нядзелю, праводзяць свае рэпетыцыі і краіны-фіналісткі. Пасля рэпетыцыі, удзельнікі ад кожнай краіны сустракаюцца з сваім мастацкім кіраўніком у спецыяльным пакоі, дзе глядзяць відэа з рэпетыцыі, абмяркоўваючы ракурсы, асвятленне і харэаграфію, для таго, каб паспрабаваць дасягнуць максімальна эстэтычнага эфекту на тэлебачанні. У гэты момант кіраўнік дэлегацыі можа патрабаваць ад арганізатараў усё, што неабходна для выканання. Пасля гэтай сустрэчы, дэлегацыя праводзіць прэс-канферэнцыю, на якой акрэдытаваныя журналісты задаюць пытанні. Рэпетыцыі і прэс-канферэнцыі адбываюцца пралельна. Так, адна краіна праводзіць сваю прэс-канферэнцыю, у той час як наступная ў зале рэпетыцыі. Перад паўфіналам і фіналам праводзіцца 3 рэпетыцыі (2 пробныя і 1 генеральная). Паколькі часта адбываецца так, што квіткоў на сам конкурс не хапае, было прынята рашэнне прадаваць квіткі і на генеральныя рэпетыцыі, падчас якіх свае адзнакі выстаўляе прафесійнае журы ў кожнай краіне (з [[конкурс песні Еўрабачанне 2008|2008]] года). === Вечарыны і Еўраклуб === У панядзелак т.зв. Еўратыдня мэр горада-гаспадара «Еўрабачання» арганізоўвае спецыяльны прыём, куды запрашаюцца ўсе ўдзельнікі і журналісты. Дадзенае мерапрыемства звычайна праводзіцца ў будынку мэрыі (2010 год), ці іншым буйным будынку горада. Акрамя гэтага, кожная краіна можа арганізаваць свае персанальныя вечарыны, з мэтай папулярызацыі свайго ўдзельніка. Усе вечарыны краін адбываюцца ў спецыяльным Еўраклубе. Вечарыны ў ім адбываюцца кожны дзень на тыдні. == Крытыка і спрэчкі == === Музычны стыль === Конкурс «Еўрабачанне» ўжо доўгі час з’яўляецца аб’ектам спрэчак адносна стылю і якасці музычнага матэрыялу, што на ім выконваецца. Некаторыя з краін спрабуюць з дапамогай конкурса адлюстраваць сваю [[Этнамузыка|нацыянальную культуру]]. Даволі часта такія песні займаюць высокія месцы і нават перамагаюць ([[Украіна|украінская]] спявачка [[Руслана]] ў [[Конкурс песні Еўрабачанне 2004|2004]] годзе; [[Сертаб Эрэнер]] з [[Турцыя|Турцыі]] ў [[Конкурс песні Еўрабачанне 2003|2003]] і г.д.), але вельмі часта такія песні і выступаюць вельмі дрэнна ([[Аляксандра і Канстанцін]] ад [[Беларусь|Беларусі]] ў [[Конкурс песні Еўрабачанне 2004|2004]] годзе). Часцей за ўсё, на «Еўрабачанні» гучаць песні з жанру [[Поп-музыка|поп-музыкі]] (у апошні час вельмі часта стаў гучаць і [[еўрадэнс]]). Гэта найбольш папулярныя ў еўрапейскай аўдыторыі жанры. Іншыя, такія як [[рэп]], [[хард-рок]], [[Класічная музыка|класіка]] вельмі рэдка займаюць добрыя месцы. Выключэннем з гэтага стала [[Фінляндыя|фінская]] група «[[Лордзі]]», якая перамагла на конкурсе песні «Еўрабачанне» ў [[Конкурс песні Еўрабачанне 2006|2006]] годзе. === «Суседскае галасаванне» === Асабліва балючай тэмай для «Еўрабачання» з даўніх часоў з’яўляецца т.зв. «суседскае галасаванне» — практыка галасавання краінамі згодна з геаграфічным ці палітычным становішчам. Вельмі часта адбываецца і сітуацыя, калі [[Дыяспара|дыяспары]], што жывуць у іншай краіне, дапамагаюць сваёй радзіме. У гэтым выпадку вельмі паказальны прыклад [[Турцыя|Турцыі]], якая амаль заўсёды атрымлівае высокія балы ад [[Германія|Германіі]], [[Бельгія|Бельгіі]], [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] і [[Францыя|Францыі]] — краін з максімальнай колькасцю турэцкага насельніцтва ў [[Еўропа|Еўропе]]. Традыцыйныя і гістарычныя сувязі таксама маюць заўважны ўплыў, напр. Мальта, якая некаторы час была часткай Брытанскай імперыі, рэгулярнае дае самыя высокія адзнакі Вялікабрытаніі, ад якой таксама атрымала больш балаў, чым ад якой іншай дзяржавы.<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Malta_in_the_Eurovision_Song_Contest#Voting_history]</ref> == Сваяцкія праекты == * [[Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне]] — праходзіць кожны год з [[2003]] года для дзяцей не старэй за 15 год. * [[Міжнародны песенны фестываль у Сопаце]] — праходзіць у [[Польшча|польскім]] горадзе [[Сопат]] з 1961 года. * [[Конкурс песні Інтэрбачанне]] — праходзіў у [[1977]]—[[1980]] гадамі паміж сацыялістычнымі краінамі. У [[2008]] годзе ў [[Сочы]] прайшоў конкурс паміж краінамі былога [[Савецкі Саюз|Савецкага Саюза]]. * [[Сусветны музычны фест]] — упершыню прайшоў у [[2005]] годзе ў [[Сараева]]; уключае ўдзельнікаў з [[Еўропа|Еўропы]] і [[Азія|Азіі]]. * [[Конкурс песні Бундэсбачанне]] — праходзіць штогод з [[2005]] года паміж 16 рэгіёнамі [[Германія|Германіі]]. * [[MGP Nordic]] — дзіцячы песенны конкурс, што праходзіць паміж краінамі [[Паўночная Еўропа|Паўночнай Еўропы]]. * [[Our Sound]] — «Еўрабачанне» для краін [[Азія|Азіі]]. * [[OTI Festival]] — песенны конкурс для іспана- і партугаламоўных краін ([[1972]]—[[1998]], 2000). * [[Yamaha Music Festival]] — музычны фестываль у [[Токія]] ([[1970]]—[[1989]]) * [[Baltic Song Contest]] — песенны конкурс для краін Балтыі. * [[Caribbean Song Festival]] — «Еўрабачанне» для краін [[Карыбскі вяшчальны саюз|Карыбскага вяшчальнага саюза]]. * [[Castlebar Song Contest]] — песенны конкурс у [[Ірландыя|Ірландыі]] ([[1966]]—[[1989]]). == Гл. таксама == * [[Масавая культура]] * [[Еўрапейская музыка]] * [[Best of Eurovision]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Eurovision}} * [http://www.eurovision.tv/ Eurovision.tv] {{ref-en}} * [http://www.eurovision.gen.tr/ Eurovision Song Contest] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090218090140/http://eurovision.gen.tr/ |date=18 лютага 2009 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Конкурс песні Еўрабачанне}} [[Катэгорыя:Конкурс песні Еўрабачанне| ]] [[Катэгорыя:Конкурсы]] [[Катэгорыя:Музычныя фестывалі|Еўрабачанне]] [[Катэгорыя:Еўрапейскі вяшчальны саюз]] tkhcqz35bwxk0r8iiflffcft15on0tr Валерый Дзмітрыевіч Маракоў 0 32843 5133673 5034873 2026-04-29T15:34:44Z Rommmmmka 78299 5133673 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Валерый Дзмітрыевіч Маракоў''' ({{ДН|27|3|1909|14}}, мяст. [[Козырава]] Мінскага пав., цяпер у межах [[Мінск]]а — {{ДС|29|10|1937}}, {{МС|Менск||}}, [[НКУС]]; Псеўданімы: ''В.Армак'' (разам з [[А. Мардвілка]]м); ''В.Армар'' (з А. Мардвілкам); ''В. Бор''; Крыптанімы: ''С. Ш.'', ''В. М.'' (з [[С. П. Шушкевіч]]ам)) — беларускі [[паэт]], [[перакладчык]]. == Біяграфія == Старэйшы сын Дзмітрыя Маракова, брат Л. і У. Мараковых. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў [[бежанства|бежанстве]] ў [[Мцэнск]]у (Расія) і [[Ромны|Ромнах]] (Украіна). У 1924 скончыў 4-ю Менскую сямігодку і да канца 1925 працаваў мулярам разам з бацькам. У снежні 1925 па пастанове ЦБ юных піянераў і пры спрыянні [[Аляксандр Іванавіч Якімовіч|А. Якімовіч]]а прызначаны сакратаром рэдакцыі часопіса «[[Піянер Беларусі]]». Належаў да «другога прызыву» (1926) [[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|маладнякоўцаў]], да якіх яго прывёў [[Ілары Барашка|І. Барашка]]. У канцы 1926 пэўны час (па запрашэнні [[Алесь Звонак|А. Звонака]]) жыў у [[Полацк]]у, друкаваўся ў газеце «[[Полацкі веснік|Чырвоная Полаччына]]». У 1927 паступіў у [[Мінскі беларускі педагагічны тэхнікум|МБПТ]], але пасля двух курсаў адкліканы з вучобы і прызначаны загадчыкам літаратурнага аддзела газеты «[[Савецкая Беларусь (газета)|Савецкая Беларусь]]», дзе працаваў з перапынкам да канца 1930. У 1931 паступіў на літаратурна-лінгвістычнае аддзяленне ў [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускім дзяржаўным вышэйшым педагагічным інстытуце]] (скончыў у 1934). Адначасова працаваў у часопісе «[[Чырвоная Беларусь (1930)|Чырвоная Беларусь]]» (1930—1934). Пасля заканчэння педінстытута перайшоў на работу ў штотыднёвіку «[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]», у якім працаваў да студзеня [[1935]]. Член [[Саюз пісьменнікаў БССР|СП БССР]] (з 1934). У пачатку 1935 быў выключаны з Саюза пісьменнікаў на 6 месяцаў за надрукаваны верш «Песня перамог». Спрабуючы пазбегнуць арышту, паехаў у в. [[Чэрнеўка (Барысаўскі раён)|Чэрнеўка]] Барысаўскага раёна, але вярнуўся дадому. 21 сакавіка 1935 арыштаваны як «член контрреволюционной нацдемовской организации», у маі 1935 арыштаваны таксама бацька паэта, стараста [[Козыраўская царква|Козыраўскай царквы]] Дзмітрый Маракоў. 7 ліпеня 1935 справа В. Маракова была спынена, паэт быў выпушчаны з турмы [[НКУС БССР|НКУС]]. Паўторна арыштаваны 6 лістапада [[1936]]. Асуджаны выязной [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР]] 28 кастрычніка [[1937]] да ВМП з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны [[29 кастрычніка]] 1937 разам з [[Спіс дзеячаў Беларусі, расстраляных 29—30 кастрычніка 1937 года|22 іншымі беларускімі літаратарамі]]. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 23.4.1957. Асабовая справа М. № 10234-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі. == Творчасць == Дэбютаваў вершамі ў чэрвені 1925 (газеты «Чырвоная змена», «Малады араты» і інш.). Аўтар зборнікаў паэзіі «Пялёсткі» (1926), «На залатым пакосе» (1927), «Вяршыні жаданняў» (1930), «Права на зброю» (1933), «Лірыка» (1959), «Вяршыні жаданняў» (вершы і паэмы, 1989). Пераклаў на беларускую мову асобныя творы М. Галоднага, [[А. Новікаў-Прыбой|А. Новікава-Прыбоя]], П. Тычыны. У 1930-я [[М. Гарэцкі]] пісаў пра В. Маракова: «''Маракоў вызначаецца лірычнасцю, эмацыйнай напружанасцю, гучальнасцю сваіх вершаў. У яго шмат пачуцця, ён любіць яскравыя фарбы і гучанне''». == Бібліяграфія == * На залатым пакосе: Вершы. Мн., 1927; * Вяршыні жаданняў. Паэзія. Мн., 1930; * Права на зброю: Вершы. Мн., 1933; * Лірыка. Мн., 1959; * Вяршыні жаданняў: Вершы, паэмы. Мн., 1989; * Рабінавая ноч: Выбранае. Вершы, паэмы, проза, публіцыстыка, крытыка, пераклады. Мн., 2003. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="180px"> Валеры Маракоў. Пялёсткі. 1926.jpg|«Пялёсткі». 1926 На залатым пакосе (1927).pdf|page=5|«На залатым пакосе». 1927 Вяршыні жаданьняў (1930).pdf|«Вяршыні жаданьняў». 1930 Права на зброю (1933).pdf|«Права на зброю». 1933 </gallery> == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|||103}} * {{крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * {{крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} ** Рагойша В. Сердце, согретое грустью // Вопросы литературы. 1990. № 6; ** Пруднікаў П. Паэт эмоцый // Маладосць. 1998. № 3; ** Грахоўскі С. Растоптаныя пялёсткі // Голас Радзімы. 1998. 7 мая; ** Звонак А. З успамінаў аб В. Маракове // Першацвет. 1998. № 10-11; ** Маракоў Л. Валеры Маракоў: Лёс, хроніка, кантэкст. Мн., 1999. * {{крыніцы/БП 1917-90|Маракоў Валер}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Маракоў Валерый}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [https://www.svaboda.org/a/29842733.html Валеры Маракоў — улюбёны паэт Купалы, застрэлены ў менскай турме НКВД] // сайт «Радыё Свабода», 27 сакавіка 2018 * [https://www.nlb.by/content/informatsionnye-resursy/elektronnye-informatsionnye-resursy/resursy-natsionalnoy-biblioteki-belarusi/virtualnye-proekty-vystavki-i-kollektsii/virtualnye-proekty-biblioteki/virtual/na-khvali-chasu-u-plyni-zhytstsya-/common/325469/ Жизненный и творческий путь Валерия Морякова: к 110-летию со дня рождения (1909—1937)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190620163423/https://www.nlb.by/content/informatsionnye-resursy/elektronnye-informatsionnye-resursy/resursy-natsionalnoy-biblioteki-belarusi/virtualnye-proekty-vystavki-i-kollektsii/virtualnye-proekty-biblioteki/virtual/na-khvali-chasu-u-plyni-zhytstsya-/common/325469/ |date=20 чэрвеня 2019 }} // сайт Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі {{DEFAULTSORT:Маракоў Валерый}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднання «Маладняк»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] 1qb7rn4ft15nnp6349sl450c4d3wubz 5133711 5133673 2026-04-29T17:55:23Z M.L.Bot 261 5133711 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Валерый Дзмітрыевіч Маракоў''' ({{ДН|27|3|1909|14}}, мяст. [[Козырава]] Мінскага пав., цяпер у межах [[Мінск]]а — {{ДС|29|10|1937}}, [[Менск]], [[НКУС]]; Псеўданімы: ''В.Армак'' (разам з [[А. Мардвілка]]м); ''В. Армар'' (з А. Мардвілкам); ''В. Бор''; Крыптанімы: ''С. Ш.'', ''В. М.'' (з [[С. П. Шушкевіч]]ам)) — беларускі [[паэт]], [[перакладчык]]. == Біяграфія == Старэйшы сын Дзмітрыя Маракова, брат Л. і У. Мараковых. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў [[бежанства|бежанстве]] ў [[Мцэнск]]у (Расія) і [[Ромны|Ромнах]] (Украіна). У 1924 скончыў 4-ю Менскую сямігодку і да канца 1925 працаваў мулярам разам з бацькам. У снежні 1925 па пастанове ЦБ юных піянераў і пры спрыянні [[Аляксандр Іванавіч Якімовіч|А. Якімовіча]] прызначаны сакратаром рэдакцыі часопіса «[[Піянер Беларусі]]». Належаў да «другога прызыву» (1926) [[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|маладнякоўцаў]], да якіх яго прывёў [[Ілары Барашка|І. Барашка]]. У канцы 1926 пэўны час (па запрашэнні [[Алесь Звонак|А. Звонака]]) жыў у [[Полацк]]у, друкаваўся ў газеце «[[Полацкі веснік|Чырвоная Полаччына]]». У 1927 паступіў у [[Мінскі беларускі педагагічны тэхнікум|МБПТ]], але пасля двух курсаў адкліканы з вучобы і прызначаны загадчыкам літаратурнага аддзела газеты «[[Савецкая Беларусь (газета)|Савецкая Беларусь]]», дзе працаваў з перапынкам да канца 1930. У 1931 паступіў на літаратурна-лінгвістычнае аддзяленне ў [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускім дзяржаўным вышэйшым педагагічным інстытуце]] (скончыў у 1934). Адначасова працаваў у часопісе «[[Чырвоная Беларусь (1930)|Чырвоная Беларусь]]» (1930—1934). Пасля заканчэння педінстытута перайшоў на работу ў штотыднёвіку «[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]», у якім працаваў да студзеня [[1935]]. Член [[Саюз пісьменнікаў БССР|СП БССР]] (з 1934). У пачатку 1935 быў выключаны з Саюза пісьменнікаў на 6 месяцаў за надрукаваны верш «Песня перамог». Спрабуючы пазбегнуць арышту, паехаў у в. [[Чэрнеўка (Барысаўскі раён)|Чэрнеўка]] Барысаўскага раёна, але вярнуўся дадому. 21 сакавіка 1935 арыштаваны як «член контрреволюционной нацдемовской организации», у маі 1935 арыштаваны таксама бацька паэта, стараста [[Козыраўская царква|Козыраўскай царквы]] Дзмітрый Маракоў. 7 ліпеня 1935 справа В. Маракова была спынена, паэт быў выпушчаны з турмы [[НКУС БССР|НКУС]]. Паўторна арыштаваны 6 лістапада [[1936]]. Асуджаны выязной [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР]] 28 кастрычніка [[1937]] да ВМП з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны [[29 кастрычніка]] 1937 разам з [[Спіс дзеячаў Беларусі, расстраляных 29—30 кастрычніка 1937 года|22 іншымі беларускімі літаратарамі]]. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 23.4.1957. Асабовая справа М. № 10234-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі. == Творчасць == Дэбютаваў вершамі ў чэрвені 1925 (газеты «Чырвоная змена», «Малады араты» і інш.). Аўтар зборнікаў паэзіі «Пялёсткі» (1926), «На залатым пакосе» (1927), «Вяршыні жаданняў» (1930), «Права на зброю» (1933), «Лірыка» (1959), «Вяршыні жаданняў» (вершы і паэмы, 1989). Пераклаў на беларускую мову асобныя творы М. Галоднага, [[А. Новікаў-Прыбой|А. Новікава-Прыбоя]], П. Тычыны. У 1930-я [[М. Гарэцкі]] пісаў пра В. Маракова: «''Маракоў вызначаецца лірычнасцю, эмацыйнай напружанасцю, гучальнасцю сваіх вершаў. У яго шмат пачуцця, ён любіць яскравыя фарбы і гучанне''». == Бібліяграфія == * На залатым пакосе: Вершы. Мн., 1927; * Вяршыні жаданняў. Паэзія. Мн., 1930; * Права на зброю: Вершы. Мн., 1933; * Лірыка. Мн., 1959; * Вяршыні жаданняў: Вершы, паэмы. Мн., 1989; * Рабінавая ноч: Выбранае. Вершы, паэмы, проза, публіцыстыка, крытыка, пераклады. Мн., 2003. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="180px"> Валеры Маракоў. Пялёсткі. 1926.jpg|«Пялёсткі». 1926 На залатым пакосе (1927).pdf|page=5|«На залатым пакосе». 1927 Вяршыні жаданьняў (1930).pdf|«Вяршыні жаданьняў». 1930 Права на зброю (1933).pdf|«Права на зброю». 1933 </gallery> == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|||103}} * {{крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * {{крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} ** Рагойша В. Сердце, согретое грустью // Вопросы литературы. 1990. № 6; ** Пруднікаў П. Паэт эмоцый // Маладосць. 1998. № 3; ** Грахоўскі С. Растоптаныя пялёсткі // Голас Радзімы. 1998. 7 мая; ** Звонак А. З успамінаў аб В. Маракове // Першацвет. 1998. № 10-11; ** Маракоў Л. Валеры Маракоў: Лёс, хроніка, кантэкст. Мн., 1999. * {{крыніцы/БП 1917-90|Маракоў Валер}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Маракоў Валерый}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [https://www.svaboda.org/a/29842733.html Валеры Маракоў — улюбёны паэт Купалы, застрэлены ў менскай турме НКВД] // сайт «Радыё Свабода», 27 сакавіка 2018 * [https://www.nlb.by/content/informatsionnye-resursy/elektronnye-informatsionnye-resursy/resursy-natsionalnoy-biblioteki-belarusi/virtualnye-proekty-vystavki-i-kollektsii/virtualnye-proekty-biblioteki/virtual/na-khvali-chasu-u-plyni-zhytstsya-/common/325469/ Жизненный и творческий путь Валерия Морякова: к 110-летию со дня рождения (1909—1937)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190620163423/https://www.nlb.by/content/informatsionnye-resursy/elektronnye-informatsionnye-resursy/resursy-natsionalnoy-biblioteki-belarusi/virtualnye-proekty-vystavki-i-kollektsii/virtualnye-proekty-biblioteki/virtual/na-khvali-chasu-u-plyni-zhytstsya-/common/325469/ |date=20 чэрвеня 2019 }} // сайт Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі {{DEFAULTSORT:Маракоў Валерый}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднання «Маладняк»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] s68p2vffwojywevvskpgznuo4f6wnye Хацкель Майсеевіч Дунец 0 42509 5133669 4664376 2026-04-29T15:33:23Z Rommmmmka 78299 5133669 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Хацкель Майсеевіч Дунец''' (студзень {{ДН|||1897}}, [[Слонім]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], цяпер [[Гродзенская вобласць]] — {{ДС|29|10|1937}}, [[Менск]], [[НКУС]]) — крытык, публіцыст. == Біяграфія == Атрымаў сярэднюю педагагічную адукацыю. У 1918—1919 працаваў загадчыкам сталовай. З 1920 у [[РКП(б)]]; на партыйнай рабоце ў [[Віцебск]]у. З 1926 жыў у Менску. Публікаваўся з 1927. Быў намеснікам рэдактара яўрэйскай газеты «[[Акцябэр]]» («Октобэр»), рэдактарам газеты «[[Літаратура і мастацтва]]»; адным з кіраўнікоў яўрэйскай секцыі [[СП БССР]]. У 1930 — лютым 1935 — намеснік наркама асветы БССР, затым — культработнік на [[Мінскі завод імя Кірава|заводзе імя Кірава]]. Сябра [[СП БССР]] (з 1934). У сярэдзіне 1930-х гг. абвінавачваўся ў [[трацкізм]]е. У 1935 выключаны з партыі і зняты з усіх адказных пасад. Працаваў культработнікам на заводзе імя Кірава. Арыштаваны 8.6.1936; 27.8.1936 прыгавораны пазасудовымі органамі да 5 гадоў выпраўленча-працоўных лагераў; накіраваны ва [[Ухт-Пячорскі лагер]]. Зноў арыштаваны ў красавіку 1937, дастаўлены ў Менск і Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР ад 28.10.1937 г. асуджаны да вышэйшай меры пакарання. Расстраляны 29.10.1937 у Менску. Рэабілітаваны па справе 1936 г. — 24.01.1967 г. Судовай калегіяй Вярхоўнага суда БССР, 1937 г. — 02.02.1967 г. Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР. == Навуковая дзейнасць == [[Файл:Брашура Хацкеля Дунца «За магнітабуды літаратуры» (1932).png|міні|злева|«За магнітабуды літаратуры», 1932]] Дэбютаваў артыкулам у 1927 у часопісе «Штэрн» («Зорка»). Пісаў на [[ідыш]]. Разглядаючы яўрэйскую літаратуру, выказваўся і пра творчасць беларускіх пісьменнікаў. Асобнымі выданнямі выйшлі публіцыстычныя і літаратурна-крытычныя працы «Аб масавай рабоце на яўрэйскай мове» (1929), «Дасягненні нацыянальнай палітыкі ў БССР» (1930), «Тэорыя паэзіі Літвакова» (1931), «У змаганні» (1931), «За Магнітабуд літаратуры» (1932), «Пра пісьменнікаў і творы» (1933), «На літаратурныя тэмы» (1934). {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БП 1917-90|Дунец Хацкель}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|135404|Дунец Хацкель Майсеевіч}} {{DEFAULTSORT:Дунец Хацкель Майсеевіч}} [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слоніме]] stco54hee4xhllqasr00ck2q0itpwgq Дантэ Аліг’еры 0 45607 5133652 5131654 2026-04-29T14:31:35Z M.L.Bot 261 афармленне 5133652 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Дантэ}} {{Пісьменнік |Імя = Дантэ Аліг’еры |Арыгінал імя = {{lang-it|Dante Alighieri}} |Выява = |Апісанне выявы = Партрэт Дантэ пэндзля [[Сандра Бацічэлі]] |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = [[Фларэнтыйская рэспубліка|Фларэнцыя]] (да 1302) |Род дзейнасці = |Гады актыўнасці = 1292—1321 |Кірунак = |Жанр = |Мова твораў = [[італьянская мова|стараітальянская]], [[лацінская мова|лацінская]] |Вікісховішча = |Вікікрыніца = }} '''Дантэ Аліг’еры''' ({{lang-it|Dante Alighieri}}; [[21 мая]] [[1265]] — [[14 верасня]] [[1321]]) — італьянскі паэт, адзін з заснавальнікаў літаратурнай [[італьянская мова|італьянскай мовы]]. Стваральнік [[Боская камедыя|«Камедыі»]] (якая пазней атрымала эпітэт «Боскай»), у якой быў дадзены сінтэз познесярэднявечнай культуры. == Біяграфія == === У Фларэнцыі === Згодна з сямейным паданнем, продкі Дантэ паходзілі з [[Рымская імперыя|рымскага]] роду Элізееў, якія ўдзельнічалі ў заснаванні [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]]. Качагвіда, прапрадзед Дантэ, браў удзел у [[Другі крыжовы паход|крыжовым паходзе]] [[Конрад III|Конрада III]] (1147—1149), быў пасвечаны ім у [[рыцары]] і загінуў у баі з мусульманамі. Качагвіда быў жанаты на даме з [[Ламбардыя|ламбардскай]] сям’і Альдыг’еры ды Фантана. Імя «Альдыг’еры» трансфармавалася ў «Аліг’еры»; так быў названы адзін з сыноў Качагвіды. Сын гэтага Аліг’еры, Белінчонэ, дзед Дантэ, які быў выгнаны з Фларэнцыі падчас змагання [[Гвельфы і гібеліны|гвельфаў і гібелінаў]], вярнуўся ў родны горад у [[1266]] годзе, пасля паразы [[Манфрэд Сіцылійскі|Манфрэда Сіцылійскага]] [[Бітва пры Беневента, 1266|пры Беневента]]. Аліг’еры II, бацька Дантэ, мабыць, не прымаў удзелу ў палітычным змаганні і заставаўся ў Фларэнцыі. [[Файл:DanteFresco.jpg|thumb|left|Дантэ на фрэсцы [[Фрэскі вілы Кардучы|вілы Кардучы]] [[Андрэа дэль Кастанья]] ([[1450]], [[Уфіцы|Галерэя Уфіцы]]).]] Дакладная дата нараджэння Дантэ невядомая. Па сведчанні Бакача, Дантэ нарадзіўся ў маі 1265 года. Сам Дантэ паведамляў пра сябе (Камедыя, Рай, 22), што нарадзіўся пад знакам [[Блізняты (знак задыяка)|Блізнят]], які пачынаецца з 21 мая. У сучасных крыніцах найчасцей прыводзяцца даты другой паловы мая 1265 года. Таксама вядома, што Дантэ быў хрышчаны 25 сакавіка 1266 года (у першую жарсную суботу пасля свайго нараджэння) пад імем Дурантэ. Першым настаўнікам Дантэ быў вядомы ў той час паэт і навуковец [[Брунэта Лаціні]]. Месца, дзе вучыўся Дантэ, невядомае, але ён атрымаў шырокія пазнанні ў антычнай і сярэднявечнай літаратуры, у прыродазнаўчых навуках і быў знаёмы з ерэтычнымі навукамі таго часу. З досыць вялікай ступенню верагоднасці мяркуецца, што ў 1286—1287 гадах Дантэ жыў некалькі месяцаў у [[Балоння|Балонні]] паблізу ад захаваных дагэтуль [[Вежа Азінэлі|веж Гарызенда і Азінэлі]]. Без якіх-небудзь дакументальных пацверджанняў даследчыкі дапушчаюць, што найболей імавернай прычынай яго знаходжання ў гэтым горадзе магло быць навучанне ў [[Балонскі ўніверсітэт|знакамітым універсітэце]]{{sfn|Marco Santagata|2015|pp=73-74}}. Блізкім сябрам Дантэ быў паэт [[Гвіда Кавальканці]]. Яму Дантэ прысвяціў мноства вершаў і фрагментаў паэмы «Новае жыццё». Першае актавае згадванне пра Дантэ Аліг’еры як грамадскага дзеяча адносіцца да 1296 і 1297 гадоў, ужо ў 1300 ці 1301 годзе ён быў абраны прыёрам. У 1302 годзе быў выгнаны разам са сваёй партыяй белых гвельфаў<ref>Malcolm Moore [http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/2145378/Dante's-infernal-crimes-forgiven.html «Dante’s infernal crimes forgiven»,] ''Daily Telegraph'', June 17, 2008. Retrieved on June 18, 2008.</ref> і ніколі больш не ўбачыў Фларэнцыі, памёршы ў выгнанні. === Гады выгнання === [[Файл:Dante Alighieri-Florence 2.jpg|thumb|right|Помнік Дантэ 1865 г. Фларэнцыя. Праца скульптара [[Энрыка Паці|Э. Паці]].]] Гады выгнання былі для Дантэ гадамі вандроўніцтва. Ужо ў тую пару ён быў лірычным паэтам сярод тасканскіх паэтаў «новага стылю» — Чына з Пістоі, [[Гвіда Кавальканці]] і інш. Яго «La Vita Nuova (Новае жыццё)» ужо было напісанае; выгнанне зрабіла яго больш сур’ёзным і строгім. Ён распачынае свой «Баль» («Convivio»), алегарычна-схаластычны каментар да чатырнаццаці канцон. Але «Convivio» так і не скончаны: напісаныя былі толькі ўводзіны і тлумачэнне да трох канцон. Не скончаны, абрываючыся на 14-й частцы другой кнігі, і лацінскі трактат пра народную мову, ці красамоўства («De vulgari eloquentia»). У гады выгнання стварыліся паступова і ў тых жа ўмовах працы тры канцікі Боскай Камедыі. Час напісання кожнай з іх можа быць вызначаны толькі прыблізна. Рай дапісваўся ў Равене, і няма нічога неверагоднага ў аповедзе Бакача, што пасля смерці Дантэ Аліг’еры яго сыны доўгі час не маглі дашукацца трынаццаці апошніх песень, пакуль, згодна з легендай, Дантэ не [[Спіс знакамітых сноў|прысніўся]] свайму сыну Якопа і не падказаў, дзе яны ляжаць. Пра лёс Дантэ Аліг’еры вельмі мала фактычных звестак, след яго на працягу гадоў губляецца. На першую пару ён знайшоў прытулак ва ўладара Вяроны Барталамэа дэла Скала; параза ў 1304 г. яго партыі, якая спрабавала сілай дамагчыся асталявання ў Фларэнцыі, асудзіла яго на доўгае тулянне па Італіі. Пазней ён прыбыў у Балонню, у Луніджане і Казенціна, у 1308—1309 гг. апынуўся ў Парыжы, дзе выступаў з поспехам на публічных дыспутах, звычайных для ўніверсітэтаў таго часу. Менавіта ў Парыжы Дантэ заспела вестка, што імператар Генрых VII збіраецца ў Італію. Ідэальныя мроі яго «Манархіі» ўскрэслі ў ім з новай сілай; ён вярнуўся ў Італію (напэўна, у 1310 або на пачатку 1311 года), чакаючы ў ёй абнаўлення, а для сябе — вяртання грамадзянскіх правоў. Яго «зварот да народаў і кіраўнікоў Італіі» поўны гэтых надзеяў і захопленай упэўненасці, аднак імператар-ідэаліст раптам сканаў (1313), а 6 лістапада 1315 г. Раньеры дзі Закарыя з Арв’ета, намеснік караля Роберта ў Фларэнцыі, пацвердзіў дэкрэт выгнання ў дачыненні да Дантэ Аліг’еры, яго сыноў і шмат каго іншага, асудзіўшы іх на пакаранне смерцю ў выпадку, калі яны патрапяць ў рукі фларэнтыйцаў. [[Файл:Dantes tomb 01.jpg|thumb|left|Надмагілле Дантэ ў Равене.]] У 1316—1317 гадах пасяліўся ў [[Равена|Равене]], куды яго выклікаў на адпачынак сіньёр горада, Гвіда [[Палента, сеньярыяльны род)|ды Палента]]. Тут, у атачэнні дзяцей, сярод сяброў і прыхільнікаў, ствараліся песні Раю. === Смерць === Улетку 1321 года Дантэ ў якасці пасла кіраўніка Равены адправіўся ў [[Венецыя|Венецыю]] дзеля складання мірнай дамовы з рэспублікай Святога Марка. На зваротным шляху Дантэ захварэў [[малярыя]]й і памёр у Равене ў ноч з 13 на 14 верасня 1321 года. Дантэ быў пахаваны ў Равене; пышны маўзалей, які рыхтаваў яму Гвіда [[Палента, сеньярыяльны род|ды Палента]], не быў узведзены. Сучасная [[Магільня Дантэ|магільня]] (таксама званая «маўзалеем») пабудавана ў 1780 г. Усім знаёмы партрэт Дантэ Аліг’еры пазбыты прывычнага падабенства: Бакача малюе яго барадатага заміж легендарнага вобразу гладка паголенага, аднак увогуле яго выява адпавядае нашаму традыцыйнаму ўяўленню: даўгаваты твар з арліным носам, вялікімі вачыма, шырокімі скуламі і адтапыранай ніжняй губой; вечна сумны і засяроджана-задуменны. {{external media |topic = Дантэ |subtopic = Пасмяротная маска |width = |image1 = [http://library.princeton.edu/libraries/firestone/rbsc/aids/C0770/ex89.jpg Выява] }} === Кароткая храналогія жыцця і творчасці === * 1265 — нараджэнне Дантэ. * 1274 — першая сустрэча з [[Беатрычэ Партынары|Беатрычэ]]. * 1283 — другая сустрэча з Беатрычэ. * 1290 — смерць Беатрычэ. * 1292 — стварэнне аповесці «Новае жыццё» («La Vita Nuova»). * 1296/97 — першае згадванне пра Дантэ як пра грамадскага дзеяча. * 1298 — жаніцьба Дантэ на Джэме Данату. * 1300/01 — [[прыёр]] [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]]. * 1302 — выгнаны з Фларэнцыі. * 1304—1307 — «Баль». * 1304—1306 — трактат «Пра народнае красамоўства». * 1306—1321 — стварэнне «Боскай камедыі». * 1308/09 — [[Парыж]]. * 1310/11 — вяртанне ў [[Італія|Італію]]. * 1315 — пацверджанне выгнання Дантэ і яго сыноў з Фларэнцыі. * 1316—1317 — пасяліўся ў [[Равена|Равене]]. * 1321 — як пасол Равены адпраўляецца ў [[Венецыя|Венецыю]]. * У ноч з 13 верасня на 14 верасня 1321 — памірае па дарозе ў Равену. == Асабістае жыццё == У паэме «Новае жыццё» Дантэ апеў сваё першае юнацкае каханне — Беатрычэ Партынары, якая памерла ў 1290 годзе ў 24-гадовым узросце. Дантэ і Беатрычэ сталі знакам кахання, як Петрарка і Лаура, Трыстан і Ізольда, Рамэа і Джульета. У 1274 годзе дзевяцігадовы Дантэ залюбаваўся на майскім свяце дзяўчынкай васьмі гадоў, дачкой суседа, [[Беатрычэ Партынары]] — гэта яго першы біяграфічны ўспамін. Ён і раней бачыў яе, але ўражанне ад гэтай сустрэчы абнавілася ў ім, калі праз дзевяць гадоў (у 1283 годзе) ён убачыў яе зноў ужо замужняй жанчынай і гэтым разам захапіўся ёю. Беатрычэ робіцца на ўсё жыццё «ўладаркай яго памкненняў», прыўкрасным сімвалам таго духоўна ўзвышанага пачуцця, якое ён працягваў пялегаваць у яе вобразе, калі Беатрычэ ўжо памерла (у 1290 годзе), а сам ён уступіў у адзін з тых дзелавых шлюбаў, па палітычным разліку, якія ў той час былі прынятыя. Сям’я Дантэ Аліг’еры трымала бок фларэнтыйскай партыі [[Чэркі]] ({{lang-it|[[:it:Cerchi|Cerchi]]}}), якая варагавала з партыяй Данаці ({{lang-it|Donati}}). Аднак, Дантэ Аліг’еры ажаніўся з Джэмай Данаці, дачкой Манета Данаці. Дакладная дата яго жаніцьбы невядомая, адно маецца інфармацыя, што ў 1301 годзе ў яго ўжо было трое дзяцей (Pietro, Jacopo and Antonia)<ref name=Trecc>{{cite web|url= http://www.treccani.it/enciclopedia/dante-alighieri_(Dizionario-Biografico)/| title= ALIGHIERI, Dante|author =Siro A. Chimenz |date =1960 |work=Dizionario Biografico degli Italiani - Volume 2 |publisher=[[Інстытут Італьянскай энцыклапедыі|Treccani]] |access-date= 2016-03-18|lang= it}}</ref>. Калі Дантэ Аліг’еры быў выгнаны з [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]], Джэма засталася ў горадзе з дзецьмі, захоўваючы рэшткі бацькаўскага набытку. Надалей, калі Дантэ Аліг’еры складаў сваю «Камедыю» ва ўслаўленне Беатрычэ, Джэма ў ёй не была згаданая ніводным словам. У апошнія гады ён жыў у [[Равена|Равене]]; вакол яго сабраліся яго сыны, Якопа і П’етра, паэты, будучыя яго каментатары, і дачка Антонія; толькі Джэма жыла ўдалечыні ад усёй сям’і. [[Джавані Бакача]], адзін з першых біёграфаў Дантэ Аліг’еры, абагульніў усё гэта: быццам Дантэ Аліг’еры ажаніўся па прымусу і дамаўленням, таму ў доўгія гады выгнання аніразу не падумаў выклікаць да сябе жонку. Беатрычэ вызначыла тон яго пачуцця, досвед выгнання — яго грамадскія і палітычныя пагляды і іх архаізм. == Творчасць == Быў членам паэтычнага руху ''[[Dolce stil novo]]''. У сваіх ранніх вершах Дантэ апяваў Беатрычэ Партынары (1267—1290), каханне да якой пранёс праз усё жыццё. Гэтыя вершы і далучаная да іх проза на італьянскай мове склалі першы буйны твор — «Новае жыццё» (1291-93, выд. 1576), у якім распрацаваў правілы «новага вытанчанага стылю» (ускладненыя маральна-філасофскія ідэі, сімволіка і алегарызм, вытанчанасць мастацкай формы). Пазней яго творчасць развівалася ў двух кірунках: на [[лацінская мова|лацінскай мове]] ствараў трактаты па пытаннях італьянскай мовы («Пра народнае красамоўства», 1303-04), аб дзяржаўнай уладзе («Пра манархію», 1312-13), на італьянскай мове — трактат, прысвечаны філасофскім, маральным і літаратурным пытанням («Баль», 1304-07) і вершы (т.зв. «рыфмы»). У 1311-13 напісаў 13 «Пасланняў» на лацінскай мове, эклогі, а таксама трактат «Спрэчка аб вадзе і зямлі» (1320). Вяршыня творчасці Дантэ — «[[Боская камедыя]]» (1306—1321?). Гэты манументальны твор позняга сярэднявечча ўяўляе сабой энцыклапедыю філасофіі, касмагоніі, гісторыі, рэлігіі, маралі, палітычных поглядаў еўрапейскага чалавека напярэдадні Адраджэння. Творчасць Дантэ зрабіла вялікі ўплыў на развіццё літаратуры. Яго творы перакладзеныя на многія мовы свету. На беларускую мову іх перакладалі [[Я. Семяжон]], [[А. Мінкін]], [[Л. Баршчэўскі]], [[У. Скарынкін]]. === «Новае жыццё» === Калі Беатрычэ памерла, Дантэ Аліг’еры быў несуцешны: яна так доўга падтрымлівала яго пачуццё, так зраднілася з яго лепшымі бакамі. Ён узгадвае гісторыю свайго недаўгавечнага кахання; яго апошнія ідэалістычныя моманты, на якія смерць наклала сваю пячатку, мімаволі заглушаюць астатнія: у выбары лірычных п’ес, навеяных у розны час каханнем да Беатрычэ, ёсць падсвядомая наўмыснасць; усё рэальна-гуллівае адхілена, як напр. санет пра добрага чараўніка; гэта не пасавала да агульнага тону ўспамінаў. «Абноўленае жыццё» складаецца з некалькіх санетаў і канцон, якія перамежваюцца кароткімі аповедамі як біяграфічнай ніткай. У гэтай біяграфіі няма аніякіх фактаў; затое кожнае адчуванне, кожная сустрэча з Беатрычэ, яе ўсмешка, адмова ў прывітанні — усё атрымвае сур’ёзнае значэнне, над якім паэт задумваецца, як над сапраўднай таямніцай; і не над ім адным, бо Беатрычэ — сапраўднае каханне, высокае, тое, што ўзносіць. Пасля першых вясновых спатканняў нітка рэчаіснасці пачынае губляцца ў свеце спадзеваў і чаканняў, таямнічых супадзенняў лічбаў тры і дзевяць і прарочых бачанняў, выкліканых каханнем і смуткам, як бы ў трывожным прадчуванні, што ўсяму гэтаму быць нядоўга. Думкі пра смерць, што прыйшлі яму падчас хваробы, мімаволі пераносяць яго да Беатрычэ; ён заплюшчыў вочы і пачынаецца трызненне: яму бачацца кабеты, яны ідуць з распушчанымі валасамі і кажуць: і ты таксама памрэш! Страшныя выявы шэпчуць: ты памёр. Трызненне ўзмацняецца, далей Дантэ Аліг’еры не ўсведамляе, дзе ён: новыя бачанні: кабеты ідуць, забітыя горам, і плачуць; сонца пацьмянела, і з'явіліся зоркі, бледныя, цьмяныя: яны таксама плачма плачуць; птушкі валяцца мёртвымі ў лёце, зямля дрыжыць, нехта праходзіць міма і кажа: няўжо ты нічога не ведаеш? твая любая пакінула гэты свет. Дантэ Аліг’еры плача, яму ўяўляецца процьма анёлаў, яны нясуцца да неба са словамі: «Асана ў Вышніх»; перад імі светлая хмурынка. І ў той жа час сэрца падказвае яму: твая любая сапраўды сканала. І яму здаецца, што ён ідзе паглядзець на яе; жанчыны пакрываюць яе белай посцілкай; яе твар спакойны, быццам кажа: я сталася годнай сузіраць крыніцу свету (§ XXIII). Аднойчы Дантэ Аліг’еры пачаў канцону, у якой хацеў перадаць станоўчы ўплыў на яго Беатрычэ. Пачаў і, напэўна, не скончыў, прынамсі ён паведамляе з яе толькі ўрывак (§ XXVIII): у гэты час яму прынеслі вестку пра смерць Беатрычэ, і наступны параграф «Абноўленага жыцця» пачынаецца словамі Ераміі (Плач I): «як самотна стаіць горад некалі людны! Ён быццам стаўся ўдавою; вялікі паміж народамі, князь над абласцямі, ён стаў даннікам». У яго афекце страта Беатрычэ здаецца яму грамадскай; ён апавяшчае пра яе знакамітых людзей Фларэнцыі і таксама пачынае словамі Ераміі (§ XXXI). Ва ўгодкі яе смерці ён сядзіць і малюе на дошчачцы: выходзіць фігура анёла (§ XXXV). Прайшоў яшчэ год: Дантэ тужыць, але разам з тым шукае суцяшэння ў сур’ёзнай працы думкі, учытваецца праз сілу ў Баэцыя «Суцяшэнне філасофіяй», чуе ўпершыню, што Цыцэрон пісаў пра тое ж у сваёй развазе «Пра сяброўства» (Convivio II, 13). Яго гора гэтак улеглася, што, калі адна маладая прыгожая дама зірнула на яго са спагадаю, спачуваючы яму, у ім прачнулася нейкае новае, невыразнае пачуццё, поўнае кампрамісаў са старым, яшчэ не забытым. Ён пачынае запэўніваць сябе, што ў той красуні знаходзіцца тое ж каханне, якое прымушае яго ліць слёзы. Кожны раз, калі яна сустракалася з ім, яна глядзела на яго гэтак жа, збялеўшы, быццам пад уплывам кахання; гэта нагадвала яму Беатрычэ: бо яна была такая ж бледная. Ён адчувае, што пачынае зазірацца на незнаёмую і што, калі напачатку яе спачуванне выклікала ў ім слёзы, то зараз ён не плача. І ён схамянаецца, дакарае сябе за нявернасць сэрца, хворага і сумленнага. Беатрычэ з’явілася яму ў сне, апранутая гэтак жа, як у той першы раз, калі ён убачыў яе яшчэ дзяўчынкай. Гэта была пара года, калі паломнікі натоўпамі праходзілі праз Фларэнцыю, скіроўваючыся ў Рым на пакланенне нерукатворнай іконы. Дантэ вярнуўся да старога кахання з усёй палкасцю містычнага афекту; ён звяртаецца да паломнікаў: яны ідуць задумаўшыся, можа, пра тое, што пакінулі хаты на радзіме; па іх выглядзе можна зразумець, што яны здалёку. І несумненна — здалёку: ідуць па невядомым горадзе і не плачуць, бо не ведаюць прычыны агульнага гора. «Калі вы спыніцеся і паслухаеце мяне, то зальецеся слязьмі; так падказвае мне тужлівае сэрца, Фларэнцыя страціла сваю Беатрычэ, і тое, што можа пра яе сказаць чалавек, кожнага прымусіць заплакаць» (§XLI). І «Абноўленае жыццё» сканчаецца абяцаннем паэта самому сабе не казаць больш пра блаславёную да тае пары, пакуль ён не ў стане будзе зрабіць гэта годна яе вобраза. == Выбраная бібліяграфія == * Le opere di Dante. Firenze, 1965. == Беларускія пераклады == [[File:De vulgari eloquentia.tif|thumb|''De vulgari eloquentia'', 1577]] * Боская камедыя ** Боская камедыя / Дантэ Аліг’еры; Пер. з італ., тлумачэн. і паслясл. У. Скарынкіна; Прадм. і рэд. пер. Я. Сіпакова. — Мн.: Маст. літ., 1997. — 541 с. — (Скарбы сусветнай літаратуры). — ISBN 985-02-0467-2 ** Тры песні з «Боскай камедыі» / Пераклад з італьянскай мовы Скарынкін У. // ЛІМ. 1996. 12 красав. С.14-15. ** Боская камедыя: З песні трэцяй / Пераклад з італьянскай мовы Семяжон Я. // Маладосць. 1965. № 5. С.107-108. ** Боская камедыя: фрагменты з «Пекла» / Пераклад Алег Мінкін / Падрадкоўны пераклад з італьянскай мовы [[Сяргей Шупа|С. Шупы]] // Наша ніва. 1993. № 15. ** Боская камедыя: фрагменты // Хрэстаматыя па літаратуры народаў свету / Пераклад з італьянскай мовы Л. Баршчэўскага. — Мн., 1995. — Ч. 1. — С. 219—222. ** Боская камедыя: фрагмент. Прад апраметнай // Сем цудаў свету / Пераклад з італьянскай мовы Я. Семяжон. — Мн.: Маст. літ., 1977. * Новае жыццё / Дантэ Аліг’еры; Кніга песень / Франчэска Петрарка: пер. з італ. У. Скарынкіна. — Мн.: Маст. літ., 2011. — 312 с. — (Бібліятэка сусветнай літаратуры). * На смерць Беатрычэ: (санет) ** На смерць Беатрычэ: Санет / Пераклад з італьянскай мовы Семяжон Я. // Маладосць.1965. № 5. — С. 107—108. ** На смерць Беатрычэ: Санет // Сем цудаў свету / Пераклад з італьянскай мовы Семяжон Я. — Мн.: Маст.літ., 1977. * Пра народнае красамоўства (трактат) / Пераклад з лацінскай мовы Данільчык А. / Наша вера, 2004, № 1-4. {{Зноскі}} == Літаратура == * Данільчык А. Рэцэпцыя Дантэ ў беларускай літаратуры ХІХ-ХХ стст. (у славянскім кантэксце) // Беларуская літаратура ў кантэксце славянскіх літаратур ХІХ-ХХ стст. / Навук. рэд. У. І. Мархель. — Мінск: Беларус. навука, 2006. — с.166—235. * {{Крыніцы/БелЭн|6|Дантэ Аліг’еры|Логіш, С.|}} * Чарота, У. І. Дантэ Аліг’еры і беларуская літаратура ХХ стагоддзя / Чарота, У. І. — Мн.: Бел. навука, 2009. — 189 с. * Contini, G. Un’idea di Dante: saggi danteschi. — Torino: Einaudi, 1970 (1), 2001. * {{ВТ-ЭСБЕ|Данте Алигьери}} * {{ВТ-МЭСБЕ|Данте Алигиери}} * {{ВТ-ЕЭБЕ|Данте, Алигьери}} * Баренбойм П. Д. «Конституционные идеи Данте», Законодательство и экономика, № 6, 2005, C. 64—69 * {{артыкул|аўтар = [[Рэнэ Генон|Генон Р.]]| загаловак = Эзотеризм Данте| спасылка = http://ec-dejavu.ru/e/Esoterism.html| выданне = Философские науки | год = 1991| нумар = 8| старонкі = 132—170}} * {{кніга |аўтар= [[Ілья Мікалаевіч Галенішчаў-Кутузаў|Голенищев-Кутузов И. Н.]] |загаловак= Данте |спасылка= http://svr-lit.niv.ru/svr-lit/golenischev-kutuzov-dante/index.htm |выдавецтва= Молодая Гвардия |год= 1967 |серыя= Жизнь замечательных людей |archive-url= https://web.archive.org/web/20160826221853/http://svr-lit.niv.ru/svr-lit/golenischev-kutuzov-dante/index.htm |archive-date= 26 жніўня 2016 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20160826221853/http://svr-lit.niv.ru/svr-lit/golenischev-kutuzov-dante/index.htm |archivedate= 26 жніўня 2016 }} * {{кніга|аўтар=[[Ілья Мікалаевіч Галенішчаў-Кутузаў|Голенищев-Кутузов И. Н.]]|загаловак=Данте Алигьери. Малые произведения|частка=Жизнь Данте и его малые произведения|год=1968|месца=М.|спасылка частка=http://svr-lit.niv.ru/svr-lit/articles/golenischev-kutuzov-dante.htm|старонкі=419-447|ref=Голенищев-Кутузов И. Н.}} * {{публікацыя|аўтар=[[Ілья Мікалаевіч Галенішчаў-Кутузаў|Голенищев-Кутузов И. Н.]]|загаловак=Творчество Данте и мировая культура|частка=Данте в России |частка спасылка=http://nevmenandr.net/scientia/gkutuzov-dantevrossii.php|частка2=Данте в советской культуре |год=1971|месца=М.|старонкі=454 — 486, 487 — 515 |ref=Голенищев-Кутузов И. Н.}} * {{кніга|аўтар = [[Ілья Мікалаевіч Галенішчаў-Кутузаў|Голенищев-Кутузов И. Н.]] |загаловак = Творчество Данте и мировая культура |адказны = Под редакцией и послесловием академика [[Віктар Максімавіч Жырмунскі|В. М. Жирмунского]] |выдавецтва = Наука |год = 1971}} * {{публікацыя|аўтар=[[Ілья Мікалаевіч Галенішчаў-Кутузаў|Голенищев-Кутузов И. Н.]], Хлодовский Р. И.|частка=Данте Алигьери|загаловак=Литература Италии|падзагаловак=Литература XIII-XIV вв.|том=3|старонкі=51—68|месца=М.|год=1985|серыя=История всемирной литературы|серыя тамоў=9|адказны=АН СССР; Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького|серыя год=1983—1994 |выдавецтва=Наука|спасылка частка=http://feb-web.ru/feb/ivl/vl3/vl3-0512.htm |ref=Голенищев-Кутузов И. Н., Хлодовский}} * Данте и всемирная литература. М., 1967. * ''Дживелегов А. К.'' Данте, 1933. — 176 с. ([[Жизнь замечательных людей]]) * ''Доброхотов А. Л.'' Данте Алигьери.- М.: Мысль, 1990.- 207,[1]c.-(Мыслители прошлого) ISBN 5-244-00261-9 * ''Елина Н. Г.'' Данте. М., 1965. * ''Зайцев Б. К.'' Данте и его поэма. М., 1922. * ''Рабинович В. Л.'' «Божественная Комедия» и миф о философском камне // Дантовские чтения. М., 1985. * {{кніга|аўтар = [[:it:Marco Santagata|Santagata M.]] |загаловак = Dante. Il romanzo della sua vita |месца = Milano |адказны = Oscar Mondadori |год = 2015 |allpages = 467 |isbn = 978-88-04-63182-8 |ref = Marco Santagata}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Dante Alighieri}} * [http://www.worldofdante.org/ World of Dante ] * [http://mobook.ru/book/select/book/8632 Божественная комедия с комментариями Лозинского и иллюстрациями Гюстава Доре в библиотеке mobook.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220330040623/http://mobook.ru/book/select/book/8632 |date=30 сакавіка 2022 }} * [http://alighieri.ru Божественная Комедия с комментариями Лозинского и иллюстрациями Гюстава Доре on line .RU] * [http://www.centocanti.it/template/contenuto.asp?IDFolder=195&LN=IT Божественная Комедия on line .IT] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070508211327/http://www.centocanti.it/template/contenuto.asp?IDFolder=195&LN=IT |date=8 мая 2007 }} * [http://worldpoetry.ru/dante/index.php?p=1 Поэма на русском языке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130513020139/http://worldpoetry.ru/dante/index.php?p=1 |date=13 мая 2013 }} * [http://etcweb.princeton.edu/dante/pdp/ Поэма на итальянском и английском языках] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190429113047/http://etcweb.princeton.edu/dante/pdp/ |date=29 красавіка 2019 }} * [http://www.rvb.ru/links/dante_catalogue.htm DANTE E GLI STUDI DANTESCHI Пильщиков: Аннотированный каталог сетевых ресурсов по Данте и дантоведению] * [http://mignews.com/news/culture/world/120107_62611_63633.html Создатель «Божественной комедии» обрел лицо] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120125054017/http://mignews.com/news/culture/world/120107_62611_63633.html |date=25 студзеня 2012 }} * [http://univertv.ru/video/filologiya/literatura/poeziya/dante_aligeri/ Данте Алигьери] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180926155924/http://univertv.ru/video/filologiya/literatura/poeziya/dante_aligeri/ |date=26 верасня 2018 }} * [http://www.i-u.ru/biblio/persons.aspx?id=550 В библиотеке РГИУ]{{Недаступная спасылка}} * {{cite web|author=Елена Сизова.|url=http://www.monsalvat.globalfolio.net/rus/dominator/frederick-II-roman-emperor/sizova_frederick_poetry/index020.php|title=Фридрих II Гогенштауфен и его династия в зеркале литературы|publisher=Историко-искусствоведческий портал "Монсальват"|archive-url=https://www.webcitation.org/616kTgzjT?url=http://www.monsalvat.globalfolio.net/rus/dominator/frederick-II-roman-emperor/sizova_frederick_poetry/index020.php|archive-date=21 жніўня 2011|access-date=14 ліпеня 2016|url-status=live}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Італьянскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Італьянскамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Італіі]] [[Катэгорыя:Паэты Італіі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XIII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XIV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Паэты XIV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»]] [[Катэгорыя:Памерлі ад малярыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Дантэ Аліг’еры| ]] bps3bot3887biygaku0o2fex3qh10le Гміна 0 47491 5133989 5133051 2026-04-30T11:39:21Z M.L.Bot 261 5133989 wikitext text/x-wiki [[Файл:POLSKA mapa - gminy 2008-01-01.png|right|thumb|400px|Карта гмін у Польшчы]] '''Гміна''' ({{lang-pl|gmina}} — воласць) — найменшая [[Адміністрацыйны падзел Польшчы|адміністрацыйная адзінка Польшчы]]. Назва ўтварылася ад нямецкага ''Gemeinde'' ({{lang-be|грамада}}). У залежнасці ад тэрыторый, якія ўваходзяць у склад, гміны бываюць гарадскія ({{lang-pl|miejskie}}), вясковыя ({{lang-pl|wiejskie}}) і вяскова-гарадскія ({{lang-pl|miejsko-wiejskie}}). Кіраўніцтва гміны складаюць<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.prawo.pl/samorzad/stanowiska-w-samorzadzie-i-nazwy-jednostek-samorzadowych,95279.html|title=Wójt, burmistrz, prezydent - kto jest kim w samorządzie|website=prawo.pl|date=2021-01-29}}</ref>: * Савет гміны ({{lang-pl|rada gminy}}) — заканадаўчы і кантрольны орган, які выбіраецца на ўсеагульных выбарах мясцовага самакіравання на 5 гадоў. Савет складаецца з 15-45 членаў у залежнасці ад колькасці жыхароў гміны. * Выканаўчы орган — у сельскіх гмінах [[войт]] ({{lang-pl|wójt}}), у невялікіх гарадках — [[бурмістр]] ({{lang-pl|burmistrz}}), у гарадах з насельніцтвам больш за 100 000 жыхароў — [[прэзідэнт горада|прэзідэнт]] ({{lang-pl|prezydent}}). Выбіраецца жыхарамі гміны на 5 гадоў на выбарах, у адпаведных выпадках можа таксама прызначацца Саветам. Да 2002 года<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20021130984|title=Ustawa z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (Dz.U. 2002 nr 113 poz. 984)|website=Internetowy System Aktów Prawnych (ISAP) Kancelarii Sejmu}}</ref> выканаўчым органам з’яўлялася Праўленне гміны ({{lang-pl|zarząd gminy}}), якое ўзначальваў войт, бурмістр або прэзідэнт. Кампетэнцыі гміны вызначае арт. 7 Закону аб самакіраванні ў гмінах<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/samorzad-gminny-16793509/art-7?unitId=art(7)|title=Art. 7. - [Zadania własne gminy] - Samorząd gminny|website=Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U.2025.1153 t.j.)|date=рэд. 05 жніўня 2025|publisher=}}</ref>. Да іх належаць, напрыклад, пачатковыя [[школа|школы]], [[Дзіцячы сад|дзіцячыя сады]], [[бібліятэка|бібліятэкі]], дамы культуры, мясцовы [[транспарт]], гмінныя дарогі, кіраванне рынкамі, ахова здароўя. Кіраўніцтва гміны адказвае за парадак і бяспеку на сваёй тэрыторыі, у яе кампетэнцыі знаходзяцца дарогі мясцовага значэння, арганізацыя камунальнай гаспадаркі і г. д. У выніку апошняй рэформы цяпер у шэраг абавязкаў гміны ўваходзяць і фінансавыя сродкі. Усяго ў Польшчы 2479 гмін (на 01.01.2026).<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.gov.pl/web/mswia/baza-jst|title=Baza Jednostek Samorządu Terytorialnego|website=Сайт Міністэрства ўнутраных спраў і адміністрацыі|access-date=2026-04-27}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Гл. таксама == * [[Павет]] * [[Ваяводства]] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі]] t6ldxw1robm8s9ygc1wmx7e32wnzngh Красназвёздаўскі сельсавет 0 47868 5133800 4851739 2026-04-30T01:29:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133800 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Красназвёздаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Клецкі раён]] |Уключае = 18 населеных пунктаў |Сталіца = [[Янавічы (Красназвёздаўскі сельсавет)|Янавічы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2641 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Красназвё́здаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Клецкі раён|Клецкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Янавічы (Красназвёздаўскі сельсавет)|Янавічы]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Бабаевіцкі сельсавет''' у складзе Клецкага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Бабаевічы]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. 24 жніўня 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Галавацкі сельсавет|Галавацкага сельсавета]] (пасёлкі [[Цапра (пасёлак)|Цапра]] і [[Цаперка (пасёлак)|Цаперка]]), у склад сельсавета з [[Грыцэвіцкі сельсавет|Грыцэвіцкага сельсавета]] перададзена вёска [[Цапра (вёска)|Цапра]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 жніўня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]]. У 1966 годзе ў склад [[Тучанскі сельсавет|Тучанскага сельсавета]] перададзена вёска [[Янавічы (Красназвёздаўскі сельсавет)|Янавічы]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 студзеня і 26 лютага 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 9 (1129).</ref>. З 30 ліпеня 1966 года сельсавет у складзе адноўленага Клецкага раёна. 21 студзеня 1969 года пасёлку пры раённым аб’яднанні «Сельгастэхніка» прысвоена назва [[Перамаганосны]], вёсцы цэнтральнай сядзібы племзавода «Чырвоная Зорка» — [[Красная Звязда (Клецкі раён)|Красная Звязда]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 21 студзеня 1969 г. Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 4 (1234).</ref>. 16 жніўня 1973 года цэнтр перанесены ў вёску Янавічы, сельсавет перайменаваны ў '''Янавіцкі сельсавет'''<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 жніўня 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 27 (1401).</ref>. 23 ліпеня 1984 года цэнтр перанесены ў вёску [[Красная Звязда (Клецкі раён)|Красная Звязда]], сельсавет перайменаваны ў Красназвёздаўскі<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 ліпеня 1984 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1984, № 26 (1796).</ref>. У 1987 годзе скасаваны пасёлак [[Перамаганосны]] (далучаны да [[Клецк]]а)<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 лютага, 23 сакавіка і 29 чэрвеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. 21 студзеня 2004 года ў склад сельсавета з [[Тучанскі сельсавет|Тучанскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Стралкава]] і [[Янавічы (Красназвёздаўскі сельсавет)|Янавічы]]<ref>{{Cite web |url=http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-29/2004-29(003-049).pdf&oldDocPage=14 |title=Решение Минского областного Совета депутатов от 21 января 2004 г. № 47 Об изменении границ Тучанского и Краснозвездовского сельсоветов Клецкого района |access-date=18 красавіка 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210916234855/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-29/2004-29(003-049).pdf&oldDocPage=14 |archivedate=16 верасня 2021 |url-status=dead }}</ref>. 28 снежня 2017 года скасавана вёска Стралкава<ref>{{Cite web |url=http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-203/2008_203_9_14727.pdf&oldDocPage=1 |title=Решение Клецкого районного Совета депутатов от 28 декабря 2007 г. № 50 Об упразднении сельских населенных пунктов |access-date=18 красавіка 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210917001902/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-203/2008_203_9_14727.pdf&oldDocPage=1 |archivedate=17 верасня 2021 |url-status=dead }}</ref>. 5 лютага 2008 года цэнтр сельсавета перанесены ў аграгарадок Янавічы<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-216/2008_216_9_15550.pdf&oldDocPage=1 Решение Клецкого районного Совета депутатов от 5 февраля 2008 г. № 57 О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов в агрогородки]</ref>. 28 мая 2013 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Нагорнаўскі сельсавет|Нагорнаўскага сельсавета]] (5 населеных пунктаў: [[Дамарацкія]], [[Загорнае (Клецкі раён)|Загорнае]], [[Заполле (Клецкі раён)|Заполле]], [[Нагорнае (Клецкі раён)|Нагорнае]] і [[Рубеж (Клецкі раён)|Рубеж]]) і частка [[Зубкаўскі сельсавет|Зубкаўскага сельсавета]] (6 населеных пунктаў: [[Галавачы (Клецкі раён)|Галавачы]], [[Гурнаўшчына (Клецкі раён)|Гурнаўшчына]], [[Каранеўшчына (Клецкі раён)|Каранеўшчына]], [[Лецяшын (Клецкі раён)|Лецяшын]], [[Матушы]], [[Рассветная (Клецкі раён)|Рассветная]])<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (7 населеных пунктаў) — 1965 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 95,8 % — [[беларусы]], 2,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=18 красавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (18 населеных пунктаў) — 2641 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Красназвёздаўскі сельсавет}} {{Клецкі раён}} [[Катэгорыя:Красназвёздаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Нясвіжскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 2kxbut4zyjp27i32by27t8b9uwxjlcn Усходняе партнёрства 0 49201 5133707 5098745 2026-04-29T17:45:43Z Orbitminis 152737 5133707 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Усходняе партнёрства |альтэрнатыўная = {{lang-en|Eastern Partnership}} |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = EU-Eastern Partnership.svg |шырыня_карты1 = 250px |легенда1 = {{Легенда|#003399|Еўрапейскі Саюз}} |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = {{Легенда|#ff6600|Краіны Усходняга партнёрства}} |членства = {{ARM}}<br>{{AZE}}<br>{{BLR}}<br>{{GEO}}<br>{{MDA}}<br>{{UKR}} |тып_цэнтра = Арганізатар |цэнтр = {{Сцяг Еўрасаюза}} [[Еўрапейскі саюз]] |тып = праект European External Action Service |мовы = мовы ЕС |мова = |пасада_кіраўніка1 = |імя_кіраўніка1 = |пасада_кіраўніка2 = |імя_кіраўніка2 = <!-- ... --> |пасада_кіраўніка10 = |імя_кіраўніка10 = |заснавальнік1 = {{SWE}}<br>{{POL}} |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = 26 мая 2008 |заснавальнік2 = |падзея_заснавання2 = |дата_заснавання2 = <!-- ... --> |заснавальнік6 = |падзея_заснавання6 = |дата_заснавання6 = |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = |заўвага2 = <!-- ... --> |адрас = |сайт = [https://eeas.europa.eu/diplomatic-network/eastern-partnership_en Афіцыйны сайт] |вікісховішча = }} '''Усхо́дняе партнё́рства''' ({{lang-en|Eastern Partnership}}) — праект [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]], скіраваны на паглыбленне адносін з 6 краінамі былога [[СССР]]. == Ідэя праекта == Праект «Усходняе партнёрства» ініцыянаваўся пачаткова [[Польшча]]й і [[Швецыя]]й. Сумесная ініцыятыва аб’ядноўвае [[Еўрапейскі Саюз]] (ЕС), краіны — члены ЕС і шэсць краін «Усходняга партнёрства» — [[Арменія|Арменію]], [[Азербайджан]], [[Беларусь]], [[Грузія|Грузію]], [[Малдова|Малдову]] і [[Украіна|Украіну]]. Гэта ініцыятыва з’явілася як асаблівае усходняе прадаўжэнне Еўрапейскай палітыкі суседства, якая прадугледжвае наладжванне як двухбаковых, так і шматбаковых адносін. Свой падыход да «Усходняга партнёрства» ЕС вызначыў як арыентаваны на вынікі. У сувязі з гэтым Еўрапейскі саюз вылучыў 20 ключавых задач, якія павінны быць рэалізаваны да 2020 года. Яны ў прыватнасці датычацца такіх сфер, як эканамічнае развіццё і рыначныя магчымасці, умацаванне інстытутаў і належнае кіраванне, мабільнасць і кантакты паміж людзьмі, транспартныя зносіны, энергаэфектыўнасць, навакольнае асяроддзе і змяненне клімату, узаемадзеянне з арганізацыямі грамадзянскай супольнасці, узмацненне барацьбы за гендарную роўнасць і супраць дыскрымінацыі<ref>[http://blr.belta.by/politics/view/samit-ushodnjaga-partnerstva-adkryvaetstsa-sennja-u-bruseli-64075-2017/ blr.belta.by]</ref> == Гісторыя праекта == Абвяшчэнне праекта міністрам замежных спраў [[Польшча|Польшчы]] пры ўдзеле [[Швецыя|Швецыі]] адбылося [[26 мая]] [[2008]] года. Міністр замежных спраў Польшчы [[Радослаў Сікорскі]] выказаў меркаванне, што на ўсходзе ёсць еўрапейскія суседзі і ўсе яны маюць права аднойчы ўступіць у ЕС. Міністр замежных спраў Швецыі [[Карл Більт]] ў сваю чаргу адзначыў, што прыйшоў час паглядзець на ўсход, каб убачыць, што Еўропа можа зрабіць для ўмацавання дэмакратыі<ref>{{cite web|url=https://euobserver.com/foreign/26211|title='Eastern Partnership' could lead to enlargement, Poland says|publisher=EUobserver|date=2008-05-27|accessdate=2017-03-31}} {{ref-en}}</ref>. З моманту заснавання «Усходняга партнёрства» адбыліся саміты ў [[Пражскі саміт Усходняга партнёрства|Празе]] (2009), у [[Варшаўскі саміт Усходняга партнёрства|Варшаве]] (2011), у [[Віленскі саміт Усходняга партнёрства|Вільні]] (2013), у [[Рыжскі саміт Усходняга партнёрства|Рызе]] (2015), [[Брусель|Брусэлі]] (2017).<ref>http://collections.internetmemory.org/haeu/content/20160313172652/http://eeas.europa.eu/top_stories/2015/infographics_eastern_partnership_riga_summit_en.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170502024422/http://collections.internetmemory.org/haeu/content/20160313172652/http://eeas.europa.eu/top_stories/2015/infographics_eastern_partnership_riga_summit_en.htm |date=2 мая 2017 }}</ref> Першы [[саміт]] краін-удзельніц праграмы «Усходняе партнёрства» адбыўся [[7 мая]] [[2009]] года ў [[Прага|Празе]], з удзелам [[Азербайджан]]а, [[Арменія|Арменіі]], [[Беларусь|Беларусі]], [[Грузія|Грузіі]], [[Малдова|Малдовы]] і [[Украіна|Украіны]]. Была прынята сумесная дэкларацыя па пытанням «Усходняга партнёрства» і адбылося яго афіцыйнае заснаванне. У маі 2010 года на варшаўскім саміце Польшча прапанавала стварыць у рамках праграмы «Усходняе партнёрства» так званы «гурт сяброў» і запрасіла Расію ўдзельнічаць у гэтай структуры. Першае пасяджэнне міністраў замежных спраў у рамках Усходняга партнёрства прайшло [[9 снежня]] [[2009]] года ў [[Брусель|Бруселі]]. У ліпені 2012 года [[Еўрапейскі парламент]] заклікаў міністраў замежных спраў абмеркаваць на сустрэчы ў Бруселі сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі. [[Image:Eastern-Partnership-Summit-22-05-2015-2772.jpg|300px|thumb|Саміт «Усходняга партнёрства» 22 мая 2015 года.]] 28—29 лістапада 2013 года адбыўся [[Віленскі саміт Усходняга партнёрства]] Прадстаўнікі Грузіі і Малдовы парафіравалі [[Пагадненне аб асацыяцыі з Еўрапейскім Саюзам|Пагаднення аб асацыяцыі з Еўрапейскім Саюзам]]. Устрымаліся ад яго падпісання Арменія і Украіна. Рашэнне Кабінета Міністраў Украіны аб прыпыненні працэсу падрыхтоўкі заключэння [[Пагадненне аб асацыяцыі з Еўрапейскім Саюзам|Пагаднення аб асацыяцыі з Еўрапейскім Саюзам]], якое было прынята за тыдзень да Віленскага саміту, а таксама паўторная вусная адмова ўкраінскага прэзідэнта [[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Віктара Януковіча]] падпісаць Пагадненне аб асацыяцыі з Еўрапейскім Саюзам і Пагадненне аб паглыбленай і ўсёабдымнай зоне свабоднага гандлю ЕС з Украінай ужо ў ходзе Віленскага саміту Усходняга партнёрства<ref>[http://timer.od.ua/news/sammit_es_yanukovich_ne_stal_podpisivat_soglashenie_ob_assotsiatsii_827.html Янукович не стал подписывать соглашение об ассоциации. Таймер, 29.11.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129041419/http://timer.od.ua/news/sammit_es_yanukovich_ne_stal_podpisivat_soglashenie_ob_assotsiatsii_827.html |date=29 лістапада 2014 }}</ref> паклалі пачатак [[Еўрамайдан|масавым пратэстам у краіне (т.зв. «Еўрамайдана»)]]. 21—22 мая 2015 года ў [[Рыга|Рызе]] ([[Латвія]]) адбыўся саміт Усходняга партнёрства — з удзелам Украіны, Беларусі, Малдовы, Арменіі, Грузіі і Азербайджана. Чарговы саміт ініцыятывы «Усходняе партнёрства» адбыўся ў [[Брусель|Бруселі]] 24 лістапада 2017 года. Па выніках саміту прынята сумесная дэкларацыя, у якой удзельнікі пацвярджаюць высокую важнасць «Усходняга партнёрства» ў якасці асаблівага вымярэння еўрапейскай палітыкі суседства. У дакуменце гаворыцца аб развіцці і ўмацаванні адносін паміж Еўрасаюзам і краінамі-партнёрамі. Пры гэтым пацвярджаецца суверэннае права кожнай дзяржавы самастойна вызначаць узровень і мэты ў адносінах з ЕС. Асобная ўвага ўдзелена бяспецы і стабільнасці ў рэгіёне. У прыватнасці, удзельнікі саміту заклікалі аднавіць намаганні для мірнага вырашэння канфліктаў на базе прынцыпаў і норм міжнароднага заканадаўства. У дэкларацыі таксама гаворыцца аб развіцці ў эканамічнай і сацыяльнай сферах, удасканаленні транспартных сувязей, узаемадзеянні ў энергетыцы, па пытаннях экалогіі, развіцця міжасобасных кантактаў, уключаючы адукацыю, культуру, навуку, маладзёжнае асяродззе<ref>[http://blr.belta.by/politics/view/lidary-es-zajauljajuts-ab-vazhnastsi-partnerstva-z-ushodnimi-susedzjami-u-tym-liku-belarussju-64112-2017/ blr.belta.by]</ref>. Па выніках саміту прадстаўнікі Ерапейскага Саюзу падкрэслілі, што ў краін-удзельніц праграмы «Усходняга партнёрства» ў агляднай будучыні няма перспектывы на ўступленне ў Еўрапейскі Саюз<ref>[https://belprauda.org/stranam-vostochnogo-partnerstva-chlenstvo-v-es-ne-obeshhayut/ Странам «Восточного партнерства» членство в ЕС не обещают]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Кіраўнік Еўракамісіі [[Жан-Клод Юнкер]] заявіў, што пытанне ўключэння краін «Усходняга партнёрства» ў склад Еўрапейскага Саюзу не стаіць на парадку дня, і цяперашняя сустрэча не з’яўляецца «самітам пашырэння ЕС»<ref>[https://belprauda.org/stranam-vostochnogo-partnerstva-chlenstvo-v-es-ne-obeshhayut/ Странам «Восточного партнерства» членство в ЕС не обещают]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Палітыкі Еўрапейскага Саюзу, акрамя таго, далі зразумець, што ў краін-удзельніц «Усходняга партнёрства» няма неабходнасці рабіць выбар паміж добрымі адносінамі з Еўрапейскім Саюзам і супрацоўніцтвам з Расійскай Федэрацыяй<ref>[https://belprauda.org/stranam-vostochnogo-partnerstva-chlenstvo-v-es-ne-obeshhayut/ Странам «Восточного партнерства» членство в ЕС не обещают]{{Недаступная спасылка}}</ref>. На саміце ў Бруселі таксама стала вядома, што Украіна не атрымае да канца 2017 г. чаканыя ёй 600 мільёнаў еўра фінансава-інвестыцыйнай дапамогі ад Еўрапейскага саюзу, а толькі атрымала абяцанні правесці ў 2018 г. еўрапейскую інвестыцыйную канферэнцыю адносна т.зв. «новага „плана Маршала“» па пытанні фінансавай дапамогі для Украіны<ref>[http://ruspravda.info/Poroshenko-hotel-bolshe-Evropi-a-poluchil-ot-vorot-povorot-29881.html Порошенко хотел «больше Европы», а получил от ворот поворот] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171128021927/http://ruspravda.info/Poroshenko-hotel-bolshe-Evropi-a-poluchil-ot-vorot-povorot-29881.html |date=28 лістапада 2017 }}</ref>. 13-14 траўня 2019 года ў [[Брусель|Бруселі]] прайшоў юбілейны саміт «Усходняга партнёрства», адбыліся імпрэзы ў гонар 10-годдзя праграмы. У сувязі з самітам у Брусель прыбылі лідары ўсіх краін партнёрства, акрамя прэзідэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі (краіну на сустрэчы прадставіў міністар замежных спраў Уладзімір Макей)<ref>[https://www.svaboda.org/a/29939103.html svaboda.org]</ref>. == Асноўныя прыярытэты да 2020 года == [[Еўрапейская камісія]] прапанавала 20 ключавых прыярытэтаў да 2020 году, якія зафіксаваныя ў дакуменце «Eastern Partnership — Focusing on key priorities and deliverables». <ref>[https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage_en/17364/EU%20identifies%2020%20key%20deliverables%20for%202020%20for%20the%20Eastern%20Partnership EU identifies 20 key deliverables for 2020 for the Eastern Partnership]</ref> Асноўнымі прыярытэтамі адносін паміж краінамі Усходняга партнёрства і [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] з’яўляюцца: # '''Эканамічнае развіццё і магчымасці рынку'''. <ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.eap-plus.eu/object/news/40 |title=EU identifies EaP PLUS as one of the milestones of the 20 key deliverables for the Eastern Partnership by 2020 |access-date=2 мая 2017 |archive-date=15 лістапада 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115100058/https://www.eap-plus.eu/object/news/40 |url-status=dead }}</ref> Мэта [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]] — падтрымліваць краіны Усходняга партнёрства ў напрамку да разнастайнасці, прыцягваць інвестыцыі і ствараць новыя працоўныя месцы. Каб гэта атрымалася, неабходна паляпшаць нарматыўную базу для бізнес-супольнасці, накіравацца на распрацоўку стратэгіі для малых і сярэдніх прадпрыемстваў і ў далейшым выкарыстоўваць стратэгіі ў працэсе прыняцця рашэнняў; стварыць працоўныя месцы на мясцовым узроўні. # '''Умацаванне інстытутаў і добрае кіраванне'''.<ref name=":0" /> Умова гэтага прыярытэту тычыцца барацьбы з [[Карупцыя|карупцыяй]], узмацнення дзяржаўнага кіравання і садзейнічання эфектыўнаму кіраванню рэформ для паляпшэння бізнес-ассяроддзя, эканамічнага росту і грамадскіх падзей; падтрымкі супрацоўніцтва ў галіне бяспекі, у прыватнасці, для вырашэння канфліктаў, прадухлення крызісных сітуацый, грамадзянскай абароны ад новых пагроз.<ref name=":1">{{Cite web |url=https://ipn.md/en/integrare-europeana/81283 |title=Архіўная копія |access-date=2 мая 2017 |archive-date=18 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118112039/https://www.ipn.md/en/integrare-europeana/81283 |url-status=dead }}</ref> # '''Сувязь, энергаэфектыўнасць, змяненне клімату і навакольнага асяроддзя'''.<ref name=":0" /> Мэтай гэтага прыярытэту з’яўляецца паляпшэнне транспартных узаемасувязяў паміж [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскім Саюзам]] і краінамі Усходняга партнёрства і ўнутры саміх краін партнёрства; садзейнічанне новым магчымасцям у эканамічным развіцці; рэгіянальная эканамічная інтэграцыя і мабільнасць людзей, дзеянні ў энергетыцы і клімату, дапамога партнёрам Усходняга партнёрства стаць менш спрыяльнымі да знешніх рызыкаў і дапамагчы ім у развіцці устойлівай эканомікі, што магло б спрыяць прыцягненню [[Інвестыцыя|інвестыцый]] і садзейнічаць устойліваму развіццю, паляпшэнню энергаэфектыўнасці, згрупаваную разам з выкарыстаннем аднаўляльных крыніц энергіі і скарачэннем [[Парніковыя газы|выкідаў парніковых газаў]]. Рэгуляванне змены клімату ўключае ў сябе меры, накіраваныя на жыццё і здароўе насельніцтва, меры па зніжэнні ўздзеяння неспрыяльных умоў надвор’я. <ref name=":1" /> # '''Мабільнасць і міжасобасныя адносіны'''.<ref name=":0" /> Упор дадзенага прыярытэту накіраваны на развіццё прадпрымальніцтва і рэгуляванне па мадэрнізацыі працэсу, працаўладкаванне і развіццё; спрыяльнасць працаўладкавання моладзі, садзейнічанне абмену паміж людзьмі і правядзенню даследванняў і інавацыйнага супрацоўніцтва. Наступная мэта — [[лібералізацыя]] візавага рэжыму, мабільнасць інтэграванага кіравання межамі партнёрства.<ref name=":1" /> == Эканамічнае супрацоўніцтва == Беларускі журналіст [[Васіль Іваноў]] у 2011 г. звярнуў увагу на тое, што [[Еўрапейскі інвестыцыйны банк]] і [[Еўрапейскі банк рэканструкцыі і развіцця]] гатовыя падтрымліваць інвестыцыйныя праекты ў краінах-удзельніцах «Усходняга партнёрства»: для гэтага ЕІБ стварыў адмысловы фонд памерам больш 1,5 млрд еўра, а ЕБРР плануе вылучыць каля 3,7 млрд еўра для рэалізацыі праектаў у сферы энергетыкі, тэлекамунікацый і інфраструктуры. Акрамя гэтага, 4 красавіка 2011 года ў Брусэлі быў запушчаны праект «East Invest», накіраваны на прадастаўленне пазык малым і сярэднім прадпрыемствам. Для рэалізацыі праекта [[Еўрапейская Камісія]] і [[Еўрапейская Асацыяцыя Гандлёва-прамысловых палат]] падпісалі кантракт на суму 8,75 млн еўра. У ім удзельнічаюць 85 гандлёвых партнёраў і кансалтынгавых арганізацый, большасць з якіх — патэнцыйныя інвестары з краін-членаў ЕС<ref>{{cite web|url=http://bel.biz/completed/management/rynki/vostochnoe_partnerstvo_i_tamojennyiy_soyuz_plyusyi_i_minusyi_dlya_belarusi|title=Восточное партнерство и Таможенный союз: плюсы и минусы для Беларуси|publisher=Белорусский бизнес|date=2011-10-19|accessdate=2017-03-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220121140334/https://bel.biz/completed/management/rynki/vostochnoe_partnerstvo_i_tamojennyiy_soyuz_plyusyi_i_minusyi_dlya_belarusi/|archivedate=21 студзеня 2022|url-status=dead}} {{ref-ru}}</ref>. == Парламенцкае і культурнае супрацоўніцтва == {{Асноўны артыкул|Парламенцкая асамблея Еўранэст|Праграма ЕС і Усходняга партнёрства «Культура і крэатыўнасць»}} У межах Усходняга партнёрства створана [[Парламенцкая асамблея Еўранэст]], якая аб’ядноўвае прадстаўнікоў [[Еўрапейскі парламент|Еўрапарламента]] і парламентаў краін-удзельніц праекта, а таксама [[Праграма ЕС і Усходняга партнёрства «Культура і крэатыўнасць»]]. == Беларусь і «Усходняе партнёрства» == Нацыянальная платформа Форума грамадзянскай супольнасці Усходняга партнёрства была заснавана ў ліпені 2010 года. Першапачаткова яна разглядалася як самастойны суб'ект з цэнтралізаванай сістэмай прыняцця рашэнняў. Аднак частка ўдзельнікаў платформы, у першую чаргу прадстаўнікі кансорцыума «ЕўраБеларусь», выступалі за пашырэнне функцый і задач платформы за рамкі праекта Усходняга партнёрства, каб выкарыстоўваць узніклы патэнцыял для кансалідацыі грамадзянскай супольнасці і дэмакратычных рэформ. З-за абвастрэння супярэчнасцяў у бачанні будучыні платформы шэраг арганізацый нават выйшлі з яе. З-за цэнтралізаванага працэса прыняцця рашэнняў у рамках платформы так і не былі створаны рабочыя групы, каб уцягнуць асобныя НДА ў праекты па рэфармаванні той ці іншай сацыяльнай сферы<ref>Арцёменка, А. (Дэ)кансалідацыя грамадзянскай супольнасці ў Беларусі: зніжэнне патэнцыялу да салідарнага дзеяння, дэпалітызацыя і каштоўнасны разнабой / Алена Арцёменка // ARCHE Пачатак. — 2015. — № 4 (137). — С. 65—66.</ref>. 30 верасня 2011 г. Беларусь адмовілася ад удзелу ў саміце «Усходняга партнёрства» ў Варшаве ў знак пратэсту супраць рашэння арганізатараў не запрашаць на гэтую сустрэчу прэзідэнта [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|А. Лукашэнка]] і асуджэння палітычных рэпрэсій у краіне. Галоўнай тэмай саміта «Усходняга партнёрства» ў ліпені 2012 г. у Бруселі была Беларусь. Афіцыйны Мінск на саміце прадстаўляў міністр замежных спраў [[Сяргей Мікалаевіч Мартынаў|Сяргей Мартынаў]]. На прэс-канферэнцыі перад самітам міністр замежных спраў Польшчы [[Радослаў Сікорскі|Радаслаў Сікорскі]], каментуючы сітуацыю ў Беларусі, пацвердзіў гатоўнасць Еўрасаюза да дыялогу, падкрэсліўшы, аднак, што збліжэнне Беларусі з Еўропай залежыць ад самой Беларусі. У рамках саміту была прынята кароткая дэкларацыя, якая пацвярджае мэты і напрамкі работы «Усходняга партнёрства», вызначаныя ў ранейшых дэкларацыях<ref>{{cite web|url=https://charter97.org/ru/news/2012/7/23/55579/|title=Беларусь в центре внимания саммита «Восточного партнерства»|publisher=Хартыя '97|date=2012-07-23|accessdate=2017-03-31}} {{ref-ru}}</ref>. Асноўныя падзеі ў адносінах з [[Беларусь|Беларуссю]] накіраваны на паэтапнае супрацоўніцтва праз нядаўна створаную групу Каардынацыя ЕС-Беларусь, якая адлюстравана ў адзiнай структуры падтрымкі і ахоплівае перыяд 2017—2020 гг.<ref>[https://eeas.europa.eu/sites/eeas/files/swd_2016_467_f1_joint_staff_working_paper_en_v3_p1_8733051.pdf Дакумент  Eastern Partnership — Focusing on key priorities and deliverables.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170109084725/https://eeas.europa.eu/sites/eeas/files/swd_2016_467_f1_joint_staff_working_paper_en_v3_p1_8733051.pdf |date=9 студзеня 2017 }}</ref> 17 лістапада 2017 г. міністр замежных спраў Германіі [[Зігмар Габрыэль]] у Мінску афіцыйна запрасіў, каб беларускую дэлегацыю ў Брусель на саміт «Усходняга партнёрства» ўзначаліў прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка. Міністр замежных спраў Беларусі [[Уладзімір Уладзіміравіч Макей|Уладзімір Макей]] тады выказаў пазіцыю Беларусі: «Мы хочам мець нармальныя адносіны і з Усходам, і з Захадам, разумеючы, што мы знаходзімся на стыку гэтых двух геапалітычных гульцоў. Еўрапейскі Саюз для нас з’яўляецца другім [пасля Расіі] па значнасці гандлёва-эканамічным партнёрам. Адтуль да нас ідуць інвестыцыі, сучасныя тэхналогіі. Таму мы проста абавязаны мець нармальныя адносіны з Еўрапейскім Саюзам, уключаючы Германію, якая з’яўляецца членам ЕС»<ref>[http://www.ctv.by/novosti-minska-i-minskoy-oblasti/vice-kancler-germanii-my-dolzhny-vmeste-reklamirovat-belarus-kak Вице-канцлер Германии: Мы должны вместе рекламировать Беларусь как площадку для международного бизнеса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171119210912/http://www.ctv.by/novosti-minska-i-minskoy-oblasti/vice-kancler-germanii-my-dolzhny-vmeste-reklamirovat-belarus-kak |date=19 лістапада 2017 }}</ref>. 24 лістапада 2017 г. міністр замежных спраў Беларусі Уладзімір Макей, які замест Аляксандра Лукашэнкі ўзначаліў беларускую дэлегацыю, у Брусэлі заявіў, што падагульняючая дэкларацыя саміту «Усходняга партнёрства» 2017 г. адпавядае чаканням Беларусі, накіравана ў будучае і не змяшчае канфрантацыйнай рыторыкі<ref>[http://blr.belta.by/politics/view/padagulnjajuchaja-deklaratsyja-samitu-ushodnjaga-partnerstva-adpavjadae-chakannjam-belarusi-makej-64117-2017/ blr.belta.by]</ref>. Уладзімір Макей адзначыў, што [[Беларусь]] з’яўляецца членам [[Еўразійскі эканамічны саюз|ЕАЭС]] і лічыць для сябе неабходным развіваць гэты саюз, бо ўжо адчувае выгоду ад свайго ўдзелу ў ЕАЭС, але адначасова разлічвае на тэхналагічнае і гандлёва-эканамічнае супрацоўніцтва з Еўрапейскім Саюзам<ref>[https://news.tut.by/economics/570333.html Макей: Упрекать нас в том, что мы стремглав бежим в ЕС, могут только маргинальные ущербные люди] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210209082014/https://news.tut.by/economics/570333.html |date=9 лютага 2021 }}</ref>. У сваім Пасланні беларускаму народу і [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнаму сходу]] 24 красавіка [[2018]] года [[Прэзідэнт Беларусі]] [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] адзначыў: ''«Нам трэба максімальна выкарыстоўваць канструктыўны патэнцыял „Усходняга партнёрства“»''. Паводле яго слоў, «Усходняе партнёрства» павінна быць нацэлена на рэалізацыю канкрэтных праектаў, працаваць на пераадоленне раздзяляльных ліній, узмацненне еўрапейскай і еўразійскай інтэграцыі<ref>[http://president.gov.by/by/news_by/view/paslanne-da-belaruskaga-naroda-i-natsyjanalnaga-sxodu-18595/ president.gov.by]</ref>. Падчас візіту ў Мінск (Беларусь) 21—22 чэрвеня 2018 г. еўракамісар Ёханес Хан заўпэніў, што галоўная мэта "Усходняга партнёрства" — стварыць пояс стабільнасці і росквіту. А беларускі міністр замежных спраў Уладзімір Макей у сваю чаргу выказаўся, што ў адносінах паміж Беларуссю і Еўрасаюзам ёсць бар’еры ва ўзаемным гандлі, праблемы з транзітам беларускіх сельскагаспадарчых тавараў праз тэрыторыю Еўрасаюза, а Беларусі хацелася б выйсці на рынак Еўрасаюза са сваімі якаснымі і канкурэнтаздольнымі таварамі<ref>[https://sputnik.by/politics/20180622/1036179348/han-vostochnoe-partnerstvo-poyas-stabilnosti.html Хан: "Восточное партнерство" ставит цель создать пояс стабильности]</ref>. Каментуючы візіт еўракамісара Ёханеса Хана ў Мінск (Беларусь) 21—22 чэрвеня 2018 г., беларускі эксперт [[Дзяніс Анатолевіч Мельянцоў|Дзяніс Мельянцоў]] (каардынатар праграмы «Знешняя палітыка Беларусі» экспертнай ініцыятывы «Мінскі дыялог») адзначыў, што прабіцца на рынкі Еўрапейскага Саюзу няпроста нават для вытворцаў тых краін, якія падпісалі з Еўрасаюзам пагадненні аб зоне свабоднага гандлю (Украіна, Малдова), бо ёсць кватаванне, а для Беларусі, якая не мае з Еўрасаюзам нават базавага пагаднення аб эканамічным супрацоўніцтве, гэта яшчэ складаней, у тым ліку з-з мытных тарыфаў, еўрастандартаў і павольнага рэагавання бюракратычнага апарату Еўрасаюза<ref>[https://naviny.by/article/20180621/1529594394-lukashenko-priznalsya-komissaru-hanu-chto-opasaetsya-povtorit-put-sssr Лукашенко признался комиссару Хану, что опасается повторить путь СССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180723182032/https://naviny.by/article/20180621/1529594394-lukashenko-priznalsya-komissaru-hanu-chto-opasaetsya-povtorit-put-sssr |date=23 ліпеня 2018 }}</ref>. На фоне палітычнага крызісу 28 чэрвеня 2021 Беларусь заявіла аб прыпыненні ўдзелу ў ініцыятыве «Усходняе партнёрства», звязаўшы гэта «з уведзенымі Еўрапейскім Саюзам беспрэцэдэнтнымі абмежавальнымі мерамі ў дачыненні да Беларусі»<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=275159 nn.by]</ref>. == Ацэнкі праекта == На думку прэзідэнта Рады ЕС [[Дональд Туск|Дональда Туска]] «Усходняе партнёрства» дапамагло ўмацаваць і паглыбіць адносіны паміж усходнімі суседзямі Еўрасаюза<ref>[https://www.svaboda.org/a/30049122.html svaboda.org]</ref>. Існуюць разыходжанні паміж заходнімі і расійскімі ацэнкамі «Усходняга партнёрства». Першыя ў 2009 г. насілі пераважна пазітыўны характар<ref name="vestnik">{{cite web|url=http://www.vestnik.vsu.ru/pdf/lingvo/2010/01/2010-01-48.pdf|title=«Восточное партнёрство»: вызов российской дипломатии в Восточной Европе С. 209 {{ref-ru}}|publisher=Вестник Воронежского государственного университета|date=2009-08-18|accessdate=2017-05-04}}</ref>. Іх сутнасць зводзілася да таго, што пры граматным выкарыстанні заключаных у праграме магчымасцяў краіны-удзельніцы могуць атрымаць значныя выгады як у эканамічным, так і сацыяльна-палітычным планах<ref name="vestnik"/>. У расійскім палітычным і экспертна-аналітычным асяроддзі ў 2009 г. пазітыўныя ацэнкі праграмы практычна цалкам адсутнічалі<ref name="vestnik"></ref>. Аднак і усходнія, і замежныя эксперты сыходзіліся ў 2009 г. у адным: у агляднай будучыні варта чакаць актывізацыі расійскай і заходнееўрапейскай дыпламматыі на ўсходнееўрапейскім кірунку<ref name="vestnik"/>. Міністр замежных спраў Расійскай Федэрацыі [[Сяргей Віктаравіч Лаўроў|Сяргей Лаўроў]] адзначыў у 2009 г., што расійскі бок задавальняе імкненне развіваць праграму «Усходняга партнёрства» ў адпаведнасці і ў згодзе з Расіяй, каб пазбегнуць канфрантацыі і не ставіць усходнееўрапейскія краіны перад выбарам<ref>{{cite web|url=https://regnum.ru/news/1160335.html|title=Польша приглашает Калининградскую область РФ в программу «Восточное партнерство» ЕС|publisher=ИА «Regnum»|date=2009-05-06|accessdate=2017-03-31}} {{ref-ru}}</ref>. Пастаянны прадстаўнік Расіі пры ЕС {{нп5|Уладзімір Аляксеевич Чыжоў|Уладзімір Чыжоў|ru|Чижов, Владимир Алексеевич}} у 2009 г. выказаў меркаванне, што расійская пазіцыя не зводзіцца да таго, каб процідзейнічаць «Усходняму партнёрству», «каб тое, што робіцца ў рамках гэтай ініцыятывы, не было накіравана супраць расейскіх інтарэсаў, на штучны адрыў гэтых краін ад супрацоўніцтва з Расіяй»<ref>{{cite web|url=http://www.ng.ru/courier/2009-05-18/9_chizhov.html?mright=0|title=Владимир Чижов: «Южный поток» надо сделать приоритетным проектом ЕС|publisher=Независимая газета|date=2009-05-18|accessdate=2017-03-31}} {{ref-ru}}</ref>. Беларускі эканамічны аглядальнік Васіль Іваноў у 2011 г. адзначыў, што Усходняе партнёрства мае больш палітычны складнік («праграма лаяльнасці» да Еўрапейскага саюза) і па стану на 2011 г. праект Усходняе партнёрства для Еўрапейскага союза прыярытэтам не з’яўляецца, а аб’ём вылучаных для яго функцыянавання сродкаў з бюджэту ЕС — параўнальна невялікі: у прыватнасці, да 2013 г. для развіцця шматбаковага супрацоўніцтва з усімі краінамі ў рамках Усходняга партнёрства Еўрапейскім саюзам было вылучана 350 млн еўра.<ref>{{Cite web |url=https://bel.biz/completed/management/rynki/vostochnoe_partnerstvo_i_tamojennyiy_soyuz_plyusyi_i_minusyi_dlya_belarusi |title=Восточное партнерство и Таможенный союз: плюсы и минусы для Беларуси |access-date=6 мая 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220121140334/https://bel.biz/completed/management/rynki/vostochnoe_partnerstvo_i_tamojennyiy_soyuz_plyusyi_i_minusyi_dlya_belarusi/ |archivedate=21 студзеня 2022 |url-status=dead }}</ref> Міністр замежных спраў Беларусі [[Сяргей Мікалаевіч Мартынаў|Сяргей Мартынаў]] у 2012 г. адзначыў, што «„Усходняе партнёрства“ — гэта вельмі важная праграма, але нам трэба, каб яна была дзейснай і сапраўды дэмакратычнай»<ref>{{cite web|url=http://udf.by/news/main_news/62956-sammit-vostochnogo-partnerstva-es-ne-ustupaet-minsk-obizhaetsya.html|title=Саммит Восточного партнерства: ЕС не уступает, Минск обижается|publisher=Радыё Свабода|date=2012-07-24|accessdate=2017-03-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203003534/http://udf.by/news/main_news/62956-sammit-vostochnogo-partnerstva-es-ne-ustupaet-minsk-obizhaetsya.html|archivedate=3 снежня 2013|url-status=dead}} {{ref-ru}}</ref>. Еўрапейскі камісар па пытаннях гандлю і еўрапейскай палітыкі суседства {{нп5|Беніта Ферэра-Вальднер|Беніта Ферэра-Вальднер|ru|Ферреро-Вальднер, Бенита}} у 2012 г. адзначыла вялікі крок наперад за кароткі час існавання «Усходняга партнёрства»: падпісанне пагадненняў аб асацыяцыі, якія значна пашыраць аб’ём супрацоўніцтва і ўключаць палажэнні аб свабодным гандлі; вынікі намаганняў аб спрашчэнні візавага рэжыму, якія ў доўгатэрміновай перспектыве вядуць да бязвізавых рэжымаў з краінамі «Усходняга партнерства»; заснаванне на шматбаковым узроўні тэматычных платформ для стымулявання супрацоўніцтва з ЕС; сумеснае кіраванне межамі; падтрымка развіцця малых і сярэдніх прадпрыемстваў; стварэнне Форума грамадзянскай супольнасці<ref>{{cite web|url=https://delo.ua/opinions/mnenie-vostochnoe-partnerstvo--134959/|title=Мнение: Восточное Партнерство — история большого успеха|publisher=Дело|date=2012-12-08|accessdate=2017-03-31|archive-date=8 красавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408021724/https://delo.ua/opinions/mnenie-vostochnoe-partnerstvo--134959/|url-status=dead}} {{ref-ru}}</ref>. Прэм’ер-міністр Малдовы {{нп5|Юрые Рыгоравіч Лянкэ|Юрые Лянкэ|ru|Лянкэ, Юрие Григорьевич}} падчас саміта «Усходняга партнёрства» ў Вільні ў 2013 годзе выказаў меркаванне, што гэта стадыя інтэграцыі з ЕС вельмі важная для Малдовы, бо яна дае дарогу двухбаковым адносінам, якія, на яго думку, прывядуць краіну ў ЕС<ref>{{cite web|url=http://www.fontanka.ru/2013/11/29/133/|title=Молдавия парафировала соглашение с ЕС|publisher=Интернет-газета «Фонтанка»|date=2013-11-29|accessdate=2017-03-31}} {{ref-ru}}</ref>. На думку расійска-беларускага палітолага [[Кірыл Яўгенавіч Коктыш|Кірыла Коктыша]], выказанай у 2015 г., менавіта праект «Усходняе партнёрства» стаў тым праектам, які разваліў [[Украіна|Украіну]] і з якога пачаўся ў 2014 г. распад тэрыторыі ўкраінскай дзяржавы<ref>[http://mgimo.ru/about/news/experts/271792/?sphrase_id=41195 Восточное партнерство развалило Украину] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250606095123/https://mgimo.ru/about/news/experts/271792/?sphrase_id=41195 |date=6 чэрвеня 2025 }} // МГИМО</ref>. Кірыл Коктыш лічыць, што [[Еўрапейскі Саюз]] будзе з таго часу імкнуцца не асацыяваць «Усходняе партнёрства» з сабой, а, хутчэй, будзе прадстаўляць яго як асобны ад Еўрасаюза праект<ref>[http://mgimo.ru/about/news/experts/271792/?sphrase_id=41195 Восточное партнерство развалило Украину] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250606095123/https://mgimo.ru/about/news/experts/271792/?sphrase_id=41195 |date=6 чэрвеня 2025 }} // МГИМО</ref>. Паводле ацэнкі расійскага эканаміста [[Міхаіл Леанідавіч Хазін|Міхаіла Хазіна]] ў студзені 2016 г., зона свабоднага гандлю [[Украіна|Украіны]] з [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскім Саюзам]] не мае выгод для Украіны. Для Украіны было б лепш, каб зона свабоднага гандлю для Украіны была ўсё ж такі з [[Расія]]й, а не з Еўрасаюзам, бо (пры ўсіх умовах свабоднага гандлю) што-небудзь прадаць у Еўрасаюз немажліва. На рынках Еўрасаюза існуюць квоты, абмежаванні, і самае галоўнае — нетарыфныя абмежаванні: еўрастандарты (даўжыня бананаў, круглявасць памідораў, вырошчванне прадуктаў у «правераным асяроддзі» і г.д.), якія значна ці цалкам абмяжоўваюць мажлівасці збыту замежных тавараў у краінах Еўрасаюза<ref>[http://echo.msk.ru/programs/personalnovash/1689274-echo/ Персонально Ваш] // echo.msk.ru</ref>. Украінскі бізнесмен-міліярдэр Юрый Касюк у студзені 2016 г. заявіў, што зона свабоднага гандлю [[Украіна|Украіны]] з Еўрасаюзам не запрацавала з пачатку 2016 г., як меркавалася, бо ніякага адкрыцця рынкаў краін Еўрасаюза для ўкраінскай прадукцыі не адбылося: было падпісана шмат дакументаў аб выключэннях і абмежаваннях для экспарту ўкраінскіх тавараў у краіны Еўрасаюза — і таму гэтая зона свабоднага гандлю толькі ў адзін бок: толькі ў бок вольнага продажу тавараў краін Еўрасаюза на рынку Украіны<ref>[http://www.vz.ru/news/2016/1/18/789265.html Украинский миллиардер: Зона свободной торговли Украины с ЕС не заработала]</ref>. 31 студзеня 2016 г. міністр замежных спраў Польшчы [[Вітольд Вашчыкоўскі]] заявіў, што праграма «Усходняе партнёрства» не заслугоўвае высокай ацэнкі і пацярпела фіяска, бо не давала краінам-членам «Усходняга партнёрства» перспектывы членства ў Еврапейскім саюзе, а толькі статус буфернай зоны паміж Расіяй і Еўрапейскім саюзам<ref>[http://analitikaua.net/2016/vitold-vashhikovskiy-vostochnoe-partnerstvo-poterpela-fiasko/ Витольд Ващиковский: «Восточное партнерство» потерпела фиаско]</ref>. Вашчыкоўскі адзначыў, што «перакананне, што добрую ўсходнюю палітыку можна весці праз [[ЕС]], з’яўляецца міфам»<ref>[http://analitikaua.net/2016/vitold-vashhikovskiy-vostochnoe-partnerstvo-poterpela-fiasko/ Витольд Ващиковский: «Восточное партнерство» потерпела фиаско]</ref>. [[Вольфганг Бюхеле]], генеральны дырэктар хімічнага канцэрна [[The Linde Group|«Dax Group Linde»]] ([[Германія]]) і кіраўнік «Усходняга камітэта нямецкай эканомікі» (Ost-Ausschuss, Ост-камітэт), 9 чэрвеня [[2016]] г. заявіў, што завышаныя чаканні постсавецкіх краін ад Асацыяцыі з ЕС з’яўляюцца «палітычнымі пралікамі» праграмы «Усходняга партнёрства»<ref>[http://eadaily.com/ru/news/2016/06/15/germaniya-ukraina-rossiya-situaciya-pered-peterburgskim-ekonomicheskim-forumom Германия — Украина — Россия: ситуация перед Петербургским экономическим форумом] // eadaily.com</ref>. Падобныя выказванні Вольфганга Бюхеле выклікалі неадкладнае здзіўленне і расчараванне ў пасла Украіны ў Германіі [[Андрэй Яраслававіч Мельнік|Андрэя Мельніка]]. Паводле ацэнкі расійска-беларускага палітолага [[Кірыл Яўгенавіч Коктыш|Кірыла Коктыша]], выказанай экспертам 5 студзеня 2017 г., разлікі [[Украіна|Украіны]] атрымаць выгоды ад Асацыяцыі з Еўрапейскім Саюзам не апраўдаліся, а [[Еўрапейскі Саюз]], наадварот, у дачыненні да Украіны сваёй галоўнай мэты дасягнуў: эканоміка Украіны ператварылася ў «набор запчастак» для эканомік краін Еўрапейскага Саюза<ref>[https://vz.ru/economy/2017/1/5/851381.html Украинской экономике угрожает новый майдан]</ref>. Кірыл Коктыш адзначае, што асноўная траекторыя эканамічнага развіцця Украіны пасля [[Еўрамайдан]]а ([[2013]]—[[2014]]) з’яўляецца цалкам выразнай: дэіндустрыялізацыя Украіны з ператварэннем у аграрную краіну<ref>[https://vz.ru/economy/2017/1/5/851381.html Украинской экономике угрожает новый майдан]</ref>. 30 студзеня 2018 г. прэзідэнт Беларусі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] на перагаворах з еўракамісарам па еўрапейскай палітыцы суседства і перагаворах аб пашырэнні ЕС [[Ёханес Хана|Ёханесам Ханам]] заявіў, што нельга дапусціць, каб ініцыятыва «Усходняе партнёрства» стала чыста палітызаванай арганізацыяй. Ён выказаў пажаданне, каб «Усходняе партнёрства» было больш прыземленым, практыка-арыентаваным. Паводле яго слоў, у рамках «Усходняга партнёрства» неабходна развіваць тыя праекты, якія цяпер актуальныя, у тым ліку ў сферах энергетыкі, транспарту, лагістыкі<ref>[http://blr.belta.by/president/view/lukashenka-ushodnjae-partnerstva-ne-pavinna-stats-palityzavanaj-arganizatsyjaj-65766-2018/ belta.by]</ref>. А міністр замежных спраў Беларусі Уладзімір Макей заўпэўніў 30 студзеня 2018 г. Ёханеса Хана, што Беларусь гатова на падпісанне дакумента аб прыярытэтах партнёрства паміж ЕС і Беларуссю для развіцця гандлёвага абароту паміж Беларуссю (членам Мытнага Саюзу) і краінамі ЕС<ref>[https://www.sb.by/articles/belarus-i-es-ponimayut-vazhnost-dobrososedskikh-konstruktivnykh-otnosheniy-drug-s-drugom.html sb.by]</ref>. Выказваецца меркаванне, што [[Расійская Федэрацыя]] ўспрымае «Усходняе партнёрства» як недружалюбную ініцыятыву, якая ствараецца супраць Расіі<ref>[https://www.svaboda.org/a/29985191.html svaboda.org]</ref>. 25 мая 2018 г. праграмны дырэктар па Беларусі Фонду імя Конрада Адэнаўэра (Германія) Вольфганг Зендэр прызнаў, што ёсць крытычныя выказванні наконт ролі «Усходняга партнёрства», але аб’ектыўна сутнасць ініцыятывы ў тым, што яе пагадненні арыентаваны на самі краіны-ўдзельніцы. «Усходняе партнёрства» было прыдумана не на шкоду Расіі. Гэта не інструмент для таго, каб штурхаць краіны «Усходняга партнёрства» да Еўрапейскага Саюза. Гэта інструмент падтрымкі краін-удзельніц у пытаннях інфраструктуры, у падтрыманні і развіцці ўзроўню жыцця<ref>[http://blr.belta.by/politics/view/zender-ushodnjae-partnerstva-instrument-padtrymki-krain-getaj-initsyjatyvy-69151-2018/ blr.belta.by]</ref>. == Гл. таксама == * [[Сёдэрчэпінгскі працэс]] * [[Асацыяванае трыа]] * [[Люблінскі трохвугольнік]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Eastern Partnership}} * [http://ec.europa.eu/external_relations/eastern/docs/prague_declaration_070509_bel.pdf Сумесная дэкларацыя Саміту Усходняга партнёрства] Прага, 7 мая 2009 * [http://ec.europa.eu/delegations/belarus/index_be.htm Прадстаўніцтва Еўрапейскай Камісіі ў Беларусі] * [http://eastbook.eu/ru/ Eastbook.eu "Eastbook.eu — Партал пра «Усходняе партнёрства»] * [http://www.easternpartnership.org/ Усходняе партнёрства супольнасці] * [https://www.svaboda.org/a/29821400.html Калі Беларусь уступіць у Эўразьвяз?] — svaboda.org {{Усходняе партнёрства}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Знешняя палітыка Азербайджана]] [[Катэгорыя:Знешняя палітыка Арменіі]] [[Катэгорыя:Знешняя палітыка Беларусі]] [[Катэгорыя:Знешняя палітыка Грузіі]] [[Катэгорыя:Знешняя палітыка Малдовы]] [[Катэгорыя:Знешняя палітыка Украіны]] [[Катэгорыя:Палітыка Еўрапейскага саюза]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2009 годзе]] [[Катэгорыя:2009 год у Празе]] 7jsphzjjap7pvqxyj6e5e4ydujpns5i ДДТ (рок-гурт) 0 51215 5133733 5042504 2026-04-29T19:15:19Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Расіі]]; дададзена [[Катэгорыя:Рок-гурты Расіі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5133733 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = ДДТ | Жанры = рускі рок, [[Альтэрнатыўны рок|альтэрнатыўны рок]] | Гады = 1980 — цяпер | Сайт = ddt.ru | Фота = DDT._Nizhny_Novgorod,_07_April_2017.jpg | Апісанне_фота = ДДТ у Ніжнім Ноўгарадзе ў 2017 годзе | Склад = [[Юрый Юліянавіч Шаўчук|Юрый Шаўчук]] <br> Канстанцін Шумайлаў <br> Раман Невелеў <br> Аляксей Федзічаў <br> Арцём Мамай <br> Антон Вішнякоў <br> Алёна Раманава <br> }} '''DDT''' ('''ДДТ''') — вядомая [[Расія|расійская]] [[рок-група]], заснаваная ў [[1980]] годзе ў [[Уфа|Уфе]]. Лідар групы, аўтар большасці песень і адзіны нязменны ўдзельнік — [[Юрый Юліянавіч Шаўчук|Юрый Шаўчук]]. == Склад == [[File:DDT Caesarea 2012.JPG|thumb|right|150px|ДДТ. 2012]] * [[Юрый Юліянавіч Шаўчук|Юрый Шаўчук]] * Канстанцін Шумайлаў * Раман Невелеў * Аляксей Федзічаў * Арцём Мамай * Антон Вішнякоў * Алёна Раманава == Дыскаграфія == ''Асноўны артыкул: [[Дыскаграфія гурта «ДДТ»]]'' '''Студыйныя альбомы''' {| class="wikitable" |+ !Год !Арыгінальная назва |- |1982 |Свинья на радуге |- |1983 |Компромисс |- |1984 |Периферия |- |1985 |Время |- |1988 |Я получил эту роль |- |1990 |Оттепель |- |1991 |Пластун |- |1992 |Актриса Весна |- |1994 |Это всё… |- |1996 |Любовь |- |1997 |Рождённый в СССР |- |1999 |Мир номер ноль |- |2000 |Метель августа |- |2002 |Единочество. Часть 1: Мама, это рок-н-ролл? |- |2003 |Единочество. Часть 2: Живой |- |2005 |Пропавший без вести |- |2007 |Прекрасная любовь |- |2011 |Иначе |- |2014 |Прозрачный |- |2018 |Галя ходи |- |2021 |Творчество в пустоте |- |2022 |Творчество в пустоте 2 |} == Спасылкі == * [http://ddt.ru/ Афіцыйны сайт] {{ref-ru}} * [http://www.ddt-msk.org/ Неафіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101124073603/http://www.ddt-msk.org/ |date=24 лістапада 2010 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Расіі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1980 годзе]] kcczuih8pag9s7bbpu0tuavs7n6c5ho Стывен Кінг 0 51904 5133964 5132935 2026-04-30T10:10:43Z M.L.Bot 261 /* Пераклады на беларускую мову */ афармленне 5133964 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Стывен Кінг |Арыгінал імя = Stephen King |Выява = |Шырыня = |Апісанне выявы = |Імя пры нараджэнні = Стывен Эдвін Кінг |Псеўданімы = Рычард Бахман<br />Джон Свіфен |Месца нараджэння = {{Месца нараджэння|Портленд|у Портлендзе (Мэн)|Портленд, Мэн}}, [[Мэн (штат)|штат Мэн]], [[ЗША]] |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|ЗША}} |Род дзейнасці = [[Раманіст]]<br />Аўтар кароткіх аповядаў<br />[[Сцэнарыст]]<br />[[Журналіст]]<br />[[Акцёр]]<br />Тэлевізійны прадзюсар<br />[[Рэжысёр]] |Гады актыўнасці = з [[1959]] |Кірунак = |Жанр = [[Літаратура жахаў|Жахі]]<br />[[Эпісталярная літаратура|Эпісталярная проза]]<br />[[Гатычны раман]]<br />[[Постапакаліпсіс]]<br />[[Трылер]]<br />[[Навуковая фантастыка]] |Мова твораў = |Роспіс = |Сайт = http://www.stephenking.com/ |Вікісховішча = |Вікітэка = }} {{Цёзкі2|Кінг}} '''Стывен Эдвін Кінг''' ({{lang-en|Stephen Edwin King}}; {{ДН|21|9|1947}}, [[Портленд (Мэн)|Портленд]], [[Мэн (штат)|штат Мэн]], [[ЗША]]) — амерыканскі [[пісьменнік]], працуе ў жанрах [[літаратура жахаў|жахаў]], [[трылер]]а, [[фантастыка|фантастыкі]] і [[містыка|містыкі]]. Некаторыя творы апублікаваў пад [[псеўданім]]амі: * Рычард Бахман ({{lang-en|Richard Bachman}}) — кнігі «Лютасць», «Доўгі шпацыр», «Дарожныя працы», «Беглы чалавек», «Які худнее», «Рэгулятары» і «Блейз»; * Джон Свіфен ({{lang-en|John Swithen}}) — толькі апавяданні. == Біяграфія == Калі Стывену было 2 гады, яго бацька выйшаў купіць цыгарэт і не вярнуўся. Яго далейшы лёс застаўся загадкай. Потым Стывен выпадкова знайшоў на гарышчы сшыткі — бацькавы спробы пяра. Кінг пачаў кар’еру пісьменніка ў студзені 1959 года, калі разам з старэйшым братам намерыўся выдаваць мясцовую газету. У 1966 годзе Кінг скончыў сярэднюю школу і паступіў ва ўніверсітэт штата [[Мэн (штат)|Мэн]]. Там ён пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай — Табітаю Спрус. У 1970 годзе скончыў ўніверсітэт са ступенню бакалаўра, да вайсковай службы яго прызналі нягодным. Першы час сям’я жыла на заробак Кінга ў пральні, жончыну стыпендыю і нешматлікія ганарары Кінга за выданне яго апавяданняў у часопісах. У гэты час у іх нарадзіліся сын і дачка. Увосень 1971 года Кінг пачаў працаваць настаўнікам англійскай мовы ў школе горада Хэмпдэн (штат Мэн). Яго жонка знайшла ў сметніцы чарнавы варыянт рамана «Кэры», які Стывен палічыў за няўдалы, і прымусіла дапрацаваць яго. У 1974 годзе выдавецтва «Doubleday» выдае раман «''Кэры''», за які Кінг атрымаў аванс 2500 $. Потым выдавецтва прадало аўтарскія правы на «''Кэры''» Новай амерыканскай бібліятэцы за {{Num|400000}} $, палову з якіх атрымаў Кінг. Гэта дазволіла яму пакінуць працу ў школе. Восенню 1974 года Кінг пераязджае ў Боўлдэр, штат [[Каларада]]. Тут ён жыве год і працуе над раманам «''[[Ззянне (раман)|Ззянне]]''». Пры канцы 1970-х Кінг пад псеўданімам «Рычард Бахман» выдаў свой раман «''Змірыцца з гэтым''» пад назвай «''Лютасць''». У 1982 годзе з’яўляецца кніга «''Стралок''» — першы раман з цыкла «''Цёмная Вежа''». У 1989 годзе Кінг падпісаў кантракт з выдавецтвам «Вікінг», паводле якога мусіў атрымаць 35 млн $ за чатыры наступныя кнігі, але ў 1997 годзе скасаваў яго, бо планаваў атрымаць 17 млн $ за кнігу «''Мех з косткамі''». Дзеля гэтага ён падпісвае новы кантракт з выдавецтвам «Сайман энд Шустэр», паводле якога атрымлівае 8 млн $ авансу і 50 % прыбытку ад продажу. У 1999 годзе Кінга збіла машына. Пісьменнік атрымаў сур’ёзныя пашкоджанні. Гэты выпадак ён апісаў у сваіх успамінах («''Як пісаць кнігі''») і ў сёмай частцы «''Цёмнай Вежы''». У 2004 годзе выходзіць апошняя частка эпапеі «Цёмная вежа», якая, як абяцаў пісьменьнік, была яго апошнім творам. Але Кінг не стрымаў слова і публікаваў кнігі надалей. У 2009 годзе Стывен Кінг нарэшце апублікаваў раман «Пад купалам», які ён двойчы няўдала намагаўся напісаць у 1970-х і 1980-х гадах<ref>{{Cite web|author=J. Maslin|url=http://www.nytimes.com/2009/11/12/books/12book.html?_r=0|title=Stephen King’s Latest Cast Feels Real|date=11 лістапада 2009|publisher= The New York Times}}</ref><ref>{{Cite web|author=J. Parker|url=http://www.nytimes.com/2009/11/08/books/review/JParker-t.html|title=Stephen King’s Glass ­Menagerie|date=5 лістапада 2009|publisher= The New York Times}}</ref>. У 2011 годзе выйшаў раман «11/22/63». У 2012 годзе выйшаў восьмы том цыкла пра Цёмную Вежу -- «Вецер у замочную шчыліну»<ref>[http://www.stephenking.com/promo/wind_through_the_keyhole/announcement/ StephenKing.com is proud to announce The Dark Tower: The Wind Through the Keyhole. The next installment of the epic series is set for release in 2012.]</ref>. Таксама Кінг напісаў раман «Краіна радасці» (Joyland), і раман «Доктар Сон», працяг рамана «Ззянне», які выйшаў у верасні 2013 года. == Беларускія пераклады == * Метад правільнага дыхання [Аповесць] (Пер. з англ. А. Кудраўцаў). — “Крыніца” № 8 (23) 1996, с. 77-110 * Ззянне [Раман] (пер. з англ. Насты Карнацкай). — Варшава: А. М. Янушкевіч, 2024.<ref>[https://bellit.info/news/janushkjevich-vydasc-amjerykanski-bestseljer-yellowface-rebeki-kuan.html Янушкевіч выдасць амерыканскі бэстсэлер]</ref>. == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Stephen King|Стывен Кінг}} * [http://www.stephenking.com/ Афіцыйны сайт пісьменніка] {{ref-en}} * [http://www.horrorking.com/interview7.html Stephen King’s Keynote Address] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050626070625/http://horrorking.com/interview7.html |date=26 чэрвеня 2005 }} {{Творы Стывена Кінга}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кінг Стывен}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты ЗША]] [[Катэгорыя:Аўтары літаратуры жахаў]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Мэнскага ўніверсітэта]] 14lffp8amixip10422oh55nunx1jdaz 5133965 5133964 2026-04-30T10:14:30Z M.L.Bot 261 ачыстка карткі 5133965 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кінг}} {{Пісьменнік}} '''Стывен Эдвін Кінг''' ({{lang-en|Stephen Edwin King}}; {{ДН|21|9|1947}}, [[Портленд (Мэн)|Портленд]], [[Мэн (штат)|штат Мэн]], [[ЗША]]) — амерыканскі [[пісьменнік]], працуе ў жанрах [[літаратура жахаў|жахаў]], [[трылер]]а, [[фантастыка|фантастыкі]] і [[містыка|містыкі]]. Некаторыя творы апублікаваў пад [[псеўданім]]амі: * Рычард Бахман ({{lang-en|Richard Bachman}}) — кнігі «Лютасць», «Доўгі шпацыр», «Дарожныя працы», «Беглы чалавек», «Які худнее», «Рэгулятары» і «Блейз»; * Джон Свіфен ({{lang-en|John Swithen}}) — толькі апавяданні. == Біяграфія == Калі Стывену было 2 гады, яго бацька выйшаў купіць цыгарэт і не вярнуўся. Яго далейшы лёс застаўся загадкай. Потым Стывен выпадкова знайшоў на гарышчы сшыткі — бацькавы спробы пяра. Кінг пачаў кар’еру пісьменніка ў студзені 1959 года, калі разам з старэйшым братам намерыўся выдаваць мясцовую газету. У 1966 годзе Кінг скончыў сярэднюю школу і паступіў ва ўніверсітэт штата [[Мэн (штат)|Мэн]]. Там ён пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай — Табітаю Спрус. У 1970 годзе скончыў ўніверсітэт са ступенню бакалаўра, да вайсковай службы яго прызналі нягодным. Першы час сям’я жыла на заробак Кінга ў пральні, жончыну стыпендыю і нешматлікія ганарары Кінга за выданне яго апавяданняў у часопісах. У гэты час у іх нарадзіліся сын і дачка. Увосень 1971 года Кінг пачаў працаваць настаўнікам англійскай мовы ў школе горада Хэмпдэн (штат Мэн). Яго жонка знайшла ў сметніцы чарнавы варыянт рамана «Кэры», які Стывен палічыў за няўдалы, і прымусіла дапрацаваць яго. У 1974 годзе выдавецтва «Doubleday» выдае раман «''Кэры''», за які Кінг атрымаў аванс 2500 $. Потым выдавецтва прадало аўтарскія правы на «''Кэры''» Новай амерыканскай бібліятэцы за {{Num|400000}} $, палову з якіх атрымаў Кінг. Гэта дазволіла яму пакінуць працу ў школе. Восенню 1974 года Кінг пераязджае ў Боўлдэр, штат [[Каларада]]. Тут ён жыве год і працуе над раманам «''[[Ззянне (раман)|Ззянне]]''». Пры канцы 1970-х Кінг пад псеўданімам «Рычард Бахман» выдаў свой раман «''Змірыцца з гэтым''» пад назвай «''Лютасць''». У 1982 годзе з’яўляецца кніга «''Стралок''» — першы раман з цыкла «''Цёмная Вежа''». У 1989 годзе Кінг падпісаў кантракт з выдавецтвам «Вікінг», паводле якога мусіў атрымаць 35 млн $ за чатыры наступныя кнігі, але ў 1997 годзе скасаваў яго, бо планаваў атрымаць 17 млн $ за кнігу «''Мех з косткамі''». Дзеля гэтага ён падпісвае новы кантракт з выдавецтвам «Сайман энд Шустэр», паводле якога атрымлівае 8 млн $ авансу і 50 % прыбытку ад продажу. У 1999 годзе Кінга збіла машына. Пісьменнік атрымаў сур’ёзныя пашкоджанні. Гэты выпадак ён апісаў у сваіх успамінах («''Як пісаць кнігі''») і ў сёмай частцы «''Цёмнай Вежы''». У 2004 годзе выходзіць апошняя частка эпапеі «Цёмная вежа», якая, як абяцаў пісьменьнік, была яго апошнім творам. Але Кінг не стрымаў слова і публікаваў кнігі надалей. У 2009 годзе Стывен Кінг нарэшце апублікаваў раман «Пад купалам», які ён двойчы няўдала намагаўся напісаць у 1970-х і 1980-х гадах<ref>{{Cite web|author=J. Maslin|url=http://www.nytimes.com/2009/11/12/books/12book.html?_r=0|title=Stephen King’s Latest Cast Feels Real|date=11 лістапада 2009|publisher= The New York Times}}</ref><ref>{{Cite web|author=J. Parker|url=http://www.nytimes.com/2009/11/08/books/review/JParker-t.html|title=Stephen King’s Glass ­Menagerie|date=5 лістапада 2009|publisher= The New York Times}}</ref>. У 2011 годзе выйшаў раман «11/22/63». У 2012 годзе выйшаў восьмы том цыкла пра Цёмную Вежу — «Вецер у замочную шчыліну»<ref>[http://www.stephenking.com/promo/wind_through_the_keyhole/announcement/ StephenKing.com is proud to announce The Dark Tower: The Wind Through the Keyhole. The next installment of the epic series is set for release in 2012.]</ref>. Таксама Кінг напісаў раман «Краіна радасці» (Joyland), і раман «Доктар Сон», працяг рамана «Ззянне», які выйшаў у верасні 2013 года. == Беларускія пераклады == * Метад правільнага дыхання [Аповесць] (Пер. з англ. А. Кудраўцаў). — «Крыніца» № 8 (23) 1996, с. 77-110 * Ззянне [Раман] (пер. з англ. Насты Карнацкай). — Варшава: А. М. Янушкевіч, 2024.<ref>[https://bellit.info/news/janushkjevich-vydasc-amjerykanski-bestseljer-yellowface-rebeki-kuan.html Янушкевіч выдасць амерыканскі бэстсэлер]</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Stephen King|Стывен Кінг}} * [http://www.stephenking.com/ Афіцыйны сайт пісьменніка] {{ref-en}} * [http://www.horrorking.com/interview7.html Stephen King’s Keynote Address] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050626070625/http://horrorking.com/interview7.html |date=26 чэрвеня 2005 }} {{Творы Стывена Кінга}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кінг Стывен}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты ЗША]] [[Катэгорыя:Аўтары літаратуры жахаў]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Мэнскага ўніверсітэта]] m7mbc71l8o981yiz5h13puqrhmt3cb9 Кедр 0 62338 5133662 4554594 2026-04-29T15:25:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133662 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | image file = Cedar of Lebanon, Forty Hall, Enfield - geograph.org.uk - 708717.jpg | image title = | image descr = {{bt-bellat|Кедр ліванскі|Cedrus libani}}. <br />Агульны выгляд адзіночнай дарослай расліны | regnum = Расліны | parent = | rang = Род | latin = Cedrus | author = [[Trew]], 1757, [[nom. cons.]] | syn = | children name = | children = | typus = {{bt-latbel|Cedrus libani|aut=[[A.Rich.]], 1832}} | wikispecies = Cedrus | commons = Category:Cedrus | iucn = | itis = 183405 | ncbi = 3321 | eol = 34221 | grin = 2217 | ipni = 31965-1 }} '''Кедр''' (''Cedrus'') — род голасемянных раслін сямейства хваёвыя, распаўсюджаных у Міжземнамор’і і Гімалаях. Усяго ў родзе пяць таксонаў, колькасць відаў — ад двух да чатырох. Часцей за ўсё згадваюць два віды: * [[Кедр гімалайскі]], * [[Кедр ліванскі]]. == Спасылкі == * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CEDRU ''Кедр'' на сайце USDA NRCS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250407112834/https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CEDRU |date=7 красавіка 2025 }} {{ref-en}} {{v|2|9|2009}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Кедр}} {{v|2|9|2009}} * {{З ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00033/76200.htm}} {{v|2|9|2009}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Флора Міжземнамор’я]] [[Катэгорыя:Флора Паўднёвай Азіі]] [[Катэгорыя:Хваёвыя]] 5tnvjtoms7v8x9wd636fnzg06w9ckjt Крупскі сельсавет 0 63271 5133835 4908636 2026-04-30T03:30:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133835 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крупскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Крупскі раён]] |Уключае = 26 населеных пунктаў |Сталіца = [[Худаўцы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава = |Назва главы = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2801 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = http://krupki.gov.by/ru/rukovodstvo/sel-skie-ispolnitel-nye-komitety/krupskij-sel-skij-ispolnitel-nyj-komitet |Заўвагі = }} '''Кру́пскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Крупскі раён|Крупскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Худаўцы]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Крупскага раёна [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка [[Крупкі]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Менская акруга|Менскай акругі]], з 18 чэрвеня 1927 года — у складзе [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Крупскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Мінскай вобласці. 27 верасня 1938 года Крупкі атрымалі статус гарадскога пасёлка. Пасля вайны цэнтр сельсавета перанесены на станцыю [[Крупскі (пасёлак)|Крупкі]] (пазней — пасёлак Крупскі). 5 мая 1962 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Шэйкаўскі сельсавет|Шэйкаўскага сельсавета]] (9 населеных пунктаў: [[Карпаўка (Крупскі раён)|Асінаўка]], [[Зароўе (Крупскі раён)|Зароўе]], [[Лебедзева (Крупскі раён)|Лебедзева]], [[Ніва (Крупскі раён)|Ніва]], [[Новы Засценак]], [[Майск (Крупскі раён)|Панскае]], [[Худаўцы]], [[Шэйка (Крупскі раён)|Шэйка]] і [[Юзафова (Крупскі раён)|Юзафова]]), у склад [[Ігрушкаўскі сельсавет|Ігрушкаўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Каменка (Крупскі раён)|Каменка]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 5 мая 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. У 1974 годзе скасавана вёска [[Юзафова (Крупскі раён)|Юзафова]]<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 лістапада 1973 г., 18 студзеня, 14 і 28 лютага 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 10 (1420).</ref>. 31 сакавіка 1977 года ў склад сельсавета з [[Ігрушкаўскі сельсавет|Ігрушкаўскага сельсавета]] перададзены 7 населеных пунктаў (вёскі [[Асінаўка (Крупскі раён)|Асінаўка]], [[Барсучына (Крупскі раён)|Барсучына]], [[Буда (Крупскі сельсавет)|Буда]], [[Ляды (Крупскі раён)|Ляды]], [[Ротань]], [[Скарадзіца]] і [[Студзёнка (Крупскі раён)|Студзёнка]]), у адміністрацыйнае падпарадкаванне Крупскага пассавета перададзены пасёлак [[Крупскі (пасёлак)|Крупскі]], цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Худаўцы<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).</ref>. 13 сакавіка 2008 года цэнтр сельсавета перанесены ў аграгарадок [[Ротань]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-203/2008_203_9_14803.pdf&oldDocPage=1 Решение Крупского районного Совета депутатов от 13 марта 2008 г. № 52 О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов в агрогородки]</ref>, 29 кастрычніка 2009 года вернуты ў аграгарадок Худаўцы<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-294/2009_294_9_27591.pdf&oldDocPage=1 Решение Крупского районного Совета депутатов от 29 октября 2009 г. № 127 О внесении изменения в решение Крупского районного Совета депутатов от 13 марта 2008 г. № 52]</ref>. 8 верасня 2017 года ў склад сельсавета ўключаны пасёлак [[Крупскі (пасёлак)|Крупскі]], які знаходзіўся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Крупскага райвыканкама<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917n0085185&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 8 сентября 2017 г. № 226 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Минской области]</ref>. 20 верасня 2021 года скасавана вёска [[Студзёнка (Крупскі раён)|Студзёнка]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D921n0111029&p1=1 Решение Крупского районного Совета депутатов от 20 сентября 2021 г. № 181 Об упразднении сельских населенных пунктов Крупского района Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211006194154/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D921n0111029&p1=1 |date=6 кастрычніка 2021 }}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (26 населеных пунктаў) — 2112 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 студзеня 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 95,0 % — [[беларусы]], 3,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=16 лістапада 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (27 населеных пунктаў) — 2801 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 студзеня 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Крупскі сельсавет}} {{Крупскі раён}} [[Катэгорыя:Крупскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] bfmjuq8i3nbn4z8q0ol5cv1pqm94gmw Копцеўскі сельсавет 0 65059 5133779 4626862 2026-04-29T23:11:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133779 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Копцеўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Горацкі раён]] |Уключае = 14 населеных пунктаў |Сталіца = [[Копцеўка]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 497 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = http://gorki.gov.by/koptevskiy-selskiy-ispolnitelnyy-komitet |Заўвагі = }} '''Ко́пцеўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Горацкі раён|Горацкага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Копцеўка]]. == Гісторыя == У пачатку 1919 года ў [[Шамаўская воласць|Шамаўскай воласці]] пачала дзейнічаць антыбальшавіцкая «банда» на чале з белагвардзейскім афіцэрам, якая разагнала Копцеўскі сельсавет, разграміла сельгаскамуну, раздала жывёл, сельгасінвентар і іншую маёмасць жыхарам суседніх вёсак, а сябе ўзялі толькі некалькі коней. Ліквідавалі т.зв. «банду» толькі ў канцы 1919 года<ref>Тарасенкова, Т. И. Становление белорусской советской государственности в воспоминаниях участников событий (по материалам Государственного архива новейшей истории Смоленской области) / Т. И. Тарасенкова // Гістарычны лёс беларускай савецкай дзяржаўнасці: (да 100-годдзя абвяшчэння Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі): зборнік артыкулаў / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут гісторыі; [рэдкалегія: А. А. Каваленя (старшыня) і інш.]. — Мінск: Беларуская навука, 2021. — 373, [1] с.: табл. — С. 20—22. — ISBN 978-985-08-2784-5. Са спасылкай на: Дзяржаўны архіў найноўшай гісторыі Смаленскай вобласці. — Ф. 142. — Воп. 2. — Спр. 122. — Л. 13—18.</ref>. Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Чурылаўскі (Студзянецкі) сельсавет''' у складзе [[Дрыбінскі раён|Дрыбінскага раёна]] [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Чурылава (Горацкі раён)|Чурылава]]. У 1927 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Студзянец (Горацкі раён)|Студзянец]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Дрыбінскім раёне БССР, з 8 ліпеня 1931 года — у Горацкім раёне. У 1931 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Пнеўшчына]]. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Дрыбінскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. З 16 верасня 1959 года ў складзе Горацкага раёна. 19 студзеня 1960 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Копцеўка, сельсавет перайменаваны ў Копцеўскі. У 1961 годзе ў склад сельсавета з [[Дрыбінскі сельсавет|Дрыбінскага сельсавета]] перададзены пасёлак [[Мікольск (Горацкі раён)|Мікольск]]<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 і 30 лістапада 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 2 (961).</ref>, які быў скасаваны 7 сакавіка 2008 года<ref>[http://www.maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf Пералік найменняў геаграфічных аб’ектаў, спыніўшых сваё існаванне за 2006—2008 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220420034247/http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf|date=20 красавіка 2022}}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 738 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 95,9 % — [[беларусы]], 2,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=16 кастрычніка 2023 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 497 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. {{Копцеўскі сельсавет}} {{Горацкі раён}} [[Катэгорыя:Копцеўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дрыбінскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] kpsopr4mfw6b5jm7h54ahrifm1io5fn Інстытут гісторыі НАНБ 0 66405 5133972 5132882 2026-04-30T10:35:47Z M.L.Bot 261 вфтр 5133972 wikitext text/x-wiki {{Картка навуковай арганізацыі |назва = Дзяржаўная навуковая ўстанова «Інстытут гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі» |скарачэнне = ДНУ «ІГ НАН Беларусі» |міжназва = Institute of history of the National Academy of Sciences of Belarus |ранейшае = [[1929]] |тып = дзяржаўная навуковая ўстанова |найменне пасады = Дырэктар |супрацоўнікі = 100 (2009) |навуковыя супрацоўнікі = 86 (2009) |дактары навук = 13 (2009) |кандыдаты навук = 47 |метро = [[Акадэмія навук (станцыя метро, Мінск)|Акадэмія навук]] |адрас = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}, 220072 [[Мінск]], вул. Акадэмічная, 1 |сайт = http://history.by |lat_dir = N|lat_deg = 53.919735|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 27.598159|lon_min = |lon_sec = }} '''Інстытут гісторыі НАН Беларусі''', да [[1931]] года '''Інстытут гістарычных навук''' — арганізацыя [[Аддзяленне гуманітарных навук і мастацтваў НАН Беларусі|Аддзялення гуманітарных навук і мастацтваў Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі]]. == Гісторыя == === Інстытут гісторыі Беларускай акадэміі навук === [[26 лютага]] [[1929]] г. Прэзідыум Беларускай акадэміі навук пастанавіў з «комплексу гістарычных навук» стварыць Інстытут гісторыі з 1929 — [[1930]] гг. Меркавалася, што ў яго склад увойдуць кафедра [[гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]] з усімі камісіямі, кафедра гісторыі беларускага права з [[археаграфія|археаграфічнай]] камісіяй<ref>Михнюк В. Н. Становление и развитие исторической науки Советской Белоруссии (1919—1941 гг.). — Мн., 1985. — С. 74.</ref>. Інстытут створаны 15 кастрычніка 1929 г. на базе кафедраў [[археалогія|археалогіі]], гісторыі Беларусі, гісторыі беларускага права, гістарычнай геаграфіі, этнаграфіі, усеагульнай гісторыі, камісій археаграфічнай, па вывучэнні гарадоў і гісторыі [[адукацыя|адукацыі]]. У сяр. 1930-х у складзе Інстытута меліся секцыі гісторыі народаў [[СССР]] і БССР па вывучэнні [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], гісторыі Захаду, археалогіі і [[этнаграфія|этнаграфіі]]. На працы Інстытута адбілася хваля рэпрэсій [[1930-я|1930-х]]. У снежні 1930 г. быў пазбаўлены звання акадэмік [[У. І. Пічэта]], у лютым [[1931]] г. самагубствам скончыў жыццё першы дырэктар Інстытута [[У. М. Ігнатоўскі]]. Падвергліся рэпрэсіям супрацоўнікі Інстытута, акадэмікі [[Павел Восіпавіч Горын|П. В. Горын]] (Каляда), [[Станіслаў Юр’евіч Матулайціс|С. Ю. Матулайціс]], [[Зм. Жылуновіч]] (Ц. Гартны), [[У. І. Пічэта]], [[Езекііль Ісаакавіч Рыўлін|Е. І. Рыўлін]], [[Віталь Андрэевіч Сербента|В. А. Сербента]], [[Васіль Карпавіч Шчарбакоў|В. К. Шчарбакоў]]; член-карэспандэнт [[Самуіл Хаімавіч Агурскі|С. X. Агурскі]] і інш. === Інстытут гісторыі Акадэміі навук Беларускай ССР === У час [[ВАВ|Вялікай Айчыннай вайны]] частка супрацоўнікаў Інстытута знаходзіліся ў [[тыл]]е. Частка супрацоўнікаў Інстытута ваявалі ў радах Чырвонай Арміі — [[Д. А. Дудкоў]], [[Адам Іосіфавіч Залескі|А. І. Залескі]], [[З. Ю. Капыскі]], [[Яфрэм Іванавіч Карнейчык|Я. І. Карнейчык]], [[І. Ф. Лочмель]] (загінуў на фронце), падпольшчыкам быў навуковы сакратар інстытута [[М. С. Махнач]] (расстраляны немцамі ў 1944). Акупанты вывезлі інстытуцкія археалагічныя і этнаграфічныя калекцыі, знікла картатэка ўліку помнікаў, археалагічная фотатэка, рукапісы неапублікаваных прац. У чэрвені [[1944]] г. было прынятае рашэнне пра аднаўленне дзейнасці Інстытута гісторыі. У пасляваенныя гады працягвалася распрацоўка археалогіі Беларусі, гісторыі [[рабочы клас|рабочага класа]], аграрных адносін. Пашыралася тэматыка даследаванняў. Шмат увагі надавалася гісторыі стварэння [[БССР]], сацыялістычнага будаўніцтва, пачалася распрацоўка гісторыі Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. У 1950-я гады інстытут стаў каардынуючым цэнтрам у рэспубліцы па вывучэнні гісторыі Беларусі. У [[1957]] г. быў створаны сектар гісторыі Вялікай Айчыннай вайны і [[Партызанскі рух у Беларусі падчас Вялікай Айчыннай вайны|партызанскага руху ў Беларусі]], у [[1962]] г. — сектар гісторыі [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] і сацыялістычнага будаўніцтва, у 1969 г. — сектар гісторыі камуністычнага будаўніцтва. З [[1960]] г. працуе навуковы савет па каардынацыі навуковых даследаванняў. З кан. 1980-х актуалізавалася тэматыка даследаванняў. Створаны новыя аддзелы: археалогіі [[жалезны век|жалезнага веку]], спецыяльных гістарычных навук, гісторыі нацыянальна-культурнага будаўніцтва. Адным з галоўных кірункаў навуковай дзейнасці інстытута стала распрацоўка гісторыі [[беларусы|беларускага этнасу]], больш шырока стала даследавацца палітычная гісторыя беларускага народа. Кадры для інстытута рыхтуюцца праз [[аспірантура|аспірантуру]] — з [[1975]] г. працуе савет па абароне дысертацый на суісканне навуковай ступені доктара (кандыдата) гістарычных навук. === Інстытут гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі === [[Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР|Абвяшчэнне суверэнітэту Рэспублікі Беларусь]] абумовіла істотныя зрухі ў развіцці гістарычнай навукі і паставіла перад імі новыя задачы. Выразна выявіліся недахопы ў гістарычнай навуцы: дырэктыўнае кіраўніцтва, абгрунтаванне і доказы тых ці іншых палажэнняў падборам асобных цытат і выказванняў, строгая рэгламентацыя з боку савецкіх партыйных органаў, ідэалагізацыя метадалагічных падыходаў. ==== Палітычны крызіс 2020-х гадоў ==== З 17 лістапада 2020 года кіраўніцтва Інстытута гісторыі вырашыла не працягваць працоўныя кантракты з гісторыкамі [[Мікола Волкаў|Міколам Волкавым]], [[Алесь Жлутка|Алесем Жлуткам]], [[Кацярына Крывічаніна|Кацярынай Крывічанінай]], [[Таццяна Папоўская|Таццянай Папоўскай]], [[Андрэй Радаман|Андрэем Радаманам]], [[Аляксей Шаланда|Аляксеем Шаландам]] і [[Уладзімір Шыпіла|Уладзімірам Шыпілам]], якія адкрыта выступілі супраць фальсіфікацыі вынікаў [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]], пераследу палітычных апанентаў, збіцця і катаванняў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстоўцаў]]. Намеснік дырэктара Інстытута гісторыі па навуковай частцы [[Вадзім Лакіза]] заявіў, што ў гэтым няма палітыкі, што нібыта завяршаецца дзяржаўная пяцігадовая праграма навуковых даследаванняў<ref name="svaboda2">{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/30971888.html|title=З Інстытуту гісторыі НАН Беларусі звольнілі сем супрацоўнікаў. Яшчэ пяцёра сышлі самі на знак салідарнасьці|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2020-11-27|access-date=2025-02-17}}</ref>. На знак салідарнасці са сваімі калегамі вырашылі не працягваць свае кантракты, якія заканчваліся 31 снежня 2020 года, гісторыкі [[Вадзім Аніпяркоў]], [[Васіль Варонін]], [[Андрэй Мацук]], [[Уладзімір Тугай]], [[Андрэй Унучак]], [[Сяргей Рыбчонак]]<ref name="svaboda1">{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/30979597.html|title=Яшчэ адзін навуковец заявіў пра сыход з Інстытуту гісторыі на знак салідарнасьці з калегамі|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2020-12-02|access-date=2025-02-17}}</ref>. == Вынікі дзейнасці == У 1929—1941 гг. супрацоўнікамі інстытута было апублікавана 32 [[манаграфія|манаграфіі]]. Прыкметнай з’явай стала выданне абагульняючай працы «Гісторыя Беларускай ССР» (т. 1, [[1954]] г.; т. 2, [[1961]] г.). Значным вынікам дзейнасці Інстытута стала выданне ў пач. 1970-х 5-томнай «Гісторыі Беларускай ССР» (старшыня галоўнай рэдакцыйнай калегіі [[І. М. Ігнаценка]]). У [[1985]]—[[1995]] г. Інстытутам выдадзена больш за 80 манаграфічных прац. Інстытутам падрыхтаваны і выдадзены «Гісторыя Мінска» (1967), «Нарысы на археалогіі Беларусі» (ч. 1—2, 1970—72), «Гісторыя Беларускай ССР» (т. 1—5, 1972—75), «Гісторыя рабочага класа Беларускай ССР» (т. 1—4, 1984—87), «Нарысы гісторыі Беларусі» (ч. 1—2, 1994—95), шматтомная «Гісторыя сялянства Беларусі», шматтомная «Археалогія Беларусі» і інш. Інстытут удзельнічае ў распрацоўцы рэспубліканскіх і рэгіянальных навуковых праектаў; валодае ўстойлівымі міжнароднымі сувязямі. Усталяваны доўгачасовыя кантакты з навуковымі цэнтрамі Расіі, Польшчы, Літвы і інш. дзяржаў. Нараўне з азнаямленчымі паездкамі і ўдзелам у навуковых форумах, выкарыстоўваюцца такія формы, як сумесная уніфікатарская дзейнасць, камандзіроўкі і стажыроўкі спецыялістаў, чытанне лекцый, абмен літаратурай, сумесная распрацоўка навуковых праграм і праектаў. == Супрацоўнікі == * 1920 г. — 10 * 1935 г. — 20 * 1946 г. — 19, у т.л. 2 доктара, 6 кандыдатаў навук, 7 старэйшых і 4 малодшых навуковых супрацоўнікаў * 2008 г. — 100, у т.л. 14 дактароў навук з іх 1 акадэмік, 47 кандыдатаў навук, 39 супрацоўнікаў без навуковай ступені * 2020 г. — 95, у т. л. 5 дактароў навук, 35 кандыдатаў навук, 50 супрацоўнікаў без навуковай ступені. У Інстытуце працавалі: [[Акадэмік|акадэмікі]] [[П. В. Горын|П. В. Горын (Каляда)]], [[Зміцер Жылуновіч|Зм. Ф. Жылуновіч]] ([[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]]), [[І. М. Ігнаценка]], [[У. М. Ігнатоўскі]], [[Іван Сяргеевіч Краўчанка|І. С. Краўчанка]], [[Станіслаў Юр’евіч Матулайціс|С. Ю. Матулайціс]], [[Мікалай Міхайлавіч Нікольскі|М. М. Нікольскі]], [[У. М. Перцаў]], [[Е. І. Рыўлін]], [[Віталь Андрэевіч Сербента|В. А. Сербента]], [[Васіль Карпавіч Шчарбакоў|В. К. Шчарбакоў]], [[А. М. Ясінскі]], [[Міхаіл Паўлавіч Касцюк|М. П. Касцюк]]; [[Член-карэспандэнт|члены-карэспандэнты]] [[С. X. Агурскі]], [[Ніна Васілеўна Каменская|Н. В. Каменская]], [[П. Ц. Петрыкаў]], [[Канстанцін Іванавіч Шабуня|К. І. Шабуня]]. == Структура Інстытута == === Аддзелы ў 1998 === * археалогіі каменнага і бронзавага вякоў * археалогіі жалезнага веку * археалогіі сярэдневяковага перыяду * археалогіі і гісторыі Полацкай зямлі * гісторыі Беларусі 13—18 ст. * гісторыі Беларусі 19 — пач. 20 ст. * ваеннай гісторыі Беларусі савецкага перыяду * сацыяльна-эканамічнай і палітычнай гісторыі савецкага перыяду * гісторыі нацыянальна-культурнага развіцця Беларусі 20 ст. * нацыянальных і міжнародных адносін * спецыяльных гістарычных навук * група гісторыі навукі * Цэнтральны навуковы архіў НАН Беларусі === Аддзелы ў 2011 === * археалогіі першабытнага грамадства * археалогіі сярэдневечнага перыяду * захавання і выкарыстання археалагічнай спадчыны * гісторыі Беларусі Сярэдніх вякоў і пачатку Новага часу ** сектар крыніцазнаўства і археаграфіі * ваеннай гісторыі і міжнародных адносін * гісторыі беларускай дзяржаўнасці ** сектар гістарыяграфіі і метадаў гістарычнага даследавання * усеагульнай гісторыі і міжнародных адносін * сацыяльна-эканамічнай гісторыі, навукі і культуры * найноўшай гісторыі Рэпублікі Беларусь * спецыяльных гістарычных навук і інфармацыйна-аналітычнай работы<ref>[https://web.archive.org/web/20110404010412/http://www.history.by/rus/siteMap.html Карта сайта]</ref> === Цэнтры і аддзелы ў 2016 === * Цэнтр спецыяльных гістарычных навук і антрапалогіі ** аддзел антрапалогіі і экалогіі ** аддзел крыніцазнаўства і археаграфіі ** аддзел генеалогіі, геральдыкі і нумізматыкі ** аддзел гістарыяграфіі і метадаў гістарычнага даследавання * Цэнтр археалогіі і старажытнай гісторыі Беларусі ** аддзел захавання і выкарыстання археалагічнай спадчыны ** аддзел археалогіі першабытнага грамадства ** аддзел археалогіі Сярэдніх вякоў і Новага часу ** аддзел гісторыі Беларусі Сярэдніх вякоў і пачатку Новага часу * Цэнтр новай і навейшай гісторыі Беларусі ** аддзел ваеннай гісторыі Беларусі ** аддзел гісторыі Беларусі Новага часу ** аддзел навейшай гісторыі Беларусі * Цэнтр усеагульнай гісторыі і міжнародных адносін * Цэнтр гісторыі геапалітыкі * Цэнтральны навуковы архіў НАН Беларусі * Міжнародная школа гісторыка-археалагічных даследаванняў<ref>[https://web.archive.org/web/20160831004714/http://history.by/category/struktura-instituta/ Структура Института]</ref> === Цэнтры і аддзелы ў 2021 === * Цэнтр археалогіі Беларусі ** аддзел археалогіі першабытнага грамадства ** аддзел археалогіі Сярэдніх вякоў і Новага часу ** аддзел захавання і выкарыстання археалагічнай спадчыны * Цэнтр гісторыі Беларусі IX—XVIII вякоў і спецыяльных гістарычных навук ** аддзел спецыяльных гістарычных даследаванняў ** аддзел гісторыі Беларусі IX—XVIII вякоў ** аддзел антрапалогіі * Цэнтр гісторыі Беларусі канца XVIII—XXI вякоў ** аддзел гісторыі Беларусі канца XVIII — пачатку XX вякоў ** аддзел навейшай гісторыі Беларусі * Цэнтр ваеннай гісторыі Беларусі * Цэнтр усеагульнай гісторыі, міжнародных адносін і геапалітыкі * Цэнтр гісторыі навукі і архіўнай работы ** Цэнтральны навуковы архіў НАН Беларусі * Міжнародная школа гісторыка-археалагічных даследаванняў<ref>[https://web.archive.org/web/20210518090132/http://history.by/category/struktura-instituta/ Структура Института]</ref> === Цэнтры і аддзелы ў 2026 === * Цэнтр археалогіі Беларусі ** аддзел археалогіі першабытнага грамадства ** аддзел археалогіі Сярэдніх вякоў і Новага часу ** аддзел захавання і выкарыстання археалагічнай спадчыны ** аддзел навуковай кансервацыі археалагічных артэфактаў * Цэнтр гісторыі ** аддзел гісторыі Беларусі IX—XVIII вякоў і археаграфіі ** аддзел гісторыі Беларусі канца XVIII — пачатку XX вякоў ** аддзел навейшай гісторыі Беларусі ** аддзел антрапалогіі ** аддзел усеагульнай гісторыі і міжнародных адносін * Цэнтр ваеннай гісторыі Беларусі * Цэнтр гісторыі навукі і архіўнай работы ** Цэнтральны навуковы архіў НАН Беларусі * Сектар навукова-інфармацыйнай работы * Міжнародная школа гісторыка-археалагічных даследаванняў<ref>[https://web.archive.org/web/20260115044431/https://history.by/category/struktura-instituta/ Структура Института]</ref> == Дырэктары Інстытута == * [[Усевалад Макаравіч Ігнатоўскі]] (1929—1931) * [[Павел Восіпавіч Горын]] (Каляда) (1931—1936) * [[Васіль Карпавіч Шчарбакоў]] (1936—1937) * [[Мікалай Міхайлавіч Нікольскі]] (1937—1953) * [[Іван Сяргеевіч Краўчанка]] (1953—1965) * [[Ніна Васілеўна Каменская]] (1965—1969) * [[Іларыён Мяфодзьевіч Ігнаценка]] (1969—1975) * [[Пётр Ціханавіч Петрыкаў]] (1975—1988) * [[Міхаіл Паўлавіч Касцюк]] (1988—1999) * [[Мікалай Сцяфанавіч Сташкевіч]] (1999—2004, в.а. дырэктара) * [[Аляксандр Аляксандравіч Каваленя]] (2004—2010) * [[Вячаслаў Віктаравіч Даніловіч]] (2010—2020). * [[Вадзім Леанідавіч Лакіза]] (з кастрычніка 2020 в. а. дырэктара, з 2 снежня 2020 — дырэктар). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Інстытут гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі: Да 70-годдзя ўтварэння / М. П. Касцюк, М. К. Кошалеў, Л. М. Лыч і інш. — Мн.: ВП «Экаперспектыва», 1999. — 107 с. — ISBN 985-6102-60-X. * {{Крыніцы/БелЭн|7|Інстытуі гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі|Касцюк М.П.|267|М.П. Касцюк}} == Спасылкі == * [http://history.by/be/ Афіцыйная старонка Інстытута гісторыі НАН Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210129073700/http://history.by/be |date=29 студзеня 2021 }} {{Інстытуты НАНБ}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1929 годзе]] [[Катэгорыя:Інстытут гісторыі НАНБ| ]] k0q4k656jhljep7zdric8pwsfp4vo6r Федэральная служба бяспекі Расіі 0 70903 5133695 5133455 2026-04-29T16:53:28Z ~2026-26106-07 167393 5133695 wikitext text/x-wiki {{спецслужба}} '''Федэральная служба бяспекі Расійскай Федэрацыі (ФСБ Расіі)''' <= денег не дадим, побирайтесь. Всех выблядков перестрелять. КГБ вперёд! Go. Советский отстой уничтожить..  — адзіная цэнтралізаваная сістэма органаў федэральнай службы бяспекі, якая ажыццяўляе рашэнне ў межах сваіх паўнамоцтваў задач па забеспячэнні бяспекі [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Кіраўніцтва дзейнасцю ФСБ Расіі ажыццяўляецца Прэзідэнтам Расійскай Федэрацыі. Створана ў чэрвені [[1995]] г. шляхам пераўтварэння (перайменавання) Федэральнай службы контрразведкі Расійскай Федэрацыі. == Гісторыя == [[21 снежня]] [[1993]] года Прэзідэнт Расіі [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Б. М. Ельцын]] падпісаў указ аб скасаванні Міністэрства бяспекі Расійскай Федэрацыі і аб стварэнні Федэральнай службы контрразведкі Расійскай Федэрацыі (ФСК Расіі). 3 красавіка 1995 г. Б. М. Ельцын падпісаў Федэральны закон «Аб органах федэральнай службы бяспекі ў Расійскай Федэрацыі», які ўступіў у сілу 12 красавіка 1995 года. У адпаведнасці з ім ФСК Расіі была пераназваная ў Федэральную службу бяспекі Расійскай Федэрацыі, пры гэтым не праводзілася арганізацыйна-штатных мерапрыемстваў, супрацоўнікі службы (уключаючы дырэктара і яго намеснікаў) заставаліся на сваіх пасадах без перапрызначэння і пераатэстацыі. 23 чэрвеня 1995 г. адпаведныя змены «заднім чыслом» былі ўнесены ў структуру федэральных органаў выканаўчай улады. Гэтым жа ўказам былі зацверджаны палажэнне аб службе і структуры яе цэнтральнага апарата, якая паўтарала структуру ФСК за некаторымі выключэннямі (адноўлена следчае ўпраўленне, з’явілася кіраванне спецыяльных аперацый, сакратарыят ператвораны ва ўпраўленне справамі). 14 жніўня 1996 года афіцыйнае найменне службы было зменена з «Федэральная служба бяспекі Расійскай Федэрацыі» на «Федэральная служба бяспекі Расіі». 9 верасня 1996 перайменаванне было адменена. == Зноскі == {{reflist}} {{rq|refless}} {{Федэральныя міністэрствы, службы і агенцтвы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Спецслужбы]] [[Катэгорыя:Федэральныя службы Расіі]] e8bk4ftix5wszux85o27aropmsrl5yk 5133697 5133695 2026-04-29T17:07:17Z Orbitminis 152737 5133697 wikitext text/x-wiki {{спецслужба}} '''Федэральная служба бяспекі Расійскай Федэрацыі (ФСБ Расіі)''' — адзіная цэнтралізаваная сістэма органаў федэральнай службы бяспекі, якая ажыццяўляе рашэнне ў межах сваіх паўнамоцтваў задач па забеспячэнні бяспекі [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Кіраўніцтва дзейнасцю ФСБ Расіі ажыццяўляецца Прэзідэнтам Расійскай Федэрацыі. Створана ў чэрвені [[1995]] г. шляхам пераўтварэння (перайменавання) Федэральнай службы контрразведкі Расійскай Федэрацыі. == Гісторыя == [[21 снежня]] [[1993]] года Прэзідэнт Расіі [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Б. М. Ельцын]] падпісаў указ аб скасаванні Міністэрства бяспекі Расійскай Федэрацыі і аб стварэнні Федэральнай службы контрразведкі Расійскай Федэрацыі (ФСК Расіі). 3 красавіка 1995 г. Б. М. Ельцын падпісаў Федэральны закон «Аб органах федэральнай службы бяспекі ў Расійскай Федэрацыі», які ўступіў у сілу 12 красавіка 1995 года. У адпаведнасці з ім ФСК Расіі была пераназваная ў Федэральную службу бяспекі Расійскай Федэрацыі, пры гэтым не праводзілася арганізацыйна-штатных мерапрыемстваў, супрацоўнікі службы (уключаючы дырэктара і яго намеснікаў) заставаліся на сваіх пасадах без перапрызначэння і пераатэстацыі. 23 чэрвеня 1995 г. адпаведныя змены «заднім чыслом» былі ўнесены ў структуру федэральных органаў выканаўчай улады. Гэтым жа ўказам былі зацверджаны палажэнне аб службе і структуры яе цэнтральнага апарата, якая паўтарала структуру ФСК за некаторымі выключэннямі (адноўлена следчае ўпраўленне, з’явілася кіраванне спецыяльных аперацый, сакратарыят ператвораны ва ўпраўленне справамі). 14 жніўня 1996 года афіцыйнае найменне службы было зменена з «Федэральная служба бяспекі Расійскай Федэрацыі» на «Федэральная служба бяспекі Расіі». 9 верасня 1996 перайменаванне было адменена. == Зноскі == {{reflist}} {{rq|refless}} {{Федэральныя міністэрствы, службы і агенцтвы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Спецслужбы]] [[Катэгорыя:Федэральныя службы Расіі]] l9p0ebrld1vklirgpj6gzpszuz0cc0y 5133747 5133697 2026-04-29T20:19:44Z MocnyDuham 99818 Абараніў «[[Федэральная служба бяспекі Расіі]]»: Празмерны ўзровень вандалізму ([Правіць=Толькі аўтапацверджаныя ўдзельнікі] (скончыцца 20:19, 29 мая 2026 (UTC)) [Перанесці=Толькі аўтапацверджаныя ўдзельнікі] (скончыцца 20:19, 29 мая 2026 (UTC))) 5133697 wikitext text/x-wiki {{спецслужба}} '''Федэральная служба бяспекі Расійскай Федэрацыі (ФСБ Расіі)''' — адзіная цэнтралізаваная сістэма органаў федэральнай службы бяспекі, якая ажыццяўляе рашэнне ў межах сваіх паўнамоцтваў задач па забеспячэнні бяспекі [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Кіраўніцтва дзейнасцю ФСБ Расіі ажыццяўляецца Прэзідэнтам Расійскай Федэрацыі. Створана ў чэрвені [[1995]] г. шляхам пераўтварэння (перайменавання) Федэральнай службы контрразведкі Расійскай Федэрацыі. == Гісторыя == [[21 снежня]] [[1993]] года Прэзідэнт Расіі [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Б. М. Ельцын]] падпісаў указ аб скасаванні Міністэрства бяспекі Расійскай Федэрацыі і аб стварэнні Федэральнай службы контрразведкі Расійскай Федэрацыі (ФСК Расіі). 3 красавіка 1995 г. Б. М. Ельцын падпісаў Федэральны закон «Аб органах федэральнай службы бяспекі ў Расійскай Федэрацыі», які ўступіў у сілу 12 красавіка 1995 года. У адпаведнасці з ім ФСК Расіі была пераназваная ў Федэральную службу бяспекі Расійскай Федэрацыі, пры гэтым не праводзілася арганізацыйна-штатных мерапрыемстваў, супрацоўнікі службы (уключаючы дырэктара і яго намеснікаў) заставаліся на сваіх пасадах без перапрызначэння і пераатэстацыі. 23 чэрвеня 1995 г. адпаведныя змены «заднім чыслом» былі ўнесены ў структуру федэральных органаў выканаўчай улады. Гэтым жа ўказам былі зацверджаны палажэнне аб службе і структуры яе цэнтральнага апарата, якая паўтарала структуру ФСК за некаторымі выключэннямі (адноўлена следчае ўпраўленне, з’явілася кіраванне спецыяльных аперацый, сакратарыят ператвораны ва ўпраўленне справамі). 14 жніўня 1996 года афіцыйнае найменне службы было зменена з «Федэральная служба бяспекі Расійскай Федэрацыі» на «Федэральная служба бяспекі Расіі». 9 верасня 1996 перайменаванне было адменена. == Зноскі == {{reflist}} {{rq|refless}} {{Федэральныя міністэрствы, службы і агенцтвы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Спецслужбы]] [[Катэгорыя:Федэральныя службы Расіі]] l9p0ebrld1vklirgpj6gzpszuz0cc0y Косаўскі палац 0 71727 5133782 4556710 2026-04-29T23:47:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133782 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Палац |Беларуская назва = Косаўскі палац |Арыгінальная назва = | Выява =Kosaŭskі_palac,_2016.jpg | Подпіс выявы =Палац Пуслоўскіх | Шырыня выявы =300px |Статус = {{ГККРБ 4|111Г000305}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Косава (горад)|Косава]] |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 45|lat_sec =55 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 7|lon_sec = 18 |region = |CoordScale = |На карце = Беларусь Брэсцкая вобласць |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[неаготыка]] |Аўтар праекта = [[Францішак Яшчалд]] |Будаўнік = |Заснавальнік = [[Вандалін Пуслоўскі]] |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1838 |Заканчэнне будаўніцтва = 1838 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = Ідзе рэканструкцыя |Сайт = |Commons = Kosava Castle }} '''Косаўскі палац''' (таксама вядомы як ''палац Пуслоўскіх'') — [[Неаготыка|неагатычны]] палац у выглядзе абарончага замка. Маёнтак знаходзіцца недалёка ад урочышча [[Мерачоўшчына]], дзе нарадзіўся [[Тадэвуш Касцюшка]], нацыянальны герой [[Польшча|Польшчы]], [[Беларусь|Беларусі]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]<ref name="Офиц">{{Cite web|url=https://www.belarus.by/ru/travel/belarus-life/kossovo-palace|title=Дворец Пусловских в Коссово, памятник архитектуры Беларуси XIX века {{!}} Belarus.by|website=www.belarus.by|access-date=2023-08-10}}</ref>. Спецыяльная камісія ЮНЕСКА прызнала палац перспектыўным міжнародным турыстычным аб’ектам і выдаткавала на падрыхоўчыя працы па яго аднаўленні грант у 50 000 долараў<ref name="Naviny">[http://naviny.by/rubrics/tourism/2008/02/10/ic_articles_126_155464 Naviny.By/Туризм/06 мая 2015 года/Коссовскую жемчужину поднимут из руин] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303233108/http://naviny.by/rubrics/tourism/2008/02/10/ic_articles_126_155464/ |date=3 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref><ref name="Лисёнок">[http://www.lisyonok.ru/kossovo.html Коссово, дворец Пусловских (Коссовский дворец)] {{ref-ru}}</ref> == Гісторыя == [[Файл:Kosaŭ, Maračoŭščyna. Косаў, Марачоўшчына (N. Orda, 1875).jpg|250px|міні|злева|Косаўскі палац на малюнку [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]]]] [[Файл:Kosaŭ, Pusłoŭski. Косаў, Пуслоўскі (1920).jpg|250px|міні|Косаўскі палац у 1920]] Мястэчка Косава вядома з 1494 года, калі вялікі князь літоўскі [[Аляксандр Ягелончык]] аддаў гэтыя землі свайму падскарбію [[Іван Храптовіч|Івану Храптовічу]]. На працягу некалькіх стагоддзяў уладальнікамі Косава былі [[Храптовічы]], [[Сангушкі]], [[Флемінгі]], [[Чартарыйскія]], [[Сапегі]].<ref name="Офиц" /> У 1821 годзе маёнтак набыў [[Войцех Пуслоўскі]], які заснаваў у Косаве фабрыку [[дыван]]оў, а ў ваколіцах пабудаваў або адрамантаваў каля 60 [[храм]]аў.<ref name="Офиц" /> Пасля маёнтак перайшоў сыну Войцеха — [[Вандалін Пуслоўскі|Вандаліну Пуслоўскаму]], буйному прамыслоўцу і аматару мастацтваў, які працягнуў будаўніцтва палаца. У 1838 годзе Вандалін Пуслоўскі пачаў будаўніцтва палаца, аўтар праекта — [[Варшава|варшаўскі]] [[архітэктар]] [[Францішак Яшчалд]], у 2-й палове XIX ст. рэканструкцыяй палаца займаўся [[Уладзіслаў Марконі]].<ref name="Офиц" /> Палац удала ўпісаны ў маляўнічы паркавы краявід. Узводзячы сваю рэзідэнцыю ў гэтым месцы, Пуслоўскія звязвалі будаўніцтва палаца з суседняй [[Музей-сядзіба Тадэвуша Касцюшкі|гістарычнай сядзібай]], дзе ў [[1746]] годзе нарадзіўся кіраўнік [[Паўстанне 1794 года|нацыянальна-вызваленчага паўстання 1794 года]] генерал [[Тадэвуш Касцюшка|Андрэй Тадэвуш Банавентура Касцюшка]]. Палац [[Пуслоўскія|Пуслоўскіх]] і старадаўняя сядзіба [[Касцюшкі|Касцюшкаў]] разам з паркам стварылі ўнікальны палацава-паркавы ансамбль, але на яго долю выпалі вельмі складаны лёс і цяжкія выпрабаванні. Сярод гасцей палаца можна пералічыць мноства вядомых асоб, у тым ліку беларускага літаратара, музыканта і мастака [[Напалеон Орда|Напалеона Орду]], пісьменнікаў [[Генрык Сянкевіч|Генрыка Сянкевіча]] і [[Эліза Ажэшка|Элізу Ажэшка]] маршала [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]], гісторыка і пісьменніка [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] і іншых. Дзякуючы малюнкам Напалеона Орды, сёння мы ведаем, як выглядаў палац у час Пуслоўскіх<ref name="Экспресс">[http://www.expressnovosti.narod.ru/31/rep.htm Экспресс новости, информационно-аналитический еженедельник/ № 31 (311), 1-7 августа, 2003 года/Оксана Яновская/Земля Тадеуша Костюшко] {{ref-ru}}</ref> Трэці ўладальнік Леанард Пуслоўскі прадаў асабняк за 700 тысяч рублёў, каб пагасіць даўгі, зробленыя пры гульні ў карты. Палац быў набыты [[Рускія|расійскім]] купцом Аляксандравым, які крыху пазней перапрадаў яго па двайной цане княгіні Ганне Трубяцкой. Пасля ўладальнікам уласнасці стала княгіня Абамалек, а затым князь [[Род Альдэнбургскіх|Альдэнбургскі]]<ref name="Экспресс"/>. У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] палац быў разрабаваны і часткова разбураны<ref name="Экспресс"/>. Знікла калекцыя рэдкіх [[Манускрыпт|рукапісаў]], [[Скульптура|скульптуры]], [[Карціна|карціны]] і ўсе каштоўнасці<ref name="Лисёнок"/>. Незваротна знішчылі [[парк]] і [[Аранжарэя|аранжарэі]]<ref name="Экспресс"/>. Да нашых дзён ад іх захаваліся толькі трохі [[бэз]]авых і [[глог]]авых кустоў<ref name="Лисёнок"/>. Многія з каштоўнасцей былі вывезены за межы краіны. З [[1921]] да [[1939]] года палац належаў Польшчы. Пасля праведзенай рэстаўрацыі ён выкарыстоўваўся ў якасці адміністрацыі староства {{нп3|Косаўскі павет, Палескае ваяводства|Косаўскага павета|pl|Powiat kosowski (województwo poleskie)}} і вучылішча [[садаводства]]<ref name="Офиц"/><ref name="Лисёнок"/>. Да [[1939]] года ў шэрагу залаў захаваліся печы і каміны. З верасня [[1939]] года да [[1941]] года ў палацы размяшчаліся часткі [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. Самыя вялікія разбурэнні будынкі атрымалі цягам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], хоць [[Акупацыя|акупанты]] не кранулі палаца<ref name="Naviny"/>. На яго тэрыторыі і ў горадзе былі створаны 4 [[гета]], у якіх было знішчана практычна ўсё [[Яўрэі|яўрэйскае]] насельніцтва Косава, з чаго колькасць яго жыхароў памяншылася ў сем разоў<ref name="Экспресс"/>. У [[1944]] годзе адбыўся велізарны пажар, распачаты мясцовымі [[Партызаны|партызан]], які знішчыў усе астатнія памяшканні і дэкаратыўную аздобу<ref name="Офиц"/>. Былі пашкоджаны падмуркі, частка сцен абвалілася, адсутнічаў дах, толькі часткова ацалелі [[вітраж]]ы. Палац быў спалены, паколькі партызаны баяліся, што захопнікі могуць зладзіць у ім засаду. Пажар не спыняўся 10 дзён, а слуп дыму вісеў над маёнткам на працягу месяца. Разам з палацам быў спалены і дом [[Тадэвуш Касцюшка|Касцюшкі]], у якім змяшчаўся нямецкі штаб<ref name="Экспресс"/>. Пасля вайныў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі час]] палац і ўся зямля пры ім сталі ўласнасцю Дзяржаўнага ляснога фонду, вынікам дзейнасці якога стала знішчэнне ўсіх каштоўных парод дрэў. На тэрасах былі пасаджаны [[Хвоя|хвоі]], якія на працягу многіх гадоў хавалі пабудовы<ref name="Tomin">[http://www.tomin.by/news/cult/628-ivacevichi-kozlovich1 Tomin.by/Дворец Пусловских (Коссовский замок)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180707202331/http://tomin.by/news/cult/628-ivacevichi-kozlovich1 |date=7 ліпеня 2018 }} {{ref-ru}}</ref>. У [[1947]] годзе Косаўскі райвыканкам распачаў работы па частковаму прыстасаванню замка пад дзіцячы дом. Аднак работы аказаліся не пад сілу выканкаму і былі спынены. Архітэктарамі дзяржаўнага прадпрыемства «Брэстрэстаўрацыяпраект» былі распрацаваныя генеральны план аднаўлення палаца і сядзібы Тадэвуша Касцюшкі, а таксама рэканструкцыі парку як адзінага палацава-паркавага ансамбля. У 2007г у Косаўскім замку распачаліся рэстаўрацыйныя працы, якія працыягваюцца і ў 2019 г. Паводле пастановы Савета Міністраў ад 3 чэрвеня 2016 года № 437 Косаўскі замак быў уключаны ў лік 27 аб’ектаў, выдаткі на захаванне якіх (у частцы капітальных выдаткаў) могуць фінансавацца з рэспубліканскага бюджэту<ref>[http://www.government.by/ru/solutions/2511 Постановление Совета Министров от 03.06.2016 № 437 О некоторых вопросах обеспечения сохранности историко-культурных ценностей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200224055223/http://www.government.by/ru/solutions/2511 |date=24 лютага 2020 }} {{ref-ru}}</ref>. == Архітэктура == [[File:Косаўскі замак.jpg|thumb|250px|[[Музей-сядзіба Тадэвуша Касцюшкі]] ва ўрочышчы [[Мерачоўшчына]] каля Косаўскага палаца. Фота 2012 года.]] === Стыль і агульная структура ансамбля === Будаўніцтва Палаца Пуслоўскіх працягвалася каля 10 гадоў<ref name="Лисёнок"/>. [[Варшава|Варшаўскі]] архітэктар [[Францішак Яшчалд]] замяніў распаўсюджаны на той час палацава-паркавы [[класіцызм]] [[готыка|гатычнай]] старажытнасцю. Шэраг даследчыкаў падкрэсліваюць аналогію Косаўскага палаца з {{нп3|Палац Гогенцолернаў, Каменец Замбкавіцкі|замкам|pl|Pałac w Kamieńcu Ząbkowickim}} [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]] у {{нп3|Вёска Каменец Замбкавіцкі|Камянцы Замбкавіцкім|pl|Kamieniec Ząbkowicki}} (Польская [[Сілезія]]). Архітэктурны стыль палаца быў вызначаны як рэтраготыка. У той час такая архітэктура стваралася, як палітычны пратэст супраць афіцыйнай ідэалогіі царскай [[Расійская імперыя|Расіі]]<ref name="Экспресс"/>. Ансамбль быў пабудаваны на штучна створаным [[Узгорак|пагорку]], а палац разам з паркам займаў плошчу ў 40 га. Па восі сіметрыі былі размешчаны ўваходны [[порцік]], клумбы, фігуры, алеі, палац, тэрасы, а сама вось сканчалася возерам з выспай. Уезд на тэрыторыю комплексу ажыццяўляецца праз 3 порцікі. Галоўны ўваход быў размешчаны ў напрамку [[Ружаны|Ружан]], на поўнач вёў Паўночны порцік. На горад Косава быў накіраваны Паляўнічы порцік, але да гэтага часу [[Археалогія|археолагі]] не змаглі выявіць яго дакладнае месцазнаходжанне<ref name="Лисёнок"/>. === Архітэктура галоўнага будынка === [[Файл:Kosaŭskі palac, 2016 2.jpg|250px|міні|злева|Паўночна-ўсходні фасад]] [[Файл:Kosaŭskі palac, 2016 5.jpg|250px|міні|Паўднёва-заходні фасад]] Палац мае правільную геаметрычную форму і [[Сіметрыя|сіметрычную]] кампазіцыю<ref name="Лисёнок"/> са значным перападам вышыні<ref name="ЛАЗ"/>. Ён складаецца з цэнтральнага двухпавярховага [[корпус]]а і двух бакавых аднапавярховых крылаў, злучаных з ім вузкімі [[галерэя]]мі, прарэзанымі высокімі спічастымі [[арка]]мі<ref name="Офиц"/>. Вуглы цэнтральнага корпуса фланкіраваны гранёнымі [[вежа]]мі рознай вышыні, вуглы бакавых крылаў умацаваны вежападобнымі {{нп3|Эскарп|эскарпамі|ru|Эскарп}}. [[Фасад]]ы рытмічна чляняцца спічастымі аркамі, аконнымі праёмамі, перспектыўнымі [[ніша]]мі, гранёнымі вежамі. Унутраная планіроўка [[сіметрыя|сіметрычная]], характэрная для палацавай архітэктуры класіцызму. Палац — прыклад спалучэння класіцыстычных прыёмаў у планіроўцы і [[Архітэктурная кампазіцыя|кампазіцыі]] з элементамі неаготыкі ў архітэктурнай аздобе. Дзякуючы такім тыпова гатычным формам<ref name="ЛАЗ"/>, як зубчастыя [[вежа|вежы]] з зубчастымі завяршэннямі і шчылепадобнымі праёмамі, прарэзаныя вузкія [[Байніца|байніцы]], вуглавыя [[контрфорс]]ы, спічастыя абрысы вокнаў, насценныя [[Фіял (архітэктура)|фіялы]], [[Машыкуль|машыкулі]] і гэтак далей, ансамбль нагадвае хутчэй абарончы аб’ект, чым палац. Таму яго часам называюць «маленькі замак»<ref name="Офиц"/><ref name="Лисёнок"/>. Кожная з 12 вежаў васьмікутнай формы ў плане і сімвалізуе адзін з месяцаў года. Вышэй, чым астатнія, чатыры вежы, размешчаныя ў цэнтры, якія прызначаны для ўраджайных мая, чэрвеня, ліпеня і жніўня. Найбольш высокімі з’яўляюцца тыя, якія сімвалізуюць ліпень і жнівень<ref name="Офиц"/>. == Інтэр’ер == [[Файл:Kosaŭ, Pusłoŭski, Biełaja. Косаў, Пуслоўскі, Белая (1939).jpg|250px|міні|злева|Белая зала палаца ў 1939]] У стылі [[Сярэдневякоўе|сярэдневяковай]] готыкі інтэр’еры палаца выканалі архітэктар [[Уладзіслаў Марконі]] і мясцовы дэкаратар [[Аляксандр Жмурка]]<ref>[http://orda.of.by/.lib/nesterchuk/zppb/157 Несцярчук. Замкi, палацы, паркi Берасцейшчыны]</ref><ref>[http://orda.of.by/.lib/spis/47?m=15.5,13.7 Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей РБ]</ref><ref>[http://orda.of.by/.lib/aftanazy/rezyd/t2/256 Aftanazy. Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Tom 2]</ref> (паводле звестак некаторых мастацтвазнаўцаў, дэкаратарам быў {{нп3|Францішак Жмурка||ru|Жмурко, Францишек}} — вядомы польскі мастак<ref name="ЛАЗ">{{кніга |аўтар = [[Барыс Андрэевіч Лазука|Лазука Б.А.]] |частка = Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя |загаловак = Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 2011 |том = |старонкі = 353 |старонак = 431 |серыя = |isbn = 978-985-01-0880-7 |тыраж = }}</ref><ref>{{Крыніцы/Федорук. Старинные усадьбы Берестейщины|артыкул=[http://orda.of.by/.add/gallery.php?kossovo/palace/art/sub Коссово]}}</ref>). У адным з крылаў палаца знаходзіліся мастацкая [[галерэя]] і [[бібліятэка]], якая змяшчала каля 10 000 рэдкіх кніг. У іншым крыле былі размешчаны спальныя памяшканні<ref name="Лисёнок"/>. Палац змяшчаў 132 памяшканні, ні адно з якіх не было падобна на іншае<ref name="Экспресс"/>. Дзякуючы сістэме калідораў і асабліваму размяшчэнню вокнаў, на працягу 2,5 дзён у годзе сонечнае святло цалкам залівала адзін з пакояў. У гэтыя дні ўладальнікі адзначалі «Дзень пакоя», багата яго ўпрыгожваючы і праводзячы ў ім амаль увесь свой час<ref name="Офиц"/>. У палацы было мноства раскошных залаў, і кожная з іх мела сваю ўласную назву і спецыяльнае прызначэнне. У ''Белай зале'', упрыгожанай пліткай, танцавалі на вялікіх, шумных [[Бал|вечарынах]]. У ''Чорнай'' гулялі ў карты, а ў ''Ружовай'' працавалі і слухалі музыку<ref name="Офиц"/>. Былі таксама ''Сіняя'', ''Сярэбраная'', ''Залатая'', ''Шкляная'', ''Люстэркавая'' і многія іншыя. Любое памяшканне было ўпрыгожанае [[габелен]]амі, дыванамі, [[мармур]]ам, дэкаратыўнымі [[камін]]амі і скульптурамі<ref name="Лисёнок"/>. Дакладна вядома, што ва ўсіх памяшканнях было ўстаноўлена падлогавае {{нп3|Цэнтральнае ацяпленне|ацяпленне|uk|Теплова мережа}}<ref name="Офиц"/>. На другім паверсе размяшчалася ''Парадная зала'', сцены якой былі размаляваныя вядомымі і невядомымі мастакамі таго часу<ref name="Лисёнок"/>. Рэстаўратары выказалі здагадку, што раней у зале пад тонкай і шкляной падлогай сярод плаваючых [[Водарасці|водарасцей]] плавалі экзатычныя рыбы<ref name="Офиц"/>. Падчас рэстаўрацыі стала ясна, што кафля для палаца была дастаўлена з [[Аўстрыя|Аўстрыі]], а сістэма ацяплення выраблена на прадпрыемстве ў горадзе [[Станпоркаў]] у Польшчы<ref name="Tomin"/>. [[Цэгла|Цэглу]] для будаўніцтва дастаўлялі здалёк, з-за межаў краіны<ref name="Лисёнок"/>. == Парк == Вакол рэзідэнцыі па плане архітэктара Ф. Яшчалда быў закладзены цудоўны парк на ўзор {{нп3|Італьянскі сад эпохі Адраджэння|рэнесансных садоў|uk|Італійський сад доби відродження}} [[Італія|Італіі]]. Вандалін Пуслоўскі ўключыў у новую кампазіцыю добра захаваны стары парк, які некалі абкружаў дом-сядзібу Тадэвуша Касцюшкі. У парку раслі больш чым за 150 відаў экзатычных раслін, а асабліва рэдкіх відаў уладкавалі аранжарэю. Парк жывапісна спускаецца да трох штучных сажалак<ref name="Офиц"/>. У заходняй частцы парку пабудавана капліца, размешчаная на ўчастку ў форме круга, якая абрасла [[Барвенак|барвенкам]]. На заходнім баку тэрасы пабудаваныя дапаможныя памяшканні, якія ўключаюць у сябе кухню, [[бровар]] і [[стайня]]. Прастору паміж броварам і азёрамі займае фруктовы сад, аранжэрэя і дом садоўніка<ref name="Лисёнок"/>. На тэрасах былі размешчаны [[фантан]]ы з шырокімі чашамі. Па парку стаялі скульптуры. У паўночна-ўсходняй частцы ракі Косава мелася сістэма трох азёр, падзеленых плацінай, берагі якіх параслі [[Вярба плакучая|плакучымі вербамі]]<ref name="Лисёнок"/>. == Сучасны стан == [[Выява:KosauskiZamak054.JPG|thumb|left|250px|Косаўскі замак. Тыльны фасад галоўнага корпуса, фота 2009 года]] [[Выява:KosauskiZamak085.JPG|thumb|250px|Косаўскі замак. Рэканструкцыя, фота 2009 года.]] З 2008 года ў Косаўскім палацы працуюць рэстаўратары<ref name="Офиц"/>. На працягу першых трох гадоў рэстаўрацыі былі выкарыстаныя больш за 11 мільярдаў рублёў, з рэзідэнцыі вывезлі каля 3 тысяч м³ смецця. Спецыялістамі зроблена [[гідраізаляцыя]] [[Падмурак|фундамента]] і створана інжынерная [[інфраструктура]] — праведзена электрычнасць і [[вада|ваду]], адноўлена і перабудавана [[каналізацыя]]. Былі адноўлены ўнутраныя сцены будынка і пачата праца над вокнамі і афарбоўкай [[фасад]]а<ref name="NEST">[http://www.nest.by/news/2012-12-23/kossovskii-dvorets-vozrozhdaetsya NEST, недижимость и строительство/23 декабря, 2012/Коссовский дворец возрождается] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518083921/http://www.nest.by/news/2012-12-23/kossovskii-dvorets-vozrozhdaetsya |date=18 мая 2015 }} {{ref-ru}}</ref>. У 2017 годзе адкрылася першая экспазіцыя, у 2020 прынялі першых наведвальнікаў рэстаран «Граф Пуслоўскі» і гатэль «Пуслоўскіх». У афіцыйнай цырымоніі адкрыцця і ўводу ў эксплуатацыю Косаўскага палацава-паркавага ансамбля 23 снежня 2022 года прынялі ўдзел міністр культуры Беларусі [[Анатоль Маркевіч]] і старшыня Брэсцкага аблвыканкама Юрый Шулейка, затым у палацы прайшоў навагодні баль для студэнтаў<ref>[https://nashaniva.com/306119 Nashaniva.com]</ref>. == Легенды == [[Файл:Kosaŭskі palac (novaja brama), 2016.jpg|250px|міні|Новая брама]] Як і многія іншыя палацы і замкі, Косаўскі палац мае сваі легенды. Напрыклад, мясцовыя жыхары расказваюць, што для аховы палаца яго ўласнік трымаў [[Леў|льва]], якога пускалі ўначы блукаць па калідорах<ref name="Офиц"/>. [[Файл:Косаўскі Палац.jpg|alt=Косаўскі палац Пуслоўскіх 2017—2018|міні|250px|Косаўскі палац Пуслоўскіх пасля завяршэння галоўных вонкавых рэстаўрацыйных прац. Выгляд 2017—2018]] Існуе таксама легенда, што існуе падземны праход, па якім за адну гадзіну можна дабрацца да іншай [[Ружанскі палац|рэзідэнцыі Сапегаў]], якая знаходзіцца ў Ружанах, у 20 км ад Косава. Пры гэтым праход такі шырокі, што ў ім можна ехаць на [[Карэта|карэце]], запрэжанай {{нп3|Тройка коней|тройкай коней|ru|Тройка лошадей}}<ref name="Офиц"/>. Музыкальная легенда распавядае, што калі нехта пляскае ў ладкі, стоячы пад акном на другім паверсе, то з усходняга боку аркі будынка чуваць меладычныя гукі<ref name="Офиц"/>. Мясцовыя жыхары таксама кажуць, што графіня Пуслоўская вельмі любіла ездзіць у {{нп3|Санкі|санках|ru|Сани}}, таму граф загадваў пакрываць частку парка соллю, каб можна было працягваць катанні нават у летні час. <gallery> Файл:Kosaŭ, Pusłoŭski. Косаў, Пуслоўскі (1925) (2).jpg|alt=Косаўскі палац. Kosava Palace. 1925|Замку ў 1925г. Файл:Kosaŭ, Pusłoŭski. Косаў, Пуслоўскі (1915-16).jpg|alt=Косаўскі палац. Kosava Palace. 1915-18|Палац на здымку падчас Першай Сусветнай вайны Файл:Kosaŭ, Pusłoŭski. Косаў, Пуслоўскі (1930-39).jpg|alt=Косаўскі палац. Kosava Palace. 1925|Фрагмент палаца на здымку 30-х гадоў Файл:Kosaŭ, Pusłoŭski. Косаў, Пуслоўскі (1925).jpg|alt=Косаўскі палац. Kosava Palace. 1925|Палац у 1925г. Файл:Kosaŭ, Pusłoŭski. Косаў, Пуслоўскі (F. Drazdoŭski, 1924-32).jpg|alt=Косаўскі палац. Kosava Palace. |Палац у зімовы час. 1924-1932 Файл:Kosaŭ, Pusłoŭski. Косаў, Пуслоўскі (1928).jpg|alt=Косаўскі палац. Kosava Palace. |Косаўскі палац на старым здымку Файл:Kosaŭ, Pusłoŭski. Косаў, Пуслоўскі (1919-39).jpg|alt=Косаўскі палац. Kosava Palace. Файл:Kosaŭ, Pusłoŭski. Косаў, Пуслоўскі (15.08.1937).jpg|alt=Косаўскі палац. Kosava Palace. 1937|Палац на здымку 15.08.1937 </gallery> == У філатэліі == [[Файл:2012. Stamp of Belarus 05-2012-m-914-a.jpg|250px|міні|Паштовая марка Беларусі]] У 2012 годзе выява палаца была выкарыстана на паштовай марцы Беларусі. == Гл. таксама == * [[Троіцкі касцёл (Косава)|Троіцкі касцёл]] == Відэа == https://www.youtube.com/watch?v=F7lphry3JfU<nowiki/>{{зноскі}} == Літаратура == * Rąkowski Grzegorz, «Czar Polesia», Pruszków 2001 * Hauser Z., «Nowy ilustrowany przewodnik po zabytkach kultury na Białorusi», Warszawa 2005 == Спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасць РБ|111Г000305}} {{Commons|Category:Kosava Castle|выгляд=міні}} * {{radzima|palac-puslouskih-kosava}} * {{ГБ|http://globustut.by/kossovo/#palace}} * [http://www.belarus.by/by/travel/belarus-life/kossovo-palace Палац Пуслоўскіх у Косаве] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140403090802/http://www.belarus.by/by/travel/belarus-life/kossovo-palace |date=3 красавіка 2014 }} * {{Архіварта|}} [[Катэгорыя:Палацы Беларусі|Косава]] [[Катэгорыя:Замкі Беларусі|Косава]] [[Катэгорыя:Славутасці Косава (Беларусь)]] [[Катэгорыя:Уладзіслаў Марконі]] [[Катэгорыя:Пуслоўскія]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Францішка Яшчалда]] o3dbbe4jabrrcprvn3va3om03udb938 Красненскі сельсавет (Карэліцкі раён) 0 73501 5133810 4798216 2026-04-30T01:56:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133810 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Красненскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Красненскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Карэліцкі раён]] |Уключае = 24 населеныя пункты |Сталіца = [[Краснае (Красненскі сельсавет, Карэліцкі раён)|Краснае]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1660 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Кра́сненскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Карэліцкі раён|Карэліцкага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) [[Краснае (Красненскі сельсавет, Карэліцкі раён)|Краснае]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Запольскі сельсавет''' у складзе [[Валеўкаўскі раён|Валеўкаўскага раёна]] (з 25 лістапада 1940 года Карэліцкі раён) [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Заполле (Карэліцкі раён)|Заполле]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Навагрудскі раён|Навагрудскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Карэліцкага раёна. 16 сакавіка 1987 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Паланаеўскі сельсавет|Паланаеўскага сельсавета]] (14 населеных пунктаў: [[Амневічы (Карэліцкі раён)|Амневічы]], [[Барацін]], [[Бушкі]], [[Горная Рута]], [[Дольная Рута]], [[Загор’е (Красненскі сельсавет)|Загор’е]], [[Кальчычы]], [[Куцавічы (Карэліцкі раён)|Куцавічы]], [[Паланая]], [[Пятрыкі (Карэліцкі раён)|Пятрыкі]], [[Руціца]], [[Садовая (Карэліцкі раён)|Садовая]], [[Стрэльнікі]] і [[Тударава (Карэліцкі раён)|Тударава]]), цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Краснае, сельсавет перайменаваны ў Красненскі<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 16 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. 28 снежня 2007 года з раённага ў падпарадкаванне сельсавета была перададзена вёска [[Працяневічы]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2008-38/2008-38(005-016).pdf Решение Гродненского областного Совета депутатов от 28.12.2007 г. № 56 О решении вопросов административно-территориального устройства Кореличского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110520095515/http://pravo.by/pdf/2008-38/2008-38(005-016).pdf|date=20 мая 2011}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2050 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=7 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 97,7 % — [[беларусы]], 1,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=16 красавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1660 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=7 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Красненскі сельсавет (Карэліцкі раён)}} {{Карэліцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Красненскі (да 1987 года Запольскі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Валеўскі раён|child|загаловак=Запольскі сельсавет у [[Валеўскі раён|Валеўскім раёне]] (1940)}} |спіс2 = {{Карэліцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Запольскі сельсавет у [[Карэліцкі раён|Карэліцкім раёне]] (1940—1962)}} |спіс3 = {{Навагрудскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Запольскі сельсавет у [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]] (1962—1965)}} |спіс4 = {{Карэліцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Красненскі (да 1987 года Запольскі) сельсавет у [[Карэліцкі раён|Карэліцкім раёне]] (з 1965)}} }} [[Катэгорыя:Красненскі сельсавет (Карэліцкі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Навагрудскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] sb7a46vfbl0va8dtf1ldetfkaylc0o6 Красненскі сельсавет (Гомельскі раён) 0 73502 5133809 5021172 2026-04-30T01:56:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133809 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Красненскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Красненскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Гомельскі раён]] |Уключае = 6 населеных пунктаў |Сталіца = [[Краснае (Гомельскі раён)|Краснае]] |Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]],</br>[[30 красавіка]] [[1948]] |Скасаванне = [[30 снежня]] [[1927]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 6535 |Год перапісу = 2023 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = http://gomelisp.gov.by/village-councils/1066-krasnenskii-selskii-ispolnitelnyi-komitet/ |Заўвагі = }} '''Кра́сненскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Гомельскі раён|Гомельскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2010 года вёска) [[Краснае (Гомельскі раён)|Краснае]]. == Гісторыя == Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Гомельскага раёна [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Ціценскі сельсавет|Ціценскага сельсавета]]. 30 красавіка 1948 года цэнтр Ціценскага сельсавета Гомельскага раёна Гомельскай вобласці перанесены ў вёску Краснае, сельсавет перайменаваны ў Красненскі<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 30 апреля 1948 г. О включении деревни Титенка и деревни Верхний Брилев, Титенского сельского Совета, Гомельского района, в состав городской черты города Гомеля, перенесении центра Титенского сельского Совета в деревню Красное и переименовании Титенского сельского Совета в Красненский // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Мільчанскі сельсавет (Гомельскі раён)|Мільчанскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 19 мая 1965 года ў гарадскую мяжу [[Гомель|Гомеля]] ўключана вёска [[Ніжні Брылёў]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 19 мая 1965 г. Аб уключэнні <nowiki>населеннага</nowiki> пункта Ніжні Брылёў Красненскага сельсавета Гомельскага раёна ў мяжу горада Гомеля // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 19 (1099).</ref>, 23 лютага 1983 года — пасёлак [[Спутнік Міра|Спадарожнік Міру]], вёска [[Старая Мільча]] і большая частка вёскі [[Новая Мільча (Гомель)|Новая Мільча]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб уключэнні ў гарадскую мяжу горада Гомеля пасёлка Спадарожнік Міру, вёскі Старая Мільча і часткі вёскі Новая Мільча Красненскага сельсавета Гомельскага раёна Гомельскай вобласці ад 23 лютага 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 6 (1740).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Красненскага сельсавета 8 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|79}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 7200 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 91,6 % — [[беларусы]], 6,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=3 студзеня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 6789 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=20 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. Паводле статыстычных даных на пачатак 2023 года, насельніцтва сельсавета складае 6535 чалавек<ref>{{Cite web|url=http://dataportal.belstat.gov.by/Indicators/Preview?key=472790|title=Национальный статистический комитет Республики Беларусь|website=dataportal.belstat.gov.by|access-date=2023-11-09|archive-date=9 лістапада 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231109184438/http://dataportal.belstat.gov.by/Indicators/Preview?key=472790|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Красненскі сельсавет (Гомельскі раён)}} {{Гомельскі раён}} [[Катэгорыя:Красненскі сельсавет (Гомельскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1948 годзе]] 16snhfetr8ssbyydtadbual2dj5kth3 Красненскі сельсавет (Маладзечанскі раён) 0 73503 5133811 4851609 2026-04-30T01:57:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133811 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Красненскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Красненскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Маладзечанскі раён]] |Уключае = 28 населеных пунктаў |Сталіца = [[Краснае (Маладзечанскі раён)|Краснае]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 4535 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Кра́сненскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Краснае (Маладзечанскі раён)|Краснае]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Уланаўшчынскі сельсавет''' у складзе [[Радашковіцкі раён|Радашковіцкага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Уланаўшчына (Маладзечанскі раён)|Уланаўшчына]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года ў склад сельсавета ўвайшла вёска Краснае, у якую перанесены цэнтр сельсавета, сельсавет перайменаваны ў Красненскі<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об упразднении городского поселка Красное, Радошковичского района, Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці. 9 жніўня 1960 года ў склад сельсавета з [[Мясоцкі сельсавет|Мясоцкага сельсавета]] перададзены вёскі [[Канчаны (Маладзечанскі раён)|Канчаны]], [[Касцюшкі (Маладзечанскі раён)|Касцюшкі]] і [[Ракуцёўшчына]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 жніўня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 24.</ref>. У кастрычніку 1964 года ў склад сельсавета з [[Аляхновіцкі сельсавет|Аляхновіцкага сельсавета]] перададзены вёскі [[Красоўшчына (Маладзечанскі раён)|Красоўшчына]] і [[Ласі (Маладзечанскі раён)|Ласі]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 16 кастрычніка і 27 кастрычніка 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 36 (1076).</ref>. У 1974 годзе скасаваны вёскі [[Мачулы (Маладзечанскі раён)|Мачулы]], [[Сяргееўшчына (Маладзечанскі раён)|Сяргееўшчына]], [[Хажоўшчына]]<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 чэрвеня і 15 жніўня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 25 (1435).</ref>. 26 жніўня 1991 года з часткі сельсавета ўтвораны [[Чысцінскі сельсавет]]. У 2004 годзе скасаваны хутары [[Левушоўшчына]] і [[Пронцавічы]]. 28 мая 2013 года ў склад Чысцінскага сельсавета перададзена вёска [[Раёўка (Маладзечанскі раён)|Раёўка]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (29 населеных пунктаў) — 5592 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=20 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 91,4 % — [[беларусы]], 6,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=30 сакавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (28 населеных пунктаў) — 4535 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=20 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. Па тэрыторыі сельсавета працякае рака [[Уша (прыток Віліі)|Уша]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Красненскі сельсавет (Маладзечанскі раён)}} {{Маладзечанскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Красненскі (да 1954 года Уланаўшчынскі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Радашковіцкі раён|child|загаловак=Красненскі (да 1954 года Уланаўшчынскі) сельсавет у [[Радашковіцкі раён|Радашковіцкім раёне]] (1940—1960)}} |спіс2 = {{Маладзечанскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Красненскі сельсавет у [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскім раёне]] (з 1960)}} }} [[Катэгорыя:Красненскі сельсавет (Маладзечанскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Радашковіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 4xbmx4azrwpbr8m7uqnkn96grxf56ra Козіцкі сельсавет 0 73615 5133752 4798171 2026-04-29T20:51:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133752 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Козіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Івацэвіцкі раён]] |Уключае = 2 населеныя пункты |Сталіца = [[Козікі (Івацэвіцкі раён)|Козікі]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = [[26 чэрвеня]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 895 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Івацэвіцкі раён. (07).svg |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ко́зіцкі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок [[Вулька Аброўская]]. [[Файл:Vulka Obrovskaya Selsovet.jpg|міні|злева|Будынак сельсавета ў Вульцы Аброўскай]] Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Козікаўскі сельсавет у складзе [[Целяханскі раён|Целяханскага раёна]] [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Козікі (Івацэвіцкі раён)|Козікі]]. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. З 8 жніўня 1959 года ў складзе Івацэвіцкага раёна, з 25 снежня 1962 года — [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — Івацэвіцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 2 населеныя пункты<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|23}}</ref>. 26 чэрвеня 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Жытлінскі сельсавет|Жытлінскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0059598&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 26 июня 2013 г. № 288 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивацевичского района Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201022205815/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0059598&p1=1|date=22 кастрычніка 2020}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 895 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 93,7 % — [[беларусы]], 4,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,6 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=28 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. На момант скасавання ў сельсавет уваходзілі 2 населеныя пункты: [[Вулька Аброўская]] і [[Козікі (Івацэвіцкі раён)|Козікі]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Козіцкі (Козікаўскі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Целяханскі раён|child|загаловак=Козікаўскі сельсавет у [[Целяханскі раён|Целяханскім раёне]] (1940—1959)}} |спіс2 = {{Івацэвіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Козікаўскі сельсавет у [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] (1959—1962)}} |спіс3 = {{Бярозаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Козікаўскі сельсавет у [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскім раёне]] (1962—1965)}} |спіс4 = {{Івацэвіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Козіцкі сельсавет у [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] (1965—2013)}} }} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Івацэвіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Целяханскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бярозаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] lsidt5oi1adt8v6ierzt42m77odgx9t Мікалай Аляксандравіч Булганін 0 76906 5133650 5133032 2026-04-29T14:27:53Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/~2026-25755-87|~2026-25755-87]]) і адноўлена версія 4495900, зробленая Artsiom91Bot 5133650 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = | перыядканец = | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | суправіцель1 = | суправіцель1перыядпачатак = | суправіцель1перыядканец = | рэгент1 = | рэгент1перыядпачатак = | рэгент1перыядканец = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = {{СССР, Маршал Савецкага Саюза}}<br>[[Маршал Савецкага Саюза]]<br><small>(з 1947 па 1958)</small><br>{{СССР, Генерал-палкоўнік}} [[Генерал-палкоўнік]]<small><br/>(1944 і з 1958)</small> | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = {{{!}} Style = "background:transparent" {{!}} {{Медаль Серп і Молат}} {{!}}} {{{!}} Style = "background:transparent" {{!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Суворава 1 ступені}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн Кутузава 1 ступені}} {{!!}} {{Ордэн Кутузава 1 ступені}} {{!!}} {{Ордэн Суворава 2 ступені}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонай Зоркі}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн Чырвонай Зоркі}} {{!!}} {{Медаль У адзначэнне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна}} {{!!}} {{Медаль Партызану Айчыннай вайны 1 ступені}} {{!!}} {{Медаль За абарону Масквы}} {{!}}- {{!}} {{Медаль За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.}} {{!!}} {{Медаль За перамогу над Японіяй}} {{!!}} {{Медаль Дваццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.}} {{!!}} {{Медаль 30 гадоў Савецкай Арміі і Флота}} {{!}}- {{!}} {{Медаль 40 гадоў Узброеных Сіл СССР}} {{!!}} {{Медаль 50 гадоў Узброеных Сіл СССР}} {{!!}} {{Медаль У памяць 800-годдзя Масквы}} {{!}}} '''Замежныя ўзнагароды''' {{{!}} Style = "background:transparent" {{!}} {{Ордэн За вайсковую доблесць 1 ступені}} {{!!}} {{Ордэн Крыж Грунвальда 1 ступені}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга (Манголія)}} {{!}}} {{{!}} Style = "background:transparent" {{!}} {{Ордэн Рэспублікі (Тува)|тып = 2}} {{!}}} | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Мікала́й Алякса́ндравіч Булга́нін''' ({{ДН|11|6|1895|30|5}}, [[Ніжні Ноўгарад]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|24|2|1975}}, [[Масква]], [[РСФСР]]) — [[СССР|савецкі]] дзяржаўны і ваенны дзеяч. [[Маршал Савецкага Саюза]] (3 лістапада 1947, пазбаўлены гэтага звання 26 лістапада 1958 г). == Біяграфія == Паводле афіцыйнай біяграфіі, «з сям’і служачых». Вучыўся ў рэальным вучылішчы. З 1918 года ў органах ВЧК, узначальваў Ніжагародскую ЧК на чыгунцы. У 1922—1927 гадах у ВСНГ. У 1927—1931 гадах дырэктар Маскоўскага Электразавода, Старшыня Массавета (1931—1937), Старшыня Саўнаркама РСФСР (1937—1938), узначальваў праўленне Дзяржбанка СССР (1938—1940, 1940—1945). Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — член ваенных саветаў [[Армія|армій]] і франтоў, з 1944 г. член Дзяржаўнага камітэта абароны, а з 1945 г. — Стаўкі вярхоўнага галоўнакамандавання. == Узнагароды<ref name="bse">[http://slovari.yandex.ru/~книги/Булганин%20Николай%20Александрович/ Булганин Николай Александрович]{{Недаступная спасылка}} // [[Вялікая савецкая энцыклапедыя]] {{ref-ru}}</ref> == * [[Ордэн Леніна]], * 6 [[ордэн]]аў, * медалі. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://slovari.yandex.ru/~книги/Булганин%20Николай%20Александрович/ Булганин Николай Александрович]{{Недаступная спасылка}} // [[Вялікая савецкая энцыклапедыя]] {{ref-ru}} * [http://slovari.yandex.ru/~книги/Гуманитарный%20словарь/Булганин%20Ник.%20Ал-др./ Булганин Ник. Ал-др.]{{Недаступная спасылка}} // [http://slovari.yandex.ru/~книги/Гуманитарный%20словарь/ Российский гуманитарный энциклопедический словарь: В 3 т. — М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та, 2002] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150922211401/http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%93%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C/ |date=22 верасня 2015 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэм'ер-міністры Расіі}} {{Маршалы Савецкага Саюза}} {{Кіраўнікі Ваенных ведамстваў Расіі}} {{DEFAULTSORT:Булганін}} [[Катэгорыя:Старшыні Савета Міністраў СССР]] [[Катэгорыя:Міністры абароны СССР]] [[Катэгорыя:Міністры ўзброеных сіл СССР]] [[Катэгорыя:Члены Аргбюро ЦК УКП(б)]] [[Катэгорыя:Члены РСДРП]] [[Катэгорыя:Члены Палітбюро ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Военачальнікі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 1-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XVII з’езда УКП(б)]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XVIII з’езда УКП(б)]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XX з’езда КПСС]] lnhi4moayyg7qkv1a7n0ajfjzm0q3xd Сонечны гадзіннік «Уайтхёрст і сын» 0 79955 5133987 4453809 2026-04-30T11:36:47Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1812 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5133987 wikitext text/x-wiki [[Выява:Derby Sundial 5809.JPG|220px|thumb|«Уайтхёрст і сын» у [[Музей і мастацкая галерэя Дэрбі|музеі Дэрбі]]]] '''Сонечны гадзіннік «Уайтхёрст і сын»''' выраблены ў [[Дэрбі (Англія)|Дэрбі]] ў 1812 годзе пляменнікам [[Джон Уайтхёрст|Джона Уайтхёрста]]<ref name="Glover599">{{cite book|last=Glover|first=Stephen|title=History of the County of Derb|editor=Noble, Thomas|publisher=Stephen Glover|location=Derby|year=1929|pages=599|url=http://books.google.com/books?id=nqNCAAAAYAAJ&pg=PA599&lpg=PA599&dq=Derby+Whitehurst&source=bl&ots=JCVIe8A9JA&sig=EEvx6XdgaQMDv0ReR2D2V8q55eI&hl=en&ei=u3yoTe_SOYGy8QO77JCnBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CCcQ6AEwAjgU#v=onepage&q=Derby%20Whitehurst&f=false|accessdate=2011-04-15}}</ref>. У цяперашні час знаходзіцца ў [[Музей і мастацкая галерэя Дэрбі|музеі і мастацкай галерэі Дэрбі]]. Гадзіннік здольны паказваць час з дакладнасцю да хвіліны. == Вытворца == Сям'я Уайтхёрстаў была вядомая ў [[Дэрбі (Англія)|Дэрбі]] ў якасці механікаў. [[Джон Уайтхёрст]] (1713—1788) быў родам з [[Конглтан]]а, але свой гадзіннікавы бізнес распачаў у Дэрбі. Па прызначэнні на пасаду інспектра вагаў ён пераехаў у Лондан, а яго справу працягнуў пляменнік пад шыльдай «Уайтхёрст і сын». Прадпрыемства было вядомае сваімі [[Куранты|вежавымі гадзіннікамі]]<ref name="Glover599"/>. == Канструкцыя == Канструкцыя [[Сонечны гадзіннік|гадзінніка]] заснаваная на разуменні [[Геаметрыя|геаметрыі]] [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэмы]], у прыватнасці таго, як [[Сонца]] будзе адкідваць [[цень]] на пляскатую гарызантальную паверхню. Кожны дзень цягам гадавога цыклу цень будзе адрознівацца ад учорашняга, акрамя таго, цень адрозніваецца ў залежнасці ад размяшчэння гадзінніку, у прыватнасці яго [[Шырата|шыраты]]. У той самы час [[даўгата]] не мае значэння для адлюстравання [[Сярэдні сонечны час|бачнага сонечнага часу]]. З другога боку, варта было ўлічыць і тое, што падчас руху Зямлі вакол Сонца па эліпсоідзе працягласць дня нязначна змяняецца, даючы сукупнае адхіленне ад сярэдняга значэння да 16 хвілін у лістападзе і лютым. Гэтае адхіленне, вядомае як складовая частка [[Ураўненне часу|ураўнення часу]], не бралася ва ўвагу да тае пары, пакуль не з'явіліся больш дакладныя за сонечныя механічныя гадзіннікі, што паказваюць [[сярэдні мясцовы час]]. Расклад руху цягнікоў патрабаваў нязменнага часу палудню і пастаяннай працягласці дня, што стала прычынай вынаходніцтва [[Сярэдні грынвіцкі час|Сярэдняга грынвіцкага часу]]. Гэты бронзавы гадзіннік падпісаны «Уайтхёрст і сын/Дэрбі/1812» ({{lang-en|«Whitehurst and Son/Derby/1812»}}) і меркавана прызначаўся для Джорджа Бенсана Страта (малодшага брата ўладальніка хлопкапральнай фабрыкі [[Уільям Страт|Уільяма Страта]]), для ўсталявання ў яго доме ў [[Белпер]]ы<ref>[http://www.flickr.com/photos/climatechangeem/4863532430/sizes/o/ Museum label], Derby Museum, accessed April 2011</ref><ref>[http://www.knight-gkla.supanet.com/bridge-hill-house.htm Bridge Hill House] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111031120431/http://www.knight-gkla.supanet.com/bridge-hill-house.htm |date=31 кастрычніка 2011 }}</ref>. === Гноман === [[Выява:Derby Sundial 5811.JPG|thumb]] Гадзіннік выраблены надзейна, мае тоўсты [[гноман]], адзін бок якога адкідвае цень да палудня, а шпіль з іншага боку адкідвае цень пасля палудня. Цыферблат складаецца з двух паўкружжаў, падзеленых патаўшчэннем шпіля. У такім варыянце гадзінніка вугал паміж цыферблатам і шпілем у дакладанасці роўны [[Шырата|шыраце]] 53° 1′ 49, на якой размяшчаўся дом Дж. Б. Страта. Цыферблат павінен быў знаходзіцца дакладана гарызантальна, аднак у выпадку недалёкіх перамяшчэнняў паказанні гадзінніка можна было падкарэктаваць, крыху змяняючы становішча цыферблату на паверхні. Напрыклад, у цяперашні час сонечны гадзіннік знаходзіцца на шыраце 0° 6′ 49″, ці каля 1/10 градуса на палудзень. Адпаведна і нос гноману павінен быць падняты на такую велічыню. === Цыферблат === У ''гарызантальных сонечных гадзінніках'' (або ''вонкавых''), цыферблат, на які падае цень, знаходзіцца ў гарызантальным становішчы, і не перпендыкулярны шпілю, як у гадзінніках, што знаходзяцца на экватары. Таму цень нераўнамерна падае на яго ў розны час; пры стварэнні гадзіннікаў даводзіцца ўлічваць даўжыню гадзінавых рысаў. На цыферблаце выгравіраваная дакладнасць, даўжыня гадзінавых рысаў вылічвалася паводле формулы: : <math> \tan \theta = \sin \lambda \tan(15^{\circ} \times t) </math> дзе λ — геаграфічная [[шырата]] сонечнага гадзіннінка (і вугал паміж шпілем і гарызонтам), θ — вугал паміж прынятай і палудневай гадзінавай рысамі (якая заўсёды паказвае [[Сапраўдная поўнач|сапраўдную поўнач]]) на плоскасці, а ''t'' — колькасць гадзін да або па палудні. ==== Разлікі ==== Для кожнай з гадзін ад 1 да 6 разлічваецца формула. Напрыклад, а 3-й гадзіне па палудні, падставіўшы ў формулу значэнні 53,03 і 3, атрымаем наступныя разлікі: {| border=1 |+ '''Цыферблат у Белперы 53,03''' |- |Адна гадзіна|| 11,791779 |- |Дзве гадзіны|| 24,219060 |- |Тры гадзіны|| 37,922412 |- |Чатыры гадзіны|| 53,460042 |- |Пяць гадзін|| 71,020970 |- |Шэсць гадзін|| 90,000000 |- |} Для гадзін да палудня атрымаем такія самыя вынікі, паколькі цыферблат сіметрычны, астатнія рысы з'яўляюцца люстэркавым адлюстраваннем папярэдніх. У такой самай манеры разлічваюцца паўгадзінавыя і хвілінавыя рысы. ==== Разлік часу ==== [[Выява:Derby Sundial C 5810.JPG|thumb|Шкалы канвяртацыі [[Ураўненне часу|ураўнення часу]]]] [[Выява:Tijdvereffening-equation of time-en.jpg|thumb|left|b180px|Ураўненне часу]] З дапамогай пары шкалаў на цыферблаце выконваецца карэкцыя [[Ураўненне часу|ураўнення часу]]. Першая шкала падае дату ў месяцах і днях, а насупраць гэтых значэнняў на другой шкале пазначаныя хвіліны, у якія ў гэты дзень гадзіннік будзе ісці хутчэй або павольней. Выгравіраваныя надпісы «гадзіннік павольнейшы», «гадзіннік хутчэйшы». 15 красавіка — адзін дзень, калі не патрабуецца пералік. Па гадзінніку Уайтхёрстаў можна нават было звяраць [[Кішэнны гадзіннік|кішэнныя гадзіннікі]], якія на той час (1812) не заўсёды хадзілі карэктна. Да 1820 гадзіннікавая вытворчасць была ўдасканалена: [[анкерны ход]] стаў паўсюдна прызнаны, і адпала патрэба ў частай калібрацыі. == Іншыя гадзіннікі == Яшчэ адзін гадзіннік Уайтгэрстаў, датаваны прыкладна 1800 годам, у 2005 быў прададзены за [[£]]1850<ref>[http://www.bamfords-auctions.co.uk/BidCat/detail.asp?SaleRef=FASEPT05&LotRef=1913 Lot 1913], Bamfords Auction house, accessed April 2011</ref>. {{Зноскі}} == Літаратура == {{Commonscat|Whitehurst & Son}} * {{cite book | author = Mayall RN, Mayall MW | year = 1938 | title = Sundials: Their Construction and Use | edition = 3rd | publisher = Sky Publishing | location = Cambridge, MA | isbn = 0-933346-71-9}} * {{cite book | author = Rohr RRJ | year = 1996 | title = Sundials: History, Theory, and Practice | url = https://archive.org/details/sundialshistoryt0000rohr | edition = translated by G. Godin | publisher = Dover | location = New York | isbn = 0-486-29139-1}} Slightly amended reprint of the 1970 translation published by University of Toronto Press (Toronto). The original was published in 1965 under the title ''Les Cadrans solaires'' by Gauthier-Villars (Montrouge, France). * {{cite book | author = Waugh AE | year = 1973 | title = Sundials: Their Theory and Construction | publisher = Dover Publications | location = New York | isbn = 0-486-22947-5 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/sundialstheirthe00albe }} {{coord|52.9233|-1.4795|display=title|region:GB|format=dms}} {{Музей і мастацкая галерэя Дэрбі}} [[Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі]] [[Катэгорыя:Сонечныя гадзіннікі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1812 годзе]] l4k3rtb7mv534db9xrx86kdkt042309 Нант 0 80122 5133981 5133383 2026-04-30T11:29:40Z M.L.Bot 261 /* Славутасці */ 5133981 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Нант |арыгінальная назва = {{lang-fr|Nantes}} |падначаленне = |краіна = Францыя |герб = Blason_Nantes.svg |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 13|lat_sec = 5 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 33|lon_sec = 10 |CoordAddon = type:city(280600)_region:FR |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 65,19 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 281 800 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = 4 325 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +1 |DST = +2 |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 44000, 44100, 44200, 44300 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Nantes |сайт = http://www.nantes.fr/ |мова сайта = fr |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Нант''' ({{lang-fr|Nantes}}, {{lang-br|Naoned}}, [[мова гало|гало]] ''Naunnt'' альбо ''Nàntt'') — шосты па велічыні [[горад]] [[Францыя|Францыі]], адміністрацыйны цэнтр дэпартамента [[Атлантычная Луара]] і рэгіёна [[Пеі-дэ-ла-Луар]], у мінулым — сталіца [[герцагства Брэтань]]. Знаходзіцца ў вусці ракі [[Луара]], за 56 км ад яе ўпадзення ў [[Атлантычны акіян]] ля Сен-Назера. Насельніцтва на 2005 год складала 281 800 жыхароў. == Славутасці == [[Файл:Cathédrale Saint-Pierre de Nantes - façade.jpg|right|310px|thumb|Кафедральны сабор святых Пятра і Паўла]] Багатая архітэктурная спадчына Нанта, у значнай ступені створаная ў XVIII—XIX стагоддзях, дазволіла ўзнагародзіць яго званнем [[Гарады і землі мастацтваў і гісторыі (Францыя)|горада мастацтваў і гісторыі]]. У горадзе вялікая колькасць помнікаў і цікавых месцаў, сярод якіх: * [[Замак брэтонскіх герцагаў]] XII стагоддзя, адкрыты пасля рэстаўрацыі ў 2007 годзе * [[Готыка|Гатычны]] [[Сабор Святых Пятра і Паўла (Нант)|Кафедральны сабор Святых Пятра і Паўла]] XV стагоддзя * Базіліка Святога Мікалая 1844—1869 гадоў у стылі [[неаготыка]] * Царква Нотр-Дам-дэ-Бон-Пор, або Святога Людвіка, 1852—1858 гадоў * Сярэднявечны квартал Буфэ з драўлянымі [[фахверк]]авымі дамамі XV стагоддзя * Каралеўская плошча (Place Royale) з фантанам, які адлюстроўвае Луару і яе прытокі * Востраў Фейдо — сярэднявечная гавань Нанта * Будынак прэфектуры дэпартамента Атлантычная Луара XVIII стагоддзя, былы будынак Лічыльнай палаты Брэтані * Будынак тытунёвай мануфактуры 1861—1866 гадоў * Гандлёвая галерэя «Пасаж Памеры» сярэдзіны XIX стагоддзя, спалучэнне [[Неакласічнае мастацтва#Архітэктура|неакласікі]] і [[эклектыка (архітэктура)|эклектыкі]] * Вежа «Брэтань» — 37-павярховы офісны будынак вышынёй 144 м, трэці па вышыні будынак Францыі за межамі Парыжа * Будынак кандытарскай кампаніі LU, адзін з сімвалаў горада * Парк тэхнічных атракцыёнаў [[Машыны вострава Нант]] * Гарадскі батанічны сад, [[Японскі сад Іль-дэ-Версаль|японскі сад]] на востраве [[Іль-дэ-Версаль]], парк Бажуар == Выбітныя ўраджэнцы і жыхары == * [[Ганна Брэтонская]] * [[Мішэль Каломб]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Прэфектуры рэгіёнаў Францыі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады рэгіёна Пеі-дэ-ла-Луар]] [[Катэгорыя:Камуны дэпартамента Атлантычная Луара]] [[Катэгорыя:Нант| ]] 1prvovqr6yxhcgvyyhi4rwyqem5276r Філасофскае таварыства Дэрбі 0 80338 5134005 4726531 2026-04-30T11:52:28Z DzBar 156353 катэгорыі 5134005 wikitext text/x-wiki [[Выява:Cornmarket derby.jpg|thumb|Раён Дэрбі, у якім праходзілі сустрэчы]] '''Філасофскае таварыства Дэрбі''' ({{lang-en|Derby Philosophical Society}}) — Джэнтэльменскі клуб у Дэрбі, заснаваны ў 1783 годзе Эразмам Дарвінам. Клуб меў шмат выдатных членаў і iнiцыiраваў адкрыццё першай агульнай бібліятэкі ў Дэрбі, якая была адкрыта для пэўных колаў публікі. == Гісторыя == Клубы і грамадскія таварыствы былі вельмі ўласцівы грамадскаму жыццю геаргіанскай Брытаніі. Многія востра цікавіліся навукай ці, як гэта называлася, [[натурфіласофія]]й, што моцна спрыяла развіццю і распаўсюджванню ідэй еўрапейскага [[Асветніцтва]]. Некаторыя з таварыстваў былі неафіцыйнымі гурткамі, але іншыя з’яўляліся высокаарганізаванымі таварыствамі з правіламі і абмежаваннямі, і часам нават са сваімі ўласнымі памяшканнямі і будынкамі. Аднак толькі нешматлікія нажылі мастацкі кніжны збор, навуковыя прылады або натуральныя экспанаты, як тое праз набыццё, так і праз атрыманне ў спадчыну. Філасофскае таварыства Дэрбі мела сярод сваіх сяброў такіх асоб, як [[Джон Вайтхерст]], па сумяшчальніцтве ўплывовы член Бірмінгемскага таварыства «Lunar Society» да свайго пераезду ў Лондан ў 1775 годзе. Таварыства арганізавала сустрэчы па меншай меры да 1779 года, хоць іншыя клубы і гурткі існавалі ў горадзе і да яго ўтварэння. Іншымі знаёмымі Джона Вайтхерста былі выдатны [[Джозеф Райт (мастак)|мастак Джозеф Райт]], яго сябар [[Пітэр Перэз Бурдэт]] і свяшчэннік Джошуа Уінтэр з [[Сабор Усіх Святых (Дэрбі)|Царквы Усіх Святых]]<ref name=mhbacuk/>. Філасофскае таварыства Дэрбі было заснавана ў 1783 годзе [[Эразм Дарвін|Эразмам Дарвінам]] і групай ягоных паплечнікаў, адразу пасля таго, як ён пераехаў з [[Лічфілд]]а ў [[Дэрбі (Англія)|Дэрбі]] і кароткага перыяду, у які ён жыў са сваёй новай жонкай Элізабет. Клуб быў урачыста адкрыты ў 1784 годзе ў доме Дарвіна на Фул-стрыт. Ён звярнуўся да членаў са словамі, у якіх ён распавёў пра свае надзеі на развіццё таварыства, якое ўключала ў сябе набыццё бібліятэкі і стварэнне публікацый. Мяркуецца, што ён таксама спадзяваўся правесці сумесныя пасяджэння з «лунацікамі», членамі [[Бірмінгем]]скага «Lunar Society»<ref name="musson">Musson, Albert Edward, & Eric Robinson, ''Science and Technology in the Industrial Revolution'' (Manchester University Press, 1969, ISBN 0-7190-0370-9) pp. 162—163; Paul Elliott, ''The Derby Philosophers; Science and Culture in British Urban Society, 1700—1850'' (Manchester University Press, 2009)</ref>. У таварыства было некалькі мэт<ref>[http://books.google.co.uk/books?id=4H9_Zvp80nAC&pg=PA76&lpg=PA76&dq=%22Derby+Philosophical+Society%22&source=web&ots=zzoLLVu2Tb&sig=LYqAbo0K1uJWwM8OCBDNk9l0K2s&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=6&ct=result#PPA76,M1 Science in the Enlightenment], William E. Burns, 2003, ISBN 1-57607-886-8, accessed 1 January 2009</ref>, тым не менш, клуб стварыў значную калекцыю кніг і меў мноства гасцей, звесткі аб некаторых з іх захаваліся ў дакументах<ref>[http://www.gslis.utexas.edu/~landc/bookplates/35_3_Derby.htm Libraries Bookplate Archive], Paul Elliott, The Devonshire collection, accessed 1 January 2008</ref>. Таварыства арганізоўвала сустрэчы на ​​Кінгс Хэд Ін (King's Head Inn) непадалёку ад дома Дарвіна на Фул-стрыт, дом 3<ref>[http://www.wmward.org/Misc%20html/derbymap1.html Map of Derby showing key points] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111006103853/http://www.wmward.org/Misc%20html/derbymap1.html |date=6 кастрычніка 2011 }}, accessed 3 January 2009</ref>. Колькасць членаў заснавальнікаў у розных крыніцах вагаецца ад сямі-васьмі да дзесяці чалавек (Рычард Фрэнч, Снэйд, доктар Джон Холіс Пігат, доктар Джон Берыдж, доктар Эразм Дарвін, Томас Гісбарн, містар Фокс і Уільям Страт). Зрэшты, Гісбарн і Снэйд не жылі ў Дэрбі, таму застаецца роўна сем плюс Эразм Дарвін, дзейнасць якога стала галоўнай прычынай існавання клуба. Дакументацыя філасофскага таварыства існуе, але часта яна адсылае да людзей толькі па прозвішчах, што ўскладняе ідэнтыфікацыю асобы, якая наведвала гурток. Задача клуба ўключала публічныя сустрэчы, аднак у яго членаў існавала і мноства іншых інтарэсаў, як у Дарвіна, звязанага з медыцынай<ref name=mhbacuk>[http://www.midlandhistory.bham.ac.uk/issues/1978/sturgerp.pdf The membership of Derby Philosophical Society] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090316044358/http://www.midlandhistory.bham.ac.uk/issues/1978/sturgerp.pdf |date=16 сакавіка 2009 }}, RP Sturges, p215-23, Midland history, Birminghan University, accessed 1 January 2009</ref>. Пазней членамі з’яўляліся: Джозіян Веджвуд <ref name=musson/>, Уільям Пікерынг, Чарлз Хоўп, Пітэр Кромптан, Эразм Дарвін-малодшы, Роберт Дарвін, Рычард Ліпер і Генры Хадлі, містар Хадээн, містар Фоўлер, містар Джонсан, Сачверэл Поўл, Уільям Дзюсберы, Роберт Бэйдж і Рычард Архдэйл. Каля паловы складу былі дактарамі, як Уільям Брукс Джонсан; аднак сярод іншых былі вельмі ўплывовыя людзі (сэр Роберт Вілмат, інжынер Джэдэдзіах{{слова?}} Страт, паэт і джэнтэльмен сэр Брук Бутбі, хімік [[Чарлз Сільвестр]], землеўладальнікі Чарлз Гант, Д'Эвес Кок і Томас Эванс<ref name=mhbacuk/><ref name=genius/><ref name=elliott>{{cite journal | author=Elliott, P. | url=http://www.journals.royalsoc.ac.uk/content/klgdd0umcmvjqnpr/fulltext.pdf | title=Abraham Bennet F.R.S. (1749-1799): a provincial electrician in eighteenth-century England | journal=Notes and Records of the Royal Society of London | volume=53 | pages=59–78 | year=1999 | issue=1 | accessdate=9 чэрвеня 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20200327140258/http://www.journals.royalsoc.ac.uk/content/klgdd0umcmvjqnpr/fulltext.pdf | archivedate=27 сакавіка 2020 | url-status=dead }}</ref>. Кромптан, Ліпер і Чарлз Хоўп пазней сталі мэрамі Дэрбі<ref name=musson/>. Пасля смерці Эразма Дарвіна ў 1803 годзе на месца прэзідэнта клуба прэтэндавалі Уільям Страт і Рычард Фрэнч. Мясцовы школьны настаўнік і філосаф Уільям Джордж Спенсер быў сакратаром таварыства з 1815 года і яго сын, філосаф Герберт Спенсер, натхняўся літаратурнай і навуковай культурай Дэрбі. Падчас праўлення таварыствам Эразм Дарвін жыў у доме на Фул-стрыт у Дэрбі. Нягледзячы на тое, што гэты дом быў знесены, на яго месцы ў 2002 годзе была ўстаноўлена мемарыяльная таблічка ў гонар грамадскага ўкладу Дарвіна ў публічнае жыццё горада Дэрбі<ref name="genius">[http://books.google.co.uk/books?id=Epyc1v7SrAcC&pg=PA188&lpg=PA188&dq=%22Derby+Philosophical+Society%22&source=web&ots=tNkKXJ74ol&sig=tm1PkDZuwABxfpAUljc9UPL7yLc&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=9&ct=result#PPA9,M1 The Genius of Erasmus Darwin], Christopher Upham Murray Smith, Robert Arnott, 2005, ISBN 0-7546-3671-2, accessed 2 January 2009</ref>. У 1858 годзе філасофскае таварыства Дэрбі пераехала ў раён Вардвік горада Дэрбі і аб’ядналася з Музеем і мастацкай галерэяй Дэрбі<ref>[http://www.geocurator.org/arch/Curator/Vol1No8.pdf Newsletter of the Geological Curators Club] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110716055953/http://www.geocurator.org/arch/Curator/Vol1No8.pdf |date=16 ліпеня 2011 }}, Vol 1, No. 8, 1976, accessed 3 January 2009</ref>. {{зноскі}} {{Музей і мастацкая галерэя Дэрбі}} [[Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1783 годзе]] hrgtlvq2pgi66ubhkyigzqq2s5pvqjr Выстаўка ў Дэрбі (1839) 0 80364 5134008 4819156 2026-04-30T11:58:29Z DzBar 156353 шаблон 5134008 wikitext text/x-wiki {{Выстаўка}} '''Выстаўка ў Дэрбі 1839 года''' ({{lang-en|Derby Exhibition of 1839}}) — першая выстаўка ў [[Дэрбі (Англія)|Дэрбі]], зладжаная ў гарадскім Інстытуце механікі, які пазней стаў вядомы як Альберт Хол (''Albert Hall''). Выстаўка працягнула традыцыю арганізацыі Інстытутам вялікага шэрагу мерапрыемстваў, якая пачалася ў 1825 годзе і ўключала ў сябе лекцыі, канцэрты і паказы, на якіх ставілася мэта пашырэння агульнага запасу ведаў сярод жыхароў Дэрбі<ref name=goodeys>{{cite book|last=Allard|first=Sarah|title=Goodey's Derby p.96|year=2003|publisher=Breedon Books|isbn=1 85983 379 9|pages=157|author2=Nicola Rippon}}</ref>. Выстаўка паследавала ўслед за арганізаванай раней выстаўкай Манчэстарскага механічнага інстытута ў 1825 годзе, і была адной з некалькіх, якія праводзіліся ў гэтым годзе ў англійскіх прамысловых пасёлках і гарадах<ref name=kusa>{{cite journal|last=Kusamitsu|first=Toshia|title=Great Exhibitions before 1851|journal=Hist Workshop J|year=1980|volume=9|issue=1|pages=70-89|doi=10.1093/hwj/9.1.70|url=http://hwj.oxfordjournals.org/content/9/1/70.extract|issn=1363-3554}}</ref>. Выстаўка аказала моцны ўплыў, і была адным з фактараў заснавання [[Музей і мастацкая галерэя Дэрбі|Музея]] і [[Цэнтральная бібліятэка Дэрбі|бібліятэкі]] Дэрбі ў 1878 годзе. Музей і мастацкая галерэя Дэрбі зараз змяшчае шматлікія экспанаты c гэтай выставы; яны прадстаўляюць значную частку ўсёй калекцыі. Выстаўка была арганізавана для таго, каб заплаціць за лекцыйную залу, якая была нядаўна далучаны да будынка Інстытута механікі Дэрбі ў 1837 годзе ў Вардвіку. Нягледзячы на тое, што гэтыя арганізацыі зваліся механічнымі інстытутамі, яны закладваліся і арганізоўваліся саноўнікамі, а не механікамі. Выстаўка прыцягнула каля 96 000 чалавек, за што Дэрбскі інстытут быў пастаўлены на надзейную фінансавую аснову<ref name=chadwick>{{cite journal|last=Chadwick|first=A.F.|title=The Derby Mechanics' Institute 1825-1880|journal=The Vocational Aspect of Education|date=Autumn|year=1975|volume=XXVII|issue=68|pages=10-105|url=http://pdfserve.informaworld.com/362573__771136116.pdf|accessdate=4 June 2011}}</ref>. Выстаўка 1839 года з'яўляецца аб'ектам карціны [[Самуэль Рэйнер|Самюэля Рэйнэра]] «Інтэр'ер Інстытута механікі» ({{lang-en|Interior of the Mechanics' Institute}}). Карціна паказвае галоўнае памяшканне інстытута — лекцыйную залу, якая апісвалася сучаснымі наведвальнікамі як выкананая «ў грэчаскім стылі ... з прыгожым люстэркам ... і шматлікімі каштоўнымі карцінамі». У інстытуцкім будынку былі выстаўлены звыш тысячы экспанатаў, многія з якіх належалі філантропу Джозефу Стратту<ref name=goodeys/>. Аб'екты выставы размяркоўваліся па розных катэгорыях: карціны [[Джозеф Райт (мастак)|Джозефа Райта]] («[[Рамэа і Джульета: сцэна ў грабніцы]]» бачна злева на далёкай сцяне), навуковыя інструменты, акамянелыя выкапні, какос і інш<ref>[http://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/InterioroftheMechanicsInstitute.htm ''Interior of the Mechanics' Institute''] {{Архівавана|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20111021153028/https%3A//www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/InterioroftheMechanicsInstitute.htm |date=21 кастрычніка 2011 }}, derby.gov.uk, accessed 4 June 2011.</ref> Ідэю такой выставы неўзабаве перанялі яе прыхільнікі ў прылеглых [[Лестэр]]ы і [[Нотынгем]]е, дзе ў наступным годзе былі праведзены падобныя мерапрыемствы. Яны дазволілі сабе нават арандаваць цягнік на адкрытай чыгунцы, каб зладзіць наведвальнікам выставы чыгуначную экскурсію<ref name=barton>{{cite web|last=Barton|first=Susan|title=The Mechanics Institutes: Pioneers of Leisure and Excursion Travel|url=http://www.le.ac.uk/lahs/downloads/BartonvolumeLXVII-6sm.pdf|publisher=Leicester.ac.uk|accessdate=4 June 2011}}</ref>. {{зноскі}} {{Музей і мастацкая галерэя Дэрбі}} [[Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі]] [[Катэгорыя:Выстаўкі]] ef33mr6odu7obgobcw25zsxs4o3sdlx Atlas Coelestis 0 80419 5133991 4751150 2026-04-30T11:43:08Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Кнігі 1729 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5133991 wikitext text/x-wiki [[Выява:Atlas Coelestis.JPG|thumb|Тытульная старонка копіі, якая захоўваецца ў [[Музей і мастацкая галерэя Дэрбі|Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі]]]] '''«Atlas Coelestis»''' — атлас зорнага неба, заснаваны на назіраннях Першага [[Каралеўскі астраном|каралеўскага астранома]] [[Джон Флемсцід|Джона Флемсціда]]<ref name="LHL">{{cite web|url=http://www.bo.astro.it/~biblio/atlas/flams-in.htm|title=John Flamsteed, Atlas coelestis|author=Davide Neri|accessdate=2011-05-08}}</ref>, выдадзены ў 1729 годзе, ужо пасля яго смерці. «Атлас» мае самы вялікі фармат з усіх выдадзеных да таго часу<ref name="LHL"/> і ўключае 26 карт асноўных сузор’яў, бачных з Грынвіча, з малюнкамі ў стылі ракако аўтарства [[Джэймс Торнхіл|Джэймса Торнхіла]]. У ім таксама прыведзены дзве [[Планісфера|планісферы]], створаныя [[Абрахам Шарп|Абрахамам Шарпам]]<ref name="LHL"/>. == Гісторыя == Да з’яўлення дадзенага атласа ў Брытаніі існаваў апублікаваны ў 1725 годзе каталог «Stellarum inerrantium Catalogus Britannicus» (або проста «British Catalogue» — «Брытанскі каталог») на 2919 зорак<ref name="Caglieris">{{cite web|url=http://web.infinito.it/utenti/c/caglieris_gm/fortin/english.htm|title=On-line Flamsteed - Fortin Atlas Celeste - 1776|author=Giangi Caglieris|year=2002|accessdate=2011-05-08}}</ref>. Адной з асноўных мэт новага выдання «Атласа» было жаданне Джона Флемсціда змяніць відарыс сузор’яў, прыняты [[Ёган Баер|Ёганам Баерам]] у яго «[[Уранаметрыя|Уранаметрыі]]» (1603 год). Баер размясціў выявы сузор’яў у выглядзе знізу (а не спераду, як гэта вялося з часоў Пталамея), што пераварочвала зорнае неба і стварала залішнюю блытаніну пры выкарыстанні<ref name="LHL"/>. «Atlas Coelestis» быў выдадзены толькі праз дзесяць гадоў пасля смерці Флемсціда яго ўдавой, пры дапамозе Джозефа Кроствэйта (''Joseph Crosthwait'') і Абрахама Шарпа, стаўшы першым такім выданнем, заснаваным на тэлескапічных назіраннях. <gallery> Выява:Atlas Coelestis (Flamsteed) 3993.jpg|«Atlas Coelestis» Джона Флемсціда (2-е выд. 1753). Выява:Flamsteed 1729 Orion.jpg|Арыён у «Atlas Coelestis» Флемсціда. Выява:Uranometria orion.jpg|Арыён ва «Уранаметрыі» Баера. </gallery> Публікацыя мела поспех, стаўшы асноўным аб’ектам спасылак прафесійных астраномаў на бліжэйшы стагоддзе. Аднак, працу крытыкавалі па трох пунктах: цана была высокая, памер вялікі (што рабіла выкарыстанне нязручным), і мастацкае якасць была невысокай (асабліва крытыкавалі ілюстрацыі Торнхіла, у прыватнасці, відарыс Вадаліва). Гэта прывяло Джона Бевіса да спробы палепшыць атлас; ў 1745 годзе ён выдаў ''Uranographia Britannica'' — меншых памераў, з унесенымі ўдакладненнямі і больш мастацкімі малюнкамі. Аднак праца не была выдадзена афіцыйна, і на бягучы момант вядома ўсяго 16 яе копій<ref>{{cite web|url=http://www.mikeoates.org/mas/bevis/|title=Atlas Celeste|author=Michael Oates|date=2007-02-17|accessdate=2011-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402165910/http://www.mikeoates.org/mas/bevis/|archivedate=2 красавіка 2012|url-status=dead}}</ref>. У выніку, пасля дадатковых даследаванняў, зробленых у 1690-х, французскі інжынер Нікалас Фарцін (''Nicolas Fortin'') у 1770-х пад кантролем астраномаў Ле Маніера (''Pierre Charles Le Monnier'') і [[Шарль Месье|Шарля Месье]] з Французскай акадэміі навук, праца была абноўлена<ref name="Caglieris"/>. Новая версія, названая ''Atlas Fortin-Flamsteed'', была у тры разы менш арыгінала, але захавала тую ж структуру табліц. Акрамя таго, было праведзена мастацкае рэтушаванне шэрагу ілюстрацый — у прыватнасці, Андрамэды, Дзевы і Вадалея <ref name="Caglieris"/>. Назвы сузор’яў былі дадзены на французскай мове; акрамя таго, былі дададзены некаторыя туманнасці, адкрытыя пасля смерці Флемсціда <ref name="Caglieris"/>. У 1795 годзе была апублікавана яшчэ адна абноўленая версія, з дапоўненай колькасцю туманнасцяў<ref name="Caglieris"/>. {{commonscat|Atlas Coelestis}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Атласы зорнага неба]] [[Катэгорыя:Кнігі 1729 года]] 7xkquvj29vmvn3tmkhe4r71w7elud2p Квасевіцкі сельсавет 0 80932 5133655 4818107 2026-04-29T14:51:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133655 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Квасевіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Івацэвіцкі раён]] |Уключае = 12 населеных пунктаў |Сталіца = [[Квасевічы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1450 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Івацэвіцкі раён. (14).svg |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Квасе́віцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2008 года вёска) [[Квасевічы]]. Колькасць двароў — 702, колькасць жыхароў — 1312<ref name="reg">{{Cite web |url=http://ivacevichi.brest-region.gov.by/by/garsel-by/view/kvasevitski-selvykankam-2000004447 |title=Сайт раённай адміністрацыі |access-date=7 ліпеня 2024 |archive-date=8 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708183344/http://ivacevichi.brest-region.gov.by/by/garsel-by/view/kvasevitski-selvykankam-2000004447 |url-status=dead }}</ref>. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Альбаўскі сельсавет''' у складзе [[Косаўскі раён|Косаўскага раёна]] Брэсцкай вобласці [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Альба (Івацэвіцкі раён)|Альба]]. З 20 верасня 1947 года ў складзе Івацэвіцкага раёна. 16 ліпеня 1954 года сельсавет перайменаваны ў '''Верашкоўскі''', цэнтр перанесены ў вёску [[Верашкі]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]]. У 1964 годзе ў склад сельсавета з [[Бялавіцкі сельсавет (Бярозаўскі раён)|Бялавіцкага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Альшаніца (Івацэвіцкі раён)|Альшаніца]], [[Квасевічы]], [[Скураты (Івацэвіцкі раён)|Скураты]] і [[Хрышчановічы]])<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 25 лютага, 14 красавіка і 1 чэрвеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).</ref>. З 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Івацэвіцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Верашкоўскага сельсавета было 8 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|22}}</ref>. 17 лістапада 1980 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Квасевічы, сельсавет перайменаваны ў Квасевіцкі<ref>Рашэнне Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 36 (1662).</ref>. 17 верасня 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Косаўскі сельсавет|Косаўскага сельсавета]] з вёскамі [[Бялавічы (Івацэвіцкі раён)|Бялавічы]], [[Заполле (Квасевіцкі сельсавет)|Заполле]], [[Старажоўшчына (Івацэвіцкі раён)|Старажоўшчына]] і [[Хадоркі (Івацэвіцкі раён)|Хадоркі]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0060246&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 17 сентября 2013 г. № 305 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Берёзовского, Ивацевичского, Малоритского, Пинского районов Брестской области]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (8 населеных пунктаў) — 1035 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 97,8 % — [[беларусы]], 1,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=28 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (12 населеных пунктаў) — 1450 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Квасевіцкі сельсавет}} {{Івацэвіцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Квасевіцкі (да 1954 года Альбаўскі, да 1980 года Верашкоўскі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Івацэвіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Верашкоўскі (да 1954 года Альбаўскі) сельсавет у [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім (да 1947 года Косаўскім) раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Бярозаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Верашкоўскі сельсавет у [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскім раёне]] (1962—1965)}} |спіс3 = {{Івацэвіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Квасевіцкі (да 1980 года Верашкоўскі) сельсавет у [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] (з 1965)}} }} [[Катэгорыя:Квасевіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бярозаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] g16fqp70xiwu1sw02xrbczza8qacvkr Andrew Handyside and Company 0 82287 5134006 3979864 2026-04-30T11:55:31Z DzBar 156353 шаблон 5134006 wikitext text/x-wiki {{Кампанія | лагатып = }} '''Andrew Handyside and Company''' (''Эндру Хэндысайд і кампанія'') — ліцейная кампанія, якая існавала ў [[Англія|Англіі]] ў [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзі]]. Народжаны ў [[Шатландыя|шатландскім]] [[Эдынбург]]у ў 1805 годзе, Хэндысайд працаваў у інжынерным бізнесе свайго дзядзькі [[Чарльз Берд|Чарльза Берда]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у, перш чым перайсці ў 1848 годзе ў кіраванне ''Brittania Foundry''. Гэта фабрыка была адкрыта ў 1820 годзе Уэзерхедам і Гловерам (''Weatherhead & Glover'') для ліцця дэкаратыўных вырабаў з жалеза, і дабілася высокай рэпутацыі, збольшага з-за майстэрства рабочых, але і з-за якасці мясцовай фармовачнай сумесі. У 1840-х гадах яна была дыверсіфікавана ў бок чыгуначных кампанентаў. Сярод першых кліентаў былі [[Derby Works]] [[Мидлендская чыгунка|Мидлендской чыгункі]], для якой фабрыка пастаўляла цыліндрычныя блокі і іншыя адліўкі.[[Выява:Victorian lampposts, Belfast - geograph.org.uk - 962634.jpg|thumb|Ліхтары ў [[Белфаст|Белфасце]] вытворчасці ''Andrew Handyside and Company'']]Хоць чыгунныя ўпрыгожванні выходзілі з моды, да з’яўлення [[Сталь|сталі]] быў павялічаны попыт на [[Інжынерная справа|інжынірынг]] і для жалезнае апраўленне будаўніцтва. Эндру сканцэнтраваўся на павышэнні трываласці матэрыялу, які, пры тэсціраванні ў Вулічы ў 1854 годзе, паказаў [[Мяжа трываласці|трываласць на парыў]] паміж 20 і 23 тонамі на квадратную цалю, пры норме каля сямнаццаці. Ён таксама захаваў мастацкасць выканання. Прадукцыя ўяўляла сабою ўсё, ад упрыгожвання садоў да мастоў. Ён вырабіў ліхтарныя слупы для новага газавага вулічнага асвятлення (адзін з якіх усё яшчэ існуе ў Вардвіку ў Дэрбі), і быў адным з першых вытворцаў паштовых скрынь для паштовых аддзяленняў па новым стандарце<ref>[https://www.bbc.co.uk/ahistoryoftheworld/objects/tMpaKbhDQGqMu4aS6wNMDw The Handyside Postbox] ''A History of the World'' BBC</ref>. Было выраблена каля дзвюх тысяч канструкцый розных аконных рам. Кампанія нават пастаўляла пакрыццё для даху абсерваторыі [[Генры Бесемер]]а. Калі ўлічыць невялікую плошчу, якую фабрыка займала на беразе ракі [[Дэрвент]], заціснутая схілам ззаду, выпуск прадукцыі здаецца выдатным. Паміж 1840 і 1846 гадамі, напрыклад, фабрыка вырабіла чатырыста мастоў для Чыгункі Лондана, Брайтана і Паўднёвага ўзбярэжжа. З часам фабрыка таксама вырабляла [[Пракатны стан|пракатныя станы]], молаты, кузні і прэсы, спачатку для ўласнага выкарыстання, далей і для іншых, у тым ліку новых сталеліцейных заводаў.[[Выява:Handyvase.jpg|thumb|Адна з ваз, зробленых для Дэрбскага дэндрарыума каля 1846 года; цяпер захоўваецца ў калекцыі [[Музей індустрыі Дэрбі|Музея індустрыі Дэрбі]]|left]]Фабрыка пачала вытворчасць аркавых структур, такіх, як стрэшкі над цягнікамі для чыгуначных станцый, уключаючы, у 1854 годзе, [[Брэдфард]]скі Адольфус-стрыт, [[Мідлсбрі]], і Санкт-Енах у [[Глазга]]. У 1870-х з’явіліся рыначныя залы кампаніі, пабудаваныя са стандартных кампанентаў, якія экспартаваліся па ўсім свеце. У 1870 годзе быў пабудаваны мост Уілфард Тол, у 1871 годзе — Трэнт Брыдж, абодва ў [[Нотынгем]]е, а ў 1872 годзе — падвесны мост Альберта ў [[Лондан]]е. Іншыя масты і збудаванні былі пабудаваны ў [[Расія|Расіі]], [[Японія|Японіі]], [[Афрыка|Афрыцы]], [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]], [[Канада|Канадзе]] і [[Індыя|Індыі]]. Структурныя кампаненты, такія, як падтрымка калон, таксама былі выкарыстаны архітэктарамі ў шматлікіх краінах — прыклад можна знайсці на галоўнай плошчы горада [[Тампіка]] ў [[Мексіка|Мексіцы]]. У 1877 годзе ў Дэрбі прыбыла Вялікая паўночная чыгунка, па доўгай эстакадзе з усходу праз даліну Дэрвент, рассякаючы паўночную частку горада, у тым ліку Фрыр Гейт (''Friar Gate'') — вельмі добра забяспечаную вобласць. Каб супакоіць жыхароў, праз дарогу быў пабудаваны вытанчаны мост. Хоць яго першапачаткова бэсцілі, зараз ён вельмі шануецца гараджанамі, якія паспяхова супрацівіліся некалькім спробам яго мадэрнізаваць. Хэндысайд таксама навёў мост праз раку Дэрвент, які быў пратэставаны запускам па ім шасці [[лакаматыў|лакаматываў]]. Хэндысайд памёр у 1887 годзе, і дзейнасць фірмы паступова змяншалася аж да зачыненні напачатку дваццатага стагоддзя. Ліцейны завод быў знесены, каб быць замененым жылым комплексам; адзіны след ад яго застаўся ў назве дарогі — Хэндысайд Стрыт<ref>[http://www.derbyphotos.co.uk/features/friargatebridge/ Friar Gate Bridge] Derby Photos</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Cooper, B., (1983) ''Transformation of a Valley: The Derbyshire Derwent'' Heinemann, republished 1991 Cromford: Scarthin Books * Robert Thorne, ‘Handyside, Andrew (1805—1887)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Sept 2004; online edn, Jan 2008 [http://www.oxforddnb.com/view/article/47598 link] == Спасылкі == {{commons|category:Andrew Handyside and Company}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кампаніі Вялікабрытаніі]] mmcv79w3kbo65fud2w3kl3n6uoceqcc Фабрыка Ломбэ 0 85097 5133998 4751166 2026-04-30T11:48:36Z DzBar 156353 шаблон, катэгорыі 5133998 wikitext text/x-wiki {{Славутасць}} '''Шаўковая фабрыка, Фабрыка Ломбэ''' ({{lang-en|Lombe's Mill}}) — першая фабрыка па вытворчасці шоўку<ref name="dvm-80">{{cite web|url=http://www.derwentvalleymills.org/history/key-sites/80-introduction|title=History: Key Site: Introduction|publisher=Derwent Valley Mills|lang=en|access-date=2010-05-07|archive-url=https://www.webcitation.org/5zBws5L41?url=http://www.derwentvalleymills.org/history/key-sites/80-introduction|archive-date=4 чэрвеня 2011|url-status=dead}}</ref> і паўднёвая кропка ўключанага ў 2001 годзе у Сусветную спадчыну ЮНЕСКА ў Вялікабрытаніі [[комплекс фабрык у даліне ракі Дэруэнт|комплексу фабрык у даліне]] ракі [[Рака Дэруэнт|Дэруэнт]]<ref name="unesco">{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1030|title=Derwent Valley Mills|publisher=[[ЮНЕСКО]]|lang=en|access-date=2010-05-07|archive-url=https://www.webcitation.org/5zBwsvlhC?url=http://whc.unesco.org/en/list/1030|archive-date=4 чэрвеня 2011|url-status=live}}</ref>. Фабрыка будавалася ў 1702 і 1717 гады пасля вяртання з П'емонта [[Джон Ломбэ|Джона Ломбэ]] (''John Lombe'') з шаўкапраднымі машынамі ''filatoio'' і ''torcitoio''<ref name="callendine">Callendine 1993</ref>; архітэктар — [[Джордж Соракалд]]. Традыцыйна для вытворчасці шоўку выкарыстоўваліся калаўроты, і машыны павінны былі скласці сур'ёзную канкурэнцыю, аднак, для іх патрабавалася вялікая колькасць энергіі.[[Выява:Lombe's Mill print Darley-Factory p105.png|thumb|Фабрыка Ломбэ ў XVIII стагоддзі]] [[Выява:1910SilkMillFire.jpg|thumb|Пажар на шаўковай фабрыцы Дэрбі 1910; карціна Альфрэда Джона Кіна]]Джон Ломбэ памёр у 1722 годзе пры загадкавых абставінах, і, як лічылі, быў атручаны італьянскім забойцам у пакаранне за крадзеж іх камерцыйнай таямніцы. Яго зводны брат, Томас Ломбэ, памёр 2 чэрвеня 1739, пакінуўшы свой маёнтак удаве і двух іх дочкам. У 1739 фабрыка была перададзеная ў [[лізінг]] Рычарду Уілсану (''Richard Wilson''). Уілсан кіраваў фабрыкай сумесна з лонданскім купцамі Уільямам і Сэмюэлем Лойдами і Томасам Бенетам у якасці наёмнага мэнэджэра ў долі. Шаўковы камбінат быў адной з турыстычных славутасцяў [[Дэрбі (Англія)|Дэрбі]]; яго наведаў Босуэл у верасня 1777 года. Не ўсе наведвальнікі былі ўражаныя ўмовамі працы. Торынгтан пракаментаваў іх так: «спякота, смярдзіць і шумна», у той час як Фэрхолт у 1835 годзе быў узрушаны хваравітай прысутнасцю дзяцей з бедных сем'яў. Уільям Хатан (''William Hutton''), былы работнік фабрыкі, пазней успамінаў пра збіенне і нізкую заработную плату: праца спынялася толькі ў засуху, экстрэмальныя маразы і пры перабоі з пастаўкамі сыравіны, хоць падчас гонак у Дэрбі ў жніўні 1748 і ў час выбараў рабіліся неафіцыйныя выходныя дні. Лістапад 1833 г. пачаўся з прамысловых беспарадкаў у Дэрбі, якія прывялі да ўтварэння Вялікага Нацыянальнага прафсаюза (''Grand National Trades Union'') у лютым 1834. Фабрыка не знаходзілася ў цэнтры гэтых падзей, хоць адносілася да работадаўцаў, якія дамовіліся не прымаць рабочых, якія з'яўляліся членамі прафсаюза. У сярэдзіне 1834 уладальнік фабрыкі паведаміў, што ў яго працуюць дзве траціны машын, і шэраг былых работнікаў просіць аб прыняцці на працу зноў. Згодна з ''The Derby Mercury'', шэраг актывістаў не мог знайсці сабе працу ў Дэрбі. Сям'я Тэйлараў валодала фабрыкай да банкруцтва ў 1865 годзе, калі ім прыйшлося распрадаваць абсталяванне. ''The Derby Mercury'' рэкламуе продаж шэрагу іншых шаўковых фабрык, што кажа аб спадзе галіны ў цэлым.[[Выява:Silkmill1.jpg|thumb|left|Будынак музея; сучасны выгляд]]Вытворчасць шоўку была спынена ў 1908 годзе, калі новы ўладальнік, ''FW Hampshire і Co'', вырашыў выпускаць ліпкія пасткі на мух і лекі ад кашлю. 5 снежня 1910 года на фабрыцы адбыўся пажар, пасля якога ўсходні бок будынка зваліўся ў раку. Будынак быў адбудавана, але ўжо трохпавярховым замест ранейшых пяці паверхаў. Пажар на шаўковай фабрыцы Дэрбі 1910 захаваны на карціне акварэліста [[Альфрэд Джон Кін|Альфрэда Джона Кіна]]. У 1920 гадах будынак выкарыстоўваўся ''Electricity Authority'', у ім былі адкрыты магазіны, майстэрні і сталовая. Між фабрыкай і дарагі размяшчалася электрастанцыя, і аб існаванні фабрыкі практычна забыліся, пакуль у 1970 годзе электрастанцыя не была разбурана. == Музей == {{main|Музей індустрыі Дэрбі}} Музей у будынку былой фабрыкі быў адкрыты 29 лістапада 1974 г.. 3 красавіка 2011 г<ref>[http://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/Derby_Industrial_Museum.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090221113752/http://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/Derby_Industrial_Museum.htm |date=21 лютага 2009 }} Derby City Council Museum website, accessed 9th April2011</ref> Музей індустрыі Дэрбі (музей прамысловасці і гісторыі Дэрбі), размешчаны цяпер ў будынку былой фабрыкі, быў закрыты Гарадскім саветам Дэрбі, каб вызваліць грошы на рэканструкцыю шэрагу іншых музеяў. Якой-небудзь даты адкрыцця музея зноў у бліжэйшыя два гады ў справаздачы, якая тлумачаць прычыны закрыцця, абвешчана не было<ref name="report">[http://cmis.derby.gov.uk/CMISWebPublic/Binary.ashx?Document=16506 Report of the Strategic Director of Neighbourhoods]{{Недаступная спасылка}} 26 October 2010, accessed 4 January 2011</ref><ref>[http://www.thisisderbyshire.co.uk/news/Don-t-allow-valuable-museum-sacrificed/article-3268056-detail/article.html] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120527085009/http://www.thisisderbyshire.co.uk/news/Don-t-allow-valuable-museum-sacrificed/article-3268056-detail/article.html |date=27 мая 2012 }} This is Derbyshire 25 February 2011, accessed 9 April 2011</ref>. Аднак адзначана, што адкрыццё адбудзецца так хутка, як гэта будзе магчыма, улічваючы ролю музея і яго «станоўчы ўплыў на будучыню горада»<ref name="off">[http://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/Derby_Industrial_Museum.htm The Silk Mill<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090221113752/http://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/Derby_Industrial_Museum.htm |date=21 лютага 2009 }}</ref>. {{Commonscat|Derby Industrial Museum - Silk Mill}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{cite journal|last=Calladine|first=Anthony|year=1993|title=Lombe's Mill: An Exercise in reconstruction|journal=Industrial Archaeology Review|publisher=Maney Publishing|volume=XVI|issue=1|issn=0309-0728}} * {{cite book|last=Darley|first=Gillian|title=Factory (Objekt)|year=2003|publisher=Reaktion Books|location=London|isbn=1-86189-155-5}} * {{cite book|last=Rayner|first=Hollins|title=Silk throwing and waste silk spinning |url=http://openlibrary.org/books/OL7174062M/Silk_throwing_and_waste_silk_spinning|year=1903|publisher=Scott, Greenwood, Van Nostrand}} * {{cite book|last=Warner|first=Frank|title=The silk industry of the United Kingdom. Its origin and development. |publisher=Dranes|location=London|date=1921|pages=198-|chapter=18|oclc=2303073 |url=http://www.archive.org/stream/cu31924030128825#page/n251/mode/2up|access-date=2011-06-12}} {{Музей і мастацкая галерэя Дэрбі}} [[Катэгорыя:Дэрбі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1717 годзе]] [[Катэгорыя:Кампаніі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы лёгкай прамысловасці]] 42d9olabz0ziq85dkiodj6qxzyzt1db Маскі Татануа 0 86114 5134001 4588035 2026-04-30T11:49:57Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Маскі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5134001 wikitext text/x-wiki [[Выява:Neuirland Maske 13 EthnM.jpg|thumb|Маска першабытнікаў Новай Ірландыі]] '''Маскі Татануа''' — традыцыйныя маскі першабытнікаў правінцыі Новая Ірландыя ў [[Папуа — Новая Гвінея|Папуа-Новай Гвінеі]]. Гэтыя маскі выраблены з дрэва і іншых прыродных матэрыялаў і выкарыстоўваюцца ў цырымоніях, якія называюцца ''Malagan''. == Выраб == Маскі Татануа звычайна вырабляюцца з ліпавай драўніны, і пры завяршэнні ўпрыгожваюцца валокнамі цукровага трыснягу, скурай і поўсцю жывёл<ref name="bbc100">[http://www.bbc.co.uk/ahistoryoftheworld/objects/BxuiStm4TFeKuALa7AtFZg Mask from New Ireland], McLean Museum, Glasgow, BBC, accessed 21 July 2011</ref><ref name="derby">[http://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/WorldtreasureTatanuaMask.htm Tatanua mask] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111021171815/https://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/WorldtreasureTatanuaMask.htm |date=21 кастрычніка 2011 }}, World Treasures, Derby Museum and Art Gallery, accessed 21 July 2011</ref>. Твар афарбоўваюць мелам і іншымі прыроднымі фарбавальнікамі. Высокія тыпы масак ствараюцца пры дапамозе рамкі і пакрываюцца карой, хоць у апошні час выкарыстоўваюць і фабрычныя матэрыялы. Акрамя тканіны, некаторыя маскі ўтрымоўваюць аптычныя адбельвальнікі, якія надаюць фармальна белым участкам сіняваты колер<ref name=bm/>. Гэтыя маскі часта ідэнтыфікуюцца па праколатым мочкам вушэй і прыкметным роце, які, як правіла, выразаны адкрытым. Маскі можна таксама вызначыць па асіметрычным дызайне валасоў. «Валасы» маскі застаюцца гладкімі з аднаго боку каб імітаваць паголенасць, зробленую ў знак цяжкай страты<ref name=bm/> — мужчыны Новай Ірландыі выбривают валасы з аднаго боку ў знак жалобы<ref name=bm>{{cite web|title=Helmet mask (tatanua)|url=http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/aoa/h/helmet_mask_tatanua.aspx|publisher=British Museum|accessdate=21 July 2011}}</ref>. == Цырымонія == Маскамі Татануа карыстаюцца танцоры ў рамках цырыманіяльнага рытуалу ''Malagan'', провадаў духаў мёртвых у вечны свет. Разам з маскамі выкарыстоўваюцца статуі, якія паказваюць памерлага. Танцы выконваюцца ў групах, прычым у групы дапускаюцца толькі годныя выканаўцы<ref name=bbc100/> — назіральнікі танцаў павінны бачыць сілу племені<ref name="ima"/>. Антрапаморфныя статуі, іх выраб прадстаўляюцца сувяззю паміж людзьмі племені і іншым светам<ref name="derby"/>. Рэлігійная цырымонія праводзіцца ў сям'і загінулага для зносін з бажаствамі і праявы павагі да памерлага<ref name="bm"/>. Выраб разьбяной маскі можа заняць шмат месяцаў, так што смерць чалавека можа фармальна не абазначацца некаторы час. Святкаванне выкарыстоўваецца племенем для дэманстрацыі свайго майстэрства суседзям, а таксама для сустрэч, заключэння дамоўленасцяў і выканання культурных аспектаў памірання супляменніка<ref name=ima>{{cite web|title=Helmet mask (Tatanua)|url=http://www.imamuseum.org/art/collections/artwork/helmet-mask-tatanua-#ext-text-1743|publisher=IMA Museum|accessdate=21 July 2011}}</ref>. Маскі Татануа сабраны ў многіх заходніх музеях, напрыклад, у этналагічныя музеі ў Берліне, Брытанскім музеі<ref name=bm/>, [[Музей і мастацкая галерэя Дэрбі|Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі]]<ref name="derby"/> і мастацкім музеі ў [[Індыянапаліс]]е<ref name=ima/>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.bergpublishers.com/?tabid=997 Malanggan: Art, Memory and Sacrifice] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120314125145/http://www.bergpublishers.com/?tabid=997 |date=14 сакавіка 2012 }}, Susanne Küchler, Berg Publishers {{ref-en}} * [http://www.randafricanart.com/Tatanua_masks.html Tatanua Masks from New Ireland], RandAfricanArt.com {{ref-en}} {{Музей і мастацкая галерэя Дэрбі}} [[Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі]] [[Катэгорыя:Маскі]] nbndxzbhux985xd35bpcsm0wz4xbtkk Кварц 0 89719 5133654 4553760 2026-04-29T14:46:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133654 wikitext text/x-wiki {{Мінерал |Назва = Кварц |Выява = Quartz Brésil.jpg |Подпіс = Крышталь кварца |Формула = SiO<sub>2</sub> |Колер = Карычневы, бясколерны, фіялетавы, шэры, жоўты |Колер рысы = Белая |Бляск = Шкляны, у суцэльных масах часам тлусты |Празрыстасць = |Спайнасць = недасканалая |Сінгонія = [[Трыганальная сінгонія|трыганальная]] |Цвёрдасць = 7 |Клас = Гідраксіды |Злом = ракавісты |Прымесь = |Шчыльнасць = 2,6—2,65 |Паказчык пераламлення = 1,544 }} '''Кварц''' ({{lang-de|Quarz}}) — прыродны і штучны [[мінерал]], адзін з самых распаўсюджаных у [[зямная кара|зямной кары]], пародаўтваральны мінерал большасці [[магма]]тычных і метамарфічных парод. [[Хімічная формула]]: SiO<sub>2</sub>. == Апісанне == [[Шчыльнасць]] кварцу 2,6—2,65 г/см³, [[тэмпература плаўлення]] прыблізна 1470&nbsp;°C{{sfn|ФЭС|1983}}. Цвёрдасць 7 адзінак па [[Шкала Моаса|шкале Моаса]]. Кварц хімічна ўстойлівы, празрысты да [[Ультрафіялетавае выпраменьванне|ультрафіялетавага]] і часткова [[Інфрачырвонае выпраменьванне|інфрачырвонага]] выпраменьвання, валодае нелінейнымі аптычнымі і электронна-аптычнымі ўласцівасцямі. Крышталі нарослыя або ўрослыя, часта ўтвараюць зросткі-друзы. Трапляюцца зерні, агрэгаты і суцэльныя масы. Крышталі маюць форму шасціграннай прызмы, увемчанай з аднаго або абодвух канцоў шасці- ці трохграннай пірамідай. У напрамку да вяршыні крышталь звужваецца. Грані прызм пакрыты папярочнай штрыхоўкай. Крышталічныя мадыфікацыі: трыганальная (α-кварц, устойлівы ніжэй 573 °C) і гексаганальная (β-кварц, устойлівы вышэй 573 °C). Колер разнастайны: бясколерны кварц — горны крышталь, фіялетавы — [[аметыст]], дымчаты — [[раўхтапаз]], чорны — марыён, залацісты — [[цытрын]] і інш. Бляск шкляны. Крохкі. Мае моцныя п’езаэлектрычныя ўласцівасці. == Распаўсюджванне ў прыродзе == Паходжанне пераважна эндагеннае. Свабоднае ўтрыманне кварцу ў зямной кары каля 12 %. Уваходзіць у склад іншых мінералаў у выглядзе [[Сумесь|сумесяў]] і [[Сілікаты|сілікатаў]]. На Беларусі шматлікія радовішчы кварцавых пяскоў. == Выкарыстанне == Кварцавыя пяскі і кварцыты выкарыстоўваюцца ў керамічнай і шкляной прамысловасці, монакрышталі кварцу — для вырабу п'езаэлектрычных прылад, [[лінза]]ў ультрафіялетавай оптыкі, прызмаў спектрометраў, кварцавага [[Шкло|шкла]] і інш. Афарбаваныя разнавіднасці кварцу выкарыстоўваюцца ў ювелірнай справе. == Гл. таксама == * [[Ружовы кварц]] * [[Онікс]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8|Кварц|Бардон У.}} * Мінералы, горныя пароды і глебы роднага краю: Кн. для настаўніка / У. Фядотаў, А. Цытленак. — Мн.: Нар. асвета, 1987. — 109, [2] c. * {{крыніцы/ФЭС|||279}} == Спасылкі == {{Commons|Кварц}} * [http://www.krugosvet.ru/articles/20/1002015/1002015a1.htm Пра кварц] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070208180642/http://www.krugosvet.ru/articles/20/1002015/1002015a1.htm |date=8 лютага 2007 }} {{ref-ru}} * [http://webmineral.com/data/Quartz.shtml Кварц у базе webmineral.com] {{ref-en}} * [http://mindraw.web.ru/mineral1.htm Кварц і яго разнавіднасці] {{ref-ru}} * [http://www.catalogmineralov.ru/mineral/48.html Кварц у базе catalogmineralov.ru] {{Authority control}} [[Катэгорыя:Вокіслы (мінералы)]] [[Катэгорыя:Сілікаты (мінералы)]] [[Катэгорыя:Пародаўтваральныя мінералы]] 80e8pz5zmkuc06d9irngzt3z94oawkv Кейт Буш 0 93291 5133675 4845132 2026-04-29T15:36:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133675 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Буш}} {{Музыкант |Імя = Кейт Буш |Выява = Kate Bush at 1986 Comic Relief (cropped).png |Апісанне выявы = Кейт Буш перад выступам на дабрачынным канцэрце [[Разрадка смехам|Comic Relief]] (Лондан, 1986) |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Гады актыўнасці = з 1975 |Краіна = {{UK}} |Прафесіі = |Інструменты = [[фартэпіяна]], [[клавішныя]], [[віяланчэль]], [[бас-гітара]], [[гітара]] |Жанры = [[Арт-рок]], [[прагрэсіўны рок]], [[альтэрнатыўны рок]], [[барока-поп]] |Супрацоўніцтва = [[Пітэр Гэбрыэл]]<br />[[Дэвід Гілмар]] |Лэйблы = [[EMI]] |Сайт = [http://www.katebush.com/ www.katebush.com] |Вікісховішча = }} '''Кейт''' (народжаная '''Кэтрын''') '''Буш''' ({{lang-en|Kate [Catherine] Bush}}; нар. [[30 ліпеня]] [[1958]], Бексліхіт, [[Кент]], [[Англія]], [[Вялікабрытанія]]) — брытанская спявачка, якая працуе на стыку поп-музыкі і прагрэсіўнага року. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * 1978 — ''[[The Kick Inside]]'' * 1978 — ''[[Lionheart, альбом Кейт Буш|Lionheart]]'' * 1980 — ''[[Never for Ever]]'' * 1982 — ''[[The Dreaming]]'' * 1985 — ''[[Hounds of Love, альбом|Hounds of Love]]'' * 1989 — {{iw|The Sensual World|''The Sensual World''|en|The Sensual World}} * 1993 — {{iw|The Red Shoes|''The Red Shoes''|en|The Red Shoes (album)}} * 2005 — {{iw|Aerial|''Aerial''|en|Aerial (album)}} (2CD) * 2011 — ''[[50 Words for Snow]]'' === Зборнікі === * 1978 — ''[[Kate Bush Radio Special]]'' — матэрыял з двух першых сінглаў і інтэрв’ю Кейт Буш * 1983 — {{iw|Kate Bush (EP)|''Kate Bush (EP)''|en|Kate Bush (EP)}} ([[Міні-альбом|EP]]) — выпушчаны толькі ў ЗША і Канадзе * 1984 — {{iw|The Single File|''The Single File''|en|The Single File}} — калекцыйны зборнік сінглаў * 1986 — {{iw|The Whole Story|''The Whole Story''|en|The Whole Story}} — зборнік хітоў * 1990 — {{iw|This Woman’s Work: Anthology 1978–1990|''This Woman’s Work: Anthology 1978–1990''|en|This Woman's Work: Anthology 1978–1990}} — бокс-сэт з шасці студыйных альбомаў і двух дыскаў з рэдкімі запісамі * 2011 — {{iw|Director’s Cut|''Director’s Cut''|en|Director's Cut (Kate Bush album)}} — зборнік пераміксаваных аўтарскіх версій песень з альбомаў ''The Sensual World'' і ''The Red Shoes'' === Канцэртныя альбомы === * 1979 — {{iw|On Stage (EP)|''On Stage''|en|On Stage (EP)}} (EP) * 1994 — {{iw|Live at Hammersmith Odeon, альбом Кейт Буш|''Live at Hammersmith Odeon''|en|Live at Hammersmith Odeon (Kate Bush album)}} (запіс 1979 года) === Сінглы === * 1978 — «[[Wuthering Heights]]» * 1978 — «The Man with the Child in His Eyes» * 1978 — «Them Heavy People» * 1978 — «[[Hammer Horror, песня|Hammer Horror]]» * 1979 — «[[Wow, песня Кейт Буш|Wow]]» * 1979 — «[[Symphony in Blue]]» (выпушчаны толькі ў [[Японія|Японіі]]) * 1980 — «Breathing» * 1980 — «[[Babooshka]]» * 1980 — «Army Dreamers» * 1980 — «December Will Be Magic Again» (калядная кампазіцыя, якая не ўвайшла ні ў адзін альбом) * 1982 — «Sat in Your Lap» * 1982 — «The Dreaming» * 1982 — «There Goes a Tenner» * 1982 — «Suspended in Gaffa» * 1983 — «Night of the Swallow» (выпушчаны толькі ў [[Ірландыя|Ірландыі]]) * 1985 — «[[Running Up that Hill]]» * 1985 — «Cloudbusting» * 1986 — «Hounds of Love» * 1986 — «The Big Sky» * 1986 — «Experiment IV» * 1989 — «The Sensual World» * 1989 — «This Woman’s Work» * 1990 — «Love and Anger» * 1991 — «Rocket Man» (з альбома-прысвячэння [[Элтан Джон|Элтану Джону]] ''Two Rooms'') * 1993 — «Rubberband Girl» * 1993 — «Eat the Music» * 1993 — «Moments of Pleasure» * 1993 — «[[The Red Shoes, песня|The Red Shoes]]» * 1994 — «And So Is Love» * 1994 — «The Man I Love» (з альбома-прысвячэнні [[Джордж Гершвін|Джорджу Гершвіну]] ''The Glory of Gershwin'') * 2005 — «King of the Mountain» * 2011 — «[[Wild Man]]» * 2012 — «[[Running Up that Hill]]» {{зноскі}} == Спасылкі == * '''[http://www.katebush.com/ Афіцыйны сайт Кейт Буш]''' {{ref-en}} * [http://www.katebushnews.com/ Неафіцыйны навінавы сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160504002041/http://www.katebushnews.com/ |date=4 мая 2016 }} {{ref-en}} * [http://gaffa.org/ Gaffaweb Неафіцыйны сайт з архіўнай інфармацыяй, пачынаючы з 1985 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210306133653/http://gaffa.org/ |date=6 сакавіка 2021 }} {{ref-en}} * [http://home.att.net/~james51453/ ''Cathy'' — альбом дзіцячых фатаграфій Кейт Буш, зробленых яе братам Джонам Кардарам Бушам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060614214524/http://home.att.net/~james51453/ |date=14 чэрвеня 2006 }} {{ref-en}} * [http://www.ytime.com.ua/ru/50/2940 Рок-тлумачэнне песень Kate Bush] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210507170408/http://www.ytime.com.ua/ru/50/2940 |date=7 мая 2021 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Буш, Кейт}} [[Катэгорыя:Кейт Буш]] [[Катэгорыя:Музыканты прагрэсіўнага рока]] [[Катэгорыя:Рок-музыканты Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Ivor Novello Awards]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards]] [[Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Вялікабрытаніі]] n7002gtnovpiric8z4a6jd2rw8wb2ry Бітва пад Белым Каменем 0 95371 5133994 5132923 2026-04-30T11:46:48Z M.L.Bot 261 арфаграфія, афармленне, стыль 5133994 wikitext text/x-wiki {{Картка:Бітва | Канфлікт = Бітва пад Белым Каменем | Частка = [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)|Польска-шведская вайна (1600-1611)]] | Выява = | Подпіс = | Дата = [[25 верасня]] | Год = 1604 | Месца = | Вынік = | Бок1 = [[Рэч Паспалітая]] | Бок2 = [[Швецыя]] | Камандуючы1 = [[Ян Караль Хадкевіч]] | Камандуючы2 = * {{Нп3|Арвід Эрыксан Стааларм|А. Стааларм|et|Arvid Stålarm}} * Алонза Каха дэ Канут† | Сілы1 = 2300 салдат | Сілы2 = 6000 салдат, 6 гармат | Страты1 = 81 забіты, больш 100 параненых | Страты2 = 3000 чалавек, 21 харугваў, 6 малых гармат і цэлы абоз }} '''Белакаменская бітва, бітва каля Белага Каменя, Вейзенштэйна''' — бітва, якая адбылася між войскамі [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і Швецыі пад час вайны 1600—1629 гадоў каля Вейзенштэйна (сучасны [[Пайдэ]], [[Эстонія]]) 25 верасня 1604 года. ==== Перадумовы ==== Бітва паміж войскамі ВКЛ і Швецыі пад час вайны 1600—1629 гг. адбылася пад стратэгічна важным замкам шведскай [[Эстляндыя|Эстляндыі]] на гасцінцы з [[Рэвель|Рэвеля]] на [[Тарту|Дэрпт]], які быў заняты польскім войскам у 1602 годзе. 15 верасня 1604 г. шведскае войска, падмацаванае венгерскімі, шатландскімі, нямецкімі наёмнікамі агульнай колькасцю 6000 чалавек на чале з Арвідам Эрыксанам Стаалармам пачало аблогу Белага Каменю. Праз 8 дзён яны правялі штурм горада, які быў адбіты з вялікімі стратамі для нападаючых. ==== Пазіцыі бакоў ==== Наступным днём, 24 верасня 1604 года на дапамогу абаронцам Белага Каменю прыбыла [[Узброеныя сілы Вялікага Княства Літоўскага|войска ВКЛ]] колькасцю каля 2300 чалавек на чале з [[Ян Караль Хадкевіч|Я. К. Хадкевічам]]. Поле бітвы ляжала паміж дарогай, лесам і забалочанай раўнінай. {{Нп3|Арвід Эрыксан Стааларм|А. Стааларм|et|Arvid Stålarm}} паставіў аддзелы кавалерыі ([[Райтарыя|рэйтарыя]], пашыхтаваная ў караколь) і пяхоты адзін за адным, каб зрабіць немагчымым іх разбіццё паасобку, і ўжыў трохчасткавае пастраенне. Мацнейшы левы фланг, складзены з нямецкіх наёмнікаў, арганізаваны на манер іспанскай тэрцыі, узначаліў іспанскі капітан Алонса дэ Канут (Alonzo Cacho de Canut). Ён закрываў дарогу на Рэвель, цэнтр склалі шведы на чале з Сталарм, правы фланг, складзены з фінаў, збоку і тылу прыкрывала багна. Гетман Я. К. Хадкевіч на правае крыло войск ВКЛ паставіў [[гусарыя|гусарыю]] (роты Т. Ляцкага, Я. К. Хадкевіча, Ф. Невяроўскага, Я. П. Сапегі, Я. Барухоўскага), у цэнтр — пяхоту, рэйтарыю і лёгкія гарматы, левае крыло склалі харугвы татараў і казакаў ВКЛ. ==== Ход бітвы ==== Бітва адбылася 25 верасня 1604 г. і працягвалася з 7 да 8 гадзін раніцы. Пазбаўленая месца для манеўраў, гусарыя ВКЛ ударыла ў левы мацнейшы фланг ворага, дзе праціўнік менш за ўсе гэтага чакаў. Удар гусараў зламаў шведскі рэйтарскі караколь, а затым супраціўленне тэрцыі пяхоты. Калі загінуў Алонца дэ Канут, яго падкамандныя пайшлі ў рассыпку. Пасля знішчэння левага флангу ворага ў бой пайшлі цэнтр і левае крыло войска ВКЛ і пяхота. Шведы былі разбіты і загнаны ў балота<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI – пачатку XVII ст. — Вільня: Ciklonas, 2024. — с.202, 308-309 (ілюстрацыя 7,8)}}</ref>. ==== Вынікі і наступствы ==== Паводле ацэнкі Я. К. Хадкевіча, праціўнік страціў 3000 чалавек, 21 харугву, 6 малых гармат і цэлы абоз. Страты войска ВКЛ склалі 81 забітых, больш 100 параненых. Аднак чаканне зімы, эпідэмій і голаду ў вынішчаных [[Лівонія|Інфлянтах]] прывялі да таго, што Я. К. Хадкевіч не здолеў утрымаць дысцыпліну ў войску і пасля бітвы большая частка прысутных у абозе жаўнераў палічыла свае абавязкі перад дзяржавай выкананымі, пачала патрабаваць выплаты жолду, завязала новую канфедэрацыю, абрала маршалкам [[Аляксандр Юзаф Лісоўскі|Аляксандра Юзафа (Езопа Янавіча) Лісоўскага]] (не ўдзельнічаў у бітве) і з’ехала ў [[Курляндыя|Курляндыю]] і ВКЛ. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=3|артыкул=Белакаменская бітва 1604|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Якубаў|Якубаў В.]]|старонкі=62}} * ''Якубаў В.'' Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. Вільня: Ciklonas, 2024. * Herbst S. Wojna inflancka 1603—1604 // Studia historica w 35-liecie pracy naukowej H. Łowmiańskego. Warszawa, 1958; * Podhorodecki L. Slawni hetmani Rzeczy Pospolitej. Warszawa, 1994; * Naruszewicz A. Historyja J.K. Chodkiewicza Wojewody wileńskiego hetmana WXL. Warszawa, 1805. Т. 1; * Korrespodencye Jana Karola Chodkiewicza / Opracował i opisał W.Chomętowski. Warszawa, 1875; * Wijuk Kojałowicz W. Herbarz Rycerstwa Wielkiego Xęstwa Litewskiego. Tak zwany Compendium. Kraków, 1897; * Wimmer J. Wojsko i skarb Rzeczy Pospolitej u schyłku XVI i w pierwszej polowy XVII w. Studia i materialy do historii wojskowosci. Warszawa, 1968. — T. XIV, Cz. I. [[Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Бітвы Швецыі]] [[Катэгорыя:Бітвы Польшчы XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1604 года]] [[Катэгорыя:Бітвы ў Эстоніі]] [[Катэгорыя:Пайдэ]] [[Катэгорыя:1604 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:Падзеі 25 верасня]] [[Катэгорыя:Верасень 1604 года]] idqcl7je4yrz80dbc1bpenyxedbl7ct 5133995 5133994 2026-04-30T11:47:12Z M.L.Bot 261 /* Вынікі і наступствы */ 5133995 wikitext text/x-wiki {{Картка:Бітва | Канфлікт = Бітва пад Белым Каменем | Частка = [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)|Польска-шведская вайна (1600-1611)]] | Выява = | Подпіс = | Дата = [[25 верасня]] | Год = 1604 | Месца = | Вынік = | Бок1 = [[Рэч Паспалітая]] | Бок2 = [[Швецыя]] | Камандуючы1 = [[Ян Караль Хадкевіч]] | Камандуючы2 = * {{Нп3|Арвід Эрыксан Стааларм|А. Стааларм|et|Arvid Stålarm}} * Алонза Каха дэ Канут† | Сілы1 = 2300 салдат | Сілы2 = 6000 салдат, 6 гармат | Страты1 = 81 забіты, больш 100 параненых | Страты2 = 3000 чалавек, 21 харугваў, 6 малых гармат і цэлы абоз }} '''Белакаменская бітва, бітва каля Белага Каменя, Вейзенштэйна''' — бітва, якая адбылася між войскамі [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і Швецыі пад час вайны 1600—1629 гадоў каля Вейзенштэйна (сучасны [[Пайдэ]], [[Эстонія]]) 25 верасня 1604 года. ==== Перадумовы ==== Бітва паміж войскамі ВКЛ і Швецыі пад час вайны 1600—1629 гг. адбылася пад стратэгічна важным замкам шведскай [[Эстляндыя|Эстляндыі]] на гасцінцы з [[Рэвель|Рэвеля]] на [[Тарту|Дэрпт]], які быў заняты польскім войскам у 1602 годзе. 15 верасня 1604 г. шведскае войска, падмацаванае венгерскімі, шатландскімі, нямецкімі наёмнікамі агульнай колькасцю 6000 чалавек на чале з Арвідам Эрыксанам Стаалармам пачало аблогу Белага Каменю. Праз 8 дзён яны правялі штурм горада, які быў адбіты з вялікімі стратамі для нападаючых. ==== Пазіцыі бакоў ==== Наступным днём, 24 верасня 1604 года на дапамогу абаронцам Белага Каменю прыбыла [[Узброеныя сілы Вялікага Княства Літоўскага|войска ВКЛ]] колькасцю каля 2300 чалавек на чале з [[Ян Караль Хадкевіч|Я. К. Хадкевічам]]. Поле бітвы ляжала паміж дарогай, лесам і забалочанай раўнінай. {{Нп3|Арвід Эрыксан Стааларм|А. Стааларм|et|Arvid Stålarm}} паставіў аддзелы кавалерыі ([[Райтарыя|рэйтарыя]], пашыхтаваная ў караколь) і пяхоты адзін за адным, каб зрабіць немагчымым іх разбіццё паасобку, і ўжыў трохчасткавае пастраенне. Мацнейшы левы фланг, складзены з нямецкіх наёмнікаў, арганізаваны на манер іспанскай тэрцыі, узначаліў іспанскі капітан Алонса дэ Канут (Alonzo Cacho de Canut). Ён закрываў дарогу на Рэвель, цэнтр склалі шведы на чале з Сталарм, правы фланг, складзены з фінаў, збоку і тылу прыкрывала багна. Гетман Я. К. Хадкевіч на правае крыло войск ВКЛ паставіў [[гусарыя|гусарыю]] (роты Т. Ляцкага, Я. К. Хадкевіча, Ф. Невяроўскага, Я. П. Сапегі, Я. Барухоўскага), у цэнтр — пяхоту, рэйтарыю і лёгкія гарматы, левае крыло склалі харугвы татараў і казакаў ВКЛ. ==== Ход бітвы ==== Бітва адбылася 25 верасня 1604 г. і працягвалася з 7 да 8 гадзін раніцы. Пазбаўленая месца для манеўраў, гусарыя ВКЛ ударыла ў левы мацнейшы фланг ворага, дзе праціўнік менш за ўсе гэтага чакаў. Удар гусараў зламаў шведскі рэйтарскі караколь, а затым супраціўленне тэрцыі пяхоты. Калі загінуў Алонца дэ Канут, яго падкамандныя пайшлі ў рассыпку. Пасля знішчэння левага флангу ворага ў бой пайшлі цэнтр і левае крыло войска ВКЛ і пяхота. Шведы былі разбіты і загнаны ў балота<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI – пачатку XVII ст. — Вільня: Ciklonas, 2024. — с.202, 308-309 (ілюстрацыя 7,8)}}</ref>. ==== Вынікі і наступствы ==== Паводле ацэнкі Я. К. Хадкевіча, праціўнік страціў 3000 чалавек, 21 харугву, 6 малых гармат і цэлы абоз. Страты войска ВКЛ склалі 81 забітых, больш 100 параненых. Аднак чаканне зімы, эпідэмій і голаду ў вынішчаных [[Лівонія|Інфлянтах]] прывялі да таго, што Я. К. Хадкевіч не здолеў утрымаць дысцыпліну ў войску і пасля бітвы большая частка прысутных у абозе жаўнераў палічыла свае абавязкі перад дзяржавай выкананымі, пачала патрабаваць выплаты жолду, завязала новую канфедэрацыю, абрала маршалкам [[Аляксандр Юзаф Лісоўскі|Аляксандра Юзафа (Езопа Янавіча) Лісоўскага]] (не ўдзельнічаў у бітве) і з’ехала ў [[Курляндыя|Курляндыю]] і ВКЛ. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=3|артыкул=Белакаменская бітва 1604|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Якубаў|Якубаў В.]]|старонкі=62}} * ''Якубаў В.'' Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. Вільня: Ciklonas, 2024. * Herbst S. Wojna inflancka 1603—1604 // Studia historica w 35-liecie pracy naukowej H. Łowmiańskego. Warszawa, 1958; * Podhorodecki L. Slawni hetmani Rzeczy Pospolitej. Warszawa, 1994; * Naruszewicz A. Historyja J.K. Chodkiewicza Wojewody wileńskiego hetmana WXL. Warszawa, 1805. Т. 1; * Korrespodencye Jana Karola Chodkiewicza / Opracował i opisał W.Chomętowski. Warszawa, 1875; * Wijuk Kojałowicz W. Herbarz Rycerstwa Wielkiego Xęstwa Litewskiego. Tak zwany Compendium. Kraków, 1897; * Wimmer J. Wojsko i skarb Rzeczy Pospolitej u schyłku XVI i w pierwszej polowy XVII w. Studia i materialy do historii wojskowosci. Warszawa, 1968. — T. XIV, Cz. I. [[Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Бітвы Швецыі]] [[Катэгорыя:Бітвы Польшчы XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1604 года]] [[Катэгорыя:Бітвы ў Эстоніі]] [[Катэгорыя:Пайдэ]] [[Катэгорыя:1604 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:Падзеі 25 верасня]] [[Катэгорыя:Верасень 1604 года]] 12h0m25xc8wxvee1ppqhm6unghekiwi 5133996 5133995 2026-04-30T11:47:34Z M.L.Bot 261 /* Літаратура */ 5133996 wikitext text/x-wiki {{Картка:Бітва | Канфлікт = Бітва пад Белым Каменем | Частка = [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)|Польска-шведская вайна (1600-1611)]] | Выява = | Подпіс = | Дата = [[25 верасня]] | Год = 1604 | Месца = | Вынік = | Бок1 = [[Рэч Паспалітая]] | Бок2 = [[Швецыя]] | Камандуючы1 = [[Ян Караль Хадкевіч]] | Камандуючы2 = * {{Нп3|Арвід Эрыксан Стааларм|А. Стааларм|et|Arvid Stålarm}} * Алонза Каха дэ Канут† | Сілы1 = 2300 салдат | Сілы2 = 6000 салдат, 6 гармат | Страты1 = 81 забіты, больш 100 параненых | Страты2 = 3000 чалавек, 21 харугваў, 6 малых гармат і цэлы абоз }} '''Белакаменская бітва, бітва каля Белага Каменя, Вейзенштэйна''' — бітва, якая адбылася між войскамі [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і Швецыі пад час вайны 1600—1629 гадоў каля Вейзенштэйна (сучасны [[Пайдэ]], [[Эстонія]]) 25 верасня 1604 года. ==== Перадумовы ==== Бітва паміж войскамі ВКЛ і Швецыі пад час вайны 1600—1629 гг. адбылася пад стратэгічна важным замкам шведскай [[Эстляндыя|Эстляндыі]] на гасцінцы з [[Рэвель|Рэвеля]] на [[Тарту|Дэрпт]], які быў заняты польскім войскам у 1602 годзе. 15 верасня 1604 г. шведскае войска, падмацаванае венгерскімі, шатландскімі, нямецкімі наёмнікамі агульнай колькасцю 6000 чалавек на чале з Арвідам Эрыксанам Стаалармам пачало аблогу Белага Каменю. Праз 8 дзён яны правялі штурм горада, які быў адбіты з вялікімі стратамі для нападаючых. ==== Пазіцыі бакоў ==== Наступным днём, 24 верасня 1604 года на дапамогу абаронцам Белага Каменю прыбыла [[Узброеныя сілы Вялікага Княства Літоўскага|войска ВКЛ]] колькасцю каля 2300 чалавек на чале з [[Ян Караль Хадкевіч|Я. К. Хадкевічам]]. Поле бітвы ляжала паміж дарогай, лесам і забалочанай раўнінай. {{Нп3|Арвід Эрыксан Стааларм|А. Стааларм|et|Arvid Stålarm}} паставіў аддзелы кавалерыі ([[Райтарыя|рэйтарыя]], пашыхтаваная ў караколь) і пяхоты адзін за адным, каб зрабіць немагчымым іх разбіццё паасобку, і ўжыў трохчасткавае пастраенне. Мацнейшы левы фланг, складзены з нямецкіх наёмнікаў, арганізаваны на манер іспанскай тэрцыі, узначаліў іспанскі капітан Алонса дэ Канут (Alonzo Cacho de Canut). Ён закрываў дарогу на Рэвель, цэнтр склалі шведы на чале з Сталарм, правы фланг, складзены з фінаў, збоку і тылу прыкрывала багна. Гетман Я. К. Хадкевіч на правае крыло войск ВКЛ паставіў [[гусарыя|гусарыю]] (роты Т. Ляцкага, Я. К. Хадкевіча, Ф. Невяроўскага, Я. П. Сапегі, Я. Барухоўскага), у цэнтр — пяхоту, рэйтарыю і лёгкія гарматы, левае крыло склалі харугвы татараў і казакаў ВКЛ. ==== Ход бітвы ==== Бітва адбылася 25 верасня 1604 г. і працягвалася з 7 да 8 гадзін раніцы. Пазбаўленая месца для манеўраў, гусарыя ВКЛ ударыла ў левы мацнейшы фланг ворага, дзе праціўнік менш за ўсе гэтага чакаў. Удар гусараў зламаў шведскі рэйтарскі караколь, а затым супраціўленне тэрцыі пяхоты. Калі загінуў Алонца дэ Канут, яго падкамандныя пайшлі ў рассыпку. Пасля знішчэння левага флангу ворага ў бой пайшлі цэнтр і левае крыло войска ВКЛ і пяхота. Шведы былі разбіты і загнаны ў балота<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI – пачатку XVII ст. — Вільня: Ciklonas, 2024. — с.202, 308-309 (ілюстрацыя 7,8)}}</ref>. ==== Вынікі і наступствы ==== Паводле ацэнкі Я. К. Хадкевіча, праціўнік страціў 3000 чалавек, 21 харугву, 6 малых гармат і цэлы абоз. Страты войска ВКЛ склалі 81 забітых, больш 100 параненых. Аднак чаканне зімы, эпідэмій і голаду ў вынішчаных [[Лівонія|Інфлянтах]] прывялі да таго, што Я. К. Хадкевіч не здолеў утрымаць дысцыпліну ў войску і пасля бітвы большая частка прысутных у абозе жаўнераў палічыла свае абавязкі перад дзяржавай выкананымі, пачала патрабаваць выплаты жолду, завязала новую канфедэрацыю, абрала маршалкам [[Аляксандр Юзаф Лісоўскі|Аляксандра Юзафа (Езопа Янавіча) Лісоўскага]] (не ўдзельнічаў у бітве) і з’ехала ў [[Курляндыя|Курляндыю]] і ВКЛ. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=3|артыкул=Белакаменская бітва 1604|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Якубаў|Якубаў В.]]|старонкі=62}} * ''Якубаў В.'' Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. Вільня: Ciklonas, 2024. * Herbst S. Wojna inflancka 1603—1604 // Studia historica w 35-liecie pracy naukowej H. Łowmiańskego. Warszawa, 1958; * Podhorodecki L. Slawni hetmani Rzeczy Pospolitej. Warszawa, 1994; * Naruszewicz A. Historyja J.K. Chodkiewicza Wojewody wileńskiego hetmana WXL. Warszawa, 1805. Т. 1; * Korrespodencye Jana Karola Chodkiewicza / Opracował i opisał W.Chomętowski. Warszawa, 1875; * Wijuk Kojałowicz W. Herbarz Rycerstwa Wielkiego Xęstwa Litewskiego. Tak zwany Compendium. Kraków, 1897; * Wimmer J. Wojsko i skarb Rzeczy Pospolitej u schyłku XVI i w pierwszej polowy XVII w. Studia i materialy do historii wojskowosci. Warszawa, 1968. — T. XIV, Cz. I. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Бітвы Швецыі]] [[Катэгорыя:Бітвы Польшчы XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1604 года]] [[Катэгорыя:Бітвы ў Эстоніі]] [[Катэгорыя:Пайдэ]] [[Катэгорыя:1604 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:Падзеі 25 верасня]] [[Катэгорыя:Верасень 1604 года]] h42n1tq48nb37se4fr46plrt3qvgd29 Крыпульскі сельсавет 0 96262 5133866 4644510 2026-04-30T05:21:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133866 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крыпульскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Докшыцкі раён]] |Уключае = 18 населеных пунктаў |Сталіца = [[Крыпулі]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 725 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Крыпу́льскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Крыпулі]]. == Агульнае == Знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы Докшыцкага раёна. Значная частка сельсавета змяшчаецца на [[Докшыцкае ўзвышша|Докшыцкім узвышшы]]. Праз сельсавет працякае рака [[Зуйка]], прыток [[Сэрвач (прыток Віліі)|Сэрвачы]]. На паўдёвай ускраіне вёскі Крыпулі бярэ свой выток рака [[Поня (рака)|Поня]], прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Бярозаўскі сельсавет''' у складзе Докшыцкага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Бярозаўка (Докшыцкі раён)|Бярозаўка]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — у складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Крыпулі, сельсавет перайменаваны ў Крыпульскі<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 20 студзеня 1960 года сельсавет у складзе Віцебскай вобласці. 29 снежня 1961 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Янкоўскі сельсавет|Янкоўскага сельсавета]] (10 населеных пунктаў: [[Атрубак (Крыпульскі сельсавет)|Атрубак]], [[Буй (Докшыцкі раён)|Буй]], [[Валасадка]], [[Верацейка (Докшыцкі раён)|Верацейка]], [[Гняздзілава (Докшыцкі раён)|Гняздзілава]], [[Жары (Докшыцкі раён)|Жары]], [[Заручча (Докшыцкі раён)|Заручча]], [[Навінка (Докшыцкі раён)|Навінка]], [[Паўднёвае Гняздзілава]], [[Паўночнае Гняздзілава]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 снежня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 12 (971).</ref>. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёна]]. З 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Докшыцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 21 населены пункт<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|47}}</ref>. 30 чэрвеня 2008 года скасавана вёска [[Крукі (Докшыцкі раён)|Крукі]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-102/2010_102_9_30950.pdf Решение Докшицкого районного Совета депутатов от 30 июня 2008 г. № 59 Об упразднении сельских населенных пунктов Докшицкого района]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1084 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 96,7 % — [[беларусы]], 1,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,5 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=27 верасня 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 725 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Цікавыя факты == На тэрыторыі сельсавета знаходзіцца тры вёскі Гняздзілава: Паўднёвае Гняздзілава, Паўночнае Гняздзілава і проста Гняздзілава. Ад [[Докшыцы|Докшыц]] да Гняздзілава ідзе старажытны брукаваны шлях. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Крыпульскі сельсавет}} {{Докшыцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Крыпульскі (да 1954 года Бярозаўскі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Докшыцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Крыпульскі (да 1954 года Бярозаўскі) сельсавет у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Глыбоцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Крыпульскі сельсавет у [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім раёне]] (1962—1965)}} |спіс3 = {{Докшыцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Крыпульскі сельсавет у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] (з 1965)}} }} [[Катэгорыя:Крыпульскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Глыбоцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 8exk6x9h70rrl8hk4p2kgh7l7ckqto4 Кулдыгскі край 0 96800 5133948 4526647 2026-04-30T09:42:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133948 wikitext text/x-wiki {{Край Латвіі | назва = Кулдыгскі край | арыгінал_назвы = Kuldīgas novads | карта = Kuldīgas novada karte (2009).png | выява_герба = | назва_герба = | шырыня_герба = | выява_сцяга = | назва_сцяга = | цэнтр = Кулдыга | плошча = 1756,7 | насельніцтва = 27 213 | год_перапісы = 2010 | шчыльнасць = 15,5 | створаны = [[2009]] | скасаваны = | мэр = Інга Берзіня | мэр_год = | тэрыторыі = {{collapsible list|title=1 горад і<br />13 воласцяў| <br />горад [[Кулдыга]]<br />[[Вармская воласць]]<br />[[Гудэніекская воласць]]<br />[[Івандская воласць]]<br />[[Кабілская воласць]]<br />[[Курмалская воласць]]<br />[[Лайдская воласць]] <br />[[Падурская воласць]]<br />[[Пэлчская воласць]]<br />[[Рэндская воласць]]<br />[[Румбская воласць]]<br />[[Снэпэльская воласць]]<br />[[Турлаўская воласць]]<br />[[Эдальская воласць]]}} | цэнтры_паслуг = | карта2 = | карта2_апісанне = | сайт = www.kuldiga.lv }} '''Кулдыгскі край''' (лат.: Kuldīgas novads) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе [[Латвія|Латвіі]] ў вобласці [[Курземе]]. Край складаецца з трынаццаці воласцяў і [[Кулдыга|горада Кулдыга]], які з'яўляецца цэнтрам краю. Мяжуе з Алсунгскім, Вэнтспілскім, Талсінскім, Кандаўскім, Салдускім, Скрундскім, Айзпуцкім і Павілосцкім краямі. Насельніцтва на [[1 студзеня]] [[2010]] года склала 27213 чалавек. Плошча краю займае 1756,7 км ². == Спасылкі == * [http://www.kuldiga.lv Афіцыйны сайт Кулдыгскага краю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100909181547/http://www.kuldiga.lv/ |date=9 верасня 2010 }} {{ref-lv}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Адміністрацыйны падзел Латвіі}} [[Катэгорыя:Краі Латвіі]] [[Катэгорыя:Кулдыгскі край| ]] 44n4z9qi8g5wvin0but5nvlbbf3yvp6 Кулдыга 0 96801 5133947 4883269 2026-04-30T09:42:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133947 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = горад |беларуская назва = Кулдыга |арыгінальная назва = {{lang-lv|Kuldīga}} |падпарадкаванне = краявы горад |краіна = Латвія |герб = Kuldiga COA.svg |сцяг = Flag of Kuldīga.svg |шырыня герба = 70 |шырыня сцяга = 150 |lat_dir = N|lat_deg=56|lat_min=58|lat_sec=02 |lon_dir = E|lon_deg=21|lon_min=58|lon_sec=12 |CoordAddon = type:city(12659)_region:LV |памер карты краіны = 200 |памер карты рэгіёна = 0 |від рэгіёна = Рэгіёны Латвіі{{!}}Рэгіён |рэгіён = Курземе |рэгіён у табліцы = |від раёна = Край |раён = Кулдыгскі край |раён у табліцы = Кулдыгскі край {{!}} Кулдыгскі |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1242 |ранейшыя імёны = |статус з = 1378 |плошча = 13,2 |вышыня цэнтра НП = |клімат = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 11768<ref>[http://www.pmlp.gov.lv/lv/assets/documents/statistika/IRD2016/ISPV_Pasvaldibas_iedzivotaju_skaits_pagasti.pdf «Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās pagastu dalījumā»]{{ref-lv}}</ref> |год перапісу = 2016 |шчыльнасць = {{#expr: 11768 / 13.2 round 1}} |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = (+371) 633 |паштовы індэкс = LV-3301<ref>[http://www.pasts.lv/lv/uzzinas/Indeksu_gramata/novadi/Novadi_aprilis_2011.xls Кніга паштовых індэксаў Латвіі] - красавік 2011 {{ref-lv}}</ref> |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = код ATVK |лічбавы ідэнтыфікатар = 0620201<ref>[http://www.csb.gov.lv/node/29893/list/0/0 Класіфікатар адміністрацыйных тэрыторый і тэрытарыяльных адзінак Латвіі] - 16 лютага 2011 {{ref-lv}}</ref> |катэгорыя ў Commons = Kuldīga |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = }} '''Кулдыга''' ({{lang-lv|{{audio-nohelp|Lv-Kuldīga.ogg|Kuldīga}}}}), '''Гольдынген''' ({{lang-de|Goldingen}}) — горад і раённы цэнтр у вобласці [[Курземе]] на захадзе [[Латвія|Латвіі]]. У горадзе пражывае каля 13 тысяч жыхароў. == Геаграфія == Размешчаны пры ўпадзенні ў [[Вэнта|Венту]] рэчкі Алекшупітэ. Прыкладна ў 150 км на захад ад [[Рыга|Рыгі]]. Плошча Кулдыгі — 13 км². == Гісторыя == Замак Голдынген заклаў ў 1242 годзе ландмайстар Тэўтонскага ордэна Дзітрых фон Грунінген. Замак вакол горада ў [[1378]] годзе быў нададзены гарадскімі правамі і ўступіў у [[Ганзейскі саюз]]. У XVII стагоддзі тут размяшчалася адна з рэзідэнцый курляндскіх герцагаў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Горад у філатэліі == <center><gallery widths=180 heights=180> File:20010305 15sant Latvia Postage Stamp.jpg|<small>[[Паштовая марка]] [[2001]] года — герб горада.</small> </gallery></center> {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.kuldiga.lv Афіцыйны сайт Кулдыгскага края] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100909181547/http://www.kuldiga.lv/ |date=9 верасня 2010 }} {{ref-lv}}{{ref-en}} * [http://www.mesta.lv/index.php?p=11&id=8069 Інфармацыя пра Кулдыгу на турыстычным партале mesta.lv] {{ref-ru}} * [http://vietvardi.lgia.gov.lv/vv/to_www_obj.objekts?p_id=16034 Інфармацыя пра Кулдыгу ў тапанімічнай базе даных] {{ref-lv}} {{Гарады Латвіі}} [[Катэгорыя:Гарады Латвіі]] [[Катэгорыя:Кулдыгскі край]] [[Катэгорыя:Ганза]] [[Катэгорыя:Аб’екты Еўрапейскай спадчыны]] da82owsbw2bs5bsilowbzpf7dhmxjw2 Алесь Суша (культуролаг) 0 98469 5133850 5116488 2026-04-30T04:37:07Z Liki.Pamiati 167412 Дапоўнена інфармацыя пра месцы працы. Удакладнены час працы ў ІНІОН РАН (не 2023-2025, а да 2022 г.), па архіўнай спасылцы даюцца звесткі з базы даных пра ўсіх як сучасных, так і колішніх супрацоўнікаў (у структуры НДА бібліятэказнаўства А.Сушы пасля 2022 г. ужо няма). Удакладнены звесткі пра працу ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі пасля 2020 г. (А.Суша не меў дачыненняў да звальненняў і ціску на супрацоўнікаў, але ён папярэджваў супрацоўнікаў, калі імі пачыналі цікавіцца). Дададзены спасылкі. 5133850 wikitext text/x-wiki {{Іншыя ПІБ|Суша (значэнні)|Алесь}} {{не блытаць|Алесь Суша (мастак)|Алесем Сушам|беларускім мастаком-пейзажыстам}} {{навуковец}} '''Алесь Су́ша''', поўнае імя '''Алякса́ндр Алякса́ндравіч Суша''' (нар. {{ДН|||1982}}, Мінск) — беларускі культуролаг, кнігазнавец. Старшыня [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў]]. Ініцыятар шматлікіх праектаў па факсімільным узнаўленні кніжных помнікаў Беларусі, даследчык і папулярызатар спадчыны [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]]. [[Кандыдат культуралогіі]] (2009). == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Мінск]]у. Скончыў [[Беларускі гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа]]. Скончыў у 2005 годзе [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў]] па спецыяльнасці «культуралогія», у 2008 годзе — [[Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы БДУ]] па спецыяльнасці «[[культуралогія]]», [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «дзяржаўнае будаўніцтва». У 2009 г. абараніў дысертацыю на ступень кандыдата культуралогіі. З канца 2004 да 2022 года працаваў у [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]]. Спачатку — у аддзеле рукапісаў, рэдкай кнігі і старадрукаў, у 2009—2012 гадах — вучоны сакратар, з 2012 года — намеснік дырэктара па навуковай рабоце і выдавецкай дзейнасці, з 2020 года — намеснік генеральнага дырэктара. Адначасова выкладаў ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў]] і іншых ВНУ. Да 2022 года А. Суша дыстанцыйна супрацоўнічаў з Інстытутам навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках [[Расійская акадэмія навук|Расійскай акадэміі навук]] (у НДА бібліятэказнаўства)<ref>[https://archive.today/20250810180253/https://inion.ru/en/about/personalities/susha-aleksandr-aleksandrovich/ Суша Александр Александрович], ИНИОН РАН (архіўная копія ад 10 жніўня 2025 года захоўвае звесткі пра ўсіх сучасных і ранейшых супрацоўнікаў).</ref>. З канца 2020 года навуковая і праектная дзейнасць Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі значна зменшылася. У пачатку сакавіка 2022 года Алесь Суша спыніў працу ў гэтай бібліятэцы. У красавіку 2022 года Аляксандр Суша перайшоў на працу ў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральную навуковую бібліятэку НАН Беларусі]], узначаліўшы Цэнтр энцыклапедычных выданняў, мэтай якога была распрацоўка нацыянальных энцыклапедычных праектаў<ref>{{Cite web|url=https://fno.bspu.by/news/nauka/vstrecha-s-aasushei|title=Встреча с А.А.Сушей|website=fno.bspu.by|access-date=2026-04-30}}</ref>. З верасня 2022 года перайшоў на пасаду загадчыка кафедры ў «БІП – Універсітэт права і сацыяльна-інфармацыйных тэхналогій»<ref>{{Cite web|url=https://bip-ip.by/nash-institut/sovet-instituta/|title=БИП — Университет права и социально-информационных технологий|website=bip-ip.by|access-date=2026-04-30}}</ref>. Аўтар больш 600 публікацый, у тым ліку 20 манаграфій. Складальнік навуковага зборніка «Здабыткі: дакументальныя помнікі на Беларусі» і многіх іншых выданняў. == Сям’я == У шлюбе з бібліёграфам Ксеніяй Сушай, сужэнцы маюць дачку і сына. У канцы студзеня 2024 года жонку затрымалі па абвінавачванні ў «закліках да санкцыяй» (ч. 3 арт. 361 КК) і «садзейнічанні экстрэмісцкай дзейнасці» (ч. 1 і 2 арт. 361-4 КК)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/350666|title=За дапамогу палітвязням і «заклікі да санкцыяў» судзяць былую работніцу Нацыянальнай бібліятэкі|website=Наша Ніва|date=2024-09-04|access-date=2024-10-15}}</ref>. Мінскі гарадскі суд асудзіў Ксенію Сушу да 3 гадоў зняволення, яе прызналі палітычнай зняволенай<ref name="Ксенія Суша">{{Cite web|lang=be|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/ksenija-susza|title=Ксенія Суша|website=Вясна|date=|access-date=2026-01-09}}</ref>, вызвалена актам памілавання пасля візіту ў Беларусь 19 сакавіка 2026 года Джона Коўла, спецпасланніка прэзідэнта ЗША Дональда Трампа<ref name="Ксенія Суша"/>. == Дзейнасць == Займаецца навуковым даследаваннем гісторыі культуры Беларусі, найперш кніжнай культуры Беларусі, а таксама гісторыі хрысціянства ў Беларусі, фарміравання і выкарыстання культурнай спадчыны [[Уніяцкая царква на Беларусі|ўніяцкай царквы]]. Прымаў непасрэдны ўдзел у распрацоўцы прынцыпаў алічбоўкі каштоўных дакументаў. Стваральнік рэестра помнікаў кніжнай культуры Беларусі, якія знаходзяцца за межамі нашай краіны і могуць быць вернуты шляхам куплі ці факсімільнага ўзнаўлення. Аўтар ідэі і каардынатар распрацоўкі Дзяржаўнага рэестра кніжных помнікаў Рэспублікі Беларусь, адказны за правядзенне работ па мадэрнізацыі Банка звестак аб гісторыка-культурнай спадчыне Беларусі. У 2015—2021 гадах узначаліў створаную [[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|Адамам Мальдзісам]] [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнародную асацыяцыю беларусістаў]]. Член [[Камісія па вяртанні культурных каштоўнасцей, якія знаходзяцца за межамі Беларусі|Камісіі пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь па выяўленні, вяртанні, сумесным выкарыстанні і ўвядзенні ў навуковы і культурны зварот нацыянальных культурных каштоўнасцей, якія апынуліся за межамі Беларусі]]. Член Рады [[Беларускі фонд культуры|Беларускага фонду культуры]]. Член Савета Міністэрства культуры па правядзенні экспертызы навукова-даследчых, вопытна-канструктарскіх і вопытна-тэхналагічных работ. Стыпендыят двух Спецыяльных фондаў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2003, 2005), атрымальнік гранта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у культуры (2015), чалавек года у сферы культуры (2018). Лаўрэат [[Медаль Францыска Скарыны|Медаля Францыска Скарыны]] (2020). Член журы: рэспубліканскага конкурсу «Бібліятэка — асяродак нацыянальнай культуры» (з 2012 г.), конкурсу па стварэнні твораў для драматычнага тэатра «Францыск Скарына і сучаснасць» (2016), "Прэміі HR-брэнд Беларусь" у намінацыі «Культура» (2016); конкурсу творчых работ вучняў — Скарына і праваслаўная царква (2016—2017), конкурсу даследчых работ вучняў — Скарына і праваслаўная царква (2016—2017) і інш. Адзін з арганізатараў і каардынатар штогадовых Міжнароднага кангрэса «Бібліятэка як феномен культуры», Міжнародных кнігазнаўчых чытанняў, рэспубліканскай навукова-практычнай канферэнцыі «Электронная культура». == Скарыназнаўства і святкаванне 500-годдзя беларускага кнігадрукавання == [[Файл:Алесь Суша ля скарынаўскага арт-аб'екта.jpg|міні|Алесь Суша ля скарынаўскага арт-аб’екта ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]] Алесь Суша з’яўляецца адным з асноўных ініцыятараў шырокага святкавання 500-годдзя беларускага кнігадрукавання, актывізацыі даследавання і папулярызацыі спадчыны Францыска Скарыны. У 2012 годзе курыраваў першую ў беларускай гісторыі выстаўку выданняў Францыска Скарыны з замежных збораў у Мінску (11 выданняў з Германіі)<ref>http://budzma.by/news/u-minsku-prezentavali-bibliyu-skaryny-fota.html</ref>. У 2012—2017 гадах курыраваў работу па атрыманні лічбавых копій выданняў Францыска Скарыны з Вялікабрытаніі, Германіі, Расіі, Украіны, Чэхіі і іншых краін<ref>http://blr.belta.by/culture/view/kembrydzh-peradau-belarusi-lichbavuju-kopiju-vydannja-skaryny-45286-2016/</ref><ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20160401/1459541856-z-vyalikabrytanii-vyarnulasya-lichbavaya-kopiya-knigi-skaryny |title=Архіўная копія |access-date=3 сакавіка 2017 |archive-date=5 лютага 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205040728/http://zviazda.by/be/news/20160401/1459541856-z-vyalikabrytanii-vyarnulasya-lichbavaya-kopiya-knigi-skaryny |url-status=dead }}</ref>. У выніку сфарміравана электронная калекцыя з больш чым 200 паўнатэкставых копій. У 2013—2017 гадах курыраваў падрыхтоўку і выкананне навуковага і выдавецкага праекта па факсімільным узнаўленні кніжнай спадчыны Францыска Скарыны (выдадзена 20 тамоў): выступаў ў ролі адказнага за выданне, прымаў удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, падрыхтаваў навуковыя артыкулы да кожнага тома (у суаўтарстве). У 2015 г. стаў персанальным атрымальнікам гранта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у культуры на рэалізацыю праекта па падрыхтоўцы першага факсімільнага ўзнаўлення кніжнай спадчыны Францыска Скарыны і іншых значных помнікаў кніжнай культуры Беларусі. У 2015—2017 гадах актыўна ўдзельнічаў у працэсе вяртання «Малой падарожнай кніжкі» Францыска Скарыны ў Беларусь. Член ініцыятыўнай групы па пошуку і выяўленні новых сведчанняў жыцця і дзейнасці беларускага першадрукара Францыска Скарыны ў Чэхіі (створана 16 чэрвеня 2016) Выступіў як эксперт і кансультант для некалькіх тэлефільмах, быў рэдактарам, рэцэнзентам і членам рэдакцыйных калегій шматлікіх выданняў, прысвечаных беларускаму першадрукару. Аўтар некалькіх манаграфій, прысвечаных Францыску Скарыну: * Францыск Скарына. Чалавек-энцыклапедыя. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Ф.Скарыны, 2016. — 119 с.<ref>http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/9995/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170515051645/http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/9995 |date=15 мая 2017 }}</ref> * Францыск Скарына. Чалавек свету. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Ф.Скарыны, 2016. — 128 с. <ref>http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/10495/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170429120255/http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/10495 |date=29 красавіка 2017 }}</ref> * Францыск Скарына. Чалавек-легенда. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Ф.Скарыны, 2016. — 112 с. <ref>http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/10596/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170515040852/http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/10596 |date=15 мая 2017 }}</ref> * Франциск Скорина — человек мира. — Минск: Беларуская Энцыклапедыя, 2016. — 303 с. (два выданні)<ref>http://www.belta.by/culture/view/kniga-frantsisk-skorina-chelovek-mira-budet-predstavlena-na-vystavke-jarmarke-v-minske-231426-2017/</ref><ref>http://bel-en.by/catalog/science/10946/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170510141125/http://www.bel-en.by/catalog/science/10946 |date=10 мая 2017 }}</ref> * Франциск Скорина из славного города Полоцка. — Минск : Беларуская Энцыклапедыя ім. П. Броўкі, 2017. — 24 с. — (Маленький профессор). * 500 lat Biblii Ruskiej Franciszka Skoryny: folder wystawy / tekst: Aleś Susza, Antoni Mironowicz. — Białystok : Fundacja im. Księcia Konstantego Ostrogskiego, 2017. — 26 s. Складальнік зборніка п’ес «Францыск Скарына і сучаснасць» (Мінск: НББ, 2017), зборніка навукова-папулярных нарысаў пра першадрукара «Са слаўнага горада Полацка» (Мінск: Мастацкая літаратура, 2017), навуковы рэдактар альбомаў «Асветнік з Полацка» (Мінск: Беларусь, 2016), «Вільня часоў Францыска Скарыны» (Мінск: НББ, 2016) і іншага. Аўтар прадмоў да кнігі перастварэнняў [[Алесь Разанаў|Алеся Разанава]] «Маем найбольшае самі» (Мінск, 2017), і кнігі перакладаў «Францыск Скарына на мовах народаў свету» (Мінск, 2014, 2016, 2018, 2019). Навуковы рэдактар энцыклапедыі «Францыск Скарына» (Мінск, 2017). == Узнагароды == * [[Медаль Францыска Скарыны]] (23 ліпеня 2020)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000290&p1=1&p5=0 Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 23 ліпеня 2020 г. № 290 «Аб узнагароджанні»]</ref>. == Бібліяграфія == * Беларускі Буквар у нацыянальнай і сусветнай прасторы. — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 2021. — 335 с. — (Энцыклапедыя рарытэтаў). * Вынаходства буквара ў Беларусі: [для сярэдняга і старэйшага школьнага ўзросту]. — Мінск : Беларусь, 2021. — 162, [5] с. — (Беларуская дзіцячая энцыклапедыя). * Асэнсаванне шэдэўра. Берасцейская Біблія. — Мінск : Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2020. — 259 с. * Буквар у жыцці нашых продкаў = Букварь в жизни наших предков = The ABC-book in life of our ancestors. — Мінск: Нацыянальная бібліятэкі Беларусі, 2012. — 156 с. * Даведнік па Беларусі для імператрыцы = Путеводитель по Беларуси для императрицы = A guide to Belarus for the Empress. — Мінск: Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2009. — 67 с. * [http://pawet.net/library/history/bel_history/marozava/51/08/VII._%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%A4%D0%95%D0%A1%D0%86%D0%86.html#_Toc184103320 Аб нестварэнні грэка-каталіцкай царквы ў 1596 г.] // Леў Сапега (1557—1633 гг.) і яго час: зб. навук. артыкулаў. — Гродна, 2007. — С. 294—299. * [http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=3799 Да пытання перыядызацыі гісторыі культуры Беларусі ў кантэксце яе развіцця на памежжы «Усход — Захад»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306055100/http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=3799 |date=6 сакавіка 2016 }} // Чалавек. Грамадства. Свет. — 2008. — № 4. — С. 3-12. * [http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=3847 Ля вытокаў беларускай гістарычнай навукі: творчая спадчына Ігната Кульчынскага]{{Недаступная спасылка}} // Беларускі гістарычны часопіс. — 2009. — № 2. — С. 27-37. * Лёс культурнай спадчыны грэка-каталіцкай царквы ў Беларусі: новыя знаходкі ў львоўскіх зборах // Здабыткі: дакументальныя помнікі на Беларусі. — Мінск, 2009. — Вып. 11. — С. 88-130. * Праблемы вывучэння помнікаў кніжнай культуры уніяцкай царквы // Сонца тваё не закоціцца, і месяц твой не схаваецца: зборнік артыкулаў па беларусістыцы і багаслоўі ў гонар 80-годзьдзя з дня нараджэння і 50-годдзя святарства айца [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]]. — Мінск, 2009. — С. 265—272. * [http://content.nlb.by/content/dav/nlb/DDC/DED/B/nbb_print/nbb_in_print_01394.pdf Асветніцтва]{{Недаступная спасылка}} // Культура Беларусі : энцыклапедыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т.1. — С.273-275. * Базыльяне // Культура Беларусі : энцыклапедыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т.1. — С.407-410. * [http://content.nlb.by/content/dav/nlb/DDC/DED/B/nbb_print/nbb_in_print_01591.pdf Дакументальная спадчына Якуба Сушы]{{Недаступная спасылка}} : да 400 годдзя з дня нараджэння // Здабыткі : дакументальныя помнікі на Беларусі. — Мінск, 2010. — Вып. 12. — С. 32-68. * Беларуская літаратурная спадчына : анталогія : у 2 кн. / уклад. С. А. Курбанава, А. А. Суша, Г. Я. Галенчанка, В. П. Русак, І. І. Зайцаў, П. М. Лапо. — Мінск: Беларуская навука, 2011. — Кн. 1. — 1028, [1] с. * [http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=6236 Бібліятэкі ў адукацыйнай прасторы даўняга Полацка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306115708/http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=6236 |date=6 сакавіка 2016 }} // Беларускі гістарычны часопіс. — 2012. — № 5. — С. 38-46. == Складанне электронных выданняў == [[Файл:Алесь Суша.jpg|міні|Алесь Суша ў Мінску]] Алесь Суша -- стваральнік першых электронных выданняў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі (з 2004), прысвечаных нацыянальнай культурнай спадчыне, сярод іх: * Кніга Беларусі. 1517—1917 : зводны каталог / Нацыянальная бібліятэка Беларусі; складальнікі каталога : Г. Я. Галенчанка (д.г.н.), Т. В. Непарожная, Т. К. Радзевіч; складальнікі электроннага выдання : Г. У. Кірэева, А. А. Суша, К. В. Языковіч. — Мінск: Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2006. — 1 электронны аптычны дыск (CD-ROM). * Спадчына Напалеона Орды (з фондаў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі)=Napoleon Orda’s heritage (from the National Library of Belarus funds) / склад. Г. У. Кірэева, Т. І. Рошчына, А. А. Суша; Нацыянальная бібліятэка Беларусі. — Мінск: Нац. б-ка Беларусі, 2007. — 1 электрон. апт. дыск (CD-ROM). * Шэдэўры літаратурнай спадчыны Беларусі / склад.: І. І. Зайцаў, В. П. Русак, А. А. Суша; Нацыянальная бібліятэка Беларусі. — Мінск: Нац. б-ка Беларусі, 2007. — 1 электрон. апт. дыск (CD-ROM). * Беларуская і руская літаратура: у дапамогу навучэнцам / склад. А. А. Суша. — Мінск: Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2011. — 1 CD. * Кніжныя помнікі: выяўленне, апісанне, захоўванне, выкарыстанне: метадычныя матэрыялы / складальнік А. А. Суша. — Мінск: Нац. б-ка Беларусі, 2013. — 1 CD. * Станаўленне беларускай дзяржаўнасці: па старонках беларускіх газет, 1917—1922 гг. [Электронны рэсурс] / Нацыянальная бібліятэка Беларусі, Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Мінск : Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2018. — 2 CD. == Удзел у факсімільным узнаўленні і перавыданні беларускіх кніжных помнікаў == Алесь Суша быў непасрэдным удзельнікам прац па факсімільным узнаўленні найбольш каштоўных помнікаў кніжнай культуры Беларусі. * 2009 — Топографические примечания на знатнейшие места путешествия Ее Императорского Величества в белорусские наместничества (Санкт-Пецярбург, 1780) — ідэя, апрацоўка графічнага матэрыялу, навуковы нарыс у выглядзе асобнага выдання; * 2012 — [[Полацкае Евангелле]] (канец ХІІ — пачатак ХІІІ ст.) — удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, прадмова; * 2012 — Букварь языка славянского ([[Вільнюс|Вільня]], 1767) — ідэя, адказны за факсімільнае выданне, навуковы нарыс у выглядзе асобнага выдання; * 2012 — Калядная пісанка (Вільня, 1913) — ідэя, адказны за факсімільнае выданне, пасляслоўе; * 2012 — [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В. Ластоўскі]]. Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі ([[Каўнас|Коўна]], 1926) — ідэя, прадмова; * 2013 — [[Баркулабаўскі летапіс|Баркалабаўскі летапіс]] (спіс 1650-60-х гг.) — удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, уступны навуковы артыкул; * 2013 — [[Сімяон Полацкі]]. Посах кіравання (1667) — навуковае даследаванне ў асобным томе, адказны за выданне; * 2014 — [[Тураўскае Евангелле]] — удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, агульная рэдакцыя, навуковае даследаванне пра помнік, адказны за выданне (другое выданне — 2015 г.); * 2014—2017 — Кніжная спадчына [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]]: 20 тамоў — удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, адказны рэдактар выдання, навуковыя артыкулы да кожнага тома, член рэдакцыйнай калегіі, адказны за выданне; * 2018 — Першы «[[Буквар]]» (1618) — ідэя, алічбоўка, складальнік і суаўтар навуковага даследавання, адказны за выданне; * 2018 — [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Я. Тышкевіч]]. Описание Борисовского уезда (Вільня, 1847) — каардынацыя і падрыхтоўка выдання; * 2019 — «[[Берасцейская Біблія]], 1563» — ідэя, аўтар навуковага даследавання, адказны за выданне; * 2019 — Оперативные и разведывательные сводки [[Беларускі штаб партызанскага руху|Белорусского штаба партизанского движения]], 1944 — складальнік, адказны за выданне; * 2020 — Сводки и спецсообщения руководящих органов партизанского движения в Беларуси, 1942 — складальнік, адказны за выданне; * 2020 — [[Слова пра паход Ігараў|Слова пра паход Ігара]] — канцэпцыя, адказны за выданне, аўтар даследавання; * 2020 — [[Напалеон Орда]]: [гравюры Напалеона Орды з фондаў Нацыянальный бібліятэкі Беларусі] — ідэя, аўтар навуковага даследавання, складальнік; * 2021 — Паводле Лукі Святое Евангелле [прысвячаецца 95-годдзю выхаду ў свет першага Евангелля на сучаснай беларускай мове ў перакладзе [[Лукаш Мікалаевіч Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]]] — адзін са складальнікаў, аўтар даследавання, адказны за выданне; * 2020—2022 — [[Жыровіцкае Евангелле]] (XVI ст.) — канцэпцыя выдання, навуковы рэдактар, аўтар даследавання. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|СУША Аляксандр Аляксандравіч}} * Суша Аляксандр Аляксандравіч // Культура Беларусі: энцыклапедыя: [у 6 т.] — М—Я. ― С. 390 == Спасылкі == * [http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar4502&strq=l_siz%3D20 Інфармацыя на сайце Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі] * [https://www.facebook.com/ales.susha.5 Facebook] * [https://www.youtube.com/c/BelarusBook Канал «Кніга Беларусі» на YouTube] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Суша Алесь}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага гуманітарнага ліцэя імя Якуба Коласа]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] cgzni7f5j625iythylezbq76vxsensf 5133851 5133850 2026-04-30T04:38:03Z Liki.Pamiati 167412 /* Біяграфія */ 5133851 wikitext text/x-wiki {{Іншыя ПІБ|Суша (значэнні)|Алесь}} {{не блытаць|Алесь Суша (мастак)|Алесем Сушам|беларускім мастаком-пейзажыстам}} {{навуковец}} '''Алесь Су́ша''', поўнае імя '''Алякса́ндр Алякса́ндравіч Суша''' (нар. {{ДН|||1982}}, Мінск) — беларускі культуролаг, кнігазнавец. Старшыня [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў]]. Ініцыятар шматлікіх праектаў па факсімільным узнаўленні кніжных помнікаў Беларусі, даследчык і папулярызатар спадчыны [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]]. [[Кандыдат культуралогіі]] (2009). == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Мінск]]у. Скончыў [[Беларускі гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа]]. Скончыў у 2005 годзе [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў]] па спецыяльнасці «культуралогія», у 2008 годзе — [[Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы БДУ]] па спецыяльнасці «[[культуралогія]]», [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «дзяржаўнае будаўніцтва». У 2009 г. абараніў дысертацыю на ступень кандыдата культуралогіі. З канца 2004 да 2022 года працаваў у [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]]. Спачатку — у аддзеле рукапісаў, рэдкай кнігі і старадрукаў, у 2009—2012 гадах — вучоны сакратар, з 2012 года — намеснік дырэктара па навуковай рабоце і выдавецкай дзейнасці, з 2020 года — намеснік генеральнага дырэктара. Адначасова выкладаў ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў]] і іншых ВНУ. Да 2022 года А. Суша дыстанцыйна супрацоўнічаў з Інстытутам навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках [[Расійская акадэмія навук|Расійскай акадэміі навук]] (у НДА бібліятэказнаўства)<ref>[https://archive.today/20250810180253/https://inion.ru/en/about/personalities/susha-aleksandr-aleksandrovich/ Суша Александр Александрович], ИНИОН РАН (архіўная копія ад 10 жніўня 2025 года захоўвае звесткі пра ўсіх сучасных і ранейшых супрацоўнікаў).</ref>. З канца 2020 года навуковая і праектная дзейнасць Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі значна зменшылася. У пачатку сакавіка 2022 года Алесь Суша спыніў працу ў гэтай бібліятэцы. У красавіку 2022 года Аляксандр Суша перайшоў на працу ў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральную навуковую бібліятэку НАН Беларусі]], узначаліўшы Цэнтр энцыклапедычных выданняў, мэтай якога была распрацоўка нацыянальных энцыклапедычных праектаў<ref>{{Cite web|url=https://fno.bspu.by/news/nauka/vstrecha-s-aasushei|title=Встреча с А.А.Сушей|website=fno.bspu.by|access-date=2026-04-30}}</ref>. З верасня 2022 года перайшоў на пасаду загадчыка кафедры ў «[[БІП — Універсітэт права і сацыяльна-інфармацыйных тэхналогій|БІП – Універсітэт права і сацыяльна-інфармацыйных тэхналогій]]»<ref>{{Cite web|url=https://bip-ip.by/nash-institut/sovet-instituta/|title=БИП — Университет права и социально-информационных технологий|website=bip-ip.by|access-date=2026-04-30}}</ref>. Аўтар больш 600 публікацый, у тым ліку 20 манаграфій. Складальнік навуковага зборніка «Здабыткі: дакументальныя помнікі на Беларусі» і многіх іншых выданняў. == Сям’я == У шлюбе з бібліёграфам Ксеніяй Сушай, сужэнцы маюць дачку і сына. У канцы студзеня 2024 года жонку затрымалі па абвінавачванні ў «закліках да санкцыяй» (ч. 3 арт. 361 КК) і «садзейнічанні экстрэмісцкай дзейнасці» (ч. 1 і 2 арт. 361-4 КК)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/350666|title=За дапамогу палітвязням і «заклікі да санкцыяў» судзяць былую работніцу Нацыянальнай бібліятэкі|website=Наша Ніва|date=2024-09-04|access-date=2024-10-15}}</ref>. Мінскі гарадскі суд асудзіў Ксенію Сушу да 3 гадоў зняволення, яе прызналі палітычнай зняволенай<ref name="Ксенія Суша">{{Cite web|lang=be|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/ksenija-susza|title=Ксенія Суша|website=Вясна|date=|access-date=2026-01-09}}</ref>, вызвалена актам памілавання пасля візіту ў Беларусь 19 сакавіка 2026 года Джона Коўла, спецпасланніка прэзідэнта ЗША Дональда Трампа<ref name="Ксенія Суша"/>. == Дзейнасць == Займаецца навуковым даследаваннем гісторыі культуры Беларусі, найперш кніжнай культуры Беларусі, а таксама гісторыі хрысціянства ў Беларусі, фарміравання і выкарыстання культурнай спадчыны [[Уніяцкая царква на Беларусі|ўніяцкай царквы]]. Прымаў непасрэдны ўдзел у распрацоўцы прынцыпаў алічбоўкі каштоўных дакументаў. Стваральнік рэестра помнікаў кніжнай культуры Беларусі, якія знаходзяцца за межамі нашай краіны і могуць быць вернуты шляхам куплі ці факсімільнага ўзнаўлення. Аўтар ідэі і каардынатар распрацоўкі Дзяржаўнага рэестра кніжных помнікаў Рэспублікі Беларусь, адказны за правядзенне работ па мадэрнізацыі Банка звестак аб гісторыка-культурнай спадчыне Беларусі. У 2015—2021 гадах узначаліў створаную [[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|Адамам Мальдзісам]] [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнародную асацыяцыю беларусістаў]]. Член [[Камісія па вяртанні культурных каштоўнасцей, якія знаходзяцца за межамі Беларусі|Камісіі пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь па выяўленні, вяртанні, сумесным выкарыстанні і ўвядзенні ў навуковы і культурны зварот нацыянальных культурных каштоўнасцей, якія апынуліся за межамі Беларусі]]. Член Рады [[Беларускі фонд культуры|Беларускага фонду культуры]]. Член Савета Міністэрства культуры па правядзенні экспертызы навукова-даследчых, вопытна-канструктарскіх і вопытна-тэхналагічных работ. Стыпендыят двух Спецыяльных фондаў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2003, 2005), атрымальнік гранта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у культуры (2015), чалавек года у сферы культуры (2018). Лаўрэат [[Медаль Францыска Скарыны|Медаля Францыска Скарыны]] (2020). Член журы: рэспубліканскага конкурсу «Бібліятэка — асяродак нацыянальнай культуры» (з 2012 г.), конкурсу па стварэнні твораў для драматычнага тэатра «Францыск Скарына і сучаснасць» (2016), "Прэміі HR-брэнд Беларусь" у намінацыі «Культура» (2016); конкурсу творчых работ вучняў — Скарына і праваслаўная царква (2016—2017), конкурсу даследчых работ вучняў — Скарына і праваслаўная царква (2016—2017) і інш. Адзін з арганізатараў і каардынатар штогадовых Міжнароднага кангрэса «Бібліятэка як феномен культуры», Міжнародных кнігазнаўчых чытанняў, рэспубліканскай навукова-практычнай канферэнцыі «Электронная культура». == Скарыназнаўства і святкаванне 500-годдзя беларускага кнігадрукавання == [[Файл:Алесь Суша ля скарынаўскага арт-аб'екта.jpg|міні|Алесь Суша ля скарынаўскага арт-аб’екта ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]] Алесь Суша з’яўляецца адным з асноўных ініцыятараў шырокага святкавання 500-годдзя беларускага кнігадрукавання, актывізацыі даследавання і папулярызацыі спадчыны Францыска Скарыны. У 2012 годзе курыраваў першую ў беларускай гісторыі выстаўку выданняў Францыска Скарыны з замежных збораў у Мінску (11 выданняў з Германіі)<ref>http://budzma.by/news/u-minsku-prezentavali-bibliyu-skaryny-fota.html</ref>. У 2012—2017 гадах курыраваў работу па атрыманні лічбавых копій выданняў Францыска Скарыны з Вялікабрытаніі, Германіі, Расіі, Украіны, Чэхіі і іншых краін<ref>http://blr.belta.by/culture/view/kembrydzh-peradau-belarusi-lichbavuju-kopiju-vydannja-skaryny-45286-2016/</ref><ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20160401/1459541856-z-vyalikabrytanii-vyarnulasya-lichbavaya-kopiya-knigi-skaryny |title=Архіўная копія |access-date=3 сакавіка 2017 |archive-date=5 лютага 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205040728/http://zviazda.by/be/news/20160401/1459541856-z-vyalikabrytanii-vyarnulasya-lichbavaya-kopiya-knigi-skaryny |url-status=dead }}</ref>. У выніку сфарміравана электронная калекцыя з больш чым 200 паўнатэкставых копій. У 2013—2017 гадах курыраваў падрыхтоўку і выкананне навуковага і выдавецкага праекта па факсімільным узнаўленні кніжнай спадчыны Францыска Скарыны (выдадзена 20 тамоў): выступаў ў ролі адказнага за выданне, прымаў удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, падрыхтаваў навуковыя артыкулы да кожнага тома (у суаўтарстве). У 2015 г. стаў персанальным атрымальнікам гранта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у культуры на рэалізацыю праекта па падрыхтоўцы першага факсімільнага ўзнаўлення кніжнай спадчыны Францыска Скарыны і іншых значных помнікаў кніжнай культуры Беларусі. У 2015—2017 гадах актыўна ўдзельнічаў у працэсе вяртання «Малой падарожнай кніжкі» Францыска Скарыны ў Беларусь. Член ініцыятыўнай групы па пошуку і выяўленні новых сведчанняў жыцця і дзейнасці беларускага першадрукара Францыска Скарыны ў Чэхіі (створана 16 чэрвеня 2016) Выступіў як эксперт і кансультант для некалькіх тэлефільмах, быў рэдактарам, рэцэнзентам і членам рэдакцыйных калегій шматлікіх выданняў, прысвечаных беларускаму першадрукару. Аўтар некалькіх манаграфій, прысвечаных Францыску Скарыну: * Францыск Скарына. Чалавек-энцыклапедыя. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Ф.Скарыны, 2016. — 119 с.<ref>http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/9995/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170515051645/http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/9995 |date=15 мая 2017 }}</ref> * Францыск Скарына. Чалавек свету. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Ф.Скарыны, 2016. — 128 с. <ref>http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/10495/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170429120255/http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/10495 |date=29 красавіка 2017 }}</ref> * Францыск Скарына. Чалавек-легенда. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Ф.Скарыны, 2016. — 112 с. <ref>http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/10596/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170515040852/http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/10596 |date=15 мая 2017 }}</ref> * Франциск Скорина — человек мира. — Минск: Беларуская Энцыклапедыя, 2016. — 303 с. (два выданні)<ref>http://www.belta.by/culture/view/kniga-frantsisk-skorina-chelovek-mira-budet-predstavlena-na-vystavke-jarmarke-v-minske-231426-2017/</ref><ref>http://bel-en.by/catalog/science/10946/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170510141125/http://www.bel-en.by/catalog/science/10946 |date=10 мая 2017 }}</ref> * Франциск Скорина из славного города Полоцка. — Минск : Беларуская Энцыклапедыя ім. П. Броўкі, 2017. — 24 с. — (Маленький профессор). * 500 lat Biblii Ruskiej Franciszka Skoryny: folder wystawy / tekst: Aleś Susza, Antoni Mironowicz. — Białystok : Fundacja im. Księcia Konstantego Ostrogskiego, 2017. — 26 s. Складальнік зборніка п’ес «Францыск Скарына і сучаснасць» (Мінск: НББ, 2017), зборніка навукова-папулярных нарысаў пра першадрукара «Са слаўнага горада Полацка» (Мінск: Мастацкая літаратура, 2017), навуковы рэдактар альбомаў «Асветнік з Полацка» (Мінск: Беларусь, 2016), «Вільня часоў Францыска Скарыны» (Мінск: НББ, 2016) і іншага. Аўтар прадмоў да кнігі перастварэнняў [[Алесь Разанаў|Алеся Разанава]] «Маем найбольшае самі» (Мінск, 2017), і кнігі перакладаў «Францыск Скарына на мовах народаў свету» (Мінск, 2014, 2016, 2018, 2019). Навуковы рэдактар энцыклапедыі «Францыск Скарына» (Мінск, 2017). == Узнагароды == * [[Медаль Францыска Скарыны]] (23 ліпеня 2020)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000290&p1=1&p5=0 Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 23 ліпеня 2020 г. № 290 «Аб узнагароджанні»]</ref>. == Бібліяграфія == * Беларускі Буквар у нацыянальнай і сусветнай прасторы. — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 2021. — 335 с. — (Энцыклапедыя рарытэтаў). * Вынаходства буквара ў Беларусі: [для сярэдняга і старэйшага школьнага ўзросту]. — Мінск : Беларусь, 2021. — 162, [5] с. — (Беларуская дзіцячая энцыклапедыя). * Асэнсаванне шэдэўра. Берасцейская Біблія. — Мінск : Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2020. — 259 с. * Буквар у жыцці нашых продкаў = Букварь в жизни наших предков = The ABC-book in life of our ancestors. — Мінск: Нацыянальная бібліятэкі Беларусі, 2012. — 156 с. * Даведнік па Беларусі для імператрыцы = Путеводитель по Беларуси для императрицы = A guide to Belarus for the Empress. — Мінск: Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2009. — 67 с. * [http://pawet.net/library/history/bel_history/marozava/51/08/VII._%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%A4%D0%95%D0%A1%D0%86%D0%86.html#_Toc184103320 Аб нестварэнні грэка-каталіцкай царквы ў 1596 г.] // Леў Сапега (1557—1633 гг.) і яго час: зб. навук. артыкулаў. — Гродна, 2007. — С. 294—299. * [http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=3799 Да пытання перыядызацыі гісторыі культуры Беларусі ў кантэксце яе развіцця на памежжы «Усход — Захад»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306055100/http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=3799 |date=6 сакавіка 2016 }} // Чалавек. Грамадства. Свет. — 2008. — № 4. — С. 3-12. * [http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=3847 Ля вытокаў беларускай гістарычнай навукі: творчая спадчына Ігната Кульчынскага]{{Недаступная спасылка}} // Беларускі гістарычны часопіс. — 2009. — № 2. — С. 27-37. * Лёс культурнай спадчыны грэка-каталіцкай царквы ў Беларусі: новыя знаходкі ў львоўскіх зборах // Здабыткі: дакументальныя помнікі на Беларусі. — Мінск, 2009. — Вып. 11. — С. 88-130. * Праблемы вывучэння помнікаў кніжнай культуры уніяцкай царквы // Сонца тваё не закоціцца, і месяц твой не схаваецца: зборнік артыкулаў па беларусістыцы і багаслоўі ў гонар 80-годзьдзя з дня нараджэння і 50-годдзя святарства айца [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]]. — Мінск, 2009. — С. 265—272. * [http://content.nlb.by/content/dav/nlb/DDC/DED/B/nbb_print/nbb_in_print_01394.pdf Асветніцтва]{{Недаступная спасылка}} // Культура Беларусі : энцыклапедыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т.1. — С.273-275. * Базыльяне // Культура Беларусі : энцыклапедыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т.1. — С.407-410. * [http://content.nlb.by/content/dav/nlb/DDC/DED/B/nbb_print/nbb_in_print_01591.pdf Дакументальная спадчына Якуба Сушы]{{Недаступная спасылка}} : да 400 годдзя з дня нараджэння // Здабыткі : дакументальныя помнікі на Беларусі. — Мінск, 2010. — Вып. 12. — С. 32-68. * Беларуская літаратурная спадчына : анталогія : у 2 кн. / уклад. С. А. Курбанава, А. А. Суша, Г. Я. Галенчанка, В. П. Русак, І. І. Зайцаў, П. М. Лапо. — Мінск: Беларуская навука, 2011. — Кн. 1. — 1028, [1] с. * [http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=6236 Бібліятэкі ў адукацыйнай прасторы даўняга Полацка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306115708/http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=6236 |date=6 сакавіка 2016 }} // Беларускі гістарычны часопіс. — 2012. — № 5. — С. 38-46. == Складанне электронных выданняў == [[Файл:Алесь Суша.jpg|міні|Алесь Суша ў Мінску]] Алесь Суша -- стваральнік першых электронных выданняў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі (з 2004), прысвечаных нацыянальнай культурнай спадчыне, сярод іх: * Кніга Беларусі. 1517—1917 : зводны каталог / Нацыянальная бібліятэка Беларусі; складальнікі каталога : Г. Я. Галенчанка (д.г.н.), Т. В. Непарожная, Т. К. Радзевіч; складальнікі электроннага выдання : Г. У. Кірэева, А. А. Суша, К. В. Языковіч. — Мінск: Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2006. — 1 электронны аптычны дыск (CD-ROM). * Спадчына Напалеона Орды (з фондаў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі)=Napoleon Orda’s heritage (from the National Library of Belarus funds) / склад. Г. У. Кірэева, Т. І. Рошчына, А. А. Суша; Нацыянальная бібліятэка Беларусі. — Мінск: Нац. б-ка Беларусі, 2007. — 1 электрон. апт. дыск (CD-ROM). * Шэдэўры літаратурнай спадчыны Беларусі / склад.: І. І. Зайцаў, В. П. Русак, А. А. Суша; Нацыянальная бібліятэка Беларусі. — Мінск: Нац. б-ка Беларусі, 2007. — 1 электрон. апт. дыск (CD-ROM). * Беларуская і руская літаратура: у дапамогу навучэнцам / склад. А. А. Суша. — Мінск: Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2011. — 1 CD. * Кніжныя помнікі: выяўленне, апісанне, захоўванне, выкарыстанне: метадычныя матэрыялы / складальнік А. А. Суша. — Мінск: Нац. б-ка Беларусі, 2013. — 1 CD. * Станаўленне беларускай дзяржаўнасці: па старонках беларускіх газет, 1917—1922 гг. [Электронны рэсурс] / Нацыянальная бібліятэка Беларусі, Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Мінск : Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2018. — 2 CD. == Удзел у факсімільным узнаўленні і перавыданні беларускіх кніжных помнікаў == Алесь Суша быў непасрэдным удзельнікам прац па факсімільным узнаўленні найбольш каштоўных помнікаў кніжнай культуры Беларусі. * 2009 — Топографические примечания на знатнейшие места путешествия Ее Императорского Величества в белорусские наместничества (Санкт-Пецярбург, 1780) — ідэя, апрацоўка графічнага матэрыялу, навуковы нарыс у выглядзе асобнага выдання; * 2012 — [[Полацкае Евангелле]] (канец ХІІ — пачатак ХІІІ ст.) — удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, прадмова; * 2012 — Букварь языка славянского ([[Вільнюс|Вільня]], 1767) — ідэя, адказны за факсімільнае выданне, навуковы нарыс у выглядзе асобнага выдання; * 2012 — Калядная пісанка (Вільня, 1913) — ідэя, адказны за факсімільнае выданне, пасляслоўе; * 2012 — [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В. Ластоўскі]]. Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі ([[Каўнас|Коўна]], 1926) — ідэя, прадмова; * 2013 — [[Баркулабаўскі летапіс|Баркалабаўскі летапіс]] (спіс 1650-60-х гг.) — удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, уступны навуковы артыкул; * 2013 — [[Сімяон Полацкі]]. Посах кіравання (1667) — навуковае даследаванне ў асобным томе, адказны за выданне; * 2014 — [[Тураўскае Евангелле]] — удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, агульная рэдакцыя, навуковае даследаванне пра помнік, адказны за выданне (другое выданне — 2015 г.); * 2014—2017 — Кніжная спадчына [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]]: 20 тамоў — удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, адказны рэдактар выдання, навуковыя артыкулы да кожнага тома, член рэдакцыйнай калегіі, адказны за выданне; * 2018 — Першы «[[Буквар]]» (1618) — ідэя, алічбоўка, складальнік і суаўтар навуковага даследавання, адказны за выданне; * 2018 — [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Я. Тышкевіч]]. Описание Борисовского уезда (Вільня, 1847) — каардынацыя і падрыхтоўка выдання; * 2019 — «[[Берасцейская Біблія]], 1563» — ідэя, аўтар навуковага даследавання, адказны за выданне; * 2019 — Оперативные и разведывательные сводки [[Беларускі штаб партызанскага руху|Белорусского штаба партизанского движения]], 1944 — складальнік, адказны за выданне; * 2020 — Сводки и спецсообщения руководящих органов партизанского движения в Беларуси, 1942 — складальнік, адказны за выданне; * 2020 — [[Слова пра паход Ігараў|Слова пра паход Ігара]] — канцэпцыя, адказны за выданне, аўтар даследавання; * 2020 — [[Напалеон Орда]]: [гравюры Напалеона Орды з фондаў Нацыянальный бібліятэкі Беларусі] — ідэя, аўтар навуковага даследавання, складальнік; * 2021 — Паводле Лукі Святое Евангелле [прысвячаецца 95-годдзю выхаду ў свет першага Евангелля на сучаснай беларускай мове ў перакладзе [[Лукаш Мікалаевіч Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]]] — адзін са складальнікаў, аўтар даследавання, адказны за выданне; * 2020—2022 — [[Жыровіцкае Евангелле]] (XVI ст.) — канцэпцыя выдання, навуковы рэдактар, аўтар даследавання. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|СУША Аляксандр Аляксандравіч}} * Суша Аляксандр Аляксандравіч // Культура Беларусі: энцыклапедыя: [у 6 т.] — М—Я. ― С. 390 == Спасылкі == * [http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar4502&strq=l_siz%3D20 Інфармацыя на сайце Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі] * [https://www.facebook.com/ales.susha.5 Facebook] * [https://www.youtube.com/c/BelarusBook Канал «Кніга Беларусі» на YouTube] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Суша Алесь}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага гуманітарнага ліцэя імя Якуба Коласа]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] j8ng9wpimfzbweul4u8arywohuwz12j 5133942 5133851 2026-04-30T09:33:27Z M.L.Bot 261 не трэба выдаляць фрагменты 5133942 wikitext text/x-wiki {{Іншыя ПІБ|Суша (значэнні)|Алесь}} {{не блытаць|Алесь Суша (мастак)|Алесем Сушам|беларускім мастаком-пейзажыстам}} {{навуковец}} '''Алесь Су́ша''', поўнае імя '''Алякса́ндр Алякса́ндравіч Суша''' (нар. {{ДН|||1982}}, Мінск) — беларускі культуролаг, кнігазнавец. Старшыня [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў]]. Ініцыятар шматлікіх праектаў па факсімільным узнаўленні кніжных помнікаў Беларусі, даследчык і папулярызатар спадчыны [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]]. [[Кандыдат культуралогіі]] (2009). == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Мінск]]у. Скончыў [[Беларускі гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа]]. Скончыў у 2005 годзе [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў]] па спецыяльнасці «культуралогія», у 2008 годзе — [[Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы БДУ]] па спецыяльнасці «[[культуралогія]]», [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «дзяржаўнае будаўніцтва». У 2009 г. абараніў дысертацыю на ступень кандыдата культуралогіі. З канца 2004 да 2022 года працаваў у [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]]. Спачатку — у аддзеле рукапісаў, рэдкай кнігі і старадрукаў, у 2009—2012 гадах — вучоны сакратар, з 2012 года — намеснік дырэктара па навуковай рабоце і выдавецкай дзейнасці, з 2020 года — намеснік генеральнага дырэктара. Адначасова выкладаў ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў]] і іншых ВНУ. Да 2022 года А. Суша дыстанцыйна супрацоўнічаў з Інстытутам навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках [[Расійская акадэмія навук|Расійскай акадэміі навук]] (у НДА бібліятэказнаўства)<ref>[https://archive.today/20250810180253/https://inion.ru/en/about/personalities/susha-aleksandr-aleksandrovich/ Суша Александр Александрович], ИНИОН РАН (архіўная копія ад 10 жніўня 2025 года захоўвае звесткі пра ўсіх сучасных і ранейшых супрацоўнікаў).</ref>. Вясной 2021 года, паводле былой супрацоўніцы Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі Наталлі Гарковіч, генеральны дырэктар Раман Матульскі, а потым непасрэдны кіраўнік Алесь Суша раілі ёй звольніцца з прычыны ўдзелу ў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэсных акцыях]], іначай, пазней яна будзе мець справу з крымінальным абвінавачваннем<ref>[https://belarus2020.churchby.info/natallia_harkovich/ Наталля Гарковіч: «Духоўнасць — гэта адказнасць, і я бачу, што ў 2020-м багата людзей гэта ўсвядомілі»], Царква і палітычны крызіс у Беларусі, 3 снежня 2024.</ref>. З канца 2020 года навуковая і праектная дзейнасць Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі значна зменшылася. У пачатку сакавіка 2022 года Алесь Суша спыніў працу ў Нацыянальнай бібліятэцы. У красавіку 2022 года Аляксандр Суша перайшоў на працу ў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральную навуковую бібліятэку НАН Беларусі]], узначаліўшы Цэнтр энцыклапедычных выданняў, мэтай якога была распрацоўка нацыянальных энцыклапедычных праектаў<ref>{{Cite web|url=https://fno.bspu.by/news/nauka/vstrecha-s-aasushei|title=Встреча с А.А.Сушей|website=fno.bspu.by|access-date=2026-04-30}}</ref>. З верасня 2022 года перайшоў на пасаду загадчыка кафедры ў «[[БІП — Універсітэт права і сацыяльна-інфармацыйных тэхналогій]]»<ref>{{Cite web|url=https://bip-ip.by/nash-institut/sovet-instituta/|title=БИП — Университет права и социально-информационных технологий|website=bip-ip.by|access-date=2026-04-30}}</ref>. Станам на канец красавіка 2026 года, аўтар больш 600 публікацый, у тым ліку 20 манаграфій. Складальнік навуковага зборніка «Здабыткі: дакументальныя помнікі на Беларусі» і многіх іншых выданняў. == Сям’я == У шлюбе з бібліёграфам Ксеніяй Сушай, сужэнцы маюць дачку і сына. У канцы студзеня 2024 года жонку затрымалі па абвінавачванні ў «закліках да санкцыяй» (ч. 3 арт. 361 КК) і «садзейнічанні экстрэмісцкай дзейнасці» (ч. 1 і 2 арт. 361-4 КК)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/350666|title=За дапамогу палітвязням і «заклікі да санкцыяў» судзяць былую работніцу Нацыянальнай бібліятэкі|website=Наша Ніва|date=2024-09-04|access-date=2024-10-15}}</ref>. Мінскі гарадскі суд асудзіў Ксенію Сушу да 3 гадоў зняволення, яе прызналі палітычнай зняволенай<ref name="Ксенія Суша">{{Cite web|lang=be|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/ksenija-susza|title=Ксенія Суша|website=Вясна|date=|access-date=2026-01-09}}</ref>, вызвалена актам памілавання пасля візіту ў Беларусь 19 сакавіка 2026 года Джона Коўла, спецпасланніка прэзідэнта ЗША Дональда Трампа<ref name="Ксенія Суша"/>. == Дзейнасць == Займаецца навуковым даследаваннем гісторыі культуры Беларусі, найперш кніжнай культуры Беларусі, а таксама гісторыі хрысціянства ў Беларусі, фарміравання і выкарыстання культурнай спадчыны [[Уніяцкая царква на Беларусі|ўніяцкай царквы]]. Прымаў непасрэдны ўдзел у распрацоўцы прынцыпаў алічбоўкі каштоўных дакументаў. Стваральнік рэестра помнікаў кніжнай культуры Беларусі, якія знаходзяцца за межамі нашай краіны і могуць быць вернуты шляхам куплі ці факсімільнага ўзнаўлення. Аўтар ідэі і каардынатар распрацоўкі Дзяржаўнага рэестра кніжных помнікаў Рэспублікі Беларусь, адказны за правядзенне работ па мадэрнізацыі Банка звестак аб гісторыка-культурнай спадчыне Беларусі. У 2015—2021 гадах узначаліў створаную [[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|Адамам Мальдзісам]] [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнародную асацыяцыю беларусістаў]]. Член [[Камісія па вяртанні культурных каштоўнасцей, якія знаходзяцца за межамі Беларусі|Камісіі пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь па выяўленні, вяртанні, сумесным выкарыстанні і ўвядзенні ў навуковы і культурны зварот нацыянальных культурных каштоўнасцей, якія апынуліся за межамі Беларусі]]. Член Рады [[Беларускі фонд культуры|Беларускага фонду культуры]]. Член Савета Міністэрства культуры па правядзенні экспертызы навукова-даследчых, вопытна-канструктарскіх і вопытна-тэхналагічных работ. Стыпендыят двух Спецыяльных фондаў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2003, 2005), атрымальнік гранта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у культуры (2015), чалавек года у сферы культуры (2018). Лаўрэат [[Медаль Францыска Скарыны|Медаля Францыска Скарыны]] (2020). Член журы: рэспубліканскага конкурсу «Бібліятэка — асяродак нацыянальнай культуры» (з 2012 г.), конкурсу па стварэнні твораў для драматычнага тэатра «Францыск Скарына і сучаснасць» (2016), «Прэміі HR-брэнд Беларусь» у намінацыі «Культура» (2016); конкурсу творчых работ вучняў — Скарына і праваслаўная царква (2016—2017), конкурсу даследчых работ вучняў — Скарына і праваслаўная царква (2016—2017) і інш. Адзін з арганізатараў і каардынатар штогадовых Міжнароднага кангрэса «Бібліятэка як феномен культуры», Міжнародных кнігазнаўчых чытанняў, рэспубліканскай навукова-практычнай канферэнцыі «Электронная культура». == Скарыназнаўства і святкаванне 500-годдзя беларускага кнігадрукавання == [[Файл:Алесь Суша ля скарынаўскага арт-аб'екта.jpg|міні|Алесь Суша ля скарынаўскага арт-аб’екта ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]] Алесь Суша з’яўляецца адным з асноўных ініцыятараў шырокага святкавання 500-годдзя беларускага кнігадрукавання, актывізацыі даследавання і папулярызацыі спадчыны Францыска Скарыны. У 2012 годзе курыраваў першую ў беларускай гісторыі выстаўку выданняў Францыска Скарыны з замежных збораў у Мінску (11 выданняў з Германіі)<ref>http://budzma.by/news/u-minsku-prezentavali-bibliyu-skaryny-fota.html</ref>. У 2012—2017 гадах курыраваў работу па атрыманні лічбавых копій выданняў Францыска Скарыны з Вялікабрытаніі, Германіі, Расіі, Украіны, Чэхіі і іншых краін<ref>http://blr.belta.by/culture/view/kembrydzh-peradau-belarusi-lichbavuju-kopiju-vydannja-skaryny-45286-2016/</ref><ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20160401/1459541856-z-vyalikabrytanii-vyarnulasya-lichbavaya-kopiya-knigi-skaryny |title=Архіўная копія |access-date=3 сакавіка 2017 |archive-date=5 лютага 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205040728/http://zviazda.by/be/news/20160401/1459541856-z-vyalikabrytanii-vyarnulasya-lichbavaya-kopiya-knigi-skaryny |url-status=dead }}</ref>. У выніку сфарміравана электронная калекцыя з больш чым 200 паўнатэкставых копій. У 2013—2017 гадах курыраваў падрыхтоўку і выкананне навуковага і выдавецкага праекта па факсімільным узнаўленні кніжнай спадчыны Францыска Скарыны (выдадзена 20 тамоў): выступаў ў ролі адказнага за выданне, прымаў удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, падрыхтаваў навуковыя артыкулы да кожнага тома (у суаўтарстве). У 2015 г. стаў персанальным атрымальнікам гранта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у культуры на рэалізацыю праекта па падрыхтоўцы першага факсімільнага ўзнаўлення кніжнай спадчыны Францыска Скарыны і іншых значных помнікаў кніжнай культуры Беларусі. У 2015—2017 гадах актыўна ўдзельнічаў у працэсе вяртання «Малой падарожнай кніжкі» Францыска Скарыны ў Беларусь. Член ініцыятыўнай групы па пошуку і выяўленні новых сведчанняў жыцця і дзейнасці беларускага першадрукара Францыска Скарыны ў Чэхіі (створана 16 чэрвеня 2016) Выступіў як эксперт і кансультант для некалькіх тэлефільмах, быў рэдактарам, рэцэнзентам і членам рэдакцыйных калегій шматлікіх выданняў, прысвечаных беларускаму першадрукару. Аўтар некалькіх манаграфій, прысвечаных Францыску Скарыну: * Францыск Скарына. Чалавек-энцыклапедыя. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Ф.Скарыны, 2016. — 119 с.<ref>http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/9995/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170515051645/http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/9995 |date=15 мая 2017 }}</ref> * Францыск Скарына. Чалавек свету. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Ф.Скарыны, 2016. — 128 с. <ref>http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/10495/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170429120255/http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/10495 |date=29 красавіка 2017 }}</ref> * Францыск Скарына. Чалавек-легенда. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Ф.Скарыны, 2016. — 112 с. <ref>http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/10596/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170515040852/http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/10596 |date=15 мая 2017 }}</ref> * Франциск Скорина — человек мира. — Минск: Беларуская Энцыклапедыя, 2016. — 303 с. (два выданні)<ref>http://www.belta.by/culture/view/kniga-frantsisk-skorina-chelovek-mira-budet-predstavlena-na-vystavke-jarmarke-v-minske-231426-2017/</ref><ref>http://bel-en.by/catalog/science/10946/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170510141125/http://www.bel-en.by/catalog/science/10946 |date=10 мая 2017 }}</ref> * Франциск Скорина из славного города Полоцка. — Минск : Беларуская Энцыклапедыя ім. П. Броўкі, 2017. — 24 с. — (Маленький профессор). * 500 lat Biblii Ruskiej Franciszka Skoryny: folder wystawy / tekst: Aleś Susza, Antoni Mironowicz. — Białystok : Fundacja im. Księcia Konstantego Ostrogskiego, 2017. — 26 s. Складальнік зборніка п’ес «Францыск Скарына і сучаснасць» (Мінск: НББ, 2017), зборніка навукова-папулярных нарысаў пра першадрукара «Са слаўнага горада Полацка» (Мінск: Мастацкая літаратура, 2017), навуковы рэдактар альбомаў «Асветнік з Полацка» (Мінск: Беларусь, 2016), «Вільня часоў Францыска Скарыны» (Мінск: НББ, 2016) і іншага. Аўтар прадмоў да кнігі перастварэнняў [[Алесь Разанаў|Алеся Разанава]] «Маем найбольшае самі» (Мінск, 2017), і кнігі перакладаў «Францыск Скарына на мовах народаў свету» (Мінск, 2014, 2016, 2018, 2019). Навуковы рэдактар энцыклапедыі «Францыск Скарына» (Мінск, 2017). == Узнагароды == * [[Медаль Францыска Скарыны]] (23 ліпеня 2020)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000290&p1=1&p5=0 Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 23 ліпеня 2020 г. № 290 «Аб узнагароджанні»]</ref>. == Бібліяграфія == * Беларускі Буквар у нацыянальнай і сусветнай прасторы. — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 2021. — 335 с. — (Энцыклапедыя рарытэтаў). * Вынаходства буквара ў Беларусі: [для сярэдняга і старэйшага школьнага ўзросту]. — Мінск : Беларусь, 2021. — 162, [5] с. — (Беларуская дзіцячая энцыклапедыя). * Асэнсаванне шэдэўра. Берасцейская Біблія. — Мінск : Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2020. — 259 с. * Буквар у жыцці нашых продкаў = Букварь в жизни наших предков = The ABC-book in life of our ancestors. — Мінск: Нацыянальная бібліятэкі Беларусі, 2012. — 156 с. * Даведнік па Беларусі для імператрыцы = Путеводитель по Беларуси для императрицы = A guide to Belarus for the Empress. — Мінск: Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2009. — 67 с. * [http://pawet.net/library/history/bel_history/marozava/51/08/VII._%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%A4%D0%95%D0%A1%D0%86%D0%86.html#_Toc184103320 Аб нестварэнні грэка-каталіцкай царквы ў 1596 г.] // Леў Сапега (1557—1633 гг.) і яго час: зб. навук. артыкулаў. — Гродна, 2007. — С. 294—299. * [http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=3799 Да пытання перыядызацыі гісторыі культуры Беларусі ў кантэксце яе развіцця на памежжы «Усход — Захад»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306055100/http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=3799 |date=6 сакавіка 2016 }} // Чалавек. Грамадства. Свет. — 2008. — № 4. — С. 3-12. * [http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=3847 Ля вытокаў беларускай гістарычнай навукі: творчая спадчына Ігната Кульчынскага]{{Недаступная спасылка}} // Беларускі гістарычны часопіс. — 2009. — № 2. — С. 27-37. * Лёс культурнай спадчыны грэка-каталіцкай царквы ў Беларусі: новыя знаходкі ў львоўскіх зборах // Здабыткі: дакументальныя помнікі на Беларусі. — Мінск, 2009. — Вып. 11. — С. 88-130. * Праблемы вывучэння помнікаў кніжнай культуры уніяцкай царквы // Сонца тваё не закоціцца, і месяц твой не схаваецца: зборнік артыкулаў па беларусістыцы і багаслоўі ў гонар 80-годзьдзя з дня нараджэння і 50-годдзя святарства айца [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]]. — Мінск, 2009. — С. 265—272. * [http://content.nlb.by/content/dav/nlb/DDC/DED/B/nbb_print/nbb_in_print_01394.pdf Асветніцтва]{{Недаступная спасылка}} // Культура Беларусі : энцыклапедыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т.1. — С.273-275. * Базыльяне // Культура Беларусі : энцыклапедыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т.1. — С.407-410. * [http://content.nlb.by/content/dav/nlb/DDC/DED/B/nbb_print/nbb_in_print_01591.pdf Дакументальная спадчына Якуба Сушы]{{Недаступная спасылка}} : да 400 годдзя з дня нараджэння // Здабыткі : дакументальныя помнікі на Беларусі. — Мінск, 2010. — Вып. 12. — С. 32-68. * Беларуская літаратурная спадчына : анталогія : у 2 кн. / уклад. С. А. Курбанава, А. А. Суша, Г. Я. Галенчанка, В. П. Русак, І. І. Зайцаў, П. М. Лапо. — Мінск: Беларуская навука, 2011. — Кн. 1. — 1028, [1] с. * [http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=6236 Бібліятэкі ў адукацыйнай прасторы даўняга Полацка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306115708/http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=6236 |date=6 сакавіка 2016 }} // Беларускі гістарычны часопіс. — 2012. — № 5. — С. 38-46. == Складанне электронных выданняў == [[Файл:Алесь Суша.jpg|міні|Алесь Суша ў Мінску]] Алесь Суша — стваральнік першых электронных выданняў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі (з 2004), прысвечаных нацыянальнай культурнай спадчыне, сярод іх: * Кніга Беларусі. 1517—1917 : зводны каталог / Нацыянальная бібліятэка Беларусі; складальнікі каталога : Г. Я. Галенчанка (д.г.н.), Т. В. Непарожная, Т. К. Радзевіч; складальнікі электроннага выдання : Г. У. Кірэева, А. А. Суша, К. В. Языковіч. — Мінск: Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2006. — 1 электронны аптычны дыск (CD-ROM). * Спадчына Напалеона Орды (з фондаў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі)=Napoleon Orda’s heritage (from the National Library of Belarus funds) / склад. Г. У. Кірэева, Т. І. Рошчына, А. А. Суша; Нацыянальная бібліятэка Беларусі. — Мінск: Нац. б-ка Беларусі, 2007. — 1 электрон. апт. дыск (CD-ROM). * Шэдэўры літаратурнай спадчыны Беларусі / склад.: І. І. Зайцаў, В. П. Русак, А. А. Суша; Нацыянальная бібліятэка Беларусі. — Мінск: Нац. б-ка Беларусі, 2007. — 1 электрон. апт. дыск (CD-ROM). * Беларуская і руская літаратура: у дапамогу навучэнцам / склад. А. А. Суша. — Мінск: Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2011. — 1 CD. * Кніжныя помнікі: выяўленне, апісанне, захоўванне, выкарыстанне: метадычныя матэрыялы / складальнік А. А. Суша. — Мінск: Нац. б-ка Беларусі, 2013. — 1 CD. * Станаўленне беларускай дзяржаўнасці: па старонках беларускіх газет, 1917—1922 гг. [Электронны рэсурс] / Нацыянальная бібліятэка Беларусі, Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Мінск : Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2018. — 2 CD. == Удзел у факсімільным узнаўленні і перавыданні беларускіх кніжных помнікаў == Алесь Суша быў непасрэдным удзельнікам прац па факсімільным узнаўленні найбольш каштоўных помнікаў кніжнай культуры Беларусі. * 2009 — Топографические примечания на знатнейшие места путешествия Ее Императорского Величества в белорусские наместничества (Санкт-Пецярбург, 1780) — ідэя, апрацоўка графічнага матэрыялу, навуковы нарыс у выглядзе асобнага выдання; * 2012 — [[Полацкае Евангелле]] (канец ХІІ — пачатак ХІІІ ст.) — удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, прадмова; * 2012 — Букварь языка славянского ([[Вільнюс|Вільня]], 1767) — ідэя, адказны за факсімільнае выданне, навуковы нарыс у выглядзе асобнага выдання; * 2012 — Калядная пісанка (Вільня, 1913) — ідэя, адказны за факсімільнае выданне, пасляслоўе; * 2012 — [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В. Ластоўскі]]. Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі ([[Каўнас|Коўна]], 1926) — ідэя, прадмова; * 2013 — [[Баркулабаўскі летапіс|Баркалабаўскі летапіс]] (спіс 1650-60-х гг.) — удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, уступны навуковы артыкул; * 2013 — [[Сімяон Полацкі]]. Посах кіравання (1667) — навуковае даследаванне ў асобным томе, адказны за выданне; * 2014 — [[Тураўскае Евангелле]] — удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, агульная рэдакцыя, навуковае даследаванне пра помнік, адказны за выданне (другое выданне — 2015 г.); * 2014—2017 — Кніжная спадчына [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]]: 20 тамоў — удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, адказны рэдактар выдання, навуковыя артыкулы да кожнага тома, член рэдакцыйнай калегіі, адказны за выданне; * 2018 — Першы «[[Буквар]]» (1618) — ідэя, алічбоўка, складальнік і суаўтар навуковага даследавання, адказны за выданне; * 2018 — [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Я. Тышкевіч]]. Описание Борисовского уезда (Вільня, 1847) — каардынацыя і падрыхтоўка выдання; * 2019 — «[[Берасцейская Біблія]], 1563» — ідэя, аўтар навуковага даследавання, адказны за выданне; * 2019 — Оперативные и разведывательные сводки [[Беларускі штаб партызанскага руху|Белорусского штаба партизанского движения]], 1944 — складальнік, адказны за выданне; * 2020 — Сводки и спецсообщения руководящих органов партизанского движения в Беларуси, 1942 — складальнік, адказны за выданне; * 2020 — [[Слова пра паход Ігараў|Слова пра паход Ігара]] — канцэпцыя, адказны за выданне, аўтар даследавання; * 2020 — [[Напалеон Орда]]: [гравюры Напалеона Орды з фондаў Нацыянальный бібліятэкі Беларусі] — ідэя, аўтар навуковага даследавання, складальнік; * 2021 — Паводле Лукі Святое Евангелле [прысвячаецца 95-годдзю выхаду ў свет першага Евангелля на сучаснай беларускай мове ў перакладзе [[Лукаш Мікалаевіч Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]]] — адзін са складальнікаў, аўтар даследавання, адказны за выданне; * 2020—2022 — [[Жыровіцкае Евангелле]] (XVI ст.) — канцэпцыя выдання, навуковы рэдактар, аўтар даследавання. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|СУША Аляксандр Аляксандравіч}} * Суша Аляксандр Аляксандравіч // Культура Беларусі: энцыклапедыя: [у 6 т.] — М—Я. ― С. 390 == Спасылкі == * [http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar4502&strq=l_siz%3D20 Інфармацыя на сайце Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі] * [https://www.facebook.com/ales.susha.5 Facebook] * [https://www.youtube.com/c/BelarusBook Канал «Кніга Беларусі» на YouTube] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Суша Алесь}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага гуманітарнага ліцэя імя Якуба Коласа]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] gk4y3kmnbt7kjq4wjbxqwsxuzxwoqun 5133944 5133942 2026-04-30T09:37:46Z M.L.Bot 261 5133944 wikitext text/x-wiki {{Іншыя ПІБ|Суша (значэнні)|Алесь}} {{не блытаць|Алесь Суша (мастак)|Алесем Сушам|беларускім мастаком-пейзажыстам}} {{навуковец}} '''Алесь Су́ша''', поўнае імя '''Алякса́ндр Алякса́ндравіч Суша''' (нар. {{ДН|||1982}}, Мінск) — беларускі культуролаг, кнігазнавец. Старшыня [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў]]. Ініцыятар шматлікіх праектаў па факсімільным узнаўленні кніжных помнікаў Беларусі, даследчык і папулярызатар спадчыны [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]]. [[Кандыдат культуралогіі]] (2009). == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Мінск]]у. Скончыў [[Беларускі гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа]]. Скончыў у 2005 годзе [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў]] па спецыяльнасці «культуралогія», у 2008 годзе — [[Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы БДУ]] па спецыяльнасці «[[культуралогія]]», [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «дзяржаўнае будаўніцтва». У 2009 г. абараніў дысертацыю на ступень кандыдата культуралогіі. З канца 2004 да 2022 года працаваў у [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]]. Спачатку — у аддзеле рукапісаў, рэдкай кнігі і старадрукаў, у 2009—2012 гадах — вучоны сакратар, з 2012 года — намеснік дырэктара па навуковай рабоце і выдавецкай дзейнасці, з 2020 года — намеснік генеральнага дырэктара. Адначасова выкладаў ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў]] і іншых ВНУ. З канца 2020 года навуковая і праектная дзейнасць Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі значна зменшылася. Таксама да 2022 года Суша дыстанцыйна супрацоўнічаў з Інстытутам навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках [[Расійская акадэмія навук|Расійскай акадэміі навук]] (у НДА бібліятэказнаўства)<ref>[https://archive.today/20250810180253/https://inion.ru/en/about/personalities/susha-aleksandr-aleksandrovich/ Суша Александр Александрович], ИНИОН РАН (архіўная копія ад 10 жніўня 2025 года захоўвае звесткі пра ўсіх сучасных і ранейшых супрацоўнікаў).</ref>. Вясной 2021 года, паводле былой супрацоўніцы Нацыянальнай бібліятэкі Наталлі Гарковіч, генеральны дырэктар Раман Матульскі, а потым непасрэдны кіраўнік Алесь Суша раілі ёй звольніцца з прычыны ўдзелу ў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэсных акцыях]], іначай, пазней яна будзе мець справу з крымінальным абвінавачваннем<ref>[https://belarus2020.churchby.info/natallia_harkovich/ Наталля Гарковіч: «Духоўнасць — гэта адказнасць, і я бачу, што ў 2020-м багата людзей гэта ўсвядомілі»], Царква і палітычны крызіс у Беларусі, 3 снежня 2024.</ref>. У пачатку сакавіка 2022 года Суша спыніў працу ў Нацыянальнай бібліятэцы. У красавіку 2022 года перайшоў на працу ў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральную навуковую бібліятэку НАН Беларусі]], узначаліў Цэнтр энцыклапедычных выданняў, мэта якога распрацоўка нацыянальных энцыклапедычных праектаў<ref>{{Cite web|url=https://fno.bspu.by/news/nauka/vstrecha-s-aasushei|title=Встреча с А.А.Сушей|website=fno.bspu.by|access-date=2026-04-30}}</ref>. З верасня 2022 года перайшоў на пасаду загадчыка кафедры ў «[[БІП — Універсітэт права і сацыяльна-інфармацыйных тэхналогій]]»<ref>{{Cite web|url=https://bip-ip.by/nash-institut/sovet-instituta/|title=БИП — Университет права и социально-информационных технологий|website=bip-ip.by|access-date=2026-04-30}}</ref>. Станам на канец красавіка 2026 года, аўтар больш 600 публікацый, у тым ліку 20 манаграфій. Складальнік навуковага зборніка «Здабыткі: дакументальныя помнікі на Беларусі» і многіх іншых выданняў. == Сям’я == У шлюбе з бібліёграфам Ксеніяй Сушай, сужэнцы маюць дачку і сына. У канцы студзеня 2024 года жонку затрымалі па абвінавачванні ў «закліках да санкцыяй» (ч. 3 арт. 361 КК) і «садзейнічанні экстрэмісцкай дзейнасці» (ч. 1 і 2 арт. 361-4 КК)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/350666|title=За дапамогу палітвязням і «заклікі да санкцыяў» судзяць былую работніцу Нацыянальнай бібліятэкі|website=Наша Ніва|date=2024-09-04|access-date=2024-10-15}}</ref>. Мінскі гарадскі суд асудзіў Ксенію Сушу да 3 гадоў зняволення, яе прызналі палітычнай зняволенай<ref name="Ксенія Суша">{{Cite web|lang=be|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/ksenija-susza|title=Ксенія Суша|website=Вясна|date=|access-date=2026-01-09}}</ref>, вызвалена актам памілавання пасля візіту ў Беларусь 19 сакавіка 2026 года Джона Коўла, спецпасланніка прэзідэнта ЗША Дональда Трампа<ref name="Ксенія Суша"/>. == Дзейнасць == Займаецца навуковым даследаваннем гісторыі культуры Беларусі, найперш кніжнай культуры Беларусі, а таксама гісторыі хрысціянства ў Беларусі, фарміравання і выкарыстання культурнай спадчыны [[Уніяцкая царква на Беларусі|ўніяцкай царквы]]. Прымаў непасрэдны ўдзел у распрацоўцы прынцыпаў алічбоўкі каштоўных дакументаў. Стваральнік рэестра помнікаў кніжнай культуры Беларусі, якія знаходзяцца за межамі нашай краіны і могуць быць вернуты шляхам куплі ці факсімільнага ўзнаўлення. Аўтар ідэі і каардынатар распрацоўкі Дзяржаўнага рэестра кніжных помнікаў Рэспублікі Беларусь, адказны за правядзенне работ па мадэрнізацыі Банка звестак аб гісторыка-культурнай спадчыне Беларусі. У 2015—2021 гадах узначаліў створаную [[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|Адамам Мальдзісам]] [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнародную асацыяцыю беларусістаў]]. Член [[Камісія па вяртанні культурных каштоўнасцей, якія знаходзяцца за межамі Беларусі|Камісіі пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь па выяўленні, вяртанні, сумесным выкарыстанні і ўвядзенні ў навуковы і культурны зварот нацыянальных культурных каштоўнасцей, якія апынуліся за межамі Беларусі]]. Член Рады [[Беларускі фонд культуры|Беларускага фонду культуры]]. Член Савета Міністэрства культуры па правядзенні экспертызы навукова-даследчых, вопытна-канструктарскіх і вопытна-тэхналагічных работ. Стыпендыят двух Спецыяльных фондаў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2003, 2005), атрымальнік гранта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у культуры (2015), чалавек года у сферы культуры (2018). Лаўрэат [[Медаль Францыска Скарыны|Медаля Францыска Скарыны]] (2020). Член журы: рэспубліканскага конкурсу «Бібліятэка — асяродак нацыянальнай культуры» (з 2012 г.), конкурсу па стварэнні твораў для драматычнага тэатра «Францыск Скарына і сучаснасць» (2016), «Прэміі HR-брэнд Беларусь» у намінацыі «Культура» (2016); конкурсу творчых работ вучняў — Скарына і праваслаўная царква (2016—2017), конкурсу даследчых работ вучняў — Скарына і праваслаўная царква (2016—2017) і інш. Адзін з арганізатараў і каардынатар штогадовых Міжнароднага кангрэса «Бібліятэка як феномен культуры», Міжнародных кнігазнаўчых чытанняў, рэспубліканскай навукова-практычнай канферэнцыі «Электронная культура». == Скарыназнаўства і святкаванне 500-годдзя беларускага кнігадрукавання == [[Файл:Алесь Суша ля скарынаўскага арт-аб'екта.jpg|міні|Алесь Суша ля скарынаўскага арт-аб’екта ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]] Алесь Суша з’яўляецца адным з асноўных ініцыятараў шырокага святкавання 500-годдзя беларускага кнігадрукавання, актывізацыі даследавання і папулярызацыі спадчыны Францыска Скарыны. У 2012 годзе курыраваў першую ў беларускай гісторыі выстаўку выданняў Францыска Скарыны з замежных збораў у Мінску (11 выданняў з Германіі)<ref>http://budzma.by/news/u-minsku-prezentavali-bibliyu-skaryny-fota.html</ref>. У 2012—2017 гадах курыраваў работу па атрыманні лічбавых копій выданняў Францыска Скарыны з Вялікабрытаніі, Германіі, Расіі, Украіны, Чэхіі і іншых краін<ref>http://blr.belta.by/culture/view/kembrydzh-peradau-belarusi-lichbavuju-kopiju-vydannja-skaryny-45286-2016/</ref><ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20160401/1459541856-z-vyalikabrytanii-vyarnulasya-lichbavaya-kopiya-knigi-skaryny |title=Архіўная копія |access-date=3 сакавіка 2017 |archive-date=5 лютага 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205040728/http://zviazda.by/be/news/20160401/1459541856-z-vyalikabrytanii-vyarnulasya-lichbavaya-kopiya-knigi-skaryny |url-status=dead }}</ref>. У выніку сфарміравана электронная калекцыя з больш чым 200 паўнатэкставых копій. У 2013—2017 гадах курыраваў падрыхтоўку і выкананне навуковага і выдавецкага праекта па факсімільным узнаўленні кніжнай спадчыны Францыска Скарыны (выдадзена 20 тамоў): выступаў ў ролі адказнага за выданне, прымаў удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, падрыхтаваў навуковыя артыкулы да кожнага тома (у суаўтарстве). У 2015 г. стаў персанальным атрымальнікам гранта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у культуры на рэалізацыю праекта па падрыхтоўцы першага факсімільнага ўзнаўлення кніжнай спадчыны Францыска Скарыны і іншых значных помнікаў кніжнай культуры Беларусі. У 2015—2017 гадах актыўна ўдзельнічаў у працэсе вяртання «Малой падарожнай кніжкі» Францыска Скарыны ў Беларусь. Член ініцыятыўнай групы па пошуку і выяўленні новых сведчанняў жыцця і дзейнасці беларускага першадрукара Францыска Скарыны ў Чэхіі (створана 16 чэрвеня 2016) Выступіў як эксперт і кансультант для некалькіх тэлефільмах, быў рэдактарам, рэцэнзентам і членам рэдакцыйных калегій шматлікіх выданняў, прысвечаных беларускаму першадрукару. Аўтар некалькіх манаграфій, прысвечаных Францыску Скарыну: * Францыск Скарына. Чалавек-энцыклапедыя. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Ф.Скарыны, 2016. — 119 с.<ref>http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/9995/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170515051645/http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/9995 |date=15 мая 2017 }}</ref> * Францыск Скарына. Чалавек свету. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Ф.Скарыны, 2016. — 128 с. <ref>http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/10495/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170429120255/http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/10495 |date=29 красавіка 2017 }}</ref> * Францыск Скарына. Чалавек-легенда. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Ф.Скарыны, 2016. — 112 с. <ref>http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/10596/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170515040852/http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/10596 |date=15 мая 2017 }}</ref> * Франциск Скорина — человек мира. — Минск: Беларуская Энцыклапедыя, 2016. — 303 с. (два выданні)<ref>http://www.belta.by/culture/view/kniga-frantsisk-skorina-chelovek-mira-budet-predstavlena-na-vystavke-jarmarke-v-minske-231426-2017/</ref><ref>http://bel-en.by/catalog/science/10946/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170510141125/http://www.bel-en.by/catalog/science/10946 |date=10 мая 2017 }}</ref> * Франциск Скорина из славного города Полоцка. — Минск : Беларуская Энцыклапедыя ім. П. Броўкі, 2017. — 24 с. — (Маленький профессор). * 500 lat Biblii Ruskiej Franciszka Skoryny: folder wystawy / tekst: Aleś Susza, Antoni Mironowicz. — Białystok : Fundacja im. Księcia Konstantego Ostrogskiego, 2017. — 26 s. Складальнік зборніка п’ес «Францыск Скарына і сучаснасць» (Мінск: НББ, 2017), зборніка навукова-папулярных нарысаў пра першадрукара «Са слаўнага горада Полацка» (Мінск: Мастацкая літаратура, 2017), навуковы рэдактар альбомаў «Асветнік з Полацка» (Мінск: Беларусь, 2016), «Вільня часоў Францыска Скарыны» (Мінск: НББ, 2016) і іншага. Аўтар прадмоў да кнігі перастварэнняў [[Алесь Разанаў|Алеся Разанава]] «Маем найбольшае самі» (Мінск, 2017), і кнігі перакладаў «Францыск Скарына на мовах народаў свету» (Мінск, 2014, 2016, 2018, 2019). Навуковы рэдактар энцыклапедыі «Францыск Скарына» (Мінск, 2017). == Узнагароды == * [[Медаль Францыска Скарыны]] (23 ліпеня 2020)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000290&p1=1&p5=0 Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 23 ліпеня 2020 г. № 290 «Аб узнагароджанні»]</ref>. == Бібліяграфія == * Беларускі Буквар у нацыянальнай і сусветнай прасторы. — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 2021. — 335 с. — (Энцыклапедыя рарытэтаў). * Вынаходства буквара ў Беларусі: [для сярэдняга і старэйшага школьнага ўзросту]. — Мінск : Беларусь, 2021. — 162, [5] с. — (Беларуская дзіцячая энцыклапедыя). * Асэнсаванне шэдэўра. Берасцейская Біблія. — Мінск : Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2020. — 259 с. * Буквар у жыцці нашых продкаў = Букварь в жизни наших предков = The ABC-book in life of our ancestors. — Мінск: Нацыянальная бібліятэкі Беларусі, 2012. — 156 с. * Даведнік па Беларусі для імператрыцы = Путеводитель по Беларуси для императрицы = A guide to Belarus for the Empress. — Мінск: Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2009. — 67 с. * [http://pawet.net/library/history/bel_history/marozava/51/08/VII._%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%A4%D0%95%D0%A1%D0%86%D0%86.html#_Toc184103320 Аб нестварэнні грэка-каталіцкай царквы ў 1596 г.] // Леў Сапега (1557—1633 гг.) і яго час: зб. навук. артыкулаў. — Гродна, 2007. — С. 294—299. * [http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=3799 Да пытання перыядызацыі гісторыі культуры Беларусі ў кантэксце яе развіцця на памежжы «Усход — Захад»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306055100/http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=3799 |date=6 сакавіка 2016 }} // Чалавек. Грамадства. Свет. — 2008. — № 4. — С. 3-12. * [http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=3847 Ля вытокаў беларускай гістарычнай навукі: творчая спадчына Ігната Кульчынскага]{{Недаступная спасылка}} // Беларускі гістарычны часопіс. — 2009. — № 2. — С. 27-37. * Лёс культурнай спадчыны грэка-каталіцкай царквы ў Беларусі: новыя знаходкі ў львоўскіх зборах // Здабыткі: дакументальныя помнікі на Беларусі. — Мінск, 2009. — Вып. 11. — С. 88-130. * Праблемы вывучэння помнікаў кніжнай культуры уніяцкай царквы // Сонца тваё не закоціцца, і месяц твой не схаваецца: зборнік артыкулаў па беларусістыцы і багаслоўі ў гонар 80-годзьдзя з дня нараджэння і 50-годдзя святарства айца [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]]. — Мінск, 2009. — С. 265—272. * [http://content.nlb.by/content/dav/nlb/DDC/DED/B/nbb_print/nbb_in_print_01394.pdf Асветніцтва]{{Недаступная спасылка}} // Культура Беларусі : энцыклапедыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т.1. — С.273-275. * Базыльяне // Культура Беларусі : энцыклапедыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т.1. — С.407-410. * [http://content.nlb.by/content/dav/nlb/DDC/DED/B/nbb_print/nbb_in_print_01591.pdf Дакументальная спадчына Якуба Сушы]{{Недаступная спасылка}} : да 400 годдзя з дня нараджэння // Здабыткі : дакументальныя помнікі на Беларусі. — Мінск, 2010. — Вып. 12. — С. 32-68. * Беларуская літаратурная спадчына : анталогія : у 2 кн. / уклад. С. А. Курбанава, А. А. Суша, Г. Я. Галенчанка, В. П. Русак, І. І. Зайцаў, П. М. Лапо. — Мінск: Беларуская навука, 2011. — Кн. 1. — 1028, [1] с. * [http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=6236 Бібліятэкі ў адукацыйнай прасторы даўняга Полацка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306115708/http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=6236 |date=6 сакавіка 2016 }} // Беларускі гістарычны часопіс. — 2012. — № 5. — С. 38-46. == Складанне электронных выданняў == [[Файл:Алесь Суша.jpg|міні|Алесь Суша ў Мінску]] Алесь Суша — стваральнік першых электронных выданняў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі (з 2004), прысвечаных нацыянальнай культурнай спадчыне, сярод іх: * Кніга Беларусі. 1517—1917 : зводны каталог / Нацыянальная бібліятэка Беларусі; складальнікі каталога : Г. Я. Галенчанка (д.г.н.), Т. В. Непарожная, Т. К. Радзевіч; складальнікі электроннага выдання : Г. У. Кірэева, А. А. Суша, К. В. Языковіч. — Мінск: Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2006. — 1 электронны аптычны дыск (CD-ROM). * Спадчына Напалеона Орды (з фондаў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі)=Napoleon Orda’s heritage (from the National Library of Belarus funds) / склад. Г. У. Кірэева, Т. І. Рошчына, А. А. Суша; Нацыянальная бібліятэка Беларусі. — Мінск: Нац. б-ка Беларусі, 2007. — 1 электрон. апт. дыск (CD-ROM). * Шэдэўры літаратурнай спадчыны Беларусі / склад.: І. І. Зайцаў, В. П. Русак, А. А. Суша; Нацыянальная бібліятэка Беларусі. — Мінск: Нац. б-ка Беларусі, 2007. — 1 электрон. апт. дыск (CD-ROM). * Беларуская і руская літаратура: у дапамогу навучэнцам / склад. А. А. Суша. — Мінск: Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2011. — 1 CD. * Кніжныя помнікі: выяўленне, апісанне, захоўванне, выкарыстанне: метадычныя матэрыялы / складальнік А. А. Суша. — Мінск: Нац. б-ка Беларусі, 2013. — 1 CD. * Станаўленне беларускай дзяржаўнасці: па старонках беларускіх газет, 1917—1922 гг. [Электронны рэсурс] / Нацыянальная бібліятэка Беларусі, Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Мінск : Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2018. — 2 CD. == Удзел у факсімільным узнаўленні і перавыданні беларускіх кніжных помнікаў == Алесь Суша быў непасрэдным удзельнікам прац па факсімільным узнаўленні найбольш каштоўных помнікаў кніжнай культуры Беларусі. * 2009 — Топографические примечания на знатнейшие места путешествия Ее Императорского Величества в белорусские наместничества (Санкт-Пецярбург, 1780) — ідэя, апрацоўка графічнага матэрыялу, навуковы нарыс у выглядзе асобнага выдання; * 2012 — [[Полацкае Евангелле]] (канец ХІІ — пачатак ХІІІ ст.) — удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, прадмова; * 2012 — Букварь языка славянского ([[Вільнюс|Вільня]], 1767) — ідэя, адказны за факсімільнае выданне, навуковы нарыс у выглядзе асобнага выдання; * 2012 — Калядная пісанка (Вільня, 1913) — ідэя, адказны за факсімільнае выданне, пасляслоўе; * 2012 — [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В. Ластоўскі]]. Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі ([[Каўнас|Коўна]], 1926) — ідэя, прадмова; * 2013 — [[Баркулабаўскі летапіс|Баркалабаўскі летапіс]] (спіс 1650-60-х гг.) — удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, уступны навуковы артыкул; * 2013 — [[Сімяон Полацкі]]. Посах кіравання (1667) — навуковае даследаванне ў асобным томе, адказны за выданне; * 2014 — [[Тураўскае Евангелле]] — удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, агульная рэдакцыя, навуковае даследаванне пра помнік, адказны за выданне (другое выданне — 2015 г.); * 2014—2017 — Кніжная спадчына [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]]: 20 тамоў — удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, адказны рэдактар выдання, навуковыя артыкулы да кожнага тома, член рэдакцыйнай калегіі, адказны за выданне; * 2018 — Першы «[[Буквар]]» (1618) — ідэя, алічбоўка, складальнік і суаўтар навуковага даследавання, адказны за выданне; * 2018 — [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Я. Тышкевіч]]. Описание Борисовского уезда (Вільня, 1847) — каардынацыя і падрыхтоўка выдання; * 2019 — «[[Берасцейская Біблія]], 1563» — ідэя, аўтар навуковага даследавання, адказны за выданне; * 2019 — Оперативные и разведывательные сводки [[Беларускі штаб партызанскага руху|Белорусского штаба партизанского движения]], 1944 — складальнік, адказны за выданне; * 2020 — Сводки и спецсообщения руководящих органов партизанского движения в Беларуси, 1942 — складальнік, адказны за выданне; * 2020 — [[Слова пра паход Ігараў|Слова пра паход Ігара]] — канцэпцыя, адказны за выданне, аўтар даследавання; * 2020 — [[Напалеон Орда]]: [гравюры Напалеона Орды з фондаў Нацыянальный бібліятэкі Беларусі] — ідэя, аўтар навуковага даследавання, складальнік; * 2021 — Паводле Лукі Святое Евангелле [прысвячаецца 95-годдзю выхаду ў свет першага Евангелля на сучаснай беларускай мове ў перакладзе [[Лукаш Мікалаевіч Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]]] — адзін са складальнікаў, аўтар даследавання, адказны за выданне; * 2020—2022 — [[Жыровіцкае Евангелле]] (XVI ст.) — канцэпцыя выдання, навуковы рэдактар, аўтар даследавання. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|СУША Аляксандр Аляксандравіч}} * Суша Аляксандр Аляксандравіч // Культура Беларусі: энцыклапедыя: [у 6 т.] — М—Я. ― С. 390 == Спасылкі == * [http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar4502&strq=l_siz%3D20 Інфармацыя на сайце Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі] * [https://www.facebook.com/ales.susha.5 Facebook] * [https://www.youtube.com/c/BelarusBook Канал «Кніга Беларусі» на YouTube] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Суша Алесь}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага гуманітарнага ліцэя імя Якуба Коласа]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] 6cylquth9m72e9ay7ajvv9q2lvh3ygu 5133950 5133944 2026-04-30T09:44:21Z M.L.Bot 261 5133950 wikitext text/x-wiki {{Іншыя ПІБ|Суша (значэнні)|Алесь}} {{не блытаць|Алесь Суша (мастак)|Алесем Сушам|беларускім мастаком-пейзажыстам}} {{навуковец}} '''Алесь Су́ша''', поўнае імя '''Алякса́ндр Алякса́ндравіч Суша''' (нар. {{ДН|||1982}}, Мінск) — беларускі культуролаг, кнігазнавец. Старшыня [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў]]. Ініцыятар шматлікіх праектаў па факсімільным узнаўленні кніжных помнікаў Беларусі, даследчык і папулярызатар спадчыны [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]]. [[Кандыдат культуралогіі]] (2009). == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Мінск]]у. Скончыў [[Беларускі гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа]]. Скончыў у 2005 годзе [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў]] па спецыяльнасці «культуралогія», у 2008 годзе — [[Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы БДУ]] па спецыяльнасці «[[культуралогія]]», [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «дзяржаўнае будаўніцтва». У 2009 г. абараніў дысертацыю на ступень кандыдата культуралогіі. З канца 2004 да 2022 года працаваў у [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]]. Спачатку — у аддзеле рукапісаў, рэдкай кнігі і старадрукаў, у 2009—2012 гадах — вучоны сакратар, з 2012 года — намеснік дырэктара па навуковай рабоце і выдавецкай дзейнасці, з 2020 года — намеснік генеральнага дырэктара. Адначасова выкладаў ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў]] і іншых ВНУ. З канца 2020 года навуковая і праектная дзейнасць Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі значна зменшылася. Таксама да 2022 года Суша дыстанцыйна супрацоўнічаў з Інстытутам навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках [[Расійская акадэмія навук|Расійскай акадэміі навук]] (у НДА бібліятэказнаўства)<ref>[https://archive.today/20250810180253/https://inion.ru/en/about/personalities/susha-aleksandr-aleksandrovich/ Суша Александр Александрович], ИНИОН РАН (архіўная копія ад 10 жніўня 2025 года захоўвае звесткі пра ўсіх сучасных і ранейшых супрацоўнікаў).</ref>. Вясной 2021 года, паводле былой супрацоўніцы Нацыянальнай бібліятэкі Наталлі Гарковіч, генеральны дырэктар Раман Матульскі, а потым непасрэдны кіраўнік Алесь Суша раілі ёй звольніцца з прычыны ўдзелу ў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэсных акцыях]], іначай, пазней яна будзе мець справу з крымінальным абвінавачваннем<ref>[https://belarus2020.churchby.info/natallia_harkovich/ Наталля Гарковіч: «Духоўнасць — гэта адказнасць, і я бачу, што ў 2020-м багата людзей гэта ўсвядомілі»], Царква і палітычны крызіс у Беларусі, 3 снежня 2024.</ref>.<!-- перафармулюйце, каб было папярэджваў і не супярэчыла крыніцы --> У пачатку сакавіка 2022 года Суша спыніў працу ў Нацыянальнай бібліятэцы. У красавіку 2022 года перайшоў на працу ў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральную навуковую бібліятэку НАН Беларусі]], узначаліў Цэнтр энцыклапедычных выданняў, мэта якога распрацоўка нацыянальных энцыклапедычных праектаў<ref>{{Cite web|url=https://fno.bspu.by/news/nauka/vstrecha-s-aasushei|title=Встреча с А.А.Сушей|website=fno.bspu.by|access-date=2026-04-30}}</ref>. З верасня 2022 года перайшоў на пасаду загадчыка кафедры ў «[[БІП — Універсітэт права і сацыяльна-інфармацыйных тэхналогій]]»<ref>{{Cite web|url=https://bip-ip.by/nash-institut/sovet-instituta/|title=БИП — Университет права и социально-информационных технологий|website=bip-ip.by|access-date=2026-04-30}}</ref>. Станам на канец красавіка 2026 года, аўтар больш 600 публікацый, у тым ліку 20 манаграфій. Складальнік навуковага зборніка «Здабыткі: дакументальныя помнікі на Беларусі» і многіх іншых выданняў. == Сям’я == У шлюбе з бібліёграфам Ксеніяй Сушай, сужэнцы маюць дачку і сына. У канцы студзеня 2024 года жонку затрымалі па абвінавачванні ў «закліках да санкцыяй» (ч. 3 арт. 361 КК) і «садзейнічанні экстрэмісцкай дзейнасці» (ч. 1 і 2 арт. 361-4 КК)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/350666|title=За дапамогу палітвязням і «заклікі да санкцыяў» судзяць былую работніцу Нацыянальнай бібліятэкі|website=Наша Ніва|date=2024-09-04|access-date=2024-10-15}}</ref>. Мінскі гарадскі суд асудзіў Ксенію Сушу да 3 гадоў зняволення, яе прызналі палітычнай зняволенай<ref name="Ксенія Суша">{{Cite web|lang=be|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/ksenija-susza|title=Ксенія Суша|website=Вясна|date=|access-date=2026-01-09}}</ref>, вызвалена актам памілавання пасля візіту ў Беларусь 19 сакавіка 2026 года Джона Коўла, спецпасланніка прэзідэнта ЗША Дональда Трампа<ref name="Ксенія Суша"/>. == Дзейнасць == Займаецца навуковым даследаваннем гісторыі культуры Беларусі, найперш кніжнай культуры Беларусі, а таксама гісторыі хрысціянства ў Беларусі, фарміравання і выкарыстання культурнай спадчыны [[Уніяцкая царква на Беларусі|ўніяцкай царквы]]. Прымаў непасрэдны ўдзел у распрацоўцы прынцыпаў алічбоўкі каштоўных дакументаў. Стваральнік рэестра помнікаў кніжнай культуры Беларусі, якія знаходзяцца за межамі нашай краіны і могуць быць вернуты шляхам куплі ці факсімільнага ўзнаўлення. Аўтар ідэі і каардынатар распрацоўкі Дзяржаўнага рэестра кніжных помнікаў Рэспублікі Беларусь, адказны за правядзенне работ па мадэрнізацыі Банка звестак аб гісторыка-культурнай спадчыне Беларусі. У 2015—2021 гадах узначаліў створаную [[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|Адамам Мальдзісам]] [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнародную асацыяцыю беларусістаў]]. Член [[Камісія па вяртанні культурных каштоўнасцей, якія знаходзяцца за межамі Беларусі|Камісіі пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь па выяўленні, вяртанні, сумесным выкарыстанні і ўвядзенні ў навуковы і культурны зварот нацыянальных культурных каштоўнасцей, якія апынуліся за межамі Беларусі]]. Член Рады [[Беларускі фонд культуры|Беларускага фонду культуры]]. Член Савета Міністэрства культуры па правядзенні экспертызы навукова-даследчых, вопытна-канструктарскіх і вопытна-тэхналагічных работ. Стыпендыят двух Спецыяльных фондаў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2003, 2005), атрымальнік гранта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у культуры (2015), чалавек года у сферы культуры (2018). Лаўрэат [[Медаль Францыска Скарыны|Медаля Францыска Скарыны]] (2020). Член журы: рэспубліканскага конкурсу «Бібліятэка — асяродак нацыянальнай культуры» (з 2012 г.), конкурсу па стварэнні твораў для драматычнага тэатра «Францыск Скарына і сучаснасць» (2016), «Прэміі HR-брэнд Беларусь» у намінацыі «Культура» (2016); конкурсу творчых работ вучняў — Скарына і праваслаўная царква (2016—2017), конкурсу даследчых работ вучняў — Скарына і праваслаўная царква (2016—2017) і інш. Адзін з арганізатараў і каардынатар штогадовых Міжнароднага кангрэса «Бібліятэка як феномен культуры», Міжнародных кнігазнаўчых чытанняў, рэспубліканскай навукова-практычнай канферэнцыі «Электронная культура». == Скарыназнаўства і святкаванне 500-годдзя беларускага кнігадрукавання == [[Файл:Алесь Суша ля скарынаўскага арт-аб'екта.jpg|міні|Алесь Суша ля скарынаўскага арт-аб’екта ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]] Алесь Суша з’яўляецца адным з асноўных ініцыятараў шырокага святкавання 500-годдзя беларускага кнігадрукавання, актывізацыі даследавання і папулярызацыі спадчыны Францыска Скарыны. У 2012 годзе курыраваў першую ў беларускай гісторыі выстаўку выданняў Францыска Скарыны з замежных збораў у Мінску (11 выданняў з Германіі)<ref>http://budzma.by/news/u-minsku-prezentavali-bibliyu-skaryny-fota.html</ref>. У 2012—2017 гадах курыраваў работу па атрыманні лічбавых копій выданняў Францыска Скарыны з Вялікабрытаніі, Германіі, Расіі, Украіны, Чэхіі і іншых краін<ref>http://blr.belta.by/culture/view/kembrydzh-peradau-belarusi-lichbavuju-kopiju-vydannja-skaryny-45286-2016/</ref><ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20160401/1459541856-z-vyalikabrytanii-vyarnulasya-lichbavaya-kopiya-knigi-skaryny |title=Архіўная копія |access-date=3 сакавіка 2017 |archive-date=5 лютага 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205040728/http://zviazda.by/be/news/20160401/1459541856-z-vyalikabrytanii-vyarnulasya-lichbavaya-kopiya-knigi-skaryny |url-status=dead }}</ref>. У выніку сфарміравана электронная калекцыя з больш чым 200 паўнатэкставых копій. У 2013—2017 гадах курыраваў падрыхтоўку і выкананне навуковага і выдавецкага праекта па факсімільным узнаўленні кніжнай спадчыны Францыска Скарыны (выдадзена 20 тамоў): выступаў ў ролі адказнага за выданне, прымаў удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, падрыхтаваў навуковыя артыкулы да кожнага тома (у суаўтарстве). У 2015 г. стаў персанальным атрымальнікам гранта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у культуры на рэалізацыю праекта па падрыхтоўцы першага факсімільнага ўзнаўлення кніжнай спадчыны Францыска Скарыны і іншых значных помнікаў кніжнай культуры Беларусі. У 2015—2017 гадах актыўна ўдзельнічаў у працэсе вяртання «Малой падарожнай кніжкі» Францыска Скарыны ў Беларусь. Член ініцыятыўнай групы па пошуку і выяўленні новых сведчанняў жыцця і дзейнасці беларускага першадрукара Францыска Скарыны ў Чэхіі (створана 16 чэрвеня 2016) Выступіў як эксперт і кансультант для некалькіх тэлефільмах, быў рэдактарам, рэцэнзентам і членам рэдакцыйных калегій шматлікіх выданняў, прысвечаных беларускаму першадрукару. Аўтар некалькіх манаграфій, прысвечаных Францыску Скарыну: * Францыск Скарына. Чалавек-энцыклапедыя. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Ф.Скарыны, 2016. — 119 с.<ref>http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/9995/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170515051645/http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/9995 |date=15 мая 2017 }}</ref> * Францыск Скарына. Чалавек свету. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Ф.Скарыны, 2016. — 128 с. <ref>http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/10495/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170429120255/http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/10495 |date=29 красавіка 2017 }}</ref> * Францыск Скарына. Чалавек-легенда. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Ф.Скарыны, 2016. — 112 с. <ref>http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/10596/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170515040852/http://www.bel-en.by/catalog/entertaining_cognitive_literature/10596 |date=15 мая 2017 }}</ref> * Франциск Скорина — человек мира. — Минск: Беларуская Энцыклапедыя, 2016. — 303 с. (два выданні)<ref>http://www.belta.by/culture/view/kniga-frantsisk-skorina-chelovek-mira-budet-predstavlena-na-vystavke-jarmarke-v-minske-231426-2017/</ref><ref>http://bel-en.by/catalog/science/10946/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170510141125/http://www.bel-en.by/catalog/science/10946 |date=10 мая 2017 }}</ref> * Франциск Скорина из славного города Полоцка. — Минск : Беларуская Энцыклапедыя ім. П. Броўкі, 2017. — 24 с. — (Маленький профессор). * 500 lat Biblii Ruskiej Franciszka Skoryny: folder wystawy / tekst: Aleś Susza, Antoni Mironowicz. — Białystok : Fundacja im. Księcia Konstantego Ostrogskiego, 2017. — 26 s. Складальнік зборніка п’ес «Францыск Скарына і сучаснасць» (Мінск: НББ, 2017), зборніка навукова-папулярных нарысаў пра першадрукара «Са слаўнага горада Полацка» (Мінск: Мастацкая літаратура, 2017), навуковы рэдактар альбомаў «Асветнік з Полацка» (Мінск: Беларусь, 2016), «Вільня часоў Францыска Скарыны» (Мінск: НББ, 2016) і іншага. Аўтар прадмоў да кнігі перастварэнняў [[Алесь Разанаў|Алеся Разанава]] «Маем найбольшае самі» (Мінск, 2017), і кнігі перакладаў «Францыск Скарына на мовах народаў свету» (Мінск, 2014, 2016, 2018, 2019). Навуковы рэдактар энцыклапедыі «Францыск Скарына» (Мінск, 2017). == Узнагароды == * [[Медаль Францыска Скарыны]] (23 ліпеня 2020)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000290&p1=1&p5=0 Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 23 ліпеня 2020 г. № 290 «Аб узнагароджанні»]</ref>. == Бібліяграфія == * Беларускі Буквар у нацыянальнай і сусветнай прасторы. — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 2021. — 335 с. — (Энцыклапедыя рарытэтаў). * Вынаходства буквара ў Беларусі: [для сярэдняга і старэйшага школьнага ўзросту]. — Мінск : Беларусь, 2021. — 162, [5] с. — (Беларуская дзіцячая энцыклапедыя). * Асэнсаванне шэдэўра. Берасцейская Біблія. — Мінск : Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2020. — 259 с. * Буквар у жыцці нашых продкаў = Букварь в жизни наших предков = The ABC-book in life of our ancestors. — Мінск: Нацыянальная бібліятэкі Беларусі, 2012. — 156 с. * Даведнік па Беларусі для імператрыцы = Путеводитель по Беларуси для императрицы = A guide to Belarus for the Empress. — Мінск: Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2009. — 67 с. * [http://pawet.net/library/history/bel_history/marozava/51/08/VII._%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%A4%D0%95%D0%A1%D0%86%D0%86.html#_Toc184103320 Аб нестварэнні грэка-каталіцкай царквы ў 1596 г.] // Леў Сапега (1557—1633 гг.) і яго час: зб. навук. артыкулаў. — Гродна, 2007. — С. 294—299. * [http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=3799 Да пытання перыядызацыі гісторыі культуры Беларусі ў кантэксце яе развіцця на памежжы «Усход — Захад»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306055100/http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=3799 |date=6 сакавіка 2016 }} // Чалавек. Грамадства. Свет. — 2008. — № 4. — С. 3-12. * [http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=3847 Ля вытокаў беларускай гістарычнай навукі: творчая спадчына Ігната Кульчынскага]{{Недаступная спасылка}} // Беларускі гістарычны часопіс. — 2009. — № 2. — С. 27-37. * Лёс культурнай спадчыны грэка-каталіцкай царквы ў Беларусі: новыя знаходкі ў львоўскіх зборах // Здабыткі: дакументальныя помнікі на Беларусі. — Мінск, 2009. — Вып. 11. — С. 88-130. * Праблемы вывучэння помнікаў кніжнай культуры уніяцкай царквы // Сонца тваё не закоціцца, і месяц твой не схаваецца: зборнік артыкулаў па беларусістыцы і багаслоўі ў гонар 80-годзьдзя з дня нараджэння і 50-годдзя святарства айца [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]]. — Мінск, 2009. — С. 265—272. * [http://content.nlb.by/content/dav/nlb/DDC/DED/B/nbb_print/nbb_in_print_01394.pdf Асветніцтва]{{Недаступная спасылка}} // Культура Беларусі : энцыклапедыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т.1. — С.273-275. * Базыльяне // Культура Беларусі : энцыклапедыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т.1. — С.407-410. * [http://content.nlb.by/content/dav/nlb/DDC/DED/B/nbb_print/nbb_in_print_01591.pdf Дакументальная спадчына Якуба Сушы]{{Недаступная спасылка}} : да 400 годдзя з дня нараджэння // Здабыткі : дакументальныя помнікі на Беларусі. — Мінск, 2010. — Вып. 12. — С. 32-68. * Беларуская літаратурная спадчына : анталогія : у 2 кн. / уклад. С. А. Курбанава, А. А. Суша, Г. Я. Галенчанка, В. П. Русак, І. І. Зайцаў, П. М. Лапо. — Мінск: Беларуская навука, 2011. — Кн. 1. — 1028, [1] с. * [http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=6236 Бібліятэкі ў адукацыйнай прасторы даўняга Полацка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306115708/http://old.nlb.by/press/show_article.php?id=6236 |date=6 сакавіка 2016 }} // Беларускі гістарычны часопіс. — 2012. — № 5. — С. 38-46. == Складанне электронных выданняў == [[Файл:Алесь Суша.jpg|міні|Алесь Суша ў Мінску]] Алесь Суша — стваральнік першых электронных выданняў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі (з 2004), прысвечаных нацыянальнай культурнай спадчыне, сярод іх: * Кніга Беларусі. 1517—1917 : зводны каталог / Нацыянальная бібліятэка Беларусі; складальнікі каталога : Г. Я. Галенчанка (д.г.н.), Т. В. Непарожная, Т. К. Радзевіч; складальнікі электроннага выдання : Г. У. Кірэева, А. А. Суша, К. В. Языковіч. — Мінск: Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2006. — 1 электронны аптычны дыск (CD-ROM). * Спадчына Напалеона Орды (з фондаў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі)=Napoleon Orda’s heritage (from the National Library of Belarus funds) / склад. Г. У. Кірэева, Т. І. Рошчына, А. А. Суша; Нацыянальная бібліятэка Беларусі. — Мінск: Нац. б-ка Беларусі, 2007. — 1 электрон. апт. дыск (CD-ROM). * Шэдэўры літаратурнай спадчыны Беларусі / склад.: І. І. Зайцаў, В. П. Русак, А. А. Суша; Нацыянальная бібліятэка Беларусі. — Мінск: Нац. б-ка Беларусі, 2007. — 1 электрон. апт. дыск (CD-ROM). * Беларуская і руская літаратура: у дапамогу навучэнцам / склад. А. А. Суша. — Мінск: Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2011. — 1 CD. * Кніжныя помнікі: выяўленне, апісанне, захоўванне, выкарыстанне: метадычныя матэрыялы / складальнік А. А. Суша. — Мінск: Нац. б-ка Беларусі, 2013. — 1 CD. * Станаўленне беларускай дзяржаўнасці: па старонках беларускіх газет, 1917—1922 гг. [Электронны рэсурс] / Нацыянальная бібліятэка Беларусі, Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Мінск : Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2018. — 2 CD. == Удзел у факсімільным узнаўленні і перавыданні беларускіх кніжных помнікаў == Алесь Суша быў непасрэдным удзельнікам прац па факсімільным узнаўленні найбольш каштоўных помнікаў кніжнай культуры Беларусі. * 2009 — Топографические примечания на знатнейшие места путешествия Ее Императорского Величества в белорусские наместничества (Санкт-Пецярбург, 1780) — ідэя, апрацоўка графічнага матэрыялу, навуковы нарыс у выглядзе асобнага выдання; * 2012 — [[Полацкае Евангелле]] (канец ХІІ — пачатак ХІІІ ст.) — удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, прадмова; * 2012 — Букварь языка славянского ([[Вільнюс|Вільня]], 1767) — ідэя, адказны за факсімільнае выданне, навуковы нарыс у выглядзе асобнага выдання; * 2012 — Калядная пісанка (Вільня, 1913) — ідэя, адказны за факсімільнае выданне, пасляслоўе; * 2012 — [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В. Ластоўскі]]. Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі ([[Каўнас|Коўна]], 1926) — ідэя, прадмова; * 2013 — [[Баркулабаўскі летапіс|Баркалабаўскі летапіс]] (спіс 1650-60-х гг.) — удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, уступны навуковы артыкул; * 2013 — [[Сімяон Полацкі]]. Посах кіравання (1667) — навуковае даследаванне ў асобным томе, адказны за выданне; * 2014 — [[Тураўскае Евангелле]] — удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, агульная рэдакцыя, навуковае даследаванне пра помнік, адказны за выданне (другое выданне — 2015 г.); * 2014—2017 — Кніжная спадчына [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]]: 20 тамоў — удзел у падрыхтоўцы канцэпцыі, адказны рэдактар выдання, навуковыя артыкулы да кожнага тома, член рэдакцыйнай калегіі, адказны за выданне; * 2018 — Першы «[[Буквар]]» (1618) — ідэя, алічбоўка, складальнік і суаўтар навуковага даследавання, адказны за выданне; * 2018 — [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Я. Тышкевіч]]. Описание Борисовского уезда (Вільня, 1847) — каардынацыя і падрыхтоўка выдання; * 2019 — «[[Берасцейская Біблія]], 1563» — ідэя, аўтар навуковага даследавання, адказны за выданне; * 2019 — Оперативные и разведывательные сводки [[Беларускі штаб партызанскага руху|Белорусского штаба партизанского движения]], 1944 — складальнік, адказны за выданне; * 2020 — Сводки и спецсообщения руководящих органов партизанского движения в Беларуси, 1942 — складальнік, адказны за выданне; * 2020 — [[Слова пра паход Ігараў|Слова пра паход Ігара]] — канцэпцыя, адказны за выданне, аўтар даследавання; * 2020 — [[Напалеон Орда]]: [гравюры Напалеона Орды з фондаў Нацыянальный бібліятэкі Беларусі] — ідэя, аўтар навуковага даследавання, складальнік; * 2021 — Паводле Лукі Святое Евангелле [прысвячаецца 95-годдзю выхаду ў свет першага Евангелля на сучаснай беларускай мове ў перакладзе [[Лукаш Мікалаевіч Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]]] — адзін са складальнікаў, аўтар даследавання, адказны за выданне; * 2020—2022 — [[Жыровіцкае Евангелле]] (XVI ст.) — канцэпцыя выдання, навуковы рэдактар, аўтар даследавання. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|СУША Аляксандр Аляксандравіч}} * Суша Аляксандр Аляксандравіч // Культура Беларусі: энцыклапедыя: [у 6 т.] — М—Я. ― С. 390 == Спасылкі == * [http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar4502&strq=l_siz%3D20 Інфармацыя на сайце Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі] * [https://www.facebook.com/ales.susha.5 Facebook] * [https://www.youtube.com/c/BelarusBook Канал «Кніга Беларусі» на YouTube] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Суша Алесь}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага гуманітарнага ліцэя імя Якуба Коласа]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] tjvvcqb4xczc85n9dr9pu12m2cu3qnf ITV 0 102065 5133751 4476477 2026-04-29T20:49:07Z Emvi11 26424 5133751 wikitext text/x-wiki {{Тэлеканал |назва_канала = ITV |лагатып = = [[Выява:Itv2024.svg|175px|ITV logo]] |поўнае_назва = (Independent Television) |краіна = {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} |зона_вяшчання = {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} |створаны = [[22 верасня]] [[1955]] |заснавальнік = [[ITA]] |уладальнік = ITV Networks Limited (складаецца з ITV plc, <br /> STV Group plc, <br /> UTV Media plc, <br /> Channel Television Ltd.) |сайт = [http://itv.com], [http://www.stvplc.tv/], [http://www.utvmedia.com/], [http://www.channelonline.tv/]. }} '''Ай-ці-ві''' (англ. ITV, ад ''Independent Television'') — адна з лідараў сярод тэлевізійных карпарацый [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. == Арганізацыя == У адрозненне ад іншых брытанскіх тэлевізійных сетак, Ай-ці-ві не з’яўляецца адзінай кампаніяй (хоць у апошні час кампаніі, складнікі яе, аб’ядналіся ў асобныя холдынгі). Бягучы кантралёр, «[[Ofcom|Офкам]]», выдае ліцэнзіі на права рэгіянальнага рэтранслявання праграм 15 кампаніям адпаведна ў 15 рэгіёнах. Апроч усяго, у гэты спіс уваходзяць агульнанацыянальная ліцэнзія на права ранішняга эфіру з 6:00 да 9:25, ліцэнзія на права падаваць паслугі [[тэлетэкст]]у і дзве ліцэнзіі на права вяшчання ў [[Лондан]]е (з панядзелку па пятніцу і ў выхадныя, адпаведна). У апошні раз выдача ліцэнзій паходзіла ў [[1991]] годзе (да гэтага, прыкладна раз у 10 гадоў). == Гісторыя == {{sect-stub}} == Праграмы == === Навінавыя === * ITV Lunchtime News * ITV Evening News * ITV Nightly News * ITV Weekend News * ITV News * ITV Business Daily === Рэаліці-шоу === * «Style Queen» * «Jean-Claude Van Damme: Behind Closed Doors» ({{lang-ru|«Жан-Клод Ван Дам: За зачыненымі дзвярамі»}}) === Забаўляльныя === * «The X Factor» * «Who Wants To Be A Millionaire» === Агульнанацыянальныя і сусветныя === === Рэгіянальныя === === Спорт === === Дзіцячыя === {{sect-stub}} {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://itv.com Афіцыйны сайт] {{FTSE 250}} [[Катэгорыя:Тэлекампаніі Вялікабрытаніі]] jsyxlxbi9p1lya74uwvcmzqu71mn9c7 5133962 5133751 2026-04-30T10:01:24Z M.L.Bot 261 афармленне 5133962 wikitext text/x-wiki {{Тэлеканал |назва_канала = ITV |лагатып = |поўнае_назва = Independent Television |краіна = {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} |зона_вяшчання = {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} |створаны = [[22 верасня]] [[1955]] |заснавальнік = [[ITA]] |уладальнік = ITV Networks Limited (складаецца з ITV plc, <br /> STV Group plc, <br /> UTV Media plc, <br /> Channel Television Ltd.) |сайт = [http://itv.com], [http://www.stvplc.tv/], [http://www.utvmedia.com/], [http://www.channelonline.tv/]. }} '''Ай-ці-ві''' (англ. ITV, ад ''Independent Television'') — адна з лідараў сярод тэлевізійных карпарацый [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. == Арганізацыя == У адрозненне ад іншых брытанскіх тэлевізійных сетак, Ай-ці-ві не з’яўляецца адзінай кампаніяй (хоць у апошні час кампаніі, складнікі яе, аб’ядналіся ў асобныя холдынгі). Бягучы кантралёр, «[[Ofcom|Офкам]]», выдае ліцэнзіі на права рэгіянальнага рэтранслявання праграм 15 кампаніям адпаведна ў 15 рэгіёнах. Апроч усяго, у гэты спіс уваходзяць агульнанацыянальная ліцэнзія на права ранішняга эфіру з 6:00 да 9:25, ліцэнзія на права падаваць паслугі [[тэлетэкст]]у і дзве ліцэнзіі на права вяшчання ў [[Лондан]]е (з панядзелку па пятніцу і ў выхадныя, адпаведна). У апошні раз выдача ліцэнзій паходзіла ў [[1991]] годзе (да гэтага, прыкладна раз у 10 гадоў). == Гісторыя == {{sect-stub}} == Праграмы == === Навінавыя === * ITV Lunchtime News * ITV Evening News * ITV Nightly News * ITV Weekend News * ITV News * ITV Business Daily === Рэаліці-шоу === * «Style Queen» * «Jean-Claude Van Damme: Behind Closed Doors» ({{lang-ru|«Жан-Клод Ван Дам: За зачыненымі дзвярамі»}}) === Забаўляльныя === * «The X Factor» * «Who Wants To Be A Millionaire» === Агульнанацыянальныя і сусветныя === === Рэгіянальныя === === Спорт === === Дзіцячыя === {{sect-stub}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://itv.com Афіцыйны сайт] {{FTSE 250}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэлекампаніі Вялікабрытаніі]] fga5xnwpyptegzflznwwx5k4a2nfcoh Кашалёўскі сельсавет 0 102458 5133623 4715414 2026-04-29T13:42:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133623 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Кашалёўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Буда-Кашалёўскі раён]] |Уключае = 18 населеных пунктаў |Сталіца = [[Кашалёва (Буда-Кашалёўскі раён)|Кашалёва]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1333 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = https://buda-koshelevo.gomel-region.by/ru/kosh_sov/ |Заўвагі = }} '''Кашалё́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Кашалёва (Буда-Кашалёўскі раён)|Кашалёва]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Кашалёў]]. З 27 кастрычніка 1927 года ў складзе [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Буда-Кашалёўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 10 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|76}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1652 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 95,4 % — [[беларусы]], 3,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 красавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1333 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=20 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Вядомыя выхадцы == * [[Казімір Паўлавіч Буслаў]] (1914—1983) — акадэмік [[НАНБ|Акадэміі навук БССР]], [[доктар філасофскіх навук]], [[прафесар]], [[заслужаны дзеяч навукі БССР]]. * [[Павел Якаўлевіч Галавачоў]] (1917—1972) — двойчы [[Герой Савецкага Саюза]], [[генерал-маёр]] авіяцыі. У [[Гомель|Гомелі]] і Буда-Кашалёве ўсталяваны помнікі. Яго імем названы вуліцы ў Гомелі і Буда-Кашалёве, саўгас у Буда-Кашалёўскім раёне. * [[Усцін Мікітавіч Шваякоў]] — падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] камандзір партызанскага атрада ў [[Глускі раён|Глускім раёне]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|96466}} {{Кашалёўскі сельсавет}} {{Буда-Кашалёўскі раён}} [[Катэгорыя:Кашалёўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] m04n0oxjbcxwoh6koyeq201vhu02zkm Крыўскі сельсавет 0 102528 5133878 4840114 2026-04-30T06:33:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133878 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крыўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Буда-Кашалёўскі раён]] |Уключае = 17 населеных пунктаў |Сталіца = [[Крыўск (Буда-Кашалёўскі раён)|Крыўск]] |Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1337 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = https://buda-koshelevo.gomel-region.by/ru/kr_sov/ |Заўвагі = }} '''Кры́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2009 года вёска) [[Крыўск (Буда-Кашалёўскі раён)|Крыўск]]. == Гісторыя == Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ва Уваравіцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 17 красавіка 1962 года ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна. 26 чэрвеня 1969 года скасаваны пасёлкі [[Будзішча (Крыўскі сельсавет)|Будзішча]], [[Дубраўка (Крыўскі сельсавет)|Дубраўка]] і [[Рагавы (Крыўскі сельсавет)|Рагавы]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 чэрвеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 22 (1252).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Крыўскага сельсавета 6 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|76}}</ref>. 1 снежня 2009 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Івольскі сельсавет|Івольскага сельсавета]] (9 населеных пунктаў: вёскі [[Івольск]], [[Лозкі (Буда-Кашалёўскі раён)|Лозкі]], [[Сінічына (Буда-Кашалёўскі раён)|Сінічына]], пасёлкі [[Восаў (Буда-Кашалёўскі раён)|Восаў]], [[Дунай (Буда-Кашалёўскі раён)|Дунай]], [[Красная Плошчадзь]], [[Расцяробы (Буда-Кашалёўскі раён)|Расцяробы]], [[Смаловыя Лозкі]] і [[Чырвоны Лужок (Буда-Кашалёўскі раён)|Чырвоны Лужок]])<ref>[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277 Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf|date=29 кастрычніка 2013}}</ref>. == Склад == У склад Крыўскага сельсавета ўваходзілі населеныя пункты, якія зараз не існуюць: да 1936 года — пасёлак Яначкаў, да 1969 года — пасёлкі Будзішча, Дубраўка, Рагавы, да 1997 года — пасёлак Першамайскі, да 2013 года — пасёлак [[Добрая Надзея]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913g0058374&p1=1 Решение Буда-Кошелевского районного Совета депутатов от 21 мая 2013 г. № 169 Об упразднении сельского населенного пункта Буда-Кошелевского района]</ref>, да 2015 года — пасёлак [[Першабацунскі]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916g0074322&p1=1 Решение Буда-Кошелевского районного Совета депутатов от 29 декабря 2015 г. № 57 Об упразднении сельского населенного пункта Буда-Кошелевского района]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (10 населеных пунктаў) — 1142 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 91,2 % — [[беларусы]], 5,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=29 красавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (17 населеных пунктаў) — 1337 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=20 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|117790}} {{Крыўскі сельсавет}} {{Буда-Кашалёўскі раён}} [[Катэгорыя:Крыўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Уваравіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] bu9e7rkw8z8mczmk85mukqru5jwxdk0 Косаўскі сельсавет 0 102743 5133783 4799516 2026-04-29T23:49:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133783 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Косаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Івацэвіцкі раён]] |Уключае = 4 населеныя пункты |Сталіца = [[Косава (горад)|Косава]] (не ўваходзіла ў склад) |Датаўтварэння = [[16 лютага]] [[1987]] |Скасаванне = [[17 верасня]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1155 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Івацэвіцкі раён. (15).svg |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ко́саўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Цэнтр — горад [[Косава (горад)|Косава]] (не ўваходзіла ў склад). Косаўскі сельсавет утвораны 16 лютага 1987 года з населеных пунктаў, якія знаходзіліся ў падпарадкаванні Косаўскага гарсавета (вёскі [[Бялавічы (Івацэвіцкі раён)|Бялавічы]], [[Заполле (Квасевіцкі сельсавет)|Заполле]], [[Старажоўшчына (Івацэвіцкі раён)|Старажоўшчына]] і [[Хадоркі (Івацэвіцкі раён)|Хадоркі]])<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 16 лютага 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. 17 верасня 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Квасевіцкі сельсавет|Квасевіцкага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0060246&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 17 сентября 2013 г. № 305 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Берёзовского, Ивацевичского, Малоритского, Пинского районов Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200616154707/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0060246&p1=1|date=16 чэрвеня 2020}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1155 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 95,1 % — [[беларусы]], 3,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=28 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 4 вёскі: Бялавічы, Заполле, Старажоўшчына і Хадоркі. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Івацэвіцкі раён|варыянт=гісторыя|загаловак=Косаўскі сельсавет у [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] (1987—2013)}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Івацэвіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1987 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] aofg9wa3gz16to91blvviqhpq64xmui Круглянскі сельсавет 0 106546 5133828 4936979 2026-04-30T03:12:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133828 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Круглянскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Круглянскі раён]] |Уключае = 44 населеныя пункты |Сталіца = [[Круглае]] (не ўваходзіць у склад) |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]],</br>[[26 сакавіка]] [[1987]] |Скасаванне = [[22 сакавіка]] [[1967]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2123 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = http://krugloe.gov.by/ru/krugl_selisp-ru/ |Заўвагі = }} '''Кругля́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Круглянскі раён|Круглянскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — горад [[Круглае]] (не ўваходзіць у склад). Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Круглянскага раёна [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Круглае. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Круглянскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе [[Талачынскі раён|Талачынскага раёна]] БССР, з 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Круглянскага раёна БССР. 15 ліпеня 1935 года Круглае атрымала статус мястэчка. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. 27 верасня 1938 года статус Круглага паніжаны да вёскі. З 16 верасня 1959 года ў складзе [[Бялыніцкі раён|Бялыніцкага раёна]]. 11 красавіка 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Цяцерынскі сельсавет|Цяцерынскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. У красавіку 1963 года ў склад сельсавета перададзены 4 населеныя пункты [[Комсеніцкі сельсавет|Комсеніцкага сельсавета]] ([[Альшанікі 1]], [[Альшанікі 2]], [[Дубоўка (Круглянскі раён)|Дубоўка]] і [[Шупені (Круглянскі раён)|Шупені]]) і 16 населеных пунктаў [[Ляснянскі сельсавет (Бялыніцкі раён)|Ляснянскага сельсавета]] ([[Александрова (Круглянскі раён)|Александрова]], [[Арава (Круглянскі раён)|Арава]], [[Бурнеўка]], [[Гай (Круглянскі раён)|Гай]], [[Гаўрылаўка]], [[Грыбіна (Круглянскі раён)|Грыбіна]], [[Красуля]], [[Лавуткі]], [[Лыскаўшчына]], [[Навапруддзе]], [[Новае Радча]], [[Пралетарый (Круглянскі раён)|Пралетарый]], [[Ражкі (Круглянскі раён)|Ражкі]], [[Скураты (Круглянскі раён)|Скураты]], [[Старое Радча]] і [[Трыпутня (Круглянскі раён)|Трыпутня]]), са складу сельсавета ў склад [[Шапялевіцкі сельсавет|Шапялевіцкага сельсавета]] перададзены 18 населеных пунктаў ([[Глыбокае (Круглянскі раён)|Глыбокае]], [[Зялёная Дуброва (Круглянскі раён)|Зялёная Дуброва]], [[Каменка (Круглянскі раён)|Каменка]], [[Карма (Круглянскі раён)|Карма]], [[Конанавічы]], [[Кружкі]], [[Кунцы (Круглянскі раён)|Кунцы]], [[Ласькоў]], [[Ліпск (Круглянскі раён)|Ліпск]], [[Міхайлоў (Круглянскі раён)|Міхайлоў]], [[Новы (Круглянскі раён)|Новы]], [[Сіманавічы (Круглянскі раён)|Сіманавічы]], [[Сядзеба]], [[Храпы]], [[Цяцерын]]а, [[Шыпягі]], [[Шырокі (Круглянскі раён)|Шырокі]] і [[Яноў (Круглянскі раён)|Яноў]])<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 5 і 19 красавіка 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 18 (1018).</ref>. З 30 ліпеня 1966 года сельсавет у складзе адноўленага Круглянскага раёна. 11 сакавіка 1967 года вёска Круглае атрымала статус гарадскога пасёлка. 22 сакавіка 1967 года скасаваны, населеныя пункты перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Круглянскага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 сакавіка 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 13 (1171).</ref>. 26 сакавіка 1987 года Круглянскі сельсавет адноўлены ў складзе населеных пунктаў, якія знаходзіліся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Круглянскага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. 20 снежня 2014 года ў склад сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў [[Ляснянскі сельсавет (Круглянскі раён)|Ляснянскага сельсавета]] ([[Арэхаўка (Круглянскі раён)|Арэхаўка]], [[Вялікае Зубава]], [[Дудаковічы]], [[Лясныя]] і [[Пасырава]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D915m0068333&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 декабря 2014 г. № 7-4 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Круглянского района Могилевской области]</ref>. 19 снежня 2016 года гарадскі пасёлак Круглае набыў статус горада<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917m0081020&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 19 декабря 2016 г. № 24-4 Об отнесении поселков городского типа Белыничи и Круглое Могилевской области к городам районного подчинения]</ref>. 29 снежня 2020 года скасаваны вёскі [[Займішча (Круглянскі раён)|Займішча]] і [[Пятая Гадавіна]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D921m0106151&p1=1 Решение Круглянского районного Совета депутатов от 29 декабря 2020 г. № 29-9 Об упразднении сельских населенных пунктов Круглянского района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (41 населены пункт) — 2489 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 96,0 % — [[беларусы]], 2,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,5 % — [[таджыкі ў Беларусі|таджыкі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 лютага 2022 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (46 населеных пунктаў) — 2123 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * Памяць: Гіст.-дак. хроніка Круглянскага раёна. — Мн., 1996. — С. 22, 23, 92-93, 105, 117, 118, 196. {{Круглянскі сельсавет}} {{Круглянскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Круглянскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Круглянскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Круглянскі сельсавет у [[Круглянскі раён|Круглянскім раёне]] (1924—1931)}} |спіс2 = {{Талачынскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Круглянскі сельсавет у [[Талачынскі раён|Талачынскім раёне]] (1931—1935)}} |спіс3 = {{Круглянскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Круглянскі сельсавет у [[Круглянскі раён|Круглянскім раёне]] (1935—1959)}} |спіс4 = {{Бялыніцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Круглянскі сельсавет у [[Бялыніцкі раён|Бялыніцкім раёне]] (1959—1966)}} |спіс5 = {{Круглянскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Круглянскі сельсавет у [[Круглянскі раён|Круглянскім раёне]] (1966—1967, з 1987)}} }} [[Катэгорыя:Круглянскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Талачынскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бялыніцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1967 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1987 годзе]] nan3egfmdmwkfv02njsqmi7hfe3y0xg Качадыжнік 0 112786 5133620 4902116 2026-04-29T13:29:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133620 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | regnum = Расліны | image file = Athyrium filix-femina0.jpg | image title = | image descr = {{bt-bellat||Athyrium filix-femina}} | rang = Род | latin = Athyrium | parent = | author = [[Roth]] | syn = * {{btname|Anisocampium|[[C.Presl]]}} * {{btname|Cystoathyrium|[[Ching]]}} * {{btname|Microchlaena|[[Ching]]}} * {{btname|Pseudathyrium|[[Newman]]}} * {{btname|Pseudocystopteris|[[Ching]]}} | typus = | children name = Віды | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | wikispecies = Athyrium }} {{Значэнні|Качадыжнік}} '''Качады́жнік'''<ref name=pr>'''Качадыжнік''' у адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.194</ref>, '''Папараць'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|21}}</ref> (''Athýrium'') — [[род, біялогія|род]] травяністых папарацяў сямейства [[аспленіевыя|аспленіевых]]. == Апісанне == Сярэдніх памераў папараці з укарочанымі або ўзыходзячымі карэнішчамі (рэдка доўгакарэнішчныя), без сталонаў. [[Лісце]] (ваі) манаморфнае, звычайна адмірае на зіму. Рахіс баразнаваты, часта з уздутай ніжняй часткай, якая некаторы час застаецца на сцябле пасля высыхання ваі. Пласцінка ад ланцэтнай да эліптычнай або прадаўгаватай, часцей 2–3‑перыстая, рэдка прастаперыстая, травяністая. Канечныя сегменты ваі не сучленены з рахісам, краі сегментаў пілаватыя або зубчастыя. Жылкі свабодныя, простыя ці вілаватыя. Спарангіі сабраны ў сорусы, якія размешчаны паасобку ўздоўж праводнай жылкі сегмента ліста. Сорусы часцей прадаўгаватыя або выгінастыя, могуць быць загнуты ў выглядзе падковы або кручка, паўтараючы па сваёй форме кірунак жывільнай жылкі; радзей сорусы акруглай формы (у драбналістых відаў). Індузіі паўтараюць форму і памеры сорусу, прымацаваныя латэральна або з вузкім сінусам, рэдка індузіі адсутнічаюць. [[Споры]] карычняватыя, шурпатыя. == Пашырэнне == Вядома каля 200 відаў, распаўсюджаных па зямным шары, але ў асноўным у Паўночным паўшар’і. Найбольш шырока прадстаўлены ва Усходняй і Паўднёва-Усходняй Азіі і Гімалаях (больш за 130 відаў). На [[Беларусь|Беларусі]] па ўсёй тэрыторыі трапляецца {{bt-bellat|Качадыжнік жаночы{{!}}качадыжнік жаночы, або папараць жаночая|Athyrium filix-femina}}, расце ў сырых і забалочаных яловых, мяшаных і шыракалістых лясах, уздоўж лясных ручаёў і канаў, па краях лясных балот, лясных ярах, спараносіць у ліпені — верасні. Многія віды, гібрыды і штучна выведзеныя гатункі качадыжніку знайшлі сваё месца ў садовым і паркавым азеляненні. == Некаторыя віды == * {{bt-latbel|Athyrium alpestre|}} * {{bt-latbel|Athyrium flexile|}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/6930/|КАЧАДЫЖНІК}} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ATHYR ''Качадыжнік'' на сайце USDA NRCS]{{Недаступная спасылка}}{{ref-en}} <small>Праверана 1 лютага 2009 г.</small> * {{З ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/Кочедыжник/БСЭ/Кочедыжник/}}{{v|15|9|2011}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Аспленіевыя]] [[Катэгорыя:Флора Еўразіі]] [[Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі]] 5d1ggmatlh8zgbmqou08bf7rqgelcur Кордаўскі халіфат 0 113970 5133780 4752815 2026-04-29T23:23:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133780 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Кордаўскі халіфат |саманазва = خلافة قرطبة |статус = |гімн = |сцяг = |апісанне_сцяга = |герб = |апісанне_герба = |карта = Califato de Córdoba - 1000 rus.svg |апісанне = Кордаўскі халіфат у момант свайго найбольшага пашырэння (каля 1000 года) |p1 = Кордаўскі эмірат |flag_p1 = Coras del Emirato de Córdoba.png |утворана = 929 |ліквідавана = 1031 |s1 = Тайфа |flag_s1 = Taifas2.gif |s2 = Тайфа Кордаўская |flag_s2 = Location map Taifa of Córdoba.svg |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |дэвіз = |сталіца = [[Кордава (Іспанія)|Кордава]] |гарады = |мова = [[Арабская мова|Арабская]], [[Масарабская мова|Масарабская]] |валюта = |дадатковы_параметр = |змесціва_параметру = |плошча = 600,000 км² (1000 год) |насельніцтва = |форма праўлення = [[манархія]] |дынастыя = |тытул_кіраўнікоў = [[Халіф Кордавы]] |кіраўнік1 = [[Абд ар-Рахман III]] |год_кіраўніка1 = 929—961 |тытул_кіраўнікоў2 = |кіраўнік2 = |год_кіраўніка2 = |тытул_кіраўнікоў3 = |кіраўнік3 = |год_кіраўніка3 = |тытул_кіраўнікоў4 = |кіраўнік4 = |год_кіраўніка4 = |тытул_кіраўнікоў5 = |кіраўнік5 = |год_кіраўніка5 = |тытул_кіраўнікоў6 = |кіраўнік6 = |год_кіраўніка6 = |рэлігія = |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = Заснаванне эмірата |Дата1 = |Год1 = [[756]] |Этап2 = Пераўтварэнне ў халіфат |Дата2 = |Год2 = [[929]] |Этап3 = Распад на некалькі незалежных эміратаў — [[Тайфа]] |Дата3 = |Год3 = [[1031]] |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |дадатковы_параметр2 = |змесціва_параметру2 = |да = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = |заўв = }} '''Ко́рдаўскі [[халіфат]]''' (да [[929]] года — [[эмірат]]) — сярэднявечная [[іслам]]ская дзяржава на тэрыторыі сучасных [[Іспанія|Іспаніі]] і [[Партугалія|Партугаліі]] ([[929]]—[[1031]]). Заснавана нашчадкам [[Амеяды|Амеядаў]] [[Абд ар-Рахман I|Абд ар-Рахманам I]], які ў [[756]] годзе прыняў тытул [[эмір]]а. У [[929]] годзе [[Абд ар-Рахман III]] (ан-Насір лідзінілах Абу Мутарыф Абд ар-Рахман ібн Мухамад ібн Абдалах) прыняў тытул [[халіф]]а. Сталіцай халіфата была [[Кордава (Іспанія)|Кордава]]. Пасля [[1031]] года халіфат раскалоўся на шэраг эміратаў, значным з якіх быў [[Гранадскі эмірат]], дзе мусульманскае валадарства доўжылася аж да [[1492]] года. == Гісторыя == Пасля смерці эміра [[Абдалах]]а ў Кордаве, яго пераемнікам стаў двадцацітрохгадовы ўнук Абдулаха [[Абд ар-Рахман III]]. Новы эмір атрымлівае краіну, якая раздзіраецца шматлікімі ўнутранымі [[канфлікт]]амі. А тым часам у Кордаве выйшлі з падпарадкавання [[Сарагоса]], [[Таледа]], [[Бадахос]], а таксама амаль увесь [[усход]] і большая частка паўднёвага раёна эмірата. Знешнасцю Абд ар-Рахман III вельмі адрозніваўся ад арабаў — у яго сінія вочы, светлая скура і бялявыя рудаватыя валасы, якія ён фарбуе ў чорны колер, каб не бянтэжыць падданых. Эмір Абд ар-Рахман арганізоўвае вялікую армію для заваявання Істыдзіі і Салабрэкі, хоць і не атакуе Бабастра, ізноў заняты хрысціянамі. == Халіфы Кордавы ([[929]]—[[1031]]) == * [[Абд ар-Рахман III]] (ан-Насір лідзінілах Абу Мутарыф Абд ар-Рахман ібн Мухамад ібн Абдалах) нар.[[891]], ([[912]]—[[961]]), у [[929]] прыняў тытул халіфа * [[аль-Хакам II]] (ал-Мустансір білах Абу-л-Газі Хакам ібн Абд ар-Рахман) нар.[[914]], ([[961]]—[[976]]) * [[Хішам II]] (ал-Муаяд білах Абу-л-Валід Хішам ібн Хакам) нар.[[965]], ([[976]]—[[1009]], [[1010]]—[[1013]]) * [[Мухамад II, халіф Кордавы|Мухамад II]] (ал-Махдзі Абу-л-Валід Мухамад ібн Хішам) ([[1009]] і [[1010]]) * [[Сулейман, халіф Кордавы|Сулейман]] (ал-Мустаін Абу Айуб Сулайман ібн Хакам) ([[1009]]—[[1010]] і [[1013]]—[[1016]]) * [[Алі ан-Насір]] ([[1016]]—[[1018]]) * [[Абд ар-Рахман IV]] (ал-Муртада Абд ар-Рахман ібн Мухамад) ([[1018]]) * [[аль-Касім аль-Мамун]] ([[1018]]—[[1021]] і [[1022]]—[[1023]]) * [[Ях'я аль-Муталі]] ([[1021]]—[[1022]] і [[1025]]—[[1027]]) * [[Абд ар-Рахман V]] (ал-Мустазхір Абу Мутарыф Абд ар-Рахман ібн Хішам) ([[1023]]—[[1024]]) * [[Мухамад III, халіф Кордавы|Мухамад III]] (ал-Мустакфі Мухамад ібн Абд ар-Рахман) ([[1024]]—[[1025]]) * [[Хішам III]] (ал-Мутад Абу Бакр Хішам ібн Абд ар-Рахман) нар.[[975]], ([[1027]]—[[1031]]) == Гл. таксама == * [[Тайфа]] — сістэма феадальнай раздробненасці позняга Кордаўскага халіфата == Літаратура == * {{кніга |аўтар = Рыжов К. |частка = |загаловак =Все монархи мира. Мусульманский Восток VII-XV вв. |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М. |выдавецтва = Вече |год = 2004 |том = |старонкі = 333-337 |старонак = 544 |серыя = |isbn = 5-94538-301-5 |тыраж = 3000 }} * {{кніга |аўтар = Айдын Ариф оглы Али-заде |частка = |загаловак = Хроника мусульманских государств I-VII вв.Хиджры |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = 2-е, испр. и доп. |месца = М. |выдавецтва = Умма |год = 2004 |том = |старонкі = 236-243 |старонак = 445 |серыя = |isbn = 5-94824-111-4 |тыраж = 5000 }} == Спасылкі == * [http://runivers.ru/doc/isl/index.php?SECTION_ID=310&IBLOCK_ID=43 Кордовский халифат на сайте «Руниверс»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306193932/http://www.runivers.ru/doc/isl/index.php?SECTION_ID=310&IBLOCK_ID=43 |date=6 сакавіка 2016 }} * {{cite web |author = [[Таледскія аналы|Анонимные авторы]]. |url = http://kuprienko.info/las-cronicas-de-la-espana-medieval-reconquista-chronicon-de-cardena-los-anales-toledanos-al-ruso/ |title = Испанские средневековые хроники: Хроника Карденьи I. Хроника Карденьи II. Анналы Толедо I. Анналы Толедо II. Анналы Толедо III. |publisher = www.bloknot.info (А. Скромницкий) |datepublished = 2011-08-24 |accessdate = 2011-09-28 |archiveurl = https://www.webcitation.org/659e4Liaf?url=http://kuprienko.info/las-cronicas-de-la-espana-medieval-reconquista-chronicon-de-cardena-los-anales-toledanos-al-ruso/ |archivedate = 2 лютага 2012 |url-status = live }} {{Амеяды}} {{Рэканкіста}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыя ісламу]] [[Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі]] [[Катэгорыя:Халіфат]] px835750sc6lbstr8ixj0km03cp0atk Крапіва 0 115201 5133792 5068103 2026-04-30T00:59:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133792 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Kopiva.JPG |image title = |image descr = {{bt-bellat|Крапіва двухдомная|Urtica dioica}} |regnum = Расліны |parent = Urticeae |ref = |comment = |rang = Род |latin = Urtica |author = L. |syn = |typus = {{bt-latbel|Urtica dioica|aut=L.|txt=<ref name="ING">{{ING|Urtica|Urtica}}</ref>|Крапіва двухдомная}} |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Urtica |commons = Category:Urtica |itis = 19151 |ncbi = 3500 |eol = 38080 |grin = |ipni = 149535-3 |tpl = }} '''Крапівá'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|136}}</ref><ref name=pr>'''Крапіва''' ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.451</ref> (''Urtīca'') — род кветкавых раслін сямейства [[крапіўныя]]. Сцёблы і лісце пакрытыя пякучымі валасінкамі (якія далі лацінскую назву: {{lang-la|Ūrō}} — «пяку»). == Арэал == Расце, у асноўным, у зоне ўмеранага клімату ў Паўночным і (радзей) Паўднёвым паўшар’ях. У Беларусі 5 відаў<ref>{{Cite web |url=http://hbc.bas-net.by/plantae/allplantras.php?aaafam=-+%F1%E5%EC%E5%E9%F1%F2%E2%EE+-&gen=Urtica |title=Растения Беларуси |access-date=13 мая 2012 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204165615/http://hbc.bas-net.by/plantae/allplantras.php?aaafam=-%20%F1%E5%EC%E5%E9%F1%F2%E2%EE%20-&gen=Urtica |url-status=dead }}</ref>: найбольш распаўсюджаны {{bt-bellat|крапіва двухдомная|Urtica dioica}} і {{bt-bellat|жыгучка|Urtica urens}}. Рэдкі від, занесены ў Чырвоную кнігу — {{bt-bellat|крапіва кіеўская|Urtica kioviensis}}. Таксама сустракаюцца {{bt-bellat||Urtica galeopsifolia}} і {{bt-bellat||Urtica sondenii}}. == Ужыванне == Шэраг відаў прымяняюць у [[Медыцына|медыцыне]] і можа ўжываць у ежу ([[крапіва двухдомная]], [[крапіва пякучая]]) і на корм жывёле. * Крапіву выкарыстоўваюць для гатавання [[Салата (страва)|салат]], [[Суп|супоў]], [[Соус|соусаў]], начынку для піражкоў, а таксама [[Кансерваванне|соляць і квасяць]]. Маладыя далікатныя суквецці заварваюць як [[Чай|гарбату]], сушаць. * Крапіву ўжываюць таксама пры доглядзе валасоў, бо адвар крапівы дапамагае ад выпадання валасоў. * Крапіву нарыхтоўваюць і выкарыстоўваюць у лясніцтвах для падкорму капытных (ласёў, аленяў, казуль, [[Дзік|дзікоў]] і іншых) у зімовы час Крапіва спрадвеку ўжываецца для вырабу прадметаў ужытку. З крапіўнага палатна на Русі і ў іншых краінах шылі трывалыя ветразі, а яшчэ — трывалыя мяшкі, чулы і кулі з грубай крапіўнай тканіны, «крапіўнікі». У Японіі крапіўны жгут у спалучэнні з шоўкам быў галоўным матэрыялам вырабу дарагіх [[Самурай|самурайскіх]] даспехаў, са здзервянелых сцёблаў рабілі [[шчыт]]ы, а з наймацнейшага крапіўнага валакна, кручанага і нацёртага воскам, — цецівы для [[Лук|лукаў]]<ref>{{Cite web|url=http://www.orujielavka.ru/east/samurai/|title=Оружейная лавка/Оружие самурая|archive-url=https://web.archive.org/web/20100824071630/http://www.orujielavka.ru/east/samurai/|archive-date=2010-08-24|access-date=2010-05-23|url-status=live}}</ref>. [[Расліннае валакно|Валакно]] практычна з любога віду крапівы мае выдатныя якасці, якія дазваляюць крапіве канкурыраваць з [[лён]]ам і [[бавоўна]]й. «Пустазельныя» віды крапівы, якія растуць у Еўропе, даюць сыравіну для такой лёгкай, цёплай і гігіенічнай тканіны, як [[шавіёт]]<ref>[http://steb-clair.narod.ru/tkach.html «Сегодня (в Европе, прим.) крапивное полотно вырабатывается только в Югославии. Из него ткут шевиот, который высоко ценится на международном рынке»] {{Wayback|url=http://steb-clair.narod.ru/tkach.html}}.</ref>. Герой рамана [[Віктор Гюго|Віктара Гюго]] «Адрынутыя» Жан Вальжан, збег з катаргі і стаў фабрыкантам менавіта гэтай тканіны. Тканіна, якую робяць з [[рамі]], кітайскай крапівы, па ўласцівасцях набліжаецца да [[шоўк]]у<ref>«Частный корреспондент»: [http://www.chaskor.ru/article/tkanyj_mir_10510 Тканый мир/Одежда от злых чар] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110402023432/http://www.chaskor.ru/article/tkanyj_mir_10510 |date=2 красавіка 2011 }}</ref>. Як сыравіна для вытворчасці адзення крапіва вядома чалавецтву тысячагоддзі. Але ёсць народы, якія аддаюць перавагу крапіўным тканінам перад усімі іншымі. З якім піетэтам ставяцца да лёну ў [[Еўропа|Еўропе]], з такім самым ставіцца да крапівы ў [[Кітай|Кітаі]], [[Інданезія|Інданезіі]], [[Філіпіны|Філіпінах]], [[Карэя|Карэі]], [[Японія|Японіі]]. Асобныя часткі [[Карэйскі нацыянальны касцюм|карэйскага нацыянальнага касцюма]] не шыюць ні з якой іншай тканіны<ref>[http://www.museum.ru/C3594 У нас одежда, изготовленная из крапивного волокна, является национальной одеждой обских угров] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071116061625/http://www.museum.ru/C3594 |date=16 лістапада 2007 }} ([[ханты]] и [[Мансі|манси]])</ref>. У [[Кветкаводства|кветкаводстве]] апырскванне настоем крапівы выкарыстоўваецца для прафілактыкі сопкай расы і барацьбы з [[Тлі|тлямі]]. Прыгатаванне: 500—700 грам свежай або 200 грам сухой сыравіны настойваюць суткі ў 5 л халоднай вады<ref>{{Cite web|url=http://www.vestnik-cvetovoda.ru/plant_growing/rasteniya_i_uhod_za_nimi/news11826.php|title=Болезни роз.|author=Панкратова Г.|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513102648/http://www.vestnik-cvetovoda.ru/plant_growing/rasteniya_i_uhod_za_nimi/news11826.php|archive-date=2012-05-13|access-date=2012-05-04|url-status=dead}}</ref>. Раней з крапівы рабілі жоўтую фарбу. == Віды == [[Файл:Заросли крапивы.jpg|thumb|250px|right|Зараснікі {{bt-bellat|Крапіва двухдомная{{!}}крапівы двухдомнай|Urtica dioica}} ў {{нп3|Таўрычаскі сад|Таўрычаскім садзе|ru|Таврический сад}}, [[Санкт-Пецярбург]]]] Паводле базы даных ''[[The Plant List]]'', род уключае 53 віды<ref name="TPL">{{cite web|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Urticaceae/Urtica/|title=''Urtica''|publisher=[[The Plant List]]. Version 1.1.|date=2013|lang=en|accessdate=2016-11-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170904172629/http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Urticaceae/Urtica/|archivedate=4 верасня 2017|url-status=dead}}</ref>: {{кал}} * {{bt-latbel|Urtica andicola|aut=[[Wedd.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica angustifolia|aut=[[Fisch.]] ex [[Hornem.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica aquatica|aut=[[Liebm.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica ardens|aut={{H.F.Link}}|}} * {{bt-latbel|Urtica atrichocaulis|aut=([[Hand.-Mazz.]]) [[C.J.Chen]]|}} * {{bt-latbel|Urtica atrovirens|aut=[[Req.]] ex [[Loisel.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica ballotifolia|aut=[[Wedd.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica berteroana|aut=[[Phil.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica cannabina|aut=[[L.]]|Крапіва канаплёвая}} * {{bt-latbel|Urtica chamaedryoides|aut=[[Pursh]]|}} * {{bt-latbel|Urtica circularis|aut=[[Sorarú]]|}} * {{bt-latbel|Urtica dioica|aut=[[L.]]|txt={{Typus}}<ref name="ING" />|Крапіва двухдомная|Крапіва двухдомная{{!}}Крапіва|Жгучка|Крапіва двухдомная{{!}}Крапіва вялікая}} * {{bt-latbel|Urtica echinata|aut=[[Benth.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica fissa|aut=[[E.Pritz.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica flabellata|aut=[[Kunth]]|}} * {{bt-latbel|Urtica galeopsifolia|aut=[[J.Jacq.]] ex [[Blume]]|}} * {{bt-latbel|Urtica glomeruliflora|aut=[[Steud.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica gracilenta|aut=[[Greene]]|}} * {{bt-latbel|Urtica haussknechtii|aut=[[Boiss.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica hyperborea|aut=[[Jacq.]] ex [[Wedd.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica kioviensis|aut=[[Rogow.]]|Крапіва кіеўская}} * {{bt-latbel|Urtica laetevirens|aut=[[Maxim.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica leptophylla|aut=[[Kunth]]|}} * {{bt-latbel|Urtica lilloi|aut=([[Hauman]]) [[Geltman]]|}} * {{bt-latbel|Urtica longispica|aut=[[Killip]]|}} * {{bt-latbel|Urtica macbridei|aut=[[Killip]]|}} * {{bt-latbel|Urtica magellanica|aut=[[Juss.]] ex [[Poir.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica mairei|aut=[[H.Lév.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica masafuerae|aut=[[Phil.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica massaica|aut=[[Mildbr.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica membranacea|aut=[[Poir.]] ex [[Savigny]]|}} * {{bt-latbel|Urtica mexicana|aut=[[Liebm.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica minutifolia|aut=[[Griseb.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica mollis|aut=[[Steud.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica morifolia|aut=[[Poir.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica orizabae|aut=[[Liebm.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica parviflora|aut=[[Roxb.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica pilulifera|aut=[[L.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica platyphylla|aut=[[Wedd.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica praetermissa|aut=[[V.W.Steinm.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica pseudomagellanica|aut=[[Geltman]]|}} * {{bt-latbel|Urtica pubescens|aut=[[Ledeb.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica purpurascens|aut=[[Nutt.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica rupestris|aut=[[Guss.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica sondenii|aut=([[Simmons]]) [[Avrorin]] ex [[Geltman]]|}} * {{bt-latbel|Urtica spiralis|aut=[[Blume]]|}} * {{bt-latbel|Urtica stachyoides|aut=[[Webb]] & [[Berthel.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica subincisa|aut=[[Benth.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica taiwaniana|aut=[[S.S.Ying]]|}} * {{bt-latbel|Urtica thunbergiana|aut=[[Siebold]] & [[Zucc.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica triangularis|aut=[[Hand.-Mazz.]]|}} * {{bt-latbel|Urtica trichantha|aut=([[Wedd.]]) [[Acevedo]] & [[L.E.Navas]]|}} * {{bt-latbel|Urtica urens|aut=[[L.]]|Крапіва пякучая|Жыгучка|Стрэківа|Крапіва пякучая{{!}}Крапіва|Джыгучка|Крапіва пякучая{{!}}Крапіва вялікая|Жыжка}} {{канец кал}} {{зноскі}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Крапіва| ]] [[Катэгорыя:Расліны ў Бібліі]] 6cbisobykzhzkfppw2n9buiprwvcs4u Круцігалоўкі 0 115659 5133606 4767121 2026-04-29T12:13:23Z Pabojnia 135280 афармленне 5133606 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = Круцігалоўкі | regnum = Жывёлы | image file = 22804 Draaihals (3318438707).jpg | image title = | image descr = [[Круцігалоўка]] | parent = Jynx | rang = Род | latin = Jynx | author = [[Linnaeus]], 1758 | syn = | typus = | children = | range map = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Jynx | commons = Category:Jynx | iucn = | itis = 178149 | ncbi = 189525 | eol = }} '''Круцігалоўкі'''<ref name=pr>'''Круцігалоўкі''' у адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.489</ref> (''Jynx'') — род дробных [[птушкі|птушак]] сямейства дзятлавых, распаўсюджаных у Еўразіі і Афрыцы. У Беларусі на рэдкалессях і ў поймавых гаях трапляецца круцігалоўка звычайная. Як і іншыя прадстаўнікі сямейства, вылучаюцца непрапарцыйна вялікай галавой і доўгім языком, з дапамогай якога здабываюць насякомых з кары. У адрозненне ад сапраўдных дзятлаў, [[дзюба]] больш кароткая і па форме менш кінжалападобная. Хвост досыць доўгі, аднак не валодае дастатковай калянасцю, каб упірацца ў вертыкальную паверхню — па гэтай прычыне птушкі звычайна кормяцца седзячы на галінцы дрэва. Будова ног тыповая для дзятлаў — чатыры пальцы, два з якіх звернутыя наперад і два назад. Асноўная ежа — мурашкі і іншыя насякомыя, якіх птушкі знаходзяць у гнілой кары і амаль голым грунце. Самі дупло не выдзёўбваюць, аднак выкарыстоўваюць гнёзды-дуплы іншых відаў дзятлаў. Яйкі белыя. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=H. Winkler & D. Christie 2002. Family Picidae (Woodpeckers) in del Hoyo, J., Elliott, A., & Sargatal, J., eds.|частка=Vol. 7.|загаловак=Даведнік па птушках свету|арыгінал=Handbook of the birds of the world|месца=Barcelona|выдавецтва=Lynx Edicions|год=2002|isbn=84-87334-37-7}} [[Катэгорыя:Дзятлавыя]] [[Катэгорыя:Роды птушак]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе]] pwjv6ceza5vil7t1hyupwimrwg2q2hy Крупэ 0 116358 5133837 4846596 2026-04-30T03:32:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133837 wikitext text/x-wiki {{Арфаграфія}} {{НП-Польшча |статус = Вёска |беларуская назва = Крупэ |арыгінальная назва = Krupe |падначаленне = |краіна = Польшча |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = 250 |подпіс = |lat= |long= |lat_dir = N |lat_deg =51 |lat_min = 02 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg =23 |lon_min = 14 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |Яндэкскарта = |карта = |памер карты краіны = 250 |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |ваяводства = Люблінскае |павет = Краснастаўскі |гміна = Красныстаў (гміна) |гміна_назва = Красныстаў |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = да [[14 стагоддзе|XIV ст.]] |першае згадванне = 1470 |згадванне ref = |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 190 |насельніцтва = |год перапісу = 2006 |шчыльнасць = |агламерацыя = |нацыянальны склад = [[Русіны (этнічная група)|русіны]], [[палякі]] |канфесійны склад = [[каталікі]], [[праваслаўныя]] |тэлефонны код = (+48) 82 |паштовы індэкс = 22-302 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = LKS |SIMC = 0104277 |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |nosort = }} '''Крупэ''' ({{lang-pl|Krupe}}) — вёска ў [[Польшча|Польшчы]], [[Люблінскае ваяводства|Люблінскага ваяводства]] [[Красныстаўскі павет|Красныстаўскага павета]], у складзе [[Гміна|гміны]] Красныстаў. У [[1975]]—[[1998]] гадах гэтая тэрыторыя была правінцыяй горада Хэлм ([[Холмская зямля]]). У сяле Крупэ ёсць Гімназія сярэдняй і пачатковай школы № 5<ref>[http://www.szkolakrupe.edu.pl/ Афіцыйная старонка Гімназіі № 5] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120625062446/http://www.szkolakrupe.edu.pl/ |date=25 чэрвеня 2012 }} {{ref-pl}}</ref>. Сяло размешчана ў 10 км на поўнач ад г. [[Красныстаў|Красныстава]] і ў 20 км на паўднёвы захад ад г. [[Хэлм|Хелма]] ([[Холмская зямля]]). Праз сяло праходзіць ваяводская аўтатраса № 812. — Замак Крупэ знаходзіцца па дарозе «Красныстаў-Рэёк». == Гісторыя == Пасля [[1434]] года адміністрацыйна паселішча Крупэ ўваходзіць у склад [[Рускае ваяводства|Рускага ваяводства]] [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Каралеўства Польскага]]. [[Этнас|Этнічна]] — [[Холмская зямля|Холмшчына]]<ref>str.691, «Herby Rycerstwa Polskiego», Paprockiego Bartosza, Krakow, 1858. {{ref-pl}}</ref>. Спачатку тут быў невялікі ўмацаваны дом сядзібы [[Крупскі]]х, іх радавога гнязда ({{lang-pl|dziedzictwo Krupskich}}<ref>стар. 729 том IV, «Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich»… toponimy z obszaru Rzeczypospolitej Obojga Narodów, 1880—1902 r., w Warszawie przez Filipa Sulimierskiego, Bronisława Chlebowskiego i Władysława Walewskiego. {{ref-pl}}</ref>). Потым, у [[1492]] годзе шляхціч [[Ежы Крупскі]] тут заснаваў замак (першае фартыфікацыйнае збудаванне ў паўночна-ўсходняй частцы замка)<ref>[http://zamki.res.pl/krupe.htm Замак у Крупэ] {{ref-pl}}</ref>. У [[1577]] годзе замак Крупэ быў набыты ў сямейную ўласнасць Ажэхаўскіх, якія пашырылі замак і атачылі яго ровам з вадою, збудавалі раскошную рэзідэнцыю ў стылі [[Адраджэнне|эпохі Адраджэння]]. У першую чаргу пашырана было паўночна-заходняе крыло. Будынак быў увянчаны парапетам, аркавымі галерэямі на абодвух паверхах, каменнымі паўкалонамі, цаглянымі слупамі. У двары замка былі памяшканні. Жылая частка аформлена ў суседняй заходняй вежы. Паўднёва-заходняе крыло — зачынены ўнутраны двор, ён пабудаваны ў [[1604]]—[[1608]] гады. Пакоі і залы замка прасторныя. Крыло ўвянчана парапетам. Фасад выкананы ў тэхніцы [[сграфіта]]. Уезд у замак — праз пад'ёмны мост, далей праз вароты можна было захаць у вялікі двор. Па кутах замка — [[бастыён]]ы, у сценах — абарончыя [[Амбразура|амбразуры]]. Над уязнымі варотамі Самуіл Збароўскі ўсталяваў [[барэльеф]] свайго герба «Ястрабец», ён жа пабудаваў сем вежаў гэтага замка. У [[1648]]—[[1651]] гадах архітэктура замка была пашкоджана нашэсцем казацкага войска [[Багдан Хмяльніцкі|Хмяльніцкага]] з татарамі, а ў [[1655]] годзе — ад нападу войска шведаў (так званая польска-шведская «Паўночная вайна» 1655-[[1660]] г.). З [[1670]] г. да канца [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] не змаглі аднавіць паўразбураны асабняк паслядоўна якім валодалі ўладальнікі: Нямірыч, Бучацкі і Рэй. У распараджэнні Ажэхаўскіх замак заставаўся да [[1644]] г., пасля чаго яго ўладальнікамі былі: Збароўскі, Гнаінскі; Нямірыч, Бучацкі і Рэй. Пасля [[1795]] г. вёска Крупэ па адміністрацыйным дзяленні ўваходзіла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] [[Царства Польскае]] [[Люблінскае ваяводства|Люблінскага ваяводства]]<!--тут зусім незразумела-->, пасля [[1837]] г. — у [[Люблінская губерня|Люблінскую губерню]] гміны в. Руднік (у {{lang-pl|Rudka}}) Краснастаўскага павета, судовай акругі і паштовай экспедыцыі Красностаў<ref>стр.102 (№ 9 «Гминное ўправление» — д. Рудник) «Памятная книжка Люблиской губернии» 1871 г., изд. по распоряжению губернского начальства, г. Люблин.</ref>. У сяле Крупэ была Пачатковае вучылішча «Крупскае»<ref>стр.219 «Памятная книжка Люблинской губернии» 1906 г., г. Люблин, Губернская типография, изд. по распоряжению г. Начальника губернии.</ref> і царкоўны прыход (плябан святар Антоній Носковіч)<ref>стр.221 «Памятная книжка Люблинской губернии» 1906 г., г. Люблин, Губернская типография, изд. по распоряжению г. Начальника губернии.</ref>. У канцы [[18 стагоддзе|XVIII стагоддзя]] замак быў адрэстаўраваны, і ў [[1779]] г. Ян Міхал Рэй аднавіў маёнтак Крупэ. І ў [[1840]] г., асабняк перабудаваны ў [[Класіцызм|класічным]] стылі, сядзіба пабудавана з цэглы і каменя, які мае багатае архітэктурнае аблічча. У [[1827]] г. — было 27 двароў (137 жыхароў) з нацыянальным складам — [[Русіны (этнічная група)|русіны]]<ref>стр.729 (Krupe) том IV, «Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich»… toponimy z obszaru Rzeczypospolitej Obojga Narodów, 1880—1902 r., w Warszawie przez Filipa Sulimierskiego, Bronisława Chlebowskiego i Władysława Walewskiego. {{ref-pl}}</ref>. У [[1905]] г. было 80 двароў (987 жыхароў): [[Праваслаўе|праваслаўных]] 435, [[Каталіцкая царква|рыма-каталікоў]] 537, [[Іўдаізм|іўдзеяў]] 15. У сяле дзейнічала царква і [[Гміна|гмінная]] вучэльня<ref>стр. 223 № 22 (cтр. XIX), «Справочная книжка Люблинской губернии», ред. книжки К. Чернецкий, изд. Люблинской губернской типографией по распоряжению губернского начальства, г. Люблин, 1905 г.</ref>. У [[2007]] г. — 728 жыхароў (360 жан. і 369 муж.)<ref>«Strategia rozwoju gminy Krasnystaw 2007—2020 (Aktualizacja)», opr. W O. K. Sp. z o.o., Warszawa, sierpień 2007 r., 2.2.Demografia (#8), s. 9 {{ref-pl}}</ref>. У [[1962]] г. рэшткі руінаў замка і баронскага асабняка часткова былі ўмацаваны і абноўлены. Музей г. Красностава захоўвае 1500 экспанатаў з замка Крупэ. Прыватны ўладальнік займаецца аднаўленнем былой пышнасці замка Крупэ, і турыстычны ўдзел у дзвюх падзеях у год поруч замка Крупэ спрыяе яго адраджэнню. Дзяржаўныя ўлады Польшчы (муніцыпалітэт г. [[Красныстаў]]) афіцыйна ўключылі яго ў турыстычныя маршруты, вычышчана тэрыторыя, праводзяць падсвятленне, у падножжа замка ёсць бясплатны паркінг. Ля замка ў чэрвені праходзіць фальклорны канцэрт і забаўка пускання вянкоў на ваду ў ноч [[Купалле|Івана Купала]], у жніўні праводзіцца кірмаш «Падзамча» (тавары народнага мастацтва і рамёстваў, рэгіянальныя стравы, маладзёжныя ансамблі, камедыянты і т.п.). == Славутасці == * Руіны замка [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] (у дзяржаўным рэестры гістарычных помнікаў — KOBiDZ); * Двор маёнтка XVIII ст., размешчаны ў парку паблізу замка; * Старадаўняя каменная піраміда паблізу замка на гары ў лесе, г.зв. «Арыянская магіла». <gallery> File:Krupe (js).jpg|Замак ля с. Крупэ File:Krupe - dwór.JPG|Асабняк ля с. Крупэ </gallery> {{зноскі|2}} == Літаратура == * '''Krupe''', стар. 729 том IV, «Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich»… toponimy z obszaru Rzeczypospolitej Obojga Narodów, 1880—1902 r., w Warszawie przez Filipa Sulimierskiego, Bronisława Chlebowskiego i Władysława Walewskiego. {{ref-pl}} * '''Крупе''', стр. 223 № 22 (cтр. XIX), «Справочная книжка Люблинской губернии», ред. книжки К. Чернецкий, изд. Люблинской губернской типографией по распоряжению губернского начальства, г. Люблин, 1905 г. {{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://www.mapofpoland.pl/Krupe,mapa.html Крупэ на карце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100122005118/http://www.mapofpoland.pl/Krupe,mapa.html |date=22 студзеня 2010 }} {{ref-pl}} * [http://zamki.res.pl/krupe.htm Замак у Крупэ] {{ref-pl}} * [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Str._729_t._IV.jpg '''Krupe''', str. 729, Tom IV, «Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich…toponimy z obszaru Rzeczypospolitej Obojga Narodów», w Warszawie przez Filipa Sulimierskiego, Bronisława Chlebowskiego i Władysława Walewskiego; 1880—1902 r.] {{ref-pl}} * [http://www.krasnystaw-powiat.pl/ Turystyka i agroturystyka. WALORY KRAJOZNAWCZE I TURYSTYCZNE POWIATU: Szlak «Ariański»-żółty, Szlak Mikołaja Reja, Szlaki Turystyczne — samochodowe] {{ref-pl}} * Tomasz Jurasz: Zamki i ich tajemnice. Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 1972 r. {{ref-pl}} * [http://www.krasnystaw-rys.info.pl/Pliki/76SztukadawnejZiemiChelmskiej.htm Irena Rolska-Boruch: Murowane zamki i dwory w ziemi chełmskiej w wiekach XVI i XVII. (дата доступа 18.04.2008)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160428232129/http://www.krasnystaw-rys.info.pl/Pliki/76SztukadawnejZiemiChelmskiej.htm |date=28 красавіка 2016 }} {{ref-pl}} lyo4ggsanru8uiu8i55yem542b1jqk7 Таргавіцкая канфедэрацыя 0 117927 5133821 4782804 2026-04-30T02:50:00Z IshaBarnes 124956 спасылка 5133821 wikitext text/x-wiki [[Выява:Vasili Stepanovich Popov.PNG|thumb|266px|right|[[Васіль Сцяпанавіч Папоў]] — аўтар таргавіцкай канфедэрацыі]] {{Руска-польская вайна 1792}} '''Таргавіцкая канфедэрацыя''' — [[Канфедэрацыя (Рэч Паспалітая)|саюз магнатаў]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] супраць прагрэсіўных рэформ [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага сойма]] 1788—1792 г., які выкарыстала [[Расійская імперыя]] з мэтай рэстаўрацыі там дзяржаўнага ладу, што існаваў да прыняцця [[Канстытуцыя 3 мая 1791|Канстытуцыі 3 мая 1791 г.]] Акт Таргавіцкай канфедэрацыі падпісаны ў [[Санкт-Пецярбург]]у [[27 красавіка]] [[1792]] г., фіктыўна абвешчаны ў мястэчку Таргавіца ([[Украіна]]) [[14 мая]] [[1792]] г., праз 3 дні пасля пачатку [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года|інтервенцыі Расійскай імперыі ў Рэч Паспалітую]]. Акт Таргавіцкай канфедэрацыі называў расійскія войскі сяброўскімі, скасоўваў усе рашэнні Чатырохгадовага сойма, у т.л. Канстытуцыю 3 мая 1791 г., заклікаў шляхту злучыцца для «абароны рэспубліканскіх свабод» і тэрытарыяльнай цэласнасці дзяржавы. У [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] адпаведныя канфедэрацыі ў ваяводствах і паветах ствараліся пры падтрымцы царскіх войск; у іх кіраўніцтва ўваходзілі маршалкі і па 6 канцылярыстаў, з якіх 2 дэлегаваліся ў Генеральную канфедэрацыю ВКЛ (Генеральнасць). Апошнімі былі створаны канфедэрацыі [[Віцебскае ваяводства|Віцебскага ваяводства]] (акт абвешчаны [[16 кастрычніка]] [[1792]] г. у мястэчку [[Чарэя]], маршалак В. Гласко) і [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскага павета]] ([[27 кастрычніка]] 1792 г., маршалак М. К. Аскерка). Удзельнікі канфедэрацый прысягалі змагацца супраць Канстытуцыі 3 мая 1791 г., прынцыпу спадчыннасці каралеўскага трона, абавязваліся ўмацоўваць панаванне каталіцтва, агульнашляхецкую роўнасць, непадзельнасць дзяржавы і захаванне уніі ВКЛ з Польшчай. Генеральная канфедэрацыя ВКЛ абвешчана ў Вільні 14 (25) чэрвеня 1792 г. у складзе 12 радцаў ([[Юзаф Казімір Касакоўскі|Ю. Касакоўскі]], П. Касакоўскі, С. Мануцы, А. Ромер, К. Рамановіч, Г. Швыкоўскі, М. Гедройц, Ю. Нарбут, М. Ю. Данкевіч, І. Штэйн, А. Снарскі, Ф. Контрым); маршалак — [[Аляксандр Міхал Сапега|А. М. Сапега]]. Канфедэрацыю падтрымалі каля 40 тыс. шляхціцаў ВКЛ. Паводле ўказа [[Кацярына II|Кацярыны II]] ад 25 чэрвеня (6 ліпеня) 1792 г. у паветах ствараліся [[Канфедэрацкі суд|канфедэрацкія суды]]. Генеральнасць 1 чэрвеня 1792 г. патрабавала, каб на працягу 2 тыдняў усе грамадзяне прысягнулі на вернасць ёй, 24 ліпеня 1792 г. забараніла секвестр і экзекуцыю шляхецкіх уладанняў, 7 жніўня 1792 г. увяла цэнзуру і пашпартную сістэму рэгістрацыі пераходаў, 14 жніўня 1792 г. пазбавіла пасад і права голасу шляхціцаў, якія запісаліся ў мяшчанства і «падазроныя клубы», 15 верасня 1792 г. вызваліла з-пад арышту епіскапа Віктара Садкоўскага. 13 жніўня 1792 г. Генеральная канфедэрацыя ВКЛ пагадзілася злучыцца з Генеральнай кароннай канфедэрацыяй пры ўмове захавання ранейшай уніі ВКЛ з Польшчай, самастойнага судаводства і правядзення соймаў у Гародні, для чаго 14 жніўня — 22 верасня 1792 г. правяла новую прысягу мясцовых ураднікаў і войска. Канфедэрацыі Кароны і ВКЛ злучыліся ў Генеральную канфедэрацыю абодвух народаў у [[Брэст|Берасці]] 11 верасня 1792 г. 24 верасня 1792 г. Генеральнасць пераехала ў Гародню для падрыхтоўкі там вальнага сойма пад наглядам расійскага пасла Я. Я. Сіверса. 30 жніўня 1792 г. яна падпарадкавала сабе збор дзяржаўных падаткаў, аднак з-за скаргаў на ўціск паборцаў пры збіранні правіянту і фуражу для расійскіх войск 22 верасня 1792 г. перадала збор падаткаў мясцовым канфедэрацыям і трымальнікам маёнткаў. [[Каралеўства Прусія|Прусія]] ўвяла войскі на тэрыторыю Рэчы Паспалітай, а Расія абвясціла ноту аб падрыхтоўцы [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] і не дазволіла шляхце сабрацца ў лютым 1793 г. на выбарчыя соймікі, Генеральнасць для абароны краіны 11 лютага 1793 г. загадала мясцовых канфедэрацыям склікаць [[Паспалітае рушэнне|паспалітае рушанне]] і абраць [[ротмістр]]аў. У сувязі з гэтым 10 сакавіка 1793 г. Сіверс прадаставіў павятовым маршалкам ранг [[Ваявода|ваявод]] і 6 мая 1793 г. дазволіў правесці шляхецкія выбары на [[Гарадзенскі сойм (1793)|Гарадзенскі сойм]] 1793 г. 27 мая 1793 г. зачынены канфедэрацкія суды і адноўлены земскія. Ухваленнем на сойме 2-га падзелу Рэчы Паспалітай і дагавора з Расіяй Таргавіцкая канфедэрацыя канчаткова скампраметавала сябе і 15 верасня 1793 г. распушчана. == Гл. тасксама == * [[Антоні Пулаўскі]] == Літаратура == * ''[[Сяргей Міхайлавіч Салаўёў|Соловьев, С. М.]]'' История падения Польши. Восточный вопрос / С. М. Соловьев. — Москва : Астрель-АСТ, 2003. — 364 с. * {{крыніцы/БелЭн|15|Таргаві́цкая канфедэра́цыя|[[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка|Анішчанка Я. К.]]|440}} * {{крыніцы/ЭГБ|6-1|Таргаві́цкая канфедэра́цыя|[[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка|Анішчанка Я.]]|505}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1792 годзе]] [[Катэгорыя:Таргавіцкая канфедэрацыя| ]] [[Катэгорыя:1792 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Рэчы Паспалітай]] sx6gpyzxiac6nmweyye5z68q0xuuh5f Клюні 0 118134 5133721 4430579 2026-04-29T18:12:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133721 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{Славутасць |Тып = Кляштар |Беларуская назва = Клюні |Арыгінальная назва = Cluny |Выява = Cluny-Abtei-Ostfluegel-mtob.jpg |Подпіс выявы = Абацтва Клюні ў 2004 годзе |Шырыня выявы = 200px |Статус = ліквідавана ў 1790 годзе, захаваўся шэраг пабудоў |Краіна = Францыя |Назва месцазнаходжання = Дэпартамент |Месцазнаходжанне = [[Сона і Луара]] |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 26|lat_sec = 03 |lon_dir = E|lon_deg = 4|lon_min = 39|lon_sec = 33 |region = |CoordScale = |Канфесія = Каталіцызм |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = Бенедыкцінцы, [[Клюнійская кангрэгацыя]] |Тып кляштара = Абацтва |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = [[Гільём I Аквітанскі]] |Першае згадванне = |Заснаванне = 909 |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = 1790 год |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons = Abbey of Cluny }} '''Клюні́''' ({{lang-fr|Cluny}}) — былое [[бенедыкцінцы|бенедыкцінскае]] [[абацтва]] ў [[Верхняя Бургундыя|Верхняй Бургундыі]], недалёка ад [[Макон]]а. == Гісторыя == У верасні [[909]] года [[Герцагства Аквітанія|герцаг Аквітаніі]] [[Гільём I Аквітанскі|Гільём I Набожны]] заснаваў на базе сваёй вілы Клюні бенедыкцінскі кляштар святых Пятра і Паўла. Першым настаяцелем стаў [[Бернон, абат Клюні|абат Бернон]]. Адметнай рысай Клюні было тое, што кляштар быў выняты з-пад улады як свецкіх кіраўнікоў, так і мясцовага [[біскуп]]а і падпарадкоўваўся непасрэдна Папе. Неўзабаве кляштар, у якім выконваўся строгі бенедыкцінскі статут, стаў на чале невялікі [[кангрэгацыя|кангрэгацыі]] з сямі кляштароў. [[Выява:Plan.abbaye.Cluny.png|thumb|left|150px|План абацтва]] Другім настаяцелем кляштара быў святы [[Адон Клюнійскі]], які стаў адной з галоўных дзеючых асоб [[Клюнійская рэформа|Клюнійскай рэформы]]. У [[931]] годзе Папа [[Ян XI]] дараваў абату Адону прывілей прымаць пад сваю юрысдыкцыю кляштары, якія праводзілі ў сябе Клюнійскую рэформу, сутнасць якой складалася ў адраджэнні строгага духоўнага і аскетычнага жыцця ў перыяд заняпаду манаства. Гэты прывілей спрыяў хуткаму росту кангрэгацыі з цэнтрам у Клюні, нягледзячы на магутнае процідзеянне французскага епіскапата, які не жадаў губляць кантроль над французскімі кляштарамі. Пры абаце [[Адылон, абат Клюні|Адылоне]] (994—1049) да Клюні адносілася ўжо большая частка французскіх і бургундскіх кляштараў. Пры настаяцелях [[Гуга Клюнійскі|Гуга Клюнійскім]] (1049—1109) і [[Пётр Вялебны|Пятры Вялебным]] (1122—1157) само абацтва дасягнула росквіту, а кангрэгацыя перасягнула межы сучаснай Францыі, клюнійскія кляштары з'явіліся ў [[італія|Італіі]], [[іспанія|Іспаніі]], [[англія|Англіі]], [[германія|Германіі]] і [[польшча|Польшчы]], а агульны лік іх набліжаўся да 2000. Кляштар карыстаўся вялікім уплывам і аўтарытэтам у грамадстве. Абаты Клюні аказвалі істотны ўплыў на рэлігійную і свецкую палітыку. З абацтва выйшла 12 кардыналаў і некалькі Пап, у тым ліку Папа [[Рыгор VII]], ініцыятар [[Грыгарыянская рэформа|Грыгарыянскай рэформы]], якая шмат у чым базіравалася на падмурку Клюнійскай рэформы. З першых дзевяці настаяцеляў Клюні пяцёра былі прылічаны да ліку святых. У Клюні строга сачылі за дысцыплінай, надавалі вялікае значэнне [[аскетызм]]у. Асаблівая ўвага надавалася поўнай глыбокай пашане здзяйсненню літургіі, працяглым малітвам. Паколькі ў абацтве заахвочвалася маўчанне, у Клюні выпрацавалася асаблівая мова жэстаў. У [[XII]] стагоддзі манастырская бібліятэка налічвала 570 [[манускрыпт]]аў і была адной з самых вялікіх у Еўропе. [[Выява:Dehio 212 Cluny.jpg|thumb|left|Клюні III (рэканструкцыя)]] Першы храм абацтва (Клюні I) быў пабудаваны пры абаце Берноне ў [[927]] годзе. У канцы X стагоддзя пры абатах [[Маёль Клюнійскі|Маёлі]] і [[Адылон Клюнійскі|Адылоне]] царква была цалкам перабудавана (Клюні II). Гіганцкая базіліка, вядомая як Клюні III, была збудавана ў 1088—1095 гадах і аказала моцны ўплыў на [[раманскі стыль]] у архітэктуры. Даўжыня базілікі складала 187 м, вышыня — 30 метраў, што рабіла яе самай вялікай царквой Еўропы аж да будаўніцтвы [[Сабор Святога Пятра|Сабора Святога Пятра]]. З [[XIII]] стагоддзя пачаўся паступовы заняпад абацтва, выкліканы фінансавымі праблемамі, паслабленнем манастырскіх нораваў і ўзвышэннем іншых манаскіх ордэнаў, у першую чаргу [[цыстэрцыянцы|цыстэрцыянцаў]], іншай рэфарматарскай галіны бенедыкцінцаў, і зноў створаных [[жабрацкія ордэны|жабрацкіх ордэнаў]]. У [[1516]] годзе кароль Францыі дамогся права прызначаць абатаў Клюні, што прывяло да яшчэ большага заняпаду кляштара. У [[1562]] годзе Клюні быў цалкам разрабавана [[гугеноты|гугенотамі]]. Абацтва Клюні было зачынена пасля [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]] ў [[1790]] годзе, трыма гадамі пазней спалена і разрабавана сялянамі. У [[1798]] годзе рэшткі абацтва былі прададзены і некалькі дзесяцігоддзяў выкарыстоўваліся як каменяломня. Да нашых дзён захавалася толькі каля 10 % працэнтаў базілікі Клюні III, у тым ліку паўднёвая званіца. Захаваныя пабудовы былі рэстаўраваны ў XX стагоддзі. У наш час у будынках абацтва размяшчаецца навучальная ўстанова — клюнійскі цэнтр [[Нацыянальная вышэйшая школа мастацтваў і рамёстваў|Нацыянальнай вышэйшай школы мастацтваў і рамёстваў]]. == Першыя абаты кляштара == * [[Бернон, абат Клюні|Бернон]] (909—926) * [[Адон Клюнійскі|Адон]] (926—942), святы * [[Аймар, абат Клюні|Аймар]] (942—954) * [[Маёль Клюнійскі|Маёль]] (954—994), святы * [[Адылон Клюнійскі|Адылон]] (994—1049), святы * [[Гуга Клюнійскі|Гуга]] (1049—1109), святы * [[Понс дэ Мельгель|Понс]] (1109—1122) * [[Гуга II, абат Клюні|Гуга II]] (1122—1122) * [[Пётр Вялебны]] (1122—1157), святы == Гл. таксама == * [[кангрэгацыя Клюні]] * [[Клюнійская рэформа]] * Недалёка ад Клюні знаходзіцца сусветна вядомая [[экуменізм|экуменістыченая]] абшчына [[Тэзэ]]. * У гонар абацтва названы [[астэроід]] [[(229631) Клюні]]<ref>{{Sbdb|229631}}</ref>. * Абацтва з'яўляецца ўладальнікам [[Знак Eўрапейскай спадчыны|Знака Еўрапейскай спадчыны]] {{зноскі}} == Літаратура == * «Клюни» // Католическая энциклопедия. Изд. францисканцев. Т.2. М.:2005 * {{кніга |аўтар = Мулен, Лео |загаловак = Повседневная жизнь средневековых монахов Западной Европы (X-XV вв.) |арыгінал = |спасылка = http://www.gumer.info/bogoslov_Buks/History_Church/Mulen_lifeMonah_index.php |месца = М. |выдавецтва = Маладая гвардыя |год = 2002 |isbn = 5-235-02450-8 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/04073a.htm Catholic Encyclopedia. Congregation of Cluny {{ref-en}}] == Спасылкі == {{commonscat|Abbaye de Cluny}} * [http://architecture.relig.free.fr/cluny.htm Abbaye de Cluny {{ref-fr}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090116180315/http://architecture.relig.free.fr/cluny.htm |date=16 студзеня 2009 }} * [http://www.cluny-tourisme.com Інфармацыя пра наведванне Клюні] [[Катэгорыя:Сярэдневякоўе]] [[Катэгорыя:Бенедыкцінскія кляштары Францыі]] [[Катэгорыя:Абацтвы]] [[Катэгорыя:Кангрэгацыя Клюні]] [[Катэгорыя:Аб’екты Еўрапейскай спадчыны]] 9gampt5558rm4wjlo6a5to0pnq84hh6 Краснае (Маладзечанскі раён) 0 118346 5133799 5078748 2026-04-30T01:26:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133799 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Краснае}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Краснае |вобласць = Мінская |раён = Маладзечанскі |сельсавет2 = Красненскі |ранейшыя назвы = Краснае Сяло }} '''Кра́снае''' ({{lang-be-trans|Krasnaje}}, {{Lang-ru|Красное}}) — вёска ў [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Уша (прыток Віліі)|Уша]]. Цэнтр [[Красненскі сельсавет (Маладзечанскі раён)|Красненскага сельсавета]]. Месціцца за 16 км на паўднёвы ўсход ад [[Маладзечна|Маладзечны]]. Праз Краснае ідзе [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі|аўтамабільная дарога]] [[Мінск]] — [[Маладзечна]] — [[Нарач (курортны пасёлак)|Нарач]] {{Таблічка-by|Р|28}}. Чыгуначная станцыя [[Уша (станцыя)|Уша]] на лініі [[Мінск]] — [[Маладзечна]]. Краснае — даўняе [[мястэчка]] гістарычнай [[Менскі павет|Меншчыны]]. == Назва == [[Тапонім]] Краснае ўтварыўся ад адпаведнага прыметніка, сінонімам якога ёсць слова прыгожы<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/hsbm/krasnyj|title=красный - Гістарычны слоўнік беларускай мовы (1982–2017)|website=verbum.by|access-date=2025-03-01}}</ref>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Упершыню паселішча згадваецца як ''Краснае Сяло'' ў 1387 годзе<ref name="atlas1">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 216.</ref>. [[Старабеларуская мова|Старабеларускай мовай]]: ''Красное Село''<ref name="atlas1" />. У XV стагоддзі Краснае Сяло згадваецца як уладанне [[Вялікія князі літоўскія|вялікіх князёў літоўскіх]]. Пазней землі былі аддадзены на выкуп жыхарам, у 1486 годзе Краснае атрымала статус [[мястэчка]]{{Sfn|SgKP|1883|s=624}}. Да 1500 года вялікім князем [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандрам Ягелончыкам]]{{sfn|ГВБ|2012|с=275}} заснаваны касцёл, з 1503 года ў ім служыў гаспадарскі пісар [[Адам Якубавіч з Котры|Адам з Котры]]. Краснае ўпамінаецца ў 1519 годзе ў час [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1512—1522)|вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1512—1522 гадоў]]{{sfn|ГВБ|2012|с=275}}. У канцы XV — 1-й палове XVI стст. Краснае было цэнтрам староства, якое паводле адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў увайшло ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]]. У 1567 годзе ўласнасць казны. У 1708 годзе, за часамі [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны 1700—1721 гадоў]], Краснае было разрабавана і спустошана{{sfn|ГВБ|2012|с=275}}. Каля 1757 года ўласнасць смаленскага кашталяна [[Станіслаў Антоні Бужынскі|Станіслава Бужынскага]], пазней яго сына ваяводы менскага [[Тадэвуш Бужынскі|Тадэвуша]]{{Sfn|SgKP|1883|s=624}}. У 1765 годзе мястэчка Краснае Сяло на 78 двароў, млын, карчма, фальварак, уласнасць казны{{sfn|ГВБ|2012|с=275}}. У канцы XVIII стагоддзя мястэчка было ва ўласнасці дзяржавы, сяло (таксама [[Плябань|Плябанія Краснае Сяло]]) было ва ўласнасці касцёла<ref name="atlas2">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 250.</ref>. === Пад уладай Расійскай імперыі === [[Файл:Krasnaje. Краснае (1916).jpg|міні|злева|Краявід мястэчка, 1916 г.]] У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскім павеце]]. У 1806 годзе быў пабудаваны новы касцёл, які быў закрыты расійскімі ўладамі ў 1830 годзе за ўдзел ксяндзоў у [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанні]]. Непадалёк з 1800 года будаваўся другі касцёл, які быў адкрыты ў 1855 годзе. Была драўляная праваслаўная Ільінская царква і 3 могілкавыя капліцы{{sfn|ГВБ|2012|с=275}}. У 1860 годзе адкрыта [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]]. У 1868 годзе расійскія ўлады адабралі касцёл у вернікаў і перадалі яго праваслаўнай царкве (месціцца ў [[Плябань|Плябані]]), што стала вынікам рэпрэсій пасля падаўлення [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]{{sfn|ГВБ|2012|с=275}}. Пасля 1861 года Краснае стала цэнтрам [[Краснасельская воласць (Вілейскі павет)|Краснасельскай воласці]] Вілейскага павета. У 1880 годзе дзейнічалі народнае вучылішча, царква, сінагога, паштовае аддзяленне, [[хлебазапасны магазін]], 2 цагельныя заводы, 2 вапнавыя заводы, піваварны завод, 2 лаўкі, 2 заезныя дамы. Чацвяргамі адбываліся базары, штогод 1 кастрычніка — [[кірмаш]]. У 1884—1885 гадах у народным вучылішчы вучыліся 48 хлопчыкаў і 3 дзяўчынкі{{sfn|ГВБ|2012|с=276}}. У 1889 годзе з бутавага каменю была пабудавана Пакроўская царква. Паводле перапісу 1897 года дзейнічала царква, 2 малітоўныя дамы, народнае вучылішча, паштовае аддзяленне, фельчарскі пункт, хлебазапасны магазін, 21 лаўка, 7 корчмаў, казённая вінная лаўка. Адна вуліца цягнулася ўздоўж ракі Уша на вярсту, другая — перасякала раку і злучала мястэчка з чыгуначнай [[Уша (станцыя)|станцыяй Уша]]{{sfn|ГВБ|2012|с=275}}. У 1899 годзе адкрыта царкоўна-прыходская школа. У 1912 годзе ў цэнтры мястэчка з чырвонай цэглы быў збудаваны касцёл Найсвяцейшай Панны Марыі{{sfn|ГВБ|2012|с=275}}. <center><gallery caption="Мястэчка на здымках пачатку XX ст." widths=150 heights=150 perrow="4"> Выява:Krasnaje, Rynak. Краснае, Рынак (1902).jpg|Рынак, {{nobr|1902 г.}} Выява:Krasnaje, Uniebaŭziaćcia. Краснае, Унебаўзяцьця (1.05.1917).jpg|Касцёл, {{nobr|1917 г.}} Выява:Krasnaje, Maładečanskaja, Pakroŭskaja. Краснае, Маладэчанская, Пакроўская (1900).jpg|Царква, {{nobr|1900 г.}} Выява:Krasnaje, Vuša. Краснае, Вуша (1918).jpg|Чыгуначная станцыя, {{nobr|1918 г.}} </gallery></center> === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў і з кастрычніка 1920 года пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года Краснае адышло да [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], цэнтр [[Краснае (гміна)|гміны]] [[Маладзечанскі павет|Маладзечанскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У мястэчку базавалася гарнізонная сядзіба батальёна [[Корпус аховы памежжа|Корпуса аховы памежжа]] «Краснае». У беларускай гістарыяграфіі землі вядомыя як [[Заходняя Беларусь]]. Паводле перапісу 1925 года быў таксама аднайменны фальварак на 1 двор. <center><gallery caption="Мястэчка ў 1920—1930-х" widths=150 heights=150 perrow="4"> Выява:Krasnaje, Kangresoŭka. Краснае, Кангрэсоўка (1921-39).jpg|Пякарня-кавярня «Кангрэсоўка» Выява:Krasnaje, Maładečanskaja. Краснае, Маладэчанская (1920-29).jpg|Маладэчанская вуліца, выезд з мястэчка Выява:Krasnaje, Maładečanskaja. Краснае, Маладэчанская (1930-39).jpg|Маладэчанская вуліца, касцёл Выява:Krasnaje, Maładečanskaja. Краснае, Маладэчанская (4.06.1939).jpg|Маладэчанская вуліца, {{nobr|4 чэрвеня 1939 г.}} Выява:Krasnaje, Narodny dom. Краснае, Народны дом (10.1934).jpg|Народны дом, {{nobr|кастрычнік 1934 г.}} Выява:Krasnaje, Rynak. Краснае, Рынак (1901-39).jpg|Рынак Выява:Krasnaje, Vuša. Краснае, Вуша (1919-39).jpg|Чыгуначная станцыя Выява:Krasnaje, Rynak. Краснае, Рынак (1921-39) (4).jpg|Рынак, польскі батальён </gallery></center> У другой палове верасня 1939 года Краснае [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|занята]] Чырвонай Арміяй, з 14 лістапада 1939 года ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1940 годзе нададзены статус [[Пасёлак гарадскога тыпу|пасёлка гарадскога тыпу]]. З 12 кастрычніка 1940 года ва [[Уланаўшчынскі сельсавет|Уланаўшчынскім сельсавеце]] [[Радашковіцкі раён|Радашковіцкага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]]. [[Файл:Krasnaje. Краснае (24.09.1939).jpg|міні|24 верасня 1939 г. Чырвонаармейцы раздаюць савецкія газеты жыхарам Краснага]] У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 25 чэрвеня 1941 да 4 ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Было створана гета, 5 сакавіка 1943 года расстраляны 2 тысячы жыхароў і 800 ваеннапалонных{{sfn|ГВБ|2012|с=276}}. За час вайны было спалена 165 двароў, 25 жыхароў вывезены на прымусовыя работы ў Германію{{sfn|ГВБ|2012|с=276}}. У вызваленым Красным савецкае камандаванне летам 1944 года арганізавала шпіталь для параненых салдат і афіцэраў, які знаходзіўся да самага канца вайны. Тут лячыліся параненыя франтавікі. Некаторыя з іх тут і памерлі ад ран. Пахавалі іх на ўскрайку Краснага, дзе і ўстаноўлены ім помнік. З 20 верасня 1944 года ў [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. У 1949 годзе створаны калгас «Чырвоны Маяк». З 16 ліпеня 1954 года — вёска<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об упразднении городского поселка Красное, Радошковичского района, Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. 12 студзеня 1966 года да Краснага быў далучаны пасёлак Маладзечанскага лясгаса (5 двароў, 14 жыхароў). == Насельніцтва == * 1765 год — 78 двароў{{sfn|ГВБ|2012|с=275}} * 1799 год — 50 двароў, 304 жыхары, з іх 107 [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэяў]], 8 [[Беларускія татары|татар]], 71 чалавек з [[Ваколічная шляхта|ваколічнай шляхты]]{{sfn|ГВБ|2012|с=275}} * 1866 год — 60 двароў, 172 жыхары{{Sfn|SgKP|1883|s=624}} * 1880 год — 64 двары, 455 жыхароў{{sfn|ГВБ|2012|с=275}} * 1897 год — 152 двары, 1019 жыхароў{{sfn|ГВБ|2012|с=275}} * 1921 год — 1012 жыхароў, з іх 152 рыма-каталікі, 539 праваслаўных, 2 евангелісты, 319 іўдзеяў<ref>Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom VII. Część II. Ziemia Wileńska. Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1923</ref> * 1925 год — 182 двары, 1012 жыхароў; [[фальварак]], 1 двор, 4 жыхары{{sfn|ГВБ|2012|с=275}} * 1969 год — 546 двароў, 2370 жыхароў{{sfn|ГВБ|2012|с=275}} * 1972 год — 611 двароў, 2989 жыхароў * 1997 год — 1216 двароў, 3283 жыхароў<ref>Валерый Шаблюк. Краснае // {{Крыніцы/ЭГБ|4к|250}}</ref> * 2009 год — 2868 жыхароў<ref name=":0">{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-03-01|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> * 2011 год — 2916 жыхароў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://www.molodechno.minsk-region.by/ru/region/geogr|title=География {{!}} РЕГИОН {{!}} Молодеченский район{{!}}Молодечно{{!}}Молодеченский райисполком{{!}}Новости Молодеченского района|website=www.molodechno.minsk-region.by|access-date=2025-03-01|archive-date=4 кастрычніка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004221904/http://www.molodechno.minsk-region.by/ru/region/geogr|url-status=dead}}</ref> * 2019 год — 2769 жыхароў<ref name=":0" /> == Інфраструктура і эканоміка == На 2011 год працавалі клуб, дзіцячы сад, аддзяленне сувязі, сярэдняя школа, кансервавы завод, льнозавод, вытворчыя ўчасткі Мінскага завода «Белпласт»{{sfn|ГВБ|2012|с=275}}. == Славутасці == * Гарадзішча «Замак» * Гарадзішча, за 0,5 км на поўдзень ад Краснага * [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Краснае)|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] (1908—1912) * Яўрэйскія і каталіцкія могілкі * [[Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Краснае)|Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы]] (1889) <center><gallery caption="Славутасці" widths=150 heights=150 perrow="4"> Выява:Костёл Вознесения Пресвятой Девы Марии в деревне Красное (Молодечненский район).jpg|Касцёл Выява:Church of Protection of the Holy Virgin in Krasnaje.jpg|Царква Выява:Древнее Городище. 1 тысячелетие до Н.Э. Ancient Settlement. 1 millennium - panoramio.jpg|Гарадзішча Выява:Краснае. Гарадзішча (02).jpg|Гарадзішча Выява:Krasnaje. Краснае (2025) 08.jpg|Касцёл Выява:Красное, Молодечненский район, Минская область, Беларусь 05.jpg|Забудова мястэчка Выява:Krasnaje. Краснае (2025) 11.jpg|Склеп Тышынскіх на могілках Выява:Krasnaje. Краснае (2025) 09.jpg|Магіла паўстанца 1863 г. Ігнацыя Абрамовіча </gallery></center> == Вядомыя асобы == * [[Аўген Вярбіцкі]] (1922—1986) — амерыканскі біяхімік беларускага паходжання. * [[Іаан (Харашэвіч)]] (1933—2020) — беларускі праваслаўны царкоўны дзеяч. * [[Віктар Сяргеевіч Івашка]] (нар. 1947) — беларускі спецыяліст у галіне парашковай металургіі і кампазіцыйных матэрыялаў, тэхналогіі машынабудавання. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-3|Краснае|275—276}} * {{SgKP|IV|624|Krasne, miasteczko, powiat wilejski, gmina Krasnesioło}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://radzima.org/be/miesca/krasnae-2.html Здымкі на Radzima.org] * [http://globustut.by/krasnoe_mo/index.htm Славутасці на партале globustut.by] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Красненскі сельсавет (Маладзечанскі раён)}} [[Катэгорыя:Красненскі сельсавет (Маладзечанскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Маладзечанскага раёна]] [[Катэгорыя:Краснае (Маладзечанскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] cp10rp3xu4na6z52yh2lr0nuj5uhre0 Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы 100 121975 5133686 5133377 2026-04-29T15:51:10Z NirvanaBot 40832 +4 новых 5133686 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Зыгмунт Юндзіл|2026-04-29T15:18:21Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Томас Лаў Пікак|2026-04-29T07:15:26Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Патрык Гордан|2026-04-29T06:01:19Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Канстанцін Якаўлевіч Курачкін|2026-04-28T19:46:27Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Параска Сцяпанаўна Плытка-Гарыцвіт|2026-04-28T12:38:49Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Іван Хрысанфавіч Каладзееў|2026-04-28T08:50:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Джон Фаўлз|2026-04-28T06:06:09Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Шарлота Бронтэ|2026-04-28T05:56:35Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Аляксандр Міхайлавіч (князь уладзімірскі)|2026-04-27T19:11:09Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Павел Свярдлоў|2026-04-26T17:56:51Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Яўген Казарцаў|2026-04-26T17:42:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Юр’евіч Монзуль|2026-04-26T16:45:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Себасцьян Саве|2026-04-26T16:06:56Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Яраслаў Васількавіч|2026-04-26T12:59:50Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Андрэй Ляховіч|2026-04-26T09:42:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Геда Хамдан Ахмед|2026-04-26T07:58:07Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Валяр’ян Шлягер|2026-04-25T18:37:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Джэры Райс|2026-04-25T14:36:22Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Хусейн Бармаш|2026-04-25T13:47:33Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Джын Локхарт|2026-04-25T09:58:14Z|StarDeg}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ak8ywtbke1tg915jiuzo3dpczh5p8dd Сёмкава 0 122402 5133812 5117983 2026-04-30T01:57:34Z IshaBarnes 124956 спасылка 5133812 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Сёмкава |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg =54|lat_min = 01|lat_sec = 06 |lon_dir =E|lon_deg =27|lon_min = 26|lon_sec = 39 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Папярнянскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1567 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 17 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243010342 }} '''Сё́мкава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Сямко́ва, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Siomkava}}, {{lang-ru|Сёмково}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911n0040424&q_id=9921534|title=Решение Минского районного Совета депутатов от 17 февраля 2011 года № 103 «О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов в агрогородки»|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> у [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на шашы {{таблічка-by|H|9031}}. Уваходзіць у склад [[Папярнянскі сельсавет|Папярнянскага сельсавета]]. Аграгарадок месціцца на берагах рэк [[Вяча (рака)|Вяча]] і [[Чарняўка (басейн Свіслачы)|Чарняўка]], каля [[Заслаўскае вадасховішча|Заслаўскага]] [[вадасховішча]]. == Назва == Назва Сёмкава ўтвораная ад імя Сёмка (Сямён)<ref>{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. 341</ref>. == Гісторыя == Даўней Сёмкаў падзяляўся на Сёмкаў Заслаўскі (Саламярэцкі) і Сёмкаў Стары (Стэцкевічаўскі). У 1567 годзе сяло Сёмкава, уласнасць Станіслававічаў у [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1582 годзе сяло, цэнтр маёнтка, двор, уласнасць князёў Івана Саламярэцкага, Ганны Янавай Глябовічаўны, князя Багдана Іванавіча Саламярэцкага і Яна Рэкуця. У 1600 годзе сяло, панскі двор, уласнасць [[Род Рэкуцяў|Рэкуцяў]]. У 1640 годзе як пасаг маёнтак перайшоў да Багдана Стэцкевіча, пазней уласнасць [[Сапегі|Сапегаў]]. У 1667 годзе маёнтак, 5 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]]. У 1755 годзе [[Міхал Антоні Сапега|Міхал Сапега]] падараваў маёнтак [[Адам Хмара|Адаму Хмару]]. У 1791 годзе маёнтак Сёмкаў, у склад якога ўваходзілі 14 вёсак, 128 дымоў, 7 корчмаў, у Заслаўскай парафіі. Сядзібна-паркавы комплекс Хмараў пачаў будавацца ў 1775 годзе. Доўгі час палац, які атрымаўся зграбным і шыкоўным, служыў рэзідэнцыяй шляхецкага роду. Акрамя галоўнага будынка італьянскі архітэктар [[Карла Спампані]] стварыў два сіметрычныя флігелі, аранжарэю, браму, тэрасы і парк у французскім стылі. Адам Хмара — мінскі ваявода, нават прыняў у ім караля Рэчы Паспалітай [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1800 годзе вёска, каля малага ручая побач з «вялікай віленскай дарогай», 30 двароў, 216 жыхароў, вадзяны млын, мураваны панскі дом, цагельня, драўляная каталіцкая капліца, уласнасць Адама Хмары, у Мінскім павеце. У 1815 годзе 141 душа мужчынскага полу, уласнасць Г. Хмары. У 1897 годзе вёска і маёнтак у Сёмкава-Гарадоцкай воласці Мінскага павета. У пачатку XX ст. было народнае вучылішча. <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="4" caption="Даўнія выявы Сёмкава"> Файл:Siomkaŭ Sałamiarecki, Chmara. Сёмкаў Саламярэцкі, Хмара (N. Orda, 9.07.1876).jpg|Сёмкава. Н. Орда Файл:Siomkaŭ Sałamiarecki, Chmara. Сёмкаў Саламярэцкі, Хмара (1901-14).jpg|Сядзіба ў пач. ХХ ст. Файл:Siomkaŭ Sałamiarecki, Chmara. Сёмкаў Саламярэцкі, Хмара (P. Alekseev, 1916).jpg|Сядзіба ў пач. ХХ ст. </gallery></center> У 1917 годзе комплекс нацыяналізавалі, разграбілі і праз нейкі час зрабілі там дзіцячы інтэрнат. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] вёска абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] ўвайшла ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У ліпені 1919 — ліпені 1920 года вёска была пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. У 1922 годзе створаны [[саўгас]] «Сёмкава», працаваў млын. З 20 жніўня 1924 года вёска ў [[Сёмкаў-Гарадоцкі сельсавет|Сёмкаў-Гарадоцкім сельсавеце]] [[Заслаўскі раён|Заслаўскага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. [[Файл:Siomkava, siadziba Chmaraŭ. Сёмкава, сядзіба Хмараў (2020) 07.jpg|міні|Флігель сядзібы Хмараў, 2020 г.]] У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска акупаваная нацысцкай [[Трэці рэйх|Германіяй]]. Ёсць звесткі, што тут быў арганізаваны канцлагер і ў дзіцячым інтэрнаце праводзіліся доследы над дзецьмі. Партызанская брыгада «Штурмавая» выратавала дзяцей у 1944 годзе. З 8 лютага 1959 года ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]]. З 20 студзеня 1960 года ў складзе [[Заслаўскі сельсавет|Заслаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.</ref>, з 9 жніўня 1979 года ў складзе Папярнянскага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 9 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. У 1989 годзе да вёскі далучаны пасёлак [[Сёмкава (пасёлак)|Сёмкава]]. == Насельніцтва == [[Файл:Siomkava2018.jpg|міні|Дарожны ўказальнік]] * 1800 — 30 двароў, 216 жыхароў * 1897 — вёска, 67 двароў, 419 жыхароў; маёнтак, 8 двароў, 92 жыхары{{sfn|БелЭн|2002}} * 1917 — вёска, 86 двароў, 189 жыхароў; маёнтак, 115 жыхароў{{sfn|БелЭн|2002}} * 1997 — 452 гаспадаркі, 1201 жыхар * 1999 — 1292 жыхары * 2001 — 1461 жыхар, 482 двары{{sfn|БелЭн|2002}} * 2010 — 1579 жыхароў == Прамысловасць і інфраструктура == * Прадпрыемства па вытворчасці дзіцячых цацак «Метэор» * Сярэдняя школа * Школа-інтэрнат * Клуб * Бібліятэка * Аптэка * Аддзяленне сувязі == Славутасці == [[Файл:Siomkava, siadziba Chmaraŭ. Сёмкава, сядзіба Хмараў (2020) 10.jpg|міні|Памятная дошка на тэрыторыі сядзібы]] * [[Сядзіба Хмараў (Сёмкава)|Сядзіба Хмараў]] (2-я палова 18 стагоддзя). Да пачатку ХХІ ст. адносна добра захаваліся два флігелі, у запушчаным стане аказаўся парк, цэнтральная сядзіба хутка разбураецца. У закінутым стане стаяць таксама адміністрацыйны корпус інтэрната, медсанчасць, іншыя пабудовы<ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20200227/1582786204-pad-minskam-imkliva-razburaecca-syadziba-hmarau |title=Архіўная копія |access-date=29 лютага 2020 |archive-date=29 лютага 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200229071528/http://zviazda.by/be/news/20200227/1582786204-pad-minskam-imkliva-razburaecca-syadziba-hmarau |url-status=dead }}</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Алена Філіпава]] (нар. 1987), беларуская спартсменка {{Зноскі}} == Літаратура == * Сёмкава // {{Крыніцы/ГВБ|8-3}} — С. 454—455. * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сёмкава||360}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|X|550|Siemków}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Папярнянскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] 8xyet5epvqodywpgdaksxifhwk5xz8r 5133827 5133812 2026-04-30T03:08:32Z IshaBarnes 124956 дапаўненне 5133827 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Сёмкава |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg =54|lat_min = 01|lat_sec = 06 |lon_dir =E|lon_deg =27|lon_min = 26|lon_sec = 39 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Папярнянскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1567 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 17 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243010342 }} '''Сё́мкава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Сямко́ва, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Siomkava}}, {{lang-ru|Сёмково}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911n0040424&q_id=9921534|title=Решение Минского районного Совета депутатов от 17 февраля 2011 года № 103 «О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов в агрогородки»|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> у [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на шашы {{таблічка-by|H|9031}}. Уваходзіць у склад [[Папярнянскі сельсавет|Папярнянскага сельсавета]]. Аграгарадок месціцца на берагах рэк [[Вяча (рака)|Вяча]] і [[Чарняўка (басейн Свіслачы)|Чарняўка]], каля [[Заслаўскае вадасховішча|Заслаўскага]] [[вадасховішча]]. == Назва == Назва Сёмкава ўтвораная ад імя Сёмка (Сямён)<ref>{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. 341</ref>. == Гісторыя == Даўней Сёмкаў падзяляўся на Сёмкаў Заслаўскі (Саламярэцкі) і Сёмкаў Стары (Стэцкевічаўскі). У 1567 годзе сяло Сёмкава, уласнасць Станіслававічаў у [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1582 годзе сяло, цэнтр маёнтка, двор, уласнасць князёў Івана Саламярэцкага, Ганны Янавай Глябовічаўны, князя Багдана Іванавіча Саламярэцкага і Яна Рэкуця. У 1600 годзе сяло, панскі двор, уласнасць [[Род Рэкуцяў|Рэкуцяў]]. У 1640 годзе як пасаг маёнтак перайшоў да Багдана Стэцкевіча, пазней уласнасць [[Сапегі|Сапегаў]]. У 1667 годзе маёнтак, 5 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]]. У 1755 годзе [[Міхал Антоні Сапега|Міхал Сапега]] падараваў маёнтак [[Адам Хмара|Адаму Хмару]]. У 1791 годзе маёнтак Сёмкаў, у склад якога ўваходзілі 14 вёсак, 128 дымоў, 7 корчмаў, у Заслаўскай парафіі. Сядзібна-паркавы комплекс Хмараў пачаў будавацца ў 1775 годзе. Доўгі час палац, які атрымаўся зграбным і шыкоўным, служыў рэзідэнцыяй шляхецкага роду. Акрамя галоўнага будынка італьянскі архітэктар [[Карла Спампані]] стварыў два сіметрычныя флігелі, аранжарэю, браму, тэрасы і парк у французскім стылі. Адам Хмара — мінскі ваявода, нават прыняў у ім караля Рэчы Паспалітай [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1800 годзе вёска, каля малага ручая побач з «вялікай віленскай дарогай», 30 двароў, 216 жыхароў, вадзяны млын, мураваны панскі дом, цагельня, драўляная каталіцкая капліца, уласнасць Адама Хмары, у Мінскім павеце. Пасля смерці Адама Хмары адходзіць да яго брата Яхіма. У 1815 годзе 141 душа мужчынскага полу, уласнасць Гілярыя Хмары (сын Яхіма Хмары, прадвадзіцель дваран Менскага ўезда). Пазней адыходзіць да ўнука Гілярыя Адама, які валодаў маёнткам да 1889 года. Апошнім уладальнікам Сёмкава быў Рамуальд Хелкоўскі. У 1897 годзе вёска і маёнтак у Сёмкава-Гарадоцкай воласці Мінскага павета. У пачатку XX ст. было народнае вучылішча. <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="4" caption="Даўнія выявы Сёмкава"> Файл:Siomkaŭ Sałamiarecki, Chmara. Сёмкаў Саламярэцкі, Хмара (N. Orda, 9.07.1876).jpg|Сёмкава. Н. Орда Файл:Siomkaŭ Sałamiarecki, Chmara. Сёмкаў Саламярэцкі, Хмара (1901-14).jpg|Сядзіба ў пач. ХХ ст. Файл:Siomkaŭ Sałamiarecki, Chmara. Сёмкаў Саламярэцкі, Хмара (P. Alekseev, 1916).jpg|Сядзіба ў пач. ХХ ст. </gallery></center> У 1917 годзе комплекс нацыяналізавалі, разграбілі і праз нейкі час зрабілі там дзіцячы інтэрнат. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] вёска абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] ўвайшла ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У ліпені 1919 — ліпені 1920 года вёска была пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. У 1922 годзе створаны [[саўгас]] «Сёмкава», працаваў млын. З 20 жніўня 1924 года вёска ў [[Сёмкаў-Гарадоцкі сельсавет|Сёмкаў-Гарадоцкім сельсавеце]] [[Заслаўскі раён|Заслаўскага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. [[Файл:Siomkava, siadziba Chmaraŭ. Сёмкава, сядзіба Хмараў (2020) 07.jpg|міні|Флігель сядзібы Хмараў, 2020 г.]] У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска акупаваная нацысцкай [[Трэці рэйх|Германіяй]]. Ёсць звесткі, што тут быў арганізаваны канцлагер і ў дзіцячым інтэрнаце праводзіліся доследы над дзецьмі. Партызанская брыгада «Штурмавая» выратавала дзяцей у 1944 годзе. З 8 лютага 1959 года ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]]. З 20 студзеня 1960 года ў складзе [[Заслаўскі сельсавет|Заслаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.</ref>, з 9 жніўня 1979 года ў складзе Папярнянскага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 9 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. У 1989 годзе да вёскі далучаны пасёлак [[Сёмкава (пасёлак)|Сёмкава]]. == Насельніцтва == [[Файл:Siomkava2018.jpg|міні|Дарожны ўказальнік]] * 1800 — 30 двароў, 216 жыхароў * 1897 — вёска, 67 двароў, 419 жыхароў; маёнтак, 8 двароў, 92 жыхары{{sfn|БелЭн|2002}} * 1917 — вёска, 86 двароў, 189 жыхароў; маёнтак, 115 жыхароў{{sfn|БелЭн|2002}} * 1997 — 452 гаспадаркі, 1201 жыхар * 1999 — 1292 жыхары * 2001 — 1461 жыхар, 482 двары{{sfn|БелЭн|2002}} * 2010 — 1579 жыхароў == Прамысловасць і інфраструктура == * Прадпрыемства па вытворчасці дзіцячых цацак «Метэор» * Сярэдняя школа * Школа-інтэрнат * Клуб * Бібліятэка * Аптэка * Аддзяленне сувязі == Славутасці == [[Файл:Siomkava, siadziba Chmaraŭ. Сёмкава, сядзіба Хмараў (2020) 10.jpg|міні|Памятная дошка на тэрыторыі сядзібы]] * [[Сядзіба Хмараў (Сёмкава)|Сядзіба Хмараў]] (2-я палова 18 стагоддзя). Да пачатку ХХІ ст. адносна добра захаваліся два флігелі, у запушчаным стане аказаўся парк, цэнтральная сядзіба хутка разбураецца. У закінутым стане стаяць таксама адміністрацыйны корпус інтэрната, медсанчасць, іншыя пабудовы<ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20200227/1582786204-pad-minskam-imkliva-razburaecca-syadziba-hmarau |title=Архіўная копія |access-date=29 лютага 2020 |archive-date=29 лютага 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200229071528/http://zviazda.by/be/news/20200227/1582786204-pad-minskam-imkliva-razburaecca-syadziba-hmarau |url-status=dead }}</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Алена Філіпава]] (нар. 1987), беларуская спартсменка {{Зноскі}} == Літаратура == * Сёмкава // {{Крыніцы/ГВБ|8-3}} — С. 454—455. * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сёмкава||360}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|X|550|Siemków}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Папярнянскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] bc5v4pul06fr95fts5g7wmfiz9ds0l2 Філіп III Іспанскі 0 123010 5133854 4464138 2026-04-30T04:55:14Z CommonsDelinker 151 Replacing La_Expulsión_en_el_Puerto_de_Denia._Vicente_Mostre.jpg with [[File:La_Expulsión_en_el_Puerto_de_Denia._Vicente_Mestre.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvio 5133854 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Філіп III}} {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Філіп III''' ({{lang-es|Felipe III}}, {{Дата нараджэння|14|4|1578}}, [[Мадрыд]] — {{Дата смерці|31|3|1621}}, там жа) — кароль Іспаніі, кароль Партугаліі і Алгарві (як '''Філіп II''', {{lang-pt|Filipe II}}) з 13 верасня 1598 года. Сын і пераемнік [[Філіп II Габсбург|Філіпа II]], першы з няздольных каралёў, якія давялі Іспанію да крайняга ўнутранага заняпаду і знешняга палітычнага бяссілля. Інертны і забабонны, Філіп акружыў сябе бяздарнымі міністрамі, якія думалі толькі пра сваё ўзбагачэнне за кошт казны і народа. Найбольшым уплывам карыстаўся [[герцаг Лерма]], надзелены шырокімі паўнамоцтвамі, які адрозніваўся бязмерным славалюбствам, але не меў здольнасцей дзяржаўнага чалавека. == Біяграфія == Філіп III атрымаў у спадчыну трон свайго бацькі ў 1598 годзе, і паколькі быў збалаваны сваім бацькам, быў слабым чалавекам, які не цікавіўся палітыкай і кіраваннем дзяржавай, аддаючы перавагу марнатраўныя прыдворнымі забавам і рэлігійным службам. Ён меў патрэбу ў кімсьці, хто змог бы за яго выконваць яго абавязкі, і ён абраў для гэтага [[Франсіска Гомес дэ Сандаваль Лерма|герцага Лерму]], чалавека амбіцыйнага, і, з-за няздольнасці Філіпа III кантраляваць дзяржаўныя справы, карумпаванага. Камбінацыя Філіпа III і Лермы мела вельмі негатыўныя наступствы для дзяржавы на працягу ўсяго часу кіравання Філіпа III. [[Файл:Retrato ecuestre del duque de Lerma (Rubens).jpg|thumb|злева|Герцаг Лерма, праца [[Пітэр Паўль Рубенс|Пітэра Паўля Рубенса]], 1603. Музей Прада. Мадрыд]] Пад уплывам Лермы ўрад Філіпа III звярнуўся да тактыкі, якой пярэчыў Філіп II, пакрываць дэфіцыт бюджэту за кошт масавага выпуску ўсё больш і больш нізкапробных [[білон]]аў, што выклікала некантралюемую інфляцыю. У 1607 годзе ўрад ізноў апынулася перад тварам банкруцтва, але, нягледзячы на абяцанні Філіпа, білоны працягвалі перыядычна выпускацца. [[Файл:Studio of Peter Paul Rubens - Marquis Ambrogio Spinola.jpg|thumb|Амброзіа Спінола, праца [[Пітэр Паўль Рубенс|Пітэра Паўля Рубенса]]]] Мір з Англіяй і Францыяй дазволіў Іспаніі сканцэнтравацца на аднаўленні яе правоў на кіраванне галандскімі правінцыямі. Галандцы пад правадырствам [[Морыц Аранскі|Морыца Аранскага]], сына Вільгельма Маўклівага і, магчыма, лепшага стратэга свайго часу, пасля 1590 года захапілі шэраг прыгранічных гарадоў, у тым ліку крэпасць [[Брэда|Брэду]]. З прычыны таго, што з Англіяй быў заключаны мір, новы іспанскі галоўнакамандуючы [[Амброзіа Спінола]] накіраваў усе высілкі супраць паўстанцаў-галандцаў. Спіноле, военачальніку талентам параўнальнаму з Морыцам, перашкодзіла захапіць Нідэрланды толькі чарговае банкруцтва Іспаніі ў 1607 годзе. Да шчасця, да таго часу іспанская армія ў такой ступені валодала ваеннай ініцыятывай, што [[Рэспубліка Злучаных правінцый|Злучаныя правінцыі]] былі вымушаны пайсці на падпісанне [[Дванаццацігадовае перамір'е|Дванаццацігадовага перамір’я]] ў 1609 годзе. Велізарны дзяржаўны доўг (больш за 140 млн дукатаў), пераняты Філіпам ад бацькі, паступова ўзрастаў, тым часам як крыніцы прыбыткаў усё больш вычэрпваліся, народ бяднеў з прычыны благой адміністрацыі і вымагальніцтваў фіскальных чыноўнікаў, а двор патанаў у неверагоднай раскошы. У [[1612]] годзе агульная сума прыбыткаў з усіх велізарных уладанняў іспанскай кароны не перавышала 27 411 415 дукатаў. [[Файл:La Expulsión en el Puerto de Denia. Vicente Mestre.jpg|thumb|злева|300px|Выгнанне марыскаў з порта [[Дэнія]]]] Моцным ударам для дабрабыту Іспаніі і ў той жа час адным з самых змрочных праяў фанатызму быў дэкрэт [[22 верасня]] [[1609]] года (выдадзены пад уплывам архібіскупа валенсійскага Рыберы) пра [[Выгнанне марыскаў|выгнанне з Іспаніі]] [[марыскі|марыскаў]]: ён пазбавіў краіну паўмільёна працавітага і заможнага насельніцтва маўрытанскага паходжання, каталіцкая прававернасць якога была пастаўлена пад падазрон. Выгнанню папярэднічаў каралеўскі мемарандум 1600 года аб перавазе чысціні крыві перад высакароднасцю паходжання. У 1619 годзе з краіны былі выгнаны [[цыгане]]. Перамір’е са Злучанымі правінцыямі дала Іспаніі магчымасць аднавіцца падчас перамір’я, паправіць фінансавае становішча і зрабіць многае для ўзняцця прэстыжу і аднаўлення стабільнасці; гэта было апошняе перамір’е ў вялікай вайне, у якой яна магла выступаць як наймацнейшая дзяржава. У Нідэрландах кіравала дачка Філіпа II, інфанта [[Ізабела Клара Яўгенія]], і яе муж, эрцгерцаг [[Альбрэхт VII Аўстрыйскі|Альбрэхт]], якім удалося аднавіць стабільнасць у паўднёвых Нідэрландах і змякчыць антыіспанскія настроі. Аднак Філіп III і Лерма не валодалі належнымі здольнасцямі да вядзення знешняй дзяржаўнай палітыкі. Яны прасоўвалі абсурдную ідэю пасадзіць інфанту Ізабелу на англійскі трон пасля смерці каралевы Елізаветы і адправілі абмежаваны экспедыцыйны корпус у Ірландыю на дапамогу падтрымных Іспаніяй мяцежнікаў. Англійская армія лёгка іх разбіла, але {{нп3|Дзевяцігадовая вайна, Ірландыя|зацяжная вайна|en|Nine Years' War (Ireland)}} каштавала Англіі вялікіх грашовых выдаткаў, ваенных страт і зніжэнню духу нацыі: спадчыннік Елізаветы [[Якаў I (кароль Англіі)|Якаў I]] захацеў пачаць сваё кіраванне з чыстага ліста. Вайна, якая доўжылася паміж дзвюма краінамі з 1585 года, нарэшце завяршылася. У 1610 навісла пагроза вайны з Францыяй, аднак неўзабаве Генрых IV загінуў ад рукі [[Франсуа Равальяк|рэлігійнага фанатыка]], і ў краіне зноў разгарэлася грамадзянская вайна. Да 1630 года ў Іспаніі захоўвалася ўнутраная стабільнасць, і яна займала дамінантнае становішча ў Еўропе, шмат у чым дзякуючы таму, што яе ворагі былі дэзарганізаваны і падзелены. Тым часам ворагі Лермы знялі яго з пасады ў 1617 годзе, а {{нп3|Бальтасар дэ Суньіга||en|Baltasar de Zúñiga}} імкнуўся праводзіць больш агрэсіўную знешнюю палітыку. У [[1618]] годзе пасля [[Пражскія дэфенестрацыі|Пражскай дэфенестрацыі]] Аўстрыя і імператар свяшчэннай Рымскай імперыі [[Фердынанд II Габсбург|Фердынанд II]] пачалі кампанію супраць [[Евангелічная унія|Пратэстанцкай уніі]] і [[Багемія|Багеміі]]. Суньіга падбухторваў Філіпа ўступіць у вайну на баку Аўстрыйскіх Габсбургаў, і Амброзіа Спінола, узыходная зорка іспанскай арміі, быў адпраўлены на чале [[Фламандская армія|Фламандскай арміі]] для ўдзелу ў канфлікце. Такім чынам, Іспанія ўступіла ў [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовую вайну]]. === Смерць === У вядомых мемуарах маршала [[Басамп'ер]]а расказаны [[анекдот]], які высмейвае іспанскі этыкет, пра тое, што нібы Філіп III памёр, учадзеўшы ля [[камін]]а, бо прыдворныя не змаглі своечасова адшукаць адзінага гранда, які меў права рухаць крэсла караля. Філіп III памёр у [[1621]] годзе і на прастол узышоў яго сын [[Філіп IV (кароль Іспаніі)|Філіп IV]]. == Сям’я == [[Файл:Margaret of austria 1609.jpg|thumb|Маргарыта Аўстрыйская, жонка Філіпа III]] У [[1599]] годзе Філіп III ажаніўся з [[Маргарыта Аўстрыйская (1584—1611)|Маргарытай Аўстрыйскай]] ([[1584]]—[[1611]]), сястрой імператара [[Фердынанд II Габсбург|Фердынанда II]]. Яна нарадзіла яму восем дзяцей: * [[Ганна Аўстрыйская|Ганна]] ([[1601]]—[[1666]]), каралева Францыі, жонка [[Людовік XIII|Людовіка XIII]]. * Марыя ([[1603]]—[[1603]]) * [[Філіп IV (кароль Іспаніі)|Філіп IV]] ([[1605]]—[[1665]]), кароль Іспаніі [[Філіп IV (кароль Іспаніі)|Філіп IV]]. * [[Марыя Ганна Іспанская|Марыя Ганна]] ([[1606]]—[[1646]]), жонка імператара [[Фердынанд III Габсбург|Фердынанда III]]. * Карлас ([[1607]]—[[1632]]) * [[Фердынанд Аўстрыйскі]] ([[1609]]—[[1641]]), кардынал-інфант, [[штатгальтар]] [[Іспанскія Нідэрланды|Іспанскіх Нідэрландаў]] * Маргарыта ([[1610]]) * Альфонса ([[1611]]) {{зноскі}} == Літаратура == * Florencio Janer, «Condicion social de los Moriscos de España: causas de su expulsion, y consecuencias que esta produjo con el orden economico y politico» (Мадр., 1857); * Danvila у Collado, «La expulsion de los morisco s españoles» (Мадр., 1889); * F. Picatoste, «Estudios sobre la grandeza y decadencia de España» (Мадр., 1887); * A. Canovas del Castillo, «История упадка Испании со времени вступления на престол Ф. III до смерти Карла III». {{ЭСБЕ}} {{start box}} {{succession box|before=[[Філіп II Габсбург|Філіп II (I)]]|after=[[Філіп IV (кароль Іспаніі)|Філіп IV (III)]]|years=[[1598]]—[[1621]]|title=[[Кароль Іспаніі]],<br />[[кароль Партугаліі]]<br />(як Філіп II)}} {{end box}} {{Каралі Іспаніі}} {{Каралі Партугаліі}} {{Кіраўнікі Неапалітанскага каралеўства}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Каралі іспанскія]] [[Катэгорыя:Каралі партугальскія]] [[Катэгорыя:Габсбургі]] [[Катэгорыя:Графы Шарале]] 3mnyxy5zhyp0aoernp1tw6954tocthy П’ябезі-Тарынезэ 0 128618 5133603 4447819 2026-04-29T12:11:43Z Pabojnia 135280 шаблон 5133603 wikitext text/x-wiki {{Няма крыніц}}{{НП |статус = Камуна |беларуская назва = П'ёбезі-Тарынезэ |арыгінальная назва = Piobesi Torinese |падпарадкаванне = |краіна = Італія |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |lat_dir = N|lat_deg = 44|lat_min = 56|lat_sec =0 |lon_dir = E|lon_deg = 7|lon_min = 37|lon_sec =0 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндэксКарта = |памер карты краіны = 280 |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = Адміністрацыйны падзел Італіі{{!}}Рэгіён |рэгіён = П’емонт |рэгіён у табліцы = |від раёна = правінцыя |раён = правінцыя Турын{{!}}Турын |раён у табліцы = |від абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 19 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 233 |клімат = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 3232 |год перапісу = 2008 |шчыльнасць = 170 |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = |часавы пояс = +1 |DST = ёсць |тэлефонны код = 011 |паштовы індэкс = 10040 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = Код ISTAT |лічбавы ідэнтыфікатар = 01193 |катэгорыя ў Commons = Piobesi Torinese |сайт = http://www.comune.piobesi.to.it/ |мова сайта = it |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = Мэр камуны |add1 = Fulvio Bussano |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''П'ёбезі-Тарынезэ''' ({{lang-it|Piobesi Torinese}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[П’емонт]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[правінцыя Турын|Турын]]. Насельніцтва складае 3232 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 170 чал./км². Займае плошчу 19 км². Паштовы індэкс — 10040. Тэлефонны код — 011. Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Maura. {{правінцыя Турын}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын]] r3o77rdyo94ig0rs6jjj6zbrjlsiyb0 Вікіпедыя:Да перайменавання 4 131069 5133955 5132842 2026-04-30T09:53:08Z Ueschar 151377 /* Бакалажэва → Бакаларава */ Адказ 5133955 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[НТБ]] → [[НТВ]] == Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 7nndb2kzthe71l0afw5y47trbgoznpu 5133956 5133955 2026-04-30T09:53:44Z Ueschar 151377 /* Сэйны → Сейны */ Адказ 5133956 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[НТБ]] → [[НТВ]] == Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] kbflkunwxpldmlqk8cbmuas8bp9pytq 5133957 5133956 2026-04-30T09:53:55Z Ueschar 151377 /* Семятычы → Сямятычы */ Адказ 5133957 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[НТБ]] → [[НТВ]] == Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] f94z00abc78e8iowmjpteql68af1f3f 5133958 5133957 2026-04-30T09:54:08Z Ueschar 151377 /* Гонёндз → Ганёндз */ Адказ 5133958 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[НТБ]] → [[НТВ]] == Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:54, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 16yfonbzfiqxci2qcahddhkctlunfwt 5133959 5133958 2026-04-30T09:56:22Z Ueschar 151377 /* Сэйны → Сейны */ Адказ 5133959 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[НТБ]] → [[НТВ]] == Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:56, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:54, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 6ss5133uqd8of954q3e2dg9fhrjzubq 5133960 5133959 2026-04-30T09:56:42Z Ueschar 151377 /* Сэйны → Сейны */ 5133960 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[НТБ]] → [[НТВ]] == Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:54, 30 красавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 16yfonbzfiqxci2qcahddhkctlunfwt Ананій Іванавіч Дзякаў 0 132081 5133666 4578058 2026-04-29T15:28:11Z Rommmmmka 78299 5133666 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Дзякаў}} {{Асоба | партрэт = Ананій Іванавіч Дзякаў.jpg }} '''Ананій Іванавіч Дзякаў''' ({{ДН|1|10|1896}}, в. [[Багданаўка (Хіславіцкі раён)|Багданаўка]] [[Мсціслаўскі павет|Мсціслаўскага павета]], цяпер [[Хіславіцкі раён]], [[Смаленская вобласць]]<ref name="БДУ">[https://time.bsu.by/ru/rectors/782-ananij-ivanavich-dzyaka.html Ананий Иванович Дьяков] {{ref-ru}}{{Праверана|10.5.2023}} // Сайт БДУ</ref> — {{ДС|29|10|1937}}, {{МС|Менск||}}, турма НКВД) — [[дзяржаўны дзеяч]], [[педагог]], рэктар [[БДУ]]. == Біяграфія == Паходзіў з сялянскай сям’і. Скончыў пачатковую школу. Удзельнічаў у [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]]. За мужнасць у баях атрымаў афіцэрскае званне. У 1918 годзе ўступіў у [[ВКП(б)]], узначаліў Вяземскі зямельны аддзел. У 1919—1923 гадах служыў у [[РСЧА|Чырвонай Арміі]] (камандзір роты). З 1923 года — намеснік старшыні Мсціслаўскага павятовага выканкама. У 1924 годзе прызначаны намеснікам старшыні (потым старшынёй) Магілёўскага акруговага выканкама. У ліпені 1928 года накіраваны на вучобу ў Прамысловую акадэмію ў [[Масква|Маскву]], але вучыцца не давялося — быў пры­значаны намеснікам старшыні (пазней старшынёй) Віцебскага выканкама. У 1930—1934 гадах вучыўся ў Маскве ў [[Інстытут чырвонай прафесуры|Інстытуце чырвонай прафесуры]]. З лютага 1934 года — намеснік рэктара, рэктар [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Быў жанаты, гадаваў двое дзяцей. З восені 1935 года загадчык аддзела [[ЦВК БССР]]. У ліпені 1936 прызначаны [[Народны камісарыят асветы БССР|наркамам асветы БССР]]. Арыштаваны [[11 мая]] [[1937]] года ў Менску па адрасе: [[Трэці Дом Саветаў|вул. Горкага, д. 21/52]], кв. 24. Асуджаны пазасудовым органам НКВД [[28 кастрычніка]] [[1937]] года як «член нацыянал-фашысцкай арганізацыі, які праводзіў шкодніцкую работу ў галіне народнай асве­ты» да вышэйшай меры пакарання з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны [[29 кастрычніка]] [[1937]] года. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 3 красавіка 1957 года. Асабістая справа Д. № 10175-с захоўваецца ў архіве [[КДБ Беларусі]]. == Гл. таксама == * [[Спіс рэктараў Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] * [[Спіс дзеячаў Беларусі, расстраляных 29—30 кастрычніка 1937 года]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-2|||307}} == Спасылкі == * [https://time.bsu.by/ru/rectors/782-ananij-ivanavich-dzyaka.html Ананий Иванович Дьяков] {{ref-ru}}{{Праверана|10.5.2023}} // Сайт БДУ * [http://www.marakou.by/ru/davedniki/ahvyary-i-karniki/ahvyary?id=25711 Леанід Маракоў «Ахвяры і Карнікі»] {{Рэктары БДУ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дзякаў Ананій Іванавіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Рэктары БДУ]] [[Катэгорыя:Народныя камісары асветы БССР]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хіславіцкім раёне]] 4dky0x6eemsfxtgk3vd9j4p5dzvawa1 5133716 5133666 2026-04-29T18:03:08Z M.L.Bot 261 5133716 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Дзякаў}} {{Асоба | партрэт = Ананій Іванавіч Дзякаў.jpg }} '''Ананій Іванавіч Дзякаў''' ({{ДН|1|10|1896}}, в. [[Багданаўка (Хіславіцкі раён)|Багданаўка]] [[Мсціслаўскі павет|Мсціслаўскага павета]], цяпер [[Хіславіцкі раён]], [[Смаленская вобласць]]<ref name="БДУ">[https://time.bsu.by/ru/rectors/782-ananij-ivanavich-dzyaka.html Ананий Иванович Дьяков] {{ref-ru}}{{Праверана|10.5.2023}} // Сайт БДУ</ref> — {{ДС|29|10|1937}}, [[Менск]], турма НКУС) — [[дзяржаўны дзеяч]], [[педагог]], рэктар [[БДУ]]. == Біяграфія == Паходзіў з сялянскай сям’і. Скончыў пачатковую школу. Удзельнічаў у [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]]. За мужнасць у баях атрымаў афіцэрскае званне. У 1918 годзе ўступіў у [[ВКП(б)]], узначаліў Вяземскі зямельны аддзел. У 1919—1923 гадах служыў у [[РСЧА|Чырвонай Арміі]] (камандзір роты). З 1923 года — намеснік старшыні Мсціслаўскага павятовага выканкама. У 1924 годзе прызначаны намеснікам старшыні (потым старшынёй) Магілёўскага акруговага выканкама. У ліпені 1928 года накіраваны на вучобу ў Прамысловую акадэмію ў [[Масква|Маскву]], але вучыцца не давялося — быў пры­значаны намеснікам старшыні (пазней старшынёй) Віцебскага выканкама. У 1930—1934 гадах вучыўся ў Маскве ў [[Інстытут чырвонай прафесуры|Інстытуце чырвонай прафесуры]]. З лютага 1934 года — намеснік рэктара, рэктар [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Быў жанаты, гадаваў двое дзяцей. З восені 1935 года загадчык аддзела [[ЦВК БССР]]. У ліпені 1936 прызначаны [[Народны камісарыят асветы БССР|наркамам асветы БССР]]. Арыштаваны [[11 мая]] [[1937]] года ў Менску па адрасе: [[Трэці Дом Саветаў|вул. Горкага, д. 21/52]], кв. 24. Асуджаны пазасудовым органам НКВД [[28 кастрычніка]] [[1937]] года як «член нацыянал-фашысцкай арганізацыі, які праводзіў шкодніцкую работу ў галіне народнай асве­ты» да вышэйшай меры пакарання з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны [[29 кастрычніка]] [[1937]] года. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 3 красавіка 1957 года. Асабістая справа Д. № 10175-с захоўваецца ў архіве [[КДБ Беларусі]]. == Гл. таксама == * [[Спіс рэктараў Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] * [[Спіс дзеячаў Беларусі, расстраляных 29—30 кастрычніка 1937 года]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-2|||307}} == Спасылкі == * [https://time.bsu.by/ru/rectors/782-ananij-ivanavich-dzyaka.html Ананий Иванович Дьяков] {{ref-ru}}{{Праверана|10.5.2023}} // Сайт БДУ * [http://www.marakou.by/ru/davedniki/ahvyary-i-karniki/ahvyary?id=25711 Леанід Маракоў «Ахвяры і Карнікі»] {{Рэктары БДУ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дзякаў Ананій Іванавіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Рэктары БДУ]] [[Катэгорыя:Народныя камісары асветы БССР]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хіславіцкім раёне]] 8gxnni75wj17rna2jeemljd40mmth57 Электронны мікраскоп 0 132112 5133949 3975729 2026-04-30T09:43:16Z Ueschar 151377 Перапісаў артыкул пра электронны мікраскоп на падставе БелЭн. Дадаў крыніцы, спасылкі, больш здымкаў. 5133949 wikitext text/x-wiki [[Выява:Elektronenmikroskop.jpg|thumb|150px|Электронны мікраскоп Siemens Elmiskop 1A]] [[Файл:Transmission_electron_microscope.jpg|міні|Прасвечвальны электронны мікраскоп]] '''Электро́нны мікраско́п''' '''(ЭМ)''' — [[Вакуум|вакуумная]] электронна-аптычная прылада для атрымання павялічанага відарыса аб’екта, у якой замест [[Святло|светлавых прамянёў]] выкарыстоўваецца пучок [[Электрон|электронаў]], паскораных да высокіх [[Энергія|энергій]].<ref name="belenc-microscope">Аляхновіч, М. М. Электронны мікраскоп / М. М. Аляхновіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 100. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).</ref> Прынцып дзеяння электроннага мікраскопа заснаваны на законах [[Электронная оптыка|электроннай]] і [[Іонная оптыка|іоннай оптыкі]]. Дзякуючы малой даўжыні хвалі электронаў электронныя мікраскопы маюць значна большую [[Раздзяляльная здольнасць|раздзяляльную здольнасць]], чым аптычныя мікраскопы. Яна можа дасягаць 0,1 нм, што дазваляе даследаваць [[Атам|атамную]] і [[Малекула|малекулярную]] структуру аб’ектаў.<ref name="belenc-microscope" /> == Гісторыя == Распрацоўка электроннага мікраскопа звязана з развіццём [[Электронная оптыка|электроннай оптыкі]] ў 1920—1930-я гады. У 1931 годзе [[Макс Кноль]] і [[Эрнст Аўгуст Руска|Эрнст Руска]] стварылі ранні двухлінзавы электронна-аптычны прыбор, а ў 1933 годзе Руска пабудаваў электронны мікраскоп, які ўжо пераўзыходзіў светлавы мікраскоп па раздзяляльнай здольнасці.<ref name="britannica-em">[https://www.britannica.com/technology/electron-microscope Electron microscope] // Encyclopaedia Britannica. Праверана 30 красавіка 2026.</ref> У 1986 годзе Эрнст Руска атрымаў палову [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] па фізіцы «за фундаментальныя працы па электроннай оптыцы і за стварэнне першага электроннага мікраскопа».<ref name="nobel-1986">[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1986/summary/ The Nobel Prize in Physics 1986] // NobelPrize.org. Праверана 30 красавіка 2026.</ref> == Прынцып працы == [[Файл:Electron_Microscope.png|міні|Схема прасвечвальнага электроннага мікраскопа]] У электронным мікраскопе крыніца электронаў стварае пучок, які паскараецца ў [[Электрычнае поле|электрычным полі]] і накіроўваецца на даследаваны аб’ект. Ролю лінзаў выконваюць электронна-аптычныя сістэмы, якія факусіруюць і пераўтвараюць пучок. Відарыс утвараецца ў выніку ўзаемадзеяння электронаў з аб’ектам і рэгіструецца на экране, [[Фотапласцінка|фотапласцінцы]] або іншай прыёмнай сістэме.<ref name="britannica-tem">[https://www.britannica.com/technology/transmission-electron-microscope Transmission electron microscope] // Encyclopaedia Britannica. Праверана 30 красавіка 2026.</ref> У прасвечвальным электронным мікраскопе відарыс ствараецца электронамі, якія прайшлі праз узор. У растравым электронным мікраскопе вузкі электронны прамень-зонд паслядоўна сканіруе паверхню аб’екта; атрыманыя сігналы выкарыстоўваюцца для пабудовы відарыса паверхні.<ref name="belenc-microscope" /><ref name="rms-em">[https://www.rms.org.uk/community/science-sections/electron-microscopy.html Electron Microscopy] // Royal Microscopical Society. Праверана 30 красавіка 2026.</ref> == Віды == Паводле характару даследавання аб’екта адрозніваюць некалькі відаў электронных мікраскопаў:<ref name="belenc-microscope" /> * '''прасвечвальныя''' — утвараюць відарыс электронамі, якія прайшлі праз даследаваны аб’ект; * '''адбівальныя''' — выкарыстоўваюць рассеяныя або адбітыя электроны; * '''растравыя''' — сканіруюць паверхню тонкім сфакусаваным электронным променем; * '''эмісійныя''' — выкарыстоўваюць электроны, якія выпраменьвае сам аб’ект пры награванні, асвятленні, бамбардзіроўцы электронамі або іонамі; * '''ценявыя''' — ствараюць ценявы відарыс аб’екта на аддаленым экране або фотапласцінцы; * '''люстраныя''' — выкарыстоўваюцца для вывучэння размеркавання [[Электрычны патэнцыял|электрычнага патэнцыялу]] паблізу паверхні ўзору. Найбольш вядомымі ў сучаснай навуковай практыцы з’яўляюцца прасвечвальныя і растравыя электронныя мікраскопы, якія шырока выкарыстоўваюцца ў [[Матэрыялазнаўства|матэрыялазнаўстве]], [[Біялогія|біялогіі]], [[Медыцына|медыцыне]], [[Фізіка цвёрдага цела|фізіцы цвёрдага цела]] і [[Мікраэлектроніка|мікраэлектроніцы]].<ref name="rms-em" /> == Аб’екты даследавання == Электронная мікраскапія прымяняецца найперш для даследавання [[Цвёрдае цела|цвёрдых цел]]. [[Парашок|Парашкі]], мікракрышталі, [[Аэразоль|аэразолі]] і іншыя дробныя аб’екты наносяць на тонкую або масіўную падложку ў залежнасці ад тыпу мікраскопа. [[Вадкасць|Вадкія]] і [[Газ|газападобныя]] аб’екты даследуюць з дапамогай спецыяльных мікракамер — прыставак да прасвечвальных электронных мікраскопаў.<ref name="belenc-em">Аляхновіч, М. М. Электронная мікраскапія / М. М. Аляхновіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 100. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).</ref> [[Файл:Scanning_electron_microscope_hg.jpg|міні|Растравы электронны мікраскоп]] == Выкарыстанне == Электронныя мікраскопы выкарыстоўваюцца ў навуковых даследаваннях і тэхналогіях, дзе патрэбна вывучэнне структуры рэчыва на вельмі малых маштабах. З іх дапамогай даследуюць мікраструктуру цел, лакальны састаў матэрыялаў, паверхневыя асаблівасці ўзораў, а таксама лакалізаваныя электрычныя і [[Магнітнае поле|магнітныя палі]].<ref name="belenc-em" /> У тэхнічных мэтах электронныя мікраскопы ўжываюцца, між іншым, пры вырабе мікрасхем метадам электроналітаграфіі, для кантролю ў мікраэлектроніцы і [[Паўправаднік|паўправадніковай тэхніцы]].<ref name="belenc-microscope" /> == Гл. таксама == * [[Мікраскоп]] * [[Мікраэлектроніка]] * [[Паўправаднік]] == Зноскі == <references /> == Літаратура == * Аляхновіч, М. М. Электронны мікраскоп / М. М. Аляхновіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 100. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1). * Аляхновіч, М. М. Электронная мікраскапія / М. М. Аляхновіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 100. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1). == Спасылкі == * [[commons:Category:Electron_microscopes|Электронныя мікраскопы]] на Вікісховішчы * [[commons:Category:Electron_microscope_images|Відарысы, атрыманыя з дапамогай электронных мікраскопаў]] на Вікісховішчы {{Нанатэхналогія}} {{Паталогія}} [[Катэгорыя:Оптыка]] [[Катэгорыя:Мікраскопы]] [[Катэгорыя:Электронная оптыка]] kb0x6nwcpdyf45pnq6ilh0dipdfxlvk Куранецкі сельсавет 0 134787 5133980 5068442 2026-04-30T11:27:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133980 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Куранецкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = [[сельсавет]] |Гімн = |Уваходзіць у = [[Вілейскі раён]] |Уключае = 13 населеных пунктаў |Сталіца = [[Куранец]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Глава = Барткевіч Віталь Бярнардавіч<ref>[http://www.peramoga.by/themes/73169/ В Вилейском районе избраны председатели сельских Советов депутатов]{{ref-ru}} // [[Шлях перамогі]]</ref> |Назва главы = Старшыня сельвыканкама |Глава2 = Станкевіч Валянціна Альфонсаўна |Назва главы2 = Кіраўнік справамі |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1419 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 205,4 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Куранецкі сельсавет.svg |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 1771 |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = http://www.vileyka.minsk-region.by/rukovodstvo/selsovety/kurenetskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet |Заўвагі = }} '''Куране́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. вёска) [[Куранец]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Куранецкі раён|Куранецкага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — гарадскі пасёлак [[Куранец]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. З 5 ліпеня 1946 года ў складзе Вілейскага раёна. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Халапкоўскі сельсавет|Халапкоўскага сельсавета]], статус Куранца паніжаны да вёскі<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Мінскай вобласці. 24 ліпеня 1995 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Рэчкаўскі сельсавет (Вілейскі раён)|Рэчкаўскага сельсавета]]. 28 мая 2013 года ў склад [[Рабунскі сельсавет|Рабунскага сельсавета]] перададзены 16 населеных пунктаў ([[Асавец (Вілейскі раён)|Асавец]], [[Балашы (Вілейскі раён)|Балашы]], [[Варонічы (Вілейскі раён)|Варонічы]], [[Гарадзілавічы (Вілейскі раён)|Гарадзілавічы]], [[Грыгаркі]], [[Губы (Вілейскі раён)|Губы]], [[Дашкаўка (Вілейскі раён)|Дашкаўка]], [[Жукавічы (Вілейскі раён)|Жукавічы]], [[Катлоўцы]], [[Куляшы (Крывасельскі сельсавет)|Куляшы]], [[Малькевічы]], [[Навікі (Крывасельскі сельсавет)|Навікі]], [[Путрычы]], [[Рэчкі (Крывасельскі сельсавет)|Рэчкі]], [[Стражы (Вілейскі раён)|Стражы]], [[Усцінавічы (Вілейскі раён)|Усцінавічы]])<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (29 населеных пунктаў) — 1978 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=20 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 95,0 % — [[беларусы]], 3,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,5 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 красавіка 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (13 населеных пунктаў) — 1419 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=20 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Населеныя пункты == Куранецкі сельсавет складаецца з 13 населеных пунктаў: * [[Багданава (Вілейскі раён)|Багданава]] — вёска. * [[Галінова (Вілейскі раён)|Галінова]] — вёска. * [[Гарыдавічы]] — вёска. * [[Зімодры]] — вёска. * [[Івонцавічы (Вілейскі раён)|Івонцавічы]] — вёска. * [[Клыні]] — вёска. * [[Куранец]] — аграгарадок. * [[Літвінкі (Вілейскі раён)|Літвінкі]] — вёска. * [[Плікавічы]] — вёска. * [[Савіна (Вілейскі раён)|Савіна]] — вёска. * [[Сакавічы (Вілейскі раён)|Сакавічы]] — вёска. * [[Трапалава (Куранецкі сельсавет)|Трапалава]] — вёска. * [[Хамянцы]] — вёска. == Вядомыя асобы == * [[Леў Альпяровіч]] — беларускі [[мастак]]. * [[Мікола Гроднеў]] — беларускі пісьменнік. Працаваў дырэктарам Куранецкай сярэдняй школы рабочай моладзі (1954—1956). * [[Леанід Левашкевіч]] — сучасны расійскі [[кампазітар]]. Нарадзіўся ў [[Куранец|Куранцы]]. * [[Ганна Аляксееўна Новік|Ганна Новік]] — беларуская [[паэтэса]], дзеяч падпольнага беларускага руху ў Польшчы (1914—1997).<ref>{{Cite web |url=http://slovo.ws/bio/bel/13/0010.html |title=«Новік Ганна, біяграфія» |access-date=17 жніўня 2015 |archive-date=9 мая 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509064729/http://slovo.ws/bio/bel/13/0010.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://vialejka.info/1572-vosenski-rozdum-ganny-novik.html «Восеньскі роздум Ганны Новік»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305053601/http://vialejka.info/1572-vosenski-rozdum-ganny-novik.html |date=5 сакавіка 2016 }}</ref><ref>[http://vialejka.info/79-z_ljuboju_da_ljudzejj.html «З любоўю да людзей»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305113517/http://vialejka.info/79-z_ljuboju_da_ljudzejj.html |date=5 сакавіка 2016 }}</ref><ref name="Nowik_01">«[[Рэгіянальная газета]]», № 12 (465), 12 сакавіка 2004</ref> * [[Тэлесфор Позняк]] — гісторык і даследчык усходне- і паўднёваславянскіх літаратур. Прафесар.<ref name="Трапалава">[http://nashaniva.by/?c=ar&i=154212 Дзяцінства пры трох уладах: прафесар Позняк расказвае пра жыццё ў Заходняй Беларусі пры Польшчы, Саветах і пад немцамі] // «[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]»</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Куранецкі сельсавет}} {{Вілейскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Куранецкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Куранецкі раён|child|загаловак=Куранецкі сельсавет у [[Куранецкі раён|Куранецкім раёне]] (1940—1946)}} |спіс2 = {{Вілейскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Куранецкі сельсавет у [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] (з 1946)}} }} [[Катэгорыя:Куранецкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] tkqlk2vad4b9cm3b7oa4nempjqbwg96 Адам Хмара 0 141232 5133820 5014969 2026-04-30T02:45:44Z IshaBarnes 124956 дапаўненне 5133820 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Хмара}} {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Адам Хмара | арыгінальнае імя = | партрэт = Adam Chmara. Адам Хмара.jpg | шырыня партрэта = 250px | подпіс = | герб = POL COA Krzywda.svg | подпіс герба = [[Крыўда (герб)|Герб «Крыўда»]] | шырыня герба = 100px | тытул = | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = | перыядканец = | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | суправіцель1 = | суправіцель1перыядпачатак = | суправіцель1перыядканец = | рэгент1 = | рэгент1перыядпачатак = | рэгент1перыядканец = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | род = [[Хмары (род)|Хмары]] | бацька = [[Антоній Хмара]] | маці = Кацярына Вязевіч | муж = | жонка = Мар'яна [[Войны-Аранскія|Война-Аранская]] | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | вучоная ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{ордэн Белага Арла, Рэч Паспалітая}}{{!}}{{!}}{{Ордэн Святога Станіслава, Польшча}} {{!}}} | аўтограф = | Commons = }} '''Адам Міхал Станіслаў Хмара''' ({{ДН|22|12|1720}} — {{ДС|9|6|1805}}) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Лоўчы менскі (з [[1748]]), падчашы (з [[1756]]), сакратар малой пячаткі ([[1752]]—[[1760]]), [[віцэ-інстыгатар вялікі літоўскі|віцэ-інстыгатар]] ([[1760]]—[[1765]]) і [[інстыгатар вялікі літоўскі]] ([[1765]]—[[1779]]), [[кашталяны менскія|кашталян]] ([[1779]]—[[1784]]) і апошні [[Ваяводы менскія|ваявода]] менскі (з [[1784]]); член [[Пастаянная Рада|Пастаяннай Рады]] (з [[1783]]). Кавалер ордэнаў Св. Станіслава і [[Ордэн Белага Арла|Белага Арла]], расійскіх ордэнаў. == Біяграфія == [[Файл:Marijona Chmara.jpg|thumb|злева|155px|Жонка А. Хмары Мар’яна. Невядомы мастак, [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]]]] Прадстаўнік незаможнага роду [[Хмары (род)|Хмараў]] герба «[[Крыўда (герб)|Крыўда]]», які зрабіў бліскучую кар’еру — ад нязначнай пасады лоўчага да ваяводы менскага. У [[1761]]—[[1782]] некалькі разоў абіраўся [[Пасол соймавы|паслом]] на соймы, быў маршалкам [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]] ([[1785]]). У [[1755]] атрымаў ад [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлера вялікага літоўскага]] [[Міхал Антоні Сапега|Міхала Антонія Сапегі]] за службу ў якасці яго падскарбія ([[1743]]—[[1752]]) і сакратара маёнтак [[Сёмкава|Сёмкаў Саламярэцкі]] каля [[Мінск]]а. Сядзіба Хмараў у Сёмкаве пачала будавацца ў 1775 годзе. Італьянскі архітэктар [[Карла Спампані]] стварыў галоўны будынак, два сіметрычныя флігелі, аранжарэю, браму, тэрасы і парк у французскім стылі. Да 1780 быў збудаваны палац, дзе меліся бібліятэка, архіў, збраёўня. Найбольш шыкоўная зала была аформлена для прыёму караля Рэчы Паспалітай [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]]. У [[Сёмкаў Гарадок|Сёмкавым Гарадку]] пры Адаму Хмару быў збудаваны касцёл (1791-1802, у 1866 годзе ператвораны ў царкву). Адам Хмара імкнуўся рэфармаваць сваю гаспадарку: будаваў млыны, цагельні, вінакурні, цікавіўся жыццём сваіх сялян. Надрукаваў працу для кіравання маёнткам — «Інструкцыя для аканома». У 1792 годзе Адам Хмара падпісвае ад імя жыхароў [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] акт [[Таргавіцкая канфедэрацыя|Таргавіцкай канфедэрацыі]], якая па сутнасці прывяла да [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]]. Пасля падзелу Рэчы Паспалітай прысягнуў [[Кацярына II|Кацярыне ІІ]], ад якой пазней атрымаў тытул [[Тайны саветнік|тайнага саветніка]] і [[Ордэн Святога Аляксандра Неўскага|ордэн А. Неўскага]]. У шлюбе з Мар’янай [[Войны-Аранскія|Войнаў-Аранскіх]] дзяцей не было. Пахавалі апошняга ваяводу менскага ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дубрава)|фундаваным ім касцёле]] ў [[Дубрава (Маладзечанскі раён)|в. Дубрава]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=716|артыкул=Хмара Адам Міхал Станіслаў|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Хмара Адам}} [[Катэгорыя:Хмары (род)|Адам]] [[Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Ваяводы менскія]] [[Катэгорыя:Кашталяны менскія]] [[Катэгорыя:Віцэ-інстыгатары літоўскія]] [[Катэгорыя:Інстыгатары вялікія літоўскія]] [[Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Канфедэраты Чатырохгадовага сойма]] hcyajo2ay1thqxpx2rexvipg31lsyn0 Арон Ісакавіч Юдэльсон 0 145348 5133616 4587771 2026-04-29T13:18:40Z M.L.Bot 261 дапаўненне, афармленне 5133616 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Юдэльсон}} {{Пісьменнік}} '''Арон Ісакавіч Юдэльсон''' ({{ВДП}}) — беларускі [[паэт]], нарысіст. == Біяграфія == Нарадзіўся 5 (18) ліпеня 1907 года ў сям’і настаўніка, [[Акмяны|акмянскага]] мешчаніна Шавельскага павета Ковенскай губерні, Іцыка Янкелавіч Юдэльзона і Хаі-Соры Моўшаўны<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1659409168541187/|title=Метрическая запись о рождении 5 (18) июля Арона Юдельсона, 1907 г.|author=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]]|website=Запісы беларусаведа|date=2026-04-27}}</ref>. Сярэднюю адукацыю атрымаў у Рызе. З 1928 года жыў у [[Менск]]у. Працаваў у рэдакцыі яўрэйскай газеты «[[Акцябэр]]» («Кастрычнік»), на [[Беларускае радыё|Беларускім радыё]]. З 1930 года адначасова вучыўся на літаратурна-лінгвістычным аддзяленні [[Педагагічны факультэт БДУ|педагагічнага факультэта]] [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (скончыў тры курсы). У 1937 годзе рэпрэсіраваны. Асуджаны да [[Вышэйшая мера пакарання|вышэйшай меры пакарання]]. Расстраляны ў [[Масавы расстрэл дзеячаў Беларусі ў 1937 годзе|ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 года]]. Рэабілітаваны 09.04.1957 года. == Творчасць == Літаратурную дзейнасць пачаў у 1923 годзе выступленнямі ў нелегальным камуністычным друку Латвіі. Пісаў на [[ідыш]]ы. У 1929 годзе апублікаваў паэму «Негарэлае» ў часопісе «Штэрн» («Зорка»). Выдаў паэму «Камбінат» (1931), кнігу вершаў «Граніца» (1934), зборнікі нарысаў «У нас у краіне» (1934), «Чырванасцяжны калгас „Колас“» (з [[Хвядос Шынклер|Хвядосам Шынклерам]], 1934). У перакладзе на беларускую мову выйшла кніжка паэзіі «Прывітанне» (1961). Выступаў як [[перакладчык]] на ідыш. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БП (1992-95)||Арон Ісакавіч Юдэльсон}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Юдэльсон Арон Ісакавіч}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты на ідыш]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] pz8dfgh325u3d8m8n017q4zi5e3sxb8 5133715 5133616 2026-04-29T18:02:09Z M.L.Bot 261 5133715 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Юдэльсон}} {{Пісьменнік}} '''Арон Ісакавіч Юдэльсон''' ({{ВДП}}, [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]]) — беларускі [[паэт]], нарысіст. == Біяграфія == Нарадзіўся 5 (18) ліпеня 1907 года ў сям’і настаўніка, [[Акмяны|акмянскага]] мешчаніна Шавельскага павета Ковенскай губерні, Іцыка Янкелавіч Юдэльзона і Хаі-Соры Моўшаўны<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1659409168541187/|title=Метрическая запись о рождении 5 (18) июля Арона Юдельсона, 1907 г.|author=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]]|website=Запісы беларусаведа|date=2026-04-27}}</ref>. Сярэднюю адукацыю атрымаў у Рызе. З 1928 года жыў у [[Менск]]у. Працаваў у рэдакцыі яўрэйскай газеты «[[Акцябэр]]» («Кастрычнік»), на [[Беларускае радыё|Беларускім радыё]]. З 1930 года адначасова вучыўся на літаратурна-лінгвістычным аддзяленні [[Педагагічны факультэт БДУ|педагагічнага факультэта]] [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (скончыў тры курсы). У 1937 годзе рэпрэсіраваны. Асуджаны да [[Вышэйшая мера пакарання|вышэйшай меры пакарання]]. Расстраляны ў [[Масавы расстрэл дзеячаў Беларусі ў 1937 годзе|ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 года]]. Рэабілітаваны 09.04.1957 года. == Творчасць == Літаратурную дзейнасць пачаў у 1923 годзе выступленнямі ў нелегальным камуністычным друку Латвіі. Пісаў на [[ідыш]]ы. У 1929 годзе апублікаваў паэму «Негарэлае» ў часопісе «Штэрн» («Зорка»). Выдаў паэму «Камбінат» (1931), кнігу вершаў «Граніца» (1934), зборнікі нарысаў «У нас у краіне» (1934), «Чырванасцяжны калгас „Колас“» (з [[Хвядос Шынклер|Хвядосам Шынклерам]], 1934). У перакладзе на беларускую мову выйшла кніжка паэзіі «Прывітанне» (1961). Выступаў як [[перакладчык]] на ідыш. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БП (1992-95)||Арон Ісакавіч Юдэльсон}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Юдэльсон Арон Ісакавіч}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты на ідыш]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] 97bu2k5jfokx11yuc8gj8nrg3ga3uz6 Кешм (востраў) 0 147604 5133694 4748541 2026-04-29T16:44:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133694 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Кешм}} {{Востраў |Назва = Кешм |Нацыянальная назва = fa/قشم |Карта = Востраў Кешм.svg |Акваторыя = Армузскі праліў |Краіна = Іран |Пазіцыйная карта = Іран |UTC = +3:30 |lat_dir =N |lat_deg =26 |lat_min =41 |lat_sec = 43 |lon_dir =E |lon_deg =55 |lon_min =37 |lon_sec = 06 |Плошча = 1491 |Найвышэйшы пункт = 430 |Насельніцтва = 113846 |Год перапісу = 2010 |Выява = QeshmIsland NASA.jpg |Подпіс выявы = Выгляд з космасу |Катэгорыя на Вікісховішчы = Qeshm Island }} '''Кешм''' ({{lang-fa|}}قشم) — [[востраў]] у [[Армузскі праліў|Армузскім праліве]]. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад [[іран]]скай правінцыі [[Хармазган]]. Плошча - 1491 км². ==Гісторыя== Кешм здаўна з'яўляўся [[гандаль|гандлёвым]] цэнтрам [[Персідскі заліў|Персідскага заліва]]. У [[пісьмо]]вых крыніцах узгадваўся з [[II стагоддзе да н.э.|II]] ст. да н. э. У 1 - першай палове 2 тысячагоддзяў н. э. кантраляваўся [[Персія|персідскімі]], [[Сельджукіды|сельджукскімі]] і [[арабы|арабскімі]] ўладарамі. У [[XVI стагоддзе|XVI]] ст. быў падпарадкаваны [[Партугалія|партугальцамі]]. Затым - [[Нідэрланды|галандцамі]] і [[бахрэйн]]скімі арабамі. Увайшоў у склад [[Іран]]а ў канцы [[XVIII стагоддзе|XVIII]] ст. ==Геаграфія== [[Файл:Востраў Кешм.svg|міні|злева|Карта]] Кешм — самы буйны [[востраў]] [[Персідскі заліў|Персідскага заліва]] і самы буйны востраў [[Іран]]а. Месціцца ў [[Армузскі праліў|Армузскім праліве]] у 2,5 кіламетрах на поўдзень ад іранскага ўзбярэжжа. Цягнецца прыкладна на 110 км у даўжыню і да 34,5 км у шырыню. На поўдзень ад Кешма знаходзіцца [[востраў Хенгам]], на захад - астравы [[Востраў Армуз|Армуз]] і [[Востраў Ларак|Ларак]]. Складзены пераважна з асадкавых і старажытных [[вулкан]]ічных парод. У цэнтральнай частцы вылучаецца [[гара|горны]] масіў Танг-е-Чаху (да 430 м), расколаты ў старажытнасці [[землятрус]]ам. Ён знакаміты сваімі [[скала]]мі незвычайных форм. Землятрусы здараюцца і ў наш час. Так, землятрус [[27 лістапада]] [[2005]] г. стаў прычынай смерці 13 чалавек. Узбярэжжа пераважна нізкае са шматлікімі [[пясок|пясчанымі]] [[пляж]]амі. На заходнім беразе падчас адліву агаляюцца астаткі старажытных [[карал]]аў. Паўночнае ўзбярэжжа часткова [[балота|балоцістае]], занятае [[мангры|манграмі]]. [[Клімат]] субтрапічны засушлівы. Сярэдняя колькасць ападкаў - 183,2 мм у год. ==Прырода== [[Прырода]] вострава даволі разнастайная. На частцы паўночнага [[бераг|ўзбярэжжа]] захаваўся апошні ў [[Персідскі заліў|Персідскім заліве]] [[мангры|мангравы лес]]. Сюды з поўначы прылятаюць зімаваць рэдкія [[птушкі]], шмат [[Земнаводныя|земнаводных]] і [[яшчаркі|яшчарак]]. У манграх нерастуюць [[рыбы]]. На астатняй частцы вострава [[флора]] прадстаўлена пераважна [[пустыня|пустыннымі]] і паўпустыннымі [[куст|хмызнякамі]] і [[трава]]мі. На ўзбярэжжы сустракаюцца [[пальмы]]. [[Фаўна]] блізкая да паўднёваіранскай — [[змеі]], [[чарапахі]], [[Трусы (жывёлы)|трусы]], [[насякомыя|казуркі]] і інш. Для аховы прыроды на Кешме створаны геапарк. ==Эканоміка і інфраструктура== Большасць мясцовага насельніцтва складаюць арабы-''бандары''. Самы вялікі населены пункт, горад Кешм, знаходзіцца на паўночна-ўсходнім беразе. Ён злучаны сталай паромнай пераправай з [[порт]]ам [[Бендэр-Абас|Бандар-Абас]] на паўднёвым узбярэжжы [[Іран]]а. На Кешме таксама працуе [[аэрапорт]]. Для мясцовых жыхароў галоўным заняткам з'яўляецца [[рыбалоўства]]. Астатнія: ([[сельская гаспадарка]] і будаўніцтва рыбацкіх [[лодка|лодак]]) — толькі дапаўняюць яго. У апошнія дзесяцігоддзі хутка развіваецца міжнародны [[гандаль]], пераважна з арабскімі краінамі. На Кешме створана свабодная эканамічная зона, аднак пакуль значна меней папулярная, чым свабодная зона на іншым [[іран]]скім [[востраў Кіш|востраве Кіш]]. Улады Ірана імкнуцца развіваць на востраве [[турызм]]. Вандроўнікаў вабяць багатая прырода, цудоўныя краявіды, а таксама традыцыйны вобраз жыцця. У паселішчы Лафт на поўначы Кешма захавалася старая [[вёска|вясковая]] [[архітэктура]]. На поўдні - [[пячора|пячоры]] Харбоз са старажытнымі наскальнымі выявамі. ==Галерэя== <gallery align=center> Image: Azad Islamic University – Qeshm branch 001.jpg|Ісламскі ўніверсітэт у горадзе Кешм Image: Bandari Girl.jpg|Дзяўчына-''бандары'' ва ўбранні з [[Батула|батулой]] Image:QeshmIsland.jpg|У гарах Image:Stars Valley (Qeshm) 001.jpg|Скалы Image:Marbordo en Keŝm (Irano) 001.jpg|Прыморскі пейзаж Image: HaraForestQeshm.jpg|Мангравы лес Image:Castle Portuguese, Qeshm 1390 (4).jpg|Рэшткі партугальскай крэпасці Image:Khorbes Caves (Qeshm, Iran) 001.jpg|Пячоры Харбоз </gallery> == Спасылкі == * [http://www.qeshm.ir Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120710155452/http://www.qeshm.ir/ |date=10 ліпеня 2012 }} * [http://jonid.8m.com/Qeshm/ Свабодная зона] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121122054647/http://jonid.8m.com/Qeshm/ |date=22 лістапада 2012 }} * [http://www.qeshmgeopark.org/ Геапарк] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120701184807/http://www.qeshmgeopark.org/ |date=1 ліпеня 2012 }} * [http://www.weather-forecast.com/locations/Qeshm/forecasts/latest Надвор’е] * [http://farhang.al-shia.ru/qeshm_g.html Выдатны даведнік для вандроўніка на рускай мове] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130703231226/http://farhang.al-shia.ru/qeshm_g.html |date=3 ліпеня 2013 }} {{Індыйскі акіян}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Астравы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Астравы Персідскага заліва]] [[Катэгорыя:Астравы Ірана]] kvsf8w5vl0hyvm9jzeqkf6dr2trq4nd Эрнст Людвіг Кірхнер 0 151582 5133963 5132897 2026-04-30T10:07:29Z M.L.Bot 261 ачыстка карткі, афармленне 5133963 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кірхнер}} {{Мастак}} [[Файл:Kirchner Berlin Street Scene 1913.jpg|250px|міні|«[[Берлінская вуліца]]»]] '''Эрнст Людвіг Кірхнер''' ({{lang-de|Ernst Ludwig Kirchner}}; {{ДН|6|5|1880}}, {{МН|Ашафенбург||Горад Ашафенбург}} — {{ДС|15|6|1938}}, [[Фраўэнкірх-Вільдбодэн]] каля [[Давос]]а) — нямецкі [[мастак]], прадстаўнік нямецкага [[экспрэсіянізм]]у. == Біяграфія == [[Файл:Eine Künstlergemeinschaft by Ernst Ludwig Kirchner.jpg|250px|thumb|Групавы партрэт удзельнікаў групы «{{нп3|Мост, арт-група|Мост|ru|Мост (арт-группа)}}». 1926—1927]] Нарадзіўся 6 мая 1880 года ў г. Ашафенбург у сям’і інжынера-хіміка {{нп3|Эрнст Кірхнер|Эрнста Кірхнера|de|Ernst Kirchner}}. У [[1901]] годзе скончыў гімназію ў [[Хемніц]]ы. Потым вучыўся на факультэце архітэктуры Вышэйшай тэхнічнай школы ў [[Дрэздэн]]е, наведваў Вучэбна-эксперыментальную майстэрню свабоднага і прыкладнога мастацтва ў [[Мюнхен]]е. У гэты час ён пазнаёміўся з [[Фрыц Блейль|Блейлем]]. У 1903—1904 гадах вучыўся ў мастацкай школе фон Дэбшыца і Обрыста ў Мюнхене, затым працягнуў вывучэнне архітэктуры ў Дрэздэне. У 1905 годзе атрымаў дыплом архітэктара. У 1905 годзе ён разам з Блейлем, {{нп3|Эрых Хекель|Эрыхам Хекелем|ru|Хеккель, Эрих}} і [[Карл Шміт-Ротлуф|Карлам Шміт-Ротлуфам]] утварае групу «Мост» (Die Brücke), з якой пачалося станаўленне нямецкага экспрэсіянізму. 7 чэрвеня лічыцца днём заснавання гуртка. Пазней да іх далучыліся [[Васіль Васільевіч Кандзінскі|Васіль Кандзінскі]], [[Аўгуст Маке]], [[Аляксей фон Яўленскі]]. Назва была прапанавана Хекелем, ідэолагам гуртка стаў Кірхнер. У 1906 годзе Кірхнер піша праграму групы. Улетку 1907 разам з Максам Пехштэйнам едзе ў Гопельн каля Дрэздэна, дзе шмат малюе. У 1908 годзе працуе на востраве Фемарн. У 1909—1911 гадах ездзіць маляваць на Морыцбургскія сажалкі. У 1910-1911-гадах знаходзіцца ў групе мастакоў «{{нп3|Новы сэцэсіён||de|Neue Secession}}». У кастрычніку 1911 пераязджае ў [[Берлін]], знаёміцца з Эрнай Шылінг, якая стала грамадзянскай жонкай Кірхнера. Тады ж засноўвае з [[Макс Пехштэйн|Максам Пехштэйнам]] інстытут «МІУМ» (сучаснага выкладання ў жывапісе). У 1913 г. Кірхнер напісаў «Хроніку мастацкай групы „Мост“», што прыводзіць да распаду групы. У 1914 годзе ўдзельнічае ў мастацкай выставе ў [[Кёльн]]е, з пачаткам Першай сусветнай вайны сыходзіць добраахвотнікам на фронт. У [[1915]] быў камісаваны з арміі па хваробе лёгкіх, накіраваны на лячэнне ў санаторый у {{нп3|Горад Кёнігштайн, Таунус|Кёнігштайне|ru|Кёнигштайн (Таунус)}}. У 1917 пераязджае на жыхарства і лячэнне ў [[Швейцарыя|Швейцарыю]], жыве ў Штафельальпэ каля Давоса, да кастрычніка 1918 лячэнне ў санаторыі ў Кройцлінгене. 1922 стаў пачаткам сумеснай працы з [[Ліза Гуер|Лізай Гуер]]. У 1923 пераязджае ў Вільдбодэн, дзе робіць вялікую выстаўку работ у [[Базель|Базелі]]. У гэты час працуе над ілюстрацыямі да кнігі паэта [[Георг Гейм|Георга Гейма]] «Umbra Vitae». У 1925/26 здзяйсняе вялікае падарожжа па Германіі ([[Франкфурт-на-Майне]], [[Хемніц]], [[Дрэздэн]], [[Берлін]]). У 1929 годзе едзе ў Эсэн, Берлін і Франкфурт-на-Майне. У 1933 годзе робіць вялікую выстаўку ў [[Берн]]е. У 1937 мастак быў прылічаны нацыстамі да прадстаўнікоў «дэгенератыўнага мастацтва», 639 яго прац былі выдаленыя з нямецкіх музеяў. У 1938, змучаны хваробай і маючы залежнасць ад наркотыкаў, мастак здзяйсняе [[самагубства]], яго грамадзянская жонка Эрна Шылінг атрымлівае дазвол да самай смерці (2 кастрычніка 1945 г.) насіць прозвішча Кірхнер. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Andreas Gabelmann: Ernst Ludwig Kirchner. Ein Künstlerleben in Selbstzeugnissen. Ostfildern: Hatje Cantz, 2010, ISBN 978-3-7757-2526-2. * Lothar Grisebach: Ernst Ludwig Kirchners Davoser Tagebuch. Neuauflage von Lucius Grisebach, Ostfildern b. Stuttgart 1997, ISBN 3-7757-0622-4. == Спасылкі == {{commonscat-inline|Ernst Ludwig Kirchner|Эрнст Людвіг Кірхнер}} * [http://www.ernstludwigkirchner.com/ Ernst Ludwig Kirchner Foundation]{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кірхнер}} [[Катэгорыя:Мастакі-экспрэсіяністы]] [[Катэгорыя:Мастакі Германіі]] [[Катэгорыя:Мастакі-самазабойцы]] [[Катэгорыя:Берлінскі сецэсіён]] [[Катэгорыя:Мастацкая група «Мост»]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Германія)]] 26wvmacy73g13zvv3xv359uq9rwj0gh Краснасельскі сельсавет 0 153147 5133803 5032826 2026-04-30T01:40:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133803 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Краснасельскі сельсавет (значэнні)}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Краснасельскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Ваўкавыскі раён]] |Уключае = 18 населеных пунктаў |Сталіца = [[Краснасельскі]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]],</br>[[18 кастрычніка]] [[2013]] |Скасаванне = [[7 чэрвеня]] [[1958]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 7406 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часовойпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Краснасе́льскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — гарадскі пасёлак [[Краснасельскі]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ваўкавыскага раёна [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Краснае Сяло. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 30 красавіка 1958 года вёска Краснае Сяло пераўтворана ў рабочы пасёлак Краснасельскі. 7 чэрвеня 1958 года Краснасельскі сельсавет скасаваны, населеныя пункты перададзены ў падпарадкаванне ўтвораных Краснасельскага і Роскага пассаветаў. 20 кастрычніка 1959 года да Краснасельскага пассавета далучана частка скасаванага [[Мачулінскі сельсавет|Мачулінскага сельсавета]]. 19 жніўня 1985 года ў склад пассавета з [[Ваўкавыскі сельсавет|Ваўкавыскага сельсавета]] перададзена вёска [[Пагараны (Ваўкавыскі раён)|Пагараны]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref>. 18 кастрычніка 2013 года Краснасельскі пассавет рэарганізаваны ў сельсавет, адначасова ў склад сельсавета перададзены аграгарадок [[Юбілейны (Ваўкавыскі раён)|Юбілейны]] і вёскі [[Грыцкі (Ваўкавыскі раён)|Грыцкі]], [[Калядзічы (Ваўкавыскі раён)|Калядзічы]], [[Кукуці]], [[Кутнікі]], [[Маісеевічы]], [[Няверавічы (Ваўкавыскі раён)|Няверавічы]] з [[Ваўкавыскі сельсавет|Ваўкавыскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913r0061106&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 18 октября 2013 г. № 261 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Волковысского района Гродненской области]</ref>. Насельніцтва пассавета паводле перапісу 2009 года (10 населеных пунктаў, без Краснасельскага) — 820 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 76,6 % — [[беларусы]], 16,8 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 4,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=5 лютага 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2019 года (18 населеных пунктаў) — 7406 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Краснасельскі сельсавет}} {{Ваўкавыскі раён}} [[Катэгорыя:Краснасельскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1958 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2013 годзе]] pxa4dqnmbz8ti4w3azs0mq53b9rw49d Зяма Раманавіч Півавараў 0 153969 5133677 4625885 2026-04-29T15:37:04Z Rommmmmka 78299 5133677 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Півавараў}} {{Пісьменнік}} '''Зяма Раманавіч (Залман Рувінавіч) Півавараў''' ({{ДН|24|5|1910}} (5 чэрвеня 1910 па новым стылі)<ref name=":0">https://belisrael.info/?p=32574</ref>, [[Касцюковічы]] — {{ДС|29|10|1937}}, [[Менск]]) — беларускі [[паэт]], [[перакладчык]], [[Публіцыстыка|публіцыст]]. == Біяграфія == Сын рабочага-шапавала, які загінуў у час грамадзянскай вайны (1918). Восенню 1918 года Зяма Півавараў разам з маці Бэлай Меераўнай і сястрой Лізай перабраўся ў [[Чэрыкаў]] да дзеда<ref name=":0" />. Пасля заканчэння Чэрыкаўскай школы-сямігодкі З. Півавараў вучыўся ў Мсціслаўскім педагагічным тэхнікуме, удзельнічаў у працы літаратурнай студыі пры аршанскім філіяле «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]». У 1929 годзе пераехаў у [[Ленінград]], дзе працаваў [[качагар]]ам. Уступіў у БелАПП. У студзені 1931 года ўдзельнічаў у [[дэкада беларускай літаратуры і культуры ў Маскве|дэкадзе беларускай літаратуры і культуры ў Маскве]]. Атрымаў рэкамендацыю для паступлення на літаратурны факультэт Беларускага вышэйшага педагагічнага інстытута, які скончыў у 1934 годзе. У 1934—1936 гадах працаваў у рэдакцыі газеты «Чырвоная змена». У 1934 годзе ажаніўся з Ліліяй Персінай, у іх быў сын Раман (1937—2019)<ref name=":0" />. Арыштаваны органамі [[НКУС БССР|НКУС]] 12 лістапада 1936 года. Загінуў у ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 года. Рэабілітаваны пастановай Ваеннай калегіі Вярхоўнага суда СССР у 1958 годзе. Першы верш апублікаваў у 1925 годзе (часопіс «[[Беларускі піонэр]]»). У пачатку 1930-х гадоў друкаваўся ў ленінградскіх часопісах і альманахах. Аўтар зборніка вершаў «Лірыка двух нараджэнняў» (Мн., 1934), у якім услаўляў працоўны гераізм будаўнікоў сацыялізму. Паводле водгукаў рэцэнзентаў, на творчасць З. Піваварава істотна паўплывала паэзія [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзіміра Маякоўскага]]<ref name=":0" />. Выступаў у рэспубліканскім друку як тэатральны рэцэнзент i як кінакрытык<ref>http://belisrael.info/?p=12422</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|12|Півараваў Зяма Раманавіч||347}} * {{Крыніцы/ЭЛМБ|4|Півараваў Зяма Раманавіч|278}} * {{Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1992—1995)|5|Півараваў Зяма||21}} {{DEFAULTSORT:Півавараў Зяма Раманавіч}} [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Паэты СССР]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі СССР]] [[Катэгорыя:Публіцысты СССР]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] c9e3szqvhfuqzt8u18m28pu7b2ijvzl Клаус Элсбергс 0 156571 5133698 3754330 2026-04-29T17:19:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133698 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Клаус Элсбергс |Арыгінал імя = {{lang-lv|Klāvs Elsbergs}} |Выява = |Апісанне выявы = |Грамадзянства = СССР |Род дзейнасці = паэт і перакладчык |Гады актыўнасці = |Кірунак = |Жанр = |Мова твораў = |Вікісховішча = |Вікікрыніца = }} '''Клаус Элсбергс''' ({{lang-lv|Klāvs Elsbergs}}; {{ДН|3|1|1959}}, [[Рыга]] — {{ДС|5|2|1987}}, [[Юрмала]]) — латышскі [[паэт]] і [[перакладчык]]. == Біяграфія == Сын паэтэсы [[Візма Бэлшавіца|Візмы Бэлшавіцы]]. Вывучаў французскую філалогію ў [[Латвійскі ўніверсітэт|Латвійскім дзяржаўным універсітэце]] (1977—1982), працаваў у выдавецтве ''Liesma'' («Полымя») і часопісе ''Avots'' («Крыніца»). Яго вершы пачалі з’яўляцца ў друку з 1978 года, і пры жыцці пісьменніка выйшлі два зборнікі яго паэзіі. Яшчэ адзін быў надрукаваны пасля смерці. Але на радзіме Элсбергс вядомы не толькі як выбітны паэт, але як і выдатны перакладчык з французскай, англійскай і рускай моваў. Сярод яго перакладчыцкіх здабыткаў — паэзія [[Гіём Апалінер|Гіёма Апалінера]], [[Поль Элюар|Поля Элюара]], [[Луі Арагон]]а і раман «Бойня нумар 5» [[Курт Вонегут|Курта Вонегута]]. Памёр Клаус Элсбергс у Юрмале пры нявысветленых абставінах. У 1987 годзе ў Латвіі была заснаваная літаратурная прэмія яго імя за найлепшую дэбютную кнігу. == Бібліяграфія == * ''Pagaidīsim ausaino.'' (1981) * ''Bēdas uz nebēdu.'' (1986) * ''Velci, tēti.'' (1989) {{зноскі}} == Літаратура == * Bibliogrāfija // Elsbergs K. Tīkami rosīgi šļaksti. — Rīga: Enigma, 2000. — 285.—323.lpp. (Informācija par Klāva Elsberga, kā arī viņam veltītām publikācijām.) == Спасылкі == * [http://prajdzisvet.org/kit/48-moj-sviet-u-sumiotakh-tonie.html Мой свет у сумётах тоне. Вершы] * [http://www.literature.lv/lv/dbase/autors.php?id=30 Кароткая біяграфія]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.letonika.lv/groups/default.aspx?r=3&q=Rainis&id=967343&g=1 Кароткая біяграфія] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Латвіі]] [[Катэгорыя:Паэты Латвіі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Латвіі]] [[Катэгорыя:Латышскамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на латышскую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на латышскую мову]] {{DEFAULTSORT:Элсбергс}} ggo8qe1bv3cwx23x6pmrtf0s5fnp0uv Купяцічы 0 166653 5133978 5112562 2026-04-30T11:22:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133978 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Купяцічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |гімн = |першае згадванне = [[1182]] |статус з = |ранейшыя назвы = |вобласць = Брэсцкая |раён = Пінскі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |пасялковы савет = |глава = |плошча = |вышыня = |насельніцтва = 906 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |двароў = |часавы пояс = +2 |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |аўтамабільны код = |выява = Kupiacičy_(3).jpg |подпіс = |lat_dir = N |lat_deg = 52 |lat_min = 10 |lat_sec = 36.55 |lon_dir = E |lon_deg = 26 |lon_min = 11 |lon_sec = 41.42 |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242994346 }} '''Купя́цічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kupiacičy}}, {{lang-ru|Купятичи}}) — [[вёска]] ў [[Пінскі раён|Пінскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], каля р. [[Ясельда]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Насельніцтва 906 жыхароў (2005). Знаходзіцца за 9 км на паўночны ўсход ад [[Пінск]]а, 184 км ад [[Брэст]]а, 13 км ад чыгуначнай станцыі Пінск на лініі [[Пінск]]—[[Лунінец]]. == Гісторыя == У другой палове XV ст. сяло Пінскага княства, з 1470-х гадоў у ліку маёнткаў пінскай княгіні [[Марыя Гаштольд|Марыі Сямёнавай]] і яе сына кн. [[Васіль Сямёнавіч Алелькавіч|Васіля Сямёнавіча]]. У [[1492]] і [[1495]] паводле дарчых грамат землі і людзей у сяле атрымалі баяры Пачапоўскія, Любельскія, Федка Цішкавіч, якому наследавалі Васіль Вядзюшка і яго зяць Міхаіл Барзабагаты. У гэты час згадваецца Багародзіцкая царква, якая атрымала тут дварышча. З [[1500]] — уласнасць князя Ф. І. Яраславіча, ад якога наданні атрымалі Багародзіцкая царква: дварышча «лес лору», «ез на Ясолде», «штогадовую грашовую даніну». У [[1519]] дварышча (Якунеўшчыну) атрымаў зямянін Рыгор Зенкавіч. У [[1515]] тры дварышчы атрымала пінская Фёдараўская праваслаўная царква. У [[1524]] гэтыя наданні пацвердзіў кароль [[Жыгімонт I Стары]]. З [[1521]] — у Пінскім старостве, у складзе маёнткаў каралевы [[Бона Сфорца|Боны Сфорцы]]. У [[1522]] два дварышчы ў сяле атрымалі баяры пінскія Пархвяновічы.[[Файл:Звеставанне. Другая палова ХVІІІ ст. З в. Купяцічы. Пінскі р-н..jpg|міні|злева|Абраз «Звеставанне». Другая палова ХVІІІ ст.]] У сярэдзіне [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]] — сяло, цэнтр Купяціцкага войтаўства ў складзе гаспадарскага двара Ставецкага. З 1560-х — у [[Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Пінскім павеце]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], дзяржаўная ўласнасць, цэнтр войтаўства. У [[1568]] прывілей на зямельную маёмасць тут атрымаў [[Рыгор Война]]. У [[1628]]—[[1817]] тут існаваў [[Купяціцкі Увядзенскі манастыр]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. З [[1796]] — у [[Пінскі павет (Расійская імперыя)|Пінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У сярэдзіне [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] сяло, цэнтр сельскай грамады. У [[1867]] пабудавана Мікалаеўская царква, працавала народнае вучылішча. У [[1886]] — сяло ў Пінкавіцкай воласці. У [[1921]]—[[1939]] у складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|міжваеннай Польшчы]], вёска ў Купяціцкай гміне Пінскага павета Палескага ваяводства. З [[1939]] у [[БССР|Беларускай ССР]]. З 4 снежня 1939 у Пінскім павеце Пінскай вобласці, з 15 студзеня 1940 у Пінскім раёне. З 12 кастрычніка 1940 у Высакоўскім сельсавеце. Перад вайной у вёсцы жыло 1100 чалавек у 240 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/2424 Купятичи] {{ref-ru}}</ref>. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] ў ліпені 1941 — ліпені 1944 акупаваная нямецкімі войскамі, якія ў сакавіку 1943 знішчылі 160 двароў, забілі 41 жыхара<ref name="Бер"/>. У 1940—1954 гадах у складзе [[Высокаўскі сельсавет (Пінскі раён)|Высокаўскага сельсавета]], да 3 чэрвеня 1957 года — у складзе [[Пінкавіцкі сельсавет|Пінкавіцкага сельсавета]], пасля — у складзе Гарадзішчанскага сельсавета<ref name=":1">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r957b0005850&q_id=5378887|title=Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета депутатов трудящихся от 3 июня 1957 года № 344 «О частичном изменении в административно-территориальном делении сельских Советов Брестского и Пинского районов и Домачевского поселкового Совета Брестского района»|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead}}</ref>. У [[1972]] цэнтр калгасу «Дружба народаў», 8-гадовая школа, бібліятэка, Дом культуры, 2 крамы. == Насельніцтва == * '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1886]] — 56 двароў, 533 жыхары; у канцы XIX ст. — 121 двор, 826 жыхароў. * '''[[XX стагоддзе]]''': [[1921]] — 50 двароў, 579 жыхароў; [[1940]] — 218 двароў, 1061 жыхар; [[1960]] — 1131 жыхар; [[1972]] — 1247 жыхароў, 350 гаспадарак; у канцы XX ст. — 333 двары, 878 жыхароў. * '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2005]] — 347 гаспадарак, 906 жыхароў<ref>{{Крыніцы/ГВБ|4-2}} </ref> == Славутасці == * [[Свята-Мікалаеўская царква (Купяцічы)|Свята-Мікалаеўская царква]] 1867 г. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|4-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёна]] [[Катэгорыя:Купяцічы| ]] 1i670j5cud4q9fmyu5t0pcp4kcueryj Клейнікаўскі сельсавет 0 166862 5133701 4744423 2026-04-29T17:36:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133701 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Клейнікаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Брэсцкі раён]] |Уключае = 7 населеных пунктаў |Сталіца = [[Клейнікі]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]],</br>[[8 верасня]] [[1959]] |Скасаванне = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2598 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Location_Kleyniki_selsovet_Brest_raion.svg |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Кле́йнікаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Клейнікі]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці [[БССР]]. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Рэчыцкі сельсавет (Брэсцкі раён)|Рэчыцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 8 верасня 1959 года цэнтр Рэчыцкага сельсавета перанесены ў вёску Клейнікі, сельсавет перайменаваны ў Клейнікаўскі, у склад сельсавета з [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Кацельня Баярская]], [[Коладна (Брэсцкі раён)|Коладна]], [[Церабунь]] і [[Шумакі]])<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>. 4 верасня 1972 года скасавана вёска [[Коладна (Брэсцкі раён)|Коладна]] (злілася з вёскай [[Церабунь]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Клейнікаўскага сельсавета было 8 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|17}}</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзяць 7 населеных пунктаў: {|class=standard |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва !Паштовы індэкс |- | align=center | [[Кацельня Баярская|Кацельня-Баярская]] || align=center | вёска || align=center | 4 | align=center | 225037 |- | align=center | [[Клейнікі|'''Клейнікі''']] || align=center | аграгарадок || align=center | 1689 | align=center | 225038 |- | align=center | [[Костычы]] || align=center | вёска || align=center | 52 | align=center | 225037 |- | align=center | [[Нэплі]] || align=center | вёска || align=center | 66 | align=center | 225038 |- | align=center | [[Пяскі (Брэсцкі раён)|Пяскі]] || align=center | вёска || align=center | 136 | align=center | 225038 |- | align=center | [[Церабунь]] || align=center | вёска || align=center | 184 | align=center | 225037 |- | align=center | [[Шумакі]] || align=center | вёска || align=center | 95 | align=center | 225037 |} Да 21 снежня 2007 года ў склад Клейнікаўскага сельсавета ўваходзілі [[Казловічы (Клейнікаўскі сельсавет)|Казловічы]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num09/d09141.html Решение Брестского областного Совета депутатов от 21.12.2007 № 84 «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Брестского района»]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2226 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 85,6 % — [[беларусы]], 7,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 5,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,1 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=23 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 2598 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Клейнікаўскі сельсавет}} {{Брэсцкі раён}} [[Катэгорыя:Клейнікаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1959 годзе]] 2qzovvvwl7i00b41fpcfs823vo22w7h Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш 0 166931 5133691 5120783 2026-04-29T16:13:48Z Lavon 1118 /* Укладанне і пераклад */ 5133691 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Леанід Лявонцьевіч Ла́ўрэш''' (нар. {{ДН|1|3|1963}}, {{МН|Ліда}}) — беларускі [[пісьменнік]], [[краязнавец]], [[перакладчык]] і незалежны даследчык. == Біяграфія == Скончыў [[электратэхнічны факультэт БНТУ|электратэхнічны факультэт]] [[Беларускі політэхнічны інстытут|Беларускага політэхнічнага інстытута]] (1985)<ref name="МарозСН23">''Марозава С. В.'' Сфера навуковых… С. 23.</ref>. Па адукацыі інжынер<ref>''Шчарбачэвіч Ніна''. Леанід Лаўрэш:… С. 7.</ref>. Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] з 2017 года. Жыве ў Лідзе. Мае жонку, сына, нявестку і ўнука. == Дзейнасць == Сфера навуковых інтарэсаў Леаніда Лаўрэша — краязнаўства і гісторыя прыродазнаўчых навук на Беларусі. Навуковая зацікаўленасць гісторыяй Лідчыны тычыцца шырокага часавага дыяпазону — ад першабытнасці да часоў Заходняй Беларусі (1921—1939). Асобна цікавіцца еўрапейскімі падзеямі канца XIV — пачатку XV стагоддзяў, якія закранулі Лідчыну. Быў удзельнікам творчага калектыву [[ГрДУ|ГрДУ імя Я. Купалы]], які па заданні [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі]] [[НАНБ]] выконваў навукова-даследчую работу па канфесійнай гісторыі Беларусі XIX ст.<ref name="МарозСН23"/> Публікуецца з 2000 года. Першыя артыкулы былі вынікам вандровак па Лідчыне, падчас якіх у в. [[Ішчална]] быў знойдзены дзейны сонечны гадзіннік (мусіць адзіны ў Беларусі), а ў в. Бабры — раней неапісаны камень-следавік.<ref name="МарозСН23"/> Выказаў уласную гіпотэзу пра месца заключэння [[Востраўскае пагадненне|Востраўскага пагаднення]] (1392). Распрацоўваў тэму удзелу англійскіх арыстакратаў, персанажаў [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]] — [[Генрых IV (кароль Англіі)|Генры Ланкастэра]], Генры Персі Хотспура, Джона Бафорта і іншых, у [[Вайна Тэўтонскага ордэна і ВКЛ|вайне Тэўтонскага ордэна супраць Вялікага княства Літоўскага]]. Пісаў пра адбітак войнаў і паўстанняў у XIX ст. — [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]], паўстанняў [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|1830—1831]] і [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|1863—1864]] гадоў, у гісторыі Лідчыны. Звяртаецца і да пытанняў эканамічнай гісторыі Ліды і Лідчыны. Рэканструяваў раней невядомыя моманты з гісторыі многіх паселішч Лідчыны. Частка артыкулаў Леаніда Лаўрэша прысвечана і архітэктурным помнікам, архітэктуры готыкі і рамантызму на Лідчыне.<ref name="МарозСН23"/> Распрацоўвае канфесійную гісторыю Лідчыны, аўтар артыкулаў пра асобныя прыходы, храмы і капліцы. Зрабіў уклад у царкоўнае краязнаўства. Пры гэтым, мабыць першым у Беларусі, заняўся царкоўным краязнаўствам уніяцкай (грэка-каталіцкай) царквы. У кнізе «Грэка-каталіцкая (уніяцкая) Царква на Лідчыне» (2012) паказаў у кантэксце аналагічных усходнееўрапейскіх працэсаў царкоўна-рэлігійныя працэсы на Лідчыне ў XVI—XX ст., апісаў адбітак стварэння, дзейнасці і ліквідацыі ўніяцкай царквы ў Беларусі на гісторыі Лідчыны. Кніга заснавана на багатым факталагічным матэрыяле, з апублікаваннем дакументаў у Дадатках. Прэзентацыя кнігі выклікала пэўны рэзананс<ref name="МарозСН23"/>. Даследуе гісторыю прыродазнаўчых навук у Беларусі. Асобная сфера даследаванняў Леаніда Лаўрэша ў гэтай галіне — астраномія, ёй прысвечаны шэраг артыкулаў і кніга нарысаў «І зорнае неба над галавой…» (2013)<ref name="МарозСН23"/>. Прафесар [[Святлана Валянцінаўна Марозава|Святлана Марозава]] лічыць, што кніга Лаўрэша «Маламажэйкаўская царква» — не звыклы краязнаўчы нарыс: «Чым далей чытаеш, тым больш разумееш веліч і трагізм нашай мінуўшчыны… Пасля адкрыццяў, якія зрабіў аўтар кнігі, пра Мураванку можна складаць вершы і пісаць ледзь не дэтэктыўныя раманы. … Старонка за старонкай мы гартаем кнігу гісторыі Маламажэйкаўскай царквы даўжынёй у 500 год. Мы знаёмімся з падзеямі і людзьмі: уладальнікамі Мажэйкава, „калятарамі“ царквы (дабрадзеямі і самадурамі), са шматлікімі прэтэндэнтамі на сам храм і яго маёмасць, рэліквіі, землі. З дзяржаўнымі мужамі і мясцовымі чыноўнікамі, ад якіх залежаў лёс храма. Перад намі праходзіць цэлы шэраг прадстаўнікоў духоўнага саслоўя: ад вышэйшых царкоўных іерархаў да шараговых святароў. Дарэчы, Лаўрэш аднавіў імёны ўсіх настаяцеляў храма, пачынаючы з сярэдзіны XVII ст.»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=185226 «Пасля адкрыццяў, якія зрабіў Лаўрэш, пра Мураванку можна складаць вершы»] // nashaniva.by, 10.02.2017, 22:52</ref> У 2017 годзе выйшла кніга «Шэпт пажоўклых старонак. Лідчына ў люстэрку прэсы. 1900—1939 гг.». Прафесар [[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Аляксандр Смалянчук]] адзначыў, што кніга «ў пэўным сэнсе ўнікальная. Гэта свайго роду хроніка мінулага Ліды, складзеная карэспандэнтамі шматлікіх газет і часопісаў, у якой адлюстравалася жыццё горада і наваколляў у першае саракагоддзе XX ст … [Кніга] дазваляе зазірнуць у малавядомыя старонкі гісторыі горада і наваколляў у апошнія гады існавання Расійскай Імперыі, у часы ваенных выпрабаванняў, якія працягваліся для Лідчыны доўгія 7 гадоў — з 1914 да 1921 года. Шмат месца ў кнізе займае хроніка горада міжваеннага перыяду, калі Ліда знаходзілася ў складзе Польскай Рэспублікі. Гэтыя старонкі прыцягваюць асаблівую ўвагу ў сувязі з тым, што ў ранейшыя часы гэты перыяд гісторыі звычайна адпраўлялі ў забыццё. Кніга заканчваецца падзеямі, у якіх адчувальны подых Другой сусветнай вайны…»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=203558 Гісторыя Лідчыны на старонках старых газет — выйшла даследаванне Лявона Лаўрэша] // nashaniva.by, 27.01.2018, 11:52</ref>. У 2021 годзе ў Варшаве ў выдавецтве Poligraf выйшаў пераклад «Шэпта …» на польскую мову. У польскім выданні гісторыя Ліды распавядаецца з 1921 да 1939 года і замест храналагічнага выкладання гісторыі горада, як у беларускай версіі, польская версія перапрацавана па тэматычным прынцыпе<ref>[https://www.bn.org.pl/download/document/1634544770.pdf Urzędowy Wykaz Druków Wydanych w Rzeczypospolitej Polskiej. Przewodnik Bibliograficzny. Biblioteka Narodowa. Warszawa, 9—15 sierpnia 2021 r. Nr 32. S. 100.]</ref>. 100-годдзю БНР прысвечана біяграфія генерала ад інфантэрыі і міністра абароны БНР [[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч|Кіпрыяна Кандратовіча]]. Хабілітаваны доктар з універсітэта Мікалая Каперніка ў Торуні [[Дарота Міхалюк]] у прадмове да кнігі, сярод іншага напісала: «На стагоддзе абвяшчэння Беларускай Народнай Рэспублікі ў рукі чытача патрапляе біяграфія генерала Кіпрыяна Кандратовіча … Вяртанне на старонкі гісторыі гэтай постаці адбылося дзякуючы пісьменніку і гісторыку Леаніду Лаўрэшу, які ўжо каля дваццаці гадоў даследуе лёс генерала і публікуе працы пра яго жыццё. Ягонай заслугай з’яўляецца адшуканне магілы генерала, пахаванага каля царквы ў Воранаве. … Праца мае высокую навуковую каштоўнасць, бо падмацавана дакументамі і добра напісана. … Аўтар не толькі з захапленнем праводзіць нас праз жыццё генерала Кіпрыяна Кандратовіча, але таксама дзеліцца з чытачом этапамі сваіх пошукаў і даследаванняў і паказвае, якой надзвычай захапляльнай можа быць праца гісторыка»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=210268 Кіпрыян Кандратовіч: генерал Расійскай імперыі, які падтрымаў БНР] // nashaniva.by, 28.05.2018, 15:21</ref>. [[Файл:Лаўрэш Леанід, сакавік 2023..jpg|злева|міні]] У 2020 г. выйшла кніга «Шпацыры па старой Лідзе». Доктар гістарычных навук [[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|Аляксандр Краўцэвіч]] лічыць, што кніга гэта плён шматгадовай працы лідскага пісьменніка і краязнаўца Леаніда Лаўрэша, «працы архіўнай, гістарыяграфічнай, але таксама і даследчыцка-палявой, менавіта, апытання сталых жыхароў горада пра падзеі XX ст. Строга падыходзячы да справы, тут не зусім пасуе слова „краязнаўства“ як да кнігі, так і да яе аўтара, бо яно асацыіруецца з аматарствам. Больш дакладным будзе акрэсленне „рэгіянальная гісторыя“, бо мы маем выкладзенае ў папулярнай форме навуковае даследаванне. Кніга Лаўрэша — як вяршыня айсберга, менавіта яго частка, найбольш відочная і даступная для людскога ўспрымання. Па-за полем зроку застаецца „падводная“ частка — нашмат большая як па працягласці, так і па аб’ёму праробленай працы. Каштоўнасць кнігі менавіта ў тым, што яна ўяўляе сабой прадукт гістарычнага даследавання, даведзены да канцавой мэты — масавага чытача. Але яна — не прадукт масавай культуры. Напісаная добрай выразнай мовай ў апоры на грунтоўным крыніцазнаўчым і гістарыяграфічным падмурку — кніга прэзентуе культуру прафесійную»<ref>[http://pawet.net/ns/2020/08/%E2%84%96_08_(1471).html Аляксандар Краўцэвіч. "Шпацыры па старой Лідзе" Леаніда Лаўрэша // Наша слова № 8 (1471), 19 лютага 2020.]</ref>. Адзін з найстарэйшых беларускіх архітэктараў, кандыдат архітэктуры, дацэнт БНТУ, [[Юрый Нікадзімавіч Кішык| Кішык Ю. Н.]] які раней і сам працаваў архітэтарам горада Ліда, пісаў у сваёй рэцэнзіі на кнігу «Шпацыры па старой Лідзе»: "Кнігу Леаніда Лаўрэша трэба чытаць некалькі разоў. Правільней сказаць - трэба не чытаць, а ўважліва вывучаць і асэнсоўваць цікавыя эпізоды горадабудаўнічай гісторыі Ліды. Я рабіў гэта з аднолькава вялікай цікавасцю, задавальненнем і ... прыкрасцю. Справа ў тым, што некалькі дзесяцігоддзяў таму я як выпускнік менскага палітэха працаваў у Лідзе архітэктарам горада, але тады належнай цікавасці да гісторыі горада не праявіў. А былі гэта 1960-я гады, і я мог быць больш актыўным сведкам, удзельнікам і нават летапісцам шматлікіх гістарычных працэсаў, якія разгортваліся ў краіне. Аднак менавіта такім пісьменнікам стаў Л. Лаўрэш. ... кніга надзвычай змястоўная, "шматслойная" і ўспрымаецца як шэраг партрэтаў аднаго і таго ж, здавалася б, знаёмага чалавека. Л. Лаўрэш дабіўся цікавасці чытачоў да кнігі краязнаўчага характару, выкарыстоўваючы спалучэнне рацыянальных спосабаў і вынаходлівых прыёмаў. Бо, усё ў канчатковым выніку зводзіцца да таго, што Л. Лаўрэш прыводзіць велізарны аб'ём "здабытага" ім жа багатага факталагічнага матэрыялу, малавядомага і зусім невядомага, прадстаўленага аднолькава цікава і ў кароткім тэксце, і ў змястоўных ілюстрацыях. Аднак вельмі важна, як адбіраюцца і як падаюцца падзеі і з'явы з гісторыі горада. Лепшыя фрагменты кнігі - тыя, у якіх чытачу як прыемнаму суразмоўцу не проста паведамляецца нейкі цікавы факт, а "давяраецца" яркі, нават у нейкай ступені таямнічы эпізод, ініцыяваны шпацырам па старой Лідзе. Наколькі ж цікавей становіцца аповед, калі адчуваеш асабістыя, эмацыйна афарбаваныя адносіны да эпізоду з боку аўтара, ды яшчэ і прыцягнутага для гэтай мэты знаёмага яму чалавека, які дзеліцца з намі сваімі непаўторнымі ўражаннямі і характэрнымі ўспамінамі! І тады не толькі раскрываюцца старонкі гісторыі старажытнай Ліды, але лёгка запамінаюцца яе персанажы, імёны, даты, нумары будынкаў, іх стылявыя асаблівасці і г. д."<ref>[https://www.academia.edu/162473826/%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%8B%D0%BA_%D0%AE_%D0%9D_%D0%A0%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88%D0%B0_%D0%A8%D0%BF%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%80%D1%8B_%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_ Кішык Ю. Н. Рэцэнзія на кнігу Леаніда Лаўрэша "Шпацыры па старой Лідзе" // Наша слова.pdf № 5 (214), 4 лютага 2026.]</ref>. У 2020 годзе Леанід Лаўрэш быў узнагароджаны граматай-падзякай ад Інстытута гісторыі НАН Беларусі «… за арганізацыю навукова-пошукавай работы і плённую працу на ніве краязнаўства». У 2023 годзе ўзнагароджаны граматай-падзякай Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі «… за плённую літаратурную і краязнаўчую працу…». У 2023 годзе выйшла кніга Леаніда Лаўрэша «Інстынкт пазнання». Аўтар прадмовы да гэтай кнігі, кандыдат гістарычных навук, дацэнт Святлана Лугаўцова, заўважыла: «Палітыка ў галіне адукацыі той ці іншай дзяржавы з’яўляецца ключавым фактарам, які вызначае яе дынаміку: прагрэсіўны рух або стагнацыю. Разам з тым пытанням развіцця адукацыі ў беларускай гістарыяграфіі традыцыйна надавалася менш увагі, чым аналізу палітычных і эканамічных праблем. Новая праца Леаніда Лаўрэша „Інстынкт пазнання“ ў значнай меры закрывае гэтую лакуну. У ёй паслядоўна разглядаецца гісторыя адукацыі ў Лідзе з сярэдзіны XVIII стагоддзя да канца 30-х гадоў ХХ стагоддзя»<ref>[https://www.academia.edu/104730167/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_1_101_ Лідскі летапісец. 2023. № 2(102). С. 34.]</ref>. Шэраг публікацый Л. Лаўрэша прысвечана рэчавым, вусным, пісьмовым і выяўленчым крыніцам рэгіянальнай гісторыі, у т.л. каменным магілам, камяням-следавікам, паданням, малюнкам, паштоўкам і фотаздымкам.<ref name="МарозСН23"/> Таксама ён даследуе біяграфіі і дзейнасць вядомых ураджэнцаў Лідчыны, у т.л. звяртае ўвагу на забытыя і малавядомыя імёны. Апублікаваў шэраг біяграм і біяграфічных даследаванняў, у т.л. [[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч|Кіпрыяна Кандратовіча]], [[Яўген фон Гротэ дэ Буко|Яўгена фон Гротэ дэ Буко]], [[Дзіянісій Хлявінскі|Дзіянісія Хлявінскага]], [[Антоні Гарэцкі|Антонія Гарэцкага]], [[Францішак Нарвойш|Францішка Нарвойша]], [[Аляксандра Нарбут|Аляксандры Нарбут]], [[Цэзарый Каменскі|Цэзарыя Каменскага]], [[Віктар Басяцкі|Віктара Басяцкага]], [[Марцін Пачобут-Адляніцкі|Марціна Пачобут-Адляніцкага]], [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]], [[Вітольд Карлавіч Цэраскі|Вітольда Цэраскага]], [[Гаўрыла Адрыянавіч Ціхаў|Гаўрылы Ціхава]] і іншых.<ref name="МарозСН23"/> Аўтар 21 кнігі (гл. спіс ніжэй) і каля 400 артыкулаў. Сталы аўтар газеты «Наша слова», часопіса «Лідскі летапісец», «Маладосць», «Гістарычны альманах» і розных навуковых зборнікаў. Удзельнік многіх навуковых гістарычных канферэнцый і круглых сталоў, дзе выступае па лідскай тэматыцы<ref>''Марозава С. В.'' Сфера навуковых… С. 23—24.</ref>. == Ацэнкі == Як заўважыла доктар гістарычных навук [[Святлана Валянцінаўна Марозава|Святлана Марозава]], краязнаўчымі даследаваннямі Л. Лаўрэш робіць значны ўклад у пашырэнне ведаў пра гісторыю Лідчыны, пазнанню яе месца і значнасці ў еўрапейскім гістарычным кантэксце<ref name="МарозСН24">''Марозава С. В.'' Сфера навуковых… С. 24.</ref>. У артыкуле пра Маламажэйкаўскую царкву на сайце «Сінадальнага аддзела рэлігійнай адукацыі і катэхізацыі БПЦ», Леанід Лаўрэш характарызаваны як «…даследчык і пісьменнік, знакаміты краязнаўца Лідчыны і аўтар кнігі пра Маламажэйкаўскую царкву-крэпасць»<ref>{{Cite web|url=https://oroik.by/xram-rastva-prasvyatoj-bagarodzicy-z-gistoryi-starazhytnaj-muravanki/|title=Храм Раства Прасвятой Багародзіцы: з гісторыі старажытнай “Мураванкі”| access-date=2024-03-29}}</ref>. == Асноўныя публікацыі == Паводле<ref>Спіс важнейшых публікацый… С. 24—26.</ref>: === Кнігі === * Лаўрэш Л. Л. [https://www.academia.edu/164650303/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%91%D0%BB_%D1%83_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%B1_%D0%BC_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2026_76_%D1%81 Фарны касцёл у Лідзе.] Издательские решения, 2026. — 76 с. * Лаўрэш Л. Л. [https://independent.academia.edu/LLauresh Лідскі замак : Кароткая гісторыя.] Издательские решения, 2025. — 100 с. * Lauresh L. [https://www.academia.edu/122186957/Leanid_Lauresh_Spacery_po_starej_Lidzie_Warszawa_Sowa_2023_340_s Spacery po starej Lidzie]. Warszawa: Sowa, — 2025. — 340 s. * Лаўрэш Л. Л. [https://www.academia.edu/143403929/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA_%D0%AE%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%AF%D0%B3%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%81%D1%8F%D0%BC_%D1%8F_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D0%B0_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%B4%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_100_%D1%81 Гісторык Юстын Нарбут. Яго навуковая дзейнасць, сям’я і сядзіба, яго дачка Каміла.] Издательские решения, 2025. — 100 с. * Lauresh L., Lauresh H. [https://www.academia.edu/143185397/Lauresh_L_Lauresh_H_Tam_gdzie_zatrzyma%C5%82_czas_si%C4%99_Historyczne_lidzkie_nekropolie_Warszawa_Sowa_2025_198_s Tam, gdzie zatrzymał czas się... Historyczne lidzkie nekropolie.] Warszawa: Sowa, 2025. — 198 s. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/143318905/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%92%D1%8B%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B7%D1%91%D1%9E_%D0%A7%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%8B_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_60_%D1%81 Выхаванкі князёў Чартарыскіх з-пад Ліды.] Издательские решения, 2025. — 60 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/128183633/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%83_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D1%83%D0%B6%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%83_%D0%B2%D1%8B%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D1%85_%D0%96%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%91_%D1%96_%D1%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%B4_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%A1_%D0%92_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B9_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%BA_2025_326_%D1%81 Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях : Жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі;] пад рэд. С. В. Марозавай. — Полацк, 2025. — 326 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/128829000/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D1%96_%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%81%D1%8F%D0%BC_%D1%8F_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D0%B0_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D1%87%D0%B0%D1%81_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_172_%D1%81 Тэадор Нарбут : Навуковая і літаратурная дзейнасць, сям’я і сядзіба, яго час.] Издательские решения, 2025. — 172 с. * Лаўрэш Л., Лаўрэш Г. [https://www.academia.edu/124479815/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93_%D0%86_%D0%A2%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D1%8B%D0%BD%D1%96%D1%9E%D1%81%D1%8F_%D1%87%D0%B0%D1%81_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93_%D0%86_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%94%D1%80%D1%83%D0%BA_2024_222_%D1%81 Там, дзе спыніўся час… . Лідскія гістарычныя некропалі.] ГроКарДрук, — 2024. — 222 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/121536228/%D0%AF%D0%BA_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D1%9E%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%BE%D1%9E_%D1%83_XX%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0_%D1%87%D1%8B%D0%B3%D1%83%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%BE_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%96_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D1%9E%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%94%D1%80%D1%83%D0%BA_2024_150_%D1%81 Як горад Ліда ўвайшоў у ХХ стагоддзе. Пошта, чыгунка, кіно, электрычнасць і першыя аўтамабілі.] ГроКарДрук, — 2024. — 150 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/100869582/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%86%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%BA%D1%82_%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B7_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_%D1%9E_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2023_192_%D1%81 Інстынкт пазнання. Нарысы з гісторыі адукацыі ў горадзе Ліда.] Гродна: ЮрСаПрынт, — 2023. — 192 с. * Lauresh L. [https://www.academia.edu/108954944/Leanid_Lauresh_Szept_po%C5%BC%C3%B3%C5%82k%C5%82ych_stron_Ziemia_Lidzka_w_zwierciadle_prasy_lat_1922_1939_Warszawa_Wydawnictwo_Poligraf_2021_338_s Szept pożółkłych stron. Ziemia Lidzka w zwierciadle prasy lat 1922—1939.] Warszawa: Wydawnictwo Poligraf, — 2021. — 338 s. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/78138036/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A8%D0%BF%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%80%D1%8B_%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5 Шпацыры па старой Лідзе.] Гродна: ЮрСаПрынт, — 2020. — 342 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/39182685/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%8F%D0%BA%D1%96_%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%BE%D1%9E_%D0%B4%D0%B0_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D0%96%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81_%D0%9A%D1%96%D0%BF%D1%80%D1%8B%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2018_154_%D1%81 Генерал, які дайшоў да Беларусі.] Жыццяпіс Кіпрыяна Кандратовіча. Гродна: ЮрСаПрынт, — 2018. — 154 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/36101118/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A8%D1%8D%D0%BF%D1%82_%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%BB%D1%8B%D1%85_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BA_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D1%9E_%D0%BB%D1%8E%D1%81%D1%82%D1%8D%D1%80%D0%BA%D1%83_%D0%BF%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%8B_1900_1939_%D0%B3%D0%B3_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_2017_%D0%A8%D1%8D%D0%BF%D1%82_%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%BB%D1%8B%D1%85_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BA_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D1%9E_%D0%BB%D1%8E%D1%81%D1%82%D1%8D%D1%80%D0%BA%D1%83_%D0%BF%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%8B_1900_1939_%D0%B3%D0%B3_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%90%D0%90_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2017_432_%D1%81 Шэпт пажоўклых старонак. Лідчына ў люстэрку прэсы. 1900—1939 гг.] Гродна: ТАА «ЮрСаПрынт», — 2017. — 432 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/34790331/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2017_114_%D1%81_%D1%96%D0%BB Маламажэйкаўская царква: гістарычны нарыс] / пад рэд. С. В. Марозавай. Гродна: ЮрСаПрынт, — 2017. — 114 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/28862000/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9F%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%87%D1%8B_%D0%B4%D1%83%D1%85_1812_1831_1863_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2016_244_%D1%81_%D1%96%D0%BB Паўстанчы дух. 1812, 1831, 1863 гады на Лідчыне.] Гродна: Юрсапрынт, — 2016. — 244 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/28862139/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BD_%D0%A8%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3_%D1%96_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%86%D0%B0_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%A5%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82_2014_63_1_%D1%81_100_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D1%8F%D1%87%D0%B0%D1%9E_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B_ Вандалін Шукевіч: беларускі археолаг і краязнаўца.] Мінск: Харвест, — 2014. — 63 с. (100 выдатных дзеячаў беларускай культуры). * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/13120984/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D1%9E%D1%87%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%96_%D1%81%D1%91%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D1%8F%D0%B2%D0%B0%D1%85_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8F_2013_152_%D1%81 Ліда ўчора і сёння : гісторыя горада ў выявах.] Ліда: Лідская друкарня, — 2013. — 152 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/3552888/_I_%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B5_%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D0%B4_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B7_%D0%B3i%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8Bi_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BCii_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BDi%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%9B%D1%96%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%83%D1%81_2013_266_%D1%81_%D1%96%D0%BB «І зорнае неба над галавой…»: Нарысы з гісторыі астраноміі.] Мінск: Лімарыус, — 2013. — 266 с. * Лаўрэш Л. Грэка-каталіцкая (уніяцкая) Царква на Лідчыне; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк: Грэка-каталіцкая парафія Святамучаніка Язафата ў г. Полацку, — 2012. — 128 с. * Лаўрэш Л. Генерал Кіпрыян Кандратовіч (Дзеячы Беларускай Народнай Рэспублікі). Ліда, — 2007. — 43 с. * Лаўрэш Л., Круцікаў У. Ліда на старых малюнках, паштоўках, фотаздымках. Ліда, — 2001. — 108 с. ==== Укладанне і пераклад ==== * [https://www.academia.edu/117827014/%D0%9BI%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%9D%D0%95_%D0%90%D0%A1%D0%9E%D0%91%D0%90_%D0%86_%D0%A7%D0%90%D0%A1_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B1%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%85_%D0%92%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA_6_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_2015_%D0%A1_68_165 АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 6.] Укладальнікі: Леанід Лаўрэш, Аляксандр Фядута. Мінск, — 2015. — 365 с. * ''[[Міхал Шымялевіч|Шымялевіч Міхал.]]'' [https://www.academia.edu/122743668/%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%9C%D1%96%D1%85%D0%B0%D0%BB_%D0%97%D0%B1%D0%BE%D1%80_%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_%D1%83%D0%BA%D0%BB_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%90%D0%90_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2019_326_%D1%81 Збор твораў] / укл. Леанід Лаўрэш. Гродна: ТАА «ЮрСаПрынт», — 2019. — 326 с. * [https://www.academia.edu/122743731/_%D0%97%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%B9_%D0%B7%D1%8F%D0%B7%D1%8E%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%96%D1%8F_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%BF%D0%B5%D1%81%D0%BD%D1%8F%D1%9E_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D1%9E_1905_1912_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%85_%D0%92%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%B4%D0%BE%D0%BC_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%B0%D0%B1%D1%8F%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%A2%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D1%96%D0%BC%D1%8F_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%96%D1%88%D0%BA%D0%B0_%D0%A1%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%D1%83%D0%BA%D0%BB_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_2021_108_%D1%81 Закуй, закуй, зязюленька, рана… Анталогія беларускіх народных песень] / укл. Леанід Лаўрэш. Ліда. — 2021. — 108 с. * [https://www.academia.edu/105522264/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D1%96_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%B7_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%A5%D0%86%D0%A5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F_%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%BA_2023_%D0%B3_%D0%9D%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_72_%D1%81 Беларускія думкі, звычаі, абрады з Лідскага павета ХІХ стагоддзя. Этнаграфічны зборнік] / укл. Леанід Лаўрэш, Станіслаў Суднік. Ліда, — 2023. — 72 с. * [https://www.academia.edu/125238447/%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%AE%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%A6%D1%96%D1%82%D1%8B%D1%8E%D1%81%D0%B0_%D0%B7_%D0%B4%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%87%D0%BA%D1%96_%D1%83%D0%BA%D0%BB_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_Ridero_2024_68_%D1%81 Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса з дадаткам Уладзіслава Талочкі] / пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения, — 2025. — 74 с. * Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса з дадаткам Уладзіслава Талочкі] / пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения. — 2024. — 68 с. * ''[[Іпаліт Корвін-Мілеўскі|Корвін-Мілеўскі Гіпаліт]]''. [https://www.academia.edu/127672566/%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B2%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%93%D1%96%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82_%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%82_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E_1855_1925_Ridero_2025_276_%D1%81 Успаміны пра семдзесят гадоў (1855–1925)]. пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения, Издательские решения, — 2025. — 276 с. * ''[[Юзаф Мацкевіч|Мацкевіч Юзаф]].'' [https://flibusta.is/b/857840 «Тут заўсёды было сэрца Вялікага Княства…»: Выбраныя артыкулы 1930-х гг.], 2025. — 136 с. * ''[[Ігнат Ходзька|Ходзька Ігнат.]] ''[https://www.academia.edu/142943930/%D0%A5%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%B7_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_90_%D1%81 Баруны]. пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения, — 2025. — 90 с. * ''[[Станіслаў Мараўскі|Станіслаў Мараўскі.]]'' [https://www.academia.edu/144740309/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D1%96_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E_%D0%BC%D0%B0%D1%91%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%86%D1%96_%D1%9E_%D0%92%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96_1818_1825_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%BC_%D0%9A%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B1_%D0%BC_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_332_%D1%81_ISBN_978_5_0068_4005_8 Некалькі гадоў маёй маладосці ў Вільні (1818—1825)] / Станіслаў Мараўскі. Пераклад і каментары Леанід Лаўрэш, рэд. Станіслаў Суднік, стыль-рэд. Максім Клімковіч. — [б. м.] Издательские решения, 2025. — 332 с. — ISBN 978-5-0068-4005-8 * ''[[Станіслаў Лорэнц|Лорэнц Станіслаў.]]'' [https://www.academia.edu/150128870/%D0%9B%D0%BE%D1%80%D1%8D%D0%BD%D1%86_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%BE%D0%BC_%D0%A1%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_2026_138_%D1%81 Віленскі альбом : Скарочаны пераклад. (пер. Леанід Лаўрэш)]. 2026. — 138 с. * ''[[Ежы Хопен|Хопен Ежы.]]'' [https://www.academia.edu/161244111/%D0%A5%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%95%D0%B6%D1%8B_%D0%92%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%85_%D1%82%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9E_1930_%D1%85_%D0%B3%D0%B3_2026_48_%D1%81 Выбраныя артыкулы : Пераклады некаторых тэкстаў 1930-х гг. (пер. Леанід Лаўрэш)] 2026. — 48 с. === Артыкулы === ;2026 * [https://www.academia.edu/165306841/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B7_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D1%8F_%D1%84%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BA%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_12_221_25_%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026 Лідзянка Каміла Юрэвіч з Нарбутаў – наша першая феміністка] // Наша слова.pdf. 25 сакавіка 2026. * Фарны касцёл у Лідзе // Наша слова.pdf. 21 студзеня 2026; 28 студзеня 2026; 4 лютага 2026. ;2025 * [https://www.academia.edu/145726608/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE_%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B0_%D0%B7_%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%8F_1941_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_53_209_31_%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8F_2025 Гісторыя аднаго фотаздымка з ліпеня 1941 года] // Наша слова.pdf. 31 снежня 2025. * [https://www.academia.edu/144641750/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%93%D0%B0%D0%B9%D1%86%D1%8E%D0%BD%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D1%81%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%96%D1%8F_%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BA_2025_14_%D0%A1_198_213 Страчаная цывілізацыя: Гайцюнішкі і суседнія Падварышкі] // Новы Замак. 2025. № 14. С. 198–213. * Кароткая гісторыя Лідскага замка // Наша слова.pdf. 16 ліпеня 2025; 23 ліпеня 2025; 30 ліпеня 2025; 13 жніўня 2025; 20 жніўня 2025; 27 жніўня 2025; 3 верасня 2025. * Лідскія Нарбуты // Ад лідскіх муроў. 2025. № 11. Кн. 2. C. 348–412. * [https://www.academia.edu/143785027/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B7_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_35_191_27_%D0%B6%D0%BD%D1%96%D1%9E%D0%BD%D1%8F_2025 Лідская пісьменніца Каміла Юрэвіч з Нарбутаў] // Наша слова.pdf. 27 жніўня 2025. * [https://www.academia.edu/130141549/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%AF%D1%88%D1%87%D1%8D_%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_26_182_25_%D1%87%D1%8D%D1%80%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2025 Яшчэ раз пра старыя лідскія вайсковыя могілкі] // Наша слова.pdf. 25 чэрвеня 2025. * [https://www.academia.edu/128945425/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%97_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8F_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_17_173_21_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2025 З жыцця Мікалая Сапегі] // Наша слова.pdf. 21 красавіка 2025. * [https://www.academia.edu/128343834/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%90%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D1%8D%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%B1%D1%83%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D1%9E_%D1%83_1920_30_%D1%8F_%D0%B3%D0%B3_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_12_168_19_%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2025 Архітэктары Лідскіх будынкаў у 1920–30-я гг.] // Наша слова.pdf . 19 сакавіка 2025. ;2024 * [https://www.academia.edu/165499904/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D1%96%D1%86%D1%8D%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_3_107_%D0%A1_68_80_2024_4_108_%D0%A1_76_80 Лісты Тэадора Нарбута да Аніцэта Рэніера] // Лідскі Летапісец. 2024. № 3. С. 68–80; Лідскі Летапісец. 2024. № 4. С. 76–80. * Маёнтак Хацяновічы // Лідскі Летапісец. 2024. № 3. С. 16–24. * Легенды Лідскага замка // Лідскі Летапісец. 2024. № 3. С. 8–15. * Страчаная цывілізацыя: Бальценікі // Новы замак. 2024. № 13. С. 189–208. * [https://www.academia.edu/165499854/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%AF%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D1%83%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D1%83%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%AF%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85%D0%B0_%D0%A9%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_16_%D0%A1_120_124_2024_3_107_%D0%A1_63_67_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_4_108_%D0%A1_63_82 Яўстах Шалевіч і яго мемуары] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2(105–16). С. 120–124; 2024. № 3(107). С. 63–67; Лідскі Летапісец. 2024. № 4(108). С. 63–82. * [https://www.academia.edu/124839625/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%B7_%D0%BF%D1%80%D1%8D%D1%82%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%96_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%94%D0%B0_240_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F_%D0%B7_%D0%B4%D0%BD%D1%8F_%D1%81%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%86%D1%96_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_16_%D0%A1_31_74 Тэадор Нарбут: жыццяпіс без прэтэнзіі на паўнату. Да 240-годдзя з дня смерці гісторыка] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2. С. 31–74. * [https://www.academia.edu/116989141/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D1%9E%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%86%D1%8B%D0%BA%D0%BB%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_106_%D0%A1_83_88 Першыя аўтамабілі і матацыклы на Лідчыне] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2. С. 83–88. * [https://www.academia.edu/124839869/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D1%8B_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BA%D1%83_XIX_%D1%81%D1%82_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_106_%D0%A1_75_82 Лідскія цэрквы горада да пачатку XIX ст.] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2. С. 75–82. * Вёска Гарні пад Лідай // Наша слова.pdf. 2024. 9 кастрычніка. * Біскупы, датычныя горада Ліды // Наша слова.pdf. 2024. 24 ліпеня. * [https://www.academia.edu/121873427/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%97%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%86%D1%8C_%D0%90%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B0_%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%8F_%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%82%D1%83%D1%82%D0%B0_%D1%96%D0%BC%D1%8F_%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%9E_%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0%D1%9E_%D0%93%D0%BE%D0%B4_III_%D0%A1%D1%88%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%BA_3_Vilnius_%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA_2023_%D0%A1_41_50 Зразумець Адольфа Сегеня] // Запісы Інстытута імя братоў Луцкевічаў. Год III. Сшытак 3. Vilnius — Менск. 2023. С. 41-50. * [https://www.academia.edu/121778067/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%86%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96_%D0%A8%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%9E_%D1%83_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B0%D0%B9_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_27_131_4_%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2024 Віленскія цукерні Штраляў у нашай гісторыі] // Наша слова.pdf. 2024. 4 ліпеня. * Уладзіслаў Абакановіч — лідскі краязнавец з першай генерацыі // Наша слова.pdf. 2024. 5 чэрвеня. * [https://www.academia.edu/105950417/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D1%81%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%96%D1%8F_%D0%93%D0%B0%D0%B9%D1%86%D1%8E%D0%BD%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_4_104_C_76_85 Маёнтак Падварышкі і суседнія Гайцюнішкі] // Лідскі летапісец. 2023. № 4(104). C. 76-85. * [https://www.academia.edu/118875334/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9A%D0%9F%D0%97%D0%91_%D1%83_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_4_104_C_18_59 КПЗБ у Лідзе] // Лідскі летапісец. 2023. № 4(104). C. 18-59. * Легенды Лідскага замка // Наша слова.pdf. 2024. 2 траўня 2024; 2024. 8 траўня 2024. * Першыя аўтамабілі на Лідчыне // Наша слова.pdf, 3 красавіка 2024. * [https://www.academia.edu/114392021/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%AE%D0%B7%D0%B0%D1%84_%D0%9C%D0%B0%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%96%D0%B7%D1%8B_%D0%9F%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%83_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%86%D0%B5_%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_1938_%D0%B3_%D1%96_%D1%8F%D1%88%D1%87%D1%8D_%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D1%81%D1%8F%D0%BC%D1%8E_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%96%D0%B7%D1%8B_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_3_103_%D0%A1_42_46 Пісьменнік Юзаф Мацкевіч пра магілу Алаізы Пашкевіч у газеце «Слова», 1938 г. і яшчэ трошкі пра сям’ю Алаізы] // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 42-46. * Цэрквы горада Ліды да пачатку XIX ст. // Наша слова.pdf. 2024. 28 лютага; 2024. 6 сакавіка. ;2023 * [https://www.academia.edu/108269067/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%94%D0%B7%D0%B5_%D1%96_%D1%88%D1%82%D0%BE_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8C_%D1%83_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_3_103_%D0%A1_36_41 Дзе і што археолагам шукаць у Лідзе] // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 36-41. * Астрынская, Глыбоцкая і Дэмбраўская цэрквы Лідскага павета, але Гарадзенскага дэканата // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 56-70. * [https://pawet.net/library/history/city_district/towns/razanka/%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0.html Мястэчка Ражанка і касцёл у ім // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 47-55.] * [https://www.academia.edu/111926931/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%BC%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%BA%D1%96_%D0%A1%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B0_%D1%96_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8F%D0%BD%D1%91%D0%B2%D0%B0_%D0%B7_%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BA_2023_%D0%92%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA_12_%D0%A1_172_192 Страчаная цывілізацыя: маёнткі Стрэліца і Касцянёва з Паперняй на Лідчыне. Гістарычныя хронікі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240420053938/https://www.academia.edu/111926931/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%BC%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%BA%D1%96_%D0%A1%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B0_%D1%96_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8F%D0%BD%D1%91%D0%B2%D0%B0_%D0%B7_%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BA_2023_%D0%92%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA_12_%D0%A1_172_192 |date=20 красавіка 2024 }} // Новы замак. 2023. Выпуск. 12. С. 172—192. * Лідчына ў XV ст. // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 36-49. * [https://www.academia.edu/104927634/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%88%D1%87%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%82%D1%8D%D1%80%D1%8B%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_2_102_%D0%A1_30_35 Лакалізацыя «Ліды Нарбута», першаснага паселішча на тэрыторыі нашага горада] // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 30-35. * Лідскі ветраны млын // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 55-58. * Святары Лідчыны розных канфесій у 1920-30-я гг. // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 50-54. * [https://www.academia.edu/111250992/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%AF%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85_%D0%A2%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_49_101_6_%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8F_2023_50_102_13_%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8F_2023 Яўстах Тышкевіч, яго калекцыя і яго музей] // Наша слова.pdf. 2023. 6 снежня; 13 снежня. * Юстын Нарбут // Наша слова.pdf. 2023. 25 кастрычніка. * Ліда раскрывае таямніцы неахвотна: дзе і што шукаць у Лідзе // Наша слова.pdf . 2023. 18 кастрычніка. * Лідскі след Уладзіслава Вярыгі // Наша слова.pdf. 2023. 16 жніўня. * Маёнтак Падварышкі і суседнія Гайцюнішкі // Наша слова.pdf. 2023. 9 жніўня; 16 жніўня 23 жніўня. * Яшчэ раз пра «Ліду Тэадора Нарбута» // Наша слова.pdf. 2023. 25 ліпеня. * [https://www.academia.edu/104507114/%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%B2%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B7%D1%8F_%D0%92%D0%9A%D0%9B_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0_%D1%96_%D0%B2%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%8C_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%9E_%D0%9B%D1%96%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D1%96_%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%9E_1931_%D0%B3 Знаходка пахавання вялікага князя ВКЛ і караля Аляксандра і вялікіх княгінь і каралеў Лізаветы і Барбары ў 1931 г.] // Наша слова.pdf. 2023. 12 ліпеня. * Пра лідскія ветраныя млыны // Наша слова.pdf. 2023. 7 сакавіка. * Крэскі да біяграфіі акадэміка Аркадзя Мігдала // Наша слова.pdf. 2023. 5 красавіка. * Гісторыя двух, амаль што аднатыпных будынкаў у Лідзе // Наша слова.pdf. 2023. 15 лютага. * Падымны рэестр шляхты Лідскага павета, 1728 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4(99-100). С. 43-60. * Помнік па Алаізе Пашкевіч // Наша слова.pdf. 2023. 19 красавіка. * Ражанка // Наша слова.pdf. 2023. 14 чэрвеня. * Гісторыя двух, амаль што аднатыпных будынкаў у Лідзе // Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 61-65. * 260 гадоў бульбе на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 21-23. * Гарадское самакіраванне Ліды ў другой палове XIX ст.// Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 44-52. * Лідскія прывілеі ў архіве Лідскага магістрата, 1785 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4(99-100). С. 42. * Шымка Мацкавіч, яго нашчадкі і перадумовы будаўніцтва Маламажэйкаўскай царквы // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4(99-100). С. 61-69. ;2022 * Уніяцка-праваслаўныя дыспуты ў п’есах школьных езуіцкіх тэатраў (першая палова XVII ст.) // Традыцыі і сучасны стан культуры і мастацтваў : зборнік навуковых артыкулаў. Мінск. 2022. Вып. 3. С. 175—178. * Спіс былых сяброў Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў // Нясвіжскія каеты. 2022. № 9. С. 18-23. * Страчаная цывілізацыя: Маёнтак Вялікае Мажэйкава // Новы Замак. 2022. № 11. С. 206—228. * Лідскія пісьменніцы XVIII—XIX ст. // Ад лідскіх муроў. 2022. № 10. С. 478—490. * Гісторыя маёнтка Востраў // Гісторыка-культурная спадчына Лідчыны. Зборнік навуковых артыкулаў. Мінск, 2022. С. 39-45. * Новае пра генерала Яўгена фон Гротэ дэ Буко // Лідскі Летапісец. 2022. № 1-2. С. 28-29. * Жалудок і палац Чацвярцінскіх // Лідскі Летапісец. 2022. № 1-2. С. 32-38. * Лідскія Хрулі герба «Праўдзіч» // Герольд Litherland. 2022. № 23. С. 145—150. * 260 гадоў беларускай бульбе // Наша слова.pdf. 2022. 9 лістапада. * Лідскія камуністы ў данясеннях канфідэнта Чорнага (1932—1937) // Homo Historicus 2022. Гадавік антрапалагічнай гісторыі. Мінск, 2022. С. 200—218. * Падымны рэестр шляхты Лідскага павета, 1728 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4. С. 43-60. * Шымка Мацкавіч, яго нашчадкі і перадумовы будаўніцтва Маламажэйкаўскай царквы // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4. С. 61-69. * Лідскія прывілеі ў архіве Лідскага магістрата, 1785 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4. С. 42. ;2021 * Шчучыншчына // Наша Слова. 2021. 27 студзеня. * Адукацыя ў Лідзе, 1920-1930-я гады // Маладосць. 2021. № 2. С. 92-109. * Кароткі ўспамін пра Ларысу Канчэўскую // Наша Слова. 2021. 24 сакавіка. * Ганна Патоцкая, пісьменніца, мемуарыстка, мастак // Наша Слова. 2021. 14 красавіка. * Ваверка і род Клаўсуцяў на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2021. № 1. С. 18-28. * Бальтазар Калясінскі, Аніцэт Рэніер і Каятан Дарашкеіч // Лідскі Летапісец. 2021. № 1. С. 37-44. * Новае пра лепшага лідскага гісторыка XX ст. Міхала Шымялевіча // Лідскі Летапісец. 2021. № 1. С. 15-17. * Палац у Жалудку // Наша Слова. 2021. 15 ліпеня; 22 ліпеня. * Дом інжынера Мінейкі ў Дзікушках // Наша Слова. 2021. 12 жніўня. * Сяклюцкія і маёнтак Стрэліца на Лідчыне // Наша Слова. 2021. 9 верасня; 16 верасня. * Архівы і зборы маёнткаў Ішчална і Вялікае Мажэйкава // XVI Гарадзенскія навуковыя чытанні «Скарбы гарадзенскіх калекцый». Гродна, 2021. С. 46-54. * Маёнткі Касцянёва і Паперня // Наша Слова. 2021. 30 верасня; 7 кастрычніка; 14 кастрычніка; 21 кастрычніка. * Фундатар Маламажэйкаўскай царквы Шымка Мацкавіч і яго нашчадкі // Беларусь у кантэксце еўрапейскай гісторыі: асоба, грамадства, дзяржава: зб. навук. арт. / ГрДУ імя Янкі Купалы. Гродна: ГрДУ, 2021. С. 299—305. * Пошта на Лідчыне // Маладосць. 2021. № 6. С. 97-104. * Прыход у Мыто // Лідскі Летапісец. 2021. № 2. С. 19-29. * Урады, ураднікі і старасты лідскія // Лідскі Летапісец. 2021. № 2. С. 30-54. * Новае пра лідскі фарны касцёл, замак і абразы пэндзля Смуглевіча // Лідскі Летапісец. 2021. № 2. С. 55-58. * Прыход у Ракавічах // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 32-41. * Стары дом паміж сучасным Ліцэем № 1 і Еўраоптам // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 74. * Новае пра цэрквы Лідчыны ў другой палове XIX — першай палове XX стст. // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 42-51. * Новае пра Тэадора Нарбута і яго сям’ю // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 52-59. * Страчаная цывілізацыя. Гістарычныя хронікі: Маёнтак Ішчална // Новы замак. 2021. Вып. 10. С. 179—200. ;2020 * Надзеі і расчараванні протаіерэя Антона Сасноўскага // Наша Слова. 2020. 23 снежня; 30 снежня. * «На жаль, у нас не водзяцца гэтыя звяркі…» Якая армія прынесла ў Беларусь тараканаў? // Наша Гісторыя. 2020. № 5. С. 89-91. * Браніслаў Друцкі-Падбярэскі. Да 130-тых угодкаў з дня нараджэння // Лідскі Летапісец. 2020. № 1. С. 19-20. * Паўстанцы і маёнткі // Маладосць. 2020. № 9. С. 94-100. * Зноў пра святароў і царкву ў Малым Мажэйкаве // Лідскі Летапісец. 2020. № 1. С. 21-31. * Ксёндз Юзаф Бародзіч і яго успаміны, датычныя Ліды // Лідскі Летапісец, 2020. 1. С. 76-80. * Успаміны ўніятаў-пакутнікаў // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 9. Уклад.: Д. Кандакоў, А. Фядута. Мінск. 2020. С. 246—248. * Тадэвуш Іваноўскі, яго сям’я і ягоныя ўспаміны // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 9. Уклад.: Д. Кандакоў, А. Фядута. Мінск. 2020. С. 57-59. * Маршалкі Лідскага павета // Лідскі Летапісец. 2020. № 2. С. 13-19. * Бердаўка // Лідскі Летапісец. 2020. № 2. С. 20-30. * Прыход у Лебядзе // Лідскі Летапісец. 2020. № 2. С. 31-45. * Новае пра лідскі фарны касцёл і замак // Наша Слова. 2020. 3 чэрвеня. * Лідчына ў XIV стагоддзі // Лідскі Летапісец. 2020. № 3. С. 14-32. * Ольжава // Лідскі Летапісец. 2020. № 3. С. 33-43. * Другі Вацлаў Ластоўскі // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 20-21. * Леанард Іваноўскі, тайны дарадца і ганаровы грамадзянін Ліды // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 72-79. * Графіня Сафія Шуазёль-Гуф’е // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 18-19. * Прыходы ў Ганчарах і Дакудаве // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 44-71. * Краязнаўства ў Лідзе // Маладосць. 2020. № 4. С. 76-77. ;2019 * Эміграцыя ў Амерыку // Маладосць. 2019. № 1. С. 17-18. * Адкуль у нас з’явіліся прусакі? // Наша Слова. 2019. 23 студзеня. * Да 135-тых угодкаў нараджэння Антона Луцкевіча // Наша Слова. 2019. 6 лютага. * Тэадор Нарбут у падзеях 1812 года // Наша Слова. 2019. 3 красавіка. * Іван Дрозд — грамадскі дзеяч і навуковец // Лідскі Летапісец. 2019. № 1. С. 23. * Пра Валеек з Галавічполя і газету «Свабода» // Лідскі Летапісец. 2019. № 1. С. 20-22. * «Невядомая вайна» XVII ст. на Лідчыне і вакол яе // Лідскі Летапісец. 2019. № 1. С. 24-37. * Амброзі Кастравіцкі // Наша Слова. 2019. 22 траўня. * Гісторыя з пахаваннем паўстанцаў аддзела Людвіка Нарбута // Наша Слова. 2019. 29 траўня. * Бальтазар Калясінскі, лідскі паўстанец і сябар Тараса Шаўчэнкі // Наша Слова. 2019. 12 чэрвеня; 19 чэрвеня. * Юлія Шышкова з лідскіх Нарбутаў // Маладосць. 2019. № 6. С. 114—122. * Ваколіца Ліды Вісманты // Наша Слова. 2019. 4 ліпеня. * Апошні беларускі базыльянін XIX ст. // Наша Слова. 2019. 10 ліпеня. * Яшчэ раз пра Летаўта // Наша Слова. 2019. 24 ліпеня. * Алена Іваноўская // Маладосць. 2019. № 8. С. 20-33. * Зноў пра апошняга беларускага базыльяніна а. Кірыла Летаўта // Наша Слова. 2019. 28 жніўня. * Грэка-каталіцкі епіскап Галаўня // Наша Слова. 2019. 16 кастрычніка. * Новае з гісторыі ўніяцкай царквы на Лідчыне: царква ў Дзікушках і прыватнаўласніцкія капліцы ў Вялікім Мажэйкаве і Красулях // Лідскі летапісец. 2019. № 2. С. 37-40. * Прыход у Радзівонішках // Лідскі летапісец. 2019. № 2. С. 41-53. * Астраномія ў Лукішскай турме // Наша Слова. 2019. 27 лістапада. * Лідчына да XIV стагоддзя // Лідскі летапісец. 2019. № 3. С. 16-34. * Касцёл на крыві // Лідскі летапісец. 2019. № 3. С. 8. * Пра трываласць беларускай рэлігійнай традыцыі // Слонімскі край. 2019. № 10. С. 14-15; № 11. С. 12-14. * Неаунія ў Дзікушскай царкве Лідскага павета ў 1925 г. // Гадавік Цэнтра Беларускіх Студыяў. Варшава, 2019. № 5. С. 78-90. * Амброзі Кастравіцкі // Лідскі летапісец. 2019. № 3. С. 49-52. * Пра Фелікса Стацкевіча. Да 140-годдзя з дня нараджэння // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 11-15. * Сайту «Павет» — 20 гадоў // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 7. * LIDA einst und jetzt // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 43-61. * Сабакінцы // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 22-42. ;2018 * Генералы БНР // Наша Слова. 2018. 31 студзеня. * Дом Юрыя Іваноўскага ў Галавічполі, пабудаваны па праекце архітэктара Лявона Вітан-Дубейкаўскага // Наша Слова. 2018. 2 траўня. * Трошкі пра Кастуся Езавітава // Наша Слова. 2018. 16 траўня. * Кастусь Езавітаў і Кіпрыян Кандратовіч: крэскі да біяграфій // Лідскі Летапісец. 2018. № 1. С. 13-15. * Лідская адукацыя на пачатку XX стагоддзя // Маладосць. 2018. № 10. С. 117—125. * Дыспуты паміж уніятамі і праваслаўнымі ў школьных тэатрах першай паловы XVII ст. // Наша Слова. 2018. 14 лістапада. * Яшчэ раз пра караля Андоры // Лідскі Летапісец. 2018. № 1. С. 37-50. * Новае пра лідскую чыгунку // Лідскі Летапісец. 2018. № 2. С. 32-38. * Прыход у Турэйску // Лідскі Летапісец. 2018. № 2. С. 20-28. * Гісторык у высылцы: да біяграфіі Міхала Шымялевіча // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 8. Уклад.: А. Фядута. Мінск, 2018. С. 136—139. * Рок плывёт над Лидой (Воспоминания Владимира Крушевского) // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 8. Уклад.: А. Фядута. Мінск, 2018. С. 254—256. * Фелікс Стацкевіч // Наша Слова. 2018. 22 жніўня; 29 жніўня. * Лідская чыгунка. Дакументальная аповесць // Маладосць. 2018. № 7. С. 120—139; № 9. С. 116—122. * Іваноўскія і Валейкі // Наша Слова. 2018. 26 верасня. * Лідскі дэкан — філамат, ксёндз Дзіянісі Хлявінскі // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 7-10. * Філамат Ануфры Петрашкевіч // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 11-16. * Іншыя лідскія філаматы // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 16-17. * Горад Ліда ў лёсе ксяндза Віктара Шутовіча // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 49-51. * Новае пра Лідскія гарадскія могілкі // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 34-41. * Гротэ дэ Буко ва ўспамінах Станіслава Іваноўскага // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 10-12. * Пахаванне паўстанцаў 1863 г. каля былога фальварка Стрэліца на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 14-15. * Прыходы ў Голдаве і Бабрах // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 22-40. * Лідская павятовая 5-ці класная вучэльня ва ўспамінах Яўстаха Шалевіча // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 54-60. * Новая інфармацыя пра крыж на магіле паўстанцаў 1863 г. каля Стрэліцы і іншыя народныя мемарыялы 1863 г. на Лідчыне // Наша Слова. 2018. 5 снежня. ;2017 * Савецкая, 27, 32, 34. Функцыяналізм // Лідская газета. 2017. 5 студзеня * Вуліца Савецкая (Віленская, Сувальская) далей на поўнач // Лідская газета. 2017. 18 студзеня. * Па старонках нашай гісторыі. Вуліца Савецкая каля перакрыжавання з чыгункай // Лідская газета. 2017. 1 сакавіка. * Славойкі // Наша Слова. 2017. 12 красавіка. * Лідская Тарбут-школа // Наша Слова. 2017. 10 траўня. * Калона арханёла Рафаіла ў Жырмунах // Лідскі летапісец. 2017. № 1. С. 38. * Ліда да 1914 г. // Лідскі летапісец. 2017. № 1. С. 46-70. * Лідскі замак у 1891—1939 гг. // Лідская газета. 2017. 11 мая. * Новае з гісторыі лідскай архітэктуры // Наша Слова. 2017. 14 чэрвеня. * Паліцыя ў Лідзе // Лідская газета. 2017. 28 чэрвеня. * 400-годдзе базыльянскай кангрэгацыі ў Нагародавічах // Наша Слова. 2017. 12 ліпеня. * Грэка-каталіцкая парафія ў Нагародавічах // Лідскі Летапісец. 2017. № 2. С. 28-39. * Вузкакалейныя чыгуначныя лініі вакол Ліды // Лідскі Летапісец. 2017. № 2. С. 40-45. * З жыцця вуліцы Школьнай — сучаснай Кірава // Лідская газета. 2017. 19 ліпеня. * Лідская павятовая вучэльня // Маладосць. 2017. № 7. С. 125—132. * Выган — раён горада // Лідская газета. 2017. 6 ліпеня. * Генерал К. А. Кандратовіч ў 1916—1917 гг. // Наша лова. 2017. 3 жніўня. * Ксёндз Віктар Шутовіч і горад Ліда // Наша Слова. 2017. 30 жніўня. * Будынак Лідскай пошты — шэдэўр стылю функцыяналізму // Лідская газета. 2017. 6 верасня. * «Абрусіцелі» і дзяцінства генерала Кіпрыяна Кандратовіча // Наша Слова. 2017. 6 верасня. * Алена Скінадар з Іваноўскіх // Наша Слова. 2017. 20 верасня. * Лідскія кінатэатры // Маладосць. 2017. № 11. С. 95-104. * Генерал Кандратовіч і БНР // Наша Слова. 2017. 11 кастрычніка; 18 кастрычніка. * Грамадскі дзеяч і навуковец Іван Дрозд // Наша Слова. 2017. 25 кастрычніка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч у Парыжы // Наша Слова. 2017. 1 лістапада. * Лідскія друкарні // Лідскі Летапісец. 2017. № 3. С. 14-16. * Школа № 1 // Лідская газета. 2017. 15 лістапада. * Браніслаў Друцкі-Падбярэскі // Наша Слова. 2017. 20 снежня. * Кнігі цэркваў Лідчыны ў XVIII ст. // Лідскі Летапісец. 2017. № 3. С. 17-19. * Прыход ў Зблянах // Лідскі Летапісец. 2017. № 3. С. 30-48. * Славойкі на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2017. № 4. С. 39-40. * Тарбут-школа ў Лідзе // Лідскі Летапісец. 2017. № 4. С. 41-42. * Прыход у Орлі. // Лідскі Летапісец. 2017. № 4. С. 22-38. ;2016 * Загадкі Тарноўскага палаца // Лідская газета. 2016. 13 студзеня. * Кароль Андоры // Лідская газета. 2016. 20 студзеня. * Старыя дамы на карце нашага горада // Лідская газета. 2016. 3 лютага. * Мінская электрастанцыя // Маладосць. 2016. № 1. С. 108—113. * Яшчэ раз пра генерала фон Гротэ дэ Буко // Наша Слова. 2016. 23 сакавіка. * Яўрэі Ліды // Маладосць 2016. № 4. С. 141—154. * Старыя дамы на карце нашага горада. На поўнач ад замка — вучылішча // Лідская газета. 2016. 27 красавіка. * 700-годдзе Літоўска-Наваградскай мітраполіі // Наша Слова. 2016. 4 траўня. * Пошта ў стылі канструктывізму // Звязда. 2016. 7 чэрвеня. * На поўнач ад замка — аўтавакзалы Ліды // Лідская газета. 2016. 15 чэрвеня. * Падарожжа па старых вуліцах // Лідская газета. 2016. 20 ліпеня. * Лідская гарадская электроўня, 1916—1939 // Маладосць. 2016. № 7. С. 131—139. * Кінематограф у Лідзе. Кінатэатр «Эдысан» // Лідская газета. 2016. 3 жніўня. * Дом Віленская, 19 і далей на поўнач // Лідская газета. 2016. 24 жніўня. * Цікавы лёс дома № 16 па вуліцы Савецкай // Лідская газета. 2016. 14 верасня. * Прыход у Дзікушках // Лідскі летапісец. 2016. № 1. С. 15-29. * Насупраць сённяшняй Савецкай, 16 // Лідская газета. 2016. 21 верасня. * Купецкая гімназія. Якой яна была? // Лідская газета. 2016. 5 лістапада. * Міхал Шымялевіч. Крэскі да біяграфіі найлепшага гісторыка горада Ліды // Лідскі летапісец. 2016. № 1. С. 45-58. * Дом па вуліцы Савецкай, 26 і вакол яго // Лідская газета. 2016. 16 лістапада. * Лідскі піярскі калегіум // Маладосць. 2016. № 11. С. 120—130. * Хто і для якіх мэтаў будаваў дом № 23 па вуліцы Савецкай і «дом з калонамі» // Лідская газета. 2016. 30 лістапада. * 13 траўня 1901 г. нарадзіўся Вітольд Пілецкі // Лідскі Летапісец. 2016. № 2. С. 15-19. * Лідскія могілкі // Лідскі Летапісец. 2016. № 2. С. 38-60. * 100 гадоў Лідскай гарадской электрастанцыі // Лідскі Летапісец. 2016. № 4. С. 10-12. * Парафіяне Лідскай, Дзікушкай, Маламажэйкаўскай і Жыжмянскай грэка-каталіцкіх цэркваў у 1829 г. // Лідскі Летапісец. 2016. № 3. С. 26-40. * Ян Карловіч // Лідскі Летапісец. 2016. № 3&nbsp;°C. 11-13. * Лёсы родных Алаізы Пашкевіч // Лідскі Летапісец. 2016. № 3. С. 15-16. * Прыход ў Жыжме // Лідскі Летапісец. 2016. № 3. С. 20-25. * Горад Яго Каралеўскай Мосці Ліда ў другой палове XVII і ў XVIII стагоддзях // Лідскі Летапісец. 2016. № 4. С. 28-51. ;2015 * Лідчына ў 1924—1929 гг. у люстэрку прэсы // Лідскі Летапісец. 2015. № 1. С. 51-67; № 2. С. 26-65. * Прыгоды Сяргея Пясецкага на Лідчыне // Маладосць. 2015. № 2. С. 148—153. * Лідскія могілкі // Наша Слова. 2015. 13 траўня. * Людвік Нарбут // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 6. Уклад.: Л. Лаўрэш, А. Фядута. Мінск, 2015. С. 74-105. * Уніяцкі святар Адам Плаўскі // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 6. Уклад.: Л. Лаўрэш, А. Фядута. Мінск, 2015. С. 125—132. * Пра Міхала Шымялевіча: Крэскі да біяграфіі найлепшага гісторыка горада Ліды // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 6. Уклад.: Л. Лаўрэш, А. Фядута. Мінск, 2015. С. 133—165. * Пра што гавораць помнікі каля Ходараўцаў // Лідская газета. 2015. 24 чэрвеня. * Больш за 130 гадоў таму праз Ліду прайшоў першы цягнік // Лідская газета 2015. 12 жніўня. * Па справе першай беларускай школы… // Звязда. 2015. 25 жніўня. * Пачаткі беларускамоўнай адукацыі на Лідчыне // Наша Слова. 2015. 26 жніўня. * Штодзённае жыццё павятовага горада Ліда ў 1915—1918 гадах. Паводле віленскай беларускай газеты «Гоман» // Маладосць. 2015. № 8. С. 132—140. * 110 гадоў таму, выйшла першая кніга па гісторыі нашага горада // Лідскі летапісец. 2015. № 3. С. 12. * Лідчына ў люстэрку прэсы, 1930—1935 гг. // Лідскі летапісец. 2015. № 3. С. 45-84. * Будынак вясковай школкі будавалі самі сяляне // Лідская газета. 2015. 2 верасня. * Лёсы родных Алаізы Пашкевіч // Наша Слова. 2015. 14 кастрычніка. * Другі Вацлаў Ластоўскі // Наша Слова. 2015. 11 лістапада. * Народная паэзія Багушэвіча // Звязда. 2015. 22 снежня. * 100 гадоў першай беларускай школе на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2015. № 4. С. 7-9. * Распаўсюд вершаў Багушэвіча на Лідчыне пры канцы XIX-га ст. // Лідскі Летапісец. 2015. № 4. С. 20-21. * Рэнерты ў Лідзе // Лідскі Летапісец 2015. № 4. С. 22. * Выбітныя манахі-базіліяне часоў ліквідацыі ўніі // Biuletyn Historii Pogranicza. 2015. № 15. С. 65-89. ;2014 * Ліда на старых выявах. Вуліцы Крывая і Замкавая // Лідская газета. 2014. 25 студзеня. * Генерал Яўген фон Гротэ дэ Буко // Лідскі Летапісец. 2014. № 1. С. 59-64. * Лідчына да 1914 г. у люстэрку прэсы // Лідскі Летапісец. 2014. № 1. С. 30-58. * Датаванне пабудовы царквы ў Малым Мажэйкаве // Białoruskie Zeszyty Historyczne. № 40. Białystok,, 2013. № 40. С. 226—232. * Маламажэйкаўскі святар айцец Леў Савіцкі // Маладосць. 2014. № 1. С. 120—129. * Генерал Кандратовіч: два імгненні вечнасці // Наша Слова. 2014. 19 сакавіка. * Ліда на старых выявах. На Выгане вырасла Вялікая Ліда // Лідская газета. 2014. 12 красавіка. * Стыль функцыяналізму ў Лідзе да 1939 г. // Наша Слова. 2014. 7 траўня; 14 траўня; 21 траўня. * Багушэвіч на Лідчыне пры канцы 19-га ст. // Наша Слова. 2014. 4 чэрвеня. * Першая Сусветная і Ліда // Маладосць. 2014. № 7. С. 92-98. * Ліда перад паўстаннем 1863 года // Запісы таварыства аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага. Вып. 3. Рыга, 2014. С. 63-85. * Адукацыя ў Лідзе ў першай палове XX стагоддзя // Лідская газета. 2014. 15 ліпеня. * Водгук ваенных падзей у Лідзе // Лідская газета. 2014. 29 ліпеня. * Горад на старых выявах. Установы горада // Лідская газета. 2014. 9 верасня. * Горад на старых выявах. Фарны касцёл // Лідская газета. 2014. 16 верасня. * 20-ці годдзе аднаўлення дзейнасці грэка-каталіцкай царквы ў Лідзе // Наша Слова. 2014. 24 верасня. * Ліда ў 1936—1939 гг. // Лідскі Летапісец. 2014. № 2. С. 25-94. * Прафесар Баброўскі і скасаванне ўніяцкай царквы // Наша Слова. 2014. 9 ліпеня. * Уладзіслаў Абрамовіч // Наша Слова. 2014. 1 кастрычніка. * «Народ, які абуджаецца, не патрабуе нянек» // Звязда. 2014. 4 лістапада. * «Лідская рэвалюцыя» 1936 года // Arche. 2014. № 7-8. С. 318—333. * Кароль Андоры з-пад Ліды // Маладосць. 2014. № 10. С. 114—125. * Ліда ад пачатку Першай сусветнай вайны да нямецкай акупацыі // Лідская газета. 2014. 22 лістапада. * Жыццё дала… чыгунка // Звязда. 2014. 30 снежня. * Лідчына ў люстэрку прэсы, 1913—1923 // Лідскі Летапісец. 2014. № 3. С. 37-81. * 20-ці годдзе аднаўлення дзейнасці грэка-каталіцкай царквы ў Лідзе // Лідскі Летапісец. 2014. № 3. С. 9-10. * Рэдактар — краязнавец. 105 гадоў з дня нараджэння Ўладзіслава Абрамовіча // Лідскі Летапісец. 2014. № 3. С. 22-25. * Тодар Нарбут — папулярызатар найноўшых дасягненняў прыродазнаўства // Лідскі Летапісец. 2014. № 4. С. 12-13. * «Лідская рэвалюцыя» 1936 г. у люстэрку прэсы // Лідскі Летапісец. 2014. № 4. С. 47-62. * Лідскія цэрквы да 1939 г. // Лідскі Летапісец. 2014. № 4. С. 63-79. * Жыццё святара Адама Плаўскага // Актуальныя праблемы гістарычнай навукі і адукацыі: зб. навук. арт. Гродна, 2014. С. 54-64. ;2013 * Паўстанне 1863 года на Лідчыне. Перад паўстаннем // Лідскі Летапісец. 2013. № 1. С. 40-58. * Ліда на старых выявах. Замак у 1915—1918 гг. // Лідская газета. 2013. 5 студзеня; 12 сакавіка. * Аляксандра Нарбут: жанчына-акадэмік у XVIII стагоддзі // Через гендерное равенство — к участию в общественной и политической жизни общества: материалы II Республиканской научн.-практ. конф. 15 июня 2012 г. / Мозырь, 2012. С. 177—179. * Каменныя магілы і камяні-следавікі Лідчыны. // Запісы таварыства аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага. Вып. 1. Мінск, 2013. С. 34-41. * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. Перад паўстаннем // Наша Слова. 2013. 23 студзеня; 30 студзеня; 6 лютага; 13 лютага; 20 лютага. * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. За нашу і вашу свабоду // Наша Слова. 2013. 13 сакавіка; 20 сакавіка; 27 сакавіка; 3 красавіка; 10 красавіка * Яўген фон Гротэ дэ Буко — першы кіраўнік беларускага руху ў Лідзе // Наша Слова. 2013. 20 сакавіка * Гайцюнішкі // Маладосць 2013. № 2. С. 114—118. * Фарны касцёл у Лідзе: да 690-годдзя заснавання Ліды // Наша вера. 2013. № 4. С. 12-15. * Пасля паўстання // Паўстанне 1863 г. на Беларусі і Кастусь Каліноўскі. Матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі (Менск, 23 сакавіка 2013 г.). Мінск, 2013. С. 5-12. * Горад на старых выявах. Замак у 1920—1930 гадах // Лідская газета. 2013. 18 красавіка * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. Заканчэнне, вынікі і наступствы // Наша Слова. 2013. 12 чэрвеня; 19 чэрвеня. * Ліда на старых выявах. Рыначная плошча // Лідская газета. 2013. 8 чэрвеня; 5 ліпеня. * Вайна 1812 г. на Лідчыне // Мірскі замак у кантэксце падзелаў Рэчы Паспалітай і вайны 1812 г. Матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі (г.п. Мір, 16 чэрвеня 2012 г.). Мінск, 2013. С. 127—141. * Ліда на старых выявах. Вуліца Віленская (зараз — Савецкая) // Лідская газета. 2013 20 ліпеня; 8 жніўня. * Жыццё павятовага горада Ліда ў 1906—1912 гг.: па матэрыялах віленскіх газет «Kurier Litewski» і «Kurier Wilenski» // Другі Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі. Працоўныя матэрыялы. Т. 2. Kaunas, 2013. С. 95-97. * Калантаі і Зельзін // Маладосць. 2013. № 7. С. 124—131. * Віктар Басяцкі // Наша Слова. 2013. 21 жніўня. * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. За нашу і вашу свабоду // Лідскі Летапісец. 2013. № 2. С. 48-73. * Калонія дзяржаўных дамоў у Лідзе (1920-я — 1930-я гг.) // Лідскі Летапісец. 2013. № 2. С. 74-78. * Сябар ТБШ Міхал Шымялевіч // Наша Слова. 2013. 18 верасня. * Ліда на старых выявах. Вуліца Каменская (зараз — Ленінская): якой яна была? // Лідская газета. 2013. 3 кастрычніка; 12 лістапада. * Царква ў Мураванцы // Лідскі Летапісец. 2013. № 3. С. 75-103. * Пра галоўнага лідскага боўдзілу XX ст. // Лідскі Летапісец. 2013. № 4. С. 73-74. * Лідскія касцёлы. Фарны касцёл, касцёл Піяраў, Кармеліцкі касцёл // Лідскі Летапісец. 2013. № 4. С. 36-54. * Род Путкамераў // АСОБА і ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 5. 2013. С. 302—313. ;2012 * Размова са старым шляхціцам // Наша Слова. 2012. 18 студзеня; 25 студзеня; 1 лютага; 8 лютага; 15 лютага. * Праўду ў яміну не закапаеш, або шукайце і знойдзеце // Маладосць. 2012. № 2. С. 96-100. * Касцёл у Начы // Наша Слова. 2012. 4 красавіка. * Гісторыя чыгункі на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2012. № 1. С. 30-39. * Размова са старым шляхціцам // Лідскі Летапісец. 2012. № 2. С. 51-61. * Сляды герояў Шэкспіра ў Беларусі і на Лідчыне // Лідская газета. 2012. 10 красавіка * Гісторыя чыгункі на Лідчыне // Наша Слова. 2012. 10 траўня; 16 траўня. * Вайна 1812 г. у Літве і на Лідчыне // Наша Слова. 2012. 13 чэрвеня; 20 чэрвеня; 27 чэрвеня; 4 ліпеня 2012. * Таямнічыя замкі Лідчыны // Маладосць. 2012. № 6. С. 97-100. * Вітольд Карлавіч Цэраскі // Гістарычны альманах. Т. 17. 2011. С. 101—124. * Пагадненне 1392 г. у Востраве пад Лідай // Лідская газета. 2012. 11 верасня. * След старадаўняга палаца ў Дайнаве // Лідская газета. 2012. 6 кастрычніка. * Гісторыя чыгункі на Лідчыне // Сучасны стан беларускага краязнаўства і валанцёрскі рух. Матэрыялы Рэспубліканская навукова-практычнай канферэнцыі 16 красавіка 2012 г. Мінск, 2012. С. 173—186. * Ліда на старых выявах // Лідская газета. 2012. 1 лістапада. * Аляксандра Нарбут: жанчына-акадэмік // Лідская газета. 2012. 13 лістапада * Вайна 1812 г. у Літве і на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2012. № 3. С. 29-48. * Цэзары Каменскі // Наша Слова. 2012. 14 лістапада; 2012. 21 лістапада. * Ліда на старых выявах. Замак на пачатку XX ст. // Лідская газета. 2012. 15 снежня. * Пачатак будаўніцтва гімназіі імя гетмана Караля Хадкевіча ў Лідзе // Лідскі Летапісец. 2012. № 4. С. 32-36. ;2011 * Антоні Гарэцкі: забыты паэт // Наша Слова. 2011 2 лютага. * Funkcjonalizm w lidzkiej architekturze // Ziemia Lidzka. 2011. № 2. * Паўстанне 1830—1831 гг. // Наша Слова. 2011. 11 траўня; 18 траўня; 25 траўня; 1 чэрвеня; 8 чэрвеня. * Селішчы і гарадзішчы гістарычнай Лідчыны // Наша Слова. 2011. 6 ліпеня. * Архітэктура нацыянальнага рамантызму на Лідчыне // Наша слова. 2011. 14 верасня; 21 верасня. * «Жыў аднойчы рыцар…», або сляды герояў Шэкспіра ў старажытнай Беларусі // Маладосць. 2011. № 9. С. 121—126. * След вялікай каметы 1811 г. у сусветнай культуры // Роднае слова. 2011. № 10. С. 88-92. * Антоні Гарэцкі — забыты паэт // Ад Лідскіх муроў. № 7. 2011. С. 194—200. * Нагародавічы // Наша Слова. 2011. 7 снежня. * Аляксандра Нарбут — акадэмік Берлінскай акадэміі навук // АСОБА і ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 4. 2011. Мінск. С. 6-16. * Крыніцы для вывучэння гісторыі калоніі дзяржаўных дамоў у Лідзе (1920-я — 1930-я гг.) // Гістарычная ўрбаністыка: асновы метадалогіі і крыніцазнаўчая база: зб. навук. арт. Гродна, 2011. С. 362—366. * Дайноўскі і Радуньскі замкі гістарычнай Лідчыны. Нататкі краязнаўцы // Румлёўскія старонкі: Помнікі гісторыі, прыроды і культуры паміж турыстычнай прывабнасцю і навуковай цікавасцю: матэрыялы IV адкрытай рэгіян. навук.-практ. канф. па праблемах рэгіяналістыкі і краязнаўства «Румлёўскія чытанні» (Гродна, 18 лют. 2011 г.). Гродна, 2011. С. 39-45. * Паўстанне 1830—1831 гг. Да 180-х угодкаў // Лідскі летапісец. 2011. № 4. С. 18-28. ;2010 * Лідская Дайнова // Наша Слова. 2010. 2 чэрвеня. * Ксёндз Дзіянісій Хлявінскі, філамат // Навагрудчына ў гістарычна-культурнай спадчыне Еўропы (да 600-годдзя Грунвальдскай бітвы). 2010. С. 172—175. * Радуньскі замак // Наша Слова. 2010. 23 чэрвеня. * Каменныя магілы Лідчыны // Наша Слова. 2010. 15 ліпеня. * Камяні-следавікі Лідчыны // Наша Слова. 2010. 1 верасня; 8 верасня. * Капліца на Лідскім чыгуначным вакзале // Наша Слова. 2010. 13 кастрычніка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч: крэскі да жыцця // Асоба і час. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 2. 2010. С. 81-105. * Літоўскія прыгоды шэксьпіраўскіх пэрсанажаў // ARCHE. 2010. № 10. С. 145—156. * Прамысловасць горада Ліда ў 1920-30-я гг. // Працэсы ўрбанізацыі ў Беларусі ў XIX — пачатку XXI ст.: зб. навук. арт. Гродна, 2010. С. 181—188. ;2009 * Марцін Пачобут-Адляніцкі // Наша Слова. 2009. 4 сакавіка; 11 сакавіка. * Занатоўкі да біяграфіі міністра БНР генерала Кандратовіча // Наша Слова. 2009. 1 красавіка. * Скасаванне уніі на Лідчыне // Царква. 2009. № 1. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч. 150 гадоў з дня нараджэння // Лідскі Летапісец. 2009. № 1-2. С. 24-27. * Ян Снядэцкі // Наша Слова. 2009. 20 траўня; 2009. 27 траўня; 3 чэрвеня. * Вітольд Карлавіч Цэраскі. Да 160-тых угодкаў з дня нараджэння // Наша Слова. 2009. 22 ліпеня; 29 ліпеня; 5 жніўня; 12 жніўня; 19 жніўня. * Ціхаў Гаўрыіл Андрыянавіч // Наша Слова. 2009. 25 лістапада; 2 снежня; 9 снежня; 16 снежня; 23 снежня. * Гараджанін эпохі Асветніцтва (Францішак Нарвойш) // Гістарыяграфія і крыніцы па гісторыі гарадоў і працэсаў урбанізацыі ў Беларусі. Зборнік навуковых артыкулаў. Гродна, 2009. С. 208—214. * Ліквідацыя грэка-каталіцкай царквы на Лідчыне // Хрысціянства у гістарычным лёсе беларускага народа. Ч. 1. Гродна: ГрДУ, 2009. С. 333—339. * Царква ў Дзікушках на Лідчыне // Хрысціянства у гістарычным лёсе беларускага народа. Ч. 2. Гродна : ГрДУ, 2009. С. 311—316. * Ян Снядэцкі (1756—1830) — навуковец і асветнік гістарычнай Літвы // Гістарычны альманах. Т. 15. 2009. С. 75-88. * Аляксандра Нарбут з Ліды — акадэмік Берлінскай акадэміі навук // 3-я Нефёдаўскія чытанні. Беларускае мастацтва: гісторыя і сучаснасць. ВКЛ у гісторыі Беларусі. Т. III. Мінск. 2009. С. 120—124. * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. // Ліда і Лідчына: да 685-годдзе заснавання горада: матэрыялы рэспубліканскай навукова-практычнай канферэнцыі (Ліда, 3 кастрычніка 2008 г.). Ліда, 2009. С. 44-48. ;2008 * Персанажы Шэкспіра — ў Літве. Граф Дэрбі // Наша Слова. 2008. 30 ліпеня; 6 жніўня. * Персанажы Шэкспіра — ў Літве. Генры Персі Хотспур // Наша Слова. 2008. 27 жніўня. * Персанажы Шэкспіра — ў Літве. Джон Бафорт // Наша Слова. 2008. 15 кастрычніка. * У пошуках знакамітага Вострава //Лідская газета. 2008. 11 лістапада. * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. Пачатак // Наша слова. 2007. 2 траўня. * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. Заканчэнне // Наша слова. 2007. 13 чэрвеня. * Крэскі да біяграфіі генерала К. Кандратовіча // Наша слова. 2007. 10 кастрычніка. * Астранамічная абсерваторыя ў Гародні // Наша Слова. 2008. 16 студзеня. * Астраномія ў Віленскім універсітэце // Наша Слова. 2008. 27 лютага. * Аляксандра Нарбутоўна, лідзянка — акадэмік Берлінскай акадэміі // Наша Слова. 2008. 9 красавіка * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. // Гістарычны альманах. 2007. Т. 13. С. 109—118. ;2000—2007 * Miejsce zawarcia ugody ostrowskiej 1392 r. // Ziemia Lidzka. 2007. № 2. * Каталіцкае Свята Божага нараджэння ў Лідзе // Наша слова. 2006. 27 снежня. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч // Лідскі летапісец. 2005. № 4. С. 12-26. * Паданні вёскі Бабры // Наша Слова. 2005. 17 жніўня. * Гісторыя парафіі ў Ішчалне. 490 гадоў Ішчалнянскай парафіі // Наша Слова. 2005. 15 чэрвеня. * Гайцюнішкі // Наша Слова. 2005. 19 кастрычніка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч на службе БНР // Наша Слова. 2004. 17 сакавіка. * Грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква у Лідзе і Лідскім павеце // Наша слова. 2003. 26 лістапада. * Міністр БНР, генерал Кіпрыян (Цыпрыян) Кандратовіч // Наша слова. 2002. 10 сакавіка; 17 сакавіка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч // Спадчына. 2002. № 1. С. 161—166. * Лідзяне XX стагоддзя // Лідскі летапісец. 2002. № 2. С. 9-11. * Lidzianie XX wieku // Ziemia Lidzka. 2001. № 1. * Kościół greko-katolicki w Lidzie i Ziemi Lidzkiej // Ziemia Lidzka. 2001. № 1. * Мажэйкаўскія сядзібна-паркавыя комплексы // Спадчына. 2001. № 1-2. С. 206—212. * Архітэктура Лідчыны. Готыка // Лідскі Летапісец. 2000. № 3. С. 32-34. * Камень-следавік ў в. Бабры // Лідскі Летапісец. 2000. № 1. С. 24. * Сонечны гадзіньнік у в. Ішчална // Спадчына. 2000. № 2. С. 139—141. * Сонечны гадзіньнік у вёсцы Ішчална // Лідскі Летапісец. 1999. № 4. С. 21. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * «Павет» Леаніда Лаўрэша // Лідскі летапісец. — 2001. — № 3. — С. 1. * Лявон Лаўрэш, рэдактар аднаго з найбольш грунтоўных краязнаўчых сайтаў «Pawet» // Наша слова. — 2008. — 27 лютага. * ''Суднік С.'' Лідскія беларускамоўныя сайты // Наша слова. — 2008. — 10 снежня. * Леаніду Лаўрэшу — 50 // Наша слова. — 2013. — 27 лютага. — С. 1 * ''[[Святлана Валянцінаўна Марозава|Марозава С. В.]]'' [http://pawet.net/ns/2013/09/%E2%84%96_09_%281108%29.html#_Toc349758332 Мае адкрыцці Леаніда Лаўрэша] // Наша слова. — 2013. — 27 лютага. — С. 7. * ''Марозава С. В.'' Мае адкрыцці Леаніда Лаўрэша // Лідская газета. — 2013. — 28 лютага. — С. 4. * ''Марозава С. В.'' [https://www.academia.edu/100996534/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2013_1_61_ Сфера навуковых зацікаўленняў лідскага краязнаўца Леаніда Лаўрэша] // Лідскі летапісец. — 2013. — № 1 (61). — С. 23—24. * [https://www.academia.edu/100996534/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2013_1_61_ Спіс важнейшых публікацый Л. Л. Лаўрэша] // Лідскі летапісец. — 2013. — № 1 (61). — С. 24—26. * ''Чэмер М.'' [http://nastgaz.by/?p=3487 Астраномія — навука светапоглядная] // Настаўніцкая газета. — 2013. — 20 мая. * ''Шчарбачэвіч Ніна.'' [http://zviazda.by/wp-content/uploads/2014/09/30ver-15.indd_.pdf Леанід Лаўрэш: «Кожная знаходка — нагода для радасці»] // Звязда № 185 (27795) 30 верасня 2014 г. * [https://www.livelib.ru/review/815259-vandalin-shukevich-belaruski-arheolag-i-krayaznatsa-leanid-laresh Леанід Лаўрэш. «Вандалін Шукевіч: беларускі археолаг і краязнаўца» — рецензия elefant] // livelib.ru — 2017. — 29 мая. * {{Cite web|url=http://tv-lida.by/2018/03/05/on-ne-predstavlyaet-svoej-zhizni-bez-istorii-i-literatury/|title=Он не представляет своей жизни без истории и литературы — Лидское телерадиообъединение|website=web.archive.org|date=2018-06-10|access-date=2024-04-26|archive-date=10 чэрвеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180610031555/http://tv-lida.by/2018/03/05/on-ne-predstavlyaet-svoej-zhizni-bez-istorii-i-literatury/|url-status=bot: unknown}} // Ліда-ТБ * ''Ціхаміраў Андрэй''. [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/006/%D1%80%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83__%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%BB%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88._%D0%BF%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%87%D1%8B_%D0%B4%D1%83%D1%85._1812,_1831,_1863_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5.html Абуджэнне рэгіянальнай гісторыі?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200226145603/http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/006/%D0%A0%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83:_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88._%D0%9F%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%87%D1%8B_%D0%B4%D1%83%D1%85._1812,_1831,_1863_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5.html |date=26 лютага 2020 }}. Рэцэнзія на кнігу «Паўстанчы дух. 1812, 1831, 1863 гады на Лідчыне». — 2018. — 3 красавіка. * ''Сяргей Чыгрын''. [https://czasopis.pl/ljeanid-lauresz-haczu-realizavac-raniej-zadumanaje/ Леанід Лаўрэш: «Хачу рэалізаваць раней задуманае…»] // Czasopis. — 2019. — № 9(327). — С. 16—18. * ''Сяргей Чыгрын''. Гісторыка-краязнаўчы сайт «Павет» працуе 20 гадоў {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230406171039/https://www.racyja.com/kultura/gistoryka-krayaznauchy-sajt-pavet-p/ |date=6 красавіка 2023 }} * Героі Шэксьпіра ў Лідзкім замку. 9 будынкаў аднаго з найстарэйшых гарадоў Беларусі * Краўцэвіч Аляксандр. «Шпацыры па старой Лідзе»: выдатны дапаможнік для турыстаў і даследчыкаў! * ''Комягина Ольга'' Небанальная история Лиды. Как связаны Петр I и тараканы, «непатрэбныя» туалеты и министр {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200526073143/https://news.tut.by/culture/674768.html |date=26 мая 2020 }} // TUT.BY * ''Трефилов Сергей'' [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/0077/%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B2_%D0%9B%D0%B8%D0%B4%D0%B5.html Секреты улицы Советской в Лиде: Своя «Американка», Фарный костел с соломенной крышей и казино] // Комсомольская Правда * [http://zviazda.by/be/news/20200304/1583301603-shpacyry-pa-staroy-lidze Шпацыры па старой Лідзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200306091737/http://zviazda.by/be/news/20200304/1583301603-shpacyry-pa-staroy-lidze |date=6 сакавіка 2020 }} // Маладосць * Что пишут лидские авторы и где их почитать: Леонид Лавреш // Принёманские вести. — 2022. — 3 марта. — С. 4. * [https://www.livelib.ru/review/2997811-shpatsyry-pa-staroj-lidze-leanid-laresh Леанід Лаўрэш. Шпацыры па старой Лідзе — рецензия Osman_Pasha] // livelib.ru — 2022. — 1 кастрычніка. * ''Марозава С. В.'' [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/5/%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88%D1%83_-_60_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E.html Леаніду Лаўрэшу — 60 гадоў // Наша слова.pdf № 9 (61), 1 сакавіка 2023.] * ''Чыгрын Сяргей''. Плён працы Леаніда Лаўрэша // Краязнаўчая газета. 2023. 3 сакавіка. * ''Марозава С. В.'' [https://www.academia.edu/98903404/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%A1_%D0%92_%D0%9B%D1%8E%D0%B4%D0%B7%D1%96_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2023_64_%D1%81 Людзі культуры Гродзеншчыны: Леанід Лаўрэш.] — Гродна : ЮрСаПрынт, 2023. * ''Чыгрын Сяргей''. Кніга, прысвечаная лідскаму краязнаўцу // Краязнаўчая газета. № 25(942), ліпень 2023. * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|ЛАЎРЭШ Леанід Лявонцьевіч|146—147}} * ''Марозава С. В.'' [https://www.academia.edu/104730167/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_1_101_ Пра Леаніда Лаўрэша. 60 гадоў з дня нараджэння] // Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 27-43. * [https://www.academia.edu/127871351/%D0%9E%D1%82_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B5%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B4%D0%BE_%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D1%8B%D1%82%D0%B8%D0%B9_%D0%B2_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B3%D0%BE_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D1%82%D1%8C_%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8F_%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B0_%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D0%B5_%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8_2024_17_1304_25_%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8F_%D0%A1_1_4 От солнечных часов до многочисленных открытий в истории нашего города: путь лидского исследователя Леонида Лавреша] // Принемансие вести. — 2024. — 25 апреля. — С. 1; 4. * ''Суднік Станіслаў''. Вынік шматгадовай працы // Наша слова.pdf № 42 (146), 16 кастрычніка 2024. * ''Грынкевіч Яраслаў''. [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/5_3c/%D1%81%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D1%87%D0%B0_%D0%B7_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D1%83_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5.html Сустрэча з пісьменнікам у роднай школе] // Наша слова.pdf № 48 (152), 27 лістапада 2024. * ''Зенюкевіч Тамара''. [https://www.academia.edu/145813034/%D0%97%D0%B5%D0%BD%D1%8E%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0_%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BA%D0%B0%D1%85_%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D1%87%D0%B0_%D0%B7_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_1_210_6_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2026 'Чарговая гісторыя, сабраная па дробках'. Сустрэча з лідскім пісьменнікам] // Наша слова.pdf № 1 (210), 6 студзеня 2026. * ''Штых Ала''. [https://www.academia.edu/146240043/%D0%A8%D1%82%D1%8B%D1%85_%D0%90%D0%BB%D0%B0_%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D1%87%D0%B0_%D0%B7_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D1%83_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D1%80%D0%BD%D1%96_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_3_212_21_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2026 Сустрэча з пісьменнікам у лідскай кавярні 'Моманты'] // Наша слова.pdf № 3 (212), 21 студзеня 2026. * ''Кішык Ю. Н.'' [https://www.academia.edu/162473826/%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%8B%D0%BA_%D0%AE_%D0%9D_%D0%A0%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88%D0%B0_%D0%A8%D0%BF%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%80%D1%8B_%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_ Рэцэнзія на кнігу Леаніда Лаўрэша "Шпацыры па старой Лідзе"] // Наша слова.pdf № 5 (214), 4 лютага 2026. *[https://www.radiomaria.by/news/2650-shto-pachytats-farny-kastsjol-u-lidze Радыё Марыя. Што пачытаць? "Фарны касцёл у Лідзе"] == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лаўрэш Леанід Лявонцьевіч}} [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] opl0wgw06okbcfo48brllwyjze3lt9h 5133692 5133691 2026-04-29T16:17:56Z Lavon 1118 /* Артыкулы */ 5133692 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Леанід Лявонцьевіч Ла́ўрэш''' (нар. {{ДН|1|3|1963}}, {{МН|Ліда}}) — беларускі [[пісьменнік]], [[краязнавец]], [[перакладчык]] і незалежны даследчык. == Біяграфія == Скончыў [[электратэхнічны факультэт БНТУ|электратэхнічны факультэт]] [[Беларускі політэхнічны інстытут|Беларускага політэхнічнага інстытута]] (1985)<ref name="МарозСН23">''Марозава С. В.'' Сфера навуковых… С. 23.</ref>. Па адукацыі інжынер<ref>''Шчарбачэвіч Ніна''. Леанід Лаўрэш:… С. 7.</ref>. Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] з 2017 года. Жыве ў Лідзе. Мае жонку, сына, нявестку і ўнука. == Дзейнасць == Сфера навуковых інтарэсаў Леаніда Лаўрэша — краязнаўства і гісторыя прыродазнаўчых навук на Беларусі. Навуковая зацікаўленасць гісторыяй Лідчыны тычыцца шырокага часавага дыяпазону — ад першабытнасці да часоў Заходняй Беларусі (1921—1939). Асобна цікавіцца еўрапейскімі падзеямі канца XIV — пачатку XV стагоддзяў, якія закранулі Лідчыну. Быў удзельнікам творчага калектыву [[ГрДУ|ГрДУ імя Я. Купалы]], які па заданні [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі]] [[НАНБ]] выконваў навукова-даследчую работу па канфесійнай гісторыі Беларусі XIX ст.<ref name="МарозСН23"/> Публікуецца з 2000 года. Першыя артыкулы былі вынікам вандровак па Лідчыне, падчас якіх у в. [[Ішчална]] быў знойдзены дзейны сонечны гадзіннік (мусіць адзіны ў Беларусі), а ў в. Бабры — раней неапісаны камень-следавік.<ref name="МарозСН23"/> Выказаў уласную гіпотэзу пра месца заключэння [[Востраўскае пагадненне|Востраўскага пагаднення]] (1392). Распрацоўваў тэму удзелу англійскіх арыстакратаў, персанажаў [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]] — [[Генрых IV (кароль Англіі)|Генры Ланкастэра]], Генры Персі Хотспура, Джона Бафорта і іншых, у [[Вайна Тэўтонскага ордэна і ВКЛ|вайне Тэўтонскага ордэна супраць Вялікага княства Літоўскага]]. Пісаў пра адбітак войнаў і паўстанняў у XIX ст. — [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]], паўстанняў [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|1830—1831]] і [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|1863—1864]] гадоў, у гісторыі Лідчыны. Звяртаецца і да пытанняў эканамічнай гісторыі Ліды і Лідчыны. Рэканструяваў раней невядомыя моманты з гісторыі многіх паселішч Лідчыны. Частка артыкулаў Леаніда Лаўрэша прысвечана і архітэктурным помнікам, архітэктуры готыкі і рамантызму на Лідчыне.<ref name="МарозСН23"/> Распрацоўвае канфесійную гісторыю Лідчыны, аўтар артыкулаў пра асобныя прыходы, храмы і капліцы. Зрабіў уклад у царкоўнае краязнаўства. Пры гэтым, мабыць першым у Беларусі, заняўся царкоўным краязнаўствам уніяцкай (грэка-каталіцкай) царквы. У кнізе «Грэка-каталіцкая (уніяцкая) Царква на Лідчыне» (2012) паказаў у кантэксце аналагічных усходнееўрапейскіх працэсаў царкоўна-рэлігійныя працэсы на Лідчыне ў XVI—XX ст., апісаў адбітак стварэння, дзейнасці і ліквідацыі ўніяцкай царквы ў Беларусі на гісторыі Лідчыны. Кніга заснавана на багатым факталагічным матэрыяле, з апублікаваннем дакументаў у Дадатках. Прэзентацыя кнігі выклікала пэўны рэзананс<ref name="МарозСН23"/>. Даследуе гісторыю прыродазнаўчых навук у Беларусі. Асобная сфера даследаванняў Леаніда Лаўрэша ў гэтай галіне — астраномія, ёй прысвечаны шэраг артыкулаў і кніга нарысаў «І зорнае неба над галавой…» (2013)<ref name="МарозСН23"/>. Прафесар [[Святлана Валянцінаўна Марозава|Святлана Марозава]] лічыць, што кніга Лаўрэша «Маламажэйкаўская царква» — не звыклы краязнаўчы нарыс: «Чым далей чытаеш, тым больш разумееш веліч і трагізм нашай мінуўшчыны… Пасля адкрыццяў, якія зрабіў аўтар кнігі, пра Мураванку можна складаць вершы і пісаць ледзь не дэтэктыўныя раманы. … Старонка за старонкай мы гартаем кнігу гісторыі Маламажэйкаўскай царквы даўжынёй у 500 год. Мы знаёмімся з падзеямі і людзьмі: уладальнікамі Мажэйкава, „калятарамі“ царквы (дабрадзеямі і самадурамі), са шматлікімі прэтэндэнтамі на сам храм і яго маёмасць, рэліквіі, землі. З дзяржаўнымі мужамі і мясцовымі чыноўнікамі, ад якіх залежаў лёс храма. Перад намі праходзіць цэлы шэраг прадстаўнікоў духоўнага саслоўя: ад вышэйшых царкоўных іерархаў да шараговых святароў. Дарэчы, Лаўрэш аднавіў імёны ўсіх настаяцеляў храма, пачынаючы з сярэдзіны XVII ст.»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=185226 «Пасля адкрыццяў, якія зрабіў Лаўрэш, пра Мураванку можна складаць вершы»] // nashaniva.by, 10.02.2017, 22:52</ref> У 2017 годзе выйшла кніга «Шэпт пажоўклых старонак. Лідчына ў люстэрку прэсы. 1900—1939 гг.». Прафесар [[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Аляксандр Смалянчук]] адзначыў, што кніга «ў пэўным сэнсе ўнікальная. Гэта свайго роду хроніка мінулага Ліды, складзеная карэспандэнтамі шматлікіх газет і часопісаў, у якой адлюстравалася жыццё горада і наваколляў у першае саракагоддзе XX ст … [Кніга] дазваляе зазірнуць у малавядомыя старонкі гісторыі горада і наваколляў у апошнія гады існавання Расійскай Імперыі, у часы ваенных выпрабаванняў, якія працягваліся для Лідчыны доўгія 7 гадоў — з 1914 да 1921 года. Шмат месца ў кнізе займае хроніка горада міжваеннага перыяду, калі Ліда знаходзілася ў складзе Польскай Рэспублікі. Гэтыя старонкі прыцягваюць асаблівую ўвагу ў сувязі з тым, што ў ранейшыя часы гэты перыяд гісторыі звычайна адпраўлялі ў забыццё. Кніга заканчваецца падзеямі, у якіх адчувальны подых Другой сусветнай вайны…»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=203558 Гісторыя Лідчыны на старонках старых газет — выйшла даследаванне Лявона Лаўрэша] // nashaniva.by, 27.01.2018, 11:52</ref>. У 2021 годзе ў Варшаве ў выдавецтве Poligraf выйшаў пераклад «Шэпта …» на польскую мову. У польскім выданні гісторыя Ліды распавядаецца з 1921 да 1939 года і замест храналагічнага выкладання гісторыі горада, як у беларускай версіі, польская версія перапрацавана па тэматычным прынцыпе<ref>[https://www.bn.org.pl/download/document/1634544770.pdf Urzędowy Wykaz Druków Wydanych w Rzeczypospolitej Polskiej. Przewodnik Bibliograficzny. Biblioteka Narodowa. Warszawa, 9—15 sierpnia 2021 r. Nr 32. S. 100.]</ref>. 100-годдзю БНР прысвечана біяграфія генерала ад інфантэрыі і міністра абароны БНР [[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч|Кіпрыяна Кандратовіча]]. Хабілітаваны доктар з універсітэта Мікалая Каперніка ў Торуні [[Дарота Міхалюк]] у прадмове да кнігі, сярод іншага напісала: «На стагоддзе абвяшчэння Беларускай Народнай Рэспублікі ў рукі чытача патрапляе біяграфія генерала Кіпрыяна Кандратовіча … Вяртанне на старонкі гісторыі гэтай постаці адбылося дзякуючы пісьменніку і гісторыку Леаніду Лаўрэшу, які ўжо каля дваццаці гадоў даследуе лёс генерала і публікуе працы пра яго жыццё. Ягонай заслугай з’яўляецца адшуканне магілы генерала, пахаванага каля царквы ў Воранаве. … Праца мае высокую навуковую каштоўнасць, бо падмацавана дакументамі і добра напісана. … Аўтар не толькі з захапленнем праводзіць нас праз жыццё генерала Кіпрыяна Кандратовіча, але таксама дзеліцца з чытачом этапамі сваіх пошукаў і даследаванняў і паказвае, якой надзвычай захапляльнай можа быць праца гісторыка»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=210268 Кіпрыян Кандратовіч: генерал Расійскай імперыі, які падтрымаў БНР] // nashaniva.by, 28.05.2018, 15:21</ref>. [[Файл:Лаўрэш Леанід, сакавік 2023..jpg|злева|міні]] У 2020 г. выйшла кніга «Шпацыры па старой Лідзе». Доктар гістарычных навук [[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|Аляксандр Краўцэвіч]] лічыць, што кніга гэта плён шматгадовай працы лідскага пісьменніка і краязнаўца Леаніда Лаўрэша, «працы архіўнай, гістарыяграфічнай, але таксама і даследчыцка-палявой, менавіта, апытання сталых жыхароў горада пра падзеі XX ст. Строга падыходзячы да справы, тут не зусім пасуе слова „краязнаўства“ як да кнігі, так і да яе аўтара, бо яно асацыіруецца з аматарствам. Больш дакладным будзе акрэсленне „рэгіянальная гісторыя“, бо мы маем выкладзенае ў папулярнай форме навуковае даследаванне. Кніга Лаўрэша — як вяршыня айсберга, менавіта яго частка, найбольш відочная і даступная для людскога ўспрымання. Па-за полем зроку застаецца „падводная“ частка — нашмат большая як па працягласці, так і па аб’ёму праробленай працы. Каштоўнасць кнігі менавіта ў тым, што яна ўяўляе сабой прадукт гістарычнага даследавання, даведзены да канцавой мэты — масавага чытача. Але яна — не прадукт масавай культуры. Напісаная добрай выразнай мовай ў апоры на грунтоўным крыніцазнаўчым і гістарыяграфічным падмурку — кніга прэзентуе культуру прафесійную»<ref>[http://pawet.net/ns/2020/08/%E2%84%96_08_(1471).html Аляксандар Краўцэвіч. "Шпацыры па старой Лідзе" Леаніда Лаўрэша // Наша слова № 8 (1471), 19 лютага 2020.]</ref>. Адзін з найстарэйшых беларускіх архітэктараў, кандыдат архітэктуры, дацэнт БНТУ, [[Юрый Нікадзімавіч Кішык| Кішык Ю. Н.]] які раней і сам працаваў архітэтарам горада Ліда, пісаў у сваёй рэцэнзіі на кнігу «Шпацыры па старой Лідзе»: "Кнігу Леаніда Лаўрэша трэба чытаць некалькі разоў. Правільней сказаць - трэба не чытаць, а ўважліва вывучаць і асэнсоўваць цікавыя эпізоды горадабудаўнічай гісторыі Ліды. Я рабіў гэта з аднолькава вялікай цікавасцю, задавальненнем і ... прыкрасцю. Справа ў тым, што некалькі дзесяцігоддзяў таму я як выпускнік менскага палітэха працаваў у Лідзе архітэктарам горада, але тады належнай цікавасці да гісторыі горада не праявіў. А былі гэта 1960-я гады, і я мог быць больш актыўным сведкам, удзельнікам і нават летапісцам шматлікіх гістарычных працэсаў, якія разгортваліся ў краіне. Аднак менавіта такім пісьменнікам стаў Л. Лаўрэш. ... кніга надзвычай змястоўная, "шматслойная" і ўспрымаецца як шэраг партрэтаў аднаго і таго ж, здавалася б, знаёмага чалавека. Л. Лаўрэш дабіўся цікавасці чытачоў да кнігі краязнаўчага характару, выкарыстоўваючы спалучэнне рацыянальных спосабаў і вынаходлівых прыёмаў. Бо, усё ў канчатковым выніку зводзіцца да таго, што Л. Лаўрэш прыводзіць велізарны аб'ём "здабытага" ім жа багатага факталагічнага матэрыялу, малавядомага і зусім невядомага, прадстаўленага аднолькава цікава і ў кароткім тэксце, і ў змястоўных ілюстрацыях. Аднак вельмі важна, як адбіраюцца і як падаюцца падзеі і з'явы з гісторыі горада. Лепшыя фрагменты кнігі - тыя, у якіх чытачу як прыемнаму суразмоўцу не проста паведамляецца нейкі цікавы факт, а "давяраецца" яркі, нават у нейкай ступені таямнічы эпізод, ініцыяваны шпацырам па старой Лідзе. Наколькі ж цікавей становіцца аповед, калі адчуваеш асабістыя, эмацыйна афарбаваныя адносіны да эпізоду з боку аўтара, ды яшчэ і прыцягнутага для гэтай мэты знаёмага яму чалавека, які дзеліцца з намі сваімі непаўторнымі ўражаннямі і характэрнымі ўспамінамі! І тады не толькі раскрываюцца старонкі гісторыі старажытнай Ліды, але лёгка запамінаюцца яе персанажы, імёны, даты, нумары будынкаў, іх стылявыя асаблівасці і г. д."<ref>[https://www.academia.edu/162473826/%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%8B%D0%BA_%D0%AE_%D0%9D_%D0%A0%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88%D0%B0_%D0%A8%D0%BF%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%80%D1%8B_%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_ Кішык Ю. Н. Рэцэнзія на кнігу Леаніда Лаўрэша "Шпацыры па старой Лідзе" // Наша слова.pdf № 5 (214), 4 лютага 2026.]</ref>. У 2020 годзе Леанід Лаўрэш быў узнагароджаны граматай-падзякай ад Інстытута гісторыі НАН Беларусі «… за арганізацыю навукова-пошукавай работы і плённую працу на ніве краязнаўства». У 2023 годзе ўзнагароджаны граматай-падзякай Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі «… за плённую літаратурную і краязнаўчую працу…». У 2023 годзе выйшла кніга Леаніда Лаўрэша «Інстынкт пазнання». Аўтар прадмовы да гэтай кнігі, кандыдат гістарычных навук, дацэнт Святлана Лугаўцова, заўважыла: «Палітыка ў галіне адукацыі той ці іншай дзяржавы з’яўляецца ключавым фактарам, які вызначае яе дынаміку: прагрэсіўны рух або стагнацыю. Разам з тым пытанням развіцця адукацыі ў беларускай гістарыяграфіі традыцыйна надавалася менш увагі, чым аналізу палітычных і эканамічных праблем. Новая праца Леаніда Лаўрэша „Інстынкт пазнання“ ў значнай меры закрывае гэтую лакуну. У ёй паслядоўна разглядаецца гісторыя адукацыі ў Лідзе з сярэдзіны XVIII стагоддзя да канца 30-х гадоў ХХ стагоддзя»<ref>[https://www.academia.edu/104730167/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_1_101_ Лідскі летапісец. 2023. № 2(102). С. 34.]</ref>. Шэраг публікацый Л. Лаўрэша прысвечана рэчавым, вусным, пісьмовым і выяўленчым крыніцам рэгіянальнай гісторыі, у т.л. каменным магілам, камяням-следавікам, паданням, малюнкам, паштоўкам і фотаздымкам.<ref name="МарозСН23"/> Таксама ён даследуе біяграфіі і дзейнасць вядомых ураджэнцаў Лідчыны, у т.л. звяртае ўвагу на забытыя і малавядомыя імёны. Апублікаваў шэраг біяграм і біяграфічных даследаванняў, у т.л. [[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч|Кіпрыяна Кандратовіча]], [[Яўген фон Гротэ дэ Буко|Яўгена фон Гротэ дэ Буко]], [[Дзіянісій Хлявінскі|Дзіянісія Хлявінскага]], [[Антоні Гарэцкі|Антонія Гарэцкага]], [[Францішак Нарвойш|Францішка Нарвойша]], [[Аляксандра Нарбут|Аляксандры Нарбут]], [[Цэзарый Каменскі|Цэзарыя Каменскага]], [[Віктар Басяцкі|Віктара Басяцкага]], [[Марцін Пачобут-Адляніцкі|Марціна Пачобут-Адляніцкага]], [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]], [[Вітольд Карлавіч Цэраскі|Вітольда Цэраскага]], [[Гаўрыла Адрыянавіч Ціхаў|Гаўрылы Ціхава]] і іншых.<ref name="МарозСН23"/> Аўтар 21 кнігі (гл. спіс ніжэй) і каля 400 артыкулаў. Сталы аўтар газеты «Наша слова», часопіса «Лідскі летапісец», «Маладосць», «Гістарычны альманах» і розных навуковых зборнікаў. Удзельнік многіх навуковых гістарычных канферэнцый і круглых сталоў, дзе выступае па лідскай тэматыцы<ref>''Марозава С. В.'' Сфера навуковых… С. 23—24.</ref>. == Ацэнкі == Як заўважыла доктар гістарычных навук [[Святлана Валянцінаўна Марозава|Святлана Марозава]], краязнаўчымі даследаваннямі Л. Лаўрэш робіць значны ўклад у пашырэнне ведаў пра гісторыю Лідчыны, пазнанню яе месца і значнасці ў еўрапейскім гістарычным кантэксце<ref name="МарозСН24">''Марозава С. В.'' Сфера навуковых… С. 24.</ref>. У артыкуле пра Маламажэйкаўскую царкву на сайце «Сінадальнага аддзела рэлігійнай адукацыі і катэхізацыі БПЦ», Леанід Лаўрэш характарызаваны як «…даследчык і пісьменнік, знакаміты краязнаўца Лідчыны і аўтар кнігі пра Маламажэйкаўскую царкву-крэпасць»<ref>{{Cite web|url=https://oroik.by/xram-rastva-prasvyatoj-bagarodzicy-z-gistoryi-starazhytnaj-muravanki/|title=Храм Раства Прасвятой Багародзіцы: з гісторыі старажытнай “Мураванкі”| access-date=2024-03-29}}</ref>. == Асноўныя публікацыі == Паводле<ref>Спіс важнейшых публікацый… С. 24—26.</ref>: === Кнігі === * Лаўрэш Л. Л. [https://www.academia.edu/164650303/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%91%D0%BB_%D1%83_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%B1_%D0%BC_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2026_76_%D1%81 Фарны касцёл у Лідзе.] Издательские решения, 2026. — 76 с. * Лаўрэш Л. Л. [https://independent.academia.edu/LLauresh Лідскі замак : Кароткая гісторыя.] Издательские решения, 2025. — 100 с. * Lauresh L. [https://www.academia.edu/122186957/Leanid_Lauresh_Spacery_po_starej_Lidzie_Warszawa_Sowa_2023_340_s Spacery po starej Lidzie]. Warszawa: Sowa, — 2025. — 340 s. * Лаўрэш Л. Л. [https://www.academia.edu/143403929/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA_%D0%AE%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%AF%D0%B3%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%81%D1%8F%D0%BC_%D1%8F_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D0%B0_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%B4%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_100_%D1%81 Гісторык Юстын Нарбут. Яго навуковая дзейнасць, сям’я і сядзіба, яго дачка Каміла.] Издательские решения, 2025. — 100 с. * Lauresh L., Lauresh H. [https://www.academia.edu/143185397/Lauresh_L_Lauresh_H_Tam_gdzie_zatrzyma%C5%82_czas_si%C4%99_Historyczne_lidzkie_nekropolie_Warszawa_Sowa_2025_198_s Tam, gdzie zatrzymał czas się... Historyczne lidzkie nekropolie.] Warszawa: Sowa, 2025. — 198 s. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/143318905/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%92%D1%8B%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B7%D1%91%D1%9E_%D0%A7%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%8B_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_60_%D1%81 Выхаванкі князёў Чартарыскіх з-пад Ліды.] Издательские решения, 2025. — 60 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/128183633/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%83_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D1%83%D0%B6%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%83_%D0%B2%D1%8B%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D1%85_%D0%96%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%91_%D1%96_%D1%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%B4_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%A1_%D0%92_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B9_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%BA_2025_326_%D1%81 Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях : Жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі;] пад рэд. С. В. Марозавай. — Полацк, 2025. — 326 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/128829000/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D1%96_%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%81%D1%8F%D0%BC_%D1%8F_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D0%B0_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D1%87%D0%B0%D1%81_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_172_%D1%81 Тэадор Нарбут : Навуковая і літаратурная дзейнасць, сям’я і сядзіба, яго час.] Издательские решения, 2025. — 172 с. * Лаўрэш Л., Лаўрэш Г. [https://www.academia.edu/124479815/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93_%D0%86_%D0%A2%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D1%8B%D0%BD%D1%96%D1%9E%D1%81%D1%8F_%D1%87%D0%B0%D1%81_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93_%D0%86_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%94%D1%80%D1%83%D0%BA_2024_222_%D1%81 Там, дзе спыніўся час… . Лідскія гістарычныя некропалі.] ГроКарДрук, — 2024. — 222 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/121536228/%D0%AF%D0%BA_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D1%9E%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%BE%D1%9E_%D1%83_XX%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0_%D1%87%D1%8B%D0%B3%D1%83%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%BE_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%96_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D1%9E%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%94%D1%80%D1%83%D0%BA_2024_150_%D1%81 Як горад Ліда ўвайшоў у ХХ стагоддзе. Пошта, чыгунка, кіно, электрычнасць і першыя аўтамабілі.] ГроКарДрук, — 2024. — 150 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/100869582/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%86%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%BA%D1%82_%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B7_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_%D1%9E_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2023_192_%D1%81 Інстынкт пазнання. Нарысы з гісторыі адукацыі ў горадзе Ліда.] Гродна: ЮрСаПрынт, — 2023. — 192 с. * Lauresh L. [https://www.academia.edu/108954944/Leanid_Lauresh_Szept_po%C5%BC%C3%B3%C5%82k%C5%82ych_stron_Ziemia_Lidzka_w_zwierciadle_prasy_lat_1922_1939_Warszawa_Wydawnictwo_Poligraf_2021_338_s Szept pożółkłych stron. Ziemia Lidzka w zwierciadle prasy lat 1922—1939.] Warszawa: Wydawnictwo Poligraf, — 2021. — 338 s. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/78138036/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A8%D0%BF%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%80%D1%8B_%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5 Шпацыры па старой Лідзе.] Гродна: ЮрСаПрынт, — 2020. — 342 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/39182685/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%8F%D0%BA%D1%96_%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%BE%D1%9E_%D0%B4%D0%B0_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D0%96%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81_%D0%9A%D1%96%D0%BF%D1%80%D1%8B%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2018_154_%D1%81 Генерал, які дайшоў да Беларусі.] Жыццяпіс Кіпрыяна Кандратовіча. Гродна: ЮрСаПрынт, — 2018. — 154 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/36101118/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A8%D1%8D%D0%BF%D1%82_%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%BB%D1%8B%D1%85_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BA_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D1%9E_%D0%BB%D1%8E%D1%81%D1%82%D1%8D%D1%80%D0%BA%D1%83_%D0%BF%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%8B_1900_1939_%D0%B3%D0%B3_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_2017_%D0%A8%D1%8D%D0%BF%D1%82_%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%BB%D1%8B%D1%85_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BA_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D1%9E_%D0%BB%D1%8E%D1%81%D1%82%D1%8D%D1%80%D0%BA%D1%83_%D0%BF%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%8B_1900_1939_%D0%B3%D0%B3_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%90%D0%90_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2017_432_%D1%81 Шэпт пажоўклых старонак. Лідчына ў люстэрку прэсы. 1900—1939 гг.] Гродна: ТАА «ЮрСаПрынт», — 2017. — 432 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/34790331/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2017_114_%D1%81_%D1%96%D0%BB Маламажэйкаўская царква: гістарычны нарыс] / пад рэд. С. В. Марозавай. Гродна: ЮрСаПрынт, — 2017. — 114 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/28862000/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9F%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%87%D1%8B_%D0%B4%D1%83%D1%85_1812_1831_1863_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2016_244_%D1%81_%D1%96%D0%BB Паўстанчы дух. 1812, 1831, 1863 гады на Лідчыне.] Гродна: Юрсапрынт, — 2016. — 244 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/28862139/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BD_%D0%A8%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3_%D1%96_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%86%D0%B0_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%A5%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82_2014_63_1_%D1%81_100_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D1%8F%D1%87%D0%B0%D1%9E_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B_ Вандалін Шукевіч: беларускі археолаг і краязнаўца.] Мінск: Харвест, — 2014. — 63 с. (100 выдатных дзеячаў беларускай культуры). * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/13120984/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D1%9E%D1%87%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%96_%D1%81%D1%91%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D1%8F%D0%B2%D0%B0%D1%85_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8F_2013_152_%D1%81 Ліда ўчора і сёння : гісторыя горада ў выявах.] Ліда: Лідская друкарня, — 2013. — 152 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/3552888/_I_%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B5_%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D0%B4_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B7_%D0%B3i%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8Bi_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BCii_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BDi%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%9B%D1%96%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%83%D1%81_2013_266_%D1%81_%D1%96%D0%BB «І зорнае неба над галавой…»: Нарысы з гісторыі астраноміі.] Мінск: Лімарыус, — 2013. — 266 с. * Лаўрэш Л. Грэка-каталіцкая (уніяцкая) Царква на Лідчыне; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк: Грэка-каталіцкая парафія Святамучаніка Язафата ў г. Полацку, — 2012. — 128 с. * Лаўрэш Л. Генерал Кіпрыян Кандратовіч (Дзеячы Беларускай Народнай Рэспублікі). Ліда, — 2007. — 43 с. * Лаўрэш Л., Круцікаў У. Ліда на старых малюнках, паштоўках, фотаздымках. Ліда, — 2001. — 108 с. ==== Укладанне і пераклад ==== * [https://www.academia.edu/117827014/%D0%9BI%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%9D%D0%95_%D0%90%D0%A1%D0%9E%D0%91%D0%90_%D0%86_%D0%A7%D0%90%D0%A1_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B1%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%85_%D0%92%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA_6_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_2015_%D0%A1_68_165 АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 6.] Укладальнікі: Леанід Лаўрэш, Аляксандр Фядута. Мінск, — 2015. — 365 с. * ''[[Міхал Шымялевіч|Шымялевіч Міхал.]]'' [https://www.academia.edu/122743668/%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%9C%D1%96%D1%85%D0%B0%D0%BB_%D0%97%D0%B1%D0%BE%D1%80_%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_%D1%83%D0%BA%D0%BB_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%90%D0%90_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2019_326_%D1%81 Збор твораў] / укл. Леанід Лаўрэш. Гродна: ТАА «ЮрСаПрынт», — 2019. — 326 с. * [https://www.academia.edu/122743731/_%D0%97%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%B9_%D0%B7%D1%8F%D0%B7%D1%8E%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%96%D1%8F_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%BF%D0%B5%D1%81%D0%BD%D1%8F%D1%9E_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D1%9E_1905_1912_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%85_%D0%92%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%B4%D0%BE%D0%BC_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%B0%D0%B1%D1%8F%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%A2%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D1%96%D0%BC%D1%8F_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%96%D1%88%D0%BA%D0%B0_%D0%A1%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%D1%83%D0%BA%D0%BB_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_2021_108_%D1%81 Закуй, закуй, зязюленька, рана… Анталогія беларускіх народных песень] / укл. Леанід Лаўрэш. Ліда. — 2021. — 108 с. * [https://www.academia.edu/105522264/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D1%96_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%B7_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%A5%D0%86%D0%A5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F_%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%BA_2023_%D0%B3_%D0%9D%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_72_%D1%81 Беларускія думкі, звычаі, абрады з Лідскага павета ХІХ стагоддзя. Этнаграфічны зборнік] / укл. Леанід Лаўрэш, Станіслаў Суднік. Ліда, — 2023. — 72 с. * [https://www.academia.edu/125238447/%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%AE%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%A6%D1%96%D1%82%D1%8B%D1%8E%D1%81%D0%B0_%D0%B7_%D0%B4%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%87%D0%BA%D1%96_%D1%83%D0%BA%D0%BB_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_Ridero_2024_68_%D1%81 Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса з дадаткам Уладзіслава Талочкі] / пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения, — 2025. — 74 с. * Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса з дадаткам Уладзіслава Талочкі] / пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения. — 2024. — 68 с. * ''[[Іпаліт Корвін-Мілеўскі|Корвін-Мілеўскі Гіпаліт]]''. [https://www.academia.edu/127672566/%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B2%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%93%D1%96%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82_%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%82_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E_1855_1925_Ridero_2025_276_%D1%81 Успаміны пра семдзесят гадоў (1855–1925)]. пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения, Издательские решения, — 2025. — 276 с. * ''[[Юзаф Мацкевіч|Мацкевіч Юзаф]].'' [https://flibusta.is/b/857840 «Тут заўсёды было сэрца Вялікага Княства…»: Выбраныя артыкулы 1930-х гг.], 2025. — 136 с. * ''[[Ігнат Ходзька|Ходзька Ігнат.]] ''[https://www.academia.edu/142943930/%D0%A5%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%B7_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_90_%D1%81 Баруны]. пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения, — 2025. — 90 с. * ''[[Станіслаў Мараўскі|Станіслаў Мараўскі.]]'' [https://www.academia.edu/144740309/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D1%96_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E_%D0%BC%D0%B0%D1%91%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%86%D1%96_%D1%9E_%D0%92%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96_1818_1825_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%BC_%D0%9A%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B1_%D0%BC_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_332_%D1%81_ISBN_978_5_0068_4005_8 Некалькі гадоў маёй маладосці ў Вільні (1818—1825)] / Станіслаў Мараўскі. Пераклад і каментары Леанід Лаўрэш, рэд. Станіслаў Суднік, стыль-рэд. Максім Клімковіч. — [б. м.] Издательские решения, 2025. — 332 с. — ISBN 978-5-0068-4005-8 * ''[[Станіслаў Лорэнц|Лорэнц Станіслаў.]]'' [https://www.academia.edu/150128870/%D0%9B%D0%BE%D1%80%D1%8D%D0%BD%D1%86_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%BE%D0%BC_%D0%A1%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_2026_138_%D1%81 Віленскі альбом : Скарочаны пераклад. (пер. Леанід Лаўрэш)]. 2026. — 138 с. * ''[[Ежы Хопен|Хопен Ежы.]]'' [https://www.academia.edu/161244111/%D0%A5%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%95%D0%B6%D1%8B_%D0%92%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%85_%D1%82%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9E_1930_%D1%85_%D0%B3%D0%B3_2026_48_%D1%81 Выбраныя артыкулы : Пераклады некаторых тэкстаў 1930-х гг. (пер. Леанід Лаўрэш)] 2026. — 48 с. === Артыкулы === ;2026 * [https://www.academia.edu/166113881/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_1_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026_8_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026_15_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026_22_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026_29_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026 Маёнтак Гародна] // Наша слова.pdf. 1 красавіка 2026; 8 красавіка 2026; 15 красавіка 2026; 22 красавіка 2026; 29 красавіка 2026. * [https://www.academia.edu/165306841/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B7_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D1%8F_%D1%84%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BA%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_12_221_25_%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026 Лідзянка Каміла Юрэвіч з Нарбутаў – наша першая феміністка] // Наша слова.pdf. 25 сакавіка 2026. * Фарны касцёл у Лідзе // Наша слова.pdf. 21 студзеня 2026; 28 студзеня 2026; 4 лютага 2026. ;2025 * [https://www.academia.edu/145726608/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE_%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B0_%D0%B7_%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%8F_1941_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_53_209_31_%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8F_2025 Гісторыя аднаго фотаздымка з ліпеня 1941 года] // Наша слова.pdf. 31 снежня 2025. * [https://www.academia.edu/144641750/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%93%D0%B0%D0%B9%D1%86%D1%8E%D0%BD%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D1%81%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%96%D1%8F_%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BA_2025_14_%D0%A1_198_213 Страчаная цывілізацыя: Гайцюнішкі і суседнія Падварышкі] // Новы Замак. 2025. № 14. С. 198–213. * Кароткая гісторыя Лідскага замка // Наша слова.pdf. 16 ліпеня 2025; 23 ліпеня 2025; 30 ліпеня 2025; 13 жніўня 2025; 20 жніўня 2025; 27 жніўня 2025; 3 верасня 2025. * Лідскія Нарбуты // Ад лідскіх муроў. 2025. № 11. Кн. 2. C. 348–412. * [https://www.academia.edu/143785027/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B7_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_35_191_27_%D0%B6%D0%BD%D1%96%D1%9E%D0%BD%D1%8F_2025 Лідская пісьменніца Каміла Юрэвіч з Нарбутаў] // Наша слова.pdf. 27 жніўня 2025. * [https://www.academia.edu/130141549/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%AF%D1%88%D1%87%D1%8D_%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_26_182_25_%D1%87%D1%8D%D1%80%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2025 Яшчэ раз пра старыя лідскія вайсковыя могілкі] // Наша слова.pdf. 25 чэрвеня 2025. * [https://www.academia.edu/128945425/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%97_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8F_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_17_173_21_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2025 З жыцця Мікалая Сапегі] // Наша слова.pdf. 21 красавіка 2025. * [https://www.academia.edu/128343834/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%90%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D1%8D%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%B1%D1%83%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D1%9E_%D1%83_1920_30_%D1%8F_%D0%B3%D0%B3_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_12_168_19_%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2025 Архітэктары Лідскіх будынкаў у 1920–30-я гг.] // Наша слова.pdf . 19 сакавіка 2025. ;2024 * [https://www.academia.edu/165499904/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D1%96%D1%86%D1%8D%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_3_107_%D0%A1_68_80_2024_4_108_%D0%A1_76_80 Лісты Тэадора Нарбута да Аніцэта Рэніера] // Лідскі Летапісец. 2024. № 3. С. 68–80; Лідскі Летапісец. 2024. № 4. С. 76–80. * Маёнтак Хацяновічы // Лідскі Летапісец. 2024. № 3. С. 16–24. * Легенды Лідскага замка // Лідскі Летапісец. 2024. № 3. С. 8–15. * Страчаная цывілізацыя: Бальценікі // Новы замак. 2024. № 13. С. 189–208. * [https://www.academia.edu/165499854/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%AF%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D1%83%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D1%83%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%AF%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85%D0%B0_%D0%A9%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_16_%D0%A1_120_124_2024_3_107_%D0%A1_63_67_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_4_108_%D0%A1_63_82 Яўстах Шалевіч і яго мемуары] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2(105–16). С. 120–124; 2024. № 3(107). С. 63–67; Лідскі Летапісец. 2024. № 4(108). С. 63–82. * [https://www.academia.edu/124839625/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%B7_%D0%BF%D1%80%D1%8D%D1%82%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%96_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%94%D0%B0_240_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F_%D0%B7_%D0%B4%D0%BD%D1%8F_%D1%81%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%86%D1%96_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_16_%D0%A1_31_74 Тэадор Нарбут: жыццяпіс без прэтэнзіі на паўнату. Да 240-годдзя з дня смерці гісторыка] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2. С. 31–74. * [https://www.academia.edu/116989141/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D1%9E%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%86%D1%8B%D0%BA%D0%BB%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_106_%D0%A1_83_88 Першыя аўтамабілі і матацыклы на Лідчыне] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2. С. 83–88. * [https://www.academia.edu/124839869/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D1%8B_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BA%D1%83_XIX_%D1%81%D1%82_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_106_%D0%A1_75_82 Лідскія цэрквы горада да пачатку XIX ст.] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2. С. 75–82. * Вёска Гарні пад Лідай // Наша слова.pdf. 2024. 9 кастрычніка. * Біскупы, датычныя горада Ліды // Наша слова.pdf. 2024. 24 ліпеня. * [https://www.academia.edu/121873427/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%97%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%86%D1%8C_%D0%90%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B0_%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%8F_%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%82%D1%83%D1%82%D0%B0_%D1%96%D0%BC%D1%8F_%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%9E_%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0%D1%9E_%D0%93%D0%BE%D0%B4_III_%D0%A1%D1%88%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%BA_3_Vilnius_%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA_2023_%D0%A1_41_50 Зразумець Адольфа Сегеня] // Запісы Інстытута імя братоў Луцкевічаў. Год III. Сшытак 3. Vilnius — Менск. 2023. С. 41-50. * [https://www.academia.edu/121778067/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%86%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96_%D0%A8%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%9E_%D1%83_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B0%D0%B9_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_27_131_4_%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2024 Віленскія цукерні Штраляў у нашай гісторыі] // Наша слова.pdf. 2024. 4 ліпеня. * Уладзіслаў Абакановіч — лідскі краязнавец з першай генерацыі // Наша слова.pdf. 2024. 5 чэрвеня. * [https://www.academia.edu/105950417/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D1%81%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%96%D1%8F_%D0%93%D0%B0%D0%B9%D1%86%D1%8E%D0%BD%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_4_104_C_76_85 Маёнтак Падварышкі і суседнія Гайцюнішкі] // Лідскі летапісец. 2023. № 4(104). C. 76-85. * [https://www.academia.edu/118875334/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9A%D0%9F%D0%97%D0%91_%D1%83_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_4_104_C_18_59 КПЗБ у Лідзе] // Лідскі летапісец. 2023. № 4(104). C. 18-59. * Легенды Лідскага замка // Наша слова.pdf. 2024. 2 траўня 2024; 2024. 8 траўня 2024. * Першыя аўтамабілі на Лідчыне // Наша слова.pdf, 3 красавіка 2024. * [https://www.academia.edu/114392021/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%AE%D0%B7%D0%B0%D1%84_%D0%9C%D0%B0%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%96%D0%B7%D1%8B_%D0%9F%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%83_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%86%D0%B5_%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_1938_%D0%B3_%D1%96_%D1%8F%D1%88%D1%87%D1%8D_%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D1%81%D1%8F%D0%BC%D1%8E_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%96%D0%B7%D1%8B_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_3_103_%D0%A1_42_46 Пісьменнік Юзаф Мацкевіч пра магілу Алаізы Пашкевіч у газеце «Слова», 1938 г. і яшчэ трошкі пра сям’ю Алаізы] // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 42-46. * Цэрквы горада Ліды да пачатку XIX ст. // Наша слова.pdf. 2024. 28 лютага; 2024. 6 сакавіка. ;2023 * [https://www.academia.edu/108269067/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%94%D0%B7%D0%B5_%D1%96_%D1%88%D1%82%D0%BE_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8C_%D1%83_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_3_103_%D0%A1_36_41 Дзе і што археолагам шукаць у Лідзе] // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 36-41. * Астрынская, Глыбоцкая і Дэмбраўская цэрквы Лідскага павета, але Гарадзенскага дэканата // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 56-70. * [https://pawet.net/library/history/city_district/towns/razanka/%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0.html Мястэчка Ражанка і касцёл у ім // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 47-55.] * [https://www.academia.edu/111926931/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%BC%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%BA%D1%96_%D0%A1%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B0_%D1%96_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8F%D0%BD%D1%91%D0%B2%D0%B0_%D0%B7_%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BA_2023_%D0%92%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA_12_%D0%A1_172_192 Страчаная цывілізацыя: маёнткі Стрэліца і Касцянёва з Паперняй на Лідчыне. Гістарычныя хронікі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240420053938/https://www.academia.edu/111926931/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%BC%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%BA%D1%96_%D0%A1%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B0_%D1%96_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8F%D0%BD%D1%91%D0%B2%D0%B0_%D0%B7_%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BA_2023_%D0%92%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA_12_%D0%A1_172_192 |date=20 красавіка 2024 }} // Новы замак. 2023. Выпуск. 12. С. 172—192. * Лідчына ў XV ст. // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 36-49. * [https://www.academia.edu/104927634/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%88%D1%87%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%82%D1%8D%D1%80%D1%8B%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_2_102_%D0%A1_30_35 Лакалізацыя «Ліды Нарбута», першаснага паселішча на тэрыторыі нашага горада] // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 30-35. * Лідскі ветраны млын // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 55-58. * Святары Лідчыны розных канфесій у 1920-30-я гг. // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 50-54. * [https://www.academia.edu/111250992/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%AF%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85_%D0%A2%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_49_101_6_%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8F_2023_50_102_13_%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8F_2023 Яўстах Тышкевіч, яго калекцыя і яго музей] // Наша слова.pdf. 2023. 6 снежня; 13 снежня. * Юстын Нарбут // Наша слова.pdf. 2023. 25 кастрычніка. * Ліда раскрывае таямніцы неахвотна: дзе і што шукаць у Лідзе // Наша слова.pdf . 2023. 18 кастрычніка. * Лідскі след Уладзіслава Вярыгі // Наша слова.pdf. 2023. 16 жніўня. * Маёнтак Падварышкі і суседнія Гайцюнішкі // Наша слова.pdf. 2023. 9 жніўня; 16 жніўня 23 жніўня. * Яшчэ раз пра «Ліду Тэадора Нарбута» // Наша слова.pdf. 2023. 25 ліпеня. * [https://www.academia.edu/104507114/%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%B2%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B7%D1%8F_%D0%92%D0%9A%D0%9B_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0_%D1%96_%D0%B2%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%8C_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%9E_%D0%9B%D1%96%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D1%96_%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%9E_1931_%D0%B3 Знаходка пахавання вялікага князя ВКЛ і караля Аляксандра і вялікіх княгінь і каралеў Лізаветы і Барбары ў 1931 г.] // Наша слова.pdf. 2023. 12 ліпеня. * Пра лідскія ветраныя млыны // Наша слова.pdf. 2023. 7 сакавіка. * Крэскі да біяграфіі акадэміка Аркадзя Мігдала // Наша слова.pdf. 2023. 5 красавіка. * Гісторыя двух, амаль што аднатыпных будынкаў у Лідзе // Наша слова.pdf. 2023. 15 лютага. * Падымны рэестр шляхты Лідскага павета, 1728 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4(99-100). С. 43-60. * Помнік па Алаізе Пашкевіч // Наша слова.pdf. 2023. 19 красавіка. * Ражанка // Наша слова.pdf. 2023. 14 чэрвеня. * Гісторыя двух, амаль што аднатыпных будынкаў у Лідзе // Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 61-65. * 260 гадоў бульбе на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 21-23. * Гарадское самакіраванне Ліды ў другой палове XIX ст.// Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 44-52. * Лідскія прывілеі ў архіве Лідскага магістрата, 1785 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4(99-100). С. 42. * Шымка Мацкавіч, яго нашчадкі і перадумовы будаўніцтва Маламажэйкаўскай царквы // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4(99-100). С. 61-69. ;2022 * Уніяцка-праваслаўныя дыспуты ў п’есах школьных езуіцкіх тэатраў (першая палова XVII ст.) // Традыцыі і сучасны стан культуры і мастацтваў : зборнік навуковых артыкулаў. Мінск. 2022. Вып. 3. С. 175—178. * Спіс былых сяброў Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў // Нясвіжскія каеты. 2022. № 9. С. 18-23. * Страчаная цывілізацыя: Маёнтак Вялікае Мажэйкава // Новы Замак. 2022. № 11. С. 206—228. * Лідскія пісьменніцы XVIII—XIX ст. // Ад лідскіх муроў. 2022. № 10. С. 478—490. * Гісторыя маёнтка Востраў // Гісторыка-культурная спадчына Лідчыны. Зборнік навуковых артыкулаў. Мінск, 2022. С. 39-45. * Новае пра генерала Яўгена фон Гротэ дэ Буко // Лідскі Летапісец. 2022. № 1-2. С. 28-29. * Жалудок і палац Чацвярцінскіх // Лідскі Летапісец. 2022. № 1-2. С. 32-38. * Лідскія Хрулі герба «Праўдзіч» // Герольд Litherland. 2022. № 23. С. 145—150. * 260 гадоў беларускай бульбе // Наша слова.pdf. 2022. 9 лістапада. * Лідскія камуністы ў данясеннях канфідэнта Чорнага (1932—1937) // Homo Historicus 2022. Гадавік антрапалагічнай гісторыі. Мінск, 2022. С. 200—218. * Падымны рэестр шляхты Лідскага павета, 1728 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4. С. 43-60. * Шымка Мацкавіч, яго нашчадкі і перадумовы будаўніцтва Маламажэйкаўскай царквы // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4. С. 61-69. * Лідскія прывілеі ў архіве Лідскага магістрата, 1785 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4. С. 42. ;2021 * Шчучыншчына // Наша Слова. 2021. 27 студзеня. * Адукацыя ў Лідзе, 1920-1930-я гады // Маладосць. 2021. № 2. С. 92-109. * Кароткі ўспамін пра Ларысу Канчэўскую // Наша Слова. 2021. 24 сакавіка. * Ганна Патоцкая, пісьменніца, мемуарыстка, мастак // Наша Слова. 2021. 14 красавіка. * Ваверка і род Клаўсуцяў на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2021. № 1. С. 18-28. * Бальтазар Калясінскі, Аніцэт Рэніер і Каятан Дарашкеіч // Лідскі Летапісец. 2021. № 1. С. 37-44. * Новае пра лепшага лідскага гісторыка XX ст. Міхала Шымялевіча // Лідскі Летапісец. 2021. № 1. С. 15-17. * Палац у Жалудку // Наша Слова. 2021. 15 ліпеня; 22 ліпеня. * Дом інжынера Мінейкі ў Дзікушках // Наша Слова. 2021. 12 жніўня. * Сяклюцкія і маёнтак Стрэліца на Лідчыне // Наша Слова. 2021. 9 верасня; 16 верасня. * Архівы і зборы маёнткаў Ішчална і Вялікае Мажэйкава // XVI Гарадзенскія навуковыя чытанні «Скарбы гарадзенскіх калекцый». Гродна, 2021. С. 46-54. * Маёнткі Касцянёва і Паперня // Наша Слова. 2021. 30 верасня; 7 кастрычніка; 14 кастрычніка; 21 кастрычніка. * Фундатар Маламажэйкаўскай царквы Шымка Мацкавіч і яго нашчадкі // Беларусь у кантэксце еўрапейскай гісторыі: асоба, грамадства, дзяржава: зб. навук. арт. / ГрДУ імя Янкі Купалы. Гродна: ГрДУ, 2021. С. 299—305. * Пошта на Лідчыне // Маладосць. 2021. № 6. С. 97-104. * Прыход у Мыто // Лідскі Летапісец. 2021. № 2. С. 19-29. * Урады, ураднікі і старасты лідскія // Лідскі Летапісец. 2021. № 2. С. 30-54. * Новае пра лідскі фарны касцёл, замак і абразы пэндзля Смуглевіча // Лідскі Летапісец. 2021. № 2. С. 55-58. * Прыход у Ракавічах // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 32-41. * Стары дом паміж сучасным Ліцэем № 1 і Еўраоптам // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 74. * Новае пра цэрквы Лідчыны ў другой палове XIX — першай палове XX стст. // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 42-51. * Новае пра Тэадора Нарбута і яго сям’ю // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 52-59. * Страчаная цывілізацыя. Гістарычныя хронікі: Маёнтак Ішчална // Новы замак. 2021. Вып. 10. С. 179—200. ;2020 * Надзеі і расчараванні протаіерэя Антона Сасноўскага // Наша Слова. 2020. 23 снежня; 30 снежня. * «На жаль, у нас не водзяцца гэтыя звяркі…» Якая армія прынесла ў Беларусь тараканаў? // Наша Гісторыя. 2020. № 5. С. 89-91. * Браніслаў Друцкі-Падбярэскі. Да 130-тых угодкаў з дня нараджэння // Лідскі Летапісец. 2020. № 1. С. 19-20. * Паўстанцы і маёнткі // Маладосць. 2020. № 9. С. 94-100. * Зноў пра святароў і царкву ў Малым Мажэйкаве // Лідскі Летапісец. 2020. № 1. С. 21-31. * Ксёндз Юзаф Бародзіч і яго успаміны, датычныя Ліды // Лідскі Летапісец, 2020. 1. С. 76-80. * Успаміны ўніятаў-пакутнікаў // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 9. Уклад.: Д. Кандакоў, А. Фядута. Мінск. 2020. С. 246—248. * Тадэвуш Іваноўскі, яго сям’я і ягоныя ўспаміны // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 9. Уклад.: Д. Кандакоў, А. Фядута. Мінск. 2020. С. 57-59. * Маршалкі Лідскага павета // Лідскі Летапісец. 2020. № 2. С. 13-19. * Бердаўка // Лідскі Летапісец. 2020. № 2. С. 20-30. * Прыход у Лебядзе // Лідскі Летапісец. 2020. № 2. С. 31-45. * Новае пра лідскі фарны касцёл і замак // Наша Слова. 2020. 3 чэрвеня. * Лідчына ў XIV стагоддзі // Лідскі Летапісец. 2020. № 3. С. 14-32. * Ольжава // Лідскі Летапісец. 2020. № 3. С. 33-43. * Другі Вацлаў Ластоўскі // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 20-21. * Леанард Іваноўскі, тайны дарадца і ганаровы грамадзянін Ліды // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 72-79. * Графіня Сафія Шуазёль-Гуф’е // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 18-19. * Прыходы ў Ганчарах і Дакудаве // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 44-71. * Краязнаўства ў Лідзе // Маладосць. 2020. № 4. С. 76-77. ;2019 * Эміграцыя ў Амерыку // Маладосць. 2019. № 1. С. 17-18. * Адкуль у нас з’явіліся прусакі? // Наша Слова. 2019. 23 студзеня. * Да 135-тых угодкаў нараджэння Антона Луцкевіча // Наша Слова. 2019. 6 лютага. * Тэадор Нарбут у падзеях 1812 года // Наша Слова. 2019. 3 красавіка. * Іван Дрозд — грамадскі дзеяч і навуковец // Лідскі Летапісец. 2019. № 1. С. 23. * Пра Валеек з Галавічполя і газету «Свабода» // Лідскі Летапісец. 2019. № 1. С. 20-22. * «Невядомая вайна» XVII ст. на Лідчыне і вакол яе // Лідскі Летапісец. 2019. № 1. С. 24-37. * Амброзі Кастравіцкі // Наша Слова. 2019. 22 траўня. * Гісторыя з пахаваннем паўстанцаў аддзела Людвіка Нарбута // Наша Слова. 2019. 29 траўня. * Бальтазар Калясінскі, лідскі паўстанец і сябар Тараса Шаўчэнкі // Наша Слова. 2019. 12 чэрвеня; 19 чэрвеня. * Юлія Шышкова з лідскіх Нарбутаў // Маладосць. 2019. № 6. С. 114—122. * Ваколіца Ліды Вісманты // Наша Слова. 2019. 4 ліпеня. * Апошні беларускі базыльянін XIX ст. // Наша Слова. 2019. 10 ліпеня. * Яшчэ раз пра Летаўта // Наша Слова. 2019. 24 ліпеня. * Алена Іваноўская // Маладосць. 2019. № 8. С. 20-33. * Зноў пра апошняга беларускага базыльяніна а. Кірыла Летаўта // Наша Слова. 2019. 28 жніўня. * Грэка-каталіцкі епіскап Галаўня // Наша Слова. 2019. 16 кастрычніка. * Новае з гісторыі ўніяцкай царквы на Лідчыне: царква ў Дзікушках і прыватнаўласніцкія капліцы ў Вялікім Мажэйкаве і Красулях // Лідскі летапісец. 2019. № 2. С. 37-40. * Прыход у Радзівонішках // Лідскі летапісец. 2019. № 2. С. 41-53. * Астраномія ў Лукішскай турме // Наша Слова. 2019. 27 лістапада. * Лідчына да XIV стагоддзя // Лідскі летапісец. 2019. № 3. С. 16-34. * Касцёл на крыві // Лідскі летапісец. 2019. № 3. С. 8. * Пра трываласць беларускай рэлігійнай традыцыі // Слонімскі край. 2019. № 10. С. 14-15; № 11. С. 12-14. * Неаунія ў Дзікушскай царкве Лідскага павета ў 1925 г. // Гадавік Цэнтра Беларускіх Студыяў. Варшава, 2019. № 5. С. 78-90. * Амброзі Кастравіцкі // Лідскі летапісец. 2019. № 3. С. 49-52. * Пра Фелікса Стацкевіча. Да 140-годдзя з дня нараджэння // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 11-15. * Сайту «Павет» — 20 гадоў // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 7. * LIDA einst und jetzt // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 43-61. * Сабакінцы // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 22-42. ;2018 * Генералы БНР // Наша Слова. 2018. 31 студзеня. * Дом Юрыя Іваноўскага ў Галавічполі, пабудаваны па праекце архітэктара Лявона Вітан-Дубейкаўскага // Наша Слова. 2018. 2 траўня. * Трошкі пра Кастуся Езавітава // Наша Слова. 2018. 16 траўня. * Кастусь Езавітаў і Кіпрыян Кандратовіч: крэскі да біяграфій // Лідскі Летапісец. 2018. № 1. С. 13-15. * Лідская адукацыя на пачатку XX стагоддзя // Маладосць. 2018. № 10. С. 117—125. * Дыспуты паміж уніятамі і праваслаўнымі ў школьных тэатрах першай паловы XVII ст. // Наша Слова. 2018. 14 лістапада. * Яшчэ раз пра караля Андоры // Лідскі Летапісец. 2018. № 1. С. 37-50. * Новае пра лідскую чыгунку // Лідскі Летапісец. 2018. № 2. С. 32-38. * Прыход у Турэйску // Лідскі Летапісец. 2018. № 2. С. 20-28. * Гісторык у высылцы: да біяграфіі Міхала Шымялевіча // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 8. Уклад.: А. Фядута. Мінск, 2018. С. 136—139. * Рок плывёт над Лидой (Воспоминания Владимира Крушевского) // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 8. Уклад.: А. Фядута. Мінск, 2018. С. 254—256. * Фелікс Стацкевіч // Наша Слова. 2018. 22 жніўня; 29 жніўня. * Лідская чыгунка. Дакументальная аповесць // Маладосць. 2018. № 7. С. 120—139; № 9. С. 116—122. * Іваноўскія і Валейкі // Наша Слова. 2018. 26 верасня. * Лідскі дэкан — філамат, ксёндз Дзіянісі Хлявінскі // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 7-10. * Філамат Ануфры Петрашкевіч // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 11-16. * Іншыя лідскія філаматы // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 16-17. * Горад Ліда ў лёсе ксяндза Віктара Шутовіча // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 49-51. * Новае пра Лідскія гарадскія могілкі // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 34-41. * Гротэ дэ Буко ва ўспамінах Станіслава Іваноўскага // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 10-12. * Пахаванне паўстанцаў 1863 г. каля былога фальварка Стрэліца на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 14-15. * Прыходы ў Голдаве і Бабрах // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 22-40. * Лідская павятовая 5-ці класная вучэльня ва ўспамінах Яўстаха Шалевіча // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 54-60. * Новая інфармацыя пра крыж на магіле паўстанцаў 1863 г. каля Стрэліцы і іншыя народныя мемарыялы 1863 г. на Лідчыне // Наша Слова. 2018. 5 снежня. ;2017 * Савецкая, 27, 32, 34. Функцыяналізм // Лідская газета. 2017. 5 студзеня * Вуліца Савецкая (Віленская, Сувальская) далей на поўнач // Лідская газета. 2017. 18 студзеня. * Па старонках нашай гісторыі. Вуліца Савецкая каля перакрыжавання з чыгункай // Лідская газета. 2017. 1 сакавіка. * Славойкі // Наша Слова. 2017. 12 красавіка. * Лідская Тарбут-школа // Наша Слова. 2017. 10 траўня. * Калона арханёла Рафаіла ў Жырмунах // Лідскі летапісец. 2017. № 1. С. 38. * Ліда да 1914 г. // Лідскі летапісец. 2017. № 1. С. 46-70. * Лідскі замак у 1891—1939 гг. // Лідская газета. 2017. 11 мая. * Новае з гісторыі лідскай архітэктуры // Наша Слова. 2017. 14 чэрвеня. * Паліцыя ў Лідзе // Лідская газета. 2017. 28 чэрвеня. * 400-годдзе базыльянскай кангрэгацыі ў Нагародавічах // Наша Слова. 2017. 12 ліпеня. * Грэка-каталіцкая парафія ў Нагародавічах // Лідскі Летапісец. 2017. № 2. С. 28-39. * Вузкакалейныя чыгуначныя лініі вакол Ліды // Лідскі Летапісец. 2017. № 2. С. 40-45. * З жыцця вуліцы Школьнай — сучаснай Кірава // Лідская газета. 2017. 19 ліпеня. * Лідская павятовая вучэльня // Маладосць. 2017. № 7. С. 125—132. * Выган — раён горада // Лідская газета. 2017. 6 ліпеня. * Генерал К. А. Кандратовіч ў 1916—1917 гг. // Наша лова. 2017. 3 жніўня. * Ксёндз Віктар Шутовіч і горад Ліда // Наша Слова. 2017. 30 жніўня. * Будынак Лідскай пошты — шэдэўр стылю функцыяналізму // Лідская газета. 2017. 6 верасня. * «Абрусіцелі» і дзяцінства генерала Кіпрыяна Кандратовіча // Наша Слова. 2017. 6 верасня. * Алена Скінадар з Іваноўскіх // Наша Слова. 2017. 20 верасня. * Лідскія кінатэатры // Маладосць. 2017. № 11. С. 95-104. * Генерал Кандратовіч і БНР // Наша Слова. 2017. 11 кастрычніка; 18 кастрычніка. * Грамадскі дзеяч і навуковец Іван Дрозд // Наша Слова. 2017. 25 кастрычніка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч у Парыжы // Наша Слова. 2017. 1 лістапада. * Лідскія друкарні // Лідскі Летапісец. 2017. № 3. С. 14-16. * Школа № 1 // Лідская газета. 2017. 15 лістапада. * Браніслаў Друцкі-Падбярэскі // Наша Слова. 2017. 20 снежня. * Кнігі цэркваў Лідчыны ў XVIII ст. // Лідскі Летапісец. 2017. № 3. С. 17-19. * Прыход ў Зблянах // Лідскі Летапісец. 2017. № 3. С. 30-48. * Славойкі на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2017. № 4. С. 39-40. * Тарбут-школа ў Лідзе // Лідскі Летапісец. 2017. № 4. С. 41-42. * Прыход у Орлі. // Лідскі Летапісец. 2017. № 4. С. 22-38. ;2016 * Загадкі Тарноўскага палаца // Лідская газета. 2016. 13 студзеня. * Кароль Андоры // Лідская газета. 2016. 20 студзеня. * Старыя дамы на карце нашага горада // Лідская газета. 2016. 3 лютага. * Мінская электрастанцыя // Маладосць. 2016. № 1. С. 108—113. * Яшчэ раз пра генерала фон Гротэ дэ Буко // Наша Слова. 2016. 23 сакавіка. * Яўрэі Ліды // Маладосць 2016. № 4. С. 141—154. * Старыя дамы на карце нашага горада. На поўнач ад замка — вучылішча // Лідская газета. 2016. 27 красавіка. * 700-годдзе Літоўска-Наваградскай мітраполіі // Наша Слова. 2016. 4 траўня. * Пошта ў стылі канструктывізму // Звязда. 2016. 7 чэрвеня. * На поўнач ад замка — аўтавакзалы Ліды // Лідская газета. 2016. 15 чэрвеня. * Падарожжа па старых вуліцах // Лідская газета. 2016. 20 ліпеня. * Лідская гарадская электроўня, 1916—1939 // Маладосць. 2016. № 7. С. 131—139. * Кінематограф у Лідзе. Кінатэатр «Эдысан» // Лідская газета. 2016. 3 жніўня. * Дом Віленская, 19 і далей на поўнач // Лідская газета. 2016. 24 жніўня. * Цікавы лёс дома № 16 па вуліцы Савецкай // Лідская газета. 2016. 14 верасня. * Прыход у Дзікушках // Лідскі летапісец. 2016. № 1. С. 15-29. * Насупраць сённяшняй Савецкай, 16 // Лідская газета. 2016. 21 верасня. * Купецкая гімназія. Якой яна была? // Лідская газета. 2016. 5 лістапада. * Міхал Шымялевіч. Крэскі да біяграфіі найлепшага гісторыка горада Ліды // Лідскі летапісец. 2016. № 1. С. 45-58. * Дом па вуліцы Савецкай, 26 і вакол яго // Лідская газета. 2016. 16 лістапада. * Лідскі піярскі калегіум // Маладосць. 2016. № 11. С. 120—130. * Хто і для якіх мэтаў будаваў дом № 23 па вуліцы Савецкай і «дом з калонамі» // Лідская газета. 2016. 30 лістапада. * 13 траўня 1901 г. нарадзіўся Вітольд Пілецкі // Лідскі Летапісец. 2016. № 2. С. 15-19. * Лідскія могілкі // Лідскі Летапісец. 2016. № 2. С. 38-60. * 100 гадоў Лідскай гарадской электрастанцыі // Лідскі Летапісец. 2016. № 4. С. 10-12. * Парафіяне Лідскай, Дзікушкай, Маламажэйкаўскай і Жыжмянскай грэка-каталіцкіх цэркваў у 1829 г. // Лідскі Летапісец. 2016. № 3. С. 26-40. * Ян Карловіч // Лідскі Летапісец. 2016. № 3&nbsp;°C. 11-13. * Лёсы родных Алаізы Пашкевіч // Лідскі Летапісец. 2016. № 3. С. 15-16. * Прыход ў Жыжме // Лідскі Летапісец. 2016. № 3. С. 20-25. * Горад Яго Каралеўскай Мосці Ліда ў другой палове XVII і ў XVIII стагоддзях // Лідскі Летапісец. 2016. № 4. С. 28-51. ;2015 * Лідчына ў 1924—1929 гг. у люстэрку прэсы // Лідскі Летапісец. 2015. № 1. С. 51-67; № 2. С. 26-65. * Прыгоды Сяргея Пясецкага на Лідчыне // Маладосць. 2015. № 2. С. 148—153. * Лідскія могілкі // Наша Слова. 2015. 13 траўня. * Людвік Нарбут // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 6. Уклад.: Л. Лаўрэш, А. Фядута. Мінск, 2015. С. 74-105. * Уніяцкі святар Адам Плаўскі // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 6. Уклад.: Л. Лаўрэш, А. Фядута. Мінск, 2015. С. 125—132. * Пра Міхала Шымялевіча: Крэскі да біяграфіі найлепшага гісторыка горада Ліды // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 6. Уклад.: Л. Лаўрэш, А. Фядута. Мінск, 2015. С. 133—165. * Пра што гавораць помнікі каля Ходараўцаў // Лідская газета. 2015. 24 чэрвеня. * Больш за 130 гадоў таму праз Ліду прайшоў першы цягнік // Лідская газета 2015. 12 жніўня. * Па справе першай беларускай школы… // Звязда. 2015. 25 жніўня. * Пачаткі беларускамоўнай адукацыі на Лідчыне // Наша Слова. 2015. 26 жніўня. * Штодзённае жыццё павятовага горада Ліда ў 1915—1918 гадах. Паводле віленскай беларускай газеты «Гоман» // Маладосць. 2015. № 8. С. 132—140. * 110 гадоў таму, выйшла першая кніга па гісторыі нашага горада // Лідскі летапісец. 2015. № 3. С. 12. * Лідчына ў люстэрку прэсы, 1930—1935 гг. // Лідскі летапісец. 2015. № 3. С. 45-84. * Будынак вясковай школкі будавалі самі сяляне // Лідская газета. 2015. 2 верасня. * Лёсы родных Алаізы Пашкевіч // Наша Слова. 2015. 14 кастрычніка. * Другі Вацлаў Ластоўскі // Наша Слова. 2015. 11 лістапада. * Народная паэзія Багушэвіча // Звязда. 2015. 22 снежня. * 100 гадоў першай беларускай школе на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2015. № 4. С. 7-9. * Распаўсюд вершаў Багушэвіча на Лідчыне пры канцы XIX-га ст. // Лідскі Летапісец. 2015. № 4. С. 20-21. * Рэнерты ў Лідзе // Лідскі Летапісец 2015. № 4. С. 22. * Выбітныя манахі-базіліяне часоў ліквідацыі ўніі // Biuletyn Historii Pogranicza. 2015. № 15. С. 65-89. ;2014 * Ліда на старых выявах. Вуліцы Крывая і Замкавая // Лідская газета. 2014. 25 студзеня. * Генерал Яўген фон Гротэ дэ Буко // Лідскі Летапісец. 2014. № 1. С. 59-64. * Лідчына да 1914 г. у люстэрку прэсы // Лідскі Летапісец. 2014. № 1. С. 30-58. * Датаванне пабудовы царквы ў Малым Мажэйкаве // Białoruskie Zeszyty Historyczne. № 40. Białystok,, 2013. № 40. С. 226—232. * Маламажэйкаўскі святар айцец Леў Савіцкі // Маладосць. 2014. № 1. С. 120—129. * Генерал Кандратовіч: два імгненні вечнасці // Наша Слова. 2014. 19 сакавіка. * Ліда на старых выявах. На Выгане вырасла Вялікая Ліда // Лідская газета. 2014. 12 красавіка. * Стыль функцыяналізму ў Лідзе да 1939 г. // Наша Слова. 2014. 7 траўня; 14 траўня; 21 траўня. * Багушэвіч на Лідчыне пры канцы 19-га ст. // Наша Слова. 2014. 4 чэрвеня. * Першая Сусветная і Ліда // Маладосць. 2014. № 7. С. 92-98. * Ліда перад паўстаннем 1863 года // Запісы таварыства аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага. Вып. 3. Рыга, 2014. С. 63-85. * Адукацыя ў Лідзе ў першай палове XX стагоддзя // Лідская газета. 2014. 15 ліпеня. * Водгук ваенных падзей у Лідзе // Лідская газета. 2014. 29 ліпеня. * Горад на старых выявах. Установы горада // Лідская газета. 2014. 9 верасня. * Горад на старых выявах. Фарны касцёл // Лідская газета. 2014. 16 верасня. * 20-ці годдзе аднаўлення дзейнасці грэка-каталіцкай царквы ў Лідзе // Наша Слова. 2014. 24 верасня. * Ліда ў 1936—1939 гг. // Лідскі Летапісец. 2014. № 2. С. 25-94. * Прафесар Баброўскі і скасаванне ўніяцкай царквы // Наша Слова. 2014. 9 ліпеня. * Уладзіслаў Абрамовіч // Наша Слова. 2014. 1 кастрычніка. * «Народ, які абуджаецца, не патрабуе нянек» // Звязда. 2014. 4 лістапада. * «Лідская рэвалюцыя» 1936 года // Arche. 2014. № 7-8. С. 318—333. * Кароль Андоры з-пад Ліды // Маладосць. 2014. № 10. С. 114—125. * Ліда ад пачатку Першай сусветнай вайны да нямецкай акупацыі // Лідская газета. 2014. 22 лістапада. * Жыццё дала… чыгунка // Звязда. 2014. 30 снежня. * Лідчына ў люстэрку прэсы, 1913—1923 // Лідскі Летапісец. 2014. № 3. С. 37-81. * 20-ці годдзе аднаўлення дзейнасці грэка-каталіцкай царквы ў Лідзе // Лідскі Летапісец. 2014. № 3. С. 9-10. * Рэдактар — краязнавец. 105 гадоў з дня нараджэння Ўладзіслава Абрамовіча // Лідскі Летапісец. 2014. № 3. С. 22-25. * Тодар Нарбут — папулярызатар найноўшых дасягненняў прыродазнаўства // Лідскі Летапісец. 2014. № 4. С. 12-13. * «Лідская рэвалюцыя» 1936 г. у люстэрку прэсы // Лідскі Летапісец. 2014. № 4. С. 47-62. * Лідскія цэрквы да 1939 г. // Лідскі Летапісец. 2014. № 4. С. 63-79. * Жыццё святара Адама Плаўскага // Актуальныя праблемы гістарычнай навукі і адукацыі: зб. навук. арт. Гродна, 2014. С. 54-64. ;2013 * Паўстанне 1863 года на Лідчыне. Перад паўстаннем // Лідскі Летапісец. 2013. № 1. С. 40-58. * Ліда на старых выявах. Замак у 1915—1918 гг. // Лідская газета. 2013. 5 студзеня; 12 сакавіка. * Аляксандра Нарбут: жанчына-акадэмік у XVIII стагоддзі // Через гендерное равенство — к участию в общественной и политической жизни общества: материалы II Республиканской научн.-практ. конф. 15 июня 2012 г. / Мозырь, 2012. С. 177—179. * Каменныя магілы і камяні-следавікі Лідчыны. // Запісы таварыства аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага. Вып. 1. Мінск, 2013. С. 34-41. * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. Перад паўстаннем // Наша Слова. 2013. 23 студзеня; 30 студзеня; 6 лютага; 13 лютага; 20 лютага. * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. За нашу і вашу свабоду // Наша Слова. 2013. 13 сакавіка; 20 сакавіка; 27 сакавіка; 3 красавіка; 10 красавіка * Яўген фон Гротэ дэ Буко — першы кіраўнік беларускага руху ў Лідзе // Наша Слова. 2013. 20 сакавіка * Гайцюнішкі // Маладосць 2013. № 2. С. 114—118. * Фарны касцёл у Лідзе: да 690-годдзя заснавання Ліды // Наша вера. 2013. № 4. С. 12-15. * Пасля паўстання // Паўстанне 1863 г. на Беларусі і Кастусь Каліноўскі. Матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі (Менск, 23 сакавіка 2013 г.). Мінск, 2013. С. 5-12. * Горад на старых выявах. Замак у 1920—1930 гадах // Лідская газета. 2013. 18 красавіка * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. Заканчэнне, вынікі і наступствы // Наша Слова. 2013. 12 чэрвеня; 19 чэрвеня. * Ліда на старых выявах. Рыначная плошча // Лідская газета. 2013. 8 чэрвеня; 5 ліпеня. * Вайна 1812 г. на Лідчыне // Мірскі замак у кантэксце падзелаў Рэчы Паспалітай і вайны 1812 г. Матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі (г.п. Мір, 16 чэрвеня 2012 г.). Мінск, 2013. С. 127—141. * Ліда на старых выявах. Вуліца Віленская (зараз — Савецкая) // Лідская газета. 2013 20 ліпеня; 8 жніўня. * Жыццё павятовага горада Ліда ў 1906—1912 гг.: па матэрыялах віленскіх газет «Kurier Litewski» і «Kurier Wilenski» // Другі Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі. Працоўныя матэрыялы. Т. 2. Kaunas, 2013. С. 95-97. * Калантаі і Зельзін // Маладосць. 2013. № 7. С. 124—131. * Віктар Басяцкі // Наша Слова. 2013. 21 жніўня. * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. За нашу і вашу свабоду // Лідскі Летапісец. 2013. № 2. С. 48-73. * Калонія дзяржаўных дамоў у Лідзе (1920-я — 1930-я гг.) // Лідскі Летапісец. 2013. № 2. С. 74-78. * Сябар ТБШ Міхал Шымялевіч // Наша Слова. 2013. 18 верасня. * Ліда на старых выявах. Вуліца Каменская (зараз — Ленінская): якой яна была? // Лідская газета. 2013. 3 кастрычніка; 12 лістапада. * Царква ў Мураванцы // Лідскі Летапісец. 2013. № 3. С. 75-103. * Пра галоўнага лідскага боўдзілу XX ст. // Лідскі Летапісец. 2013. № 4. С. 73-74. * Лідскія касцёлы. Фарны касцёл, касцёл Піяраў, Кармеліцкі касцёл // Лідскі Летапісец. 2013. № 4. С. 36-54. * Род Путкамераў // АСОБА і ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 5. 2013. С. 302—313. ;2012 * Размова са старым шляхціцам // Наша Слова. 2012. 18 студзеня; 25 студзеня; 1 лютага; 8 лютага; 15 лютага. * Праўду ў яміну не закапаеш, або шукайце і знойдзеце // Маладосць. 2012. № 2. С. 96-100. * Касцёл у Начы // Наша Слова. 2012. 4 красавіка. * Гісторыя чыгункі на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2012. № 1. С. 30-39. * Размова са старым шляхціцам // Лідскі Летапісец. 2012. № 2. С. 51-61. * Сляды герояў Шэкспіра ў Беларусі і на Лідчыне // Лідская газета. 2012. 10 красавіка * Гісторыя чыгункі на Лідчыне // Наша Слова. 2012. 10 траўня; 16 траўня. * Вайна 1812 г. у Літве і на Лідчыне // Наша Слова. 2012. 13 чэрвеня; 20 чэрвеня; 27 чэрвеня; 4 ліпеня 2012. * Таямнічыя замкі Лідчыны // Маладосць. 2012. № 6. С. 97-100. * Вітольд Карлавіч Цэраскі // Гістарычны альманах. Т. 17. 2011. С. 101—124. * Пагадненне 1392 г. у Востраве пад Лідай // Лідская газета. 2012. 11 верасня. * След старадаўняга палаца ў Дайнаве // Лідская газета. 2012. 6 кастрычніка. * Гісторыя чыгункі на Лідчыне // Сучасны стан беларускага краязнаўства і валанцёрскі рух. Матэрыялы Рэспубліканская навукова-практычнай канферэнцыі 16 красавіка 2012 г. Мінск, 2012. С. 173—186. * Ліда на старых выявах // Лідская газета. 2012. 1 лістапада. * Аляксандра Нарбут: жанчына-акадэмік // Лідская газета. 2012. 13 лістапада * Вайна 1812 г. у Літве і на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2012. № 3. С. 29-48. * Цэзары Каменскі // Наша Слова. 2012. 14 лістапада; 2012. 21 лістапада. * Ліда на старых выявах. Замак на пачатку XX ст. // Лідская газета. 2012. 15 снежня. * Пачатак будаўніцтва гімназіі імя гетмана Караля Хадкевіча ў Лідзе // Лідскі Летапісец. 2012. № 4. С. 32-36. ;2011 * Антоні Гарэцкі: забыты паэт // Наша Слова. 2011 2 лютага. * Funkcjonalizm w lidzkiej architekturze // Ziemia Lidzka. 2011. № 2. * Паўстанне 1830—1831 гг. // Наша Слова. 2011. 11 траўня; 18 траўня; 25 траўня; 1 чэрвеня; 8 чэрвеня. * Селішчы і гарадзішчы гістарычнай Лідчыны // Наша Слова. 2011. 6 ліпеня. * Архітэктура нацыянальнага рамантызму на Лідчыне // Наша слова. 2011. 14 верасня; 21 верасня. * «Жыў аднойчы рыцар…», або сляды герояў Шэкспіра ў старажытнай Беларусі // Маладосць. 2011. № 9. С. 121—126. * След вялікай каметы 1811 г. у сусветнай культуры // Роднае слова. 2011. № 10. С. 88-92. * Антоні Гарэцкі — забыты паэт // Ад Лідскіх муроў. № 7. 2011. С. 194—200. * Нагародавічы // Наша Слова. 2011. 7 снежня. * Аляксандра Нарбут — акадэмік Берлінскай акадэміі навук // АСОБА і ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 4. 2011. Мінск. С. 6-16. * Крыніцы для вывучэння гісторыі калоніі дзяржаўных дамоў у Лідзе (1920-я — 1930-я гг.) // Гістарычная ўрбаністыка: асновы метадалогіі і крыніцазнаўчая база: зб. навук. арт. Гродна, 2011. С. 362—366. * Дайноўскі і Радуньскі замкі гістарычнай Лідчыны. Нататкі краязнаўцы // Румлёўскія старонкі: Помнікі гісторыі, прыроды і культуры паміж турыстычнай прывабнасцю і навуковай цікавасцю: матэрыялы IV адкрытай рэгіян. навук.-практ. канф. па праблемах рэгіяналістыкі і краязнаўства «Румлёўскія чытанні» (Гродна, 18 лют. 2011 г.). Гродна, 2011. С. 39-45. * Паўстанне 1830—1831 гг. Да 180-х угодкаў // Лідскі летапісец. 2011. № 4. С. 18-28. ;2010 * Лідская Дайнова // Наша Слова. 2010. 2 чэрвеня. * Ксёндз Дзіянісій Хлявінскі, філамат // Навагрудчына ў гістарычна-культурнай спадчыне Еўропы (да 600-годдзя Грунвальдскай бітвы). 2010. С. 172—175. * Радуньскі замак // Наша Слова. 2010. 23 чэрвеня. * Каменныя магілы Лідчыны // Наша Слова. 2010. 15 ліпеня. * Камяні-следавікі Лідчыны // Наша Слова. 2010. 1 верасня; 8 верасня. * Капліца на Лідскім чыгуначным вакзале // Наша Слова. 2010. 13 кастрычніка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч: крэскі да жыцця // Асоба і час. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 2. 2010. С. 81-105. * Літоўскія прыгоды шэксьпіраўскіх пэрсанажаў // ARCHE. 2010. № 10. С. 145—156. * Прамысловасць горада Ліда ў 1920-30-я гг. // Працэсы ўрбанізацыі ў Беларусі ў XIX — пачатку XXI ст.: зб. навук. арт. Гродна, 2010. С. 181—188. ;2009 * Марцін Пачобут-Адляніцкі // Наша Слова. 2009. 4 сакавіка; 11 сакавіка. * Занатоўкі да біяграфіі міністра БНР генерала Кандратовіча // Наша Слова. 2009. 1 красавіка. * Скасаванне уніі на Лідчыне // Царква. 2009. № 1. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч. 150 гадоў з дня нараджэння // Лідскі Летапісец. 2009. № 1-2. С. 24-27. * Ян Снядэцкі // Наша Слова. 2009. 20 траўня; 2009. 27 траўня; 3 чэрвеня. * Вітольд Карлавіч Цэраскі. Да 160-тых угодкаў з дня нараджэння // Наша Слова. 2009. 22 ліпеня; 29 ліпеня; 5 жніўня; 12 жніўня; 19 жніўня. * Ціхаў Гаўрыіл Андрыянавіч // Наша Слова. 2009. 25 лістапада; 2 снежня; 9 снежня; 16 снежня; 23 снежня. * Гараджанін эпохі Асветніцтва (Францішак Нарвойш) // Гістарыяграфія і крыніцы па гісторыі гарадоў і працэсаў урбанізацыі ў Беларусі. Зборнік навуковых артыкулаў. Гродна, 2009. С. 208—214. * Ліквідацыя грэка-каталіцкай царквы на Лідчыне // Хрысціянства у гістарычным лёсе беларускага народа. Ч. 1. Гродна: ГрДУ, 2009. С. 333—339. * Царква ў Дзікушках на Лідчыне // Хрысціянства у гістарычным лёсе беларускага народа. Ч. 2. Гродна : ГрДУ, 2009. С. 311—316. * Ян Снядэцкі (1756—1830) — навуковец і асветнік гістарычнай Літвы // Гістарычны альманах. Т. 15. 2009. С. 75-88. * Аляксандра Нарбут з Ліды — акадэмік Берлінскай акадэміі навук // 3-я Нефёдаўскія чытанні. Беларускае мастацтва: гісторыя і сучаснасць. ВКЛ у гісторыі Беларусі. Т. III. Мінск. 2009. С. 120—124. * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. // Ліда і Лідчына: да 685-годдзе заснавання горада: матэрыялы рэспубліканскай навукова-практычнай канферэнцыі (Ліда, 3 кастрычніка 2008 г.). Ліда, 2009. С. 44-48. ;2008 * Персанажы Шэкспіра — ў Літве. Граф Дэрбі // Наша Слова. 2008. 30 ліпеня; 6 жніўня. * Персанажы Шэкспіра — ў Літве. Генры Персі Хотспур // Наша Слова. 2008. 27 жніўня. * Персанажы Шэкспіра — ў Літве. Джон Бафорт // Наша Слова. 2008. 15 кастрычніка. * У пошуках знакамітага Вострава //Лідская газета. 2008. 11 лістапада. * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. Пачатак // Наша слова. 2007. 2 траўня. * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. Заканчэнне // Наша слова. 2007. 13 чэрвеня. * Крэскі да біяграфіі генерала К. Кандратовіча // Наша слова. 2007. 10 кастрычніка. * Астранамічная абсерваторыя ў Гародні // Наша Слова. 2008. 16 студзеня. * Астраномія ў Віленскім універсітэце // Наша Слова. 2008. 27 лютага. * Аляксандра Нарбутоўна, лідзянка — акадэмік Берлінскай акадэміі // Наша Слова. 2008. 9 красавіка * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. // Гістарычны альманах. 2007. Т. 13. С. 109—118. ;2000—2007 * Miejsce zawarcia ugody ostrowskiej 1392 r. // Ziemia Lidzka. 2007. № 2. * Каталіцкае Свята Божага нараджэння ў Лідзе // Наша слова. 2006. 27 снежня. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч // Лідскі летапісец. 2005. № 4. С. 12-26. * Паданні вёскі Бабры // Наша Слова. 2005. 17 жніўня. * Гісторыя парафіі ў Ішчалне. 490 гадоў Ішчалнянскай парафіі // Наша Слова. 2005. 15 чэрвеня. * Гайцюнішкі // Наша Слова. 2005. 19 кастрычніка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч на службе БНР // Наша Слова. 2004. 17 сакавіка. * Грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква у Лідзе і Лідскім павеце // Наша слова. 2003. 26 лістапада. * Міністр БНР, генерал Кіпрыян (Цыпрыян) Кандратовіч // Наша слова. 2002. 10 сакавіка; 17 сакавіка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч // Спадчына. 2002. № 1. С. 161—166. * Лідзяне XX стагоддзя // Лідскі летапісец. 2002. № 2. С. 9-11. * Lidzianie XX wieku // Ziemia Lidzka. 2001. № 1. * Kościół greko-katolicki w Lidzie i Ziemi Lidzkiej // Ziemia Lidzka. 2001. № 1. * Мажэйкаўскія сядзібна-паркавыя комплексы // Спадчына. 2001. № 1-2. С. 206—212. * Архітэктура Лідчыны. Готыка // Лідскі Летапісец. 2000. № 3. С. 32-34. * Камень-следавік ў в. Бабры // Лідскі Летапісец. 2000. № 1. С. 24. * Сонечны гадзіньнік у в. Ішчална // Спадчына. 2000. № 2. С. 139—141. * Сонечны гадзіньнік у вёсцы Ішчална // Лідскі Летапісец. 1999. № 4. С. 21. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * «Павет» Леаніда Лаўрэша // Лідскі летапісец. — 2001. — № 3. — С. 1. * Лявон Лаўрэш, рэдактар аднаго з найбольш грунтоўных краязнаўчых сайтаў «Pawet» // Наша слова. — 2008. — 27 лютага. * ''Суднік С.'' Лідскія беларускамоўныя сайты // Наша слова. — 2008. — 10 снежня. * Леаніду Лаўрэшу — 50 // Наша слова. — 2013. — 27 лютага. — С. 1 * ''[[Святлана Валянцінаўна Марозава|Марозава С. В.]]'' [http://pawet.net/ns/2013/09/%E2%84%96_09_%281108%29.html#_Toc349758332 Мае адкрыцці Леаніда Лаўрэша] // Наша слова. — 2013. — 27 лютага. — С. 7. * ''Марозава С. В.'' Мае адкрыцці Леаніда Лаўрэша // Лідская газета. — 2013. — 28 лютага. — С. 4. * ''Марозава С. В.'' [https://www.academia.edu/100996534/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2013_1_61_ Сфера навуковых зацікаўленняў лідскага краязнаўца Леаніда Лаўрэша] // Лідскі летапісец. — 2013. — № 1 (61). — С. 23—24. * [https://www.academia.edu/100996534/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2013_1_61_ Спіс важнейшых публікацый Л. Л. Лаўрэша] // Лідскі летапісец. — 2013. — № 1 (61). — С. 24—26. * ''Чэмер М.'' [http://nastgaz.by/?p=3487 Астраномія — навука светапоглядная] // Настаўніцкая газета. — 2013. — 20 мая. * ''Шчарбачэвіч Ніна.'' [http://zviazda.by/wp-content/uploads/2014/09/30ver-15.indd_.pdf Леанід Лаўрэш: «Кожная знаходка — нагода для радасці»] // Звязда № 185 (27795) 30 верасня 2014 г. * [https://www.livelib.ru/review/815259-vandalin-shukevich-belaruski-arheolag-i-krayaznatsa-leanid-laresh Леанід Лаўрэш. «Вандалін Шукевіч: беларускі археолаг і краязнаўца» — рецензия elefant] // livelib.ru — 2017. — 29 мая. * {{Cite web|url=http://tv-lida.by/2018/03/05/on-ne-predstavlyaet-svoej-zhizni-bez-istorii-i-literatury/|title=Он не представляет своей жизни без истории и литературы — Лидское телерадиообъединение|website=web.archive.org|date=2018-06-10|access-date=2024-04-26|archive-date=10 чэрвеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180610031555/http://tv-lida.by/2018/03/05/on-ne-predstavlyaet-svoej-zhizni-bez-istorii-i-literatury/|url-status=bot: unknown}} // Ліда-ТБ * ''Ціхаміраў Андрэй''. [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/006/%D1%80%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83__%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%BB%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88._%D0%BF%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%87%D1%8B_%D0%B4%D1%83%D1%85._1812,_1831,_1863_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5.html Абуджэнне рэгіянальнай гісторыі?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200226145603/http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/006/%D0%A0%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83:_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88._%D0%9F%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%87%D1%8B_%D0%B4%D1%83%D1%85._1812,_1831,_1863_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5.html |date=26 лютага 2020 }}. Рэцэнзія на кнігу «Паўстанчы дух. 1812, 1831, 1863 гады на Лідчыне». — 2018. — 3 красавіка. * ''Сяргей Чыгрын''. [https://czasopis.pl/ljeanid-lauresz-haczu-realizavac-raniej-zadumanaje/ Леанід Лаўрэш: «Хачу рэалізаваць раней задуманае…»] // Czasopis. — 2019. — № 9(327). — С. 16—18. * ''Сяргей Чыгрын''. Гісторыка-краязнаўчы сайт «Павет» працуе 20 гадоў {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230406171039/https://www.racyja.com/kultura/gistoryka-krayaznauchy-sajt-pavet-p/ |date=6 красавіка 2023 }} * Героі Шэксьпіра ў Лідзкім замку. 9 будынкаў аднаго з найстарэйшых гарадоў Беларусі * Краўцэвіч Аляксандр. «Шпацыры па старой Лідзе»: выдатны дапаможнік для турыстаў і даследчыкаў! * ''Комягина Ольга'' Небанальная история Лиды. Как связаны Петр I и тараканы, «непатрэбныя» туалеты и министр {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200526073143/https://news.tut.by/culture/674768.html |date=26 мая 2020 }} // TUT.BY * ''Трефилов Сергей'' [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/0077/%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B2_%D0%9B%D0%B8%D0%B4%D0%B5.html Секреты улицы Советской в Лиде: Своя «Американка», Фарный костел с соломенной крышей и казино] // Комсомольская Правда * [http://zviazda.by/be/news/20200304/1583301603-shpacyry-pa-staroy-lidze Шпацыры па старой Лідзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200306091737/http://zviazda.by/be/news/20200304/1583301603-shpacyry-pa-staroy-lidze |date=6 сакавіка 2020 }} // Маладосць * Что пишут лидские авторы и где их почитать: Леонид Лавреш // Принёманские вести. — 2022. — 3 марта. — С. 4. * [https://www.livelib.ru/review/2997811-shpatsyry-pa-staroj-lidze-leanid-laresh Леанід Лаўрэш. Шпацыры па старой Лідзе — рецензия Osman_Pasha] // livelib.ru — 2022. — 1 кастрычніка. * ''Марозава С. В.'' [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/5/%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88%D1%83_-_60_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E.html Леаніду Лаўрэшу — 60 гадоў // Наша слова.pdf № 9 (61), 1 сакавіка 2023.] * ''Чыгрын Сяргей''. Плён працы Леаніда Лаўрэша // Краязнаўчая газета. 2023. 3 сакавіка. * ''Марозава С. В.'' [https://www.academia.edu/98903404/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%A1_%D0%92_%D0%9B%D1%8E%D0%B4%D0%B7%D1%96_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2023_64_%D1%81 Людзі культуры Гродзеншчыны: Леанід Лаўрэш.] — Гродна : ЮрСаПрынт, 2023. * ''Чыгрын Сяргей''. Кніга, прысвечаная лідскаму краязнаўцу // Краязнаўчая газета. № 25(942), ліпень 2023. * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|ЛАЎРЭШ Леанід Лявонцьевіч|146—147}} * ''Марозава С. В.'' [https://www.academia.edu/104730167/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_1_101_ Пра Леаніда Лаўрэша. 60 гадоў з дня нараджэння] // Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 27-43. * [https://www.academia.edu/127871351/%D0%9E%D1%82_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B5%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B4%D0%BE_%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D1%8B%D1%82%D0%B8%D0%B9_%D0%B2_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B3%D0%BE_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D1%82%D1%8C_%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8F_%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B0_%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D0%B5_%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8_2024_17_1304_25_%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8F_%D0%A1_1_4 От солнечных часов до многочисленных открытий в истории нашего города: путь лидского исследователя Леонида Лавреша] // Принемансие вести. — 2024. — 25 апреля. — С. 1; 4. * ''Суднік Станіслаў''. Вынік шматгадовай працы // Наша слова.pdf № 42 (146), 16 кастрычніка 2024. * ''Грынкевіч Яраслаў''. [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/5_3c/%D1%81%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D1%87%D0%B0_%D0%B7_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D1%83_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5.html Сустрэча з пісьменнікам у роднай школе] // Наша слова.pdf № 48 (152), 27 лістапада 2024. * ''Зенюкевіч Тамара''. [https://www.academia.edu/145813034/%D0%97%D0%B5%D0%BD%D1%8E%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0_%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BA%D0%B0%D1%85_%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D1%87%D0%B0_%D0%B7_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_1_210_6_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2026 'Чарговая гісторыя, сабраная па дробках'. Сустрэча з лідскім пісьменнікам] // Наша слова.pdf № 1 (210), 6 студзеня 2026. * ''Штых Ала''. [https://www.academia.edu/146240043/%D0%A8%D1%82%D1%8B%D1%85_%D0%90%D0%BB%D0%B0_%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D1%87%D0%B0_%D0%B7_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D1%83_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D1%80%D0%BD%D1%96_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_3_212_21_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2026 Сустрэча з пісьменнікам у лідскай кавярні 'Моманты'] // Наша слова.pdf № 3 (212), 21 студзеня 2026. * ''Кішык Ю. Н.'' [https://www.academia.edu/162473826/%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%8B%D0%BA_%D0%AE_%D0%9D_%D0%A0%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88%D0%B0_%D0%A8%D0%BF%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%80%D1%8B_%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_ Рэцэнзія на кнігу Леаніда Лаўрэша "Шпацыры па старой Лідзе"] // Наша слова.pdf № 5 (214), 4 лютага 2026. *[https://www.radiomaria.by/news/2650-shto-pachytats-farny-kastsjol-u-lidze Радыё Марыя. Што пачытаць? "Фарны касцёл у Лідзе"] == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лаўрэш Леанід Лявонцьевіч}} [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] encbfiehn40oth77klvctjs1njllixk Конрад Валенрод (паэма) 0 169189 5133764 5091903 2026-04-29T22:51:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133764 wikitext text/x-wiki [[Выява:Majeranowski - Konrad Wallenrod 1844.jpg|200 px|thumb|[[Конрад Валенрод]], малюнак ''Уладзіслава Маяраноўскага'' (1844)]] '''Ко́нрад Валенро́д''' — раман-паэма [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], якая апісвае падзеі [[Вялікае Княства Літоўскае|літоўскай]] і [[Тэўтонскі ордэн|прускай]] гісторыі<ref name="BE">''Jonathan Bellman'' (2009). [http://books.google.by/books?id=xYh8d5hIScMC&pg=PT89&dq=chopin+Konrad+Wallenrod&cd=1&redir_esc=y#v=onepage&q=chopin%20Konrad%20Wallenrod&f=false Chopin's Polish Ballade Op. 38 as Narrative of National Martyrdom]. Oxford University Press US. p. 72. ISBN 978-0-19-533886-7.</ref>, напісаная ім у [[Пецярбург]]у паміж [[1824]] і [[1828]] гадамі. Выдадзеная ў лютым 1828 года паэма лічыцца адным з найбольш знакамітых літаратурных твораў польскага [[рамантызм]]у. == Сюжэт == Пры нападзе на літоўскую вёску немцы сярод іншых выкрадаюць хлопчыка Альфа. Хлопца прымае да сабе і выхоўвае як роднага сына сам Вялікі магістар [[Вінрых фон Кніпродэ|Вінрых]]. Нягледзячы на добрае абыходжанне з боку немцаў хлопец, знешне скарыўшыся, употай трымае нянавісць да Ордэна захоўваючы гарачую любоў да знявечанай Радзімы, якую падаграе палонны літоўскі пясняр, які нагадвае яму, што Альф павінен спачатку даведацца ад немцаў усё, а затым выкарыстаць веды супраць іх, бо, як кажа стары пясняр «адзінай зброяй нявольнікаў ёсць здрада». У першай жа сутычцы з літоўцамі, у якой Альф бярэ ўдзел, ён пераходзіць на бок літоўцаў і дапамагае ім перамагчы. За ўдзел у бітве і яго адвагу і здольнасць камандаваць у баі літоўскі князь [[Кейстут]] аддае Альфу сваю дачку Альдону. Тым не менш, вайна працягваецца, Літва пакутуе ўсё больш і больш. Альф наведвае Іерусалім, пазней выдае сабе за загінуўшага ў Святой Зямлі пры невядомых абставінах графа Конрада Валенрода. Стары пясняр падарожнічае з ім у вобразе старога манаха Гальбана. Альф-Валенрод у сутычках з маўрамі і на рыцарскіх турнірах здабывае сабе вялікую славу. Па прыбыцці ў ордэнскія ўладанні, рэзідэнцыю Вялікіх магістраў крэпасць [[Марыенбург]] Альф удзельнічае ў выбарах новага Вялікага магістра, дзе яго абіраюць пад імем слыннага і шляхетнага Конрада Валенрода. [[Выява:Smierc Konrada Wallenroda.jpg|200 px|thumb|«Смерць Конрада Валенрода», [[Міхал Эльвіра Андрыёлі]] (1895)]] Між тым, Альдона ўвесь гэты час праводзіла ў манастыры ў вежы недалёк ад Марыенбургу. Пасля вяртання і абрання Альф-Валенрод часта наведвае яе ноччу і гаворыць з ёй пад вокнамі вежы. Між тым, пад ціскам з боку братоў-рыцараў Ордэна распачынаецца новая вайна з Літвой. Падчас галоўнай бітвы Валенрод першым уцякае з поля бою, падстаўляючы нямецкае войска, якое прайграе бітву. Ацалелыя войскі церпяць ад голаду, бо іх запасы знішчаны літоўцамі. Нарэшце, наступае холад. Валенрод не клапоціцца аб захаванні рэшткаў сваёй арміі, шмат рыцараў гіне ад голаду і маразоў. Валенрода падазраюць у здрадзе, але і ён больш не хоча помсціць. Лічачы што ён поўнасцю выканаў сваю клятву, Валенрод-Альф вырашае бегчы разам з Альдонай, але састарэлая Альдона не хоча варушыць былыя адносіны і адмаўляе Альфу, жадаючы пакінуць усё так як ёсць. Уначы да Валенрода прыходзяць змоўшчыкі, каб забіць яго, але той перш паспявае выпіць келіх з атрутаю. Даведаўшыся пра смерць Альфа, памірае і Альдона ў сваёй вежы, не вытрымаўшы гора. == Пераклады на беларускую мову == Першы поўны пераклад паэмы на беларускую мову выканаў [[Арцём Вярыга-Дарэўскі]]<ref>[http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19344 Вярыга-Дарэўскі Арцём] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140907191955/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19344 |date=7 верасня 2014 }}, Леанід Маракоў.</ref>, аднак пераклад не быў апублікаваны, а рукапіс згубіўся. Урыўкі з паэмы на беларускую мову перакладалі [[Адам Гурыновіч]] (песня «Вілія»)<ref>[http://arche.bymedia.net/2006-4/katlarcuk406.htm Нацыянальнае канструяванне Міцкевіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120413222449/http://arche.bymedia.net/2006-4/katlarcuk406.htm |date=13 красавіка 2012 }}, Андрэй Катлярчук.</ref>, [[Янка Купала]] (уступ і частка І), [[Кастусь Цвірка]]<ref>[http://bk.knihi.com/filamaty/ Філаматы і філарэты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131008195159/http://bk.knihi.com/filamaty/ |date=8 кастрычніка 2013 }}, Зборнік.</ref>. Сучасны поўны пераклад зрабіў [[Пятро Бітэль]]. == Цікавыя факты == * Прататыпам галоўнага героя быў [[Генрых Монтэ]]. * Пры выданні паэмы ў [[Расійская Імперыя|Расійскай Імперыі]] з тэксту рамана былі адцэнзараваныя радкі «Ты нявольнік, адзінай зброяй нявольнікаў ёсць здрада» (''Tyś niewolnik, jedyna broń niewolników jest zdrada'')<ref>''Ludwik Bazylow'', Polacy w Petersburgu, [[1984]], s. 138—139.</ref> * Сярод некаторых прыхільнікаў тэорыі замаскаванага гістарызму рамана, паэма ўспрымаецца як алегорыя на праблемы польскіх патрыятычных колаў XIX стагоддзя. * Ва ўмовах гвалтоўнага насаджэння чужой культуры і прымусовай [[Русіфікацыя|русіфікацыі]], па аналогіі з гэтай вядомай паэмай Адама Міцкевіча, у колах патрыятычна настроенай шляхты XIX ст. былі папулярны палажэнні «Валенрадызму», — палітычна-грамадскага кірунку які прадугледжваў карыстанне выгодамі прыгнятальнікаў, якія потым будуць павернутыя супраць іх саміх; тыя этычна-маральныя палажэнні, якія мелі за аснову дактрыну [[Нікало Макіявелі]]<ref>''Christopher John Murray'' (2004). [http://books.google.by/books?id=wgS2nYRIuUEC&pg=PA740&dq=Konrad+Wallenrod&cd=19&redir_esc=y#v=onepage&q=Konrad%20Wallenrod&f=false Encyclopedia of the Romantic Era, 1760-1850, volume 2]. Taylor & Francis. p. 740. ISBN 978-1-57958-422-1</ref><ref>''Czeslaw Milosz'' (1984). [http://books.google.by/books?id=11MVdBYUX5oC&pg=PA220&dq=Konrad+Wallenrod&cd=8&redir_esc=y#v=onepage&q=Konrad%20Wallenrod&f=false History of Polish Literature. University of California Press]. p. 220. ISBN 978-0-520-04477-7</ref>. * «Конрад Валенрод» двойчы быў адаптаваны для оперы. У першы раз у 1874 годзе італьянскім кампазітарам ''Амількарэ Паньк'елі'', другі раз у 1885 годзе палякам ''Уладзіславам Жэленьскім''. Пад уражаннем ад паэмы Міцкевіча [[Фрэдэрык Шапен]] натхніўся на напісанне сваёй «Балады №1 соль мінор»<ref name=BE />. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/konrad-wallenrod.html Паэма «Конрад Валенрод» на мове-арыгіналу (польскай)] [[Катэгорыя:Творы Адама Міцкевіча]] [[Катэгорыя:Паэмы Адама Міцкевіча]] [[Катэгорыя:Творы 1828 года]] [[Катэгорыя:Паэмы на польскай мове]] [[Катэгорыя:Эпічныя паэмы]] [[Катэгорыя:Літаратурныя творы, перакладзеныя на беларускую]] sxre01uvrh9gzpe87r7gv08t84jpo9y Сяргей Сцяпанавіч Бульчык 0 169845 5133649 5133153 2026-04-29T14:26:56Z M.L.Bot 261 афармленне 5133649 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Сяргей Сцяпанавіч Бульчык''' ({{ВДП}}) — беларусі і рускі савецкі акцёр. [[Народны артыст Беларусі|Народны артыст БССР]] (1959)<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Бульчик Сергей Степанович |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 90 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Біяграфія == Пасля заканчэння студыі [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|БДТ-1]] з 1937 года акцёр гэтага тэатра. Працаваў у тэатрах: [[Заслаўскі калгасна-саўгасны тэатр|Заслаўскім калгасна-саўгасным]] (з 1939), [[Пінскі абласны драматычны тэатр|Пінскім абласным драматычным]] (1940—1941 і з 1946 года). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. З 1954 года ў [[Магілёўскі абласны драматычны тэатр|Магілёўскім абласным драматычным тэатры]]<ref name="БС"/>. [[Файл:Магілёў. Машэкаўскія могілкі (93).jpg|thumb|Магіла Сяргея Бульчыка.]] == Творчасць == Акцёр шырокага творчага дыяпазону. Глыбокі псіхалагізм, выразны знешні малюнак, дакладныя дэталі адрозніваюць сатырычныя вобразы, створаныя Бульчыкам<ref name="БС"/>. Найбольш значныя ролі ў нацыянальным рэпертуары: дзед Бадыль, Гудовіч, Туляга («[[Партызаны (п’еса)|Партызаны]]», «[[З народам]]», «[[Хто смяецца апошнім (п’еса)|Хто смяецца апошнім]]» [[Кандрат Крапіва|К. Крапівы]]), Крыніцкі («[[Паўлінка]]» [[Янка Купала|Я. Купалы]]), Лявон, дзед Цыбулька («[[Лявоніха на арбіце]]», «[[Таблетку пад язык]]» [[Андрэй Ягоравіч Макаёнак|А. Макаёнка]]), [[Мікалай Мікалаевіч Духонін|Духонін]] («[[Гады навальнічныя]]» [[Кастусь Губарэвіч|К. Губарэвіча]]). Стварыў вобраз [[Уладзімір Ільіч Ленін|У. І. Леніна]] ў спектаклях «[[Крамлёўскія куранты (п’еса)|Крамлёўскія куранты]]» і «[[Трэцяя патэтычная]]» [[Мікалай Фёдаравіч Пагодзін|М. Пагодзіна]], «[[Імем рэвалюцыі]]» {{нп3|Міхаіл Піліпавіч Шатроў|М. Шатрова|ru|Шатров, Михаил Филиппович}}<ref name="БС"/>. Сярод лепшых роляў рускай і замежнай класікі: Суніца («[[Рэвізор (камедыя)|Рэвізор]]» [[Мікалай Васільевіч Гогаль|М. Гогаля]]), Любім Тарцоў («{{нп3|Беднасць не загана||ru|Бедность не порок}}» [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. Астроўскага]]), Кутузаў («{{нп3|Даўным-даўно (п’еса)||ru|Давным-давно (пьеса)}}» {{нп3|Аляксандр Канстанцінавіч Гладкоў|А. Гладкова|ru|Гладков, Александр Константинович}}), {{нп3|Труфальдзіна||ru|Труффальдино}}, Фарліпаполі («{{нп3|Слуга двух гаспадароў (п’еса)|Слуга двух гаспадароў|ru|Слуга двух господ (пьеса)}}», «{{нп3|Тракціршчыца||it|La locandiera}}» [[Карла Гальдоні|К. Гальдоні]]), Шрусберы («[[Марыя Сцюарт (п’еса)|Марыя Сцюарт]]» [[Фрыдрых Шылер|Ф. Шылера]])<ref name="БС"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Бульчык Сяргей Сцяпанавіч|135}} == Спасылкі == * [http://mogdt.ru/content/25112009-100-let-so-dnya-rozhdeniya-sergeya-stepanovicha-bulchika 25.11.2009 100 лет со дня рождения Сергея Степановича Бульчика] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304220931/http://mogdt.ru/content/25112009-100-let-so-dnya-rozhdeniya-sergeya-stepanovicha-bulchika |date=4 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}} * [https://www.kino-teatr.ru/teatr/acter/sov/351280/bio/ Сергей Бульчик // КИНО-ТЕАТР.Ру]{{ref-ru}}{{v|28|6|2023}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бульчык Сяргей Сцяпанавіч}} [[Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] aenflf588e0sj76kbyjavpf9nw84dzn Сцяпан Прохаравіч Маргелаў 0 177154 5133674 4459569 2026-04-29T15:36:04Z Rommmmmka 78299 5133674 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} {{Цёзкі2|Маргелаў}} '''Сцяпан Прохаравіч Маргелаў''' ({{ДН|28|3|1902}}, в. [[Расохавічы (Касцюковіцкі раён)|Расохавічы]], [[Касцюковіцкі раён]], [[Магілёўская вобласць]] — 29.10.1937 ці 16.6.1938, [[Менск]], турма [[НКУС]]) — беларускі [[эканаміст]], [[географ]]. == Біяграфія == Скончыў [[Беларуская сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію]] (1927), аспірантуру пры [[НДІ сельскай і лясной гаспадаркі]] (1930). Падчас вучобы ў аспірантуры ўваходзіў у Прэзідыум Савета НДІ, дзе працаваў разам са знакамітымі географамі [[Аркадзь Смоліч|А. Смолічам]] і [[Гаўрыла Гарэцкі|Г. Гарэцкім]]. Найбольшы ўплыў на яго аказаў [[М. М. Баранскі]], які з'яўляўся навуковым кіраўніком па напісанню дысертацыі. З 1931 працаваў у [[Інстытут эканомікі АН БССР|Інстытуце эканомікі АН БССР]]: вучоны сакратар інстытута, загадчык секцыі эканамічнай геаграфіі. Адначасова выкладаў у [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт|Інстытуце народнай гаспадаркі]], [[прафесар]]. [[Кандыдат эканамічных навук]] (1934). Распрацоўваў тэорыю размяшчэння ў БССР тэхнічных сельскагаспадарчых культур і перапрацоўчай прамысловасці. Адзін з кіраўнікоў групы па складанні Вялікага атласа БССР. Арыштаваны 23.1.1937 у Менску. Асуджаны пазасудовым органам [[НКУС БССР|НКУС]] 28.10.1937 як «член з 1927 антысавецкай тэрарыстычнай шпіёнскай шкодніцкай арганізацыі» да ВМП з канфіскацыяй маёмасці. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 19.7.1957. Асабовая справа М. № 10673-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі. == Літаратура == * Маргелаў Сцяпан Прохаравіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдактар Г. П. Пашкоў. — Мінск, 2000. — Т.10. — С. 108. {{DEFAULTSORT:Маргелаў}} [[Катэгорыя:Эканамісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Географы Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Касцюковіцкім раёне]] lbou3u59g3b52y780sj5rmpgo3uqhbz Квадратура Сеціва (арганізацыя) 0 183436 5133651 4763395 2026-04-29T14:30:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133651 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Квадратура Сеціва |альтэрнатыўная = LQDN |background_color = |колер_назвы = |лагатып = La Quadrature du Net.svg |шырыня_лагатыпа = 250px |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |членства = |тып_цэнтра = |цэнтр = |тып = некамерцыйная арганізацыя |мовы = |мова = |пасада_кіраўніка1 = |імя_кіраўніка1 = [[Джэрэмі Зымерман]], [[Філіп Эйграйн]] |пасада_кіраўніка2 = |імя_кіраўніка2 = |пасада_кіраўніка10 = |імя_кіраўніка10 = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = |заснавальнік2 = |падзея_заснавання2 = |дата_заснавання2 = |заснавальнік6 = |падзея_заснавання6 = |дата_заснавання6 = 2008, [[Францыя]] |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = Закон, свабода, прыватнасць |заўвага2 = |адрас = 19 rue Richard Lenoir, [[Парыж]], [[Францыя]] |сайт = [http://www.laquadrature.net/en www.laquadrature.net] |вікісховішча = }} '''Квадратура Сеціва''' (''Квадрат Сеціва'' па-французску) — гэта advocacy-група, якая прасоўвае [[лічбавыя правы]] і свабоды грамадзян.<ref>[https://www.laquadrature.net/en/who-are-we Афіцыйная старонка]</ref> Яна абараняе ў заканатворчай дзейнасці [[Францыя|Францыі]] і Еўропы павагу да базавых прынцыпаў Інтэрнэта, сярод якіх найбольш значны — кругазварот ведаў. ''Квадратура Сеціва'' ў публічнай палітыцы палемізуе на тэмы, напрыклад, свабоды слова, [[рэформа капірайта|рэформы капірайта]], рэгулявання тэлекамунікацыйнай і сеціўнай прыватнасці. Гэта група была заснавана ў 2008 годзе актывістамі і прыхільнікамі свабоднага праграмнага забеспячэння.<ref>[http://www.laquadrature.net/en/squaring-net-debate-open http://www.laquadrature.net/en/squaring-net-debate-open] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130426211220/http://www.laquadrature.net/en/squaring-net-debate-open |date=26 красавіка 2013 }}; [http://%20http://www.clubic.com/actualite-130648-quadrature-net-acte-resistance.html http://www.clubic.com/actualite-130648-quadrature-net-acte-resistance.html]{{Недаступная спасылка}}</ref> Яна стала агульнавядомай падчас змагання супраць закона HADOPI у Францыі, вельмі супярэчлівага праекту, які ўводзіў градуяванне адказнасці за паводзіны ў сеціве.<ref>{{Cite web |url=http://www.pcinpact.com/news/49573-hadopi-riposte-communication-quadrature-net.htm |title=Архіўная копія |access-date=2 снежня 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130301124425/http://www.pcinpact.com/news/49573-hadopi-riposte-communication-quadrature-net.htm |archivedate=1 сакавіка 2013 |url-status=dead }}</ref> Акцыі супраць інтэрнэт-цэнзуры і за [[сеціўны нейтралітэт]] узначаліла ''Квадратура Сеціва'', працуючы таксама па такіх тэмах, як закон [[LOPPSI]], Тэлекамунікацыйны Пакет, альбо [[ACTA]]. У 2012 годзе спікер ''Квадратуры'' і заснавальнік [[Джэрэмі Зымерман]] (Jérémie Zimmermann) атрымаў узнагароду Pioneer за яго дзейнасць супраць ACTA.<ref>https://www.eff.org/awards/pioneer/2012</ref> Дзейнасць ''Квадратуры'' падтрымліваецца іншымі advocacy-групамі, такімі як [[Фронт Электронных Межаў]] і [[Фонд Свабодных Праграм]].<ref>http://www.laquadrature.net/en/they-support-squaring-the-net {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130405025840/http://www.laquadrature.net/en/they-support-squaring-the-net |date=5 красавіка 2013 }}</ref> Джэрэмі Зымерман часта запрашаецца на тэлевізійныя праграмы і інтэрв’ю для паведамлення калектыўнай пазіцыі супраць закона [[HADOPI]] і Тэлекамунікацыйнага Пакета.<ref>http://www.digitaljournal.com/article/326070 Retrieved 2012-06-05.</ref> [[Філіп Эйграйн]] (Philippe Aigrain), аўтар двух кніг па публічнай інфармацыі, — сузаснавальнік гэтага калектыву. == Паходжанне назвы == Назва паходзіць ад квадратуры круга, невырашанай матэматычнай праблемы. Згодна з пазіцыяй групы, «немагчыма эфектыўна кантраляваць паток інфармацыі ў лічбавую эпоху законамі і тэхналогіямі без парушэння грамадзянскіх свабод і пагрозы эканамічнаму і сацыяльнаму развіццю».<ref>http://www.laquadrature.net/en/faq-0</ref> Гэты калектыў праводзіць аналогію з квадратам у сеціве як праблеме, што магла б забраць вечнасць у людзей для спазнання немагчымасці яе вырашэння.<ref>[http://www.laquadrature.net/en/why-the-name-squaring-the-net «La Quadrature du Net — Why the name „Squaring the net“?».] Laquadrature.net. Retrieved 2012-09-12</ref>. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://laquadrature.net/ Афіцыйная старонка] * [http://www.laquadrature.net/wiki/Main_Page Вікі Квадратуры Сеціва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131118043049/http://www.laquadrature.net/wiki/Main_Page |date=18 лістапада 2013 }} * [http://twitter.com/laquadrature Афіцыйны твітэр акаунт] {{Ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Супольнасці]] [[Катэгорыя:Некамерцыйныя арганізацыі]] [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт]] 24rwwghfor5mhpvid444hz4byxociq4 Юндзіл 0 183991 5133898 4591990 2026-04-30T07:48:24Z Aliaksei Lastouski 75892 5133898 wikitext text/x-wiki '''Юндзіл''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Пётр Эмануэль Юндзіл]] (1839 — пасля [[1864]]) — удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]. * [[Станіслаў Баніфацы Юндзіл]] (1761—1847) — батанік, заолаг і прыродазнавец. * [[Францішак Юндзіл]] (1825—1865) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 гадоў. * [[Юзаф Юндзіл]] (1794—1877) — батанік. * [[Зыгмунт Юндзіл]] (1880-1953) - палітык, краёвец, юрыст. {{спіс цёзак2}} fq4bii2i9vkmoqra906lyr09tgg0y39 Максім Архіпавіч Ляўкоў 0 184381 5133672 4435569 2026-04-29T15:34:10Z Rommmmmka 78299 5133672 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | партрэт = Максім Архіпавіч Ляўкоў.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР|Сакратар ЦВК БССР]] | сцяг = Flag of Byelorussian SSR (1927-1937).svg | сцяг2 = | перыядпачатак = верасень [[1933]] | перыядканец = ліпень [[1937]] | прэзідэнт = | прэм'ер = | папярэднік = [[Міхаіл Паўлавіч Гнілякевіч|Міхаіл Гнілякевіч]] | пераемнік = ''пасада скасаваная'' | тытул_2 = [[Народны камісарыят юстыцыі БССР|Народны камісар юстыцыі БССР]] | сцяг_2 = Flag of Byelorussian SSR (1927-1937).svg | сцяг2_2 = | перыядпачатак_2 = [[1931]] | перыядканец_2 = кастрычнік [[1932]] | прэзідэнт_2 = | прэм'ер_2 = [[Мікалай Мацвеевіч Галадзед|Мікалай Галадзед]] | папярэднік_2 = [[Аляксандр Восіпавіч Сташэўскі|Аляксандр Сташэўскі]] | пераемнік_2 = [[Аляксандр Сцяпанавіч Судакоў|Аляксандр Судакоў]] | тытул_3 = [[Генеральны пракурор БССР]] | сцяг_3 = Flag of Byelorussian SSR (1927-1937).svg | сцяг2_3 = | перыядпачатак_3 = [[1931]] | перыядканец_3 = верасень [[1933]] | прэзідэнт_3 = | прэм'ер_3 = [[Мікалай Мацвеевіч Галадзед|Мікалай Галадзед]] | папярэднік_3 = [[Аляксандр Восіпавіч Сташэўскі|Аляксандр Сташэўскі]] | пераемнік_3 = [[Аляксандр Сцяпанавіч Судакоў|Аляксандр Судакоў]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} {{Цёзкі2|Ляўкоў}} '''Максі́м Архі́павіч Ляўко́ў''' ({{ДН|12|5|1894}}, в. [[Кавалі (Бабруйскі раён)|Кавалі]], Бабруйскі павет, [[Мінская губерня]], цяпер {{МН|Бабруйскі раён|ў Бабруйскім раёне|}}, [[Магілёўская вобласць]] — {{ДС|29|10|1937}}, [[Менск]], турма [[НКУС БССР|НКУС]]) — беларускі дзяржаўны дзеяч. З 1931 — [[Народныя камісары і міністры юстыцыі БССР|наркам юстыцыі]] і пракурор БССР. Старшыня Цэнтральнай камісіі па справах былых чырвонагвардзейцаў і партызан. == Біяграфія == З сялянскай сям'і. Удзельнік [[Першая сусветная вайна|1-й сусветнай вайны]]. З 1918 — ваенны камісар Рудабельскай воласці Бабруйскага павета. З 1933 — сакратар [[Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР|ЦВК БССР]]. У 1932-1937 — член ЦК КП(б)Б. Арыштаваны 13.7.1937 у Менску па адрасе: вул. Савецкая, д. 31. Асуджаны [[Тройка НКУС|тройкай НКУС]] 28.10.1937 як «агент польскай разведкі і член нацыянал-фашысцкай арганізацыі» да [[Смяротная кара|ВМП]]. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда БССР 21.9.1957. Справа Л. № 10936-с захоўваецца ў архіве [[КДБ Беларусі]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * {{Крыніцы/БелЭн|9|Ляўкоў Максім Архіпавіч}} — С. 434. {{Генеральныя пракуроры Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Ляўкоў Максім Архіпавіч}} [[Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы БССР]] [[Катэгорыя:Пракуроры БССР]] [[Катэгорыя:Народныя камісары юстыцыі БССР]] [[Катэгорыя:Члены ЦВК БССР]] [[Катэгорыя:Члены ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] edkruz6donmv3r6m83lal2h3efmekes Клод Пірон 0 185723 5133712 4833778 2026-04-29T17:58:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133712 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Клод Пірон |арыгінал імя = Claude Piron |выява = Claude Piron.jpg |шырыня = |апісанне выявы = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = Лінгвіст, перакладчык, псіхолаг, эсперантыст |дата нараджэння = 26.02.1931 |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = 22.01.2008 |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |вікісклад = }} '''Клод Пірон''' (''Claude Piron'', [[26 лютага]] [[1931]] — [[22 студзеня]] [[2008]]) — [[Швейцарыя|швейцарскі]] лінгвіст, псіхолаг, перакладчык, выдатны [[эсперантыст]], прапагандыст эсперанта і роўнасці моў, аўтар шматлікіх мастацкіх і публіцыстычных твораў на мове [[эсперанта]]. == Біяграфія == Клод Пірон Нарадзіўся ў [[Бельгія|Бельгіі]] ў горадзе [[Намюр]] у 1931 годзе. Атрымаўшы лінгвістычную (перакладчыцкую) адукацыю, працаваў перакладчыкам у [[ААН]] (1956—1961) і [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|СААЗ]] (1961—1969), валодаў [[кітайская мова|кітайскай]], [[англійская мова|англійскай]], [[руская мова|рускай]] і [[іспанская мова|іспанскай]] мовамі. У якасці перакладчыка наведаў шмат краін Азіі і Афрыкі. Яго шматлікія міжнародныя кантакты значна паўплывалі на эсперанта-дзейнасць. У канцы 1960-ых гадоў ён атрымаў псіхалагічную адукацыю і з 1969 года займаўся пераважна [[псіхатэрапія]]й. У 1973—1994 гадах выкладаў псіхалогію ў Жэнеўскім універсітэце<ref>{{кніга|аўтар=Claude Piron.|загаловак=Eseoj Kaj Paroladoj|спасылка=http://www.elerno.cn/elibro/CLAUDE%20PIRON.pdf|выдавецтва=e-Librigita de Elerno|год=2008|старонак=253|pages=1|archive-date=15 снежня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215210827/http://www.elerno.cn/elibro/CLAUDE%20PIRON.pdf}}</ref>. Пірон зацікавіўся міжнароднай мовай [[эсперанта]] ў 1943 годзе<ref>{{cite web|url=http://esperanto-ondo.ru/Novaj/Nov08-01.htm|title=Claude Piron (1931-2008)|publisher=esperanto-ondo.ru|lang=eo|access-date=2014-12-15}}</ref>, калі быў школьнікам. Ён заставаўся актыўным прапагандыстам гэтай мовы на працягу ўсяго жыцця. На эсперанта і аб эсперанта ім была выдадзена вялікая колькасць мастацкай, вучэбнай, навуковай і публіцыстычнай літаратуры (пісаў таксама пад [[псеўданім]]ам ''Johán Valano'')<ref>{{cite web|url=http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/16292.htm|title=Splitternachlass Claude Piron|lang=de|access-date=10 ліпеня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215205929/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/16292.htm|archive-date=15 снежня 2014|url-status=dead}}</ref>. Пірон з’яўляўся членам [[Акадэмія эсперанта|Акадэміі эсперанта]], ганаровым членам [[Сусветная асацыяцыя эсперанта|Сусветнай асацыяцыі эсперанта]], членам Асацыяцыі пісьменнікаў-эсперантыстаў, лаўрэатам шматлікіх прэмій і конкурсаў. З 1978 года з’яўляўся швейцарскім падданым. 22 студзеня 2008 года памёр з-за сардэчнага прыступу (Гланд, [[Швейцарыя]])<ref>{{cite web|url=http://www.liberafolio.org/2008/forpasis-claude-piron|title=Forpasis Claude Piron|date=2008-01-24|publisher=liberafolio.org|lang=eo|access-date=2014-12-15|archive-date=15 снежня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215110316/http://www.liberafolio.org/2008/forpasis-claude-piron|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.agoravox.fr/tribune-libre/article/claude-piron-forpasis-34221|title=Claude Piron forpasis|author=Sréfane Veyret|date=2008-02-01|publisher=agoravox.fr|lang=fr|access-date=2014-12-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.e-novosti.info/blog/24.01.2008|title=Скончался Клод Пирон|date=2008-01-24|publisher=e-novosti.info|lang=ru|access-date=2014-12-15}}</ref>. Быў жанаты, меў трох дзяцей<ref>{{cite web|url=http://www.hommages.ch/defunt/32866?Claude_Piron|title=En souvenir de... claude Piron, psychologue et avocat de l' esperanto|last=Kaufmann|first=Anne.|date=2008-01|publisher=hommages.ch|lang=fr|access-date=2014-12-15}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Пірон і эсперанта == Клод Пірон вядомы як папулярны [[эсперанта-літаратура|пісьменнік на мове эсперанта]]. Яго мастацкія творы вылучаюцца захапляльнасцю апавядання, але ў той жа час простым стылем і актыўным выкарыстаннем «схаваных» выразных асаблівасцей эсперанта (у першую чаргу «нязвыклага», але зразумелага словаўтварэння). Значную вядомасць і папулярнасць атрымалі яго навучальныя аповесці «Герда знікла» ''(Gerda malaperis)'' і «Дазволь мне сказаць болей» ''(Lasu min paroli plu)'', у якіх захапляльны сюжэт прыведзены ў форме тэкстаў, якія паступова робяцца больш складанымі, асабліва арыентаванымі на адпрацоўку тых ці іншых граматычных асаблівасцей эсперанта. Як эсперанта-паэт Пірон напісаў паэтычны зборнік «Па-добраму» (''Malmalice'', эсперантамоўная назва з’яўляецца неперакладальнай гульнёй слоў). Акрамя гэтага ён перакладаў песні з розных моў, карыстаецца папулярнасцю яго аўдыяальбом «Паласуйцеся грушай» (''Frandu Piron'', 1982). У шматлікіх лінгвістычных і навукова-папулярных артыкулах аб эсперанта К. Пірон апісвае розныя лінгвістычныя і сацыялагічныя аспекты эсперанта. З’яўляючыся псіхолагам, ён вылучыў і пастаянна адстойваў тэзіс аб тым, што эсперанта «з’яўляецца больш прыстасаваным для чалавечай псіхікі, чым нацыянальныя мовы», так як больш паслядоўна адпавядае прынцыпу «падобным паняццям — падобныя формы выражэння». Вялікую вядомасць і неадназначныя адзнакі сярод эсперантыстаў атрымала яго кніга «Добрая мова» (''La bona lingvo''), у якой ён абараняе прынцыпы «простага эсперанта», які здольны чэрпаць рэсурсы для ўзбагачэння ў самім сабе, у сваёй граматычнай структуры (у процівагу ідэі «багатага эсперанта», які чэрпае багацце лексічных форм у нацыянальных мовах). Пірон з’яўляўся аўтарам шматлікіх публікацый на тэму шматмоўя і моўнай праблеме (на эсперанта, французскай і англійскай мовах), у якіх ён пераканаўча абараняў эсперанта як сродак для міжнародных зносін; найбольш вядомы яго твор «Моўная праблема — ад хаосу да разважлівасці» (''Le Défi des langues — Du Gâchisau bon sens'', 1994, выдадзены таксама на партугальскай мове). == Найзнайчнейшыя творы == * Серыя так званых «Ці-раманаў» (''Ĉu-romanoj'') ** «Ці гатуеце вы па-кітайску» (''Ĉu vi kuiras ĉine?'', 1976) ** «Ці дастаткова ён прытармазіў?» (''Ĉu li bremsis sufiĉe?'', 1978) ** «Ён прыйшоў з космасу?» (''ĉu li venis trakosme?'', 1980) ** «Мы сабраліся дарэмна?» (''Ĉu ni kunvenis vane?'', 1982) ** «Ці памерці ёй падчас руху?» (''Ĉu ŝi mortu trafike?'', 1982, эсперантамоўная назва ўтрымлівае неперакладальную гульню слоў: «trafike» — ''падчас руху'', «tra-fike» — ''падчас сэкса'') * Паэзія ** Паэтычны зборнік «Па-добраму» (''Malmalice'', 1977, эсперантамоўная назва ўяўляе з сабе неперакладальную гульню слоў) * Вучэбная літаратура на эсперанта ** «Герда знікла» (''Gerda malaperis'', 1983) ** «Дазволь мне сказаць болей!» (''Lasu min paroli plu'', 1984) ** «Яны схапілі Эльзу!» (''Ili kaptis Elzan!'', 1985) ** «Няма даравання» (''Sen pardono'', 1988, падручнік) ** «Дзякуй, сябар!» (''Dankon, amiko!'', 1990) ** «Пацалункавая хвароба» (''La kisa malsano'', 1991) * Даследаванні і праблемныя творы аб эсперанта ** «Эсперанта — еўрапейская ці азіяцкая мова?» (''Esperanto:ĉu eŭropa aŭ azia lingvo?'', 1977) ** «Псіхалагічныя рэакцыі на эсперанта» (''Psikologiaj reagoj al Esperanto'', 1988) ** «Добрая мова» (''La bona lingvo'', 1989) ** «Эсперанта з кропкі гледжання пісьменніка» (''Esperanto de la vidpunkto de verkisto'', 1992) * Аўдыяальбом «Паласуйся грушай» (''Frandu Piron'', 1982) * На французскай мове: ** «Моўная праблема — ад хаосу да разважлівасці» (''Le Défi des langues — Du Gâchis aŭ bon sens'', 1994, выдадзена таксама на партугальскай мове) {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://claudeliron.free.fr Аб К. Піроне (агульная старонка) яго артыкулы на рускай мове]{{Недаступная спасылка}} (гл.раздзел «Artikles et extraits») * [http://www.e-novosti.info/blog/piron Клод Пірон. Еўрапейскае хітраспляценне моў] * [http://dotsub.com/films/thelanguage/index.php?autostart=true&lamguage_setting=ru_1683 Відэа з К. Піронам аб моўнай праблеме (на англійскай мове з рускімі субтытрамі)] * [http://www.youtube.com/watch?v=taLXSe4c498&mode=related&search= К Пірон аб монай праблеме на французскай мове (справа спасылкі на іншыя відэаролікі)] * [http://neohuman.ru/materials/zhivie-voprosyi/claude-piron/226 Адно з апошніх(магчыма апошняе) інтэрв’ю Клода Пірона (пераклад на рускую мову)] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пірон Клод}} [[Катэгорыя:Эсперантысты]] [[Катэгорыя:Паэты на эсперанта]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на эсперанта]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на эсперанта]] [[Катэгорыя:Эсперантолагі]] 6cgd8keb430r3n2gesw8b4liku8qo1v Кейлі Хамфрыс 0 191518 5133670 5081508 2026-04-29T15:33:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133670 wikitext text/x-wiki {{цёзкі|Хамфрыс}} {{Спартсмен |медалі= {{АГ-спорт|[[Бабслей]]}} {{турнір|[[Зімовыя Алімпійскія гульні|Алімпійскія гульні]]}} {{медаль|Золата|[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2010|Ванкувер 2010]]|[[Бабслей на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010|двойка]]}} {{турнір|[[Чэмпіянат свету па бабслеі і скелетоне|Чэмпіянаты свету]]}} {{медаль|Срэбра|[[Чэмпіянат свету па бабслеі і скелетоне 2008|Альтэнберг 2008]]|змяшаная каманда}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат свету па бабслеі і скелетоне 2011|Кёнігсзэе 2011]]|двойка}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат свету па бабслеі і скелетоне 2011|Кёнігсзэе 2011]]|змяшаная каманда}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па бабслеі і скелетоне 2012|Лейк-Плэсід 2012]]|двойка}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат свету па бабслеі і скелетоне 2012|Лейк-Плэсід 2012]]|змяшаная каманда}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па бабслеі і скелетоне 2013|Санкт-Морыц 2013]]|двойка}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат свету па бабслеі і скелетоне 2013|Санкт-Морыц 2013]]|змяшаная каманда}} }} {{Цёзкі2|Хамфрыс}} '''Кейлі Хамфрыс''' ({{lang-en|Kaillie Humphries}}, нар. {{ДН|4|9|1985}}, [[Калгары]]) — [[Канада|канадская]] [[бабслей|бабслеістка]], двухразовая алімпійская чэмпіёнка (2010, 2014), двухразовая чэмпіёнка свету. == Спартыўная кар’ера == Кейлі пачала займацца бабслеем у [[2004]] годам ва ўзросце 17 гадоў. Першыя 4 гады ў спорце яна была разганяючай на Кубку Свету. Кульмінацыяй выступленняў стаў удзел у алімпійскай зборнай у [[2006]] годзе на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2006|Алімпійскіх гульнях у Турыне]]. Пасля выступлення ў якасці разганяючай на Алімпійскіх гульнях у 2006—2007 гадах Кейлі хутка стала адной з лепшых жанчын-пілотаў у бабслеі. У [[2010]] годзе стала першай канадскай алімпійскай чэмпіёнкай у бабслеі і самай маладой канадскай алімпійскай чэмпіёнкай (24 гады). У [[2012]] годзе ўвайшла ў гісторыю як першая канадская спартсменка, якая выйграла чэмпіянат свету. У [[2006]]—[[2007]] была безумоўным лідарам на Кубку Еўропы, выйграўшы ў чатырох гонках, на чэмпіянаце свету сярод юніёраў заняла другое месца. У [[2008]] годзе на чэмпіянаце свету атрымала бронзавы медаль. У [[2010]] годзе (усяго ў другім сезоне ў якасці пілота) заваявала два сярэбраныя медалі. У [[2012]] годзе з разганяючай Джэніфер Чакеці выйграла чэмпіянат свету. Кейлі пачала новы сезон 2012—2013 з 5 перамог запар з Чэлсі Валуа ў якасці разганяючай.<ref>{{cite news |title=Calgary's Kaillie Humphries extends historic winning streak |url=http://www.cbc.ca/sports/sliding/story/2012/12/14/sp-bobsled-kaillie-humphries-la-plagne-victory.html |publisher=[[CBC Sports]] |date=December 14, 2012}}</ref> Гэты поспех прадоўжыўся на чэмпіянаце свету 2013 у Санкт-Морыц. З рэкордам трасы яна пацвердзіла званне чэмпіёна свету. Гэта была яе 12-я запар перамога на спаборніцтвах FIBT. Кубак Свету 2012—2013 Кейлі заваявала, фінішаваўшы трэцяй на этапе ў Сочы на трасе Цэнтра санкавага Спорту «Санкі». == Асабістае жыццё == Замужам за Дэнам Хамфрысам, разганяючым у чацвёрцы Ліндана Раша.<ref>{{cite news |author = |title = Dan and Kaillie Humphries slide into romance |publisher = [[CTV News Channel (Canada)|CTV]] |date = 2 November 2009 |url = http://www.ctvolympics.ca/bobsleigh/news/newsid=18747.html |accessdate = 2010-01-22 |archive-date = 30 студзеня 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100130052847/http://www.ctvolympics.ca/bobsleigh/news/newsid=18747.html |url-status = dead }}</ref> У перапынках паміж спаборніцтвамі займаецца дабрачыннасцю. Падчас калядных вакацый Кейлі і яе сям’я дапамагаюць карміць бяздомных. У пачатковых школах распавядае вучням пра важнасць пастаноўкі і ажыццяўлення мэтаў і адмовы ад допінгу. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.bobteamhumphries.com/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140303005037/http://www.bobteamhumphries.com/ |date=3 сакавіка 2014 }} {{ref-en}} * {{FIBT|100090|Кейлі Хамфрыс}} * [http://www.rdsolympiques.ca/team-canada/athletes/athlete=3287/index.html#kaillie+humphries+faits+saillants+carriere Профайл спартсменкі на сайце rdsolympiques.ca] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091227020007/http://www.rdsolympiques.ca/team-canada/athletes/athlete=3287/index.html#kaillie+humphries+faits+saillants+carriere |date=27 снежня 2009 }} {{ref-en}} * {{twitter|BobsledKaillie}} {{DEFAULTSORT:Хамфрыс, Кейлі}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Калгары]] [[Катэгорыя:Бабслеісты Канады]] [[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па бабслеі]] [[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Канады]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года]] [[Катэгорыя:Бабслеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны свету па бабслеі]] [[Катэгорыя:Уладальнікі Кубка свету па бабслеі]] 9ftw4his1f2fjwahv66fkyal5ap0crl Партал:Архітэктура/Новыя артыкулы 100 193441 5133684 5133375 2026-04-29T15:50:41Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5133684 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Японскі сад Іль-дэ-Версаль|2026-04-28T23:19:45Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Іркуцкі завулак (Мінск)|2026-04-28T14:25:08Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Іркуцкая вуліца (Мінск)|2026-04-28T13:56:37Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Мінскі краёвы гістарычны музей|2026-04-28T10:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Мсціслаўскі раённы краязнаўчы музей|2026-04-27T21:03:34Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Завулак Кабушкіна (Мінск)|2026-04-27T17:48:12Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Уладзімір Юр’евіч Монзуль|2026-04-26T16:45:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Прэмія Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь імя У. А. Караля|2026-04-25T20:11:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ганаровая грамата Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Беларусі|2026-04-25T19:33:08Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла (Жалудок)|2026-04-24T19:35:08Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Касцёл Святога Арханёла Міхаіла (Рукойні)|2026-04-24T14:54:02Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Японскі сад у Маскве|2026-04-24T12:01:39Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Інжынерная вуліца (Мінск)|2026-04-23T12:51:37Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Шынуазры|2026-04-20T21:01:45Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|2-і Зімні завулак (Мінск)|2026-04-19T15:07:18Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Мастацкая галерэя імя Ю. М. Пэна|2026-04-18T14:06:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сэмюэл Джонсан|2026-04-17T11:20:28Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|1-ы Зімні завулак (Мінск)|2026-04-16T17:30:04Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Аляксандра Астроўскага (Орша)|2026-04-16T16:36:05Z|~2026-23430-90}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла (Гуды)|2026-04-14T14:01:18Z|JerzyKundrat}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> q6tb5addcfnjzm8iqjg71q8i8ejtjv8 Неверагодны лёс Амэлі Пулен 0 194852 5133743 5130409 2026-04-29T19:54:04Z StachLysy 62453 дапаўненне 5133743 wikitext text/x-wiki {{Перанесці|Неверагодны лёс Амелі Пулен}} {{Фільм | Беларуская назва = Неверагодны лёс Амэлі Пулен | Арыгінальная назва = {{lang-fr|Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain}} | Выява = Ameli.jpg | Памер = 270px | Бюджэт = 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) | Зборы = 173,9 млн дол.<ref name="Box Office Mojo" /> | Год = 25 красавіка 2001 (Францыя) }} «'''Неверагодны лёс Амэлі Пулен'''» ({{lang-fr|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}}), таксама вядомы пад назвамі «'''Амелі з Манмартра'''» і «'''Амелі'''»<ref>{{Крыніцы/БелЭн|16|Францыя: Кіно|Зайцава Л. М.|478|Л. М. Зайцава}}</ref> — [[Францыя|французскі]] рамантычна-[[Камедыя|камедыйны]] фільм [[2001 год у гісторыі кіно|2001]] года рэжысёра [[Жан-П’ер Жэнэ|Жан-П’ера Жэнэ]]. Галоўныя ролі выканалі [[Адры Тату]], {{нп5|Мацьё Касавіц||en|Mathieu Kassovitz}}, {{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}}, {{нп5|Ларэла Кравата||en|Lorella Cravotta}}, {{нп5|Серж Мерлен||en|Serge Merlin}}, [[Жамель Дэбуз]], {{нп5|Клацільд Мале||fr|Clotilde Mollet}}, {{нп5|Клер Мар’е||fr|Claire Maurier}}, {{нп5|Ізабэль Нанці||fr|Isabelle Nanty}}, {{нп5|Дамінік Пінон||fr|Dominique Pinon}}, {{нп5|Арцюс дэ Пенгерн||fr|Artus de Penguern}}, {{нп5|Іаланда Маро||fr|Yolande Moreau}}, {{нп5|Урбен Канселье||fr|Urbain Cancelier}}, {{нп5|Марыс Бенішу||fr|Maurice Bénichou}}. Фільм з’яўляецца сумеснай вытворчасцю [[Францыя|Францыі]] і [[Германія|Германіі]]<ref name="IMDb" />. Маладая дзяўчына Амелі жыве ў сваім уласным выдуманым свеце. У дзяцінстве ёй даставалася мала ўвагі, а пасля трагічнай смерці маці, бацька зусім замкнуўся ў сабе. Дзяўчынцы давялося вучыцца жыць на самоце, і яна абзавялася ўяўнымі сябрамі, а таксама ўменнем заўважаць нешта чароўнае ў самых звычайных рэчах. Жыццё парыжскай афіцыянткі ідзе сваім парадкам, пакуль аднойчы Амелі не знаходзіць у сваёй кватэры схованку з дзіцячымі скарбамі. Дзяўчына вырашае адшукаць уладальніка і вярнуць яму маёмасць. Гэтая маленькая прыгода абуджае ў Амелі нешта новае – яна вырашае пачаць умешвацца ў жыцці іншых людзей. Прэм’еры фільма адбылася 25 красавіка 2001 года ў Францыі. Карціна атрымала шырокае прызнанне крытыкаў, якія высока ацанілі акцёрскую ігру Тату, аператарскую працу, візуальныя эфекты, мастацкую пастаноўку, гукавое афармленне, мантаж, музыку, сцэнарый і рэжысуру Жэнэ. Фільм атрымаў 60 кінаўзнагарод, сярод якіх 4 прэміі «[[Сезар]]», 2 прэміі [[BAFTA]] і 4 [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскія кінапрэміі]], у тым ліку за [[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]]. Фільм таксама намінаваўся на «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» у пяці катэгорыях. Пры бюджэце ў 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) карціна сабрала 173,9 млн дол. у сусветным пракаце. Фільм увайшоў у [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]] за самыя высокія зборы ў гісторыі французскага кіно<ref name="Guinness" />. == Сюжэт == Дзіцячыя гады Амелі праходзяць у выдуманым свеце і адзіноце. Яна ўвесь час фантазіруе і размаўляе са сваім ўяўным сябрам — [[Кракадзілы|кракадзілам]]. Яе бацька памылкова дыягнаставаў ёй парок сэрца (ён надаваў ёй занадта мала часу, з прычыны чаго пры правядзенні штомесячных медыцынскіх абследаванняў Амелі моцна хвалявалася), таму дзяўчынцы давялося вывучаць навукі дома, страціўшы магчымыасці знайсці сяброў. Маці Амелі трагічна загінула, калі ёй на галаву з вяршыні сабора Нотр-Дам звалілася турыстка-самазабойца з [[Канада|Канады]]. У садзе сямейства Пулен будуецца мініятурны маўзалей для праху загінулай. Нават там пануе цацачны, казачны свет. Стаўшы дарослай, Амелі пакідае бацькоўскі дом. Яна працуе ў кафэ «Два Млына» на Манмартры, «пару разоў» спрабуе завязаць любоўныя адносіны з мужчынамі, але яе спробы «аказваюцца непераканаўчымі». Амелі вельмі вынаходлівая і ўмее знаходзіць задавальненне ў маленькіх паўсядзённых радасцях: апускаючы руку ў мяшок з фасоляй, ламаючы чайнай лыжачкай скарыначку крэм брюле, пускаючы «блінцы» па каналу Сен-Мартэн. Але вечарам 30 жніўня 1997 года — у дзень гібелі [[Дыяна (прынцэса Уэльская)|прынцэсы Дыяны]] (у рэальнасці прынцэса Дыяна загінула 31 жніўня) — яе жыццё змяняецца: выпадкова Амелі знаходзіць у сваёй ваннай тайнік, у якім ляжыць бляшаная скрынка з алавянымі салдацікамі, шклянымі шарыкамі і іншымі дзіцячымі скарбамі, якія належалі невядомаму хлопчыку, які жыў калісьці ў яе кватэры, цяпер ужо даросламу пяцідзесяцігадоваму мужчыне. Амелі вырашае вярнуць скрынку ўладальніку. Яна думае: калі яе задумка абудзіць у ёй якія-небудзь пачуцці, то яна ўсё жыццё прысвеціць клопату пра шчасце іншых людзей. Амелі знаходзіць ўладальніка гэтага тайніка і з заміраннем сэрца чакае яго рэакцыі. Седзячы за стойкай бара ў кафэ, яна чуе яго прызнанне, што ён шчаслівы атрымаць такую вось вестку з дзяцінства. З гэтага часу Амелі ўмешваецца ў жыццё іншых людзей. Пасля гісторыі з вяртаннем «''скарбаў''» яна дапамагае адной з работніц «Двух млыноў» знайсці каханне ў вобразе пастаяннага наведвальніка — мужчыны з дыктафонам, вяртае надзею жанчыне, якая жыве ў адным доме з ёй, падрабіўшы ліст ад нябожчыка мужа. Амелі даўно раіла бацьку адправіцца ў падарожжа па свеце, але ён усё не вырашаецца з’ехаць, і Амелі просіць знаёмую сцюардэсу фатаграфаваць [[Садовы гном|садовага гнома]] бацькі ў розных гарадах на фоне славутасцей і адсылаць атрыманыя здымкі яму. Спазніўшыся на цягнік, Амелі застаецца начаваць у метро, а раніцай яна натаркаецца на хлопца, які шукае нешта пад адной з фотакабінак. Убачыўшы яе, ён як быццам палохаецца. Потым яна сустракае яго яшчэ раз, калі ён зноў нешта шукае каля фотакабінкі, а потым, заўважыўшы кагосьці, бяжыць за ім. Па дарозе ён губляе альбом, які знаходзіць Амелі. У гэтым альбоме налепленыя змятыя і парваныя фатаграфіі — няўдалыя здымкі, выкінутыя незадаволенымі кліентамі фотакабінак і падабраныя гэтым чалавекам. У альбоме часта сустракаецца фота аднаго і таго ж чалавека. У яго як быццам асоба без эмоцый. Гэтымі думкамі Амелі дзеліцца са «шкляным Чалавекам», адным з жыхароў яе дома. Разам яны вырашаюць разгадаць таямніцу: што за чалавек намаляваны на гэтых дзіўных фотаздымках. У рэшце рэшт высвятляецца, што гэта чалавек, які рамантуе фотакабінкі, а фоты робіць проста для праверкі, пасля чаго дзярэ і выкідвае іх. Як аказалася, Ніно, хлопца, што страціў кнігу з фотакарткамі, хвалюе тое ж пытанне. Амелі пашчасціла разгадаць таямніцу, і яна падкідвае Ніно падказкі-загадкі: сваю фатаграфію ў масцы [[Зора]], стрэлкі на асфальце, шарады. У выніку яны прыводзяць яго прама да таго загадкавага нежывога чалавека, намаляванага на фотаздымках. Ніно і Амелі нарэшце сустракаюцца, ведаючы, хто з іх хто. І аказваецца, што яны створаны адзін для аднаго. == Акцёрскі склад == {{Спіс роляў | [[Адры Тату]] | ''Амелі Пулен'' | {{нп5|Мацьё Касавіц||en|Mathieu Kassovitz}} | ''Ніно Кенкампуа'' | {{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} | ''Рафаэль Пулен, бацька Амелі'' | {{нп5|Ларэла Кравата||en|Lorella Cravotta}} | ''Амандзіна Пулен, маці Амелі'' | {{нп5|Серж Мерлен||en|Serge Merlin}} | ''Раймон Дзюфаэль, «шкляны чалавек»'' | [[Жамель Дэбуз]] | ''Люсьен'' | {{нп5|Клацільд Мале||fr|Clotilde Mollet}} | ''Джына, афіцыянтка'' | {{нп5|Клер Мар’е||fr|Claire Maurier}} | ''Сюзанна, гаспадыня кафэ'' | {{нп5|Ізабэль Нанці||fr|Isabelle Nanty}} | ''Жаржэт, прадаўшчыца ў табачным аддзеле'' | {{нп5|Дамінік Пінон||fr|Dominique Pinon}} | ''Жазеф'' | {{нп5|Арцюс дэ Пенгерн||fr|Artus de Penguern}} | ''Іпаліта'' | {{нп5|Іаланда Маро||fr|Yolande Moreau}} | ''Мадлен Уолес, кансьержка'' | {{нп5|Урбен Канселье||fr|Urbain Cancelier}} | ''Каліньён'' | {{нп5|Марыс Бенішу||fr|Maurice Bénichou}} | ''Дамінік Брэтадо'' | {{нп5|Мішэль Рабен||fr|Michel Robin}} | ''бацька Каліньёна'' | {{нп5|Андрэ Даман||fr|Andrée Damant}} | ''маці Каліньёна'' | {{нп5|Армель (актрыса)|Армель|fr|Armelle (actrice)}} | ''Філамена, сцюардэса'' | {{нп5|Клод Перон||fr|Claude Perron}} | ''Эва, прадаўшчыца ў секс-шопе'' | {{нп5|Андрэ Дзюсалье||fr|André Dussollier}} | ''расказчык'' }} == Вытворчасць == === Праца над сцэнарыем === Незвычайныя гісторыі, якіх шмат у фільм, у большасці маюць рэальную аснову і ўзяты з калекцыі, якую Жэнэ збіраў з [[1974]] года, запісваючы незвычайныя ўспаміны сваіх знаёмых{{sfn|Малинина|2011}}. Фотакалекцыя, якую збірае Ніно, таксама мае рэальны прататып: аналагічную калекцыю збіраў сябар рэжысёра сцэнарыст Мішэль Фолька{{sfn|Малинина|2011}} (у фінальных тытрах яму выказана падзяка); арыгінальную фотакалекцыю, аднак, паказаць у фільме не ўдалося, паколькі закон Францыі забараняе паказваць у кінафільме выпадковых людзей без іх згоды; фотакалекцыя была створана з фатаграфій акцёраў-статыстаў: акцёраў саджалі перад фотаапаратам і прасілі адлюстраваць той ці іншы выраз твару, а часцяком проста казалі: «''Ой, а ў вас чаравік у крэйдзе''» ці «''А што гэта ў вас на лбе?''» і ў гэты момант націскалі на спуск фотаапарата. [[Выява:Nain - Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain.jpg|200пкс|thumb|[[Садовы гном]] з фільма «Амелі».]] Аснова гісторыі з [[Садовы гном|садовым гномам]] таксама з калекцыі гісторый Жэнэ. Ідэя з вандруючым па ўсім свеце садовым гномам належала аўстралійцу, які ў сярэдзіне 1980-х гадоў, падарожнічаючы па свеце, дасылаў свайму суседу фатаграфіі з выявамі садовага гнома, якога ён узяў з яго саду. У 1990-я такія розыгрышы сталі вельмі папулярнымі ў Вялікабрытаніі і Францыі. Ідэя з вандроўнымі гномамі пасля выхаду фільма стала яшчэ больш папулярнай: яна была выкарыстана ў некалькіх камп’ютарных гульнях, відэакліпах і серыялах, а таксама легла ў аснову рэкламнай кампаніі амерыканскай турыстычнай фірмы{{sfn|Малинина|2011}}. === Падбор акцёраў === Першапачаткова Жэнэ пісаў ролю Амелі пад англійскую актрысу [[Эмілі Уотсан]]<ref name="Mental Floss" />. У гэтым першым варыянце бацька Амелі быў англічанінам, які жыў у [[Лондан]]е. Аднак Уотсан кепска валодала французскай мовай, і калі яна стала недасяжнай з-за канфлікту са здымкамі фільма «{{нп5|Госфард-парк||en|Gosford Park}}», Жэнэ перапісаў сцэнарый пад французскую актрысу. Рэжысёр ўбачыў [[Адры Тату]] на постары фільма 1999 года «{{нп5|Салон прыгажосці „Венера“||en|Venus Beauty Institute}}», і яна стала першай актрысай, якую ён праслухаў на новы вобраз галоўнай гераіні. Ад роляў у фільме адмовіліся {{нп5|Альбер Дзюпантэль||en|Albert Dupontel}}, [[Катрын Фро]] і [[Ванэса Парадзі]]<ref name="Le Parisien" /><ref name="La Presse" />. === Здымкі === Фільм здымаўся на працягу 4 месяцаў: з 2 сакавіка па 7 ліпеня 2000 года{{sfn|Vanderschelden|2007|p=20}}. Большая частка фільма здымалася на натуры, на вуліцах [[Парыж]]а. Каб надаць гораду асабліва рамантычны, казачны выгляд здымачнай групе прыйшлося прыкласці нямала намаганняў. Месцы здымкаў метадычна вычышчаліся ад грызуноў, смецця і паўсюдных графіці. Асабліва складана было гэта рэалізаваць на вакзалах: Паўночным, Усходнім і Ліёнскім. Значная частка дзеяння фільма разгортваецца ў раёне Манмартр: менавіта тут знаходзяцца прадуктовая лаўка і кафэ «{{нп5|Два млыны||fr|Café des 2 Moulins}}», дзе працуе Амелі. Каб атрымаць дазвол здымаць у кафэ, рэжысёр цэлы год вёў перамовы з гаспадаром установы. Пазней кафэ стала надзвычай папулярным сярод аматараў фільма. Сярод іншых рэальных аб’ектаў, дзе адбываліся здымкі фільма: * Дом 56 па вуліцы {{нп5|Труа-Фрэр||fr|Rue des Trois-Frères}} — Дом Амелі * Кінатэатр {{нп5|Studio 28||fr|Studio 28}} — Кінатэатр, дзе Амелі глядзіць кіно па пятніцах * Секс-шоп насупраць кабарэ «Мулен-Руж» — Секс-шоп, дзе працуе Ніно * Станцыя метро «Ламарк-Каленкур» У ліку знакамітых славутасцяў, трапілі ў кадр: базыліка [[Базіліка Сакрэ-Кёр|Сакрэ-Кёр]] і канал [[Канал Сен-Мартэн|Сен-Мартэн]]. Не ў Парыжы здымаўся толькі дом бацькі Амелі. Ён знаходзіўся ў муніцыпалітэце {{нп5|Абон||fr|Eaubonne}} непадалёк ад Парыжа. Спецыяльна для фільма было пабудавана толькі дзве дэкарацыі: кватэры Амелі і яе суседа «''шклянога чалавека''». === Музычнае суправаджэнне === [[Выява:Yann Tiersen live 2007 (4).jpg|200пкс|thumb|Кампазітар [[Ян Цьерсен]].]] Першапачаткова Жэнэ хацеў, каб саўндтрэк да фільма напісаў англійскі кампазітар {{нп5|Майкл Найман||en|Michael Nyman}}<ref name="Le Parisien" />. Па адной з версій, музыку [[Ян Цьерсен|Яна Цьерсена]] рэжысёр пачуў за рулём аўтамабіля і адразу ж замовіў увесь каталог яго прац<ref name="BBC News" />. Ён прапанаваў кампазітару напісаць саўндтрэк «Амелі», але Цьерсен гэтым часам быў заняты працай над альбомам «{{нп5|L'Absente||fr|L'Absente}}»<ref name="BBC News" />. Тады Жэнэ падабраў музыку да фільма з чатырох папярэдніх альбомаў кампазітара. Трэкі добра пасавалі фільму, і тады Цьерсен пагадзіўся прыняць удзел у працы над фільмам. Ён напісаў серыю з прыблізна 15 трэкаў, якія не прызначаліся да канкрэтных сцэн, а рэжысёр выбраў патрэбныя яму кампазіцыі і размясціў, дзе палічыў патрэбным<ref name="Le Cargo!" />. Жэнэ даў магчымасць Цьерсену эксперыментаваць з гучаннем, дзякуючы чаму ў саўндтрэку можна пачуць такія спецыфічныя «''інструменты''», як [[пішучая машынка]] або [[Веласіпед|роварнае кола]]. Сярод трэкаў, адмыслова напісаных для фільма, была і кампазіцыя «La Valse d'Amelie», якая стала лейтматывам карціны. Яна гучыць некалькі разоў за фільм у розных варыяцыях, кожны раз ствараючы розны настрой. == Выхад і прызнанне == === Выхад === Прэм’ера фільма адбылася [[25 красавіка]] [[2001]] года ў [[Францыя|Францыі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і франкамоўным рэгіёне [[Швейцарыя|Швейцарыі]]<ref name="IMDb, Release Info" />. Карціна была прапанавана для ўдзелу ў конкурснай праграме [[Канскі кінафестываль 2001|Канскага кінафестывалю]], аднак дырэктар фестывалю {{нп5|Жыль Жакоб||en|Gilles Jacob}}, убачыўшы ранню версію мантажа фільма, адмовіўся ўзяць яго на фестываль, назваўшы «''нецікавым''». Адсутнасць фільма на фестываплі выклікала спрэчкі, бо фільм быў цёпла прыняты французскімі медыя і публікай<ref name="A.V. Club" />. З сярэдзіны лета фільм пачаў выходзіць у іншых краінах. Карціна таксама дэманстравалася на кінафестывалях у [[Карлавы Вары|Карлавых Варах]] (6 ліпеня), [[Эдынбург]]у (12 жніўня), [[Таронта]] (10 верасня), [[Флісінген]]е (13 верасня), [[Афіны|Афінах]] (20 верасня), [[Грэйтэр-Садберы]] (23 верасня), [[Ванкувер]]ы (27 верасня), [[Хельсінкі|Хельсінках]] (27 верасня), [[Будапешт|Будапешце]] (3 кастрычніка), [[Аспен (Каларада)|Аспене]] (3 кастрычніка), [[Варшава|Варшаве]] (5 кастрычніка), [[Чыкага]] (7 кастрычніка)<ref name="IMDb, Release Info" />. Ніжэй прыведзены спіс прэм’ер фільма паводле краін у храналагічным парадку<ref name="IMDb, Release Info" />: {{columns-list|colwidth=25em| * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Бельгія}} * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Францыя}} * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(франкамоўны рэгіён)</small> * {{date|06|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} <small>([[Кінафестываль у Карлавых Варах]])</small> * {{date|26|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(нямецкамоўны рэгіён)</small> * {{date|12|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} <small>([[Эдынбургскі кінафестываль]])</small> * {{date|16|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Германія}} * {{date|24|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Югаславія}} * {{date|07|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>(Квэбэк)</small> * {{date|10|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>([[Кінафестываль у Таронта]])</small> * {{date|13|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} <small>(Кінафестываль «{{нп5|Film by the Sea||en|Film by the Sea}}»)</small> * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} <small>([[Афінскі кінафестываль]])</small> * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Расія}} * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} * {{date|21|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} * {{date|23|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>(Кінафестываль «{{нп5|Cinéfest Sudbury||en|Cinéfest Sudbury International Film Festival}}»)</small> * {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>([[Ванкуверскі кінафестываль]])</small> * {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} <small>([[Хельсінскі кінафестываль]])</small> * {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} <small>(Кінафестываль «Titanic»)</small> * {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Аспенскі кінафестываль]])</small> * {{date|04|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Славакія}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ірландыя}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Польшча}} <small>([[Варшаўскі кінафестываль]])</small> * {{date|07|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Чыкагскі кінафестываль]])</small> * {{date|12|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Казахстан}} * {{date|12|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Нарвегія}} * {{date|12|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швецыя}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Іспанія}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Польшча}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Карэя}} * {{date|25|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ганконг}} * {{date|26|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} * {{date|02|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Лос-Анджэлес]], [[Нью-Ёрк]])</small> * {{date|09|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} * {{date|16|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>(абмежаваны пракат)</small> * {{date|16|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Камерун}} * {{date|17|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Японія}} <small>([[Токіа]])</small> * {{date|23|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Турцыя}} * {{date|30|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Літва}} * {{date|06|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ізраіль}} * {{date|06|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} * {{date|07|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Партугалія}} * {{date|14|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ісландыя}} * {{date|26|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Аўстралія}} * {{date|31|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Сінгапур}} * {{date|11|01|2002}}: {{Сцягафікацыя|Данія}} * {{date|24|01|2002}}: {{Сцягафікацыя|Аргенціна}} * {{date|25|01|2002}}: {{Сцягафікацыя|Італія}} * {{date|07|02|2002}}: {{Сцягафікацыя|Перу}} * {{date|08|02|2002}}: {{Сцягафікацыя|Бразілія}} * {{date|08|02|2002}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} * {{date|08|02|2002}}: {{Сцягафікацыя|Эстонія}} * {{date|21|02|2002}}: {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} * {{date|22|02|2002}}: {{Сцягафікацыя|Калумбія}} * {{date|22|02|2002}}: {{Сцягафікацыя|Мексіка}} * {{date|08|03|2002}}: {{Сцягафікацыя|Тайвань}} * {{date|11|03|2002}}: {{Сцягафікацыя|Харватыя}} * {{date|05|04|2002}}: {{Сцягафікацыя|ПАР}} * {{date|08|06|2002}}: {{Сцягафікацыя|Кітай}} <small>([[Шанхайскі кінафестываль]])</small> * {{date|26|06|2002}}: {{Сцягафікацыя|Філіпіны}} <small>([[Маніла]])</small> * {{date|17|07|2002}}: {{Сцягафікацыя|Філіпіны}} <small>([[Даваа]])</small> * {{date|29|11|2002}}: {{Сцягафікацыя|Балгарыя}} }} === Зборы === {| class="wikitable infobox collapsible sortable" style="float: right; font-size: 80%; text-align: center; vertical-align:middle; margin:0.5em 0 0.5em 1em; padding:0;" cellpadding="0" cellspacing="0"" !colspan="3" style="background:#d1dbdf; padding:0 0 0 2.5em; text-align: center; font-size:120%;"|Зборы |- !style="background-color: #e8f4f8;"|Краіна !style="background-color: #e8f4f8;"|Прэм’ера !style="background-color: #e8f4f8;"|Зборы |- |[[Францыя]] |align="center" data-sort-value="2001-04-25"|25.04.2001 |$44,856,224 |- |[[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] |align="center" data-sort-value="2001-11-02"|02.11.2001 |$33,712,444 |- |[[Германія]] |align="center" data-sort-value="2001-08-16"|16.08.2001 |$15,361,219 |- |[[Італія]] |align="center" data-sort-value="2002-01-25"|25.01.2002 |$6,991,860 |- |[[Іспанія]] |align="center" data-sort-value="2001-10-19"|19.10.2001 |$6,820,670 |- |[[Вялікабрытанія]] |align="center" data-sort-value="2001-10-05"|05.10.2001 |$6,402,131 |- |[[Аўстралія]] |align="center" data-sort-value="2001-12-26"|26.12.2001 |$3,336,919 |- |[[Нідэрланды]] |align="center" data-sort-value="2001-12-06"|06.12.2001 |$1,780,773 |- |[[Мексіка]] |align="center" data-sort-value="2002-02-22"|22.02.2002 |$1,618,795 |- |[[Фінляндыя]] |align="center" data-sort-value="2001-10-26"|26.10.2001 |$1,303,623 |- |[[Нарвегія]] |align="center" data-sort-value="2001-10-12"|12.10.2001 |$1,220,896 |- |[[Аўстрыя]] |align="center" data-sort-value="2001-09-21"|21.09.2001 |$1,008,637 |} Фільм атрымаў вялікую папулярнасць ва ўсім свеце, агулам яго паглядзелі каля 30 мільёнаў чалавек<ref name="Le Parisien" />. У [[Францыя|Францыі]] фільм выйшаў [[25 красавіка]] [[2001]] года на 432 экранах. На піку колькасць экранаў дасягнула 631, а агульная колькасць прададзеных квіткоў склала 8,636,041<ref name="JPBox Office" />. Па выніках 2001 года карціна заняла 2-е месца па зборах у Францыі, саступіўшы толькі [[Гары Потэр і філасофскі камень (фільм)|першай частцы «Гары Потэра»]]<ref name="JPBox Office, France 2001" />. 16 жніўня 2001 года фільм выйшаў у [[Германія|Германіі]]. На піку карціну дэманстравалі 287 кінатэатраў, а агульная колькасць гледачоў дасягнула 3,214,582. Фільм сабраў звыш 15 млн. долараў і па выніках года заняў 13-е месца па зборах<ref name="JPBox Office" />. У [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] пракат фільм трапіў 2 лістапада. Стужка паказала ў ЗША самыя высокія зборы за ўвесь час сярод франкамоўных фільмаў. Зборы перавысілі 33 млн. долараў<ref name="Screen Daily, 2002-01-22" />. Зборы карціны перавысілі мільён долараў больш чым у дзесяці краінах: [[Францыя]] ($44,856,224), [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] ($33,712,444), [[Германія]] ($15,361,219), [[Італія]] ($6,991,860), [[Іспанія]] ($6,820,670), [[Вялікабрытанія]] ($6,402,131), [[Аўстралія]] ($3,336,919), [[Нідэрланды]] ($1,780,773), [[Мексіка]] ($1,618,795), [[Фінляндыя]] ($1,303,623), [[Нарвегія]] ($1,220,896), [[Аўстрыя]] ($1,008,637)<ref name="Box Office Mojo" /><ref name="JPBox Office" />. Агулам пры бюджэце ў 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) фільм сабраў у сусветным пракаце 173,9 млн дол.<ref name="Box Office Mojo" /> === Рэйтынгі === {{Рэйтынгі |rev1 = ''[[AllMovie]]'' |rev1Score = {{rating|4|5}}<ref name="AllMovie" /> |rev2 = ''[[FilmAffinity]]'' |rev2Score = {{rating|7.8|10}}<ref name="FilmAffinity" /> |rev3 = ''[[Internet Movie Database]]'' |rev3Score = {{rating|8.3|10}}<ref name="IMDb" /> |rev4 = ''[[Metacritic]]'' |rev4Score = {{rating|7.0|10}}<ref name="Metacritic" /> |rev5 = ''[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]'' |rev5Score = {{rating|3.5|4}}<ref name="Roger Ebert review" /> |rev6 = ''[[Rotten Tomatoes]]'' |rev6Score = {{rating|9.0|10}}<ref name="Rotten Tomatoes" /> |rev7 = ''[[КиноПоиск]]'' |rev7Score = {{rating|8.0|10}}<ref name="KinoPoisk" /> }} Агрэгатар крытычных аглядаў «[[Metacritic]]» дае фільму ўсярэдненую ацэнку ў 70 балаў са 100 на аснове 32 рэцэнзій прафесійных крытыкаў. Карыстальніцкі рэйтынг на гэтым рэсурсе складае 8.3/10<ref name="Metacritic" />. Паводле іншага папулярнага агрэгатара «[[Rotten Tomatoes]]», сярод 232 рэцэнзентаў 208 далі станоўчую ацэнку фільму, што складае 90 %. Глядацкі рэйтынг кінастужкі на гэтым рэсурсе склаў 95 % на аснове больш чым 250 тысяч галасоў<ref name="Rotten Tomatoes" />. Абагуленае меркаванне крытыкаў гучыць наступным чынам: {{цытата|«Амелі» — гэта мудрагелістая камедыя пра маладую жанчыну, якая непрыкметна кіруе жыццём навакольных, ствараючы свет, які цалкам належыць ёй. Фільм, зняты ў больш чым 80 парыжскіх лакацыях, дэманструе непаўторны візіянерскі стыль вядомага рэжысёра Жан-П’ера Жэнэ («Дэлікатэсы»; «Горад страчаных дзяцей»), які перадаў вытанчаны шарм і таямнічасць сучаснага Парыжа вачыма чароўнай юнай дзяўчыны.<ref name="Rotten Tomatoes" />}} Глядацкія ацэнкі на іншых папулярных рэсурсах, прысвечаных кіно: 4.5/5 на «[[AllMovie]]»<ref name="AllMovie" />, 4.0/5 на «[[AlloCiné]]»<ref name="AlloCiné" />, 7.8/10 на «[[FilmAffinity]]»<ref name="FilmAffinity" />, 8.3/10 на «[[Internet Movie Database|IMDb]]»<ref name="IMDb" />, 8.0/10 на сайце «[[КиноПоиск]]»<ref name="KinoPoisk" />. === Крытыка === Французская прэса ў большасці ўхваліла карціну. «{{нп5|Le Journal du dimanche||en|Le Journal du Dimanche}}» назвала фільм «''маленькім шэдэўрам''», які «''цешыць і розум, і сэрца''», «{{нп5|Le Parisien||en|Le Parisien}}» адзначыла, што ў кантэксце гэтага фільма «''слова „шэдэўр“ набывае поўню сэнсу''», а ў часопісе «{{нп5|Première (часопіс)|Première|en|Première (magazine)}}» прасілі працягу, «''каб парадаваць вока і памарыць пра тое, што жыццё зменіцца''». «{{нп5|Positif (часопіс)|Positif|en|Positif (magazine)}}» выдзеліў «''эстэтызацыю кожнага кадра і дбайную кампазіцыю дэкарацый''», у «[[Le Monde]]» гаварылася пра «''размах сродкаў і талентаў''», які мог бы прывесці да перанасычэння, калі б не «''сапраўдная загадка, прастора для фантазіі і мары''»<ref name="AlloCiné, 2020-08-01" />. === Спісы === У 2010 годзе часопіс «[[Empire (часопіс)|Empire]]» аддаў «Амелі» 2 месца ў спісе 100 найлепшых неангламоўных фільмаў усіх часоў<ref name="Empire, 100 Best Films" />. У 2016 годзе фільм увайшоў у спіс [[100 найвялікшых фільмаў XXI стагоддзя па версіі BBC]]<ref name="BBC, 21st Century’s 100 greatest films" />. На сайце «[[Internet Movie Database|IMDb]]» станам на красавік 2026 года фільм уваходзіць у {{нп5|250 найлепшых фільмаў па версіі IMDb|спіс 250 найлепшых фільмаў|ru|250 лучших фильмов по версии IMDb}}<ref name="IMDb, Top 250" />. == Узнагароды == Паводле «[[Internet Movie Database]]» фільм быў адзначаны 60 кінаўзнагародамі і яшчэ 74 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. Некаторыя з іх прыведзены ў табліцы ніжэй: {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col" style="width: 250px"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col" style="width: 80px"|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}} !scope="col" style="width: 250px"|Прэмія / Катэгорыя !scope="col" style="width: 250px"|Намінант(ы) !scope="col"|Вынік !scope="col" class="unsortable" style="width: 25px"|{{abbr|Кр.|крыніцы|0}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2001-10-18"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў 2001|18.10.2001]] |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў кінакампазітару года|Кінакампазітар года]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|[[Ян Цьерсен]] |{{nom}} |rowspan="2"| |- |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў за найлепшую арыгінальную музыку да фільма|Найлепшая арыгінальная музыка да фільма]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Еўрапейская кінапрэмія]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2001-12-01"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2001|01.12.2001]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» |{{won}} |rowspan="5"|<ref name="EFA 2001" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|[[Жан-П’ер Жэнэ]] |{{won}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе|Найлепшая еўрапейская актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|[[Адры Тату]] |{{nom}} |- |{{нп5|Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму аператару|Найлепшы еўрапейскі аператар|en|European Film Award for Best Cinematographer}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|[[Бруно Дэльбанель]] |{{won}} |- |Прыз глядацкіх сімпатый найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Залаты глобус]] |align="center" data-sort-value="2002-01-20"|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 2002)|20.01.2002|en|59th Golden Globe Awards}} |{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|Golden Globe Award for Best Foreign Language Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» ([[Францыя]]) |{{nom}} |<ref name="Golden Globes 2002" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Гоя (прэмія)|Гоя]] |align="center" data-sort-value="2002-02-02"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2002)|02.02.2002|en|16th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» |{{won}} |<ref name="Goya 2002" /> |- |rowspan="9" style="background:#eaecf0;"|[[BAFTA]] |rowspan="9" align="center" data-sort-value="2002-02-24"|{{нп5|BAFTA (прэмія, 2002)|24.02.2002|en|55th British Academy Film Awards}} |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|BAFTA Award for Best Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» |{{nom}} |rowspan="9"|<ref name="BAFTA 2002" /> |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую рэжысуру|Прэмія Дэвіда Ліна за дасягненні ў рэжысуры|en|BAFTA Award for Best Direction}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса|en|BAFTA Award for Best Actress in a Leading Role}} |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы арыгінальны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны сцэнарый|en|BAFTA Award for Best Original Screenplay}} |data-sort-value="Ларан Гіём"|{{нп5|Гіём Ларан||fr|Guillaume Laurant}}, Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|BAFTA Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|BAFTA Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|{{нп5|Эрвэ Шнайд||en|Hervé Schneid}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую арыгінальную музыку|Прэмія Энтані Асквіта за арыгінальную музыку да фільма|en|BAFTA Award for Best Original Music}} |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{nom}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка|en|BAFTA Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|{{нп5|Алін Бането||en|Aline Bonetto}} |{{won}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы неангламоўны фільм|Найлепшы неангламоўны фільм|en|BAFTA Award for Best Film Not in the English Language}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» |{{nom}} |- |rowspan="13" style="background:#eaecf0;"|[[Сезар]] |rowspan="13" align="center" data-sort-value="2002-03-02"|[[Сезар (прэмія, 2002)|02.03.2002]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» |{{won}} |rowspan="13"|<ref name="Cesar 2002" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |[[Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Дэбуз Жамель"|[[Жамель Дэбуз]] |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Руфюс"|{{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе другога плана|Найлепшая актрыса другога плана|en|César Award for Best Supporting Actress}} |data-sort-value="Нанці Ізабэль"|{{нп5|Ізабэль Нанці||en|Isabelle Nanty}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|en|César Award for Best Writing}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ, Гіём Ларан |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|César Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|César Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|Эрвэ Шнайд |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы гук|Найлепшы гук|en|César Award for Best Sound}} |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|{{нп5|Вінсэнт Арнардзі||en|Vincent Arnardi}}, {{нп5|Жэрар Ардзі||fr|Gérard Hardy}}, {{нп5|Жан Уманскі||en|Jean Umansky}} |{{nom}} |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую музыку|Найлепшая музыка]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя касцюмы|Найлепшыя касцюмы|en|César Award for Best Costume Design}} |data-sort-value="Фантэн Мадлін"|{{нп5|Мадлін Фантэн||en|Madeline Fontaine}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя дэкарацыі|Найлепшыя дэкарацыі|en|César Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2002-03-24"|[[Оскар (кінапрэмія, 2002)|24.03.2002]] |Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането, [[Мары-Лор Вала]] |{{nom}} |rowspan="5"|<ref>{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2002|title=The 74th Academy Awards|author=|date=|website=|publisher=|accessdate=2018-02-24|lang=en}}</ref> |- |Найлепшая аператарская праца |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |[[Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм|Найлепшы фільм на замежнай мове]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» (Францыя) |{{nom}} |- |Найлепшы гук |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|Вінсэнт Арнардзі, {{нп5|Гіём Лерыш||en|Guillaume Leriche}}, Жан Уманскі |{{nom}} |- |Найлепшы арыгінальны сцэнарый |data-sort-value="Ларан Гіём"|Гіём Ларан, Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |} == Уплывы == {{Урэзка | Выраўноўванне = right | Шырыня = 360px | Загаловак = Вераніка і Амелі | Змест = <small>[[Славомір Ідзяк]], як і многія іншыя, задаваўся пытаннем аб магчымасці таго, што «[[Падвойнае жыццё Веранікі]]» паслужыла крыніцай натхнення для «Амелі» («Неверагодны лёс Амэлі Пулен»): «Мяркую, Жан-П’ер Жэнэ многае пачарпнуў з “Падвойнага жыцця” для сваёй “Амелі”, ці гэта моманты дзяцінства, ці яе ўзаемаадносіны з бацькам, ці разважанні аб уласным жыцці, або сцэна з матацыклам ці агульная каляровая гама. Гэтыя охрыстыя тоны. Тая ж аддаленасць, той жа іранічны тон. І дзяўчына ў цэнтры свету». Дык што? Хаця рэжысёр заявіў пасля выхаду фільма, што не задумваў такога, і агульнага з Кеслёўскім у яго зусім няшмат, некаторыя супадзенні ўсё адно бянтэжаць: сустрэча на вакзале, пошукі маладой жанчыны, яе схільнасць да маленькіх задавальненняў, дасылкі лістоў, важнасць некаторых прадметаў… Нарэшце, у Амелі кволае здароўе (сэрца), і яна спрабуе патлумачыць бацьку, што яна закаханая (але той не слухае).</small> | Подпіс = <small>Alain Martin. «La Double vie de Véronique, au coeur du film de Kieslowski»<ref name="La Double vie de Véronique" /></small> }} Адным з галоўных уплываў на «Амелі» лічыцца карціна [[Кшыштаф Кеслёўскі|Кшыштафа Кеслёўскага]] «[[Падвойнае жыццё Веранікі]]»<ref name="Cinema after Kieslowski" /><ref name="La Double vie de Véronique" />. «Вераніку» і «Амелі» яднаюць многія кінематаграфічныя аспекты, пачынаючы ад падабенства сюжэтных матываў, асобных сцэн, вобразаў і дробных дэталяў, і сканчваючы падобнымі спосабамі пабудовы сюжэту і сюррэалістычнай эстэтыкай. Абодва фільмы расказваюць гісторыю родных душ, якія жывуць далёка адна ад адной, але мараць аднойчы сустрэць некага блізкага ім. У абодвух фільмах прысутнічае матыў гульні, калі адзін герой кіруе дзеяннямі другога, падаючы розныя знакі. У Амелі, як і ў Веранікі, няма братоў і сясцёр, абедзвюх гераінь яднае матыў хваробы сэрца<ref name="Cinema after Kieslowski" />. Аднак «Вераніка» і «Амелі» маюць і істотнае ідэйнае адрозненне: тым часам, як фільм польскага рэжысёра тычыцца звышнатуральнага свету і можа быць асэнсаваны ў рэлігійным ці метафізічным сэнсе, гісторыя, расказаная Жэнэ, з’яўляецца па сваёй сутнасці чыста свецкай<ref name="Cinema after Kieslowski" />. Іншым значным уплывам называюць фільм «{{нп5|Чунгкінгскі экспрэс||en|Chungking Express}}» {{нп5|Вонг Карвай|Вонга Карвая|en|Wong Kar-wai}}. Фільмы яднаюць некаторыя сюжэтныя хады, а таксама падобныя візуальныя рашэнні<ref name="Michigan Daily" />. == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="AllMovie">{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/amélie-am1047|title=Amélie (2001)|website=[[AllMovie]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="AlloCiné">{{cite web|url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=27063.html|title=Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain|website=[[AlloCiné]]|language=fr|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="AlloCiné, 2020-08-01">{{cite web|url=https://www.allocine.fr/article/fichearticle_gen_carticle=18691920.html|title=Amélie Poulain sur Netflix : "charmant", "pittoresque", "chef-d'oeuvre"... que pensait la presse du film de Jean-Pierre Jeunet à sa sortie ?|author=Léa Bodin|date=2020-08-01|website=[[AlloCiné]]|language=fr|access-date=2026-04-21|url-status=live}}</ref> <ref name="A.V. Club">{{cite web|url=https://www.avclub.com/jean-pierre-jeunet-1798208190|title=Jean-Pierre Jeunet|author=Scott Tobias|date=2001-10-31|website=[[The A.V. Club]]|language=en|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="BAFTA 2002">{{cite web|url=https://www.bafta.org/awards/film/?award-year=2002|title=Film Awards: 2002 Results|website=Сайт прэміі «[[BAFTA]]»|language=en|access-date=2026-04-29|url-status=live}}</ref> <ref name="BBC, 21st Century’s 100 greatest films">{{cite web|url=https://www.bbc.com/culture/article/20160819-the-21st-centurys-100-greatest-films|title=The best that cinema has had to offer since 2000 as picked by 177 film critics from around the world.|date=2016-08-19|website=[[BBC]]|language=en|access-date=2026-04-29|url-status=live}}</ref> <ref name="BBC News">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/entertainment/2002/oscars_2002/1789101.stm|title=Composer Tiersen serenades Amelie|author=Michael Hubbard|date=2002-01-30|website=[[BBC|BBC News]]|language=en|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Box Office Mojo">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1430488577/|title=Amélie|website=[[Box Office Mojo]]|language=en|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Cesar 2002">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2002/|title=La Cérémonie des César 2002|website=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|language=fr|access-date=2026-04-29}}</ref> <ref name="Cinema after Kieslowski">{{cite web|url=https://culture.pl/pl/artykul/rozmowy-z-mistrzem-czyli-kino-po-kieslowskim|title=Rozmowy z mistrzem – czyli kino po Kieślowskim|author=Bartosz Staszczyszyn|date=2015-06-15|website=[[Culture.pl]]|language=pl|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="EFA 2001">{{cite web|url=https://www.europeanfilmawards.eu/award-edition/awards-2001/|title=European Film Awards 2001|website=Сайт [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]]|language=en|access-date=2026-04-29|url-status=live}}</ref> <ref name="Empire, 100 Best Films">{{cite web|url=https://www.empireonline.com/movies/features/100-greatest-world-cinema-films/|title=The 100 Best Films Of World Cinema|date=2019-09-23|website=[[Empire (часопіс)|Empire]]|language=en|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="FilmAffinity">{{cite web|url=https://www.filmaffinity.com/en/film151039.html|title=Amelie|website=[[FilmAffinity]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Golden Globes 2002">{{cite web|url=https://goldenglobes.com/film/amelie/|title=Amélie|website=Сайт прэміі «[[Залаты глобус]]»|language=en|access-date=2026-04-29|url-status=live}}</ref> <ref name="Goya 2002">{{cite web|url=https://www.premiosgoya.com/16-edicion/nominaciones/por-categoria/|title=Estas son las nominaciones de los Premios Goya 2002|website=Сайт прэміі «[[Гоя (прэмія)|Гоя]]»|language=es|access-date=2026-04-29}}</ref> <ref name="Guinness">{{cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/highest-box-office-film-gross-for-a-french-film|title=Highest box office film gross for a French film|website=Сайт [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігі рэкордаў Гінэса]]|language=es|access-date=2026-04-29}}</ref> <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain (2001) — IMDb|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/awards|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Awards|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="IMDb, Release Info">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/releaseinfo|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Release info|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="IMDb, Top 250">{{cite web|url=https://www.imdb.com/chart/top|title=Top Rated Movies|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-29|url-status=live}}</ref> <ref name="JPBox Office">{{cite web|url=https://www.jpbox-office.com/fichfilm.php?id=2076|title=Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain|website=[[JPBox Office]]|language=fr|access-date=2026-04-21|url-status=live}}</ref> <ref name="JPBox Office, France 2001">{{cite web|url=https://www.jpbox-office.com/v9_charts_total.php?view=2&filtre=datefr&variable=2001&limite=0&idorigine=2076|title=Les entrees en France {{!}} Annee: 2001|website=[[JPBox Office]]|language=fr|access-date=2026-04-21|url-status=live}}</ref> <ref name="KinoPoisk">{{cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/film/341/|title=Амели (2001)|website=[[КиноПоиск]]|language=ru|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="La Double vie de Véronique">{{кніга|аўтар=Alain Martin.|частка=|загаловак=La Double vie de Véronique, au coeur du film de Kieslowski|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=0WoT4KZkvTkC|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=c/o Irenka|год=2006|том=|pages=196|allpages=208|серыя=|isbn=978-2-9522785-1-5}}</ref> <ref name="La Presse">{{cite web|url=https://www.lapresse.ca/cinema/festivals-de-cinema/festival-de-cannes/201805/19/01-5182501-vanessa-paradis-aurait-pu-etre-amelie-poulain.php|title=Vanessa Paradis aurait pu être... Amélie Poulain!|author=Marc-André Lussier|date=2018-05-19|website=[[La Presse]]|language=fr|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="Le Cargo!">{{cite web|url=https://www.lecargo.org/spip/yann-tiersen/la-peur-du-manque/article7007.html|title=Yann Tiersen - La peur du manque|author=|date=2001-04-01|website=[[Le Cargo!]]|language=fr|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Le Parisien">{{cite web|url=https://www.leparisien.fr/culture-loisirs/amelie-poulain-a-failli-ne-jamais-exister-04-09-2002-2003373896.php|title=« Amélie Poulain » a failli ne jamais exister !|author=Stéphane Lepoittevin|date=2002-09-04|website=[[Le Parisien]]|language=fr|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Mental Floss">{{cite web|url=https://www.mentalfloss.com/article/66614/13-whimsical-facts-about-amelie|title=13 Whimsical Facts About Amélie|author=Eric D Snider|date=2015-07-30|website=[[Mental Floss]]|language=en|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="Metacritic">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/amelie/|title=Amélie|website=[[Metacritic]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Michigan Daily">{{cite web|url=https://www.michigandaily.com/uncategorized/audrey-tautou-and-french-film-amelie-are-pure-movie-magic/|title=Audrey Tautou and French film `Amelie’ are pure movie magic|author=Jeff Dickerson|date=2002-04-10|website=[[The Michigan Daily]]|language=en|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="Roger Ebert review">{{cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/amelie-2001|title=Amelie|author=[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]|date=2001-11-09|website=Сайт [[Роджэр Эберт|Роджэра Эберта]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Rotten Tomatoes">{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/amelie|title=Amélie|website=[[Rotten Tomatoes]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Screen Daily, 2002-01-22">{{cite web|url=https://www.screendaily.com/amelie-becomes-north-americas-favourite/408061.article|title=Amelie becomes North America's favourite|date=2002-01-22|website=[[Screen Daily]]|language=en|access-date=2026-04-21|url-status=live}}</ref> }} == Літаратура == === Кнігі === * {{кніга|ref=Vanderschelden|аўтар=Isabelle Vanderschelden.|частка=|загаловак=Amélie: Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain (Jean-Pierre Jeunet, 2001)|арыгінал=|спасылка=https://books.google.co.uk/books?id=seVkAAAAMAAJ|адказны=|выданне=|месца=London|выдавецтва=I.B.Tauris|год=2007|том=|pages=|allpages=114|серыя=Ciné-File French Film Guides|isbn=978-1-8451-1375-9|doi=10.5040/9780755699698}} === Артыкулы === * {{артыкул|ref=Малинина|аўтар=Малинина Ю.|загаловак=Из Парижа с любовью. По следам картины «Амели»|арыгінал=|спасылка=|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=МКбульвар|тып=журнал|месца=|выдавецтва=ЗАО «Полиграфический комплекс „Экстра-М“»|год=2011|выпуск=|volume=|нумар=26 сентября — 2 октября 2011|старонкі=64—65|isbn=|issn=1682-6930|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=be}} == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}} * {{imdb title|id=0211915|title=Амелі}} * [https://vk.com/ameliby «НЕВЕРАГОДНЫ ЛЁС АМЭЛІ ПУЛЕН» па-беларуску!] {{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Залаты арол» за найлепшы замежны фільм у расійскім пракаце}} {{Прэмія «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм}} {{Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Далас—Форт-Уэрта за найлепшы фільм на замежнай мове}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Чыкага за найлепшы фільм на замежнай мове}} [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2001 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Германіі 2001 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі 2001 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Германіі]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Парыж]] [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Парыжы]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Гіёма Ларана]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Ян Цьерсен]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм]] bfuqtgm08kqmw4dg13jmf0neouz6bah Качышчанскі сельсавет 0 197140 5133621 4719739 2026-04-29T13:37:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133621 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Качышчанскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Ельскі раён]] |Уключае = 7 населеных пунктаў |Сталіца = [[Кочышчы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 587 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часовойпояс = +2 |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Качы́шчанскі сельсавет''' — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Ельскі раён|Ельскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Кочышчы]]. == Гісторыя == Утвораны [[20 жніўня]] [[1924]] года як '''Качышчаўскі сельсавет''' у складзе [[Каралінскі раён|Каралінскага раёна]] [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Кочышча]]. З [[26 ліпеня]] [[1930]] года Каралінскага раёна БССР, з [[5 лютага]] [[1931]] года Ельскага раёна БССР, з [[21 чэрвеня]] [[1935]] года — Мазырскай акругі, з [[20 лютага]] [[1938]] года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з [[8 студзеня]] [[1954]] года — Гомельскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Качышчаўскага сельсавета 9 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|83}}</ref>. 17 лістапада 2005 года скасавана вёска [[Ястрабля]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201/2005-201(003-022).pdf&oldDocPage=5 Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210602212348/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201%2F2005-201%28003-022%29.pdf&oldDocPage=5|date=2 чэрвеня 2021}}</ref>. 28 снежня 2005 года сельсавет перайменаваны ў Качышчанскі<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-14/2006-14(002-020).pdf&oldDocPage=7 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 28 декабря 2005 г. № 210 О переименовании сельсоветов Гомельской области]</ref>. 21 жніўня 2020 года скасавана вёска [[Белякі (Ельскі раён)|Белякі]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D920g0103970&p1=1 Решение Ельского районного Совета депутатов от 21 августа 2020 г. № 128 Об упразднении сельских населенных пунктов Ельского района]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (8 населеных пунктаў) — 741 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 84,6 % — [[беларусы]], 7,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 5,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,3 % — [[малдаване ў Беларусі|малдаване]], 0,9 % — [[немцы ў Беларусі|немцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=19 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (8 населеных пунктаў) — 587 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|107371}} {{Качышчанскі сельсавет}} {{Ельскі раён}} [[Катэгорыя:Качышчанскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] std2i8s36eqb8vjlwbznrq0irqnnxlp Бабруйскі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж 0 203344 5133886 4765831 2026-04-30T07:23:51Z ~2026-26362-15 167421 5133886 wikitext text/x-wiki {{Картка каледжа | назва = | скарачэнне = | выява = | эмблема = | арыгінал = | заснаваны = | дырэктар = | размяшчэнне = | сайт = | неафіцыйны сайт = | дэвіз = | адрас = |}} '''Бабруйскі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж''' — каледж у г.[[Бабруйск]]. Навучанне (дзённае і завочнае) па 3 спецыяльнасцях: бухгалтарскі ўлік, аналіз і кантроль, прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва, правазнаўства. == Біяграфія == Заснаваны ў [[1949]] годзе як школа дзясятнікаў-будаўнікоў. З 1953 г. дзейнічаў як школа бухгалтароў калгасаў, ператвораная ў 1957 г. у сярэднюю сельскагаспадарчую навучальную ўстанову. У 1967 г. было адкрыта другое аддзяленне па падрыхтоўцы тэхнікаў-будаўнікоў. 5 красавіка 2001 г. каледж быў перайменаваны ў «Бабруйскі аграрна-эканамічны каледж». 19 студзеня 2004 г. навучальнай установе прысвоены статус Установа адукацыі «Бабруйскі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж». == 💥💥💥 == * Жопа == Спасылкі == * [http://bgaek.by/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181121020053/http://bgaek.by/ |date=21 лістапада 2018 }} [[Катэгорыя:Бабруйскі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж| ]] [[Катэгорыя:1949 год у Бабруйску]] afvjrgh75ld1e4bab2lsuqcthvw1230 5133888 5133886 2026-04-30T07:26:15Z Naut-rena 148156 Undid edits by [[Special:Contribs/~2026-26362-15|~2026-26362-15]] ([[User talk:~2026-26362-15|talk]]) to last version by Artsiom91Bot 5133888 wikitext text/x-wiki {{Картка каледжа | назва = | скарачэнне = | выява = | эмблема = | арыгінал = | заснаваны = | дырэктар = | размяшчэнне = | сайт = | неафіцыйны сайт = | дэвіз = | адрас = |}} '''Бабруйскі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж''' — каледж у г.[[Бабруйск]]. Навучанне (дзённае і завочнае) па 3 спецыяльнасцях: бухгалтарскі ўлік, аналіз і кантроль, прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва, правазнаўства. == Біяграфія == Заснаваны ў [[1949]] годзе як школа дзясятнікаў-будаўнікоў. З 1953 г. дзейнічаў як школа бухгалтароў калгасаў, ператвораная ў 1957 г. у сярэднюю сельскагаспадарчую навучальную ўстанову. У 1967 г. было адкрыта другое аддзяленне па падрыхтоўцы тэхнікаў-будаўнікоў. 5 красавіка 2001 г. каледж быў перайменаваны ў «Бабруйскі аграрна-эканамічны каледж». 19 студзеня 2004 г. навучальнай установе прысвоены статус Установа адукацыі «Бабруйскі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж». == Літаратура == * Бабруйскі сельскагаспадарчы тэхнікум // Беларуская энцыклапедыя : ў 18 т. Т. 2. /Гал. Рэд. Г.П.Пашкоў. – Мн.,1996. – С.193 == Спасылкі == * [http://bgaek.by/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181121020053/http://bgaek.by/ |date=21 лістапада 2018 }} [[Катэгорыя:Бабруйскі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж| ]] [[Катэгорыя:1949 год у Бабруйску]] 88kibkwv3mb0hn0tt6unrwoa14t29v2 Ігар Васільевіч Жук 0 204446 5133658 5078909 2026-04-29T15:04:47Z IP781584110 134977 афармленне, дэвікіфікацыя дат 5133658 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Жук (значэнні)|Жук}} {{цёзкі2|Ігар Жук}} {{Пісьменнік | Імя = Ігар Жук | Род дзейнасці = літаратуразнавец, філолаг, літаратурны крытык }} '''Ігар Васільевіч Жук''' ({{ДН|13|6|1957}}, в. [[Зані]], [[Мядзельскі раён]] — {{ДС|30|6|2017}}, [[Гродна]]) — беларускі [[літаратуразнавец]], [[літаратурны крытык]] і гісторык літаратуры. [[Доктар філалагічных навук]] ([[2004]]), [[прафесар]] (2006)<ref name="ЭКБ"/>. == Біяграфія == Скончыў у 1979 годзе [[БДУ]] і аспірантуру пры ім. 3 1982 года ў [[Гродзенскі ўніверсітэт імя Купалы|Гродзенскім універсітэце]], у 1991—1995 гадах дэкан<ref name="ЭКБ"/> факультэта беларускай культуры і філалогіі<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/persons/zh/zhuk-ihar.html|title=Жук Ігар – Белліт|date=2023-10-21|access-date=2023-12-31}}</ref>. Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] з 1991 года<ref name=":0" />. Пахаваны на могілках в. [[Гожа]] [[Гродзенскі раён|Гродзенскага раёна]]<ref name=":0" />. == Дзейнасць == Даследаваў праблемы тэорыі празаічнага рытму, атрыбуцыі ананімных твораў, асаблівасці развіцця беларускай літаратуры XX ст. Аўтар навуковых прац «Грамадзянскасць маладой беларускай прозы (70-я гады)» (1986), «Сустрэчны рух: літаратуразнаўчыя эцюды» (1998), «Празаічны тэкст: дынаміка рытмавага існавання (на матэрыялах беларускай літаратуры XX стагоддзя» (2004), адзін з аўтараў кнігі «Матыўная прастора беларускай літаратуры пачатку XX стагоддзя» (2009)<ref name="ЭКБ">{{крыніцы/ЭКБ|3|Жук Ігар Васільевіч}}</ref>. У манаграфіі «Празаічны тэкст: дынаміка рытмавага існавання» распрацаваў арыгінальную канцэпцыю метрадынамікі празаічнага выказвання і ўпершыню ў гісторыі літаратуразнаўства апісаў механізм атрымання з дапамогай камп’ютарнай апрацоўкі тэксту метрычных аўтарскіх эталонаў, разгледзеў сістэму іх дынамічнага ўзаемадзеяння. Адлюстраваны ў іх г. зв. «рытмічны інстынкт» адкрывае новыя магчымасці для аналізу асаблівасцей мастацкага стылю майстроў беларускае прозы — [[Янка Брыль|Я. Брыля]], [[Васіль Быкаў|В. Быкава]], [[Максім Гарэцкі|М. Гарэцкага]], [[Іван Мележ|І. Мележа]], [[Кузьма Чорны|К. Чорнага]].<ref>{{Кніга |аўтар = Ігар Жук |загаловак = Празаічны тэкст: дынаміка рытмавага існавання |спасылка = http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9702&lang=EN |месца = [[Гродна]] |выдавецтва = Міністэрства адукацыі Беларусі, [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы]] |год = 2003 |старонак = 112 |isbn = 985-417-526-Х }}</ref> == Бібліяграфія == * {{Кніга |аўтар = Ігар Жук |загаловак = Сустрэчны рух (літаратуразнаўчыя эцюды) |спасылка = http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9702&lang=EN |месца = [[Гродна]] |выдавецтва = Гродзенскае абласное аддзяленне [[Беларускі фонд культуры|Беларускага фонду культуры]] |год = 1998 |старонак = 112 }} * {{Кніга |аўтар = Ігар Жук |загаловак = Празаічны тэкст: дынаміка рытмавага існавання |спасылка = http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9702&lang=EN |месца = [[Гродна]] |выдавецтва = Міністэрства адукацыі Беларусі, [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы]] |год = 2003 |старонак = 112 |isbn = 985-417-526-Х }} * {{Артыкул | аўтар = Ігар Жук | загаловак = «Відзенне» Бацькаўшчыны або метафізіка шляху ў «нашаніўскай» лірыцы Янкі Купалы | спасылка = http://pbc.biaman.pl/Content/15559/Bialorutenistyka02-srodek.pdf | выданне = Białorutenistyka Białostocka | месца = [[Беласток]] | год = 2010 | том = 2 | старонкі = 7—20 | issn = 2081-1515 }} * {{Артыкул |аўтар = Ігар Жук |загаловак = Цывілізацыйны акт «Зорнага неба»: нататкі на палях адной кнігі пра літаратуру |спасылка = http://www.lim.by/limbyfiles/mal4_2012.pdf |выданне = [[Маладосць]] |месца = Мінск |год = 2012 |нумар = 4 |старонкі = 73—77 |issn = 0131-2308 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140925084551/http://www.lim.by/limbyfiles/mal4_2012.pdf |archive-date = 25 верасня 2014 }} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭКБ|3|Жук Ігар Васільевіч}} {{DEFAULTSORT:Жук Ігар Васільевіч}} [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Купалазнаўцы]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] gve6m7rpb6rwhz6jfceb6npb5jl1jjh Крайскі сельсавет 0 215803 5133788 4649455 2026-04-30T00:40:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133788 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крайскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Лагойскі раён]] |Уключае = 30 населеных пунктаў |Сталіца = [[Крайск]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1415 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = http://www.logoysk.gov.by/rukovodstvo/selskie-ispolnitelnye-komitety/item/130-krajskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.html |Заўвагі = }} '''Кра́йскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лагойскі раён|Лагойскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. вёска) [[Крайск]]. Размешчаны ў паўночна-заходняй частцы раёна. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Плешчаніцкі раён|Плешчаніцкага раёна]] [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Мінская акруга|Мінскай акругі]]. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў Плешчаніцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Лагойскага раёна. 28 мая 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Нястанавіцкі сельсавет|Нястанавіцкага сельсавета]] (19 населеных пунктаў: аграгарадок [[Малыя Нястанавічы]], вёскі [[Асінцы]], [[Баброва 1]], [[Баброва 2]], [[Белае (Лагойскі раён)|Белае]], [[Будзенічы (Лагойскі раён)|Будзенічы]], [[Булахаўка]], [[Вялікія Нястанавічы]], [[Гарбоўшчына]], [[Завішына (Лагойскі раён)|Завішына]], [[Завішынская Рудня]], [[Заполле (Крайскі сельсавет)|Заполле]], [[Ляўданшчына]], [[Прагон]], [[Пятроліна]], [[Стрый (Лагойскі раён)|Стрый]], [[Студзянец (Лагойскі раён)|Студзянец]], [[Траянец]], [[Ціхонавічы]])<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (11 населеных пунктаў) — 694 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 93,5 % — [[беларусы]], 4,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=11 кастрычніка 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (30 населеных пунктаў) — 1415 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. На тэрыторыі сельсавета знаходзяцца Крайскае і Нястанавіцкае лясніцтвы. Сельгаспрадпрыемствы: * ААТ «Крайск» * ААТ «Нястанавічы-Агра» {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Літаратура/ЭГБ|4}} С. 327, 328 * {{Літаратура/ЭГБ|5}} С. 512 {{Крайскі сельсавет}} {{Лагойскі раён}} [[Катэгорыя:Крайскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Плешчаніцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] a6iqxulw946upvwc5rlceq21614vf3e Культура (Пухавіцкі раён) 0 216453 5133954 5122240 2026-04-30T09:52:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133954 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Культура |арыгінальная назва = |транслітараваная назва = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |гімн = |першае згадванне = |статус з = |ранейшыя назвы = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |OpenStreetMap = 243018113 }} {{Іншыя значэнні|Культура (значэнні)}} '''Культу́ра'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kuĺtura}}, {{lang-ru|Культура}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 41 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 36 км ад [[Мінск]]а, 18 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]], каля ракі [[Пціч (рака)|Пціч]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]). == Назва == Сімвалічная савецкая назва у супрацьлегласць старым, якія, паводле савецкай ідэалогіі, характарызуюць галечу і бескультурнасць вёскі за часамі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У 1943 годзе ў ходзе нямецкай карнай аперацыі вёска была спалена, забіты 6 жыхароў. Пасля вайны вёска была адноўлена. У 1960 годзе [[пасёлак]]. == Насельніцтва == * 1940 год — 33 двары, 150 жыхароў * 1960 год — 104 жыхары * 1999 год — 28 жыхароў * 2002 год — 14 гаспадарак, 22 жыхары * 2010 год — 20 жыхароў * 2012 год — 13 гаспадарак, 32 жыхары * 2019 год — 61 жыхар<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Эканоміка == У 2013 годзе вёска на тэрыторыі СВК «Агра-Абярэг»<ref name="энцык">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Культура|152}}</ref>. == Спіс вуліц == [[Файл:Kuĺtura, Puchavicki rajon. Культура, Пухавіцкі раён (2021) 04.jpg|міні|Цэнтральная вуліца, 2021 г.]] * Новая вуліца * Усходняя вуліца * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/172ad675f737f2420f74ff556c899940.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21114%26setstreet%3D%26rand%3D0.9067320696694883|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Культура|152}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} *{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 0pv5sr0ghcn249a64qbji7e58pq2v8u Катэгорыя:Барысавы камяні 14 221252 5133887 3643578 2026-04-30T07:25:58Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Помнікі эпіграфікі Беларусі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5133887 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|}} {{catmain}} [[Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Полацкае княства]] [[Катэгорыя:Свяшчэнныя камяні]] [[Катэгорыя:Эпіграфіка]] [[Катэгорыя:Валуны Беларусі]] [[Катэгорыя:Барыс Усяславіч]] [[Катэгорыя:Помнікі эпіграфікі Беларусі]] i9jr57mhtrk671ujvzcwo2xbv35to3v Княгінін 0 228728 5133737 5074911 2026-04-29T19:40:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133737 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Княгінін |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 40|lat_sec = 54 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 10|lon_sec = 13 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Мядзельскі |сельсавет = Княгінінскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1493 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 464 |насельніцтва = 1097 |год перапісу = 1997 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 1797 |паштовы індэкс = 222377 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243011918 }} '''Княгі́нін'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kniahinin}}, {{lang-ru|Княгинин}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910n0028924&q_id=4213166|title=Решение Мядельского районного Совета депутатов от 30 декабря 2009 года № 167 "О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов в агрогородки"|access-date=17 кастрычніка 2025|archive-date=10 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210023002/https://etalonline.by/document/?regnum=d910n0028924&q_id=4213166|url-status=dead}}</ref> у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Княгінінскі сельсавет|Княгінінскага сельсавета]]. [[Княгінін (станцыя)|Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Маладзечна]] — [[Полацк]]. == Гісторыя == Вядомы з 1493 года як Княгінь са згадкі ў [[Літоўская метрыка|Літоўскай метрыкі]], [[шляхта|шляхецкая]] ўласнасць. У XVI стагоддзі кароль [[Жыгімонт Стары]] даў сяло Княгінін [[Е. Слізень|Е. Слізню]], пазней яно перайшло ва ўладанні [[Козел-Паклеўскія|Паклеўскіх-Козелаў]]. Пасля адміністрацыйнай рэформы 1565-1566 гадоў, маёнтак у [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. З 1713 года ў маёнтку вядома царква, да 1860-х гадоў была [[уніяцтва|ўніяцкай]], паводле падання, заснавана Радзевічам. З 1793 года Княгінін у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], быў цэнтрам воласці [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]], у складзе воласці было 10 сельскіх грамад, 55 паселішч, 473 двары, 6051 жыхар і 17 696 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі. У 1846 годзе маёнтак Княгінін уладанне К. І. Козела і складаўся з 5 вёсак і [[засценак|засценка]]. У маёнтку было 3 [[карчма|карчмы]], 2 [[млын]]ы ([[вадзяны млын|вадзяны]] і [[валовы млын|валовы]]), [[вінакурня]] і 26 дваровых сялян. У 1890 годзе ў вінакурні была паравая машына, працавалі 11 рабочых. З 1866 года ў Княгініне дзейнічала мужчынскае [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]], дзе ў 1892/93 навучальным годзе вучыўся 71 хлопчык, а таксама жаночае народнае вучылішча, дзе ў 1892/93 навучальным годзе вучыліся 15 дзяўчынак. У 1897 годзе сяло, складалася з 12 двароў і 51 жыхара. Тут размяшчалася валасное кіраванне, вучылішча, крама, [[карчма]]. У 1904 годзе сяло і маёнтак Княгінін-Стары. У сяле 17 жыхароў, 2 двары (4 і 5 жыхароў, праваслаўныя){{Удакладніць|камент=як гэта і 17 жыхароў, і 2 "сядзібы праваслаўны 4+5 чалавек", адначасова}}. Маёнтак быў уладаннем Козела і налічваў 46 жыхароў. У маёнтку была царква, сельскі ўрачэбны ўчастак, казённая вінная крама. У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў Княгініне размяшчаўся ваенны шпіталь. На вясковых могілках пахаваныя каля 2,5 тысяч салдат расійскай арміі, якія загінулі ў час [[Нарачанская аперацыя|Нарачанскай аперацыі]], што праводзілася ў сакавіку [[1916]] годзе. У [[1917]] годзе створаны валасны савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў. У [[1918]] годзе ў былым маёнтку была адкрыта школа. З лютага да снежня [[1918]] г. акупіравана [[Кайзераўская Германія|германскімі войскамі]]. З [[1919]] г. ў складзе [[БССР]]. У [[1921]]—[[1939]] гадах [[фальварак]] Стары-Княгінін знаходзіцца ў складзе [[Крывіцкая гміна|Крывіцкай гміны]] [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]], а фальварак Княгінін — у складзе [[Касцяневіцкая гміна|Касцяневіцкай гміны]] [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У фальварках былі 3 двары, 67 жыхароў і 3 двары, 15 жыхароў адпаведна. Таксама тут знаходзіўся паліцэйскі ўчастак. У [[1925]]—[[1927]] гадах у вёсцы быў арганізаваны драматычны гурток пад кіраўніцтвам А. П. Антановіча. Гурток праводзіў асветніцкую работу сярод насельніцтва. У чэрвені 1926 года члены гуртка сталі членамі [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]]. У [[1939]] г. вёска, 19 двароў, 100 жыхароў, царква, паштовае аддзяленне; былы маёнтак Княгінін налічваў 31 жыхара. З верасня 1939 г. ў [[БССР]], з [[12 кастрычніка]] [[1940]] года вёска з'яўляецца цэнтрам [[Княгінінскі сельсавет|Княгініскага сельсавета]] [[Крывіцкі раён|Крывіцкага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] (з [[20 верасня]] [[1944]] года — [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай]]). У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з пачатку ліпеня [[1941]] г. акупіравана [[вермахт|нямецка-фашысцкімі захопнікамі]]. У чэрвені [[1944]] г. партызаны брыгад імя С. М. Будзённага і імя Л. М. Наватара авалодалі чыгуначнай станцыяй Княгінін і ўтрымлівалі яе да падыходу [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]]. У цэнтры вёскі на ўшанаванне памяці 36 землякоў у [[1965]] г. пастаўлены абеліск. У [[1949]] годзе створаны калгас «Шлях да камунізму», куды ўвайшлі 47 гаспадарак вёсак Княгінін і [[Васюлькі]]. З [[1957]] года вёска з'яўляецца цэнтрам [[саўгас]]а «[[Крывічы, саўгас|Крывічы]]». [[20 студзеня]] [[1960]] года вёска ўвайшла ў склад [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. З [[25 снежня]] [[1962]] года вёска знаходзіцца ў складзе [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёна]]. [[12 лістапада]] [[1966]] года — населеныя пункты Княгінін, пасёлак чыгуначнай станцыі Княгінін, Стара-Княгінін, Міцькавічы, Васюлькі былі аб'яднаныя ў адзін — вёску Княгінін. На [[1 студзеня]] [[1997]] года вёска налічвала 464 двары і 1097 жыхароў. З [[2008]] г. [[аграгарадок]]. == Інфраструктура == [[Файл:Княгінін. Вакзал.jpg|thumb|Чыгуначная станцыя]] Па стане на 1997 год у вёсцы размяшчаліся будынак выканаўчага камітэта [[Княгінінскі сельсавет|Княгінінскага сельсавета]], канторы саўгасу, чыгуначнай станцыі, аддзяленні сувязі і ашчаднага банка, [[Дом культуры]], [[бібліятэка]], [[абмулаторыя]], [[аптэка]], комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўвання насельніцтва, сталоўка, 7 крам, 2 прыватныя крамы, сярэдняя школа, дзіцячы садок, хлебапрыёмнае прадпрыемства Вілейскага камбікормавага завода, аддзяленне сельгасхіміі, сельгастэхніка, раённая нарыхтоўчая кантора, гаспадарчы двор саўгаса, рамонтныя майстэрні, жывёлагадоўчы комплекс і [[ферма, сельская гаспадарка|ферма]], міжраённая жыллёва-камунальная гаспадарка, газанапаўняльная станцыя, асфальтава-бетонны завод, малое прадпрыемства «Віком», база райспажыўсаюза. == Славутасці == [[Файл:Княгінін. Драўляная царква.jpg|міні|злева|Свята-Троіцкая царква]] [[Файл:Княгінін. Капліца.jpg|thumb|Капліца]] * [[Троіцкая царква (Княгінін)|Троіцкая драўляная царква]] (другая палова [[ХІХ]] стагоддзя) — {{ГККРБ 4|613Г000434}} * [[Капліца (Княгінін)|Мураваная капліца]] на могілках, пачатак 20 ст. == Ушанаванне памяці == У [[1965]] годзе ў цэнтры Княгініна ў памяць аб 36 вяскоўцах, якія загінулі ў баях у час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], быў усталяваны абеліск. == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Фаміч Адамовіч]] (1900—1937) — партыйны і дзяржаўны дзеяч [[БССР]]. Нарадзіўся ў вёсцы Васюлькі, якая ў 1966 годзе ўвайшла ў склад вёскі Княгінін. * [[Іосіф Аркадзьевіч Антановіч]] (1931—2012) — дзяржаўны дзеяч БССР. * [[Мікалай Андрэевіч Сухій]] (1922—2016) — дзяржаўны дзеяч БССР, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Віктар Арсеньевіч Саковіч]] (1930—2001) — беларускі педагог, Заслужаны настаўнік БССР. == Цікавыя факты == У [[1924]] годзе ўпаўнаважаны ад сялян вёсак [[Княгінін|Васюлькі]], [[Вёска Міцкавічы|Міцкавічы]], Княгінін і чыгуначнай станцыі [[Станцыя Крывічы|Крывічы]] Я. Антановіч падаў школьнаму інспектару [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]] прашэнне замяніць польскую школу ў Княгініне на беларускую, а таксама 32 дэкларацыі на 52 дзяцей, бацькі якіх дабіваліся школы на роднай мове. Інспектар адмовіў, спаслаўшыся на тое, што «мала беларусаў». {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Мядзельскі раён}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{radzima2|knyaginin}} * {{ГБ|http://globustut.by/knyaginin/index.htm}} * {{SgKP|IV|192|Kniahinin, wieś, powiat wilejski}} {{Княгінінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Княгінінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна]] [[Катэгорыя:Княгінін| ]] a72prxgpof9leajef0655h14bk9c8ya Дрыгучы 0 237290 5133973 5133200 2026-04-30T10:40:03Z M.L.Bot 261 афармленне, стыль, арфаграфія 5133973 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дрыгучы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 40|lat_sec = 32 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 59|lon_sec = 13 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Мёрскі |сельсавет = Туркоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243021399 }} '''Дрыгу́чы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dryhučy}}, {{lang-ru|Дригучи}}) — [[вёска]] ў [[Мёрскі раён|Мёрскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Туркоўскі сельсавет|Туркоўскага сельсавета]]. [[Файл:Bitwa dryhucze 1920.png|міні|Бітва пад Дрыгучамі. ліпень 1920 г.]] У 1865 годзе маёнтак Дзісенскага павету, уласнасць шляхецкага роду Каранёўскіх<ref>{{Кніга|загаловак=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo, Warszawa 1900, s. 443.}}</ref>. Падчас [[Польска-савецкая вайна|бальшавіцка-польскай вайны]] летам 1920 года ў ваколіцах [[Бітва пад Дрыгучамі|адбылася бітва]]. У міжваеннай Польшчы ў складзе Мікалаеўскай гміны, Дзісенскага павета Віленскага ваяводства. Станам на 1931 год, 6 дамоў, 36 асоб<ref>{{Кніга|загаловак=Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. 1, Warszawa 1938, s. 20}}</ref>. Паштовае аддзяленне ў Дзісне. Большасць насельніцтва — праваслаўныя. З 16 верасня 1960 года да 26 сакавіка 1973 года ў складзе [[Узменскі сельсавет|Узменскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref><ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 сакавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).</ref>. == Славутасці == * Сядзіба (XIX ст.) * Драўляная капліца == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/driguchi/index.htm}} {{Туркоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Туркоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёна]] emfc0x5o4zz2j4q7jtjoa3vbrathwav Крывая Ніва 0 242108 5133847 4903755 2026-04-30T04:15:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133847 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Крывая Ніва |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 21|lat_sec = 07 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 50|lon_sec = 05 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Касцюковіцкі |сельсавет = Беладубраўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243047176 }} '''Крыва́я Ні́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kryvaja Niva}}, {{lang-ru|Кривая Нива}}) — былая [[вёска]] ў [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Беладубраўскі сельсавет|Беладубраўскага сельсавета]]. Ліквідавана ў 2015 годзе<ref>{{Cite web |url=http://www.pravoby.info/reg/03/686.htm |title=Решение Костюковичского районного Совета депутатов от 30.06.2015 N 11-5 "Об упразднении сельских населенных пунктов Костюковичского района" |access-date=16 кастрычніка 2016 |archive-date=23 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123010758/http://www.pravoby.info/reg/03/686.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Заліўка НП-Беларусь}} n1duqfru9oon350w9mnc7g4t60zrr4e Казулічы 0 242255 5133859 5099472 2026-04-30T05:06:48Z ~2026-26177-79 167415 /* Вядомыя асобы */ удакладнены звесткі пра асобы, звязаныя з гісторыяй вёскі Казулічы 5133859 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Казулічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 16|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 20|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Кіраўскі |сельсавет = Мышкавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243032179 }} '''Казу́лічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Мадзя́ры'''</ref> ({{lang-be-trans|Kazuličy}}, {{lang-ru|Козуличи}}) — [[вёска]] ў [[Кіраўскі раён|Кіраўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Мышкавіцкі сельсавет|Мышкавіцкага сельсавета]]. 11 чэрвеня 1942 фашысты ўчынілі расправу над жыхарамі вёскі Казулічы, дзе загінула 317 чалавек.<ref>{{cite web|language=be|url=http://www.kirovsk.by/2013/08/danina-pamyaci-u-nizkim-paklone/|title=Даніна памяці — ў нізкім паклоне|access-date=10 чэрвеня 2017|archive-date=27 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027174948/http://www.kirovsk.by/2013/08/danina-pamyaci-u-nizkim-paklone/|url-status=dead}}</ref> Да [[22 лютага]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Казуліцкі сельсавет|Казуліцкага сельсавета]]<ref>{{cite web|language=ru|format=pdf|url=http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913m0056729&p1=1|title=Об изменениях в административно-территориальном устройстве Бобруйского и Кировского районов Могилевской области}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца ўа 11 км у напрамку на захад ад горада [[Кіраўск]], за 98 км ад [[Магілёў|Магілёва]]<ref name="bel7">{{Крыніцы/БелЭн|7к}}</ref>. Праз вёску пралягае аўтамабільная дарога {{Таблічка-by|Р|118}}<ref name="atl">{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == У 1943 годзе пад нямецкай акупацыяй дзейнічала пачатковая школа<ref>ДАМВ, ф. 866, воп. 1, спр. 2</ref>. == Насельніцтва == * [[1997]] год — 396 жыхароў, 240 двароў<ref name="bel7" />. == Памятныя мясціны == * Магіла ахвяр [[фашызм]]у. == Вядомыя асобы == *[[Іван Фёдаравіч Габрусь]] (1940–2025) беларускі навуковец, кандыдат філасофскіх навук, дацэнт кафедры філасофіі БДУІР,даследчык фенаменалогіі Э. Гусэрля * [[Уладзімір Аляксандравіч Габрусь]] (нар. [[1948]]) — расійскі грамадскі і палітычны дзеяч. * [[Уладзімір Пятровіч Свірыдаў]] (1897—1963) — [[генерал-лейтэнант]] артылерыі, удзельнік [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]], [[Грамадзянская вайна ў Расіі|грамадзянскай]] і [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай]] войнаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} — С. 435. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=24|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-35-107. Выданне 1982 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мышкавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мышкавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраўскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] svz5ecfb1sl4c5ydota51kkbsej13i0 5133863 5133859 2026-04-30T05:15:49Z ~2026-26177-79 167415 /* Вядомыя асобы */ 5133863 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Казулічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 16|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 20|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Кіраўскі |сельсавет = Мышкавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243032179 }} '''Казу́лічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Мадзя́ры'''</ref> ({{lang-be-trans|Kazuličy}}, {{lang-ru|Козуличи}}) — [[вёска]] ў [[Кіраўскі раён|Кіраўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Мышкавіцкі сельсавет|Мышкавіцкага сельсавета]]. 11 чэрвеня 1942 фашысты ўчынілі расправу над жыхарамі вёскі Казулічы, дзе загінула 317 чалавек.<ref>{{cite web|language=be|url=http://www.kirovsk.by/2013/08/danina-pamyaci-u-nizkim-paklone/|title=Даніна памяці — ў нізкім паклоне|access-date=10 чэрвеня 2017|archive-date=27 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027174948/http://www.kirovsk.by/2013/08/danina-pamyaci-u-nizkim-paklone/|url-status=dead}}</ref> Да [[22 лютага]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Казуліцкі сельсавет|Казуліцкага сельсавета]]<ref>{{cite web|language=ru|format=pdf|url=http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913m0056729&p1=1|title=Об изменениях в административно-территориальном устройстве Бобруйского и Кировского районов Могилевской области}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца ўа 11 км у напрамку на захад ад горада [[Кіраўск]], за 98 км ад [[Магілёў|Магілёва]]<ref name="bel7">{{Крыніцы/БелЭн|7к}}</ref>. Праз вёску пралягае аўтамабільная дарога {{Таблічка-by|Р|118}}<ref name="atl">{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == У 1943 годзе пад нямецкай акупацыяй дзейнічала пачатковая школа<ref>ДАМВ, ф. 866, воп. 1, спр. 2</ref>. == Насельніцтва == * [[1997]] год — 396 жыхароў, 240 двароў<ref name="bel7" />. == Памятныя мясціны == * Магіла ахвяр [[фашызм]]у. == Вядомыя асобы == *[[Іван Фёдаравіч Габрусь]] (1940–2025) беларускі навуковец, кандыдат філасофскіх навук, дацэнт кафедры філасофіі БДУІР, даследчык фенаменалогіі Э. Гусэрля * [[Уладзімір Аляксандравіч Габрусь]] (нар. [[1948]]) — расійскі грамадскі і палітычны дзеяч. * [[Уладзімір Пятровіч Свірыдаў]] (1897—1963) — [[генерал-лейтэнант]] артылерыі, удзельнік [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]], [[Грамадзянская вайна ў Расіі|грамадзянскай]] і [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай]] войнаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} — С. 435. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=24|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-35-107. Выданне 1982 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мышкавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мышкавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраўскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] dqe7o9y2m3clcost08k457hdcfi7yc3 5133864 5133863 2026-04-30T05:20:12Z ~2026-26177-79 167415 /* Вядомыя асобы */ звесткі аб людзях,і звязаных з гісторыяй вёскі Казулічы 5133864 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Казулічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 16|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 20|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Кіраўскі |сельсавет = Мышкавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243032179 }} '''Казу́лічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Мадзя́ры'''</ref> ({{lang-be-trans|Kazuličy}}, {{lang-ru|Козуличи}}) — [[вёска]] ў [[Кіраўскі раён|Кіраўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Мышкавіцкі сельсавет|Мышкавіцкага сельсавета]]. 11 чэрвеня 1942 фашысты ўчынілі расправу над жыхарамі вёскі Казулічы, дзе загінула 317 чалавек.<ref>{{cite web|language=be|url=http://www.kirovsk.by/2013/08/danina-pamyaci-u-nizkim-paklone/|title=Даніна памяці — ў нізкім паклоне|access-date=10 чэрвеня 2017|archive-date=27 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027174948/http://www.kirovsk.by/2013/08/danina-pamyaci-u-nizkim-paklone/|url-status=dead}}</ref> Да [[22 лютага]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Казуліцкі сельсавет|Казуліцкага сельсавета]]<ref>{{cite web|language=ru|format=pdf|url=http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913m0056729&p1=1|title=Об изменениях в административно-территориальном устройстве Бобруйского и Кировского районов Могилевской области}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца ўа 11 км у напрамку на захад ад горада [[Кіраўск]], за 98 км ад [[Магілёў|Магілёва]]<ref name="bel7">{{Крыніцы/БелЭн|7к}}</ref>. Праз вёску пралягае аўтамабільная дарога {{Таблічка-by|Р|118}}<ref name="atl">{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == У 1943 годзе пад нямецкай акупацыяй дзейнічала пачатковая школа<ref>ДАМВ, ф. 866, воп. 1, спр. 2</ref>. == Насельніцтва == * [[1997]] год — 396 жыхароў, 240 двароў<ref name="bel7" />. == Памятныя мясціны == * Магіла ахвяр [[фашызм]]у. == Вядомыя асобы == *[[Іван Фёдаравіч Габрусь]] (1940–2025) беларускі навуковец, кандыдат філасофскіх навук, дацэнт кафедры філасофіі БДУІР, даследчык фенаменалогіі Э. Гусэрля *[[Тамара Віктараўна Габрусь]] (нар. 1945) беларуская даследчыца гісторыі архітэктуры, доктар мастацтвазнаўства * [[Уладзімір Аляксандравіч Габрусь]] (нар. [[1948]]) — расійскі грамадскі і палітычны дзеяч. * [[Уладзімір Пятровіч Свірыдаў]] (1897—1963) — [[генерал-лейтэнант]] артылерыі, удзельнік [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]], [[Грамадзянская вайна ў Расіі|грамадзянскай]] і [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай]] войнаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} — С. 435. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=24|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-35-107. Выданне 1982 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мышкавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мышкавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраўскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 78imopwg9dgnog4ea7nxhae8ixmrh6z 5133867 5133864 2026-04-30T05:21:54Z ~2026-26177-79 167415 /* Вядомыя асобы */ Выпраўлена памылка друку 5133867 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Казулічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 16|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 20|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Кіраўскі |сельсавет = Мышкавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243032179 }} '''Казу́лічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Мадзя́ры'''</ref> ({{lang-be-trans|Kazuličy}}, {{lang-ru|Козуличи}}) — [[вёска]] ў [[Кіраўскі раён|Кіраўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Мышкавіцкі сельсавет|Мышкавіцкага сельсавета]]. 11 чэрвеня 1942 фашысты ўчынілі расправу над жыхарамі вёскі Казулічы, дзе загінула 317 чалавек.<ref>{{cite web|language=be|url=http://www.kirovsk.by/2013/08/danina-pamyaci-u-nizkim-paklone/|title=Даніна памяці — ў нізкім паклоне|access-date=10 чэрвеня 2017|archive-date=27 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027174948/http://www.kirovsk.by/2013/08/danina-pamyaci-u-nizkim-paklone/|url-status=dead}}</ref> Да [[22 лютага]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Казуліцкі сельсавет|Казуліцкага сельсавета]]<ref>{{cite web|language=ru|format=pdf|url=http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913m0056729&p1=1|title=Об изменениях в административно-территориальном устройстве Бобруйского и Кировского районов Могилевской области}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца ўа 11 км у напрамку на захад ад горада [[Кіраўск]], за 98 км ад [[Магілёў|Магілёва]]<ref name="bel7">{{Крыніцы/БелЭн|7к}}</ref>. Праз вёску пралягае аўтамабільная дарога {{Таблічка-by|Р|118}}<ref name="atl">{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == У 1943 годзе пад нямецкай акупацыяй дзейнічала пачатковая школа<ref>ДАМВ, ф. 866, воп. 1, спр. 2</ref>. == Насельніцтва == * [[1997]] год — 396 жыхароў, 240 двароў<ref name="bel7" />. == Памятныя мясціны == * Магіла ахвяр [[фашызм]]у. == Вядомыя асобы == *[[Іван Фёдаравіч Габрусь]] (1940–2025) беларускі навуковец, кандыдат філасофскіх навук, дацэнт кафедры філасофіі БДУІР, даследчык фенаменалогіі Э. Гусэрля *[[Тамара Віктараўна Габрусь]] (нар. 1945) беларуская даследчыца гісторыі архітэктуры, доктар мастацтвазнаўства, член-карэспандэнт Беларускай акадэміі архітэктуры * [[Уладзімір Аляксандравіч Габрусь]] (нар. [[1948]]) — расійскі грамадскі і палітычны дзеяч. * [[Уладзімір Пятровіч Свірыдаў]] (1897—1963) — [[генерал-лейтэнант]] артылерыі, удзельнік [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]], [[Грамадзянская вайна ў Расіі|грамадзянскай]] і [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай]] войнаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} — С. 435. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=24|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-35-107. Выданне 1982 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мышкавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мышкавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраўскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] nu7p91ddxziyvk3axemv88mwglp52jw 5133868 5133867 2026-04-30T05:25:07Z ~2026-26177-79 167415 /* Вядомыя асобы */ звесткі аб людзях, звязаных з гісторыяй вёскі Казулічы 5133868 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Казулічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 16|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 20|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Кіраўскі |сельсавет = Мышкавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243032179 }} '''Казу́лічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Мадзя́ры'''</ref> ({{lang-be-trans|Kazuličy}}, {{lang-ru|Козуличи}}) — [[вёска]] ў [[Кіраўскі раён|Кіраўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Мышкавіцкі сельсавет|Мышкавіцкага сельсавета]]. 11 чэрвеня 1942 фашысты ўчынілі расправу над жыхарамі вёскі Казулічы, дзе загінула 317 чалавек.<ref>{{cite web|language=be|url=http://www.kirovsk.by/2013/08/danina-pamyaci-u-nizkim-paklone/|title=Даніна памяці — ў нізкім паклоне|access-date=10 чэрвеня 2017|archive-date=27 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027174948/http://www.kirovsk.by/2013/08/danina-pamyaci-u-nizkim-paklone/|url-status=dead}}</ref> Да [[22 лютага]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Казуліцкі сельсавет|Казуліцкага сельсавета]]<ref>{{cite web|language=ru|format=pdf|url=http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913m0056729&p1=1|title=Об изменениях в административно-территориальном устройстве Бобруйского и Кировского районов Могилевской области}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца ўа 11 км у напрамку на захад ад горада [[Кіраўск]], за 98 км ад [[Магілёў|Магілёва]]<ref name="bel7">{{Крыніцы/БелЭн|7к}}</ref>. Праз вёску пралягае аўтамабільная дарога {{Таблічка-by|Р|118}}<ref name="atl">{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == У 1943 годзе пад нямецкай акупацыяй дзейнічала пачатковая школа<ref>ДАМВ, ф. 866, воп. 1, спр. 2</ref>. == Насельніцтва == * [[1997]] год — 396 жыхароў, 240 двароў<ref name="bel7" />. == Памятныя мясціны == * Магіла ахвяр [[фашызм]]у. == Вядомыя асобы == *[[Іван Фёдаравіч Габрусь]] (1940–2025) беларускі навуковец, кандыдат філасофскіх навук, дацэнт кафедры філасофіі БДУІР, даследчык фенаменалогіі Э. Гусэрля *[[Тамара Віктараўна Габрусь]] (нар. 1945) беларуская даследчыца гісторыі архітэктуры, доктар мастацтвазнаўства, член-карэспандэнт Беларускай акадэміі архітэктуры *[[Габрусь Юры Іванавіч]] (нар. 1981) беларускі арганіст, музыказнаўца, педагог, даследчык беларускага арганнага кантэкста * [[Уладзімір Аляксандравіч Габрусь]] (нар. [[1948]]) — расійскі грамадскі і палітычны дзеяч. * [[Уладзімір Пятровіч Свірыдаў]] (1897—1963) — [[генерал-лейтэнант]] артылерыі, удзельнік [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]], [[Грамадзянская вайна ў Расіі|грамадзянскай]] і [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай]] войнаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} — С. 435. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=24|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-35-107. Выданне 1982 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мышкавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мышкавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраўскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 7krh23j6vvtefpk9i48fdx1ghqasuin 5133870 5133868 2026-04-30T05:26:17Z ~2026-26177-79 167415 /* Вядомыя асобы */ Выпраўлены правапіс 5133870 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Казулічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 16|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 20|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Кіраўскі |сельсавет = Мышкавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243032179 }} '''Казу́лічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Мадзя́ры'''</ref> ({{lang-be-trans|Kazuličy}}, {{lang-ru|Козуличи}}) — [[вёска]] ў [[Кіраўскі раён|Кіраўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Мышкавіцкі сельсавет|Мышкавіцкага сельсавета]]. 11 чэрвеня 1942 фашысты ўчынілі расправу над жыхарамі вёскі Казулічы, дзе загінула 317 чалавек.<ref>{{cite web|language=be|url=http://www.kirovsk.by/2013/08/danina-pamyaci-u-nizkim-paklone/|title=Даніна памяці — ў нізкім паклоне|access-date=10 чэрвеня 2017|archive-date=27 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027174948/http://www.kirovsk.by/2013/08/danina-pamyaci-u-nizkim-paklone/|url-status=dead}}</ref> Да [[22 лютага]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Казуліцкі сельсавет|Казуліцкага сельсавета]]<ref>{{cite web|language=ru|format=pdf|url=http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913m0056729&p1=1|title=Об изменениях в административно-территориальном устройстве Бобруйского и Кировского районов Могилевской области}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца ўа 11 км у напрамку на захад ад горада [[Кіраўск]], за 98 км ад [[Магілёў|Магілёва]]<ref name="bel7">{{Крыніцы/БелЭн|7к}}</ref>. Праз вёску пралягае аўтамабільная дарога {{Таблічка-by|Р|118}}<ref name="atl">{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == У 1943 годзе пад нямецкай акупацыяй дзейнічала пачатковая школа<ref>ДАМВ, ф. 866, воп. 1, спр. 2</ref>. == Насельніцтва == * [[1997]] год — 396 жыхароў, 240 двароў<ref name="bel7" />. == Памятныя мясціны == * Магіла ахвяр [[фашызм]]у. == Вядомыя асобы == *[[Іван Фёдаравіч Габрусь]] (1940–2025) беларускі навуковец, кандыдат філасофскіх навук, дацэнт кафедры філасофіі БДУІР, даследчык фенаменалогіі Э. Гусэрля *[[Тамара Віктараўна Габрусь]] (нар. 1945) беларуская даследчыца гісторыі архітэктуры, доктар мастацтвазнаўства, член-карэспандэнт Беларускай акадэміі архітэктуры *[[Габрусь Юры Іванавіч]] (нар. 1981) беларускі арганіст, музыказнаўца, педагог, даследчык праблем беларускай арганнай культуры * [[Уладзімір Аляксандравіч Габрусь]] (нар. [[1948]]) — расійскі грамадскі і палітычны дзеяч. * [[Уладзімір Пятровіч Свірыдаў]] (1897—1963) — [[генерал-лейтэнант]] артылерыі, удзельнік [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]], [[Грамадзянская вайна ў Расіі|грамадзянскай]] і [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай]] войнаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} — С. 435. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=24|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-35-107. Выданне 1982 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мышкавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мышкавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраўскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] b53or9l5bdf7758hotl6lpal0o9t9pa 5133871 5133870 2026-04-30T05:27:37Z ~2026-26177-79 167415 /* Вядомыя асобы */ Выпраўлены правапіс 5133871 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Казулічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 16|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 20|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Кіраўскі |сельсавет = Мышкавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243032179 }} '''Казу́лічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Мадзя́ры'''</ref> ({{lang-be-trans|Kazuličy}}, {{lang-ru|Козуличи}}) — [[вёска]] ў [[Кіраўскі раён|Кіраўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Мышкавіцкі сельсавет|Мышкавіцкага сельсавета]]. 11 чэрвеня 1942 фашысты ўчынілі расправу над жыхарамі вёскі Казулічы, дзе загінула 317 чалавек.<ref>{{cite web|language=be|url=http://www.kirovsk.by/2013/08/danina-pamyaci-u-nizkim-paklone/|title=Даніна памяці — ў нізкім паклоне|access-date=10 чэрвеня 2017|archive-date=27 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027174948/http://www.kirovsk.by/2013/08/danina-pamyaci-u-nizkim-paklone/|url-status=dead}}</ref> Да [[22 лютага]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Казуліцкі сельсавет|Казуліцкага сельсавета]]<ref>{{cite web|language=ru|format=pdf|url=http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913m0056729&p1=1|title=Об изменениях в административно-территориальном устройстве Бобруйского и Кировского районов Могилевской области}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца ўа 11 км у напрамку на захад ад горада [[Кіраўск]], за 98 км ад [[Магілёў|Магілёва]]<ref name="bel7">{{Крыніцы/БелЭн|7к}}</ref>. Праз вёску пралягае аўтамабільная дарога {{Таблічка-by|Р|118}}<ref name="atl">{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == У 1943 годзе пад нямецкай акупацыяй дзейнічала пачатковая школа<ref>ДАМВ, ф. 866, воп. 1, спр. 2</ref>. == Насельніцтва == * [[1997]] год — 396 жыхароў, 240 двароў<ref name="bel7" />. == Памятныя мясціны == * Магіла ахвяр [[фашызм]]у. == Вядомыя асобы == *[[Іван Фёдаравіч Габрусь]] (1940–2025) – беларускі навуковец, кандыдат філасофскіх навук, дацэнт кафедры філасофіі БДУІР, даследчык фенаменалогіі Э. Гусэрля *[[Тамара Віктараўна Габрусь]] (нар. 1945) – беларуская даследчыца гісторыі архітэктуры, доктар мастацтвазнаўства, член-карэспандэнт Беларускай акадэміі архітэктуры *[[Габрусь Юры Іванавіч]] (нар. 1981) – беларускі арганіст, музыказнаўца, педагог, даследчык праблем беларускай арганнай культуры * [[Уладзімір Аляксандравіч Габрусь]] (нар. [[1948]]) — расійскі грамадскі і палітычны дзеяч. * [[Уладзімір Пятровіч Свірыдаў]] (1897—1963) — [[генерал-лейтэнант]] артылерыі, удзельнік [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]], [[Грамадзянская вайна ў Расіі|грамадзянскай]] і [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай]] войнаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} — С. 435. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=24|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-35-107. Выданне 1982 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мышкавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мышкавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраўскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] lxaqdejepibtjjw6fz8dzmw4kbiwbe4 5133873 5133871 2026-04-30T05:28:53Z ~2026-26177-79 167415 /* Вядомыя асобы */ Выпраўлена памылка друку 5133873 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Казулічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 16|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 20|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Кіраўскі |сельсавет = Мышкавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243032179 }} '''Казу́лічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Мадзя́ры'''</ref> ({{lang-be-trans|Kazuličy}}, {{lang-ru|Козуличи}}) — [[вёска]] ў [[Кіраўскі раён|Кіраўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Мышкавіцкі сельсавет|Мышкавіцкага сельсавета]]. 11 чэрвеня 1942 фашысты ўчынілі расправу над жыхарамі вёскі Казулічы, дзе загінула 317 чалавек.<ref>{{cite web|language=be|url=http://www.kirovsk.by/2013/08/danina-pamyaci-u-nizkim-paklone/|title=Даніна памяці — ў нізкім паклоне|access-date=10 чэрвеня 2017|archive-date=27 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027174948/http://www.kirovsk.by/2013/08/danina-pamyaci-u-nizkim-paklone/|url-status=dead}}</ref> Да [[22 лютага]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Казуліцкі сельсавет|Казуліцкага сельсавета]]<ref>{{cite web|language=ru|format=pdf|url=http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913m0056729&p1=1|title=Об изменениях в административно-территориальном устройстве Бобруйского и Кировского районов Могилевской области}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца ўа 11 км у напрамку на захад ад горада [[Кіраўск]], за 98 км ад [[Магілёў|Магілёва]]<ref name="bel7">{{Крыніцы/БелЭн|7к}}</ref>. Праз вёску пралягае аўтамабільная дарога {{Таблічка-by|Р|118}}<ref name="atl">{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == У 1943 годзе пад нямецкай акупацыяй дзейнічала пачатковая школа<ref>ДАМВ, ф. 866, воп. 1, спр. 2</ref>. == Насельніцтва == * [[1997]] год — 396 жыхароў, 240 двароў<ref name="bel7" />. == Памятныя мясціны == * Магіла ахвяр [[фашызм]]у. == Вядомыя асобы == *[[Іван Фёдаравіч Габрусь]] (1940–2025) – беларускі навуковец, кандыдат філасофскіх навук, дацэнт кафедры філасофіі БДУІР, даследчык фенаменалогіі Э. Гусэрля *[[Тамара Віктараўна Габрусь]] (нар. 1945) – беларуская даследчыца гісторыі архітэктуры, доктар мастацтвазнаўства, член-карэспандэнт Беларускай акадэміі архітэктуры *[[Юры Іванавіч Габрусь]] (нар. 1981) – беларускі арганіст, музыказнаўца, педагог, даследчык праблем беларускай арганнай культуры * [[Уладзімір Аляксандравіч Габрусь]] (нар. [[1948]]) — расійскі грамадскі і палітычны дзеяч. * [[Уладзімір Пятровіч Свірыдаў]] (1897—1963) — [[генерал-лейтэнант]] артылерыі, удзельнік [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]], [[Грамадзянская вайна ў Расіі|грамадзянскай]] і [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай]] войнаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} — С. 435. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=24|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-35-107. Выданне 1982 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мышкавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мышкавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраўскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 4dju7njkdnu1h5u9qeawrfwrfrqwwrz Кругавец-Калініна 0 246326 5133824 5085199 2026-04-30T03:03:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133824 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Кругавец-Калініна |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 08|lat_sec = 48 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 41|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Добрушскі |сельсавет = Кругавец-Калінінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = '''Кругавец''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243045319 }} '''Кругаве́ц-Калі́ніна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref>, ({{lang-be-trans|Kruhaviec-Kalinina}}, {{lang-ru|Круговец-Калинино}}; да 1920 — '''Кругавец'''<ref>''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / Я. Н. Рапановіч; Рэд. П. П. Шуба. — Мінск: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 92-93).</ref><ref name="bel8">{{Крыніцы/БелЭн|8к}}</ref>) — [[аграгарадок]]<ref name=":02">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910g0030391&q_id=1150444|title=Решение Добрушского районного Совета депутатов от 23 февраля 2010 года № 191 "О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов Добрушского района в агрогородки"|archive-url=https://web.archive.org/web/20241208104921/https://etalonline.by/document/?regnum=d910g0030391&q_id=1150444|archive-date=8 снежня 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref> у [[Добрушскі раён|Добрушскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Кругавец-Калінінскі сельсавет|Кругавец-Калінінскага сельсавета]]. == Геаграфія == За 25 км на паўднёвы ўсход ад [[Добруш]]а, за 83 км ад [[Гомель|Гомеля]]<ref name="bel8" />. Праз аграгарадок ідзе аўтамабільная дарога {{таблічка-by|Р|124}}<ref name="atl">{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=29|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}}</ref>. За 2 км на поўнач ад аграгарадка знаходзіцца чыгуначная станцыя [[Кругавец (станцыя)|Кругавец]]. == Насельніцтва == * 1998 год — 1170 жыхароў у 407 дварах<ref name="bel8" />. == Памятныя мясціны == * Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан. * Помнік землякам, загінуўшым у [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. == Вядомыя асобы == * [[Фёдар Патапавіч Майсеенка]] (1894—1979) — навуковец у галіне лясной гаспадаркі, доктар сельскагаспадарчых навук, Заслужаны дзеяч навукі БССР, прафесар<ref name="bel8" /><ref name="mlh">[http://www.mlh.by/lioh/2010-2/4.pdf ''Владимир Багинский'' Учёный, учитель, патриот] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305191816/http://www.mlh.by/lioh/2010-2/4.pdf |date=5 сакавіка 2016 }}{{ref-ru}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=29|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кругавец-Калінінскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Кругавец-Калінінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Добрушскага раёна]] [[Катэгорыя:Кругавец-Калініна| ]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] he3ahu2vkxohhee546qcdua84kow9vw Пагародна 0 250467 5133693 5122307 2026-04-29T16:20:20Z Lavon 1118 /* Літаратура */ 5133693 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Пагародна |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |сельсавет = Пагародзенскі }} '''Пагаро́дна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Пагаро́дня'''</ref> ({{lang-be-trans|Paharodna}}, {{lang-ru|Погородно}}) — [[аграгарадок]] у [[Беларусь|Беларусі]], у [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр [[Пагародзенскі сельсавет|Пагародзенскага сельсавета]]. 1009 жыхароў (2014). == Геаграфія == Знаходзіцца за 18 км на паўднёвы захад ад [[Воранава]], 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Бастуны (станцыя)|Бастуны]], каля ракі [[Каменка (прыток Дзітвы)|Каменка]]. Аўтадарогамі злучана з [[Ліда]]й, [[Воранава]]м, [[Радунь|Радунню]]. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты, на ўсходзе штучны [[вадаём]]. == Гісторыя == [[Іпацьеўскі летапіс]] пад 1276 годам паведамляе як князь[[Трайдзен]] прыняў да сябе [[прусы|прусаў]], уцёклых ад уціску немцаў і пасадзіў частку іх у [[Гродна|Гародні]], аднак, на думку [[Ала Віктараўна Квяткоўская|Алы Квяткоўскай]] мелася на ўвазе Горадня<ref>[https://nashaziamlia.org/2009/04/17/2092/ nashaziamlia.org]</ref>. Маёнтак Горадня згадваецца з XV ст., да 1489 года велікакняжацкая ўласнасць ў Горадзенскім войтаўстве. У канцы XVI ст. Падгарадная маёнтка Горадна, уласнасць Падгарадзінскага, у [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім павеце]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]] [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]], пазней уласнасць М. Сапегі, 12 душ сялян. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|3-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Віленская губерня|Віленскай]], з 1797 г. [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 г. [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], з 1842 г. [[Віленская губерня|Віленскай]] губернях. У сярэдзіне XIX ст. вёска таго маёнтка ў Аляксандраўскай воласці Лідскага павета Віленскай губерні, уладанне графа М. Патоцкага, у 1857 г. налічвалася 39 [[Рэвізская душа|рэвізскіх душ]]. [[Файл:Harodna, Tyškievič. Гародна, Тышкевіч (N. Orda, 1875-77).jpg|left|thumb|Гародна на малюнку [[Напалеон Орда|Н. Орды]], каля 1875 года]] Сядзібна-паркавы ансамбль у Гародне сфармаваўся ў другой палове XVIII ст. пры ўладальніку гетману [[Людвік Тышкевіч|Людвіку Тышкевічу]], якому маёнтак дастаўся ад бабкі Саламеі Радзівілякі. Драўляны панскі дом быў узведзены ў стылі [[класіцызм]]у ў 1780 г. паводле праекта польскага архітэктара Шымана Цуга. Праз стагоддзе сядзіба належала А. Патоцкаму, потым Ігнаткевічу, а ў пачатку XX ст. — генералу [[Кіпрыян Кандратовіч|К. Кандратовічу]]. Ад разбуранай у 1914 г. сядзібы застаўся парк і рэшткі капліцы. Паводле перапісу ў 1870 года ў вёсцы 360 жыхароў. У 1885 годзе ў вёсцы фальварак, капліца, карчма. У 1897 г. у Падгародна 18 двароў, 132 жыхары, лаўка, заезны дом, у сядзібе 59 жыхароў, у 1908 г. — 11 двароў 154 жыхары (28 сямей), 166,3 дзесяцін зямлі, 30 коней. У маёнтку 81 жыхар. 3 1921 года Пагародна ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у [[Аляксандраўская гміна|Аляксандраўскай гміне]] [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскага павета]], 23 двары, 138 жыхароў. 3 лістапада 1939 г. у [[БССР]]. 3 15 студзеня 1940 г. [[Радунскі раён|Радунскім раёне]], з 12.10.1940 г. у [[Пагародзенскі сельсавет|Асаўскім сельсавеце]]. У 1940 годзе 143 жыхары. У маёнтку Гародна знаходзілася сядзіба Радунскай МТС (7 трактароў). З канца чэрвеня 1941 г. да сярэдзіны ліпеня 1944 г. вёска акупавана нацыстамі. 3 20.9.1944 г. у Гродзенскай вобласці. 24.1.1945 г. на пост 10-га асобнага батальёна паветранага назірання, апавяшчэння і сувязі, які размяшчаўся ля вёскі, напала каля 30 байцоў [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] («лясныя браты») з мэтай захапіць зброю<ref>Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі… Гарады і вёскі Беларусі…</ref>. Баявы разлік паста — 5 дзяўчат-сувязістак — некалькі гадзін вёў бой. Нападнікі ўварваліся на пост пасля таго, як 4 сувязісткі былі забіты і 1 цяжка паранена. У 1949 г. ў былым маёнтку створаны [[калгас]]. 3 1959 г. вёска ў Воранаўскім раёне, з 1963 г. цэнтр сельсавета. У 1970 годзе 363 жыхары, швейная майстэрня, сярэдняя школа, Дом культуры, бальніца, бібліятэка, дзіцячы сад, аптэка, аддзяленне сувязі, ветучастак, сталовая, 2 магазіны. == Насельніцтва == * 1870 год — 360 жыхароў. * 1897 год — 132 жыхары. * 1908 год — 154 жыхары. * 1921 год — 138 жыхароў. * 1940 год — 143 жыхары. * 1970 год — 363 жыхары. * 2004 год — 977 жыхароў, 349 гаспадарак. * 2014 год — 1009 жыхароў, 382 гаспадаркі. * 2019 год — 801 чал. == Славутасці == === Парк === [[Файл:Пагародна парк.jpg|thumb|Парк. Уваход і алея]] Парк рэгулярнага тыпу закладзены ў канцы XVIII ст. Садоўнікам і стваральнікам сядзібнага парка, верагодна, быў І. Л. Кнакфус. Парк рэгулярнай сіметрычна-восевай планіроўкі, крыжападобны ў плане. Захаваўся часткова. [[Файл:Пагародна парк сажалка.jpg|thumb|left|Парк. Сажалка]] Цэнтрам кампазіцыі быў мураваны сядзібны дом (не збярогся), пастаўлены на невялікай тэрасе. Па падоўжнай планіровачнай восі (усход — захад) размешчаны ўязная [[брама]] ў выглядзе двух мураваных [[пілон]]аў, алея, абсаджаная дрэвамі, плошча перад домам. За будынкам знаходзяцца прамавугольны [[Партэр (садова-паркавае мастацтва)|партэр]] і вузкі штучны вадаём, абсаджаны дрэвамі мясцовых парод. Раней перспектыву завяршала мураваная капліца (не збераглася), ад якой да партэра ішла вакол сажалкі кругавая дарожка. Па баках партэра сіметрычна размяшчаліся падзеленыя алеямі [[баскет]]ы з пладовымі дрэвамі. Пасля на месцы баскетаў з’явіліся маляўнічыя паляны з дэкаратыўнымі групамі дрэў і кустоў. У паўночнай частцы парку захавалася капліца, пабудаваная ў сярэдзіне XVIII ст. === Капліца === [[Файл:Пагародна Капліца фасад.jpg|міні|Фасад капліцы]] Капліца пабудавана ў сярэдзіне XVIII ст. каля палаца Людвіка Скумін-Тышкевіча (не захаваўся) як радавая пахавальня. [[Файл:Пагародна капліца.jpg|thumb|left|Капліца, агульны выгляд]] Помнік архітэктуры [[ракако]]. 1-[[неф]]авы аб’ём з 2-павярховай квадратнай у плане пад агульным 2-схільным дахам [[плябанія]]й з боку апсіды. Увагнутая плоскасць галоўнага фасада раскрапавана шматслойнымі [[Пілястры|пілястрамі]] з ракайльнымі [[Капітэль|капітэлямі]], завершана фігурным [[Шчыт (архітэктура)|шчытом]] з выявай герба ўладальніка сядзібы. Уваход вырашаны паўавальным [[партал]]ам, над ім — фігурны аконны праём. Бакавыя фасады расчлянёны высокімі лучковымі аконнымі праёмамі і буйнымі контрфорсамі. Унутры прастора была перакрыта крыжовымі скляпеннямі на падпружных арках, якія на сценах пераходзілі ў [[Пілястра|пілястры]] з ракайльнымі капітэлямі. Пластыка-дэкаратыўным акцэнтам інтэр’ера з’яўляецца пластычны [[алтар]], кампазіцыйна падобны да галоўнага фасада будынка: пілястры з лепкай на капітэлях абрамлялі арку, над якой быў картуш з гербам уладальніка сядзібы. Над уваходам былі размешчаны [[Хор (архітэктура)|хоры]] з выпуклай агароджай на фігурных слупах. У бакавых цыліндрычных шахтах знаходзіліся вітыя лесвіцы на хоры. Дзверы абапал алтара вялі ў калідор, а з яго — у прыбудову плябаніі з авальнымі скляпеннямі на 1-м паверсе. Пад храмам — вялікая скляпеністая [[крыпта]]. === Помнік сувязісткам === Помнік сувязісткам на месцы бою 24.1.1945 пастаўлены ў 1975 годзе (аўтар В. Каравашкін) — вертыкальная стэла і 2 бетонныя блокі, скампанаваныя ў форме стылізаванай рымскай лічбы IV, па трохступеньчатым стылабаце. На плоскасцях стэлы і блокаў — барэльефная выява [[Ордэн Айчыннай вайны|ордэна Айчыннай вайны]], рэльефная выява дзяўчыны-сувязісткі і надпіс-прысвячэнне. == Страчаная спадчына == === Сядзібны дом === [[Файл:Harodna, Tyškievič. Гародна, Тышкевіч (1919-39).jpg|thumb|Сядзібны дом, пач. ХХ ст.]] Прасторны аднапавярховы сядзібны дом меў франтальна выцягнутыя [[фасад]]ы, па цэнтры якіх вылучаліся моцныя архітэктурныя акцэнты ў выглядзе [[рызаліт]]аў з чатырохкалоннымі [[дарычны ордэр|дарычнымі]] [[порцік]]амі, пад галоўны з якіх па шырокіх бакавых [[пандус]]ах уязжалі карэты. Трохкутныя [[франтон]]ы порцікаў запаўнялі пластычныя разныя картушы. Архітэктурную выразнасць будынку надаваў мерны рытм высокіх простакутных вокнаў у багатых [[ліштва]]х з сандрыкамі на фоне суцэльнай рустоўкі. Унутры дом меў парадную [[анфілада|анфіладу]] апартаментаў з вялізнай бальнай залай ў цэнтры. У падвале, у які вялі тарцовыя лесвіцы, знаходзіліся гаспадарчыя памяшканні і жыллё прыслугі. Строгі і аскетычны знешні выгляд будынка значна кантраставаў з багаццем і пышнасцю інтэр’ера дома, аформленага з выкарыстаннем палатняных [[Шпалеры|шпалер]], [[стука]]вых панэляў, пазалочаных барэльефаў, медальёнаў, гірлянд, кветак, ваз з арнаментным роспісам, [[кафля]]ных [[Грубка|грубак]] і [[камін]]аў. == Вядомыя асобы == * [[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч]] (1859—1932) — расійскі ваенны дзеяч, [[генерал ад інфантэрыі]], член [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага сакратарыята БНР]], Галоўнакамандуючы беларускай народнай арміяй у часы [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гродзенская вобласць / Рэд. кал.: С. Марцэлеў і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 371 с., іл. * {{Крыніцы/Страчаная спадчына (2003)}} * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} * {{Крыніцы/БелЭн|11|Пагародна}} — С. 476. * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' [https://www.academia.edu/166113881/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_1_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026_8_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026_15_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026_22_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026_29_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026 Маёнтак Гародна] // Наша слова.pdf. 1 красавіка 2026; 8 красавіка 2026; 15 красавіка 2026; 22 красавіка 2026; 29 красавіка 2026. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://radzima.org/be/miesca/pagarodna-garodna.html Фота і помнікі — radzima.org] {{Пагародзенскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Пагародзенскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна]] lwk60do6thi35du5svy2ce98cou1imv ФК Сент-Эцьен 0 266304 5133819 4679804 2026-04-30T02:38:32Z ~2026-26219-91 167411 5133819 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клуб |Назва = Сент-Эцьен |Лагатып = Logo_AS_Saint-Étienne.svg |ШырыняЛагатыпа = 180px |ПоўнаяНазва = Association Sportive Saint-Étienne Loire |Мянушкі = |Заснаваны = [[1901]] |Расфарміраваны = |Горад = [[Сент-Эцьен]], [[Францыя]] |Стадыён = [[Жафруа Гішар (стадыён)|Жафруа Гішар]] |Умяшчальнасць = 42 000 |Прэзідэнт = |Трэнер = |Чэмпіянат = [[Ліга 2]] |Сезон = [[Ліга 2 у сезоне 2022/2023|2022/23]] |Месца = 8 месца |Сайт = http://www.asse.fr/ | pattern_la1 = _saintetienne2223h | pattern_b1 = _saintetienne2223h | pattern_ra1 = _saintetienne2223h | pattern_sh1 = _saintetienne2223h | pattern_so1 = | leftarm1 = 2EA04B | body1 = 2EA04B | rightarm1 = 2EA04B | shorts1 = 2EA04B | socks1 = 2EA04B | pattern_la2 = _saintetienne2223a | pattern_b2 = _saintetienne2223a | pattern_ra2 = _saintetienne2223a | pattern_sh2 = _saintetienne2223a | pattern_so2 = | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = FFFFFF }} '''«Сент-Эцьен»''' ({{lang-fr|AS Saint-Étienne}}) — французскі футбольны клуб з горада [[Сент-Эцьен]]. Клуб быў заснаваны ў [[1919]] годзе. Праводзіць хатнія матчы на стадыёне [[Жафруа Гішар (стадыён)|«Жафруа Гішар»]], які размешчаны ў межах горада. «Сент-Эцьен» з’яўляецца адным з самых паспяховых клубаў у гісторыі французскага футбола, маючы на сваім рахунку 10 [[Чэмпіянат Францыі па футболе|чэмпіёнскіх тытулаў]], што з’яўляецца рэкордным паказчыкам сярод усіх французскіх клубаў, а таксама шэсць перамог у розыгрышы [[Кубак Францыі па футболе|Кубка Францыі]]. Галоўным супернікам клуба з’яўляецца [[ФК Алімпік Ліён|«Алімпік»]], які базуецца ў суседнім горадзе [[Ліён]]. Дэрбі паміж абодвума клубамі мае назва [[Дэрбі дзю Рон]]. У 2009 годзе клуб дапоўніў сваю структуру жаночым футбольным клубам. У клубе бліскалі такія зоркі міжнароднага футбола, як [[Эмэ Жаке]], [[Жак Санціні]], [[Ларан Блан]] і [[Мішэль Плаціні]], амаль кожны з якіх прыцягваўся да [[Зборная Францыі па футболе|французскай нацыянальнай зборнай]] у якасці іграка ці трэнера. == Гісторыя == === Раннія гады === Гісторыя «Сент-Эцьена» пачалася ў 1919 годзе, калі супрацоўнікі супермаркета сеткі «Groupe Casino» стварылі футбольную каманду пад назвай «Amicale des Employés de la Société des Magasins Casino» (ASC). Каманда прыняла рашэнне выступаць у форме зялёнага колеру, якую супрацоўнікі апраналі на працы ў «Casino». У 1920 годзе з-за забароны [[Федэрацыя футбола Францыі|Федэрацыі футбола Францыі]] на выкарыстанне таварных знакаў у назве каманд, клуб змяніў сваю назву на «Amical Sporting Club», каб захаваць абрэвіятуру ASC, а пасля зліцця з іншым мясцовым клубам «Stade Forézien Universitaire», змяніў сваю назву на «Association sportive Stéphanoise» (ASS). У 1927 годзе прэзідэнтам клуба быў абраны [[П’ер Гішар]] — сын [[Жафруа Гішар]]а, які быў заснавальнікам «Casino». У 1930 годзе нацыянальная федэрацыя футбола дазволіла клубам мець прафесійны статус. У 1933 годзе «зялёныя» таксама атрымалі прафесійны статус і змянілі назву на цяперашную — «Association Sportive Saint-Étienne». У тым жа годзе «Сент-Эцьен» заявіўся ў новаўтвораную [[Французская Ліга 2|Лігу 2]] і заняў паводле выніках [[Ліга 1 у сезоне 1933/1934|сезона 1933/34]] другое месца ў Паўднёвай групе. Клуб заставаўся ў Лізе 2 яшчэ чатыры сезоны, перш чым у [[Ліга 1 у сезоне 1938/1939|сезоне 1938/39]] дэбютаваў у [[Французская Ліга 1|Лізе 1]] пад кіраўніцтвам шатландскага спецыяліста [[Уільям Дакворт|Уільяма Дакворта]], скончыўшы сезон на ганаровым чацвёртым месцы. Аднак развіць поспех не атрымалася з-за пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]].<ref>[https://www.laplanquedujoueur.com/be/ laplanquedujoueur]</ref> == Тытулы == * '''[[Чэмпіянат Францыі па футболе|Чэмпіён Францыі]]''': 10 ** 1957, 1964, 1967, 1968, 1969, 1970, 1974, 1975, 1976, 1981 * '''Уладальнік [[Кубак Францыі па футболе|Кубка Францыі]]''': 6 ** 1962, 1968, 1970, 1974, 1975, 1977 * '''Уладальнік [[Кубак французскай лігі па футболе|Кубка лігі Францыі]]''': 1 ** 2013 * '''Уладальнік [[Суперкубак Францыі па футболе|Суперкубка Францыі]]''': 6 ** 1957, 1962, 1967, 1968, 1969 == Склад == ''Станам на люты 2024 года.'' {{Склад}} {{Ігрок|3|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Мікаэль Надэ]]||1999}} {{Ігрок|5|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Фларэн Тардзьё]]||1992}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Марока}}|ПА|[[Бенжамін Бушуары]]||2001}} {{Ігрок|7|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Тама Мункундзі]]||1991}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Дэніс Апія]]||1992}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Малі}}|Нап|[[Ібрахім Сісако]]||1995}} {{Ігрок|10|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Натанаэль Мбюкю]]||2002}} {{Ігрок|11|{{Сцяг|Францыя}}|Нап|[[Ірвен Кардана]]||1997}} {{Ігрок|13|{{Сцяг|Марока}}|Аб|[[Махмуд Бентайг]]||1999}} {{Ігрок|14|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Дылан Шамбо]]||1997}} {{Ігрок|16|{{Сцяг|Сенегал}}|Бр|[[Бубакар Фаль]]||2001}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Кот-д’Івуар}}|Нап|[[Стэфан Дыяра]]||1998}} {{Ігрок|18|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Мацьё Кафаро]]||1997}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|19|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Лео Петро]]||1997}} {{Ігрок|20|{{Сцяг|Францыя}}|Нап|[[Максенс Рывера]]||2002}} {{Ігрок|21|{{Сцяг|ДР Конга}}|Аб|[[Дылан Батубінсіка]]||1996}} {{Ігрок|23|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Антані Брыянсон]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1994}} {{Ігрок|25|{{Сцяг|Сенегал}}|Нап|[[Ібраіма Ваджы]]||1995}} {{Ігрок|26|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Ламін Фамба]]||1998}} <!--{{Ігрок|27|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Іван Масон]]||1998}}--> {{Ігрок|29|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Аймен Муэфек]]||2001}} {{Ігрок|30|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Гацье Ларсанер]]||1997}} {{Ігрок|32|{{Сцяг|Гвінея}}|Нап|[[Карым Сісэ]]||2004}} {{Ігрок|34|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Антуан Гацье]]||2004}} <!--{{Ігрок|37|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Луі Мутон]]||2002}}--> {{Ігрок|39|{{Сцяг|Францыя}}|Нап|[[Айман Аікі]]||2005}} {{Ігрок|42|{{Сцяг|Англія}}|Бр|[[Эцьен Грын]]||2000}} {{Ігрок|48|{{Сцяг|Камерун}}|Аб|[[Браян Накуэ]]||2002}} {{Канец складу}} == Спасылкі == * [http://www.asse.fr/ Афіцыйны сайт] {{Бібліяінфармацыя}} {{Ліга 2}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Францыі|Сент-Эцьен]] [[Катэгорыя:ФК Сент-Эцьен| ]] cn47rafmtets1j01ckpfzrje6dofll2 5133951 5133819 2026-04-30T09:48:55Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/~2026-26219-91|~2026-26219-91]]) і адноўлена версія 4679804, зробленая Artsiom91: спам 5133951 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клуб |Назва = Сент-Эцьен |Лагатып = Logo_AS_Saint-Étienne.svg |ШырыняЛагатыпа = 180px |ПоўнаяНазва = Association Sportive Saint-Étienne Loire |Мянушкі = |Заснаваны = [[1901]] |Расфарміраваны = |Горад = [[Сент-Эцьен]], [[Францыя]] |Стадыён = [[Жафруа Гішар (стадыён)|Жафруа Гішар]] |Умяшчальнасць = 42 000 |Прэзідэнт = |Трэнер = |Чэмпіянат = [[Ліга 2]] |Сезон = [[Ліга 2 у сезоне 2022/2023|2022/23]] |Месца = 8 месца |Сайт = http://www.asse.fr/ | pattern_la1 = _saintetienne2223h | pattern_b1 = _saintetienne2223h | pattern_ra1 = _saintetienne2223h | pattern_sh1 = _saintetienne2223h | pattern_so1 = | leftarm1 = 2EA04B | body1 = 2EA04B | rightarm1 = 2EA04B | shorts1 = 2EA04B | socks1 = 2EA04B | pattern_la2 = _saintetienne2223a | pattern_b2 = _saintetienne2223a | pattern_ra2 = _saintetienne2223a | pattern_sh2 = _saintetienne2223a | pattern_so2 = | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = FFFFFF }} '''«Сент-Эцьен»''' ({{lang-fr|AS Saint-Étienne}}) — французскі футбольны клуб з горада [[Сент-Эцьен]]. Клуб быў заснаваны ў [[1919]] годзе. Праводзіць хатнія матчы на стадыёне [[Жафруа Гішар (стадыён)|«Жафруа Гішар»]], які размешчаны ў межах горада. «Сент-Эцьен» з’яўляецца адным з самых паспяховых клубаў у гісторыі французскага футбола, маючы на сваім рахунку 10 [[Чэмпіянат Францыі па футболе|чэмпіёнскіх тытулаў]], што з’яўляецца рэкордным паказчыкам сярод усіх французскіх клубаў, а таксама шэсць перамог у розыгрышы [[Кубак Францыі па футболе|Кубка Францыі]]. Галоўным супернікам клуба з’яўляецца [[ФК Алімпік Ліён|«Алімпік»]], які базуецца ў суседнім горадзе [[Ліён]]. Дэрбі паміж абодвума клубамі мае назва [[Дэрбі дзю Рон]]. У 2009 годзе клуб дапоўніў сваю структуру жаночым футбольным клубам. У клубе бліскалі такія зоркі міжнароднага футбола, як [[Эмэ Жаке]], [[Жак Санціні]], [[Ларан Блан]] і [[Мішэль Плаціні]], амаль кожны з якіх прыцягваўся да [[Зборная Францыі па футболе|французскай нацыянальнай зборнай]] у якасці іграка ці трэнера. == Гісторыя == === Раннія гады === Гісторыя «Сент-Эцьена» пачалася ў 1919 годзе, калі супрацоўнікі супермаркета сеткі «Groupe Casino» стварылі футбольную каманду пад назвай «Amicale des Employés de la Société des Magasins Casino» (ASC). Каманда прыняла рашэнне выступаць у форме зялёнага колеру, якую супрацоўнікі апраналі на працы ў «Casino». У 1920 годзе з-за забароны [[Федэрацыя футбола Францыі|Федэрацыі футбола Францыі]] на выкарыстанне таварных знакаў у назве каманд, клуб змяніў сваю назву на «Amical Sporting Club», каб захаваць абрэвіятуру ASC, а пасля зліцця з іншым мясцовым клубам «Stade Forézien Universitaire», змяніў сваю назву на «Association sportive Stéphanoise» (ASS). У 1927 годзе прэзідэнтам клуба быў абраны [[П’ер Гішар]] — сын [[Жафруа Гішар]]а, які быў заснавальнікам «Casino». У 1930 годзе нацыянальная федэрацыя футбола дазволіла клубам мець прафесійны статус. У 1933 годзе «зялёныя» таксама атрымалі прафесійны статус і змянілі назву на цяперашную — «Association Sportive Saint-Étienne». У тым жа годзе «Сент-Эцьен» заявіўся ў новаўтвораную [[Французская Ліга 2|Лігу 2]] і заняў паводле выніках [[Ліга 1 у сезоне 1933/1934|сезона 1933/34]] другое месца ў Паўднёвай групе. Клуб заставаўся ў Лізе 2 яшчэ чатыры сезоны, перш чым у [[Ліга 1 у сезоне 1938/1939|сезоне 1938/39]] дэбютаваў у [[Французская Ліга 1|Лізе 1]] пад кіраўніцтвам шатландскага спецыяліста [[Уільям Дакворт|Уільяма Дакворта]], скончыўшы сезон на ганаровым чацвёртым месцы. Аднак развіць поспех не атрымалася з-за пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Тытулы == * '''[[Чэмпіянат Францыі па футболе|Чэмпіён Францыі]]''': 10 ** 1957, 1964, 1967, 1968, 1969, 1970, 1974, 1975, 1976, 1981 * '''Уладальнік [[Кубак Францыі па футболе|Кубка Францыі]]''': 6 ** 1962, 1968, 1970, 1974, 1975, 1977 * '''Уладальнік [[Кубак французскай лігі па футболе|Кубка лігі Францыі]]''': 1 ** 2013 * '''Уладальнік [[Суперкубак Францыі па футболе|Суперкубка Францыі]]''': 6 ** 1957, 1962, 1967, 1968, 1969 == Склад == ''Станам на люты 2024 года.'' {{Склад}} {{Ігрок|3|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Мікаэль Надэ]]||1999}} {{Ігрок|5|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Фларэн Тардзьё]]||1992}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Марока}}|ПА|[[Бенжамін Бушуары]]||2001}} {{Ігрок|7|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Тама Мункундзі]]||1991}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Дэніс Апія]]||1992}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Малі}}|Нап|[[Ібрахім Сісако]]||1995}} {{Ігрок|10|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Натанаэль Мбюкю]]||2002}} {{Ігрок|11|{{Сцяг|Францыя}}|Нап|[[Ірвен Кардана]]||1997}} {{Ігрок|13|{{Сцяг|Марока}}|Аб|[[Махмуд Бентайг]]||1999}} {{Ігрок|14|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Дылан Шамбо]]||1997}} {{Ігрок|16|{{Сцяг|Сенегал}}|Бр|[[Бубакар Фаль]]||2001}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Кот-д’Івуар}}|Нап|[[Стэфан Дыяра]]||1998}} {{Ігрок|18|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Мацьё Кафаро]]||1997}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|19|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Лео Петро]]||1997}} {{Ігрок|20|{{Сцяг|Францыя}}|Нап|[[Максенс Рывера]]||2002}} {{Ігрок|21|{{Сцяг|ДР Конга}}|Аб|[[Дылан Батубінсіка]]||1996}} {{Ігрок|23|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Антані Брыянсон]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1994}} {{Ігрок|25|{{Сцяг|Сенегал}}|Нап|[[Ібраіма Ваджы]]||1995}} {{Ігрок|26|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Ламін Фамба]]||1998}} <!--{{Ігрок|27|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Іван Масон]]||1998}}--> {{Ігрок|29|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Аймен Муэфек]]||2001}} {{Ігрок|30|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Гацье Ларсанер]]||1997}} {{Ігрок|32|{{Сцяг|Гвінея}}|Нап|[[Карым Сісэ]]||2004}} {{Ігрок|34|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Антуан Гацье]]||2004}} <!--{{Ігрок|37|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Луі Мутон]]||2002}}--> {{Ігрок|39|{{Сцяг|Францыя}}|Нап|[[Айман Аікі]]||2005}} {{Ігрок|42|{{Сцяг|Англія}}|Бр|[[Эцьен Грын]]||2000}} {{Ігрок|48|{{Сцяг|Камерун}}|Аб|[[Браян Накуэ]]||2002}} {{Канец складу}} == Спасылкі == * [http://www.asse.fr/ Афіцыйны сайт] {{Бібліяінфармацыя}} {{Ліга 2}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Францыі|Сент-Эцьен]] [[Катэгорыя:ФК Сент-Эцьен| ]] nwc2g9nukt9rgu9yiopccdc146yqyha 5133953 5133951 2026-04-30T09:49:46Z M.L.Bot 261 5133953 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клуб |Назва = Сент-Эцьен |Лагатып = Logo_AS_Saint-Étienne.svg |ШырыняЛагатыпа = |ПоўнаяНазва = Association Sportive Saint-Étienne Loire |Мянушкі = |Заснаваны = [[1901]] |Расфарміраваны = |Горад = [[Сент-Эцьен]], [[Францыя]] |Стадыён = [[Жафруа Гішар (стадыён)|Жафруа Гішар]] |Умяшчальнасць = 42 000 |Прэзідэнт = |Трэнер = |Чэмпіянат = [[Ліга 2]] |Сезон = [[Ліга 2 у сезоне 2022/2023|2022/23]] |Месца = 8 месца |Сайт = http://www.asse.fr/ | pattern_la1 = _saintetienne2223h | pattern_b1 = _saintetienne2223h | pattern_ra1 = _saintetienne2223h | pattern_sh1 = _saintetienne2223h | pattern_so1 = | leftarm1 = 2EA04B | body1 = 2EA04B | rightarm1 = 2EA04B | shorts1 = 2EA04B | socks1 = 2EA04B | pattern_la2 = _saintetienne2223a | pattern_b2 = _saintetienne2223a | pattern_ra2 = _saintetienne2223a | pattern_sh2 = _saintetienne2223a | pattern_so2 = | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = FFFFFF }} '''«Сент-Эцьен»''' ({{lang-fr|AS Saint-Étienne}}) — французскі футбольны клуб з горада [[Сент-Эцьен]]. Клуб быў заснаваны ў [[1919]] годзе. Праводзіць хатнія матчы на стадыёне «[[Жафруа Гішар (стадыён)|Жафруа Гішар]]», які размешчаны ў межах горада. «Сент-Эцьен» з’яўляецца адным з самых паспяховых клубаў у гісторыі французскага футбола, маючы на сваім рахунку 10 [[Чэмпіянат Францыі па футболе|чэмпіёнскіх тытулаў]], што з’яўляецца рэкордным паказчыкам сярод усіх французскіх клубаў, а таксама шэсць перамог у розыгрышы [[Кубак Францыі па футболе|Кубка Францыі]]. Галоўным супернікам клуба з’яўляецца «[[ФК Алімпік Ліён|Алімпік]]», які базуецца ў суседнім горадзе [[Ліён]]. Дэрбі паміж абодвума клубамі мае назва [[Дэрбі дзю Рон]]. У 2009 годзе клуб дапоўніў сваю структуру жаночым футбольным клубам. У клубе бліскалі такія зоркі міжнароднага футбола, як [[Эмэ Жаке]], [[Жак Санціні]], [[Ларан Блан]] і [[Мішэль Плаціні]], амаль кожны з якіх прыцягваўся да [[Зборная Францыі па футболе|французскай нацыянальнай зборнай]] у якасці іграка ці трэнера. == Гісторыя == === Раннія гады === Гісторыя «Сент-Эцьена» пачалася ў 1919 годзе, калі супрацоўнікі супермаркета сеткі «Groupe Casino» стварылі футбольную каманду пад назвай «Amicale des Employés de la Société des Magasins Casino» (ASC). Каманда прыняла рашэнне выступаць у форме зялёнага колеру, якую супрацоўнікі апраналі на працы ў «Casino». У 1920 годзе з-за забароны [[Федэрацыя футбола Францыі|Федэрацыі футбола Францыі]] на выкарыстанне таварных знакаў у назве каманд, клуб змяніў сваю назву на «Amical Sporting Club», каб захаваць абрэвіятуру ASC, а пасля зліцця з іншым мясцовым клубам «Stade Forézien Universitaire», змяніў сваю назву на «Association sportive Stéphanoise» (ASS). У 1927 годзе прэзідэнтам клуба быў абраны [[П’ер Гішар]] — сын [[Жафруа Гішар]]а, які быў заснавальнікам «Casino». У 1930 годзе нацыянальная федэрацыя футбола дазволіла клубам мець прафесійны статус. У 1933 годзе «зялёныя» таксама атрымалі прафесійны статус і змянілі назву на цяперашную — «Association Sportive Saint-Étienne». У тым жа годзе «Сент-Эцьен» заявіўся ў новаўтвораную [[Французская Ліга 2|Лігу 2]] і заняў паводле выніках [[Ліга 1 у сезоне 1933/1934|сезона 1933/34]] другое месца ў Паўднёвай групе. Клуб заставаўся ў Лізе 2 яшчэ чатыры сезоны, перш чым у [[Ліга 1 у сезоне 1938/1939|сезоне 1938/39]] дэбютаваў у [[Французская Ліга 1|Лізе 1]] пад кіраўніцтвам шатландскага спецыяліста [[Уільям Дакворт|Уільяма Дакворта]], скончыўшы сезон на ганаровым чацвёртым месцы. Аднак развіць поспех не атрымалася з-за пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Тытулы == * '''[[Чэмпіянат Францыі па футболе|Чэмпіён Францыі]]''': 10 ** 1957, 1964, 1967, 1968, 1969, 1970, 1974, 1975, 1976, 1981 * '''Уладальнік [[Кубак Францыі па футболе|Кубка Францыі]]''': 6 ** 1962, 1968, 1970, 1974, 1975, 1977 * '''Уладальнік [[Кубак французскай лігі па футболе|Кубка лігі Францыі]]''': 1 ** 2013 * '''Уладальнік [[Суперкубак Францыі па футболе|Суперкубка Францыі]]''': 6 ** 1957, 1962, 1967, 1968, 1969 == Склад == ''Станам на люты 2024 года.'' {{Склад}} {{Ігрок|3|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Мікаэль Надэ]]||1999}} {{Ігрок|5|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Фларэн Тардзьё]]||1992}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Марока}}|ПА|[[Бенжамін Бушуары]]||2001}} {{Ігрок|7|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Тама Мункундзі]]||1991}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Дэніс Апія]]||1992}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Малі}}|Нап|[[Ібрахім Сісако]]||1995}} {{Ігрок|10|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Натанаэль Мбюкю]]||2002}} {{Ігрок|11|{{Сцяг|Францыя}}|Нап|[[Ірвен Кардана]]||1997}} {{Ігрок|13|{{Сцяг|Марока}}|Аб|[[Махмуд Бентайг]]||1999}} {{Ігрок|14|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Дылан Шамбо]]||1997}} {{Ігрок|16|{{Сцяг|Сенегал}}|Бр|[[Бубакар Фаль]]||2001}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Кот-д’Івуар}}|Нап|[[Стэфан Дыяра]]||1998}} {{Ігрок|18|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Мацьё Кафаро]]||1997}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|19|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Лео Петро]]||1997}} {{Ігрок|20|{{Сцяг|Францыя}}|Нап|[[Максенс Рывера]]||2002}} {{Ігрок|21|{{Сцяг|ДР Конга}}|Аб|[[Дылан Батубінсіка]]||1996}} {{Ігрок|23|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Антані Брыянсон]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1994}} {{Ігрок|25|{{Сцяг|Сенегал}}|Нап|[[Ібраіма Ваджы]]||1995}} {{Ігрок|26|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Ламін Фамба]]||1998}} <!--{{Ігрок|27|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Іван Масон]]||1998}}--> {{Ігрок|29|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Аймен Муэфек]]||2001}} {{Ігрок|30|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Гацье Ларсанер]]||1997}} {{Ігрок|32|{{Сцяг|Гвінея}}|Нап|[[Карым Сісэ]]||2004}} {{Ігрок|34|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Антуан Гацье]]||2004}} <!--{{Ігрок|37|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Луі Мутон]]||2002}}--> {{Ігрок|39|{{Сцяг|Францыя}}|Нап|[[Айман Аікі]]||2005}} {{Ігрок|42|{{Сцяг|Англія}}|Бр|[[Эцьен Грын]]||2000}} {{Ігрок|48|{{Сцяг|Камерун}}|Аб|[[Браян Накуэ]]||2002}} {{Канец складу}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.asse.fr/ Афіцыйны сайт] {{Ліга 2}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Францыі|Сент-Эцьен]] [[Катэгорыя:ФК Сент-Эцьен| ]] 57u9shkchhweo71g2q52b9hvq9v3qxx Крупіцкі сельсавет 0 269462 5133838 4651795 2026-04-30T03:35:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133838 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крупіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мінскі раён]] |Уключае = 21 населены пункт |Сталіца = [[Крупіца]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 3141 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Крупі́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мінскі раён|Мінскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. вёска) [[Крупіца]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Самахвалавіцкім раёне БССР. З 18 студзеня 1931 года ў [[Койданаўскі раён|Койданаўскім раёне]]. 23 сакавіка 1932 года ўключаны ў гарадскую рысу горада [[Мінск|Менск]]а. З 26 мая 1935 года ў складзе Менскага раёна. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Менскім раёне Менскай вобласці. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2943 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=31 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 91,6 % — [[беларусы]], 6,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=30 мая 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 3141 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=31 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Крупіцкі сельсавет}} {{Мінскі раён}} {{Самахвалавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Крупіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Самахвалавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 86vec7jr62ux89qdb02sw6v9m7cexp0 Украінская праваслаўная царква (Маскоўскага патрыярхата) 0 270495 5133630 5133106 2026-04-29T14:02:38Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Украінская Праваслаўная Царква (Маскоўскага патрыярхата)]] у [[Украінская праваслаўная царква (Маскоўскага патрыярхата)]]: БП-2008 5133106 wikitext text/x-wiki {{Праваслаўная Царква | Царква = Украінская Праваслаўная Царква | Царква2 = Українська Православна Церква | Герб = | Выява галоўнага храма = [[Выява:Kyiv Feofania - Churches.jpg|300px]] | Подпіс = Свята-Панцеляймонаўскі манастыр у Феафаніі | Заснавальнікі = | Аўтакефалія = | Царква-маці = | Прызнанне аўтакефаліі = | Аўтаномія = | Прызнанне аўтаноміі = | Прадстаяцель у наш час = мітрапаліт [[Ануфрый (Беразоўскі)]] | Цэнтр = [[Кіеў]] | Рэзідэнцыя Прадстаяцеля = [[Кіева-Пячэрская Лаўра]] | Юрысдыкцыя (тэрыторыя) = {{Сцягафікацыя|Украіна}} <br /> {{Сцягафікацыя|Крым}}<ref name="Аб'ект у Крыме">Большая частка паўвострава [[Крым]] з'яўляецца прадметам [[праблема прыналежнасці Крыма|тэрытарыяльнай спрэчкі]] паміж [[Расія|Расіяй]], якая кантралюе большую частку тэрыторыі, і [[Украіна|Украінай]]. Міжнародная супольнасць не прызнае ўключэнне Крыма ў склад Расіі і лічыць яго анексіяй часткі тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] (гл. Рэзалюцыю [[Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН 68/262|68/262]] Генеральнай Асамблеі ААН). Паводле [[адміністрацыйны падзел Украіны|адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу]] [[Украіна|Украіны]], на тэрыторыі [[Крым]]а размяшчаюцца [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] і [[Тэрыторыя, падпарадкаваная Севастопальскаму гарадскому савету|горад з асобым статусам Севастопаль]]. Паводле [[адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Расіі|адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу]] [[Расія|Расіі]], на паўвостраве размяшчаюцца [[Федэратыўны лад Расіі|суб'екты РФ]] [[Рэспубліка Крым]] і [[Тэрыторыя, падпарадкаваная Севастопальскаму гарадскому савету|горад федэральнага значэння Севастопаль]].</ref> <br /> {{Сцягафікацыя|Севастопаль}}<ref name="Аб'ект у Крыме" /> | Епархіі па-за межамі юрысдыкцыі = | Набажэнская мова = [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]], [[Украінская мова|украінская]] | Музычная традыцыя = | Каляндар = [[Юліянскі каляндар|юліянскі]], [[Новаюліянскі каляндар|новаюліянскі]] (румынскія парафіі) | Епіскапаў = 85 (53 кіруючых, 25 вікарных, 7 на спачыне)<ref name="Новае">Станам на 31 кастрычніка 2014 года.</ref> | Епархій = 53<ref name="Новае"/> | Навучальных устаноў = 22<ref name="афіцыйны сайт">Стан на 24 лістапада 2009 года</ref> | Манастыроў = 191<ref name="афіцыйны сайт"/> | Прыходаў = 11 358<ref name="афіцыйны сайт"/> | Святароў = 9 573<ref name="афіцыйны сайт"/> | Манахаў і манашак = 5 103<ref name="афіцыйны сайт"/> | Вернікаў = | Сайт = [http://www.orthodox.org.ua/ www.orthodox.org.ua] }} {{значэнні|Украінская праваслаўная царква}} '''Украінская Праваслаўная Царква''' ('''УПЦ'''; {{lang-uk|Українська православна церква}}, уласнае імя і афіцыйнае найменне ў рэестры: '''Кіеўская мітраполія Украінскай Праваслаўнай Царквы''') — [[самакіравальная царква|самакіравальная]] [[праваслаўная царква]] з правамі шырокай [[Аўтаномія, праваслаўе|аўтаноміі]] ў складзе [[Руская праваслаўная царква|Рускай Праваслаўнай Царквы]]<ref name="синод рпц">[http://www.mospat.ru/ru/documents/ustav/viii/ VIII. Самоуправляемые Церкви // Устав Русской Православной Церкви] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100420095155/http://www.mospat.ru/ru/documents/ustav/viii/ |date=20 красавіка 2010 }} {{ref-ru}}</ref><ref name="статут упц">[http://orthodox.org.ua/uk/node/2485 Статут Украінскай Праваслаўнай Царквы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100812010907/http://orthodox.org.ua/uk/node/2485 |date=12 жніўня 2010 }}</ref>. == Гісторыя == 27 кастрычніка 1990 года Архірэйскі сабор[[РПЦ | Рускай праваслаўнай царквы]] скасаваў Украінскі экзархат і заснаваў самакіравальную з правамі шырокай [[аўтаномія, праваслаўе | аўтаноміі]] Украінскую Праваслаўную Царкву. Разам з іншымі праваслаўнымі і грэка-каталіцкай цэрквамі [[Украіна]], УПЦ лічыць сябе прамой спадчынніцай [[Кіеўская мітраполія, 988-1240 | Кіеўскай мітраполіі]] X стагоддзя<ref>«Памеснай царквой з часоў святога роўнаапостальнага князя Уладзіміра з’яўляецца Кіеўская Мітраполія. Сёння ў праваслаўным свеце яна называецца Украінскай праваслаўнай царквой і такой прызнаецца» (мітрапаліт Уладзімір (Сабадан) у інтэрв’ю агенцтву УНІАН [http://www.unian.net/ukr/news/news-291005.html]).</ref>. Паводле звестак[[Дзяржаўны камітэт Украіны па справах нацыянальнасцей і рэлігій | Дзяржкамнацрэлігій]] станам на 1 студзеня 2010 года з'яўляецца найбуйнейшым ва Украіне рэлігійным аб'яднаннем паводле колькасці прыходаў і святароў<ref name="Держкомнацрелігій">[http://www.scnm.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=133166&cat_id=47945 Сетка цэркваў і рэлігійных арганізацый ва Украіне станам на 1.01.2010 (Форма 1)]{{Недаступная спасылка}}. Дзяржаўны камітэт Украіны па справах нацыянальнасцей і рэлігій</ref>. Пасля {{нп5|Аб’яднальны сабор украінскіх праваслаўных цэркваў|Аб'яднальнага сабору ўкраінскіх праваслаўных цэркваў|uk|Об'єднавчий собор українських православних церков}} 15 снежня 2018 года, адзінай кананічнай праваслаўнай царквой у еўхарыстычных зносінах са Сусветным праваслаўем стала [[Праваслаўная царква Украіны]], кананічны статус УПЦ (МП) застаецца нявысветленым<ref>[https://web.archive.org/web/20181216195052/https://www.unian.ua/society/10162847-upc-mp-vtratit-pravo-nazivatisya-ukrajinskoyu-pislya-tomosu-konstantinopolya-filaret.html УПЦ (МП) втратить право називатися українською після томосу Константинополя&nbsp;— Філарет]&nbsp;— УНІАН, 22 чэрвеня 2018 {{ref-ua}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20181216195214/https://risu.org.ua/ua/index/all_news/confessional/interchurch_relations/70956/ Московський Патріархат буде існувати в Росії, а в Україні буде екзархат Російської Церкви,&nbsp;— Патріарх Філарет]&nbsp;— РІСУ, 27 красавіка 2018 {{ref-ua}}</ref>. Па канонах [[Праваслаўная царква|Сусветнага праваслаўя]], пасля таго як Украіна атрымала Томас ад Канстанцінопальскага патрыярхату 6 студзеня 2019 года, Маскоўскі патрыярхат ва Украіне перастаў існаваць і страціў кананічнасць<ref>[https://gazeta.ua/articles/comments-newspaper/_moskovskogo-patriarhatu-v-ukrayini-bilshe-ne-isnuye/867899 Московського патріархату в Україні більше не існує] // Gazeta.ua, 6 лістапада 2018 {{ref-ua}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190107034455/https://www.radiosvoboda.org/a/29693215.html «Тричі неканонічна» УПЦ (МП). Томос для України кардинально змінив ситуацію] // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радіо свобода]], 6 студзеня 2019 {{ref-ua}}</ref>. Пачынаючы з канца 2018 года, УПЦ (МП) перапыніла сувязь з [[Праваслаўная царква|Сусветнай праваслаўнай царквой]], перапыніўшы еўхарыстычныя зносіны з усімі [[Аўтакефалія|памеснымі праваслаўнымі цэрквамі]] свету праз Рускую Праваслаўную Царкву<ref>{{cite web |url=http://tyzhden.ua/News/221229 |title=РПЦ розірвала відносини з Константинополем|date=2018-10-15|website=http://tyzhden.ua/ |publisher=[[Український тиждень]] |accessdate=22.11.2020}} {{ref-ua}}</ref><ref name="дзерктиж">[http://www.dt.ua/3000/3690/55798/ Українське Православ'я: старі проблеми у новому сторіччі] // Дзеркало тижня {{ref-ua}}</ref><ref name="центрраз">[http://www.uceps.org/ukr/article.php?news_id=404 Константинопольський Патріархат і українські церковні проблеми] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110817125416/http://www.uceps.org/ukr/article.php?news_id=404 |date=17 жніўня 2011 }} // Центр Разумкова {{ref-ua}}</ref>. УПЦ (МП), разам з РПЦ, пайшла на [[Схізма|схізму]] ({{нп5|Маскоўска-Канстанцінопальская схізма (2018)||en|2018 Moscow–Constantinople schism}}) па выніках Сінода РПЦ у Мінску 15 кастрычніка 2018 года. 27 мая 2022 года на фоне [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] ў Кіеве адбыўся Сабор Украінскай Праваслаўнай Царквы, які асудзіў вайну, а таксама прыняў дапаўненні і змены ў Статут<ref>[https://news.church.ua/2022/05/27/postanova-soboru-ukrajinskoji-pravoslavnoji-cerkvi-vid-27-travnya-2022-roku/ Постанова Собору Української Православної Церкви від 27 травня 2022 року]</ref>. Пастановай Сабора УПЦ прыняла рашэнне аб сваёй поўнай самастойнасці і незалежнасці<ref>[https://tass.ru/obschestvo/14755119 tass.ru]</ref>. 20 жніўня 2024 года [[Вярхоўная Рада Украіны]] забараніла Рускую праваслаўную царкву ва Украіне, прыняўшы [[Закон Украіны «Аб абароне канстытуцыйнага ладу ў сферы дзейнасці рэлігійных арганізацый»]].<ref>{{Cite news|last=Service|first=RFE/RL's Ukrainian|title=Ukrainian Lawmakers Approve Law Banning Religious Groups Tied To Russian Orthodox Church|url=https://www.rferl.org/a/ukrainian-orthodox-church-moscvow-patriarchate-legislation/33085600.html|access-date=2024-08-20|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://news.liga.net/en/politics/news/ukraines-parliament-passes-law-banning-russian-orthodox-church-in-ukraine|title=Ukraine's parliament passes law banning Russian Orthodox Church|website=LIGA|date=2024-08-20|access-date=2024-08-20}}</ref> Украінскія рэлігійныя арганізацыі, афіляваныя з Рускай праваслаўнай царквой, будуць забаронены праз 9 месяцаў з моманту вынясення {{Не перакладзена|Дзяржаўная служба Украіны па этнапалітыцы і свабодзе сумлення|Дзяржаўнай службай Украіны па этнапалітыцы і свабодзе сумлення|uk|Державна служба України з етнополітики та свободи совісті}} адпаведнай пастановы, калі гэтая рэлігійная арганізацыя не разарве адносіны з Рускай праваслаўнай царквой у адпаведнасці з праваслаўным кананічным правам.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://english.nv.ua/nation/verkovna-rada-adopts-a-draft-bill-and-therefore-bans-all-moscow-ruled-religious-organizations-50444399.html|title=Ukrainian Parliament bans Russian-linked religious organizations, targets UOC-MP|website=english.nv.ua|access-date=2024-08-20}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/08/20/7471107/|title=Parliament passes law banning religious organisations linked to Russia|website=Ukrainska Pravda|access-date=2024-08-20}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://babel.ua/en/news/110038-the-ukrainian-parliament-supported-the-draft-law-on-banning-the-uoc-mp|title=The Ukrainian Parliament supported the draft law on banning the UOC MP|website=babel.ua|date=2024-08-20|access-date=2024-08-20}}</ref> == Прадстаяцелі == Прадстаяцелем з'яўляецца [[Мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Украіны, Маскоўскі патрыярхат |мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Украіны]], які носіць тытул «Найблажэнны». З 17 жніўня 2014 года прадстаяцель [[Ануфрый (Беразоўскі)]]. == Гл. таксама == * [[Пераход царкоўных грамад да ПЦУ]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://orthodox.org.ua/ Афіцыйны сайт] {{Бібліяінфармацыя}} {{Праваслаўе}} [[Катэгорыя:Украінская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата| ]] 1umh0c1jp4wb8x4vcu1rpeyifpy6aq7 Велікаполле (Смаргонскі раён) 0 276077 5133605 4417000 2026-04-29T12:12:49Z Pabojnia 135280 афармленне 5133605 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Велікаполле}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Велікаполле |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 33|lat_sec = 15 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 37|lon_sec = 10 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Смаргонскі |сельсавет2 = Вішнеўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 1186887551 }} '''Велікапо́лле'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Велікпо́ле'''</ref> ({{lang-be-trans|Vielikapollie}}, {{lang-ru|Великополье}}) — [[вёска]] ў [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вішнеўскі сельсавет (Смаргонскі раён)|Вішнеўскага сельсавета]]. Да 2016 года вёска ўваходзіла ў склад [[Войстамскі сельсавет|Войстамскага сельсавета]]<ref>[http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-Гродненский%20облсовет/type-Решение/143-31.05.2016.htm РЕШЕНИЕ ГРОДНЕНСКОГО ОБЛАСТНОГО СОВЕТА ДЕПУТАТОВ 31 мая 2016 г. № 143 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Сморгонского района Гродненской области]</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 4 чалавекі * 1999 год — 8 чалавек == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вішнеўскі сельсавет, Смаргонскі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Вішнеўскі сельсавет (Смаргонскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёна]] gx846nlp3tgq0jrmkbqvsy2jfx8ytez Кузьмічы (Любанскі раён) 0 280785 5133940 5048645 2026-04-30T09:26:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133940 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Кузьмічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кузьмічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 34|lat_sec = 05 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 03|lon_sec = 45 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Любанскі |сельсавет2 = Камунараўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020884 }} '''Кузьмічы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kuźmičy}}, {{lang-ru|Кузьмичи}}) — [[вёска]] ў [[Любанскі раён|Любанскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Камунараўскі сельсавет (Любанскі раён)|Камунараўскага сельсавета]]. За 2—2,5 км на паўночны захад ад вёскі знаходзіцца [[Кузьмічы (археалагічны помнік)|паселішча]] [[неаліт]]у і [[Бронзавы век|бронзавага веку]]. == Славутасці == Тэхналогія і традыцыі выпякання дамашняга хлеба ў [[Жораўка (Любанскі раён)|Жораўцы]] і Кузьмічах як элемент нематэрыяльнай культурнай спадчыны і ў 2020 годзе ўлючаны ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]].<ref>{{Cite web|url=https://heritage.gov.by/catalog/tekhnalogii-i-tradytcyi-vypiakannia-khatniaga-khleba|title=Тэхналогіі і традыцыі выпякання хатняга хлеба - Банк звестак аб гісторыка-культурнай спадчыне Рэспублікі Беларусь|website=heritage.gov.by|access-date=2025-10-22|archive-date=5 жніўня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250805022118/https://heritage.gov.by/catalog/tekhnalogii-i-tradytcyi-vypiakannia-khatniaga-khleba|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Камунараўскі сельсавет (Любанскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Камунараўскі сельсавет (Любанскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёна]] [[Катэгорыя:Кузьмічы (Любанскі раён)| ]] efyaiu3jigu9vuh1rw48kq42qsprx5h Ключнікі (Мінскі раён) 0 281178 5133727 5073753 2026-04-29T18:32:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133727 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ключнікі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Астрашыцкагарадоцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Клю́чнікі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kliučniki}}, {{lang-ru|Ключники}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Вяснянка (рака)|Вяснянка]]. Уваходзіць у склад [[Астрашыцкагарадоцкі сельсавет|Астрашыцкагарадоцкага сельсавета]]. == Гісторыя == Паселішча вядома прынамсі з пачатку XIX стагоддзя як вёска, належала да маёнтка [[Астрашыцкі Гарадок|Гарадок]] уласнасці [[Тышкевічы|Тышкевічаў]], уваходзіла ў склад [[Мінскі павет|Мінскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Пасля 1861 года ў [[Астрашыцка-Гарадоцкая воласць|Астрашыцка-Гарадоцкай воласці]] Мінскага павета. У канцы XIX стагоддзя апроч вёскі быў таксама [[засценак]] на 2 двары, у той час ля Ключнікаў у Вяснянку ўпадала рака Тэга (Тхарніца<ref>{{Cite web|url=https://retromap.ru/1418726_0020091_54.101701,27.679002|title=Европейская Россия (Шуберт) 1:126K v.2|website=retromap.ru|access-date=2025-12-29}}</ref>){{Sfn|SgKP|1883|s=167}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Астрашыцка-Гарадоцкай воласці атрымлівалі пасведчанні [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага Сакратарыята Беларусі]]<ref name="atlas4">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 20 жніўня 1924 года вёска ў [[Астрашыцка-Гарадоцкі сельсавет|Астрашыцка-Гарадоцкім сельсавеце]] [[Астрашыцка-Гарадоцкі раён|Астрашыцка-Гарадоцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года). З 18 студзеня 1931 года ў [[Лагойскі раён|Лагойскім раёне]]. З 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. З 1991 года ў складзе незалежнай Беларусі. == Насельніцтва == * 1815 год — 15 жыхароў мужчынскага полу * 1858 год — 4 двары, 35 жыхароў * 1897 год — 9 двароў, 62 жыхары * 1908 год — 9 двароў, 71 жыхар{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=85}} * 1917 год — 10 двароў, 65 жыхароў, усе [[беларусы]] * 1926 год — 13 двароў, 87 жыхароў * 1999 год — 23 жыхары * 2009 год — 19 жыхароў * 2019 год — 26 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-12-29|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-3|Ключнікі|411—412}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4|167|Kluczniki|}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Астрашыцкагарадоцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Астрашыцкагарадоцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] m19hvtt431nvjarmrmxl8n2lfkeci70 Крыстынова 0 281179 5133875 5073782 2026-04-30T05:39:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133875 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Крыстынова |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 04|lat_sec = 35 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 46|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Астрашыцкагарадоцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243017844 }} '''Крыстыно́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krystynova}}, {{lang-ru|Кристыново}}), раней таксама '''Крыстынэ́лі'''<ref>{{Cite web|url=https://retromap.ru/1418726_z13_54.072838,27.784423|title=Европейская Россия (Шуберт) 1:126K v.2|website=retromap.ru|access-date=2025-12-29}}</ref>{{Sfn|SgKP|1883|s=761}} — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Усяжа (рака)|Усяжа]]. Уваходзіць у склад [[Астрашыцкагарадоцкі сельсавет|Астрашыцкагарадоцкага сельсавета]]. == Гісторыя == Вядома прынамсі з XIX стагоддзя. У 1858 годзе вёска ўласнасці [[калежскі асэсар|калежскага асэсара]] [[лютэранства|лютэраніна]] Самуіла Данілавіча Гіндэнбурга{{Sfn|Дрозд Д.|2012|с=22}}, належала да маёнтка Стадолішча, у Мінскім павеце Мінскай губерні. Пасля 1861 года ў [[Астрашыцка-Гарадоцкая воласць|Астрашыцка-Гарадоцкай воласці]] Мінскага павета. У другой палове XIX стагоддзя было 4 двары{{Sfn|SgKP|1883|s=761}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Астрашыцка-Гарадоцкай воласці атрымлівалі пасведчанні [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага Сакратарыята Беларусі]]<ref name="atlas4">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 20 жніўня 1924 года вёска ў [[Астрашыцка-Гарадоцкі сельсавет|Астрашыцка-Гарадоцкім сельсавеце]] [[Астрашыцка-Гарадоцкі раён|Астрашыцка-Гарадоцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года). З 18 студзеня 1931 года ў [[Лагойскі раён|Лагойскім раёне]]. З 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. З 1991 года ў складзе незалежнай Беларусі. == Насельніцтва == * 1897 год — 6 двароў, 39 жыхароў * 1908 год — 10 двароў, 55 жыхароў{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=98}} * 1917 год — 9 двароў, 53 жыхары, усе беларусы{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=143}} * 1926 год — 10 двароў, 67 жыхароў * 1989 год — 4 двары, 4 жыхары * 2009 год — 4 жыхары * 2019 год — 13 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-12-29|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-3|Крыстынова|414—415}} * {{кніга|аўтар = [[Зміцер Дрозд|Дрозд Д.]]|частка = |загаловак = Землевладельцы Минской губернии, 1861-1900: справочник|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = 2-е изд.|месца = Минск|выдавецтва = Медисонт|год = 2012|том = |старонкі = |старонак = 710|серыя = |isbn = 978-985-6982-44-9|тыраж = |ref = Дрозд Д.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4|761|Krystynele|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Астрашыцкагарадоцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Астрашыцкагарадоцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] bg7gc7lz8e339np3mkli2kggbgxwsuj Кругляк 0 281282 5133826 5066188 2026-04-30T03:08:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133826 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|2=Кругляк}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кругляк |выява = Н9034, Кругляк.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Крупіцкі }} '''Кругля́к'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kruhliak}}, {{lang-ru|Кругляк}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крупіцкі сельсавет|Крупіцкага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1815 годзе вёска, належала да маёнтка [[Анопаль (вёска)|Анопаль]] уласнасці [[Радзівілы|Радзівілаў]]. Уваходзіла ў склад [[Мінскі павет|Мінскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Пасля 1861 года ў Самахвалавіцкай воласці Мінскага павета. У 1888 годзе сярод землеўладальнікаў у вёсцы Кругляк згадваецца праваслаўны селянін Сцяпан Рыгораў Галенчык, меў 15 і 1/3 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=14}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 20 жніўня 1924 года ў Крупіцкім сельсавеце [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930). З 18 студзеня 1931 года ў [[Койданаўскі раён|Койданаўскім раёне]]. З 23 сакавіка 1932 года ў падпарадкаванні Менскага гарсавета. З 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1815 год — 37 жыхароў мужчынскага полу * 1897 год — 18 двароў, 98 жыхароў * 1908 год — 14 двароў, 81 жыхар{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=97}} * 1917 год — 15 двароў, 96 жыхароў (усе [[беларусы]]){{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=149}} * 1926 год — 20 двароў, 98 жыхароў * 1997 год — 31 двор, 48 жыхароў * 1999 год — 46 жыхароў * 2009 год — 39 жыхароў * 2019 год — 29 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-12-08|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Віктар Аляксандравіч Вайцахоўскі]] (1926—2003) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-3|Кругляк|412—413}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Крупіцкі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Крупіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] 26i4fe69cgb2sh6vjki7vqqixzrwv6d Крыніца (Пухавіцкі раён) 0 282005 5133856 4854349 2026-04-30T05:00:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133856 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Крыніца}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Крыніца |выява = |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Рудзенскі |OpenStreetMap = 243015829 }} '''Крыні́ца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krynica}}, {{lang-ru|Криница}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Рудзенскі сельсавет|Рудзенскага сельсавета]]. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У даведніку «[[Гарады і вёскі Беларусі]]» і кнізе «[[Памяць (энцыклапедычнае выданне)|Памяць. Пухавіцкі раён]]» гэтай Крыніцы памылкова прыпісваецца гісторыя колішняга ўрочышча Крыніца ў [[Пярэжырская воласць|Пярэжырскай воласці]] і колішняй вёскі [[Крыніца (Навасёлкаўскі сельсавет)|Крыніца]] ў [[Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Навасёлкаўскім сельсавеце]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 2002 год — 35 двароў, 122 жыхары * 2009 год — 330 жыхароў * 2019 год — 365 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-10-08|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Крыніца|151}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Рудзенскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Рудзенскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] 9j4jszuhxjp7tl3ukuihzqqxqixi1m4 Крамяні 0 283095 5133790 5009737 2026-04-30T00:53:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133790 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Крамяні |выява = Н9375,_Кремени.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Турынскі }} '''Крамяні́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kramiani}}, {{lang-ru|Кремени}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], каля ракі [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]. Уваходзіць у склад [[Турынскі сельсавет|Турынскага сельсавета]]. == Гісторыя == Перад скасаваннем прыгоннага права вёска Крамяні адносілася да [[Маёнтак|маёнтка]] [[Падбярэжжа (Турынскі сельсавет)|Падбярэжжа]], уласнасць [[Манюшкі|Манюшкаў]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://helper.archonline.by/|title=Дапаможнік|publisher=Архівы Беларусі|access-date=13 лістапада 2024|archive-date=3 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203234518/https://www.helper.archonline.by/|url-status=dead}}</ref>, у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Пасля 1861 года ў [[Кліноцкая воласць|Кліноцкай воласці]] Ігуменскага павета. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 2 ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. 2 ліпеня 1944 года савецкая [[1-я Мінская партызанская брыгада]] пераплавілася цераз Свіслач, авалодала вёска і ўтрымлівала да прыходу савецкіх войскаў. Паводле перапісу 1960 года [[пасёлак]]. У 1964 годзе да вёскі Крамяні была далучана вёска [[Замасточча (Пухавіцкі раён)|Замасточча]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ананіцкі сельсавет|Ананіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 38 двароў, 246 жыхароў * 1908 год — 39 двароў, 288 жыхароў{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=95}} * 1917 год — 46 двароў, 287 жыхароў * 1960 год — 226 жыхароў * 2002 год — 38 двароў, 73 жыхары * 2009 год — 56 жыхароў * 2019 год — 52 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Крамяні|150—151}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Турынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Турынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] n1xcit4r4uksy05ourdeeldokvm1y40 Крупка (Пухавіцкі раён) 0 283104 5133834 5122236 2026-04-30T03:24:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133834 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Крупка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Крупка |выява = Крупка.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блонскі |ранейшыя імёны = Крупцы, Крупец, Крупкі }} '''Кру́пка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> (таксама сустракаецца '''Кру́пкі'''; {{lang-be-trans|Krupka}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блонскі сельсавет|Блонскага сельсавета]]. Месціцца за 5 км на поўнач ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 49 км ад [[Мінск|Мінска]], 8 км ад чыгуначнай станцыі [[Пухавічы (станцыя)|Пухавічы]]. == Гісторыя == У XVIII стагоддзі ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], уласнасць місіі [[Езуіты|езуітаў]] з цэнтрам у [[Блонь|Блоні]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У сярэдзіне XIX стагоддзя вёска Крупцы ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1870 годзе вёска Крупец у [[Навасёлкаўская воласць|Навасёлкаўскай воласці]]. Уласнасць Русецкіх. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літбел ССР|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1870 год — 52 жыхары мужчынскага полу * 1897 год — 27 двароў, 184 жыхары * 1907 год — 22 двары, 257 жыхароў * 1917 год — 37 двароў, 212 жыхароў * 2002 год — 33 двары, 79 жыхароў * 2007 год — 33 гаспадаркі, 79 жыхароў * 2010 год — 19 гаспадарак, 43 жыхары * 2019 год — 35 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-24|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Сцяпан Іванавіч Журык]] (1898—1938) — дзеяч беларускага маладзёжнага руху, вучоны-аграном, публіцыст. * [[Уладзімір Сцяпанавіч Зубоўскі]] (нар. 1935) — навуковец, кандыдат сельскагаспадарчых навук == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Крупка|151}} * Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9 == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блонскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блонскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] hxbxbtqndd60w46uubnncf67wme58hy Красны Яр (Пухавіцкі раён) 0 283154 5133816 4924247 2026-04-30T02:05:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133816 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Красны Яр}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Красны Яр |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Красный Яр.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 36|lat_sec = 09 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 02|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Дукорскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Чырвоны Яр |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243021866 }} '''Красны Яр'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krasny Jar}}, {{lang-ru|Красный Яр}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дукорскі сельсавет|Дукорскага сельсавета]]. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] Чырвоны Яр у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] на землях колішняга маёнтка [[Кастрынь]]. У 1926 годзе пасёлак у [[Дрычынскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дрычынскім сельсавеце]] Пухавіцкага раёна. З 12 лютага 1935 года ў [[Рудзенскі раён|Рудзенскім]], з 6 ліпеня 1935 года ў [[Смілавіцкі раён|Смілавіцкім]], з 11 лютага 1938 года ў Рудзенскім раёнах. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У 1980 годзе ў [[калгас]]е «Камсамолец». Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дрычынскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дрычынскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1960 год — 47 жыхароў * 2002 год — 6 двароў, 11 жыхароў * 2009 год — 3 жыхары * 2019 год — 7 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-18|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Чырвоны Яр|195}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дукорскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дукорскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] rd0pcfi6pbnrnb7hdzk3i2f1vp6aa4b Клятное (Пухавіцкі раён) 0 283172 5133730 5009689 2026-04-29T18:45:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133730 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Клятное}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Клятное |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 19|lat_sec = 40 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 04|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет2 = Дубраўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020943 }} '''Клятно́е'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kliatnoje}}, {{lang-ru|Клетное}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дубраўскага сельсавета]]. Месціцца за 25 км на поўдзень ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 80 км ад [[Мінск]]а, на рацэ [[Пціч (рака)|Пціч]]. == Назва == У аснове назвы слова «клець» — будынак для захавання маёмасці<ref>{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}}</ref>. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === У 1710 годзе ўпамінаецца як моцна пацярпелая ў [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночную вайну]] вёска ў складзе маёнтка [[Смілавічы]]-[[Бакшты (Валожынскі раён)|Бакшты]] ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>НГАБ у Мінску, ф. 1727, воп. 1, спр. 7, с. 211</ref>. У XVIII стагоддзі пэўны час у валоданні Барэцкай, у складзе маёнтка [[Навасёлкі (Пухавіцкі раён)|Навасёлкі]]<ref>{{Cite web|url=https://helper.archonline.by/|title=Дапаможнік|website=helper.archonline.by|access-date=2023-12-22|archive-date=3 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203234518/https://www.helper.archonline.by/|url-status=dead}}</ref>. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. З канца XVIII стагоддзя ўласнасць [[Ратынскія|Ратынскіх]] у складзе маёнтка [[Вомельна]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе вёска і [[фальварак]] Клетка, ёсць капліца, карчма, млын на рацэ Пціч (2 паставы), сукнавальня. Паводле перапісу 1897 года былі аднайменныя вёска, [[урочышча]] і млын. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У пачатку 1920-х гадоў працавала школа 1-й ступені. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 3 ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У вёсцы месціўся штаб савецкай [[2-я Мінская партызанская брыгада|2-й Мінскай партызанскай брыгады]]. У 1942—1943 гадах нацысцкая адміністрацыя расстраляла 23 жыхароў. Да 5 мая 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Варашылаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Варашылаўскага сельсавета]], пасля — у складзе [[Сінчанскі сельсавет|Сінчанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 5 мая 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 16 двароў, 146 жыхароў * 1816 год — 22 двары, каля 140 жыхароў * 1897 год — вёска, 31 двор, 238 жыхароў; млын, 5 жыхароў; урочышча, 3 двары, 28 жыхароў * 1908 год — 54 двары, 357 жыхароў * 1917 год — вёска, 62 двары, 367 жыхароў; урочышча, 3 двары, 18 жыхароў; урочышча, 2 двары, 10 жыхароў * 1960 год — 271 жыхар * 2002 год — 45 двароў, 86 жыхароў * 2010 год — 38 гаспадарак, 57 жыхароў * 2019 год — 34 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-30|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Іван Кузьміч Хурс]] (1922—2002) — военачальнік, віцэ-адмірал. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Клятное|149—150}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4|138|Kletne|}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] ot87si89je8j11m381cryrg94bcs3ta Красная Ніва (Пухавіцкі раён) 0 283186 5133807 4714591 2026-04-30T01:50:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133807 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Красная Ніва}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Красная Ніва |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Дукорскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Оштарполь<br/>Оштарполле |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243021913 }} '''Кра́сная Ні́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krasnaja Niva}}, {{lang-ru|Красная Нива}}; да 1920-х — маёнтак '''Оштарполле''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дукорскі сельсавет|Дукорскага сельсавета]]. == Гісторыя == Оштарполле (Оштарполь) заснавана ў пачатку XIX стагоддзя [[Оштарпы|Оштарпамі]], калі апошнія валодалі маёнткам [[Дукора]]. З другой паловы XIX стагоддзя ў [[Дукорская воласць|Дукорскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. [[Леў Францавіч Оштарп|Леон Оштарп]] перадаў Оштарполле [[Ваньковічы|Ваньковічам]]{{Sfn|SgKP|1886|с=756}}. У 1860 годзе ў маёнтку было 156 [[Рэвізская душа|душ]] прыгонных мужчын і 168 жанчын<ref>{{Кніга|спасылка=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003831608/|загаловак=Приложения к трудам редакционных комиссий для составления положений о крестьянах, выходящих из крепостной зависимости : Сведения о помещичьих имениях. Т. 1 Извлечения из описаний имений по губерниям: Харьковской, Полтавской, Черниговской, Екатеринославской, Таврической, Херсонской, Витебской, Виленской, Ковенской и Минской|год=1860}}</ref>. У канцы XIX стагоддзя Оштарполле належала [[Аляксандр Аляксандравіч Ваньковіч|Аляксандру Аляксандравічу Ваньковічу]], адстаўному штаб-ротмістру рыма-каталіцкага веравызнання, было 1259 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=79}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Дукорскай воласці пісалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref name="atlas">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] (Гміна Дукора, [[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Праведзена [[нацыяналізацыя]] маёнтка, заснаваны [[пасёлак]] Чырвоная Ніва<ref>{{Cite web|url=https://orda.of.by/.map/?53.619615,28.014085=&m=rkka/14,osm/13|title=Подвижная карта|website=orda.of.by|access-date=2024-04-17}}</ref>. У 1926 годзе пасёлак у Дукорскім сельсавеце [[Смілавіцкі раён|Смілавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930). З 8 ліпеня 1931 года ў Пухавіцкім, з 12 лютага 1935 года ў [[Рудзенскі раён|Рудзенскім раёнах]], з 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1908 год — 5 двароў, 37 жыхароў{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=147}} * 1917 год — 1 двор, 11 жыхароў, усе [[беларусы]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=95}} * 1926 год — 19 двароў, 93 жыхары * 2002 год — 11 гаспадарак, 21 жыхар * 2009 год — 16 жыхароў * 2019 год — 20 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-17|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Чырвоная Ніва|195}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7|756|Osztorpole|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дукорскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дукорскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 88e1oe7c1gf09xm71du24vhckox01au Красны Акцябр (Пухавіцкі раён) 0 283203 5133813 4798676 2026-04-30T02:00:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133813 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Красны Акцябр}} {{гэты артыкул|пра колішні маёнтак Ізабалёва|Ізабалёва|пра суседнюю вёску Ізабалёва}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Красны Акцябр |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пухавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Ізабалёў<br/>Ізабалёва<br/>Багуславаў<br/>Забалеўскі Двор |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243023381 }} '''Кра́сны Акця́бр'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krasny Akciabr}}, {{lang-ru|Красный Октябрь}}; да 1922 г. — маёнтак '''Ізабалёва'''{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=111}}, таксама '''Багуславаў'''{{Sfn|SgKP|1882|с=329}} і '''Забалеўскі Двор'''<ref>{{Крыніцы/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Мінская вобласць}} С. 98</ref>) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пухавіцкі сельсавет|Пухавіцкага сельсавета]]. Месціцца за 22 км на ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 67 км ад [[Мінск]]а, на рацэ [[Балачанка]]. == Гісторыя == У XIX стагоддзі ўпамінаецца як [[маёнтак]] Ізабелаў (Ізабалёў, альбо Багуславаў) у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], побач была аднайменная [[Ізабалёва|вёска]]. Пасля 1861 года ў [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]]. У 1889 годзе фальваркам валодаў [[Дваранства|дваранін]] рыма-каталіцкага веравызнання Альберт Іванавіч Багушэўскі, было 200 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=78}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], населены пункт перайменаваны ў пасёлак Красны Акцябр (Чырвоны Кастрычнік), але аднайменная вёска побач захавала назву Ізабалёва. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У 1976 годзе да населенага пункта была далучана вёска [[Ізабалёва]]. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Краснаакцябрскі сельсавет|Краснаакцябрскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222 «Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района»]{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1917 год — 1 двор, 31 чалавек, усе беларусы{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=111}} * 1926 год — 11 двароў, 51 жыхар * 1960 год — 81 жыхар * 2009 год — 230 жыхароў * 2019 год — 182 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Інфраструктура == Ёсць сярэдняя школа, фельчарска-акушэрскі пункт, яслі-сад, Дом культуры, бальніца, бібліятэка. == Вядомыя асобы == * [[Стафан Багушэўскі]] (1877—1938) — беларускі дзеяч рэвалюцыйнага руху, польскі палітык. * [[Мікалай Іванавіч Каспяровіч|Мікалай Каспяровіч]] (1900, в. [[Ізабалёва]] — 1937) — беларускі этнограф, краязнавец, лексікограф, мастацтвазнавец і літаратуразнавец. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Чырвоны Кастрычнік|195}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3|329|Izabellów|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пухавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пухавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] syg3oviz9dn3q53coopewj63c8qtk4k Купалле (Пухавіцкі раён) 0 283234 5133976 4851355 2026-04-30T11:08:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133976 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Купалле (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Купалле |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет2 = Навасёлкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243021806 }} '''Купа́лле'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Купа́лы, мн.'''</ref> ({{lang-be-trans|Kupallie}}, {{lang-ru|Купалье}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. Месціцца за 5 км на захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], за 56 км ад [[Мінск|Мінска]], на рацэ [[Цітаўка (прыток Свіслачы)|Цітаўка]]. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]{{efn|У даведніку «Гарады і вёскі Беларусі» пра вёску Купалле напісана, нібы яна ўпамінаецца як урочышча ў XIX стагоддзі ў [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]]. Аднак вёска Купалле месціцца на землях колішняй [[Навасёлкаўская воласць|Навасёлкаўскай воласці]] і на дарэвалюцыйных картах не абазначаецца. Складальнікі даведніка блытаюць яе з урочышчам Купалкі, якое месцілася за 32 вярсты ад чыгуначнай станцыі [[Пухавічы (станцыя)|Пухавічы]]{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=99}}.}}. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1960 год — 35 жыхароў * 2002 год — 7 двароў, 13 жыхароў * 2009 год — 15 жыхароў * 2019 год — 12 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Купалле|152}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] j7dckwfme95p19coo17o3j4tdhn0ry5 Кашалі (Пухавіцкі раён) 0 283284 5133624 5006285 2026-04-29T13:42:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133624 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Кашалі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кашалі |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 16|lat_sec = 41 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 50|lon_sec = 02 |CoordAddon = |CoordScale = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Шацкі }} '''Кашалі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kašali}}, {{lang-ru|Кошели}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Шацкі сельсавет|Шацкага сельсавета]]. == Гісторыя == Вядома з пачатку XX стагоддзя як урочышча ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле перапісу 1917 года [[засценак]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=98}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У пачатку 1930-х гадоў праведзена прымусовая калектывізацыя, створаны калгас імя Ягорава, былі кузня і ваўначоска. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Селецкі сельсавет|Селецкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222 «Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района»]{{ref-ru}}</ref>. З 2006 года па 28 траўня 2013 года ў складзе [[Вецярэвіцкі сельсавет|Вецярэвіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1908 год — 16 двароў, 60 жыхароў * 1917 год — 30 двароў, 158 жыхароў, усе [[беларусы]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=98}} * 1960 год — 143 жыхары * 2002 год — 54 двары, 97 жыхароў * 2009 год — 13 жыхароў<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Итоговые данные перепеси населения Республики Беларусь 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm |date=2 кастрычніка 2019 }}</ref> * 2019 год — 5 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-05-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Фёдар Васілевіч Баравік]] (1923—1991) — беларускі вучоны-эканаміст. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Кашалі|149—150}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шацкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Шацкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] olrxvdznl092bwxf2u2gxg2l9uyom55 Красны Пасёлак 0 283299 5133814 5122235 2026-04-30T02:03:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133814 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Красны Пасёлак |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 17|lat_sec = 20 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 12|lon_sec = 43 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Падаточча<br/>Воссе |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020163 }} '''Кра́сны Пасёлак'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krasny Pasiolak}}, {{lang-ru|Красный Посёлок}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 22 км на поўдзень ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 77 км ад [[Мінск]]а, 17 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]], каля ракі [[Суцінка]]. == Гісторыя == У 1920-я гады былі заснаваны [[хутар]]ы Падаточча, Воссе і Падвоссе, якія абазначаліся на карце яшчэ ў 1935 годзе<ref>Карта РККА, 1935 г.</ref>. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года тэрыторыя пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У пасляваенныя гады хутары былі аб’яднаны ў Красны Пасёлак, вядомы паводле перапісу 1960 года. Пазней вёска. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Суцінскі сельсавет|Суцінскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1960 год — 260 жыхароў * 2002 год — 49 двароў, 99 жыхароў * 2009 год — 98 жыхароў * 2019 год — 61 жыхар<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Чырвоны Пасёлак|195}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] b2ugtlhfbyg4hbx18yr9kimvyr84wjy Крыстампалле 0 283307 5133874 5122237 2026-04-30T05:32:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133874 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Крыстампалле |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Krystampallie4.jpg |подпіс = Цэнтр вёскі |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы =222860 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243017948 }} '''Крыста́мпалле'''{{efn|Сустракаецца таксама варыянт '''Крыстампо́лле, Крыштампо́лле, Крыстапо́лле'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref>, '''Крыстампо́льская Слабо́дка'''<ref name="энцык"/>.}} ({{lang-be-trans|Krystampallie}}, {{lang-ru|Кристамполье}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 30 км на захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 45 км ад [[Мінск]]а, 18 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]]. == Гісторыя == [[Файл:Кристамполье.jpg|злева|міні|200x200пкс|Дарожны паказальнік на дарозе з боку вёскі [[Церабель]]]] === Ранняя гісторыя === У [[XVIII стагоддзе|XVIII ст]]. у [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], уласнасць [[Род Быкоўскіх|Быкоўскіх]], уваходзіла ў [[Дамен (зямля)|дамен]] [[Русаковічы (Пухавіцкі раён)|Русаковічы]]<ref>{{cite web|url = https://helper.archonline.by/|title = Дапаможнік|author = |authorlink = |date = |publisher = helper.archonline.by|language = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20231203234518/https://www.helper.archonline.by/|archivedate = 3 снежня 2023|accessdate = |url-status = dead}}</ref>. На 1784 год уласнасць [[Вінцэнт Якс-Быкоўскі|Вінцэнта Якса-Быкоўскага]]. Ад прозвішча Быкоўскіх вёска таксама мела назву Быкаўская Слабада, Быкава. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1856 годзе Юзэфа Быкоўская, што была ўнучкай Вінцэнта, выйшла замуж за [[Уладзіслаў Вайсенгоф|Уладзіслава Вайсенгофа]], да якога вёска разам з Русаковічамі адышла праз [[Вена (права)|вена]]. Пазней гэтымі землямі валодаў іх сын Ян Вайсенгоф, а далей [[Генрык Вейсенгоф|Генрых Вайсенгоф]] (1859—1922), які ажаніўся з Людвікай Сакольскай. Пасля 1861 года вёска Крысцінполь у [[Цітвянская воласць|Цітвянскай воласці]] Ігуменскага павета. У 1870 годзе вёска і [[маёнтак]] памешчыка Вайсенгофа ў [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]] Ігуменскага павета<ref name="энцык">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Крыстамполле|151}}</ref>. У 1889 годзе маёнткам валодала Жазафіна Генрыхаўна Вейсенгоф, таксама ў яе было 15 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі ў вёсцы{{Sfn|Памяць|2003|с=80}}. Паводле перапісу 1897 года была [[капліца]], [[хлебазапасны магазін]], пітная ўстанова. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], маёнтак [[Нацыяналізацыя|нацыяналізаваны]]. У 1930-х гадах праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаныя [[калгас]]ы «Добрая воля» і імя С. М. Будзённага, былі 2 кузні<ref name="энцык" />. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У сакавіку 1944 года ў ходзе нямецкай карнай аперацыі вёска спалена. Пасля вайны вёска была адноўлена. 29 чэрвеня 2006 года вёска перададзеная з ліквідаванага [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкага сельсавета]] ў склад [[Праўдзінскі пасялковы савет|Праўдзінскага пасялковага савета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2006-116/2006-116(003-067).pdf «Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района». Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201022172917/https://pravo.by/pdf/2006-116/2006-116(003-067).pdf |date=22 кастрычніка 2020 }}{{Ref-ru}}</ref>. Да 28 траўня 2013 года ў [[Праўдзінскі пасялковы савет|Праўдзінскім пасялковым савеце]]. Пасля скасавання Праўдзінскага пасялковага савета вёска ўключаная ў [[Навапольскі сельсавет]]<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913n0058646&p1=1 Рашэнне мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 28 траўня 2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131211214923/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913n0058646&p1=1 |date=11 снежня 2013 }} {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год: ** вёска — 60 двароў, 332 жыхары ** маёнтак — 11 жыхароў * 1908 год: ** вёска — 74 двары, 405 жыхароў ** фальварак — 1 двор, 4 жыхары * 1917 год: ** вёска — 78 двароў, 400 жыхароў ** фальварак — 14 жыхароў * 1940 год — 80 двароў, 437 жыхароў * 1960 год — 282 жыхары * 1999 год — 90 жыхароў * 2002 год — 36 двароў, 74 жыхары * 2010 год — 41 жыхар * 2012 год — 16 гаспадарак, 38 жыхароў * 2019 год — 40 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> <center><gallery caption="Галерэя" widths=200 heights=200 perrow="4"> Файл:Krystampallie.jpg|Панарама з боку [[Таварскія|Таварскіх]] Файл:Krystampallie5.jpg|Уезд у вёску з боку [[Таварскія|Таварскіх]] Файл:Krystampallie2.jpg|Цэнтральная вуліца Файл:Krystampallie3.jpg|Цэнтральная вуліца </gallery></center> == Эканоміка == У 2013 годзе на тэрыторыі сельскагаспадарчай філіі «Сяргеевічы» ААТ «Пухавіцкірайаграсервіс»<ref name="энцык"/>. == Спіс вуліц == * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/172ad675f737f2420f74ff556c899940.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21203%26setstreet%3D%26rand%3D0.1599749198280822|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь|accessdate = 11 сакавіка 2020|archiveurl = https://web.archive.org/web/20211127152822/https://gzk.nca.by/172ad675f737f2420f74ff556c899940.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21203%26setstreet%3D%26rand%3D0.1599749198280822|archivedate = 27 лістапада 2021|url-status = dead}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Сідаравіч Шэлег]] (нар. 1949) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне сусветнай эканомікі. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Крыстамполле|151}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4|762|Krystynopole|}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-2|177|Krystynpol|}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] oqi6oxmjh5y37dawjzp4u8v2e3bxqz0 Кукіга 0 283308 5133945 5122239 2026-04-30T09:38:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133945 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кукіга |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Закукіга }} '''Кукі́га'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kukiha}}, {{lang-ru|Кукига}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 31 км на захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 57 км ад [[Мінск]]а, 19 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]]. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. На картах абазначаўся таксама як Закукіга. У 1940 годзе пасёлак у [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкім сельсавеце]] [[Рудзенскі раён|Рудзенскага раёна]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкая [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У сакавіку 1942 года ў выкіну нямецкай карнай аперацыі вёска спалена. Пасля вайны вёска была адноўлена<ref name="энцык">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Кукіга|152}}</ref>. 29 чэрвеня 2006 года вёска перададзеная з ліквідаванага [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкага сельсавета]] ў склад [[Праўдзінскі пасялковы савет|Праўдзінскага пасялковага савета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2006-116/2006-116(003-067).pdf «Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района». Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201022172917/https://pravo.by/pdf/2006-116/2006-116(003-067).pdf |date=22 кастрычніка 2020 }}{{Ref-ru}}</ref>. Да 28 траўня 2013 года ў Праўдзінскім пасялковым савеце. Пасля скасавання Праўдзінскага пасялковага савета ўключаная ў Навапольскі сельсавет<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913n0058646&p1=1 Рашэнне мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 28 траўня 2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131211214923/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913n0058646&p1=1 |date=11 снежня 2013 }} {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1940 год — 10 двароў, 42 жыхары * 1960 год — 49 жыхароў * 1999 год — 18 жыхароў * 2002 год — 7 двароў, 13 жыхароў * 2010 год — 8 жыхароў * 2012 год — 6 гаспадарак, 11 жыхароў * 2019 год — 7 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Спіс вуліц == * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/172ad675f737f2420f74ff556c899940.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21204%26setstreet%3D%26rand%3D0.23860322176604476|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Кукіга|152}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] pmfdn7egd80dpscw5tp7k9ru78vktzj Коласаўка (Пухавіцкі раён) 0 283339 5133756 4870572 2026-04-29T21:03:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133756 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Коласаўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Коласаўка |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Турынскі |ранейшыя імёны = Пусты Вугал }} '''Ко́ласаўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Каласо́ўка'''</ref> ({{lang-be-trans|Kolasaŭka}}, {{lang-ru|Колосовка}}; да 30 ліпеня 1964 г. — '''Пусты Вугал''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Турынскі сельсавет|Турынскага сельсавета]]. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] Пусты Вугал у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1926 годзе 7 двароў<ref>{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-belarus_verstovka_centr/?x=28.174462&y=53.581548|title=Верстовка Беларуси - центральная часть|website=www.etomesto.ru|access-date=2024-11-13}}</ref>. У 1939 годзе 9 двароў<ref>{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-belarus_minsk_rkka-250m/?x=28.174891&y=53.581882|title=Подробная карта РККА Минска и окрестностей|website=www.etomesto.ru|access-date=2024-11-13}}</ref>. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. 30 ліпеня 1964 года вёска Пусты Вугал была перайменавана ў вёску Коласаўка<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 30 ліпеня 1964 года «Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР»</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 1 жыхар * 2002 год — 1 двор, 1 жыхар * 2010 год — 1 жыхар * 2019 год — 1 жыхар<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Коласаўка|150}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Турынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Турынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] hniqtrbv9i22j5by0hvzuyz2vd75vfy Красны Пахар (Пухавіцкі раён) 0 283340 5133815 4870910 2026-04-30T02:04:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133815 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Красны Пахар}} {{значэнні|Спасылка=Чырвоны Араты}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Красны Пахар |выява = Krasny_Pachar,_Puchavičy_District_(2).jpg |подпіс = Вясковая вуліца |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Турынскі }} '''Кра́сны Па́хар'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krasny Pachar}}, {{lang-ru|Красный Пахарь}}; часам '''Чырвоны Араты'''{{sfn|ГВБ|2013|с=194}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Турынскі сельсавет|Турынскага сельсавета]]. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1926 год — 15 двароў, 85 жыхароў * 1960 год — 44 жыхары * 1999 год — 11 жыхароў * 2010 год — 9 жыхароў * 2019 год — 12 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Чырвоны Араты|194—195}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Турынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Турынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] 0ou9i52acdrt062tq8n8xphfh7xewfg Брэсцкі кадэцкі корпус 0 284125 5133722 5133292 2026-04-29T18:16:57Z M.L.Bot 261 афармленне 5133722 wikitext text/x-wiki {{Навучальная ўстанова |Назва = Аляксaндрaўскі Брэсцкі кадэцкі корпус |Скарачэнне = Брэсцкі кадэцкі корпус |выява = Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1855) (2).jpg |подпіс = Будынак у Брэсце ў 1841-1854 гадах, дзе размяшчаўся Брэсцкі кадэцкі корпус. |Заснаваны = 1841 |Зачынена = 1863 |Тып = [[кадэцкі корпус]] |Дэвіз = * «Жыццё — Радзіме. Душа — Богу. Сэрца — людзям. Гонар — нікому!» * «Кадэт для кадэта — сябар і брат» |Адрас = * [[Брэст]] (з 1841) * [[Масква]] (з 1854) * [[Вільня]] (1860-1863) |краіна = [[Расійская імперыя]] |Commons = Brest Cadet Corps }} '''Брэсцкі кадэцкі корпус''' або '''Аляксaндрaўскі Брэсцкі кадэцкі корпус''', з 1857 — '''Аляксандраўскі кадэцкі корпус''' — [[кадэцкі корпус]], [[Расійская імперыя|расійская]] сярэдняя ваенна-навучальная ўстанова закрытага тыпу ў [[Брэст|Брэсце]] для падрыхтоўкі дваранскіх дзяцей да вайсковай службы. == Гісторыя корпуса == [[Файл:(1888) жетон Александровского Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|жэтон Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1888 года выпуску]] Дзейнічаў у 1842—1863 гадах. Заснаваны на сродкі скарбу, а таксама памешчыкаў [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]] і [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай губерняў]]. Найменне «Аляксандраўскі» — у імя будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], які ў 1849—1855 гадах быў галоўным начальнікам (шэфам) кадэцкіх карпусоў Расіі. Размяшчаўся ў пераабсталяваным будынку бернардзінскага кляштара на [[Валынскае ўмацаванне|Валынскім умацаванні]] [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Быў разлічаны на 400 навучэнцаў (кадэтаў). На вучобу прымаліся дзеці дваран, штаб- і обер-афіцэраў узростам 9,5—11,5 гадоў. Выкладаліся агульнаадукацыйныя прадметы за курс гімназіі (мовы, прыродазнаўчыя і грамадазнаўчыя навукі), страявая падрыхтоўка, верхавая язда, ружэйная стральба, фехтаванне, гімнастыка, плаванне, музыка і танцы. Выпускнікоў накіроўвалі пераважна ў юнкерскія вучылішчы<ref>{{Cite web|url=http://www.ruscadet.ru/history/rkk_1701_1918/1731_1862/al-brest/comm.htm|title=Александровский Брестский кадетский корпус|website=www.ruscadet.ru|access-date=2025-11-20}}</ref>. [[Файл:(1894) реверс жетона Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|рэверс значка Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1894 года выпуску]] У сувязі з пачаткам [[Крымская вайна|Крымскай вайны 1853—1856 гадоў]] і абвяшчэннем ваеннага становішча ў Брэсцкай крэпасці Брэсцкі кадэцкі корпус у 1854 годзе пераведзены ў Маскву, а ў 1860 годзе — у [[Вільнюс|Вільню]], дзе ў 1863 годзе скасаваны з рэформай ваенна-навучальных устаноў. Многія з выхаванцаў корпуса пазней сталі дзеячамі рэвалюцыйнага руху ў Расіі, кіраўнікамі і ўдзельнікамі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у Беларусі, [[Літва|Літве]] і [[Польшча|Польшчы]], у тым ліку [[П. І. Адамовіч]], [[Я. В. Дамброўскі]], [[Я. Ф. Кульчыцкі]], [[Б. В. Люгайла]], [[І. А. Падбельскі]], [[З. У. Падлеўскі]], [[Б. С. Паўловіч]], [[Я. А. Пыдзеўскі]], [[М. В. Сакалоў]], [[А. Г. Стаброўскі]], [[П. Ф. Уладычанскі]] і іншыя. У Брэсцкім кадэцкім корпусе навучаўся будучы беларускі мастак [[Апалінар Гараўскі]] і яго браты. У кадэцкім корпусе мастацкія здольнасці Апалінара заўважыў адзін з выхавальнікаў, палкоўнік Бенуа, заахвочваў маляваць і пазнаёміў з сваім братам вядомым архітэктарам [[Мікалай Бенуа|Мікалаем Бенуа]]. == Дырэктары == * У 1842—1852 гг. — {{нп1|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|uk|Гельмерсен Олександр Петрович}}; * 12 мая 1852 г. — 9 чэрвеня 1852 г. — Мэйнандэр; * з 9 чэрвеня 1852 г. па 25 сакавіка 1854 г. — {{нп1|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|uk|Назімов Володимир Миколайович}}; * з вясны 1854 г. — {{нп1|Рэдыгер Фёдар Філіповіч|Рэдыгер Фёдар Філіповіч|uk|Редігер Федір Пилипович}}; * у 1859—1863 гг. — {{нп1|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|uk|Баумгартен Микола Карлович}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} * {{ВТ-ВЭС | Александровский Брестский кадетский корпус | аўтар = | том = 1 | старонкі = 252—253 }}{{Ref-ru}} * {{кніга |спасылка = https://www.academia.edu/77244554/From_Publishing_to_the_Publisher_Portugal_and_Changes_in_the_World_of_Print_in_the_Nineteenth_Century |загаловак = Мятежный корпус: из истории Александровского Брестского кадетского корпуса (1842–1863) |аўтар = П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич |месца = [[Мінск|Минск]] |выдавецтва = ГИУСТ [[БДУ|БГУ]] |год = 2007 |старонак = 183 |isbn = 978-985-6739-74-6 |ref = БГУ}}{{Ref-ru}} * ''Еленский Осип'', «Мои воспоминания о забытом корпусе» // Русская старина.&nbsp;— [[1895]].&nbsp;— [https://www.prlib.ru/item/362600 Т.83. №&nbsp;6.&nbsp;— С.143—169]; [https://www.prlib.ru/item/362525 Т.84. №&nbsp;11.&nbsp;— С.185—203].{{ref-ru}} * «Кадэцкі корпус» // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С.9. == Спасылкі == * [http://mnsvu.org/index.php/option/content/task/view/id/300 Брестский Александровский кадетский корпус] // Сайт выпускников Минского СВУ * [http://www.armymuseum.ru/kad20_r.html Кадеты и кадетские корпуса российской империи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101119205016/http://armymuseum.ru/kad20_r.html |date=19 лістапада 2010 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Брэста]] [[Катэгорыя:Кадэцкія карпусы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1841 годзе]] cveq0hgurt3x4hihntrex2lxvkkfr2t 5133723 5133722 2026-04-29T18:19:07Z M.L.Bot 261 /* Дырэктары */ арфаграфія, афармленне 5133723 wikitext text/x-wiki {{Навучальная ўстанова |Назва = Аляксaндрaўскі Брэсцкі кадэцкі корпус |Скарачэнне = Брэсцкі кадэцкі корпус |выява = Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1855) (2).jpg |подпіс = Будынак у Брэсце ў 1841-1854 гадах, дзе размяшчаўся Брэсцкі кадэцкі корпус. |Заснаваны = 1841 |Зачынена = 1863 |Тып = [[кадэцкі корпус]] |Дэвіз = * «Жыццё — Радзіме. Душа — Богу. Сэрца — людзям. Гонар — нікому!» * «Кадэт для кадэта — сябар і брат» |Адрас = * [[Брэст]] (з 1841) * [[Масква]] (з 1854) * [[Вільня]] (1860-1863) |краіна = [[Расійская імперыя]] |Commons = Brest Cadet Corps }} '''Брэсцкі кадэцкі корпус''' або '''Аляксaндрaўскі Брэсцкі кадэцкі корпус''', з 1857 — '''Аляксандраўскі кадэцкі корпус''' — [[кадэцкі корпус]], [[Расійская імперыя|расійская]] сярэдняя ваенна-навучальная ўстанова закрытага тыпу ў [[Брэст|Брэсце]] для падрыхтоўкі дваранскіх дзяцей да вайсковай службы. == Гісторыя корпуса == [[Файл:(1888) жетон Александровского Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|жэтон Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1888 года выпуску]] Дзейнічаў у 1842—1863 гадах. Заснаваны на сродкі скарбу, а таксама памешчыкаў [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]] і [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай губерняў]]. Найменне «Аляксандраўскі» — у імя будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], які ў 1849—1855 гадах быў галоўным начальнікам (шэфам) кадэцкіх карпусоў Расіі. Размяшчаўся ў пераабсталяваным будынку бернардзінскага кляштара на [[Валынскае ўмацаванне|Валынскім умацаванні]] [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Быў разлічаны на 400 навучэнцаў (кадэтаў). На вучобу прымаліся дзеці дваран, штаб- і обер-афіцэраў узростам 9,5—11,5 гадоў. Выкладаліся агульнаадукацыйныя прадметы за курс гімназіі (мовы, прыродазнаўчыя і грамадазнаўчыя навукі), страявая падрыхтоўка, верхавая язда, ружэйная стральба, фехтаванне, гімнастыка, плаванне, музыка і танцы. Выпускнікоў накіроўвалі пераважна ў юнкерскія вучылішчы<ref>{{Cite web|url=http://www.ruscadet.ru/history/rkk_1701_1918/1731_1862/al-brest/comm.htm|title=Александровский Брестский кадетский корпус|website=www.ruscadet.ru|access-date=2025-11-20}}</ref>. [[Файл:(1894) реверс жетона Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|рэверс значка Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1894 года выпуску]] У сувязі з пачаткам [[Крымская вайна|Крымскай вайны 1853—1856 гадоў]] і абвяшчэннем ваеннага становішча ў Брэсцкай крэпасці Брэсцкі кадэцкі корпус у 1854 годзе пераведзены ў Маскву, а ў 1860 годзе — у [[Вільнюс|Вільню]], дзе ў 1863 годзе скасаваны з рэформай ваенна-навучальных устаноў. Многія з выхаванцаў корпуса пазней сталі дзеячамі рэвалюцыйнага руху ў Расіі, кіраўнікамі і ўдзельнікамі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у Беларусі, [[Літва|Літве]] і [[Польшча|Польшчы]], у тым ліку [[П. І. Адамовіч]], [[Я. В. Дамброўскі]], [[Я. Ф. Кульчыцкі]], [[Б. В. Люгайла]], [[І. А. Падбельскі]], [[З. У. Падлеўскі]], [[Б. С. Паўловіч]], [[Я. А. Пыдзеўскі]], [[М. В. Сакалоў]], [[А. Г. Стаброўскі]], [[П. Ф. Уладычанскі]] і іншыя. У Брэсцкім кадэцкім корпусе навучаўся будучы беларускі мастак [[Апалінар Гараўскі]] і яго браты. У кадэцкім корпусе мастацкія здольнасці Апалінара заўважыў адзін з выхавальнікаў, палкоўнік Бенуа, заахвочваў маляваць і пазнаёміў з сваім братам вядомым архітэктарам [[Мікалай Бенуа|Мікалаем Бенуа]]. == Дырэктары == * 1842—1852 — {{нп1|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|uk|Гельмерсен Олександр Петрович}}; * 12 мая 1852 — 9 чэрвеня 1852 — Мэйнандэр; * 9 чэрвеня 1852 -- 25 сакавіка 1854 — {{нп1|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|uk|Назімов Володимир Миколайович}}; * з вясны 1854 — {{нп1|Фёдар Філіпавіч Рэдыгер| |uk|Редігер Федір Пилипович}}; * 1859—1863 — {{нп1|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|uk|Баумгартен Микола Карлович}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} * {{ВТ-ВЭС | Александровский Брестский кадетский корпус | аўтар = | том = 1 | старонкі = 252—253 }}{{Ref-ru}} * {{кніга |спасылка = https://www.academia.edu/77244554/From_Publishing_to_the_Publisher_Portugal_and_Changes_in_the_World_of_Print_in_the_Nineteenth_Century |загаловак = Мятежный корпус: из истории Александровского Брестского кадетского корпуса (1842–1863) |аўтар = П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич |месца = [[Мінск|Минск]] |выдавецтва = ГИУСТ [[БДУ|БГУ]] |год = 2007 |старонак = 183 |isbn = 978-985-6739-74-6 |ref = БГУ}}{{Ref-ru}} * ''Еленский Осип'', «Мои воспоминания о забытом корпусе» // Русская старина.&nbsp;— [[1895]].&nbsp;— [https://www.prlib.ru/item/362600 Т.83. №&nbsp;6.&nbsp;— С.143—169]; [https://www.prlib.ru/item/362525 Т.84. №&nbsp;11.&nbsp;— С.185—203].{{ref-ru}} * «Кадэцкі корпус» // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С.9. == Спасылкі == * [http://mnsvu.org/index.php/option/content/task/view/id/300 Брестский Александровский кадетский корпус] // Сайт выпускников Минского СВУ * [http://www.armymuseum.ru/kad20_r.html Кадеты и кадетские корпуса российской империи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101119205016/http://armymuseum.ru/kad20_r.html |date=19 лістапада 2010 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Брэста]] [[Катэгорыя:Кадэцкія карпусы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1841 годзе]] rs5nyvucempan60neji6epzgwu7hqj6 5133724 5133723 2026-04-29T18:20:30Z M.L.Bot 261 /* Літаратура */ 5133724 wikitext text/x-wiki {{Навучальная ўстанова |Назва = Аляксaндрaўскі Брэсцкі кадэцкі корпус |Скарачэнне = Брэсцкі кадэцкі корпус |выява = Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1855) (2).jpg |подпіс = Будынак у Брэсце ў 1841-1854 гадах, дзе размяшчаўся Брэсцкі кадэцкі корпус. |Заснаваны = 1841 |Зачынена = 1863 |Тып = [[кадэцкі корпус]] |Дэвіз = * «Жыццё — Радзіме. Душа — Богу. Сэрца — людзям. Гонар — нікому!» * «Кадэт для кадэта — сябар і брат» |Адрас = * [[Брэст]] (з 1841) * [[Масква]] (з 1854) * [[Вільня]] (1860-1863) |краіна = [[Расійская імперыя]] |Commons = Brest Cadet Corps }} '''Брэсцкі кадэцкі корпус''' або '''Аляксaндрaўскі Брэсцкі кадэцкі корпус''', з 1857 — '''Аляксандраўскі кадэцкі корпус''' — [[кадэцкі корпус]], [[Расійская імперыя|расійская]] сярэдняя ваенна-навучальная ўстанова закрытага тыпу ў [[Брэст|Брэсце]] для падрыхтоўкі дваранскіх дзяцей да вайсковай службы. == Гісторыя корпуса == [[Файл:(1888) жетон Александровского Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|жэтон Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1888 года выпуску]] Дзейнічаў у 1842—1863 гадах. Заснаваны на сродкі скарбу, а таксама памешчыкаў [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]] і [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай губерняў]]. Найменне «Аляксандраўскі» — у імя будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], які ў 1849—1855 гадах быў галоўным начальнікам (шэфам) кадэцкіх карпусоў Расіі. Размяшчаўся ў пераабсталяваным будынку бернардзінскага кляштара на [[Валынскае ўмацаванне|Валынскім умацаванні]] [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Быў разлічаны на 400 навучэнцаў (кадэтаў). На вучобу прымаліся дзеці дваран, штаб- і обер-афіцэраў узростам 9,5—11,5 гадоў. Выкладаліся агульнаадукацыйныя прадметы за курс гімназіі (мовы, прыродазнаўчыя і грамадазнаўчыя навукі), страявая падрыхтоўка, верхавая язда, ружэйная стральба, фехтаванне, гімнастыка, плаванне, музыка і танцы. Выпускнікоў накіроўвалі пераважна ў юнкерскія вучылішчы<ref>{{Cite web|url=http://www.ruscadet.ru/history/rkk_1701_1918/1731_1862/al-brest/comm.htm|title=Александровский Брестский кадетский корпус|website=www.ruscadet.ru|access-date=2025-11-20}}</ref>. [[Файл:(1894) реверс жетона Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|рэверс значка Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1894 года выпуску]] У сувязі з пачаткам [[Крымская вайна|Крымскай вайны 1853—1856 гадоў]] і абвяшчэннем ваеннага становішча ў Брэсцкай крэпасці Брэсцкі кадэцкі корпус у 1854 годзе пераведзены ў Маскву, а ў 1860 годзе — у [[Вільнюс|Вільню]], дзе ў 1863 годзе скасаваны з рэформай ваенна-навучальных устаноў. Многія з выхаванцаў корпуса пазней сталі дзеячамі рэвалюцыйнага руху ў Расіі, кіраўнікамі і ўдзельнікамі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у Беларусі, [[Літва|Літве]] і [[Польшча|Польшчы]], у тым ліку [[П. І. Адамовіч]], [[Я. В. Дамброўскі]], [[Я. Ф. Кульчыцкі]], [[Б. В. Люгайла]], [[І. А. Падбельскі]], [[З. У. Падлеўскі]], [[Б. С. Паўловіч]], [[Я. А. Пыдзеўскі]], [[М. В. Сакалоў]], [[А. Г. Стаброўскі]], [[П. Ф. Уладычанскі]] і іншыя. У Брэсцкім кадэцкім корпусе навучаўся будучы беларускі мастак [[Апалінар Гараўскі]] і яго браты. У кадэцкім корпусе мастацкія здольнасці Апалінара заўважыў адзін з выхавальнікаў, палкоўнік Бенуа, заахвочваў маляваць і пазнаёміў з сваім братам вядомым архітэктарам [[Мікалай Бенуа|Мікалаем Бенуа]]. == Дырэктары == * 1842—1852 — {{нп1|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|uk|Гельмерсен Олександр Петрович}}; * 12 мая 1852 — 9 чэрвеня 1852 — Мэйнандэр; * 9 чэрвеня 1852 -- 25 сакавіка 1854 — {{нп1|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|uk|Назімов Володимир Миколайович}}; * з вясны 1854 — {{нп1|Фёдар Філіпавіч Рэдыгер| |uk|Редігер Федір Пилипович}}; * 1859—1863 — {{нп1|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|uk|Баумгартен Микола Карлович}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} * {{ВТ-ВЭС | Александровский Брестский кадетский корпус | аўтар = | том = 1 | старонкі = 252—253 }}{{Ref-ru}} * {{кніга |спасылка = https://www.academia.edu/77244554/From_Publishing_to_the_Publisher_Portugal_and_Changes_in_the_World_of_Print_in_the_Nineteenth_Century |загаловак = Мятежный корпус: из истории Александровского Брестского кадетского корпуса (1842–1863) |аўтар = П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич |месца = [[Мінск|Минск]] |выдавецтва = ГИУСТ [[БДУ|БГУ]] |год = 2007 |старонак = 183 |isbn = 978-985-6739-74-6 |ref = БГУ}}{{Ref-ru}} * ''Еленский Осип'' «Мои воспоминания о забытом корпусе» // Русская старина.&nbsp;— [[1895]].&nbsp;— [https://www.prlib.ru/item/362600 Т.83. №&nbsp;6.&nbsp;— С.143—169]; [https://www.prlib.ru/item/362525 Т.84. №&nbsp;11.&nbsp;— С.185—203].{{ref-ru}} * Кадэцкі корпус // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С.9. == Спасылкі == * [http://mnsvu.org/index.php/option/content/task/view/id/300 Брестский Александровский кадетский корпус] // Сайт выпускников Минского СВУ * [http://www.armymuseum.ru/kad20_r.html Кадеты и кадетские корпуса российской империи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101119205016/http://armymuseum.ru/kad20_r.html |date=19 лістапада 2010 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Брэста]] [[Катэгорыя:Кадэцкія карпусы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1841 годзе]] nqu2j8aaa8oo8k0odo9zbjvn24gqe75 5133725 5133724 2026-04-29T18:22:02Z M.L.Bot 261 5133725 wikitext text/x-wiki {{Навучальная ўстанова |Назва = Аляксaндрaўскі Брэсцкі кадэцкі корпус |Скарачэнне = Брэсцкі кадэцкі корпус |выява = Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1855) (2).jpg |подпіс = Будынак у Брэсце ў 1841-1854 гадах, дзе размяшчаўся Брэсцкі кадэцкі корпус. |Заснаваны = 1841 |Зачынена = 1863 |Тып = [[кадэцкі корпус]] |Дэвіз = * «Жыццё — Радзіме. Душа — Богу. Сэрца — людзям. Гонар — нікому!» * «Кадэт для кадэта — сябар і брат» |Адрас = * [[Брэст]] (з 1841) * [[Масква]] (з 1854) * [[Вільня]] (1860-1863) |краіна = [[Расійская імперыя]] |Commons = Brest Cadet Corps }} '''Брэсцкі кадэцкі корпус''' або '''Аляксaндраўскі Брэсцкі кадэцкі корпус''', з 1857 — '''Аляксандраўскі кадэцкі корпус''' — [[кадэцкі корпус]], [[Расійская імперыя|расійская]] сярэдняя ваенна-навучальная ўстанова закрытага тыпу ў [[Брэст|Брэсце]] для падрыхтоўкі дваранскіх дзяцей да вайсковай службы. == Гісторыя корпуса == [[Файл:(1888) жетон Александровского Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|Жэтон Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1888 года выпуску.]] Дзейнічаў у 1842—1863 гадах. Заснаваны на сродкі скарбу, а таксама памешчыкаў [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]] і [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай губерняў]]. Найменне «Аляксандраўскі» — у імя будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], які ў 1849—1855 гадах быў галоўным начальнікам (шэфам) кадэцкіх карпусоў Расіі. Размяшчаўся ў пераабсталяваным будынку бернардзінскага кляштара на [[Валынскае ўмацаванне|Валынскім умацаванні]] [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Быў разлічаны на 400 навучэнцаў (кадэтаў). На вучобу прымаліся дзеці дваран, штаб- і обер-афіцэраў узростам 9,5—11,5 гадоў. Выкладаліся агульнаадукацыйныя прадметы за курс гімназіі (мовы, прыродазнаўчыя і грамадазнаўчыя навукі), страявая падрыхтоўка, верхавая язда, ружэйная стральба, фехтаванне, гімнастыка, плаванне, музыка і танцы. Выпускнікоў накіроўвалі пераважна ў юнкерскія вучылішчы<ref>{{Cite web|url=http://www.ruscadet.ru/history/rkk_1701_1918/1731_1862/al-brest/comm.htm|title=Александровский Брестский кадетский корпус|website=www.ruscadet.ru|access-date=2025-11-20}}</ref>. [[Файл:(1894) реверс жетона Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|Рэверс значка Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1894 года выпуску.]] У сувязі з пачаткам [[Крымская вайна|Крымскай вайны 1853—1856 гадоў]] і абвяшчэннем ваеннага становішча ў Брэсцкай крэпасці Брэсцкі кадэцкі корпус у 1854 годзе пераведзены ў Маскву, а ў 1860 годзе — у [[Вільнюс|Вільню]], дзе ў 1863 годзе скасаваны з рэформай ваенна-навучальных устаноў. Многія з выхаванцаў корпуса пазней сталі дзеячамі рэвалюцыйнага руху ў Расіі, кіраўнікамі і ўдзельнікамі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у Беларусі, [[Літва|Літве]] і [[Польшча|Польшчы]], у тым ліку [[П. І. Адамовіч]], [[Я. В. Дамброўскі]], [[Я. Ф. Кульчыцкі]], [[Б. В. Люгайла]], [[І. А. Падбельскі]], [[З. У. Падлеўскі]], [[Б. С. Паўловіч]], [[Я. А. Пыдзеўскі]], [[М. В. Сакалоў]], [[А. Г. Стаброўскі]], [[П. Ф. Уладычанскі]] і іншыя. У Брэсцкім кадэцкім корпусе навучаўся будучы беларускі мастак [[Апалінар Гараўскі]] і яго браты. У кадэцкім корпусе мастацкія здольнасці Апалінара заўважыў адзін з выхавальнікаў, палкоўнік Бенуа, заахвочваў маляваць і пазнаёміў з сваім братам вядомым архітэктарам [[Мікалай Бенуа|Мікалаем Бенуа]]. == Дырэктары == * 1842—1852 — {{нп1|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|uk|Гельмерсен Олександр Петрович}}; * 12 мая 1852 — 9 чэрвеня 1852 — Мэйнандэр; * 9 чэрвеня 1852 -- 25 сакавіка 1854 — {{нп1|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|uk|Назімов Володимир Миколайович}}; * з вясны 1854 — {{нп1|Фёдар Філіпавіч Рэдыгер| |uk|Редігер Федір Пилипович}}; * 1859—1863 — {{нп1|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|uk|Баумгартен Микола Карлович}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} * {{ВТ-ВЭС | Александровский Брестский кадетский корпус | аўтар = | том = 1 | старонкі = 252—253 }}{{Ref-ru}} * {{кніга |спасылка = https://www.academia.edu/77244554/From_Publishing_to_the_Publisher_Portugal_and_Changes_in_the_World_of_Print_in_the_Nineteenth_Century |загаловак = Мятежный корпус: из истории Александровского Брестского кадетского корпуса (1842–1863) |аўтар = П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич |месца = [[Мінск|Минск]] |выдавецтва = ГИУСТ [[БДУ|БГУ]] |год = 2007 |старонак = 183 |isbn = 978-985-6739-74-6 |ref = БГУ}}{{Ref-ru}} * ''Еленский Осип'' «Мои воспоминания о забытом корпусе» // Русская старина.&nbsp;— [[1895]].&nbsp;— [https://www.prlib.ru/item/362600 Т.83. №&nbsp;6.&nbsp;— С.143—169]; [https://www.prlib.ru/item/362525 Т.84. №&nbsp;11.&nbsp;— С.185—203].{{ref-ru}} * Кадэцкі корпус // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С.9. == Спасылкі == * [http://mnsvu.org/index.php/option/content/task/view/id/300 Брестский Александровский кадетский корпус] // Сайт выпускников Минского СВУ * [http://www.armymuseum.ru/kad20_r.html Кадеты и кадетские корпуса российской империи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101119205016/http://armymuseum.ru/kad20_r.html |date=19 лістапада 2010 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Брэста]] [[Катэгорыя:Кадэцкія карпусы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1841 годзе]] 0yfrsbtbxqusprvv6ojb32vrwjayf7u 5133726 5133725 2026-04-29T18:25:09Z M.L.Bot 261 5133726 wikitext text/x-wiki {{Навучальная ўстанова |Назва = Аляксандраўскі Брэсцкі кадэцкі корпус |Скарачэнне = Брэсцкі кадэцкі корпус |выява = Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1855) (2).jpg |подпіс = Будынак у Брэсце ў 1841-1854 гадах, дзе размяшчаўся Брэсцкі кадэцкі корпус. |Заснаваны = 1841 |Зачынена = 1863 |Тып = [[кадэцкі корпус]] |Дэвіз = * «Жыццё — Радзіме. Душа — Богу. Сэрца — людзям. Гонар — нікому!» * «Кадэт для кадэта — сябар і брат» |Адрас = * [[Брэст]] (з 1841) * [[Масква]] (з 1854) * [[Вільня]] (1860-1863) |краіна = [[Расійская імперыя]] |Commons = Brest Cadet Corps }} '''Брэсцкі кадэцкі корпус''' або '''Аляксандраўскі Брэсцкі кадэцкі корпус''', з 1857 — '''Аляксандраўскі кадэцкі корпус''' — [[кадэцкі корпус]], [[Расійская імперыя|расійская]] сярэдняя ваенна-навучальная ўстанова закрытага тыпу ў [[Брэст|Брэсце]] для падрыхтоўкі дваранскіх дзяцей да вайсковай службы. == Гісторыя корпуса == [[Файл:(1888) жетон Александровского Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|Жэтон Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1888 года выпуску.]] Дзейнічаў у 1842—1863 гадах. Заснаваны на сродкі скарбу, а таксама памешчыкаў [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]] і [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай губерняў]]. Найменне «Аляксандраўскі» — у імя будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], які ў 1849—1855 гадах быў галоўным начальнікам (шэфам) кадэцкіх карпусоў Расіі. Размяшчаўся ў пераабсталяваным будынку бернардзінскага кляштара на [[Валынскае ўмацаванне|Валынскім умацаванні]] [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Быў разлічаны на 400 навучэнцаў (кадэтаў). На вучобу прымаліся дзеці дваран, штаб- і обер-афіцэраў узростам 9,5—11,5 гадоў. Выкладаліся агульнаадукацыйныя прадметы за курс гімназіі (мовы, прыродазнаўчыя і грамадазнаўчыя навукі), страявая падрыхтоўка, верхавая язда, ружэйная стральба, фехтаванне, гімнастыка, плаванне, музыка і танцы. Выпускнікоў накіроўвалі пераважна ў юнкерскія вучылішчы<ref>{{Cite web|url=http://www.ruscadet.ru/history/rkk_1701_1918/1731_1862/al-brest/comm.htm|title=Александровский Брестский кадетский корпус|website=www.ruscadet.ru|access-date=2025-11-20}}</ref>. [[Файл:(1894) реверс жетона Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|Рэверс значка Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1894 года выпуску.]] У сувязі з пачаткам [[Крымская вайна|Крымскай вайны 1853—1856 гадоў]] і абвяшчэннем ваеннага становішча ў Брэсцкай крэпасці Брэсцкі кадэцкі корпус у 1854 годзе пераведзены ў Маскву, а ў 1860 годзе — у [[Вільнюс|Вільню]], дзе ў 1863 годзе скасаваны з рэформай ваенна-навучальных устаноў. Многія з выхаванцаў корпуса пазней сталі дзеячамі рэвалюцыйнага руху ў Расіі, кіраўнікамі і ўдзельнікамі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у Беларусі, [[Літва|Літве]] і [[Польшча|Польшчы]], у тым ліку [[П. І. Адамовіч]], [[Я. В. Дамброўскі]], [[Я. Ф. Кульчыцкі]], [[Б. В. Люгайла]], [[І. А. Падбельскі]], [[З. У. Падлеўскі]], [[Б. С. Паўловіч]], [[Я. А. Пыдзеўскі]], [[М. В. Сакалоў]], [[А. Г. Стаброўскі]], [[П. Ф. Уладычанскі]] і іншыя. У Брэсцкім кадэцкім корпусе навучаўся будучы беларускі мастак [[Апалінар Гараўскі]] і яго браты. У кадэцкім корпусе мастацкія здольнасці Апалінара заўважыў адзін з выхавальнікаў, палкоўнік Бенуа, заахвочваў маляваць і пазнаёміў з сваім братам вядомым архітэктарам [[Мікалай Бенуа|Мікалаем Бенуа]]. == Дырэктары == * 1842—1852 — {{нп1|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|uk|Гельмерсен Олександр Петрович}}; * 12 мая 1852 — 9 чэрвеня 1852 — Мэйнандэр; * 9 чэрвеня 1852 — 25 сакавіка 1854 — {{нп1|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|uk|Назімов Володимир Миколайович}}; * з вясны 1854 — {{нп1|Фёдар Філіпавіч Рэдыгер| |uk|Редігер Федір Пилипович}}; * 1859—1863 — {{нп1|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|uk|Баумгартен Микола Карлович}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} * {{ВТ-ВЭС | Александровский Брестский кадетский корпус | аўтар = | том = 1 | старонкі = 252—253 }}{{Ref-ru}} * {{кніга |спасылка = https://www.academia.edu/77244554/From_Publishing_to_the_Publisher_Portugal_and_Changes_in_the_World_of_Print_in_the_Nineteenth_Century |загаловак = Мятежный корпус: из истории Александровского Брестского кадетского корпуса (1842–1863) |аўтар = П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич |месца = [[Мінск|Минск]] |выдавецтва = ГИУСТ [[БДУ|БГУ]] |год = 2007 |старонак = 183 |isbn = 978-985-6739-74-6 |ref = БГУ}}{{Ref-ru}} * ''Еленский Осип'' «Мои воспоминания о забытом корпусе» // Русская старина.&nbsp;— [[1895]].&nbsp;— [https://www.prlib.ru/item/362600 Т.83. №&nbsp;6.&nbsp;— С.143—169]; [https://www.prlib.ru/item/362525 Т.84. №&nbsp;11.&nbsp;— С.185—203].{{ref-ru}} * Кадэцкі корпус // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С.9. == Спасылкі == * [http://mnsvu.org/index.php/option/content/task/view/id/300 Брестский Александровский кадетский корпус] // Сайт выпускников Минского СВУ * [http://www.armymuseum.ru/kad20_r.html Кадеты и кадетские корпуса российской империи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101119205016/http://armymuseum.ru/kad20_r.html |date=19 лістапада 2010 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Брэста]] [[Катэгорыя:Кадэцкія карпусы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1841 годзе]] 4fewq8ja1jkdn3dpzal7rl5r31fy495 5133900 5133726 2026-04-30T07:59:53Z Krupski Oleg 16820 дапаўненне 5133900 wikitext text/x-wiki {{Навучальная ўстанова |Назва = Аляксандраўскі Брэсцкі кадэцкі корпус |Скарачэнне = Брэсцкі кадэцкі корпус |выява = Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1855) (2).jpg |подпіс = Будынак у Брэсце ў 1841-1854 гадах, дзе размяшчаўся Брэсцкі кадэцкі корпус. |Заснаваны = 1841 |Зачынена = 1863 |Тып = [[кадэцкі корпус]] |Дэвіз = * «Жыццё — Радзіме. Душа — Богу. Сэрца — людзям. Гонар — нікому!» * «Кадэт для кадэта — сябар і брат» |Адрас = * [[Брэст]] (з 1841) * [[Масква]] (з 1854) * [[Вільня]] (1860-1863) |краіна = [[Расійская імперыя]] |Commons = Brest Cadet Corps }} '''Брэсцкі кадэцкі корпус''' або '''Аляксандраўскі Брэсцкі кадэцкі корпус''', з 1857 — '''Аляксандраўскі кадэцкі корпус''' — [[кадэцкі корпус]], [[Расійская імперыя|расійская]] сярэдняя ваенна-навучальная ўстанова закрытага тыпу ў [[Брэст|Брэсце]] для падрыхтоўкі дваранскіх дзяцей да вайсковай службы. == Гісторыя корпуса == [[Файл:(1888) жетон Александровского Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|Жэтон Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1888 года выпуску.]] Дзейнічаў у 1842—1863 гадах. Заснаваны на сродкі скарбу, а таксама памешчыкаў [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]] і [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай губерняў]]. Найменне «Аляксандраўскі» — у імя будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], які ў 1849—1855 гадах быў галоўным начальнікам (шэфам) кадэцкіх карпусоў Расіі. Размяшчаўся ў пераабсталяваным будынку бернардзінскага кляштара на [[Валынскае ўмацаванне|Валынскім умацаванні]] [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Быў разлічаны на 400 навучэнцаў (кадэтаў). На вучобу прымаліся дзеці дваран, штаб- і обер-афіцэраў узростам 9,5—11,5 гадоў. Выкладаліся агульнаадукацыйныя прадметы за курс гімназіі (мовы, прыродазнаўчыя і грамадазнаўчыя навукі), страявая падрыхтоўка, верхавая язда, ружэйная стральба, фехтаванне, гімнастыка, плаванне, музыка і танцы. Выпускнікоў накіроўвалі пераважна ў юнкерскія вучылішчы<ref>{{Cite web|url=http://www.ruscadet.ru/history/rkk_1701_1918/1731_1862/al-brest/comm.htm|title=Александровский Брестский кадетский корпус|website=www.ruscadet.ru|access-date=2025-11-20}}</ref>. [[Файл:(1894) реверс жетона Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|Рэверс значка Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1894 года выпуску.]] У сувязі з пачаткам [[Крымская вайна|Крымскай вайны 1853—1856 гадоў]] і абвяшчэннем ваеннага становішча ў Брэсцкай крэпасці Брэсцкі кадэцкі корпус у 1854 годзе пераведзены ў Маскву, а ў 1860 годзе — у [[Вільнюс|Вільню]], дзе ў 1863 годзе скасаваны з рэформай ваенна-навучальных устаноў. Многія з выхаванцаў корпуса пазней сталі дзеячамі рэвалюцыйнага руху ў Расіі, кіраўнікамі і ўдзельнікамі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у Беларусі, [[Літва|Літве]] і [[Польшча|Польшчы]], у тым ліку [[П. І. Адамовіч]], [[Я. В. Дамброўскі]], [[Я. Ф. Кульчыцкі]], [[Б. В. Люгайла]], [[І. А. Падбельскі]], [[З. У. Падлеўскі]], [[Б. С. Паўловіч]], [[Я. А. Пыдзеўскі]], [[М. В. Сакалоў]], [[А. Г. Стаброўскі]], [[П. Ф. Уладычанскі]] і іншыя. У Брэсцкім кадэцкім корпусе навучаўся будучы беларускі мастак [[Апалінар Гараўскі]] і яго браты. У кадэцкім корпусе мастацкія здольнасці Апалінара заўважыў адзін з выхавальнікаў, палкоўнік Бенуа, заахвочваў маляваць і пазнаёміў з сваім братам вядомым архітэктарам [[Мікалай Бенуа|Мікалаем Бенуа]]. == Дырэктары == * 1842—1852 — {{нп1|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|uk|Гельмерсен Олександр Петрович}}; * 12 мая 1852 — 9 чэрвеня 1852 — Мэйнандэр; * 9 чэрвеня 1852 — 25 сакавіка 1854 — {{нп1|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|uk|Назімов Володимир Миколайович}}; * з вясны 1854 — {{нп1|Фёдар Філіпавіч Рэдыгер|Фёдар Філіпавіч Рэдыгер|uk|Редігер Федір Пилипович}}; * 1859—1863 — {{нп1|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|uk|Баумгартен Микола Карлович}}. == Педагогі == * {{нп1|Альберціні Мікалай Вікенцьевіч|Альберціні Мікалай Вікенцьевіч|uk|Альбертіні Микола Вікентійович}}; * {{нп1|Лакс Антон Іванавіч|Лакс Антон Іванавіч|uk|Лакс Антон Іванович}}; * {{нп1|Някрасаў Мікалай Пятровіч|Някрасаў Мікалай Пятровіч|uk|Некрасов Микола Петрович}}; * Хадкевіч Канстанцін Мацвіёвіч, * Чысцякоў Васіль Барысавіч, * Цюрын Іван Ягоравіч, * Лектарскі Мікалай Пятровіч, * Жербе Ернест Лаврентійович, * Єдінєвський Ілля Степанович, * Горизонтов Микита Олексійович, * Ланкенау Генрых Карлавіч, * Морель Карл Карлович, * Джозефсан Роберт Іванавіч, * Козьмян Адам Іванавіч, і іншыя. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} * {{ВТ-ВЭС | Александровский Брестский кадетский корпус | аўтар = | том = 1 | старонкі = 252—253 }}{{Ref-ru}} * {{кніга |спасылка = https://www.academia.edu/77244554/From_Publishing_to_the_Publisher_Portugal_and_Changes_in_the_World_of_Print_in_the_Nineteenth_Century |загаловак = Мятежный корпус: из истории Александровского Брестского кадетского корпуса (1842–1863) |аўтар = П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич |месца = [[Мінск|Минск]] |выдавецтва = ГИУСТ [[БДУ|БГУ]] |год = 2007 |старонак = 183 |isbn = 978-985-6739-74-6 |ref = БГУ}}{{Ref-ru}} * ''Еленский Осип'' «Мои воспоминания о забытом корпусе» // Русская старина.&nbsp;— [[1895]].&nbsp;— [https://www.prlib.ru/item/362600 Т.83. №&nbsp;6.&nbsp;— С.143—169]; [https://www.prlib.ru/item/362525 Т.84. №&nbsp;11.&nbsp;— С.185—203].{{ref-ru}} * Кадэцкі корпус // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С.9. == Спасылкі == * [http://mnsvu.org/index.php/option/content/task/view/id/300 Брестский Александровский кадетский корпус] // Сайт выпускников Минского СВУ * [http://www.armymuseum.ru/kad20_r.html Кадеты и кадетские корпуса российской империи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101119205016/http://armymuseum.ru/kad20_r.html |date=19 лістапада 2010 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Брэста]] [[Катэгорыя:Кадэцкія карпусы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1841 годзе]] nwusvrdd29gpr2xg38xtgp0vnzz5uyn 5133939 5133900 2026-04-30T09:24:47Z M.L.Bot 261 /* Педагогі */ пішам беларускай і ў натуральным парадку 5133939 wikitext text/x-wiki {{Навучальная ўстанова |Назва = Аляксандраўскі Брэсцкі кадэцкі корпус |Скарачэнне = Брэсцкі кадэцкі корпус |выява = Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1855) (2).jpg |подпіс = Будынак у Брэсце ў 1841-1854 гадах, дзе размяшчаўся Брэсцкі кадэцкі корпус. |Заснаваны = 1841 |Зачынена = 1863 |Тып = [[кадэцкі корпус]] |Дэвіз = * «Жыццё — Радзіме. Душа — Богу. Сэрца — людзям. Гонар — нікому!» * «Кадэт для кадэта — сябар і брат» |Адрас = * [[Брэст]] (з 1841) * [[Масква]] (з 1854) * [[Вільня]] (1860-1863) |краіна = [[Расійская імперыя]] |Commons = Brest Cadet Corps }} '''Брэсцкі кадэцкі корпус''' або '''Аляксандраўскі Брэсцкі кадэцкі корпус''', з 1857 — '''Аляксандраўскі кадэцкі корпус''' — [[кадэцкі корпус]], [[Расійская імперыя|расійская]] сярэдняя ваенна-навучальная ўстанова закрытага тыпу ў [[Брэст|Брэсце]] для падрыхтоўкі дваранскіх дзяцей да вайсковай службы. == Гісторыя корпуса == [[Файл:(1888) жетон Александровского Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|Жэтон Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1888 года выпуску.]] Дзейнічаў у 1842—1863 гадах. Заснаваны на сродкі скарбу, а таксама памешчыкаў [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]] і [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай губерняў]]. Найменне «Аляксандраўскі» — у імя будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], які ў 1849—1855 гадах быў галоўным начальнікам (шэфам) кадэцкіх карпусоў Расіі. Размяшчаўся ў пераабсталяваным будынку бернардзінскага кляштара на [[Валынскае ўмацаванне|Валынскім умацаванні]] [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Быў разлічаны на 400 навучэнцаў (кадэтаў). На вучобу прымаліся дзеці дваран, штаб- і обер-афіцэраў узростам 9,5—11,5 гадоў. Выкладаліся агульнаадукацыйныя прадметы за курс гімназіі (мовы, прыродазнаўчыя і грамадазнаўчыя навукі), страявая падрыхтоўка, верхавая язда, ружэйная стральба, фехтаванне, гімнастыка, плаванне, музыка і танцы. Выпускнікоў накіроўвалі пераважна ў юнкерскія вучылішчы<ref>{{Cite web|url=http://www.ruscadet.ru/history/rkk_1701_1918/1731_1862/al-brest/comm.htm|title=Александровский Брестский кадетский корпус|website=www.ruscadet.ru|access-date=2025-11-20}}</ref>. [[Файл:(1894) реверс жетона Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|Рэверс значка Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1894 года выпуску.]] У сувязі з пачаткам [[Крымская вайна|Крымскай вайны 1853—1856 гадоў]] і абвяшчэннем ваеннага становішча ў Брэсцкай крэпасці Брэсцкі кадэцкі корпус у 1854 годзе пераведзены ў Маскву, а ў 1860 годзе — у [[Вільнюс|Вільню]], дзе ў 1863 годзе скасаваны з рэформай ваенна-навучальных устаноў. Многія з выхаванцаў корпуса пазней сталі дзеячамі рэвалюцыйнага руху ў Расіі, кіраўнікамі і ўдзельнікамі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у Беларусі, [[Літва|Літве]] і [[Польшча|Польшчы]], у тым ліку [[П. І. Адамовіч]], [[Я. В. Дамброўскі]], [[Я. Ф. Кульчыцкі]], [[Б. В. Люгайла]], [[І. А. Падбельскі]], [[З. У. Падлеўскі]], [[Б. С. Паўловіч]], [[Я. А. Пыдзеўскі]], [[М. В. Сакалоў]], [[А. Г. Стаброўскі]], [[П. Ф. Уладычанскі]] і іншыя. У Брэсцкім кадэцкім корпусе навучаўся будучы беларускі мастак [[Апалінар Гараўскі]] і яго браты. У кадэцкім корпусе мастацкія здольнасці Апалінара заўважыў адзін з выхавальнікаў, палкоўнік Бенуа, заахвочваў маляваць і пазнаёміў з сваім братам вядомым архітэктарам [[Мікалай Бенуа|Мікалаем Бенуа]]. == Дырэктары == * 1842—1852 — {{нп1|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|uk|Гельмерсен Олександр Петрович}}; * 12 мая 1852 — 9 чэрвеня 1852 — Мэйнандэр; * 9 чэрвеня 1852 — 25 сакавіка 1854 — {{нп1|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|uk|Назімов Володимир Миколайович}}; * з вясны 1854 — {{нп1|Фёдар Філіпавіч Рэдыгер|Фёдар Філіпавіч Рэдыгер|uk|Редігер Федір Пилипович}}; * 1859—1863 — {{нп1|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|uk|Баумгартен Микола Карлович}}. == Педагогі == * {{нп1|Мікалай Вікенцьевіч Альберціні|Мікалай Вікенцьевіч Альберціні|uk|Альбертіні Микола Вікентійович}}; * {{нп1|Антон Іванавіч Лакс|Антон Іванавіч Лакс|uk|Лакс Антон Іванович}}; * {{нп1|Мікалай Пятровіч Някрасаў|Мікалай Пятровіч Някрасаў|uk|Некрасов Микола Петрович}}; * Канстанцін Мацвеевіч Хадкевіч, * Васіль Барысавіч Чысцякоў, * Іван Ягоравіч Цюрын, * Мікалай Пятровіч Лектарскі, * Эрнэст Лаўрэнцьевіч Жэрбе, * Ілля Сцяпанавіч Едзінеўскі, * Мікіта Аляксеевіч Гарызонтаў, * Генрых Карлавіч Ланкенау, * Карл Карлавіч Марэль, * Роберт Іванавіч Джозефсан, * Адам Іванавіч Казьмян і іншыя. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} * {{ВТ-ВЭС | Александровский Брестский кадетский корпус | аўтар = | том = 1 | старонкі = 252—253 }}{{Ref-ru}} * {{кніга |спасылка = https://www.academia.edu/77244554/From_Publishing_to_the_Publisher_Portugal_and_Changes_in_the_World_of_Print_in_the_Nineteenth_Century |загаловак = Мятежный корпус: из истории Александровского Брестского кадетского корпуса (1842–1863) |аўтар = П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич |месца = [[Мінск|Минск]] |выдавецтва = ГИУСТ [[БДУ|БГУ]] |год = 2007 |старонак = 183 |isbn = 978-985-6739-74-6 |ref = БГУ}}{{Ref-ru}} * ''Еленский Осип'' «Мои воспоминания о забытом корпусе» // Русская старина.&nbsp;— [[1895]].&nbsp;— [https://www.prlib.ru/item/362600 Т.83. №&nbsp;6.&nbsp;— С.143—169]; [https://www.prlib.ru/item/362525 Т.84. №&nbsp;11.&nbsp;— С.185—203].{{ref-ru}} * Кадэцкі корпус // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С.9. == Спасылкі == * [http://mnsvu.org/index.php/option/content/task/view/id/300 Брестский Александровский кадетский корпус] // Сайт выпускников Минского СВУ * [http://www.armymuseum.ru/kad20_r.html Кадеты и кадетские корпуса российской империи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101119205016/http://armymuseum.ru/kad20_r.html |date=19 лістапада 2010 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Брэста]] [[Катэгорыя:Кадэцкія карпусы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1841 годзе]] 2ow9g80qyec7fgoe7mmz8pvtnra1hax Красная Воля 0 294605 5133806 5084265 2026-04-30T01:45:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133806 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Красная Воля |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 21|lat_sec = 18 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 02|lon_sec = 28 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Лунінецкі |сельсавет2 = Вулькаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243005589 }} '''Кра́сная Во́ля'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krasnaja Volia}}, {{lang-ru|Красная Воля}}) — [[аграгарадок]] у [[Лунінецкі раён|Лунінецкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вулькаўскі сельсавет (Лунінецкі раён)|Вулькаўскага сельсавета]]. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Краснавольскі сельсавет|Краснавольскага сельсавета]]. За 27 км на паўночны ўсход ад [[Лунінец|Лунінца]] ў мясцовасці з развітой рачной сеткай і ляснымі масівамі, характэрнымі для [[Прыпяцкае Палессе|Прыпяцкага Палесся]]. За 1 км ад паселішча цячэ рака [[Смердзь]]. Звязана аўтамабільнай дарогай мясцовага значэння {{Таблічка-by|Н|30}} з рэспубліканскай трасай {{Таблічка-by|М|10}} (Кобрын-Гомель). == Назва == ''Воля'' — паселішча, жыхары якога вызвалены гаспадаром зямлі ад павіннасцей на пэўны час, часта пры заснаванні новай вёскі перасяленцамі<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/hsbm/volya|title=воля (значэнне 6) -- Гістарычны слоўнік беларускай мовы (1982–2017)|website=verbum.by|access-date=2026-01-13}}</ref>. ''Красная'' — раней значыла ''прыгожая''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/tsblm2022/%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BD%D1%8B|title=красны - Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)|website=verbum.by|access-date=2026-01-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/hsbm/krasnyj|title=красный - Гістарычны слоўнік беларускай мовы (1982–2017)|website=verbum.by|access-date=2026-01-13}}</ref>. == Гісторыя == Мясцовасць заселена са старажытнасці пра што сведчыць выяўленая [[Стаянка (археалогія)|стаянка]] бронзавага веку<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://docs.yandex.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.73&mt=BDF0A9B786070AC35A9954B33E18BCE011148FB31ED6A01D72164613462B60F09FC9E9525E2D9194757FCD6D0BBBEDC316A0CC815BB228D8B1630614870036732A28883E209622C827919AE851FC0ACCBFF919AD511EBB1667FEFBA1F483C864E92728E2125AADDC24C0B1DAE7343F5FA26A3767BEA95209052A7DAEADEDD6FFA5A0D809968BF5761167731CEBE6DF0642183B195E68B46A4CE68C49F0CD2B5F89CEC1241A8902EF5D63FEE09D550AD44088E2F1BB49EB76F4A886D63A6F93A81CCD1DD88139EFABA41EA68BF466A5DC6B843CB948B2541B8D5EA2FAC66664A411E2ACEB645E55AC1C97&retpath=aHR0cHM6Ly9kb2NzLnlhbmRleC5ydS9kb2NzL3ZpZXc_dXJsPXlhLWJyb3dzZXI6Ly80RFQxdVhFUFJySlJYbFVGb2V3cnVBWWxzaENLOTJIV2NCcGJzbTliUEYyaTN2aUJXZkh1QVZoZXhBaHpvaTItQjJkRzdTOW9NaHdGa01ObVdzVWxwTWpoTFBUS01DNmU0am9ZSk81bWhDQzJENHVsRXJEZ0JQY0V1dEY3SFp2S185SExsUS1IOElpNmtVSzRPandOWkE9PT9zaWduPVQ1amxsYzhJTGRiaUU0ZXpraXhPWGxqYTZxYkFGbUpCcEpUTGFEVlNFOEU9Jm5hbWU9RHJldm5lanNoaWUtcGFtamF0bmlraS1wcmVieXZhbmlqYS1jaGVsb3Zla2EtbmEtdGVycml0b3JpaS1yYWpvbmEtMS5kb2N4Jm5vc3c9MQ%2C%2C_a2249c685b2ecf021a5559b1fbfbb0b8&t=2%252F1768768982%252F851bd8ebb4a6389775d51a815678978c&u=8019612632695468648&s=e5c23cad8ae79c068188ab307fb0ebf2|title=Яндекс|website=docs.yandex.ru|access-date=2026-01-18}}</ref><!-- Нешта не тое, спасылка ў зносцы вядзе на пустое месца. -->. У 1672 годзе Красная Воля — сяло маёнтка Лахва ў Навагрудскім павеце ВКЛ, уласнасць ''Жыгімонта Радзівіла'', 48 двароў і 32 валокі зямлі. Паводле інвентару 1743 года вёска і двор Воля (у 1785 годзе 36 двароў). У канцы 1780-х гадоў каля вёскі заснаваны [[фальварак]] — гаспадарчы двор з ворывам, якое апрацоўвалі прыгонныя сяляне. У 1764 годзе прыхаджанамі пабудавана Траецкая царква, якая належала да Лахвенскай царквы. Да нашых дзён не захавалася. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|3-га падзелу]] Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Мазырскім павеце Мінскай губерні. У пачатку XX ст. у Лахвенскай воласці Мазырскага павета Мінскай губерні. З сакавіка 1921 г. у складзе Польшчы, у Лахвенскай гміне Лунінецкага павета Палескага ваяводства<ref name=":0">{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Woj.poleskie_miejscowo%C5%9Bci_1921.pdf|title=English: Detailed data for województwo poleskie|first=Główny Urząd|last=Statystyczny|date=1925|access-date=2026-01-18}}</ref>. З канца 1939 г. у БССР, з кастрычніка 1940 г. — цэнтр [[Краснавольскі сельсавет|Краснавольскага сельсавета]] Лунінецкага раёна Пінскай вобласці. Са студзеня 1954 г. вёска таго ж раёна Брэсцкай вобласці, з ліпеня 1954 г. у [[Вулькаўскі сельсавет (Лунінецкі раён)|Вулькаўскім сельсавеце.]] З 08.08.2011 года — аграгарадок Красная Воля. Старажылы сцвярджаюць, што наступленне балота Грычын уніз па [[Смердзь|Смердзі]] адбывалася паступова і Красная Воля была адрэзана балотам не раней як у 1720-я гады. Паводле падання, у гады [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] яшчэ быў прамы шлях з [[Гоцк]]а (Салігорскі раён) праз Красную Волю да [[Дзятлавічы (Лунінецкі раён)|Дзятлавіч]], якім праходзілі войскі шведскага корпуса [[Адам Людвіг Левенгаўпт|Левенгаўпта]] і дзе ёсць магілы «шведоўскіе» і «копелёўскія» — ад імя генерала ''Копеля'', што камандаваў расійскім атрадам. Камяні могілак быццам былі скарыстаны для будаўніцтва лазні ў 1918 г. (звесткі перадаў мясцовы краязнаўца ''Даніла Данілавіч Раўковіч'' з [[Міжлессе (Лунінецкі раён)|Міжлесся]]). == Насельніцтва == * 1886 год — 408 жыхароў * 1921 год — 1052 жыхара<ref name=":0" /> * 1990 год — 1060 жыхароў * 1999 год — 954 жыхара * 2009 год — 806 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2026-01-18|archive-date=2 кастрычніка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm|url-status=dead}}</ref> * 2019 год — 606 жыхароў == Рэлігія == У 2012 годзе Краснай Волі Лунінецкага благачыння ўзведзена Царква Святых новапакутнікаў і спаведнікаў беларускіх. Агульнымі намаганнямі прыхаджан, а ў асаблівасці працамі ''Кароль Валянціны Канстанцінаўны'', прыход пачаў утварацца яшчэ ў 1991 годзе. Тады ж былі складзеныя дакументы на царкву, але будаўніцтва не пачалося, а дакументы былі згубленыя. У 2003 годзе ''Валянціна Канстанцінаўна'' зноў спрабавала аднавіць будаўніцтва, але толькі ў 2007 годзе былі складзеныя новыя дакументы. У 2009 годзе, протаіерэем ''Фёдарам (Пуцько)'' настаяцелем Траецкай царквы в. Вічын, была праведзена закладка царквы на месцы, дзе раней знаходзілася Траецкая царква, разбураная ў 1962-1963-х гадах. Праз год прыход айца ''Фёдара'' быў падзелены і на новаўтвораны быў прызначаны іерэй ''Аляксей (Ільючык).'' 11 жніўня 2012 года адбылося асвячэнне храма, якое ўзначаліў архіепіскап Пінскі і Лунінецкі ''Стэфан.'' == Вядомыя асобы == * [[Янка Раковіч]] (1923—2006) — кіраўнік культурнага таварыства «[[Полацак (цэнтр)|Полацак]]» (Кліўленд, ЗША). == Славутасці == * Помнiк-самалёт МiГ-23МЛ == Гл. таксама == * [[Вулькаўскі сельсавет (Лунінецкі раён)]] * [[Лунінецкі раён]] * [[Смердзь]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вулькаўскі сельсавет (Лунінецкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Вулькаўскі сельсавет (Лунінецкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лунінецкага раёна]] 9enrar39no6e3upd16lukzgnes8s632 Кудрычы (Пінскі раён) 0 294939 5133926 5068172 2026-04-30T09:08:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133926 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Кудрычы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кудрычы |вобласць = Брэсцкая |раён = Пінскі |сельсавет = Калавуравіцкі |OpenStreetMap = 242999482 }} '''Ку́дрычы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kudryčy}}, {{lang-ru|Кудричи}}) — [[вёска]] ў [[Пінскі раён|Пінскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], на рацэ [[Ясельда]]. Уваходзіць у склад [[Калавуравіцкі сельсавет|Калавуравіцкага сельсавета]]. == Назва == [[Тапаніміка|Тапонім]] балцкага паходжання, ад [[Літоўская мова|літоўскага]] ''kudra'' — 'мокрае вільготнае месца, якое парасло зараснікам' або 'балота'<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.google.by/books/edition/Onomastics_in_Interaction_With_Other_Bra/MFX8EAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%D0%9A%D1%83%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B8&pg=PA272&printsec=frontcover|аўтар=Urszula Bijak, Paweł Swoboda, Justyna B. Walkowiak|загаловак=Onomastics in Interaction With Other Branches of Science. Volume 1. Keynote Lectures. Toponomastics: Proceedings of the 27th International Congress of Onomastic Sciences|год=2023-12-21|выдавецтва=Wydawnictwo UJ|старонак=642|isbn=978-83-233-7501-2}}</ref>. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === Землі былі перададзены пінскім францысканцам каралевай польскай і вялікай княгіняй літоўскай [[Бона Сфорца|Бонай Сфорцай]]{{Sfn|SgKP|1883|s=846}}. Згадваецца ў 1552 годзе як сяло ў Хрысцібалоцкім войтаўстве Пінскага староства, належала [[Пінскі францысканскі кляштар|Пінскаму францысканаму манастыру]]. [[Старабеларуская мова|Старабеларускай мовай]] ''Кудричи''<ref name="atlas1">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 217.</ref>. Мела 2 [[Валока|валокі]], 5 [[Морг (адзінка плошчы)|маргоў]], 22 [[Прут (адзінка плошчы)|пруты]] зямлі. Пасля адміністрацыйнай рэформы, з 1567 года ўваходзіць у склад [[Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Пінскага павета]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1788 годзе, паводле іншых звестак у 1796 годзе пабудавана царква Святых Пятра і Паўла (не захавалася). У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Пінскі павет (Расійская імперыя)|Пінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У XIX стагоддзі [[Дзяржаўныя сяляне (Расійская імперыя)|дзяржаўная ўласнасць]]. Пасля 1861 года ў [[Лемяшэвіцкая воласць|Лемяшэвіцкай воласці]] Пінскага павета, у складзе [[Асабовічы|Асабовіцкай]] [[Сельская грамада|сельскай грамады]]. === Найноўшы час === [[Файл:Kudryčy Кудрычы (2020) 03.jpg|міні|злева|Кудрычы, 2020 г.]] У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] з сярэдзіны верасня 1915 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]], Кудрычы апынуліся каля лініі фронту. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Лемяшэвіцкай воласці атрымлівалі пасведчанні [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага Сакратарыята Беларусі]]<ref name="atlas4">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. Прэтэнзіі на тэрыторыі выказвала таксама [[Украінская Народная Рэспубліка]], з дазволу немцаў на Піншчыне быў утвораны штаб вайсковых фармаванняў [[Украінская дзяржава|Украінскай дзяржавы]]<ref name="atlas42">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 18.</ref>. 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] тэрыторыя ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], у 20-х чыслах студзеня 1919 года ваколіцы [[Пінск|Пінска]] заняты [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй.]] З 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У пачатку сакавіка 1919 года землі заняты войскамі [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. У 20-х чыслах ліпеня 1920 года тэрыторыя занята Чырвонай Арміяй. З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У канцы верасня 1920 года занята Польшчай. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскім мірным дагаворам]] 1921 года Кудрычы засталіся ў складзе Польшчы. Вёска ўваходзіла ў склад гміны Лемяшэвічы [[Пінскі павет (1921—1940)|Пінскага павета]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. У беларускай гістарыяграфіі землі вядомыя як [[Заходняя Беларусь]]. У 1934 годзе Кудрычы наведала амерыканская даследчыца [[Луіза Арнер Бойд]], якая зрабіла здымкі мясцовых жыхароў і іх побыту<ref>{{Cite web|url=https://polesie.org/wp-content/uploads/2016/03/Luiza_Boyd-Albom.pdf|title=Палессе Луізы Бойд. Polesye of Louise Boyd. Полесье Луизы Бойд. Polesie Louise Boyd}}</ref>. У выніку [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь]] з верасня 1939 года тэрыторыя занята Чырвонай Арміяй, з лістапада ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 15 студзеня 1940 года ў Пінскім раёне. У Другую сусветную вайну з ліпеня 1941 года да ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У 1970 годзе цэнтр [[Калгас|калгаса]] «Сцяг». <center><gallery caption="Кудрычы на здымках" widths="150" heights="150" perrow="4"> Файл:Кудричи, Пинский район, Брестская область, Беларусь 01.jpg|Вуліца Файл:Kudryčy Кудрычы (2020) 04.jpg|Дахі з [[Чарот|чароту]] Файл:Кудричи, Пинский район, Брестская область, Беларусь 10.jpg|Двор Файл:Kudryčy Кудрычы (2020) 02.jpg|Двары на беразе [[Ясельда|Ясельды]] </gallery></center> == Забудова == У вёсцы драўляная забудова сядзібнага тыпу, размешана ўздоўж Ясельды{{sfn|ГВБ|2007|с=422}}. == Насельніцтва == * 1850-я гады — 22 двары, 150 [[Рэвізская душа|душ]] [[Дзяржаўныя сяляне (Расійская імперыя)|дзяржаўных сялян]] * 1860 год — 22 двары, 150 жыхароў * 1880-я гады — 16 двароў, 184 жыхары * 1897 год — 27 двароў, 245 жыхароў * 1908 год — 23 двары, 241 жыхары * 1921 год — 59 двароў, 371 жыхар * 1940 год — 78 двароў, 429 жыхароў * 1960 год — 450 жыхароў * 1970 год — 326 жыхароў * 1999 год — 38 жыхароў * 2009 год — 30 жыхароў<ref name=":0">{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-02-14|archive-date=3 ліпеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm|url-status=dead}}</ref> * 2019 год — 14 жыхароў<ref name=":0" /> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|4-2|Кудрычы|421—422}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4|846|Kudrycze|}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{Cite web|lang=ru-RU|url=https://natatnik.by/na-lodkah-plavali-ne-tolko-v-gosti-na-nih-dazhe-perevozili-pokojnikov-na-kladbishhe-poleshuki-iz-kudrichej-o-zhizni-na-vode/|title="На лодках плавали не только в гости, на них даже перевозили покойников на кладбище". Полешуки из Кудричей - о жизни на воде|last=Natatnik|website=Natatnik|date=2023-10-15|access-date=2025-02-14}} * {{Cite web|lang=ru|url=https://planetabelarus.by/publications/kudrichi-konets-legendy-kak-segodnya-vyglyadit-derevnya-kotoruyu-nazyvali-samym-autentichnym-ugolkom/|title=Кудричи: конец легенды? Как сегодня выглядит деревня, которую называли самым аутентичным уголком Полесья|access-date=2025-02-14|archive-date=26 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326003648/https://planetabelarus.by/publications/kudrichi-konets-legendy-kak-segodnya-vyglyadit-derevnya-kotoruyu-nazyvali-samym-autentichnym-ugolkom/|url-status=dead}} * [http://veski.sb.by/kudrichi Живут на островах в Кудричах]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} {{Калавуравіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Калавуравіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёна]] 8q0py6qw0t5mvpnmu1cuk8atp9af0h4 Крыніца Валожынская 0 303255 5133860 4431615 2026-04-30T05:07:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133860 wikitext text/x-wiki '''Крыніца Валожынская''' — [[гідралагічны помнік прыроды]] мясцовага значэння ў [[Беларусь|Беларусі]], размешчана за 0,1 км на паўночны ўсход ад г. [[Валожын]]а [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], у канцы вуліцы Кірава. Ахоўны статус нададзены [[16 кастрычніка]] [[2008]] года. == Апісанне == Крыніца Валожынская ўяўляе сабой групу [[Выток|крыніц]] — 2 выхады [[падземныя воды|падземных вод]] на дзённую паверхню. Абодва выхады каптаваны. Паводле марфалогіі месца выхаду падземных вод на дзённую паверхню крыніца адносіцца да крыніц тыпу [[рэакрэн]]. Выхады падземных вод знаходзяцца ў ніжняй частцы [[Канцова-марэнная града|канцова-марэннага ўзгорка]]. Паводле кірунку руху падземных вод да іх выхаду на паверхню зямлі крыніца з’яўляецца сыходнай. Паводле характару рэжыму яна адносіцца да пастаянна дзеючых крыніц. Агульны аб’ём падземных вод крыніцы, што паступаюць на дзённую паверхню, досыць высокі, складае 0,1 [[л/с]]. Паводле [[Хімічны састаў|хімічнага саставу]] [[вада]] крыніцы адносіцца да [[гідракарбанат]]нага класа [[кальцый|кальцыевай]] групы. Агульная [[Агульная мінералізацыя|мінералізацыя]] вады ў крыніцы складае 411,5 мг/куб.дм. Актыўная рэакцыя вады паводле [[вадародны паказчык|вадароднага паказчыка]] слабашчолачная, бліжэй да нейтральнай [[pH]] 7,4. [[Тэмпература]] вады крыніцы — 8,8 [[С°]]. Колькасць забруджвальных [[мікраэлемент]]аў ([[нітрыт]]аў і [[нітрат]]аў) у вадзе крыніцы ніжэй за [[гранічна дапушчальная канцэнтрацыя|гранічна дапушчальную канцэнтрацыю (ГДК)]] для [[пітная вода|пітной вады]]. [[Расліннае покрыва]] на тэрыторыі помніка прыроды «Крыніца Валожынская» прадстаўленая [[луг]]авой, [[Сінантропныя арганізмы|сінантропнай]], каляводнай і воднай расліннасцю. На тэрыторыі помніка прыроды выяўлены ахоўны від, уключаны ў [[Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь|Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь]] (3 выданне), [[званочак шыракалісты]] (Campanula latifolia), а таксама растуць віды, якія нячаста сустракаюцца ў Беларусі, частка з якіх у рэспубліцы расце каля граніц іх натуральнага распаўсюджвання. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.pravoby.info/mestn09/part04/akt04467/page2.htm Рашэнне Валожынскага раённага выканаўчага камітэта ад 16.10.2008 N 1287 «Аб абвяшчэнні гідралагічных, геалагічных і батанічных помнікаў прыроды мясцовага значэння»]{{Недаступная спасылка}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Гідралагічныя помнікі прыроды мясцовага значэння Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Славутасці Валожына]] [[Катэгорыя:Крыніцы Беларусі]] l8gfd4ld23qkwlafl9nn3gsbkalnjud Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі 0 305066 5133601 5133430 2026-04-29T12:10:32Z Pabojnia 135280 афармленне 5133601 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = POL COA Drogosław.svg | подпіс герба = «{{нп3|Герб «Драгаслаў»|Драгаслаў|ru|Дрогослав (герб)}}» | тытул = [[Слуцкі павятовы маршалак]] | парадак = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = 1835 | перыядканец = 1838 | перыяд праўлення = | папярэднік = [[Антоній Шыманавіч Каўнацкі]] | пераемнік = [[Станіслаў Міхалавіч Рэйтан]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | род = | бацька = | маці = | жонка = Валерыя [[Род Незабытоўскіх|Незабытоўская]] | дзеці = 1) Анэля Зофія Канстанцыя Рдултоўская (1841-?); 2) [[Яўген Рдултоўскі]] (1839—1911). | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | вучоная ступень = | манаграма = | рэлігія = каталік | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} {{Цёзкі2|Рдултоўскі}} '''Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі'''<ref name="ВЧУ">[http://orda.of.by/.add/gallery.php?verhnee_ch/manor_main/art/sub Верхнее Чернихово, усадьба Рдултовских] {{ref-ru}}</ref> ({{lang-pl|Konstanty Tadeusz Rdułtowski}}; {{ДН|||1804}}—{{ДС|||1869}}) — буйны землеўласнік [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] ([[Расійская імперыя]]), [[слуцкі павятовы маршалак]] (1835—1838), {{перакладчык|Польшчы|з грузінскай мовы|на польскую мову|Беларусі|з польскай мовы|Расійскай імперыі|на англійскую мову}}. == Паходжанне і сям’я == Належаў да каталіцкага шляхецкага [[род Рдултоўскіх|роду Рдултоўскіх]], які адносіўся ў XVIII ст. да рэгіянальнай эліты [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. Яго дзед — [[Ян Хрызастом Рдултоўскі]] (1735—1791) быў новагародскім падваяводам і пад канец жыцця валодаў вялізнай латыфундыяй (каля 240 тыс. дзесяцін зямлі)<ref name="Aftanazy, R. 1991">''Aftanazy, R.'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 2. Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. — С. 352.</ref>. Канстанцін Тадэвуш нарадзіўся ў 1804 г. у сям’і [[Казімір Рдултоўскі|Казіміра Рдултоўскага]] (1785—1855) і Тэрэзы Рдултоўскай, якая была зводнай сястрой свайго мужа Казіміра Рдултоўскага — дачкой ад другой жонкі Яна Хрызастома Рдултоўскага. Спецыяльны дазвол на такі блізкароднасны шлюб быў атрыманы ад [[Тытул Папы Рымскага|Папы Рымскага]], для чаго Казімір Рдултоўскі папярэдне выдаткаваў вялікія грошы ў Рым<ref name="Aftanazy, R. 1991"/>. Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі меў таксама брата [[Яўстах Рдултоўскі|Яўстаха Рдултоўскага]] (1824—1902) і дзвюх сясцёр — [[Анэля Рдултоўская|Анэлю Рдултоўскую]] і Лаўру Рдултоўскую. Усе дзеці Казіміра і Тэрэзы Рдултоўскіх былі каталікамі. У [[1835]] г. Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі ажаніўся з Валерыяй Крыштофаўнай [[Род Незабытоўскіх|Незабытоўскай]], якая была кальвіністкай і прынесла ў пасаг маёнтак [[Савейкі (Ляхавіцкі раён)|Савейкі]]<ref name="ВЧУ"/>. Незабытоўскія былі блізкімі суседзямі Рдултоўскіх па маёнтку. Ад жонкі Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі меў двух дзяцей, якія былі ахрышчаны ў [[кальвінізм]]: * 1) Анэля Зофія Канстанцыя Рдултоўская (1841-?) — яе мужам стаў Ян Адольфавіч Незабытоўскі<ref name="ReferenceA">''Aftanazy, R.'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 2. Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. — С. 357.</ref>. * 2) [[Яўген Рдултоўскі]] (1839—1911) — жонкай стане Людвіка Яўстахаўна Рдултоўская, яго кузіна — дачка [[Яўстах Рдултоўскі|Яўстаха Казіміравіча Рдултоўскага]] (1824—1902), роднага брата Канстанціна Тадэвуша Рдултоўскага<ref name="ReferenceA"/>. Сын Канстанціна Тадэвуша Рдултоўскага — [[Яўген Рдултоўскі]] (1839—1911) — стане ўдзельнікам [[Студзеньскае паўстанне|Студзеньскага паўстання (1863—1864)]] і будзе высланы ў [[Сібір]] на катаргу, адкуль вернецца дамоў па царскай амністыі<ref name="ReferenceA"/>. == Адукацыя == Скончыў [[Парыжскі ўніверсітэт|Сарбону]] (Францыя) і [[Віленскі ўніверсітэт]] ([[Расійская Імперыя]])<ref>''Aftanazy, R.'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 2. Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. — С. 353.</ref>. == Маёнтак == Канстанцін Рдултоўскі атрымаў у спадчыну ад бацькі маёнтак [[Верхняе Чэрніхава|Верхні Чарніхаў]] (Верхні Чарніхаў, Трасцянец і інш.) у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1835 г. ён атрымаў у пасаг за жонкай Валерыяй значны маёнтак [[Савейкі (Ляхавіцкі раён)|Савейкі]]<ref name="ReferenceB">''Aftanazy, R.'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 2. Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. — С. 345.</ref>. У 1860 г. Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі маёнтак Савейкі прадаў свайму аканому-адміністратару Гектару Навіцкаму<ref name="ReferenceB"/>. == Служба == У маладым узросце паступіў на службу Міністэрства (Калегіі) замежных спраў Расійскай Імперыі, адкуль пазней звольніўся з чынам пратакаліста. У 1835 г. быў выбраны дваранствам [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] на пасаду [[слуцкі павятовы маршалак|слуцкага павятовага маршалка]] на трохгоддзе (1835—1838). Быў выбраны Сінодам евангеліка-рэфармацкай (кальвінісцкай) царквы ў ганаровыя папячыцелі кальвініцкай [[Слуцкая гімназія|Слуцкай гімназіі]] і зацверджаны царскай уладай на гэту пасаду. == Літаратурная дзейнасць == {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 25%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''Розным лёсам кінутыя на света паводкі,''<br /> ''Сустракаемся мы з табой, як дзве розныя лодкі!''<br /> ''Твая новая, фарбай і бранёй зіхацее,''<br /> ''Бісерам вятры хапае, цячэнне грудзямі разрывае…''<br /> |- | style="text-align: left;" | ''[[Адам Міцкевіч|А. Міцкевіч]]. Урывак, прысвечаны К. Рдултоўскаму''. |} Канстанцін Тадэвуш быў сябрам паэта [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]<ref name="ДРН">''Aftanazy, R.'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 2. Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. — С. 353.</ref>. У 1828 г. Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі перакладаў на англійскую мову «Санеты» [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]. Да перакладу быў прыкладзены ўласны верш Рдултоўскага, прысвечаны Адаму Міцкевічу. Паміж паэтамі узнікаюць таварыскія адносіны. Міцкевіч, удзячны за пераклад «Санетаў», назваў Рдултоўскага «хвацкім» паэтам, адзначыўшы ў вершах надзвычай прыгожыя думкі і стылістычную свабоду перакладу<ref name="СЛР">{{Cite web |url=http://liblh.by/%D0%B1%D0%B5%D0%B7-%D1%80%D1%83%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B8/syadzibna-parkavy-ansambl-u-vyoscy-savejki-agulnyya-zvestki.html |title=Савейкі // Ляхавіцкі раён. Сцежкамі роднага краю |access-date=20 снежня 2015 |archive-date=5 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305052019/http://liblh.by/%D0%B1%D0%B5%D0%B7-%D1%80%D1%83%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B8/syadzibna-parkavy-ansambl-u-vyoscy-savejki-agulnyya-zvestki.html |url-status=dead }}</ref>. Канстанцін Рдултоўскі стаў першым аўтарам, які напісаў працу пра творчасць класіка {{нп3|Грузінская літаратура|грузінскай літаратуры|ru|Грузинская литература}} [[Шата Руставелі]] на адной з еўрапейскіх моў<ref name="ГЛП">[http://www.eduteka.pl/doc/gruzja-a-literatura-polska Gruzja a literatura polska] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151222081725/http://www.eduteka.pl/doc/gruzja-a-literatura-polska |date=22 снежня 2015 }} {{ref-pl}}</ref>. Яго важнае па сваім значэнні даследаванне з’явілася на [[Польская мова|польскай мове]] ў 1830 г.е<ref>[http://www.kartvfund.org.ge/upload/file/rusuli%20reziume.pdf Грузинская литература в восточноевропейской науке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160310213942/http://www.kartvfund.org.ge/upload/file/rusuli%20reziume.pdf |date=10 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref> Канстанцін Рдултоўскі таксама ўласнаручна зрабіў пераклад фрагменту<ref name="ГЛП"/> паэмы Руставелі «[[Віцязь у тыгравай шкуры]]» з [[Грузінская мова|грузінскай]] на [[Польская мова|польскую мову]], што стала першай спробай перакладу грузінскіх твораў на польскую з мовы арыгіналу<ref name="ТФД">[http://www.bookplatform.org/images/activities/359/georgiantopolishtranslationsstudy.pdf Translations from Georgian into Polish, 1991 to date] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151222165553/http://www.bookplatform.org/images/activities/359/georgiantopolishtranslationsstudy.pdf |date=22 снежня 2015 }} {{ref-en}}</ref>. Празаічны пераклад аўтарства Рдултоўскага быў апублікаваны ў [[Вільнюс|Вільні]] ў 1831 г.<ref name="ТФД"/> Праз гэтую працу ён завязаў сяброўскія зносіны з [[Усходазнаўства|арыенталістам]] і паэтам [[Людвік Шпіцнагель|Людвікам Шпіцнагелем]] (1807—1827)<ref name="ДРН"/>, які прысвяціў яму твор «Do Konstantego Rdułtowskiego, zamierzając z nim podróż na Wschód»<ref name="ЧДР">[http://cybra.lodz.pl/Content/3753/archiwum3-1.pdf CZĘŚĆ II.] {{ref-pl}}</ref><ref>«[[Dziennik Wileński]]» S. 2. T. 2: 1824</ref>. Восенню 1828 г. у [[Санкт-Пецярбург]]у, y салоне сваёй траюраднай сястры, вядомай прыгажуні [[Караліна Сабаньская|Караліны Сабаньскай]], Рдултоўскі разам з Міцкевічам сустракаўся з [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандрам Пушкіным]]<ref name="СЛР"/>. == У культуры == У п’есе «[[Крык рабіны]]» {{нп3|Вацлаў Кубацкі|Вацлава Кубацкага|pl|Wacław Kubacki}} (1949) Канстанцін Рдултоўскі з’яўляецца адным з галоўных герояў<ref name="ВКК">[http://www.encyklopediateatru.pl/przedstawienie/52727/krzyk-jarzebiny Wacław Kubacki. Krzyk jarzębiny] {{ref-pl}}</ref>. У прэм’ернай пастаноўцы рэжысёра {{нп3|Януш Варнецкі|Януша Варнецкага|ru|Варнецкий, Януш}} (1949, Варшава<ref>[http://www.encyklopediateatru.pl/przedstawienie/21352/krzyk-jarzebiny Krzyk jarzębiny premiera: 31 marca 1949]</ref>) яго ролю выконваў {{нп3|Вянчыслаў Глінскі||ru|Глинский, Венчислав}}, у пастаноўцы {{нп3|Вілям Хажыца|Віляма Хажыцы|pl|Wilam Horzyca}} (1949, Познань<ref>[http://www.encyklopediateatru.pl/przedstawienie/21350/krzyk-jarzebiny Krzyk jarzębiny premiera: 30 kwietnia 1949]</ref>) — Збігнеў Лабадзінскі, у пастаноўцы Ежы Ронарда Буянскага (1949, Кракаў<ref>[http://www.encyklopediateatru.pl/przedstawienie/21351/krzyk-jarzebiny Krzyk jarzębiny premiera: 23 października 1949]</ref>) — {{нп3|Казімеж Мерас||pl|Kazimierz Meres}}, у пастаноўцы {{нп3|Войцех Маціеўскі|Войцеха Маціеўскага|ru|Wojciech Maciejewski (reżyser radiowy)}} (1969, Тэатр польскага радыё<ref name="ВКК"/>) — {{нп3|Януш Букоўскі||pl|Janusz Bukowski}} і {{нп3|Казімеж Дзеюновіч||pl|Kazimierz Dejunowicz}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Федорук. Старинные усадьбы Берестейщины}} * ''[[Раман Афтаназы|Aftanazy, R.]]'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 2. Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. — 474 s. {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рдултоўскі Канстанцін Тадэвуш}} [[Катэгорыя:Рдултоўскія|Канстанцін Тадэвуш]] [[Катэгорыя:Павятовыя маршалкі слуцкія]] [[Катэгорыя:Усходазнаўцы Польшчы]] fqzvvcay1ib277xyrs9o92nmwsb9ijt Князі чарнігаўскія 0 305984 5133742 4805985 2026-04-29T19:52:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133742 wikitext text/x-wiki [[Чарнігаўскае княства]] было адным з самых значных у [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]. З [[1097]] года ў Чарнігаве кіравала дынастыя князёў, якія з'яўляліся нашчадкамі [[Святаслаў Яраславіч, князь кіеўскі|Святаслава Яраславіча]]. == Князі чарнігаўскія == * [[Мсціслаў Уладзіміравіч Храбры]] ([[1024]]—[[1036]]) * [[Святаслаў Яраславіч]] ([[1054]]—[[1073]]) * [[Усевалад Яраславіч]] ([[1073]]—[[1076]]) * [[Уладзімір Манамах|Уладзімір Усеваладавіч Манамах]] ([[1076]]—[[1077]]) * [[Барыс Вячаславіч]] ([[1077]]) * [[Усевалад Яраславіч]] ([[1077]]—[[1078]]) * [[Алег Святаславіч, князь чарнігаўскі|Алег Святаславіч]] ([[1078]]) * [[Уладзімір Манамах|Уладзімір Усеваладавіч Манамах]] (паўторна) ([[1078]]—[[1094]]) * Алег Святаславіч (паўторна) ([[1094]]—[[1097]]) * [[Давыд Святаславіч]] ([[1097]]—[[1123]]) * [[Яраслаў Святаславіч]] ([[1123]]—[[1127]]) * [[Усевалад Ольгавіч]] ([[1127]]—[[1139]]) * [[Уладзімір Давыдавіч]] ([[1139]]—[[1151]]) * [[Ізяслаў Давыдавіч]] ([[1151]]—[[1154]]) * [[Святаслаў Ольгавіч]] ([[1154]]—[[1155]]) * Ізяслаў Давыдавіч (паўторна) ([[1155]]—[[1157]]) * Святаслаў Ольгавіч (паўторна) ([[1157]]—[[1164]]) * [[Святаслаў Усеваладавіч]] ([[1164]]—[[1180]]) * [[Яраслаў Усеваладавіч, князь чарнігаўскі|Яраслаў Усеваладавіч]] ([[1180]]—[[1198]]) * [[Ігар Святаславіч]] ([[1198]]—[[1202]]) * ''[[Алег Святаславіч, князь старадубскі|Алег Святаславіч]]<ref>Л.Войтович [http://litopys.org.ua/index.html КНЯЗІВСЬКІ ДИНАСТІЇ СXIДНОЇ ЄВРОПИ]</ref> ([[1202]]—[[1204]])'' * [[Усевалад Святаславіч Чэрмны]] ([[1202]]<ref>{{кніга|аўтар = Пресняков А.Е.|частка = |загаловак = Княжое право в Древней Руси. Лекции по русской истории. Киевская Русь|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца ={{М.}} |выдавецтва =[[Наука, издательство|Наука]] |год = 1993|том = |старонкі = |старонак =634 |серыя = |isbn = }}</ref>—1210/12 з перапынкамі) * [[Рурык Расціславіч, князь кіеўскі|Рурык Расціславіч]] (1210/12—[[1214]]). Паводле версіі [[Рафаіл Уладзіміравіч Зотаў|Р. У. Зотава]] <ref>[http://runivers.ru/lib/book3123/9802/ О черниговских князьях по Любецкому синодику и о Черниговском княжестве в татарское время] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131004215510/http://runivers.ru/lib/book3123/9802/ |date=4 кастрычніка 2013 }} стр.57—63</ref>, [[Рурык Ольгавіч]] ([[1206]]—[[1214]] з перапынкамі). * Усевалад Святаславіч Чэрмны (паўторна) ([[1214]]—[[1215]]) * [[Глеб Святаславіч, князь чарнігаўскі|Глеб Святаславіч]] ([[1215]]—[[1217]]) * [[Мсціслаў Святаславіч]] ([[1217]]—[[1223]]) * [[Міхаіл Усеваладавіч]] ([[1223]]—[[1234]]). Паводле версіі А. А. Горскага, у 1223—1226 [[Канстанцін Ольгавіч]]. * [[Мсціслаў Глебавіч]] ([[1234]]—[[1239]]) * [[Расціслаў Міхайлавіч]] ([[1241]]—[[1243]]) * Міхаіл Усеваладавіч ([[1243]]—[[1246]]) * [[Андрэй Мсціславіч, князь чарнігаўскі|Андрэй Мсціславіч]]<ref>[http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/carpini.htm ДЖИОВАННИ ДЕЛЬ ПЛАНО КАРПИНИ. ИСТОРИЯ МОНГАЛОВ]</ref> ([[1245]]—[[1246]]) ? * [[Андрэй Усеваладавіч]] ([[1246]]—[[1263]]) === Бранскія князі (намінальна вялікія князі чарнігаўскія) === * [[Раман Міхайлавіч Стары]] ([[1263]]—[[1288]]) * [[Алег Раманавіч]] (кан. [[XIII]] стагоддзя) * [[Міхаіл Раманавіч]] (кан. [[XIII]] стагоддзя—пач. [[XIV]] стагоддзя) * [[Аляксандр Раманавіч]] (?) * [[Васіль Аляксандравіч, князь бранскі|Васіль Аляксандравіч]] (—[[1309]]) * [[Святаслаў Глебавіч, князь бранскі|Святаслаў Глебавіч]] ([[1309]]—[[1310]]) * Васіль Аляксандравіч (паўторна) ([[1310]]—[[1314]]) * [[Дзмітрый Аляксандравіч, князь бранскі|Дзмітрый Аляксандравіч]] ([[1314]]—[[1333]]) ''(ці [[Дзмітрый Раманавіч, князь бранскі|Дзмітрый Раманавіч]])'' * [[Глеб Святаславіч, князь бранскі|Глеб Святаславіч]] ([[1333]]—[[1340]]) * [[Дзмітрый Раманавіч, князь бранскі|Дзмітрый Раманавіч]] ([[1340]]—[[1356]]) * [[Васіль Іванавіч, князь бранскі|Васіль Іванавіч]] ([[1356]]) ''(ці [[Васіль Раманавіч, князь бранскі|Васіль Раманавіч]])'' * [[Раман Міхайлавіч, князь бранскі|Раман Міхайлавіч]] ([[1356]]—) * [[Дзмітрый Альгердавіч]] (каля [[1372]]) * Раман Міхайлавіч (паўторна) (да [[1375]]—[[1401]]) Пасля [[1401]] года Чарнігаўскае княства было паглынута [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княствам Літоўскім]]. == Гл. таксама == * [[Ольгавічы]] * [[Князі ноўгарад-сіверскі]] * [[Князі курскія]] * [[Князі пуціўльскія]] * [[Князі бранскія]] * [[Князі трубчэўскія]] * [[Князі кромскія]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{ВТ-РБС|Черниговские, князья|[[Андрэй Васільевіч Экзэмплярскі|Экземплярский А. В.]]}} * {{кніга|аўтар = Пресняков А.Е.|частка = |загаловак = Княжое право в Древней Руси. Лекции по русской истории. Киевская Русь|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца ={{М.}} |выдавецтва =[[Наука, издательство|Наука]] |год = 1993|том = |старонкі = |старонак =634 |серыя = |isbn = }} == Спасылкі == * [http://www.krotov.info/acts/12/pvl/ipat0.htm Іпацьеўскі летапіс] * [http://www.krotov.info/acts/12/pvl/lavr.htm Лаўрэнцеўскі летапіс] * [http://litopys.org.ua/index.html Л.Войтович КНЯЗІВСЬКІ ДИНАСТІЇ СXIДНОЇ ЄВРОПИ] * [http://www.allmonarchs.net/abc/getmonarchlist.php Усе манархіі свету] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120408063133/http://www.allmonarchs.net/abc/getmonarchlist.php |date=8 красавіка 2012 }} * Шабульдо Ф. М. [https://web.archive.org/web/20020308112000/http://www.tuad.nsk.ru/~history/Author/Russ/SH/ShabuldoFM/VKL/index.html Земли Юго-Западной Руси в составе Великого княжества Литовского] * [http://rusgenealog.ru/index.php?id=history&hist_id=chern Чарнігаўскія князі пасля 1246 года] [[Катэгорыя:Князі чарнігаўскія| ]] [[Катэгорыя:Спісы рускіх князёў]] bfwogak62zfbxf8m61zzyh6wh4gl32u Праваслаўная царква Малдовы 0 324180 5133641 5133111 2026-04-29T14:19:51Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перайменаваў старонку [[Праваслаўная Царква Малдовы]] у [[Праваслаўная царква Малдовы]] па-над перасылкай: БП-2008 5133111 wikitext text/x-wiki {{Праваслаўная Царква | Царква = Праваслаўная царква Малдовы | Царква2 = Biserica Ortodoxă din Moldova | Выява галоўнага храма = [[Файл:An_orthodox_church_in_Chişinău.JPG|280px]] | Подпіс = [[Сабор Раства Хрыстова, Кішынёў|Сабор Раства Хрыстова]] у Кішынёве | Царква-маці = [[Руская праваслаўная царква]] | Аўтаномія = [[2 кастрычніка]] [[1992]] | Прадстаяцель у наш час = мітрапаліт [[Уладзімір (Кантаран)]] | Цэнтр = [[Кішынёў]], [[Малдова]] | Рэзідэнцыя Прадстаяцеля = [[Кішынёў]] | Юрысдыкцыя (тэрыторыя) = {{Малдавія}} [[Малдова]] | Набажэнская мова = [[малдаўская мова|малдаўскі]] [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскі]], | Каляндар = [[юліянскі каляндар|юліянскі]] | Біскупаў = 8 | Епархій = 6 | Навучальных устаноў = 3 |Сайт=https://mitropolia.md/}} '''Праваслаўная царква Малдовы''' ({{lang-mo|Biserica Ortodoxă din Moldova}} ці '''Малдаўска-Кішынёўская мітраполія''') — [[Самакіраваная царква|самакіраваная частка]] [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]]. Ахоплівае тэрыторыю [[Малдова|Малдовы]] і [[Прыднястроўская Малдаўская Рэспубліка|Прыднястроўя]]. У 1813 годзе на тэрыторыі [[Бесарабія|Бесарабіі]], што адышла да Расійскай імперыі, была заснавана Кішынёўская епархія ў складзе Рускай Царквы. У 1918 годзе пасля [[Бесарабія ў складзе Румыніі|акупацыі Бесарабіі]] Кішынёўская епархія Румынскімі ўладамі была ўключана ў склад [[Бесарабская мітраполія|Бесарабскай мітраполіі]] [[Румынская праваслаўная царква|Румынскай Царквы]]. З 1944 года епархія зноў у складзе Рускай Праваслаўнай Царквы<ref name=autogenerated1>[http://www.patriarchia.ru/db/text/1622597.html Православная Церковь Молдовы]</ref>. Статус самакіраванай быў пададзены [[2 кастрычніка]] [[1992]] года рашэннем [[Свяшчэнны Сінод|Свяшчэннага Сінода]] РПЦ. Томас патрыярха Маскоўскага і ўсёй Русі Аляксія II з дарам аўтаноміі быў дадзены 2 снежня 1994 года. Прадстаяцель (з часу ўстанаўлення самакіраванага статусу) — [[Уладзімір (Кантаран)]], мітрапаліт Кішынёўскі і ўсяе Малдовы. У наш час асноўнай богаслужэбнай мовай з'яўляецца малдаўская; выкарыстоўваюцца таксама царкоўна-славянская і гагаузская мовы<ref name=autogenerated1 />. == Адносіны з Румынскай царквой == Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]], у сувязі з аднаўленнем [[Бесарабская мітраполія|Бесарабскай мітраполіі]] рашэннем Свяшчэннага Сінода Румынскай Царквы ад 14 верасня 1992 года, узніклі спрэчкі ў сувязі з узаемнымі юрысдыкцыйнымі прэтэнзіямі на тэрыторыю Малдовы. Пад канец кастрычніка 2007 года канфлікт ізноў абвастрыўся пасля прыняцця 24 кастрычніка Свяшчэнным сінодам Румынскай Царквы рашэння аб стварэнні ў складзе Румынскага патрыярхата сямі новых [[епіскапат]]аў: у прыватнасці, у Бесарабскай мітраполіі вырашана адрадзіць [[Бельцкі епіскапат]] (былы Хоцінскі), епіскапат Паўднёвай Бесарабіі з цэнтрам у [[Горад Кантамір|Кантаміру]] і праваслаўны епіскапат Дубасараў і ўсяго Прыднястроўя з цэнтрам у [[Дубасары|Дубасарах]]. Як заявілі ў Румынскім Патрыярхаце, азначаныя епархіі існавалі ў Бесарабскай мітраполіі да 1944 года, і цяпер было прынята рашэнне аб іх аднаўленні па патрабаванні румынскіх праваслаўных вернікаў<ref>[http://www.regnum.ru/news/fd-abroad/ukraina/cultura/909373.html Петр Пэдурару: Румынская патриархия намерена распространить своё влияние на Украину] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090919082358/http://www.regnum.ru/news/fd-abroad/ukraina/cultura/909373.html |date=19 верасня 2009 }} regnum.ru 02.11.2007</ref><ref>[http://www.rambler.ru/news/world/religions/11488600.html Духовенство РПЦ назвало незаконным решение румынских коллег создать собственные епархии в Молдавии и Приднестровье]{{Недаступная спасылка}} rambler.ru 29.10.2007</ref>. Ціраспальская і Дубасарская епархія Праваслаўнай Царквы Малдовы (РПЦ) назвала рашэнне Сінода Румынскай Праваслаўнай Царквы заснаваць на тэрыторыі Малдовы і Прыднястроўя тры ўласныя епархіі, цэнтрам адной з якіх стане горад Дубасары (Прыднястроўе), незаконным<ref>[http://www.patriarchia.ru/db/text/314716.html В Тираспольской и Дубоссарской епархии обеспокоены намерением Румынской Церкви учредить новые епархии на территории Молдавии и Приднестровья] Официальный сайт МП 30 октября 2007 г.</ref>. Мітрапаліт [[Кірыл (Гундзяеў)]] расцаніў рашэнне Румынскага Сінода як «крок, які разбурае праваслаўнае адзінства і не застанецца без наступстваў»<ref>[http://www.patriarchia.ru/db/text/315967.html Решение об открытии в Молдавии епархий Румынского Патриархата является нарушением канонического порядка, заявляет митрополит Кирилл.] Официальный сайт МП 1 ноября 2007 г.</ref>. 6 лістапада 2007 года СМІ пашырылі заяву мітрапаліта Пятра (Пэдурару), кіраўніка Бесарабскай мітраполіі, пра тое, што «Румынскі патрыярхат мае намер пашыраць свой уплыў у Малдове і на Украіне, у прыватнасці, павялічваючы тут колькасць прыходаў і епархій»<ref>[http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=21221 Румынская церковь заявляет о намерении усилить своё влияние в Молдавии и на Украине] Интерфакс.ru 06 ноября 2007 года</ref>. 7 лістапада 2007 года Заява Свяшчэннага Сінода РПЦ «у сувязі з рашэннем Румынскай Праваслаўнай Царквы аб заснаванні яе епархій на тэрыторыі Малдовы і Украіны» выказала «глыбокую заклапочанасць і смутак» у сувязі з такім рашэннем РумПЦ, расцаніўшы такі крок як «зневажанне саміх асноў царкоўнага ладу»; Заява выказала «пратэст супраць новага ўварвання ў свае кананічныя межы»<ref>[http://patriarchia.ru/db/text/318310.html Заявление Священного Синода Русской Православной Церкви в связи с решением Румынской Православной Церкви об учреждении её епархий на территории Молдавии и Украины] Официальный сайт МП 7 ноября 2007 г.</ref>. 14 лістапада 2007 года Свяшчэнны Сінод [[Украінская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата|Украінскай Праваслаўнай Царквы (Маскоўскага патрыярхата)]] прызнаў неправамернымі дзеянні РумПЦ па стварэнні сваіх епархій на тэрыторыі Украіны і выступіў з заявай<ref>[http://orthodox.org.ua/uk/svyashhenniy_sinod/2007/11/14/2150.html Заява Священного Синоду Української Православної Церкви з приводу дій Священного Синоду Румунської Православної Церкви] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111016054351/http://orthodox.org.ua/uk/svyashhenniy_sinod/2007/11/14/2150.html |date=16 кастрычніка 2011 }} Оригинал текста Заявления на официальном сайте УПЦ</ref><ref>[http://www.pravoslavie.ru/news/071117113432 Священный Синод УПЦ выступил с заявлением по поводу действий Румынского Патриархата] pravoslavie.ru 17 ноября 2007 г.</ref>. 22 лістапада 2007 года ў Траянскім манастыры ([[Балгарыя]]) адбылася сустрэча прадстаўнікоў РумПЦ з прадстаўнікамі РПЦ, на якой апошнія запатрабавалі скасаваць тры румынскія епархіі ў складзе «Бесарабскай мітраполіі»<ref>[http://patriarchia.ru/db/text/328621.html Состоялись переговоры представителей Московского и Румынского Патриархатов о положении в Молдавии] официальный сайт МП 23 ноября 2007 г.</ref><ref>[http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=21589 Румынская церковь пообещала рассмотреть требование Московского патриархата упразднить три епархии в Молдавии на следующем Синоде] Интерфакс.ru 23 ноября 2007 года</ref>. Па паведамленнях румынскага друку, РумПЦ выказалася за стварэнне ў Малдове аўтакефальнай Царквы як спосабу рашэння «праблемы Бесарабскай мітраполіі»<ref>[http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=21648 Румынский патриархат предлагает объединить «Бессарабскую» и Молдавскую митрополии в независимую Церковь] Интерфакс.ru 27 ноября 2007 года</ref>. У студзені 2008 года ў канфлікт умяшаліся ўлады Малдовы, запатрабаваўшы ад чатырох святароў і манашкі Бесарабскай мітраполіі пакінуць тэрыторыю краіны; Румынскі патрыярхат угледзеў у гэтым спробу запалохвання клірыкаў мітраполіі<ref>[http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=22265 Власти Молдавии требуют депортации в Румынию четырех священников и монахини «Бессарабской митрополии».] Интерфакс.ru 9 января 2008 года</ref> і звярнуўся ў [[Савет Еўропы]] са скаргай на прэзідэнта Малдовы Уладзіміра Вароніна<ref>[http://kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=842403&print=true Павел Коробов; Владимир Попов. ''Владимира Воронина обвинили в служении РПЦ.''] [[Коммерсантъ]] № 3 [3820] от 16.01.2008 г.</ref>. 21 студзеня 2008 года Уладзімір Варонін і Аляксій II супольна асудзілі палітыку Румынскага Патрыярхата на тэрыторыі Малдовы; у прыватнасці Варонін заявіў, што «стварэнне так званай „Бесарабскай мітраполіі“ і яе структур — гэта частка агрэсіўнай палітыкі Румыніі супраць суверэннай малдоўскай дзяржавы»<ref>[http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=22446 Алексий II и Владимир Воронин не согласны с поведением Румынии и Румынской церкви в отношении Молдавии.] Интерфакс.ru 21 января 2008 г.</ref>. У той жа дзень Варонін атрымаў ад Патрыярха Аляксія II прэмію Міжнароднага грамадскага фонду адзінства праваслаўных народаў «За выдатную дзейнасць па ўмацаванні адзінства праваслаўных народаў»<ref>[http://portal-credo.ru/site/?act=news&id=59907&cf= «Великолепное пополнение в славных рядах». Когорта награждённых премией Международного фонда единства православных народов пополнилась пятью новыми лауреатами.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090423010821/http://www.portal-credo.ru/site/?act=news&id=59907&cf= |date=23 красавіка 2009 }} portal-credo.ru 23 января 2008 г.</ref>. == Епархіі == * [[Ціраспальская і Дубасарская епархія]] * [[Кішынёўская епархія]] * [[Бэлцкая і Фэлешцкая епархія]] * [[Едзінецкая і Брычанская епархія]] == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://ru.mitropolia.md/ Афіцыйны сайт] * [http://www.hristianstvo.ru/orthorus/selfgovern/moldova/moldtemples/ Храмы Молдавской митрополии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160412151024/http://www.hristianstvo.ru/orthorus/selfgovern/moldova/moldtemples/ |date=12 красавіка 2016 }} * [http://www.hristianstvo.ru/orthorus/selfgovern/moldova/moldmonasteries/ Монастыри Молдавской митрополии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160412150735/http://www.hristianstvo.ru/orthorus/selfgovern/moldova/moldmonasteries/ |date=12 красавіка 2016 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{Праваслаўе}} [[Катэгорыя:Праваслаўная царква Малдовы| ]] frrylc6x83hkfg6o7gm2ksmnauo94nn Размовы:Праваслаўная царква Малдовы 1 324181 5133643 3770094 2026-04-29T14:19:51Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Размовы:Праваслаўная Царква Малдовы]] у [[Размовы:Праваслаўная царква Малдовы]]: БП-2008 2308017 wikitext text/x-wiki {{CEE Spring 2016 |удзельнік= Artificial123|тэма= Грамадства|тэма2= |тэма3= |краіна= Малдова|краіна2= |краіна3= }} 7f39o0tscggv6130s3l8dacz3tpuvjc Крыс Смолінг 0 334191 5133869 4953945 2026-04-30T05:25:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133869 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Смолінг}} {{Футбаліст |імя = Крыс Смолінг |поўнае імя = Крыстафер Лойд Смолінг |выява = |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Англія}} |рост = |вага = |пазіцыя = [[Абаронца (футбол)|абаронца]] |цяперашні клуб = {{Сцяг|Італія}} [[ФК Рома|Рома]] |нумар = |моладзевыя клубы = {{футбольная кар’ера | |{{Сцяг|Англія||20px}} Уолдэрслейд| | |{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Мілуал|Мілуал]]| | |{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Мэйдстан Юнайтэд|Мэйдстан Юнайтэд]]| }} |клубы = {{футбольная кар’ера |2007—2008|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Мэйдстан Юнайтэд|Мэйдстан Юнайтэд]]|12 (1) |2008—2010|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Фулхэм|Фулхэм]]|13 (0) |2010—2020|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Манчэстэр Юнайтэд|Манчэстэр Юнайтэд]]|206 (12) |2019—2020|{{Арэнда}} {{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Рома|Рома]]|30 (3) |2020—|{{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Рома|Рома]]| }} |нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2009|{{Сцяг|Англія||20px}} [[Зборная Англіі па футболе, да 20 гадоў|Англія (да 20)]]|1 (0) |2009—2011|{{Сцяг|Англія||20px}} [[Моладзевая зборная Англіі па футболе|Англія (да 21)]]|14 (1) |2011—2017|{{Сцяг|Англія||20px}} [[Зборная Англіі па футболе|Англія]]|31 (1) }} |абнаўленне даных пра клуб = 8 кастрычніка 2020 |абнаўленне даных пра зборную = 31 жніўня 2019 }} '''Крыстафер Лойд Смолінг''' ({{lang-en|Christopher Lloyd Smalling}}; нар. {{ДН|22|11|1989}}, [[Лондан]], [[Англія]]), больш вядомы як '''Крыс Смолінг''' — [[Англія|англійскі]] [[футбол|футбаліст]], [[Абаронца (футбол)|абаронца]] італьянскага клуба [[ФК Рома|«Рома»]] і былы ігрок [[Зборная Англіі па футболе|нацыянальнай зборнай Англіі]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{спасылкі-футбаліст}} * [http://www.englandstats.com/players.php?pid=1176 Статыстыка выступаў за зборную Англіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190512180907/https://www.englandstats.com/players.php?pid=1176 |date=12 мая 2019 }} {{ref-en}} {{Склад ФК Рома}} {{Навігацыйны блок2 |стыль_загалоўка = {{колеры зборнай/Англія|1}} |state = collapsed |загаловак = Склады зборнай Англіі |Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету 2014 |Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2016 }} {{DEFAULTSORT:Смолінг Крыс}} [[Катэгорыя:Футбалісты Англіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Англіі па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Рома]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Юнайтэд]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Фулхэм]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Мэйдстан Юнайтэд]] q92xg5tk4fd7i1sumr52vflhvak5zrb Мікалай Іванавіч Грэч 0 335478 5133902 4671758 2026-04-30T08:05:06Z ~2026-21181-80 166293 без вылучэння асобнага раздзела "Беларусістычныя даследаванні" зроблена ўстаўка пра меркаванні Грэча пра беларускую мову 5133902 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} {{цёзкі2|Грэч}} '''Мікалай Іванавіч Грэч''' ({{ДН|14|8|1787|3}}, {{МН|Санкт-Пецярбург}} — {{ДС|24|1|1867|12}}, {{МС|Санкт-Пецярбург}}) — рускі [[пісьменнік]], выдавец, рэдактар, [[журналіст]], публіцыст, філолаг, [[перакладчык]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу ў сям’і надворнага саветніка, обер-сакратара Сената — Івана Іванавіча (''Johann Ernst'') Грэча ([[1754]]—[[1803]]) і Кацярыны Якаўлеўны Грэч (народжанай Фрэйгольц), роднай цёткі вядомага скульптара [[Пётр Карлавіч Клот|П. К. Клота]].<span class="cx-segment" data-segmentid="110"></span> Атрымаў дамашнюю адукацыю, затым скончыў Юнкерскае юрыдычнае вучылішча пры [[Урадаўнічы сенат|Сенаце]] ([[1801]]—[[1804]]), пазней ператворанае ў Імператарскае вучылішча правазнаўства. Пасля сканчэння Юнкерскага вучылішча праслухаў некалькі курсаў у [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Галоўным педагагічным вучылішчы]] ў [[1804]]—[[1807|1807 гадах]]. Затым служыў сакратаром у Міністэрстве ўнутраных спраў і адначасова выкладаў рускую і лацінскую славеснасць у Галоўным нямецкім вучылішчы св. Пятра (1804—1813), у Царскасельскім Ліцэі і розных прыватных пансіёнах. Быў членам Вольнага таварыства аматараў славеснасці, навук і мастацтваў (з 1810), членам-карэспандэнтам Пецярбургскай акадэміі навук (з 1827).<ref>[http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50212.ln-ru Профіль Мікалая Іванавіча Грэча] на афіцыйным сайце РАН</ref> [[Файл:1815_Grech.JPG|злева|міні|173x173пкс|М. І. Грэч (каля 1850)]] Грэч быў блізкі да [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]], сябраваў з многімі з іх. Быў сакратаром (з 1815), намесным майстрам (1817—1818) блізкай да дзекабрыстаў [[Масонства|масонскай]] ложы «Абранага Міхаіла». Актыўны дзеяч Вольнага таварыства аматараў расійскай славеснасці ў 1818—1823 гадах. Быў адным з ініцыятараў і кіраўнікоў Вольнага таварыства стварэння вучылішч па методзе ўзаемнага навучання. Да пачатку 1825 года змяніў пазіцыі на «добранамерныя», аднак і пасля [[Паўстанне дзекабрыстаў|паўстання дзекабрыстаў]] не перапыняў з імі дзелавых і літаратурных адносін. Браў удзел у распрацоўцы цэнзурнага статута 1828 года. Служыў пры міністры унутраных спраў, потым у Міністэрстве фінансаў (1836—1843), быў членам Вучонага камітэта пры Міністэрстве народнай асветы. Шматгадовыя дзелавыя і сяброўскія адносіны звязвалі з Грэча з [[Фадзей Булгарын|Ф. Булгарыным]]. У доме Грэча праходзілі «чацвяргі», на якіх бывалі [[Карл Паўлавіч Брулоў|К. Брулоў]], [[Нестар Кукальнік|Н. Кукальнік]], П. Плятнёў, [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А. С. Пушкін]], а таксама артысты, якія гастралявалі ў Санкт-Пецярбургу. Сярод заслуг Грэча «Практическая русская грамматика» (Санкт-Пецярбург, 1827; 2-е выд.: Санкт-Пецярбург, 1834), «Начальные правила русской грамматики» (Санкт-Пецярбург, 1828), «Пространная русская грамматика» і намаганні па ўніфікацыі рускай граматыкі. [[Калежскі саветнік]] ([[1823]]), [[стацкі саветнік]] ([[1829]]), [[Сапраўдны стацкі саветнік|дзейсны стацкі саветнік]] ([[1838]]), [[тайны саветнік]] (1863). За час службы атрымаў ўзнагарод (прэмій) 7500 рублёў асігнацыямі і 2000 рублёў серабром. Пахаваны на Волкаўскіх лютэранскіх могілках<ref>[[:Файл:План Волковского лютеранского кладбища, 1914.jpg|Могила на плане кладбища (№ 18)]] // Отдел IV // Весь Петербург на 1914 год, адресная и справочная книга г. С.-Петербурга / Ред. А. П. Шашковский. — СПб.: Товарищество А. С. Суворина — «Новое время», 1914.</ref>. == Літаратурная дзейнасць == У літаратуры дэбютаваў артыкулам «Синонимы. Счастие, благополучие, блаженство» ў «Журнале российской словесности» ў 1805 годзе. Удзельнічаў у выданні часопісаў «Гений Времён», «Журнал новейших путешествий», «Европейский музей». З 1810 член Вольнага таварыства аматараў славеснасці, навук і мастацтваў. Быў выдаўцом і рэдактарам некалькіх перыядычных выданняў, якія ігралі важную ролю ў рускім літаратурным жыцці XIX ст. Апублікаваў у 1815 годзе ў часопісе «[[Сын отечества]]» артыкул «Обозрение русской литературы 1814 г.», чым упершыню ўвёў у рускай журналістыцы і літаратурнай крытыцы жанр гадавога агляду. Склаў «Учебную книгу российской словесности, или Избранные места из русских сочинений и переводов в стихах и прозе с присовокуплением кратких правил риторики и пиитики и истории российской словесности» (ч. 1-4, Санкт-Пецярбург, 1819—1822), якая ўключае нарыс гісторыі рускай літаратуры з характарыстыкай асобных перыядаў. Браў удзел у альманаху А. А. Бястужава і [[Кандрат Фёдаравіч Рылееў|К. Ф. Рылеева]] «Полярная звезда». [[Файл:Grech_old_russian_censorship.jpg|міні|Прыклад дарэвалюцыйнай цэнзуры. Кніга М. І. Грэча «Записки моей жизни» СПб., 1886, стар. 349. Зацэнзураваныя месцы замененыя кропкамі.]] Аўтар раманаў «Поездка в Германию» (Санкт-Пецярбург, 1831) і вельмі папулярнага «Чёрная женщина» (Санкт-Пецярбург, 1834). Выдаў «літаратурныя падарожжы» «28 дней за границею, или Действительная поездка в Германию, 1835» (Санкт-Пецярбург, 1837), «Путевые письма из Англии, Германии и Франции» (Санкт-Пецярбург, 1839), «Письма с дороги по Германии, Швейцарии и Италии» (Санкт-Пецярбург, 1843), «Парижские письма с заметками о Дании, Германии, Голландии и Бельгии» (Санкт-Пецярбург, 1847). Напісаў кнігу мемуараў «Записки о моей жизни». == Рэдактарская дзейнасць == [[Файл:Grech_NI.jpg|міні|М. І. Грэч (1865)]] У кастрычніку 1812 года заснаваў гістарычны, палітычны і літаратурны штотыднёвы часопіс «Сын отечества» і рэдагаваў яго да 1839 года. Да сярэдзіны 1820-х гадоў «Сын отечества» быў найбольш уплывовым рускім часопісам. Ад пачатку ў ім браў удзел А. Ф. Ваейкаў. У 1816—1825 гадах у часопісе бралі ўдзел дзекабрысты браты А. А. Бястужаў і М. А. Бястужаў, Ф. М. Глінка, К. Ф. Рылееў, [[Вільгельм Карлавіч Кюхельбекер|В. К. Кюхельбекер]]. Да ўдзелу ў часопісе таксама прыцягваліся К. М. Бацюшкаў, М. І. Гнедзіч, А. С. Грыбаедаў, Г. Р. Дзяржавін, П. А. Вяземскі, В. А. Жукоўскі, І. А. Крылоў, А. П. Куніцын, А. С. Пушкін. Значэнне часопіса з-за страты аўтараў, — найперш асуджаных дзекабрыстаў, — і зменамі грамадска-палітычнай абстаноўкі і пазіцыі выдання зніжалася. З 1825 года сувыдаўцом «Сына отечества» стаў [[Фадзей Булгарын|Ф. Булгарын]]. Адначасова Грэч супрацоўнічаў у часопісе Булгарына «Северный архив». У 1829 годзе абодва часопісы аб’яднаны ў адзін пад назвай «Сын отечества и Северный архив. Журнал литературы, политики и современной истории». Грэч і Булгарын прадалі яго; з 1838 года выдаўцом часопіса быў [[Аляксандр Піліпавіч Смірдзін|А. П. Смірдзін]], Грэч і Булгарын да канца 1839 года заставаліся рэдактарамі. Да кіраўніцтва часопісам быў прыцягнуты М. А. Палявы, пазней Грэч адышоў ад удзелу, а часопісам кіравалі [[Восіп Іванавіч Сянкоўскі|Сянкоўскі]], Масальскі, Фурман. З 1825 года разам з Ф. Булгарыным выдаваў і рэдагаваў літаратурную і палітычную газету «Северная пчела». Газета была папулярнай і ўплывовай; папулярнасць знізілася ў 1840-я гады. У 1860 годзе Грэч перадаў газету іншай рэдакцыі і рэдактарам стаў П. С. Усаў. У 1829—1831 гадах Грэч быў рэдактарам «Журнала Министерства внутренних дел», у 1834—1835 — сурэдактарам часопіса «Библиотека для чтения». Разам з М. А. Палявым і Н. В. Кукальнікам выпускаў часопіс «Русский вестник» (1841—1844), які быў не дужа ўдалым. У 1820-я гг. у сваёй «Спробе кароткай гісторыі рускай літаратуры», а таксама ў “Практычнай рускай граматыцы”  М. Грэч падтрымаў меркаванні Я. Балхавіцінава і інш. аб існаванні старажытнай “беларускай” мовы. Паводле аўтара «Спробы...», беларуская мова мела вялікае значэнне ў расійскай гісторыі. У XVI і XVII стст. існавалі тры мовы: багаслужбовая, руская («…ва ўжытку народа, а таксама ў грамадзянскіх справах і кнігах») і “руськая”, або “беларуская” («…у творах, што друкаваліся ў падуладных Польшчы правінцыях, таксама ў творах духоўных асоб, якія атрымалі адукацыю ў Кіеве, Вільні, Празе і інш.»). На адрозненне ад сваіх папярэднікаў, у гэтай працы М. Грэч, аднак, не карыстаўся ў дачыненні да "беларускай" мовы выразам «сумесь». Згодна з аўтарам «Спробы...», з прычыны вялікага культурнага значэння беларускамоўных пісьменнікаў іх мова аказвала ўздзеянне на «ўласна рускую» мову. Гэты ўплыў стаў спыняцца ў другой палове XVII ст., калі руская мова пачала вызваляцца ад «польскіх аковаў, накладзеных на яе пісьменнікамі, якія нарадзіліся і атрымалі адукацыю ў Маларосіі, Літве і Польшчы». Такім чынам, М. Грэч звязваў існаванне “беларускай” мовы з польскім уплывам. Ён увёў беларускую мову ў абсяг расійскай гісторыі і акрэсліў яе ў кантактах з рускай і польскай мовамі. У выніку М. Грэч напісаў пра беларускую мову і як пра самастойную з’яву, і як пра складовую частку рускай мовы.<ref>{{Cite web|url=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|title=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|author=Запрудскі С. М.|date=2020|publisher=БДУ}}</ref> == Адрасы ў Санкт-Пецярбургу == * 1817—1821 — Дом І. І. Антонава — Вялікая Марская вуліца, 13; * 1821 — восень 1825 года — Дом А. І. Касікоўскага — [[Неўскі праспект]], 15; * восень 1825—1831 — Прыбытковы дом Брэмера — Ісакіеўская плошча, 3; * 1831 — 12.12.1867 года — Дом Вучылішча глуханямых — набярэжная ракі Мойкі, 54. {{зноскі}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар = [[С. М. Запрудскі|Запрудскі С. М.]] |загаловак = Аб навуковай рэцэпцыі беларускай мовы ў Расіі ў першай палове ХІХ стагоддзя |спасылка = https://www.academia.edu/8454929/%D0%90%D0%B1_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B9_%D1%80%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BF%D1%86%D1%8B%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D1%9E_%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%96%D1%96_%D1%9E_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5_%D0%A5%D0%86%D0%A5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F?auto=download |мова = |аўтар выдання = |выданне = Мовазнаўства. Літаратуразнаўства. Фалькларыстыка. XV Міжнародны з'езд славістаў (Мінск, 20-27 жніўня 2013 г.): Даклады беларускай дэлегацыі / Рэдкал. А. А. Лукашанец і інш. |тып = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларуская навука |год = 2013 |том = |старонкі = 37–52. |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Запрудскі }} * Греч Николай Иванович // Список гражданским чинам первых III-х классов. Исправлен по 1-е июня 1866 г.. — СПб.: Типография Правительствующего сената, 1866. — С. 290. * Русские писатели. 1800—1917. Биографический словарь. Т. 2: Г — К. Москва: Большая российская энциклопедия, 1992. С. 18—21. == Спасылкі == * М. І. Грэч. [http://imwerden.de/cat/modules.php?name=books&pa=showbook&pid=1792 «Практическая грамматика русского языка»], электроннае факсіміле, pdf * Н. И. Греч. [http://zakharov.ru/index.php?option=com_books&task=book_details&book_id=293&Itemid=56 Записки о моей жизни. — М. : «Захаров», 2002.] (інфармацыя пра выданне) * [http://az.lib.ru/g/grech_n_i/ Творы Грэча] на сайце «Lib.ru: Классика» * Булгарин Ф. В. [http://memoirs.ru/files/Bulg_PG_RA70_10.rar Письмо Булгарина к Гречу от 15 октября 1836 г.] // Русский архив, 1870. — Изд. 2-е. — М., 1871. — Стб. 1943—1944. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грэч Мікалай Іванавіч}} [[Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Петрышуле]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Тайныя саветнікі]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Калежскія саветнікі]] 1nnukxmts9koxuf970o176dd6kr40cw 5133905 5133902 2026-04-30T08:10:39Z ~2026-21181-80 166293 дробныя рэдактарскія праўкі 5133905 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} {{цёзкі2|Грэч}} '''Мікалай Іванавіч Грэч''' ({{ДН|14|8|1787|3}}, {{МН|Санкт-Пецярбург}} — {{ДС|24|1|1867|12}}, {{МС|Санкт-Пецярбург}}) — рускі [[пісьменнік]], выдавец, рэдактар, [[журналіст]], публіцыст, філолаг, [[перакладчык]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу ў сям’і надворнага саветніка, обер-сакратара Сената — Івана Іванавіча (''Johann Ernst'') Грэча ([[1754]]—[[1803]]) і Кацярыны Якаўлеўны Грэч (народжанай Фрэйгольц), роднай цёткі вядомага скульптара [[Пётр Карлавіч Клот|П. К. Клота]].<span class="cx-segment" data-segmentid="110"></span> Атрымаў дамашнюю адукацыю, затым скончыў Юнкерскае юрыдычнае вучылішча пры [[Урадаўнічы сенат|Сенаце]] ([[1801]]—[[1804]]), пазней ператворанае ў Імператарскае вучылішча правазнаўства. Пасля сканчэння Юнкерскага вучылішча праслухаў некалькі курсаў у [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Галоўным педагагічным вучылішчы]] ў [[1804]]—[[1807|1807 гадах]]. Затым служыў сакратаром у Міністэрстве ўнутраных спраў і адначасова выкладаў рускую і лацінскую славеснасць у Галоўным нямецкім вучылішчы св. Пятра (1804—1813), у Царскасельскім Ліцэі і розных прыватных пансіёнах. Быў членам Вольнага таварыства аматараў славеснасці, навук і мастацтваў (з 1810), членам-карэспандэнтам Пецярбургскай акадэміі навук (з 1827).<ref>[http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50212.ln-ru Профіль Мікалая Іванавіча Грэча] на афіцыйным сайце РАН</ref> [[Файл:1815_Grech.JPG|злева|міні|173x173пкс|М. І. Грэч (каля 1850)]] Грэч быў блізкі да [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]], сябраваў з многімі з іх. Быў сакратаром (з 1815), намесным майстрам (1817—1818) блізкай да дзекабрыстаў [[Масонства|масонскай]] ложы «Абранага Міхаіла». Актыўны дзеяч Вольнага таварыства аматараў расійскай славеснасці ў 1818—1823 гадах. Быў адным з ініцыятараў і кіраўнікоў Вольнага таварыства стварэння вучылішч па методзе ўзаемнага навучання. Да пачатку 1825 года змяніў пазіцыі на «добранамерныя», аднак і пасля [[Паўстанне дзекабрыстаў|паўстання дзекабрыстаў]] не перапыняў з імі дзелавых і літаратурных адносін. Браў удзел у распрацоўцы цэнзурнага статута 1828 года. Служыў пры міністры унутраных спраў, потым у Міністэрстве фінансаў (1836—1843), быў членам Вучонага камітэта пры Міністэрстве народнай асветы. Шматгадовыя дзелавыя і сяброўскія адносіны звязвалі з Грэча з [[Фадзей Булгарын|Ф. Булгарыным]]. У доме Грэча праходзілі «чацвяргі», на якіх бывалі [[Карл Паўлавіч Брулоў|К. Брулоў]], [[Нестар Кукальнік|Н. Кукальнік]], П. Плятнёў, [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А. С. Пушкін]], а таксама артысты, якія гастралявалі ў Санкт-Пецярбургу. Сярод заслуг Грэча «Практическая русская грамматика» (Санкт-Пецярбург, 1827; 2-е выд.: Санкт-Пецярбург, 1834), «Начальные правила русской грамматики» (Санкт-Пецярбург, 1828), «Пространная русская грамматика» і намаганні па ўніфікацыі рускай граматыкі. [[Калежскі саветнік]] ([[1823]]), [[стацкі саветнік]] ([[1829]]), [[Сапраўдны стацкі саветнік|дзейсны стацкі саветнік]] ([[1838]]), [[тайны саветнік]] (1863). За час службы атрымаў ўзнагарод (прэмій) 7500 рублёў асігнацыямі і 2000 рублёў серабром. Пахаваны на Волкаўскіх лютэранскіх могілках<ref>[[:Файл:План Волковского лютеранского кладбища, 1914.jpg|Могила на плане кладбища (№ 18)]] // Отдел IV // Весь Петербург на 1914 год, адресная и справочная книга г. С.-Петербурга / Ред. А. П. Шашковский. — СПб.: Товарищество А. С. Суворина — «Новое время», 1914.</ref>. == Літаратурная дзейнасць == У літаратуры дэбютаваў артыкулам «Синонимы. Счастие, благополучие, блаженство» ў «Журнале российской словесности» ў 1805 годзе. Удзельнічаў у выданні часопісаў «Гений Времён», «Журнал новейших путешествий», «Европейский музей». З 1810 член Вольнага таварыства аматараў славеснасці, навук і мастацтваў. Быў выдаўцом і рэдактарам некалькіх перыядычных выданняў, якія ігралі важную ролю ў рускім літаратурным жыцці XIX ст. Апублікаваў у 1815 годзе ў часопісе «[[Сын отечества]]» артыкул «Обозрение русской литературы 1814 г.», чым упершыню ўвёў у рускай журналістыцы і літаратурнай крытыцы жанр гадавога агляду. Склаў «Учебную книгу российской словесности, или Избранные места из русских сочинений и переводов в стихах и прозе с присовокуплением кратких правил риторики и пиитики и истории российской словесности» (ч. 1-4, Санкт-Пецярбург, 1819—1822), якая ўключае нарыс гісторыі рускай літаратуры з характарыстыкай асобных перыядаў. Браў удзел у альманаху А. А. Бястужава і [[Кандрат Фёдаравіч Рылееў|К. Ф. Рылеева]] «Полярная звезда». [[Файл:Grech_old_russian_censorship.jpg|міні|Прыклад дарэвалюцыйнай цэнзуры. Кніга М. І. Грэча «Записки моей жизни» СПб., 1886, стар. 349. Зацэнзураваныя месцы замененыя кропкамі.]] Аўтар раманаў «Поездка в Германию» (Санкт-Пецярбург, 1831) і вельмі папулярнага «Чёрная женщина» (Санкт-Пецярбург, 1834). Выдаў «літаратурныя падарожжы» «28 дней за границею, или Действительная поездка в Германию, 1835» (Санкт-Пецярбург, 1837), «Путевые письма из Англии, Германии и Франции» (Санкт-Пецярбург, 1839), «Письма с дороги по Германии, Швейцарии и Италии» (Санкт-Пецярбург, 1843), «Парижские письма с заметками о Дании, Германии, Голландии и Бельгии» (Санкт-Пецярбург, 1847). Напісаў кнігу мемуараў «Записки о моей жизни». == Рэдактарская дзейнасць == [[Файл:Grech_NI.jpg|міні|М. І. Грэч (1865)]] У кастрычніку 1812 года заснаваў гістарычны, палітычны і літаратурны штотыднёвы часопіс «Сын отечества» і рэдагаваў яго да 1839 года. Да сярэдзіны 1820-х гадоў «Сын отечества» быў найбольш уплывовым рускім часопісам. Ад пачатку ў ім браў удзел А. Ф. Ваейкаў. У 1816—1825 гадах у часопісе бралі ўдзел дзекабрысты браты А. А. Бястужаў і М. А. Бястужаў, Ф. М. Глінка, К. Ф. Рылееў, [[Вільгельм Карлавіч Кюхельбекер|В. К. Кюхельбекер]]. Да ўдзелу ў часопісе таксама прыцягваліся К. М. Бацюшкаў, М. І. Гнедзіч, А. С. Грыбаедаў, Г. Р. Дзяржавін, П. А. Вяземскі, В. А. Жукоўскі, І. А. Крылоў, А. П. Куніцын, А. С. Пушкін. Значэнне часопіса з-за страты аўтараў, — найперш асуджаных дзекабрыстаў, — і зменамі грамадска-палітычнай абстаноўкі і пазіцыі выдання зніжалася. З 1825 года сувыдаўцом «Сына отечества» стаў [[Фадзей Булгарын|Ф. Булгарын]]. Адначасова Грэч супрацоўнічаў у часопісе Булгарына «Северный архив». У 1829 годзе абодва часопісы аб’яднаны ў адзін пад назвай «Сын отечества и Северный архив. Журнал литературы, политики и современной истории». Грэч і Булгарын прадалі яго; з 1838 года выдаўцом часопіса быў [[Аляксандр Піліпавіч Смірдзін|А. П. Смірдзін]], Грэч і Булгарын да канца 1839 года заставаліся рэдактарамі. Да кіраўніцтва часопісам быў прыцягнуты М. А. Палявы, пазней Грэч адышоў ад удзелу, а часопісам кіравалі [[Восіп Іванавіч Сянкоўскі|Сянкоўскі]], Масальскі, Фурман. З 1825 года разам з Ф. Булгарыным выдаваў і рэдагаваў літаратурную і палітычную газету «Северная пчела». Газета была папулярнай і ўплывовай; папулярнасць знізілася ў 1840-я гады. У 1860 годзе Грэч перадаў газету іншай рэдакцыі і рэдактарам стаў П. С. Усаў. У 1829—1831 гадах Грэч быў рэдактарам «Журнала Министерства внутренних дел», у 1834—1835 — сурэдактарам часопіса «Библиотека для чтения». Разам з М. А. Палявым і Н. В. Кукальнікам выпускаў часопіс «Русский вестник» (1841—1844), які быў не дужа ўдалым. У 1820-я гг. у сваёй «Спробе кароткай гісторыі рускай літаратуры», а таксама ў “Практычнай рускай граматыцы”  М. Грэч падтрымаў меркаванні Я. Балхавіцінава і інш. аб існаванні старажытнай “беларускай” мовы. Паводле аўтара «Спробы...», беларуская мова мела вялікае значэнне ў расійскай гісторыі. На думку М. Грэча, у XVI і XVII стст. існавалі тры мовы: багаслужбовая, руская («…ва ўжытку народа, а таксама ў грамадзянскіх справах і кнігах») і “руськая”, або “беларуская” («…у творах, што друкаваліся ў падуладных Польшчы правінцыях, таксама ў творах духоўных асоб, якія атрымалі адукацыю ў Кіеве, Вільні, Празе і інш.»). На адрозненне ад сваіх папярэднікаў, у гэтай працы М. Грэч, аднак, не карыстаўся ў дачыненні да "беларускай" мовы выразам «сумесь». Згодна з аўтарам «Спробы...», з прычыны вялікага культурнага значэння беларускамоўных пісьменнікаў іх мова аказвала ўздзеянне на «ўласна рускую» мову. Гэты ўплыў стаў спыняцца ў другой палове XVII ст., калі руская мова пачала вызваляцца ад «польскіх аковаў, накладзеных на яе пісьменнікамі, якія нарадзіліся і атрымалі адукацыю ў Маларосіі, Літве і Польшчы». Такім чынам, падобна да К. Калайдовіча, М. Грэч звязваў існаванне “беларускай” мовы з польскім уплывам. Ён увёў беларускую мову ў абсяг расійскай гісторыі і акрэсліў яе ў кантактах з рускай і польскай мовамі. У выніку М. Грэч напісаў пра беларускую мову і як пра самастойную з’яву, і як пра складовую частку рускай мовы.<ref>{{Cite web|url=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|title=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|author=Запрудскі С. М.|date=2020|publisher=БДУ}}</ref> == Адрасы ў Санкт-Пецярбургу == * 1817—1821 — Дом І. І. Антонава — Вялікая Марская вуліца, 13; * 1821 — восень 1825 года — Дом А. І. Касікоўскага — [[Неўскі праспект]], 15; * восень 1825—1831 — Прыбытковы дом Брэмера — Ісакіеўская плошча, 3; * 1831 — 12.12.1867 года — Дом Вучылішча глуханямых — набярэжная ракі Мойкі, 54. {{зноскі}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар = [[С. М. Запрудскі|Запрудскі С. М.]] |загаловак = Аб навуковай рэцэпцыі беларускай мовы ў Расіі ў першай палове ХІХ стагоддзя |спасылка = https://www.academia.edu/8454929/%D0%90%D0%B1_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B9_%D1%80%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BF%D1%86%D1%8B%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D1%9E_%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%96%D1%96_%D1%9E_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5_%D0%A5%D0%86%D0%A5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F?auto=download |мова = |аўтар выдання = |выданне = Мовазнаўства. Літаратуразнаўства. Фалькларыстыка. XV Міжнародны з'езд славістаў (Мінск, 20-27 жніўня 2013 г.): Даклады беларускай дэлегацыі / Рэдкал. А. А. Лукашанец і інш. |тып = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларуская навука |год = 2013 |том = |старонкі = 37–52. |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Запрудскі }} * Греч Николай Иванович // Список гражданским чинам первых III-х классов. Исправлен по 1-е июня 1866 г.. — СПб.: Типография Правительствующего сената, 1866. — С. 290. * Русские писатели. 1800—1917. Биографический словарь. Т. 2: Г — К. Москва: Большая российская энциклопедия, 1992. С. 18—21. == Спасылкі == * М. І. Грэч. [http://imwerden.de/cat/modules.php?name=books&pa=showbook&pid=1792 «Практическая грамматика русского языка»], электроннае факсіміле, pdf * Н. И. Греч. [http://zakharov.ru/index.php?option=com_books&task=book_details&book_id=293&Itemid=56 Записки о моей жизни. — М. : «Захаров», 2002.] (інфармацыя пра выданне) * [http://az.lib.ru/g/grech_n_i/ Творы Грэча] на сайце «Lib.ru: Классика» * Булгарин Ф. В. [http://memoirs.ru/files/Bulg_PG_RA70_10.rar Письмо Булгарина к Гречу от 15 октября 1836 г.] // Русский архив, 1870. — Изд. 2-е. — М., 1871. — Стб. 1943—1944. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грэч Мікалай Іванавіч}} [[Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Петрышуле]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Тайныя саветнікі]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Калежскія саветнікі]] o3r3af9sikhlv2u43zvfulp29sa9g9j 5133917 5133905 2026-04-30T08:54:56Z M.L.Bot 261 5133917 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Грэч}} {{Пісьменнік}} '''Мікалай Іванавіч Грэч''' ({{ДН|14|8|1787|3}}, {{МН|Санкт-Пецярбург}} — {{ДС|24|1|1867|12}}, {{МС|Санкт-Пецярбург}}) — рускі [[пісьменнік]], выдавец, рэдактар, [[журналіст]], публіцыст, філолаг, [[перакладчык]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу ў сям’і надворнага саветніка, обер-сакратара Сената — Івана Іванавіча (''Johann Ernst'') Грэча ([[1754]]—[[1803]]) і Кацярыны Якаўлеўны Грэч (народжанай Фрэйгольц), роднай цёткі вядомага скульптара [[Пётр Карлавіч Клот|П. К. Клота]].<span class="cx-segment" data-segmentid="110"></span> Атрымаў дамашнюю адукацыю, затым скончыў Юнкерскае юрыдычнае вучылішча пры [[Урадаўнічы сенат|Сенаце]] ([[1801]]—[[1804]]), пазней ператворанае ў Імператарскае вучылішча правазнаўства. Пасля сканчэння Юнкерскага вучылішча праслухаў некалькі курсаў у [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Галоўным педагагічным вучылішчы]] ў [[1804]]—[[1807|1807 гадах]]. Затым служыў сакратаром у Міністэрстве ўнутраных спраў і адначасова выкладаў рускую і лацінскую славеснасць у Галоўным нямецкім вучылішчы св. Пятра (1804—1813), у Царскасельскім Ліцэі і розных прыватных пансіёнах. Быў членам Вольнага таварыства аматараў славеснасці, навук і мастацтваў (з 1810), членам-карэспандэнтам Пецярбургскай акадэміі навук (з 1827).<ref>[http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50212.ln-ru Профіль Мікалая Іванавіча Грэча] на афіцыйным сайце РАН</ref> [[Файл:1815_Grech.JPG|злева|міні|173x173пкс|М. І. Грэч (каля 1850)]] Грэч быў блізкі да [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]], сябраваў з многімі з іх. Быў сакратаром (з 1815), намесным майстрам (1817—1818) блізкай да дзекабрыстаў [[Масонства|масонскай]] ложы «Абранага Міхаіла». Актыўны дзеяч Вольнага таварыства аматараў расійскай славеснасці ў 1818—1823 гадах. Быў адным з ініцыятараў і кіраўнікоў Вольнага таварыства стварэння вучылішч па методзе ўзаемнага навучання. Да пачатку 1825 года змяніў пазіцыі на «добранамерныя», аднак і пасля [[Паўстанне дзекабрыстаў|паўстання дзекабрыстаў]] не перапыняў з імі дзелавых і літаратурных адносін. Браў удзел у распрацоўцы цэнзурнага статута 1828 года. Служыў пры міністры унутраных спраў, потым у Міністэрстве фінансаў (1836—1843), быў членам Вучонага камітэта пры Міністэрстве народнай асветы. Шматгадовыя дзелавыя і сяброўскія адносіны звязвалі з Грэча з [[Фадзей Булгарын|Ф. Булгарыным]]. У доме Грэча праходзілі «чацвяргі», на якіх бывалі [[Карл Паўлавіч Брулоў|К. Брулоў]], [[Нестар Кукальнік|Н. Кукальнік]], П. Плятнёў, [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А. С. Пушкін]], а таксама артысты, якія гастралявалі ў Санкт-Пецярбургу. Сярод заслуг Грэча «Практическая русская грамматика» (Санкт-Пецярбург, 1827; 2-е выд.: Санкт-Пецярбург, 1834), «Начальные правила русской грамматики» (Санкт-Пецярбург, 1828), «Пространная русская грамматика» і намаганні па ўніфікацыі рускай граматыкі. [[Калежскі саветнік]] ([[1823]]), [[стацкі саветнік]] ([[1829]]), [[Сапраўдны стацкі саветнік|дзейсны стацкі саветнік]] ([[1838]]), [[тайны саветнік]] (1863). За час службы атрымаў ўзнагарод (прэмій) 7500 рублёў асігнацыямі і 2000 рублёў серабром. Пахаваны на Волкаўскіх лютэранскіх могілках<ref>[[:Файл:План Волковского лютеранского кладбища, 1914.jpg|Могила на плане кладбища (№ 18)]] // Отдел IV // Весь Петербург на 1914 год, адресная и справочная книга г. С.-Петербурга / Ред. А. П. Шашковский. — СПб.: Товарищество А. С. Суворина — «Новое время», 1914.</ref>. == Літаратурная дзейнасць == У літаратуры дэбютаваў артыкулам «Синонимы. Счастие, благополучие, блаженство» ў «Журнале российской словесности» ў 1805 годзе. Удзельнічаў у выданні часопісаў «Гений Времён», «Журнал новейших путешествий», «Европейский музей». З 1810 член Вольнага таварыства аматараў славеснасці, навук і мастацтваў. Быў выдаўцом і рэдактарам некалькіх перыядычных выданняў, якія ігралі важную ролю ў рускім літаратурным жыцці XIX ст. Апублікаваў у 1815 годзе ў часопісе «[[Сын отечества]]» артыкул «Обозрение русской литературы 1814 г.», чым упершыню ўвёў у рускай журналістыцы і літаратурнай крытыцы жанр гадавога агляду. Склаў «Учебную книгу российской словесности, или Избранные места из русских сочинений и переводов в стихах и прозе с присовокуплением кратких правил риторики и пиитики и истории российской словесности» (ч. 1-4, Санкт-Пецярбург, 1819—1822), якая ўключае нарыс гісторыі рускай літаратуры з характарыстыкай асобных перыядаў. Браў удзел у альманаху А. А. Бястужава і [[Кандрат Фёдаравіч Рылееў|К. Ф. Рылеева]] «Полярная звезда». [[Файл:Grech_old_russian_censorship.jpg|міні|Прыклад дарэвалюцыйнай цэнзуры. Кніга М. І. Грэча «Записки моей жизни» СПб., 1886, стар. 349. Зацэнзураваныя месцы замененыя кропкамі.]] Аўтар раманаў «Поездка в Германию» (Санкт-Пецярбург, 1831) і вельмі папулярнага «Чёрная женщина» (Санкт-Пецярбург, 1834). Выдаў «літаратурныя падарожжы» «28 дней за границею, или Действительная поездка в Германию, 1835» (Санкт-Пецярбург, 1837), «Путевые письма из Англии, Германии и Франции» (Санкт-Пецярбург, 1839), «Письма с дороги по Германии, Швейцарии и Италии» (Санкт-Пецярбург, 1843), «Парижские письма с заметками о Дании, Германии, Голландии и Бельгии» (Санкт-Пецярбург, 1847). Напісаў кнігу мемуараў «Записки о моей жизни». == Рэдактарская дзейнасць == [[Файл:Grech_NI.jpg|міні|М. І. Грэч (1865)]] У кастрычніку 1812 года заснаваў гістарычны, палітычны і літаратурны штотыднёвы часопіс «Сын отечества» і рэдагаваў яго да 1839 года. Да сярэдзіны 1820-х гадоў «Сын отечества» быў найбольш уплывовым рускім часопісам. Ад пачатку ў ім браў удзел А. Ф. Ваейкаў. У 1816—1825 гадах у часопісе бралі ўдзел дзекабрысты браты А. А. Бястужаў і М. А. Бястужаў, Ф. М. Глінка, К. Ф. Рылееў, [[Вільгельм Карлавіч Кюхельбекер|В. К. Кюхельбекер]]. Да ўдзелу ў часопісе таксама прыцягваліся К. М. Бацюшкаў, М. І. Гнедзіч, А. С. Грыбаедаў, Г. Р. Дзяржавін, П. А. Вяземскі, В. А. Жукоўскі, І. А. Крылоў, А. П. Куніцын, А. С. Пушкін. Значэнне часопіса з-за страты аўтараў, — найперш асуджаных дзекабрыстаў, — і зменамі грамадска-палітычнай абстаноўкі і пазіцыі выдання зніжалася. З 1825 года сувыдаўцом «Сына отечества» стаў [[Фадзей Булгарын|Ф. Булгарын]]. Адначасова Грэч супрацоўнічаў у часопісе Булгарына «Северный архив». У 1829 годзе абодва часопісы аб’яднаны ў адзін пад назвай «Сын отечества и Северный архив. Журнал литературы, политики и современной истории». Грэч і Булгарын прадалі яго; з 1838 года выдаўцом часопіса быў [[Аляксандр Піліпавіч Смірдзін|А. П. Смірдзін]], Грэч і Булгарын да канца 1839 года заставаліся рэдактарамі. Да кіраўніцтва часопісам быў прыцягнуты М. А. Палявы, пазней Грэч адышоў ад удзелу, а часопісам кіравалі [[Восіп Іванавіч Сянкоўскі|Сянкоўскі]], Масальскі, Фурман. З 1825 года разам з Ф. Булгарыным выдаваў і рэдагаваў літаратурную і палітычную газету «Северная пчела». Газета была папулярнай і ўплывовай; папулярнасць знізілася ў 1840-я гады. У 1860 годзе Грэч перадаў газету іншай рэдакцыі і рэдактарам стаў П. С. Усаў. У 1829—1831 гадах Грэч быў рэдактарам «Журнала Министерства внутренних дел», у 1834—1835 — сурэдактарам часопіса «Библиотека для чтения». Разам з М. А. Палявым і Н. В. Кукальнікам выпускаў часопіс «Русский вестник» (1841—1844), які быў не дужа ўдалым. У 1820-я гады ў сваёй «Спробе кароткай гісторыі рускай літаратуры», а таксама ў «Практычнай рускай граматыцы» Мікалай Грэч падтрымаў меркаванні [[Яўген Балхавіцінаў|Яўгена Балхавіцінава]] і іншых пра існаванне старажытнай «беларускай» мовы. Паводле аўтара «Спробы…», беларуская мова мела вялікае значэнне ў расійскай гісторыі. На думку М. Грэча, у XVI і XVII стст. існавалі тры мовы: багаслужбовая, руская («…ва ўжытку народа, а таксама ў грамадзянскіх справах і кнігах») і «руськая», або «беларуская» («…у творах, што друкаваліся ў падуладных Польшчы правінцыях, таксама ў творах духоўных асоб, якія атрымалі адукацыю ў Кіеве, Вільні, Празе і інш.»). На адрозненне ад сваіх папярэднікаў, у гэтай працы Грэч, аднак, не карыстаўся ў дачыненні да «беларускай» мовы выразам «сумесь». Згодна з аўтарам «Спробы…», з прычыны вялікага культурнага значэння беларускамоўных пісьменнікаў іх мова аказвала ўздзеянне на «ўласна рускую» мову. Гэты ўплыў стаў спыняцца ў другой палове XVII ст., калі руская мова пачала вызваляцца ад «польскіх аковаў, накладзеных на яе пісьменнікамі, якія нарадзіліся і атрымалі адукацыю ў Маларосіі, Літве і Польшчы». Такім чынам, падобна [[К. Калайдовіч|Канстанціну Калайдовічу]], Грэч звязваў існаванне «беларускай» мовы з польскім уплывам. Ён увёў беларускую мову ў абсяг расійскай гісторыі і акрэсліў яе ў кантактах з рускай і польскай мовамі. У выніку Мікалай Грэч напісаў пра беларускую мову і як пра самастойную з’яву, і як пра складовую частку рускай мовы.<ref>{{Cite web|url=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|title=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|author=Запрудскі С. М.|date=2020|publisher=БДУ}}</ref> == Адрасы ў Санкт-Пецярбургу == * 1817—1821 — Дом І. І. Антонава — Вялікая Марская вуліца, 13; * 1821 — восень 1825 года — Дом А. І. Касікоўскага — [[Неўскі праспект]], 15; * восень 1825—1831 — Прыбытковы дом Брэмера — Ісакіеўская плошча, 3; * 1831 — 12.12.1867 года — Дом Вучылішча глуханямых — набярэжная ракі Мойкі, 54. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар = [[С. М. Запрудскі|Запрудскі С. М.]] |загаловак = Аб навуковай рэцэпцыі беларускай мовы ў Расіі ў першай палове ХІХ стагоддзя |спасылка = https://www.academia.edu/8454929/%D0%90%D0%B1_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B9_%D1%80%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BF%D1%86%D1%8B%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D1%9E_%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%96%D1%96_%D1%9E_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5_%D0%A5%D0%86%D0%A5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F?auto=download |мова = |аўтар выдання = |выданне = Мовазнаўства. Літаратуразнаўства. Фалькларыстыка. XV Міжнародны з'езд славістаў (Мінск, 20-27 жніўня 2013 г.): Даклады беларускай дэлегацыі / Рэдкал. А. А. Лукашанец і інш. |тып = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларуская навука |год = 2013 |том = |старонкі = 37–52. |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Запрудскі }} * Греч Николай Иванович // Список гражданским чинам первых III-х классов. Исправлен по 1-е июня 1866 г.. — СПб.: Типография Правительствующего сената, 1866. — С. 290. * Русские писатели. 1800—1917. Биографический словарь. Т. 2: Г — К. Москва: Большая российская энциклопедия, 1992. С. 18—21. == Спасылкі == * М. І. Грэч. [http://imwerden.de/cat/modules.php?name=books&pa=showbook&pid=1792 «Практическая грамматика русского языка»], электроннае факсіміле, pdf * Н. И. Греч. [http://zakharov.ru/index.php?option=com_books&task=book_details&book_id=293&Itemid=56 Записки о моей жизни. — М. : «Захаров», 2002.] (інфармацыя пра выданне) * [http://az.lib.ru/g/grech_n_i/ Творы Грэча] на сайце «Lib.ru: Классика» * Булгарин Ф. В. [http://memoirs.ru/files/Bulg_PG_RA70_10.rar Письмо Булгарина к Гречу от 15 октября 1836 г.] // Русский архив, 1870. — Изд. 2-е. — М., 1871. — Стб. 1943—1944. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грэч Мікалай Іванавіч}} [[Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Петрышуле]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Тайныя саветнікі]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Калежскія саветнікі]] ki58mfuzo1ug4q7aznux6dx2m4lshcc 5133922 5133917 2026-04-30T08:59:24Z M.L.Bot 261 /* Рэдактарская дзейнасць */ 5133922 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Грэч}} {{Пісьменнік}} '''Мікалай Іванавіч Грэч''' ({{ДН|14|8|1787|3}}, {{МН|Санкт-Пецярбург}} — {{ДС|24|1|1867|12}}, {{МС|Санкт-Пецярбург}}) — рускі [[пісьменнік]], выдавец, рэдактар, [[журналіст]], публіцыст, філолаг, [[перакладчык]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу ў сям’і надворнага саветніка, обер-сакратара Сената — Івана Іванавіча (''Johann Ernst'') Грэча ([[1754]]—[[1803]]) і Кацярыны Якаўлеўны Грэч (народжанай Фрэйгольц), роднай цёткі вядомага скульптара [[Пётр Карлавіч Клот|П. К. Клота]].<span class="cx-segment" data-segmentid="110"></span> Атрымаў дамашнюю адукацыю, затым скончыў Юнкерскае юрыдычнае вучылішча пры [[Урадаўнічы сенат|Сенаце]] ([[1801]]—[[1804]]), пазней ператворанае ў Імператарскае вучылішча правазнаўства. Пасля сканчэння Юнкерскага вучылішча праслухаў некалькі курсаў у [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Галоўным педагагічным вучылішчы]] ў [[1804]]—[[1807|1807 гадах]]. Затым служыў сакратаром у Міністэрстве ўнутраных спраў і адначасова выкладаў рускую і лацінскую славеснасць у Галоўным нямецкім вучылішчы св. Пятра (1804—1813), у Царскасельскім Ліцэі і розных прыватных пансіёнах. Быў членам Вольнага таварыства аматараў славеснасці, навук і мастацтваў (з 1810), членам-карэспандэнтам Пецярбургскай акадэміі навук (з 1827).<ref>[http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50212.ln-ru Профіль Мікалая Іванавіча Грэча] на афіцыйным сайце РАН</ref> [[Файл:1815_Grech.JPG|злева|міні|173x173пкс|М. І. Грэч (каля 1850)]] Грэч быў блізкі да [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]], сябраваў з многімі з іх. Быў сакратаром (з 1815), намесным майстрам (1817—1818) блізкай да дзекабрыстаў [[Масонства|масонскай]] ложы «Абранага Міхаіла». Актыўны дзеяч Вольнага таварыства аматараў расійскай славеснасці ў 1818—1823 гадах. Быў адным з ініцыятараў і кіраўнікоў Вольнага таварыства стварэння вучылішч па методзе ўзаемнага навучання. Да пачатку 1825 года змяніў пазіцыі на «добранамерныя», аднак і пасля [[Паўстанне дзекабрыстаў|паўстання дзекабрыстаў]] не перапыняў з імі дзелавых і літаратурных адносін. Браў удзел у распрацоўцы цэнзурнага статута 1828 года. Служыў пры міністры унутраных спраў, потым у Міністэрстве фінансаў (1836—1843), быў членам Вучонага камітэта пры Міністэрстве народнай асветы. Шматгадовыя дзелавыя і сяброўскія адносіны звязвалі з Грэча з [[Фадзей Булгарын|Ф. Булгарыным]]. У доме Грэча праходзілі «чацвяргі», на якіх бывалі [[Карл Паўлавіч Брулоў|К. Брулоў]], [[Нестар Кукальнік|Н. Кукальнік]], П. Плятнёў, [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А. С. Пушкін]], а таксама артысты, якія гастралявалі ў Санкт-Пецярбургу. Сярод заслуг Грэча «Практическая русская грамматика» (Санкт-Пецярбург, 1827; 2-е выд.: Санкт-Пецярбург, 1834), «Начальные правила русской грамматики» (Санкт-Пецярбург, 1828), «Пространная русская грамматика» і намаганні па ўніфікацыі рускай граматыкі. [[Калежскі саветнік]] ([[1823]]), [[стацкі саветнік]] ([[1829]]), [[Сапраўдны стацкі саветнік|дзейсны стацкі саветнік]] ([[1838]]), [[тайны саветнік]] (1863). За час службы атрымаў ўзнагарод (прэмій) 7500 рублёў асігнацыямі і 2000 рублёў серабром. Пахаваны на Волкаўскіх лютэранскіх могілках<ref>[[:Файл:План Волковского лютеранского кладбища, 1914.jpg|Могила на плане кладбища (№ 18)]] // Отдел IV // Весь Петербург на 1914 год, адресная и справочная книга г. С.-Петербурга / Ред. А. П. Шашковский. — СПб.: Товарищество А. С. Суворина — «Новое время», 1914.</ref>. == Літаратурная дзейнасць == У літаратуры дэбютаваў артыкулам «Синонимы. Счастие, благополучие, блаженство» ў «Журнале российской словесности» ў 1805 годзе. Удзельнічаў у выданні часопісаў «Гений Времён», «Журнал новейших путешествий», «Европейский музей». З 1810 член Вольнага таварыства аматараў славеснасці, навук і мастацтваў. Быў выдаўцом і рэдактарам некалькіх перыядычных выданняў, якія ігралі важную ролю ў рускім літаратурным жыцці XIX ст. Апублікаваў у 1815 годзе ў часопісе «[[Сын отечества]]» артыкул «Обозрение русской литературы 1814 г.», чым упершыню ўвёў у рускай журналістыцы і літаратурнай крытыцы жанр гадавога агляду. Склаў «Учебную книгу российской словесности, или Избранные места из русских сочинений и переводов в стихах и прозе с присовокуплением кратких правил риторики и пиитики и истории российской словесности» (ч. 1-4, Санкт-Пецярбург, 1819—1822), якая ўключае нарыс гісторыі рускай літаратуры з характарыстыкай асобных перыядаў. Браў удзел у альманаху А. А. Бястужава і [[Кандрат Фёдаравіч Рылееў|К. Ф. Рылеева]] «Полярная звезда». [[Файл:Grech_old_russian_censorship.jpg|міні|Прыклад дарэвалюцыйнай цэнзуры. Кніга М. І. Грэча «Записки моей жизни» СПб., 1886, стар. 349. Зацэнзураваныя месцы замененыя кропкамі.]] Аўтар раманаў «Поездка в Германию» (Санкт-Пецярбург, 1831) і вельмі папулярнага «Чёрная женщина» (Санкт-Пецярбург, 1834). Выдаў «літаратурныя падарожжы» «28 дней за границею, или Действительная поездка в Германию, 1835» (Санкт-Пецярбург, 1837), «Путевые письма из Англии, Германии и Франции» (Санкт-Пецярбург, 1839), «Письма с дороги по Германии, Швейцарии и Италии» (Санкт-Пецярбург, 1843), «Парижские письма с заметками о Дании, Германии, Голландии и Бельгии» (Санкт-Пецярбург, 1847). Напісаў кнігу мемуараў «Записки о моей жизни». == Рэдактарская дзейнасць == [[Файл:Grech_NI.jpg|міні|М. І. Грэч (1865)]] У кастрычніку 1812 года заснаваў гістарычны, палітычны і літаратурны штотыднёвы часопіс «Сын отечества» і рэдагаваў яго да 1839 года. Да сярэдзіны 1820-х гадоў «Сын отечества» быў найбольш уплывовым рускім часопісам. Ад пачатку ў ім браў удзел А. Ф. Ваейкаў. У 1816—1825 гадах у часопісе бралі ўдзел дзекабрысты браты А. А. Бястужаў і М. А. Бястужаў, Ф. М. Глінка, К. Ф. Рылееў, [[Вільгельм Карлавіч Кюхельбекер|В. К. Кюхельбекер]]. Да ўдзелу ў часопісе таксама прыцягваліся К. М. Бацюшкаў, М. І. Гнедзіч, А. С. Грыбаедаў, Г. Р. Дзяржавін, П. А. Вяземскі, В. А. Жукоўскі, І. А. Крылоў, А. П. Куніцын, А. С. Пушкін. Значэнне часопіса з-за страты аўтараў, — найперш асуджаных дзекабрыстаў, — і зменамі грамадска-палітычнай абстаноўкі і пазіцыі выдання зніжалася. З 1825 года сувыдаўцом «Сына отечества» стаў [[Фадзей Булгарын|Ф. Булгарын]]. Адначасова Грэч супрацоўнічаў у часопісе Булгарына «Северный архив». У 1829 годзе абодва часопісы аб’яднаны ў адзін пад назвай «Сын отечества и Северный архив. Журнал литературы, политики и современной истории». Грэч і Булгарын прадалі яго; з 1838 года выдаўцом часопіса быў [[Аляксандр Піліпавіч Смірдзін|А. П. Смірдзін]], Грэч і Булгарын да канца 1839 года заставаліся рэдактарамі. Да кіраўніцтва часопісам быў прыцягнуты М. А. Палявы, пазней Грэч адышоў ад удзелу, а часопісам кіравалі [[Восіп Іванавіч Сянкоўскі|Сянкоўскі]], Масальскі, Фурман. З 1825 года разам з Ф. Булгарыным выдаваў і рэдагаваў літаратурную і палітычную газету «Северная пчела». Газета была папулярнай і ўплывовай; папулярнасць знізілася ў 1840-я гады. У 1860 годзе Грэч перадаў газету іншай рэдакцыі і рэдактарам стаў П. С. Усаў. У 1829—1831 гадах Грэч быў рэдактарам «Журнала Министерства внутренних дел», у 1834—1835 — сурэдактарам часопіса «Библиотека для чтения». Разам з М. А. Палявым і Н. В. Кукальнікам выпускаў часопіс «Русский вестник» (1841—1844), які быў не дужа ўдалым. У 1820-я гады ў сваёй «Спробе кароткай гісторыі рускай літаратуры», а таксама ў «Практычнай рускай граматыцы» Мікалай Грэч падтрымаў меркаванні [[Яўген Балхавіцінаў|Яўгена Балхавіцінава]] і іншых пра існаванне старажытнай «беларускай» мовы. Паводле аўтара «Спробы…», беларуская мова мела вялікае значэнне ў расійскай гісторыі. На думку Грэча, у XVI і XVII стст. існавалі тры мовы: багаслужбовая, руская («…ва ўжытку народа, а таксама ў грамадзянскіх справах і кнігах») і «руськая», або «беларуская» («…у творах, што друкаваліся ў падуладных Польшчы правінцыях, таксама ў творах духоўных асоб, якія атрымалі адукацыю ў Кіеве, Вільні, Празе і інш.»). На адрозненне ад сваіх папярэднікаў, у гэтай працы Грэч, аднак, не карыстаўся ў дачыненні да «беларускай» мовы выразам «сумесь». Згодна з аўтарам «Спробы…», з прычыны вялікага культурнага значэння беларускамоўных пісьменнікаў іх мова аказвала ўздзеянне на «ўласна рускую» мову. Гэты ўплыў стаў спыняцца ў другой палове XVII ст., калі руская мова пачала вызваляцца ад «польскіх аковаў, накладзеных на яе пісьменнікамі, якія нарадзіліся і атрымалі адукацыю ў Маларосіі, Літве і Польшчы». Такім чынам, падобна [[К. Калайдовіч|Канстанціну Калайдовічу]], Грэч звязваў існаванне «беларускай» мовы з польскім уплывам. Ён увёў беларускую мову ў абсяг расійскай гісторыі і акрэсліў яе ў кантактах з рускай і польскай мовамі. У выніку Мікалай Грэч напісаў пра беларускую мову і як пра самастойную з’яву, і як пра складовую частку рускай мовы.<ref>{{Cite web|url=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|title=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|author=Запрудскі С. М.|date=2020|publisher=БДУ}}</ref> == Адрасы ў Санкт-Пецярбургу == * 1817—1821 — Дом І. І. Антонава — Вялікая Марская вуліца, 13; * 1821 — восень 1825 года — Дом А. І. Касікоўскага — [[Неўскі праспект]], 15; * восень 1825—1831 — Прыбытковы дом Брэмера — Ісакіеўская плошча, 3; * 1831 — 12.12.1867 года — Дом Вучылішча глуханямых — набярэжная ракі Мойкі, 54. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар = [[С. М. Запрудскі|Запрудскі С. М.]] |загаловак = Аб навуковай рэцэпцыі беларускай мовы ў Расіі ў першай палове ХІХ стагоддзя |спасылка = https://www.academia.edu/8454929/%D0%90%D0%B1_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B9_%D1%80%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BF%D1%86%D1%8B%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D1%9E_%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%96%D1%96_%D1%9E_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5_%D0%A5%D0%86%D0%A5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F?auto=download |мова = |аўтар выдання = |выданне = Мовазнаўства. Літаратуразнаўства. Фалькларыстыка. XV Міжнародны з'езд славістаў (Мінск, 20-27 жніўня 2013 г.): Даклады беларускай дэлегацыі / Рэдкал. А. А. Лукашанец і інш. |тып = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларуская навука |год = 2013 |том = |старонкі = 37–52. |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Запрудскі }} * Греч Николай Иванович // Список гражданским чинам первых III-х классов. Исправлен по 1-е июня 1866 г.. — СПб.: Типография Правительствующего сената, 1866. — С. 290. * Русские писатели. 1800—1917. Биографический словарь. Т. 2: Г — К. Москва: Большая российская энциклопедия, 1992. С. 18—21. == Спасылкі == * М. І. Грэч. [http://imwerden.de/cat/modules.php?name=books&pa=showbook&pid=1792 «Практическая грамматика русского языка»], электроннае факсіміле, pdf * Н. И. Греч. [http://zakharov.ru/index.php?option=com_books&task=book_details&book_id=293&Itemid=56 Записки о моей жизни. — М. : «Захаров», 2002.] (інфармацыя пра выданне) * [http://az.lib.ru/g/grech_n_i/ Творы Грэча] на сайце «Lib.ru: Классика» * Булгарин Ф. В. [http://memoirs.ru/files/Bulg_PG_RA70_10.rar Письмо Булгарина к Гречу от 15 октября 1836 г.] // Русский архив, 1870. — Изд. 2-е. — М., 1871. — Стб. 1943—1944. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грэч Мікалай Іванавіч}} [[Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Петрышуле]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Тайныя саветнікі]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Калежскія саветнікі]] hwug1ysa51neusr04jgdixz27xbms4i Марыя Уладзіміраўна Папова 0 339879 5133937 5098857 2026-04-30T09:20:46Z Slavazai1973 60865 /* Дасягненні */ 5133937 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст |імя = Марыя Папова |арыгінал імя = |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |грамадзянства = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |рост = |вага = |пазіцыя = |клуб = {{Сцяг|Расія}} [[УГМК Екацярынбург|УГМК]] |нумар = 31 |клубы = {{спартыўная кар’ера |{{0|4}}—2011|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Магіляўчанка (жаночы баскетбольны клуб)|Магіляўчанка]]| |2011—2013|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Алімпія Гродна|Алімпія]]| |2013—2014|{{Сцяг|Бельгія||20px}} {{iw5|Намюр-Капіталь|Намюр-Капіталь||BC Namur-Capitale}}| |2014—2015|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]| |2015—2016|{{Сцяг|Расія||20px}} [[Енісей (жаночы баскетбольны клуб)|Енісей]]| |2016—2017|{{Сцяг|Турцыя||20px}} [[Галатасарай (жаночы баскетбольны клуб)|Галатасарай]]| |2017—2018|{{Сцяг|Турцыя||20px}} Адана Ботас| |2018—2019|{{Сцяг|Польшча||20px}} [[Гожаў (жаночы баскетбольны клуб)|Гожаў]]| |2019—2020|{{Сцяг|Польшча||20px}} [[Арка Гдыня (жаночы баскетбольны клуб)|Арка Гдыня]]| |2020—|{{Сцяг|Расія||20px}} [[УГМК Екацярынбург|УГМК]]| }} |медалі = }} {{Цёзкі2|Папова}} '''Марыя Уладзіміраўна Папо́ва''' (нар. {{ДН|13|07|1994}}, [[Бабруйск]], [[Магілёўская вобласць]], [[Беларусь]]) — беларуская баскетбалістка, гуляе на пазіцыі [[Цяжкі форвард|цяжкага форварда]] за баскетбольны клуб [[УГМК Екацярынбург|УГМК]] і [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа]]. == Біяграфія == Пачала займацца баскетболам у сярэдняй школе (у 5-м ці 6-м класе). Выхаванка ДзЮСШ №2 г. Бабруйска. Першы трэнер — Наталля Мікалаеўна Багдановіч<ref>[https://fst.by/downloads/sport/national-teams/2018/basketbol.pdf СПИСОЧНЫЙ СОСТАВ национальной и сборной команд РБ по баскетболу (женщины) на 2018 год. Национальная команда (основной состав)]</ref>. З 8-га класа перавялася ў Магілёўскае вучылішча алімпійскага рэзерву, дзе пачала гуляць за «[[Магіляўчанка (жаночы баскетбольны клуб)|Магіляўчанку]]»<ref>[http://bobruisk.ru/news/2013/08/17/34907 Форвард жаночай зборнай Беларусі па баскетболе Марыя Папова: «Назад заўсёды паспею вярнуцца»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150626103316/http://bobruisk.ru/news/2013/08/17/34907 |date=26 чэрвеня 2015 }}</ref>. У [[2011]] годзе стала самым дзейсным іграком у зборнай Беларусі (U-18) на [[Чэмпіянат Еўропы па баскетболе 2011, дзяўчыны да 18 гадоў, дывізіён B|чэмпіянаце Еўропы ў дывізіёне «B»]] (11,9 ачка, 8,1 падбору)<ref>[http://goals.by/basketball/news/76467 Багдан, Мусатава і Папова будуць выступаць за «Алімпію»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150626111707/http://goals.by/basketball/news/76467 |date=26 чэрвеня 2015 }}</ref>. Не замужам. У сезоне 2012/13 была прызнана лепшым маладым іграком чэмпіянату Беларусі<ref>[http://bc-tsmoki.by/ru/news/mariya-popova-pereshla-v-bk-cmoki-minsk Мария Попова перешла в БК «Цмокi-Мінск»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150626123445/http://bc-tsmoki.by/ru/news/mariya-popova-pereshla-v-bk-cmoki-minsk |date=26 чэрвеня 2015 }}</ref>. Улетку 2014 года стала шостай у рэйтынгу найлепшых маладых ігракоў Еўропы па выніках сумеснага галасавання экспертаў і інтэрнэт-карыстальнікаў, арганізаваным [[ФІБА Еўропа|ФІБА-Еўропа]]<ref>[http://mogilev-region.gov.by/news/mogilevchanka_mariya_popova_zanyala_shestuyu_stroku_v_reytinge_luchshih_molodyh_basketbolistok Магіляўчанка Марыя Папова заняла шосты радок у рэйтынгу лепшых маладых баскетбалістак Еўропы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150626141917/http://mogilev-region.gov.by/news/mogilevchanka_mariya_popova_zanyala_shestuyu_stroku_v_reytinge_luchshih_molodyh_basketbolistok |date=26 чэрвеня 2015 }}</ref>. З 19 гадоў выступае за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. Увайшла ў склад беларускай каманды на [[Алімпійскія гульні 2016|Алімпійскіх гульнях 2016]] у [[Рыа-дэ-Жанэйра]]. У 2015 годзе далучылася да клуба «[[Енісей (жаночы баскетбольны клуб)|Енісей]]»<ref>[http://www.pressball.by/news/basketball/205877 Марыя Папова: гатовая да ўсяго — хоць лятаць на самалёце, хоць ездзіць на цягніку ці трамваі]</ref>. У ліпені 2016 года падпісала кантракт з турэцкім клубам «Галатасарай». == Кар’ера == * 2007—2010 — [[Магіляўчанка (жаночы баскетбольны клуб)|Магіляўчанка (Магілёў)]] * 2010—2011 — [[Магіляўчанка (жаночы баскетбольны клуб)|Барысфен (Магілёў)]] * 2011—2013 — [[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] * 2013—2014 — Намюр Капіталь (Намюр, Бельгія) * 2014—2015 — [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2015—2016 — [[Енісей (жаночы баскетбольны клуб)|Енісей (Краснаярск, Расія)]] * 2016—2017 — Галатасарай (Стамбул, Турцыя) * 2017—2018 — Боташспор (Адана, Турцыя) * 2018—2019 — [[Гожаў (жаночы баскетбольны клуб)|Гожаў (Гожаў-Велькапольскі, Польшча)]] * 2019—2020 — [[Арка Гдыня (жаночы баскетбольны клуб)|Арка (Гдыня, Польшча)]] * з 2020 — [[УГМК Екацярынбург|УГМК (Екацярынбург, Расія)]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2014/2015]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Польшчы па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Польшчы]] (1): [[Чэмпіянат Польшчы па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Расіі]] (5): [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]], [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]], [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2011/2012]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Бельгіі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Бельгіі]] (1): [[Чэмпіянат Бельгіі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2013/2014]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Польшчы па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Польшчы]] (1): [[Чэмпіянат Польшчы па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Расіі]] (1): [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Турцыі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Турцыі]] (1): [[Чэмпіянат Турцыі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Польшчы па баскетболе сярод жанчын|Кубка Польшчы]] (1): [[Кубак Польшчы па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Расіі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Расіі]] (4): [[Кубак Расіі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]], [[Кубак Расіі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]], [[Кубак Расіі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]], [[Кубак Расіі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіёнка [[Жаночая Еўраліга па баскетболе|Жаночай Еўралігі]] (1): [[Жаночая Еўраліга па баскетболе 2020/2021|2020/2021]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіёнка [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (2): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2012/2013|2012/2013]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2014/2015|2014/2015]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (1): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2011/2012|2011/2012]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/152575 Профіль на сайце РФБ] * [https://basketball.eurobasket.com/player/Maryia-Papova/181677&Women=1 Профіль на сайце eurobasket.com] * [http://www.fibaeurope.com/compID_Rn2Om4j3HOcXtTFwJWFsh3.season_2014.roundID_9681.teamID_1355.playerID_75897.html Профіль] на сайце [[ФІБА Еўропа]] {{ref-en}} * [http://www.bbf.by/ru/player/mariya-papova.htm Профіль на сайце Беларускай федэрацыі баскетбола] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131006181420/http://www.bbf.by/ru/player/mariya-papova.htm |date=6 кастрычніка 2013 }} * [http://bc-tsmoki.by/ru/node/386 Профіль на сайце БК Цмокі-Мінск] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150423114914/http://bc-tsmoki.by/ru/node/386 |date=23 красавіка 2015 }} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на Чэмпіянаце Еўропы 2013}} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на Чэмпіянаце свету 2014}} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на Чэмпіянаце Еўропы 2015}} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на Алімпійскіх гульнях 2016}} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2017}} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2019}} {{DEFAULTSORT:Папова Марыя Уладзіміраўна}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Цмокі-Мінск»]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Енісей»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Алімпіі» Гродна]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Магіляўчанка»]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Гожаў»]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Арка» Гдыня]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Галатасарай» Стамбул]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе]] lpa0544ni5sr1mq6i6sw691uyestmkp Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Старыя Васілішкі) 0 352447 5133912 4960944 2026-04-30T08:42:21Z ~2026-26286-79 167427 5133912 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла |Арыгінальная назва = |Выява = Staryja Vasiliški Старыя Васілішкі (2025) 01.jpg |Подпіс выявы = 2025 г. |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Старыя Васілішкі]] |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 45|lat_sec = 43 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 49|lon_sec = 35 |region = |CoordScale = |На карце = Беларусь Гродзенская вобласць |Канфесія = Рымска-каталіцкая царква |Епархія = [[Гродзенская дыяцэзія]] |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = неаготыка |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1897 |Заканчэнне будаўніцтва = 1903 |Рэліквіі = |Сучасны стан = |Сайт =https://starewasiliszki.by/ |Commons = }} '''Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла''' — каталіцкі храм у в. [[Старыя Васілішкі]] [[Шчучынскі раён|Шчучынскага раёна]]. Знаходзіцца на заходняй ускраіне вёскі. Помнік архітэктуры [[неаготыка|неаготыкі]]. Дзейнічае. == Гісторыя == [[Файл:Старыя Васілішкі Staryja Vasiliški (2021) 02.jpg|міні|злева|Касцёл з вышыні, 2021 г.]] Пабудаваны ў 1897—1903 гг. з чырвонай цэглы паводле праекта 1897 г. польскага архітэктара Канстанціна Вайцяхоўскага. Асвячоны ў 1905 г. На 1932 г. налічваў 4992 парафіяніна. Касцёл быў узведзены на добраахвотныя сродкі парафіян, імёны якіх выбіты на вапнавых блоках цокаля. У савецкі час на загад мясцовага начальства імёны ахвярадаўцаў былі замазаныя [[цэмент]]ам<ref>[http://radzima.org/be/object/1794.html radzima.org]</ref>. == Архітэктура == [[Файл:Старыя Васілішкі. Касцёл Святых Пятра і Паўла (01).jpg|thumb|left|Галоўны фасад]] Вырашаны паводле канона 3-нефавай 2-вежавай базілікі. Архітэктурная кампазіцыя храма падпарадкавана вертыкальнай накіраванасці: 3 нізкія гранёныя апсіды пераходзяць у працяглы аб’ём нефа, накрытага высокім 2-схільным чырвоным чарапічным дахам, 3-ярусныя вежы маюць гранёныя шпілі, контрфорсы ступеньчатыя. Галоўны фасад вылучаюць вімпергі, стральчатыя, запоўненыя арнаментальнымі мудрагелістымі пераплётамі праёмы, і акно-ружа ў цэнтры. Тры ўваходныя стральчатыя парталы ўпрыгожаны скульптурна-барэльефнымі керамічнымі пано. == Інтэр’ер == [[Файл:Старыя Васілішкі. Касцёл Святых Пятра і Паўла (10).jpg|thumb|left|Інтэр’ер]] [[Файл:Staryja Vasiliški Старыя Васілішкі (2025) 02.png|міні|Інтэр’ер, 2025 г.]] У інтэр’еры прастора расчлянёна магутнымі слупамі на 3 нефы і накрыта высокімі стральчатымі скляпеннямі. На 8 міжнефавых слупах устаноўлены скульптуры апосталаў. На бакавых барэльефных карцінах-пано і аконных вітражах адлюстраваны Крыжовы шлях Хрыста. Галоўны, 2 кулісныя і 2 бакавыя драўляныя алтары, амбон, лавы для вернікаў выкананы ў вытанчаных формах готыкі. Вітражы, фрэскі, скульптура, чаканка, разьба па дрэве, кераміка ствараюць высокамастацкае асяроддзе храма. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Каталіцкія храмы на Беларусі (2001)}} == Спасылкі == * {{radzima|1794}} {{Шчучынскі дэканат}} [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў неагатычным стылі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Шчучынскага раёна]] [[Катэгорыя:Старыя Васілішкі]] pqcqoqw6yueoecec0ip921dlzd6yhr9 Цёэі Сато 0 354197 5133771 4779194 2026-04-29T22:54:52Z IshaBarnes 124956 не ізаляваны 5133771 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Сато}} {{Футбаліст |імя = |выява = |поўнае імя = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Японія}} |дата смерці = |цяперашні клуб = |нумар = |пазіцыя = [[Брамнік (футбол)|брамнік]] |клубы = {{футбольная кар’ера |1974—1988|{{Сцяг|Японія||20px}} [[ФК ДЖЭФ Юнайтэд Ітыхара Тыба|Фурукава Электрык]]| }} |нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |1978|{{Сцяг|Японія||20px}} [[Зборная Японіі па футболе|Японія]]|1 (0) }} }} '''Цёэі Сато''' ({{lang-ja|佐藤 長栄}}; нар. {{ДН|15|4|1951}}) — [[Японія|японскі]] [[Футбол|футбаліст]]. У 1978 годзе выступаў за [[Зборная Японіі па футболе|нацыянальную зборную Японіі]]. == Статыстыка == {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=3|{{Сцяг|Японія||20px}} [[Зборная Японіі па футболе|Зборная Японіі]] |- !Год!!Гульні!!Галы |- |1978||1||0 |- !Усяго||1||0 |} == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сато Цёэі}} [[Катэгорыя:Футбалісты Японіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Японіі па футболе]] d04w2bnmwt5928yrr9paup7dtci0t81 Ёсіякі Сато 0 354376 5133768 4779190 2026-04-29T22:54:35Z IshaBarnes 124956 не ізаляваны 5133768 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Сато}} {{Футбаліст |імя = |выява = |поўнае імя = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Японія}} |дата смерці = |цяперашні клуб = |нумар = |пазіцыя = [[Нападаючы (футбол)|нападнік]] |клубы = {{футбольная кар’ера |1992—1993|{{Сцяг|Японія||20px}} [[ФК Гамба Осака|Гамба Осака]]| |1994—1995|{{Сцяг|Японія||20px}} [[ФК Урава Рэд Даймандс|Урава Рэд Даймандс]]| |1995—1996|{{Сцяг|Японія||20px}} [[ФК Кіёта Санга|Кіёта Пёрпл Санга]]| }} |нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |1994|{{Сцяг|Японія||20px}} [[Зборная Японіі па футболе|Японія]]|1 (0) }} }} '''Ёсіякі Сато''' ({{lang-ja|佐藤 慶明}}; нар. {{ДН|19|6|1969}}) — [[Японія|японскі]] [[Футбол|футбаліст]]. У 1994 годзе выступаў за [[Зборная Японіі па футболе|нацыянальную зборную Японіі]]. == Статыстыка == {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=3|{{Сцяг|Японія||20px}} [[Зборная Японіі па футболе|Зборная Японіі]] |- !Год!!Гульні!!Галы |- |1994||1||0 |- !Усяго||1||0 |} == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сато Ёсіакі}} [[Катэгорыя:Футбалісты Японіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Японіі па футболе]] 9tgjavhrfaoibiev34iph2bt3rpvntz Юто Сато 0 354437 5133775 4779195 2026-04-29T22:55:13Z IshaBarnes 124956 не ізаляваны 5133775 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Сато}} {{Футбаліст |імя = |выява = |поўнае імя = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Японія}} |дата смерці = |цяперашні клуб = {{Сцяг|Японія}} [[ФК ДЖЭФ Юнайтэд Ітыхара Тыба|ДЖЭФ Юнайтэд]] |нумар = 7 |пазіцыя = [[Паўабаронца (футбол)|паўабаронца]] |клубы = {{футбольная кар’ера |2000—2007|{{Сцяг|Японія||20px}} [[ФК ДЖЭФ Юнайтэд Ітыхара Тыба|ДЖЭФ Юнайтэд]]| |2008—2009|{{Сцяг|Японія||20px}} [[ФК Кіёта Санга|Кіёта Санга]]| |2010—|{{Сцяг|Японія||20px}} [[ФК ДЖЭФ Юнайтэд Ітыхара Тыба|ДЖЭФ Юнайтэд]]| }} |нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2006|{{Сцяг|Японія||20px}} [[Зборная Японіі па футболе|Японія]]|1 (0) }} }} '''Юто Сато''' ({{lang-ja|佐藤 勇人}}; нар. {{ДН|12|3|1982}}) — [[Японія|японскі]] [[Футбол|футбаліст]]. У 2006 годзе выступаў за [[Зборная Японіі па футболе|нацыянальную зборную Японіі]]. == Статыстыка == {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=3|{{Сцяг|Японія||20px}} [[Зборная Японіі па футболе|Зборная Японіі]] |- !Год!!Гульні!!Галы |- |2006||1||0 |- !Усяго||1||0 |} == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сато Юто}} [[Катэгорыя:Футбалісты Японіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Японіі па футболе]] czk6qbs8z4qxlwg238fuycp4m7gltik Мікалай Міхайлавіч Дзеніскевіч 0 420141 5133665 4578057 2026-04-29T15:27:25Z Rommmmmka 78299 5133665 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Дзеніскевіч}} {{ДД | імя = | жанчына = | выява = Мікалай Міхайлавіч Дзеніскевіч.png | шырыня партрэта = 120пкс | подпіс = | тытул_5 = [[Сакратарыят Цэнтральнага камітэта КПБ|Другі сакратар]] [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК КПБ]] | парадак_5 = 5 | сцяг_5 = Symbol-hammer-and-sickle.svg | перыядпачатак_5 = [[20 чэрвеня]] [[1937]] | перыядканец_5 = [[29 ліпеня]] [[1937]] | папярэднік_5 = [[Даніла Іванавіч Валковіч|Даніла Валковіч]] | пераемнік_5 = в. а. [[Аляксей Міхайлавіч Лявіцкі|Аляксей Лявіцкі]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | нацыянальнасць = | назва_палітычнай_арганізацыі = | партыя = УКП(Б) (з [[1921]]) | муж = | жонка = | сужэнец = | дзеці = | бацька = | маці = | род = | адукацыя = | рэлігія = | аўтограф = | узнагароды = }} '''Мікала́й Міха́йлавіч Дзеніске́віч''' ({{ДН|9|5|1904|26|4}}, в. [[Закаблукі]], цяпер [[Мінскі раён|Мінскага раёна]] — [[29 кастрычніка]] [[1937]], [[Менск]]) — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] беларускі партыйны дзеяч, [[Сакратарыят Цэнтральнага камітэта КПБ|другі сакратар]] [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК]] [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КПБ]] (1937). == Біяграфія == З сям’і рабочага. Атрымаў сярэднюю адукацыю, працаваў слесарам на Менскай чыгунцы. З 1921 года — на камсамоль­скай рабоце ў Менску, [[Барысаў|Нова-Барысаве]], [[Чэрвень (горад)|Чэрвені]], [[Талачын]]е. З 1925 года — сакратар [[Орша|Аршанскага]] камітэта [[ЛКСМБ]], потым на партыйнай рабоце ў Оршы, [[Асвея|Асвеі]], [[Лепель|Лепелі]], [[Глуск]]у і Менску. У 1930 годзе скончыў курсы партыйных работнікаў у Маскве. З 1933 года — загадчык аддзела [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК КП(б)Б]], першы сакратар [[Лёзненскі раён|Лёзненскага]] райкама, 2-гі сакратар [[Віцебск]]ага [[Гарадскі камітэт КПСС|гаркама]] КП(б)Б (1937). [[20 чэрвеня]] 1937 года быў абраны [[Сакратарыят Цэнтральнага камітэта КПБ|другім сакратаром]] [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК]] [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП Беларусі]] і членам [[Бюро Цэнтральнага камітэта КПБ|бюро ЦК КПБ]]. Арыштаваны з жонкай [[26 ліпеня]] [[1937]] на дачы ЦК КП(б)Б «Гарадзішча». 28 лістапада 1937 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага Суда СССР асуджаны за «ўдзел у контррэвалюцыйнай арганізацыі правых» да ВМП. Расстраляны. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 25 лютага 1956 года. Асабістая справа Д. № 5900-с захоўваецца ў архіве [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|3}} == Спасылкі == * [http://www.marakou.by/by/davedniki/ahvyary-i-karniki/ahvyary?id=25710 Дзеніскевіч Мікалай Міхайлавіч] * [http://www.knowbysight.info/DDD/02384.asp Біяграфія ў Даведніку па гісторыі КПСС] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дзеніскевіч Мікалай Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Другія сакратары ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінскім раёне]] gfsb22mxvmvg9gz6jsoqq7lgi55dbn7 Козыраўскае прадмесце 0 469039 5133750 4889438 2026-04-29T20:47:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133750 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Козырава}} '''Ко́зырава, Ко́зыраўскае [[прадмесце]]''' — гістарычная мясцовасць [[Мінск]]а, размешчаная ў паўднёвай частцы [[горад]]а, уздоўж [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібаўска-Роменскай чыгункі]]. На паўночны захад ад Козырава пачынаюцца [[Сенажаны]], на поўнач — [[Серабранскія Млыны]], на паўднёвым усходзе месціцца [[Лошыца|Лошыца Любанскіх]]<ref name="m-2">{{Крыніцы/Гісторыя Мінска, 2006|к}} C. 196—197.</ref><ref name="m-3">{{Крыніцы/Гісторыя Мінска, 2006|к}} C. 550—551.</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Miensk, Kozyrava, Mikałajeŭskaja. Менск, Козырава, Мікалаеўская (1944).jpg|міні|Царква ў Козыраве, 1944]] [[Файл:Kozyrava (Minsk) — older part 15.jpg|thumb|right|Фізкультурная вуліца, 2019]] [[Файл:Kozyrava (Minsk) — recent development 19.jpg|thumb|right|Вуліца Сонечная, 2019]] Прадмесце з’явілася ў канцы XIX—пачатку XX стст<ref name="nashapamiac">{{cite web|url = http://nashapamiac.org/archive/getrubrics.html?rubricId=1|title = Беларускі архіў вуснай гісторыі. Гісторыя Мінска і яго ваколіц у памяці сведак часу|author = |authorlink = |date = |publisher = nashapamiac.org|language = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190513160942/http://nashapamiac.org/archive/getrubrics.html?rubricId=1|archivedate = 13-5-2019|accessdate = 13-5-2019}}</ref>. Козыравам гараджане называлі паўднёвую частку чыгуначнага пасёлка (цяпер паміж [[Вуліца Маякоўскага (Мінск)|вуліцай Маякоўскага]] і чыгункай ад Сямёнава да камвольнага камбіната) — ад імя начальніка [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібаўска-Роменскай чыгункі]] Дзмітрыя Паўлавіча Козырава, які быў ініцыятарам пабудовы пасёлка і школы для дзяцей і чыгуначнікаў<ref>{{Крыніцы/Гісторыя Мінска, 2006|к}} С. 229.</ref>. Жылі ў прадмесці ў асноўным рабочыя і служачыя чыгункі. Для зручнасці мясцовых жыхароў, аддаленых ад месца працы ([[Віленскі вакзал (Мінск)|Віленскага вакзала]]) быў арганізаваны прыпынак, пазней станцыя Козырава (будучая станцыя [[Мінск-Паўднёвы]]). У пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] Козырава ўваходзіла ў [[чацвертая паліцэйская частка Мінска|чацвертую паліцэйскую частку горада]]. Праз прадмесце праходзілі Германаўская (цяпер [[Вуліца Сямёнава (Мінск)|Сямёнава]]), Пушкінская ([[Фізкультурная вуліца (Мінск)|Фізкультурная]]), Вялікая Марская ([[Велікаморская вуліца (Мінск)|Велікаморская]]), [[Лібава-Роменская вуліца (Мінск)|Лібаўска-Роменская]], Лошынская ([[Сонечная вуліца (Мінск)|Сонечная]]), Лібаўская ([[Роменская вуліца (Мінск)|Роменская]]), 1-я і 2-я Лінія вуліцы, [[Ігуменскі тракт (Мінск)|Ігуменскі тракт]]<ref>Сацукевіч І. Тапанімія вуліцы і плошчаў Мінска ў XIX — пачатку XX стст. // «Беларускі калегіум», [[4 чэрвеня]] [[2008]].</ref><ref>{{Крыніцы/Мінск: Старонкі жыцця дарэвалюцыйнага горада, 1994|к}}</ref>. У 1919—1920 гадах у ваколіцах Козырава дзейнічала савецкая антыпольская партызанская група, вядомая пад назвай [[Козыраўскія партызаны]]. Атрад створаны ў кастрычніку 1919 года пад кіраўніцтвам Менскага камітэта [[Камуністычная партыя (бальшавікоў) Літвы і Беларусі|КП(б)ЛіБ.]] У яго ўваходзілі жыхары прыгарадных вёсак Козырава, [[Калядзічы (Мінскі раён)|Калядзічы]], [[Сеніца]] і інш. Камандзір [[С. Плашчынскі]]. Партызаны распаўсюджвалі бальшавіцкую літаратуру, вялі агітацыю сярод насельніцтва і польскіх жаўнераў, перадавалі камандаванню [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] звесткі пра праціўніка, учынялі дыверсіі на камунікацыях і лініях сувязі, атакавалі польскія войскі. Падпольны партыйны камітэт планаваў нанесці ў траўні 1920 года сіламі партызан [[Мінскі павет|Менскага]] і [[Ігуменскі павет|Ігуменскага]] паветаў адначасовы ўдар па варожых камунікацыях, але польская [[дэфензіва]] 27—28 красавіка 1920 года арыштавала партызан, а 7 траўня частку расстраляла (партызаны пахаваныя на [[Вайсковыя могілкі (Мінск)|Вайсковых могілках]] Менска, на магіле помнік). 1 чэрвеня 1922 года ў Козыраве адкрыўся канцэнтрацыйны лагер для «перамешчаных асоб»{{efn-ua|«Перамешчаныя асобы» — асобы, што добраахвотна ці прымусова пры наступленні нямецкіх войскаў у часе Першай сусветнай вайны эвакуяваліся ўглыб Расійскай імперыі. Пры захаванні дакументаў, якія даказвалі факт іхнага пражывання на тэрыторыі Польскай Рэспублікі, яны мелі права вярнуцца на дамоў цераз лагер.|}} [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. Лагер займаў 9 колішніх уцалелых казармаў і вайсковых складоў, вакол агароджаны калючым дротам, агульная плошча — 6 гектараў{{Sfn|Лукашук А.|2005|с=82}}. У 1935 годзе Козырава пераназванае ў пасёлак Фрунзэ{{Sfn|Минск : энциклопедический справочник|1983|с=193}}. Імаверна у другой палове 1930-х гадоў бальшавікамі спалена Мікалаеўская царква. У 1935 годзе настаяцель царквы Іаан Зянюк, святары і актыўныя прыхаджане былі асуджаны да розных тэрмінаў зняволення<ref>[http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i?id=21579 Біруля Уладзімір Вікенцевіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211026210310/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i?id=21579 |date=26 кастрычніка 2021 }} // {{Крыніцы/Даведнік Маракова|РЛ|1|0|РЛ1-3|РЛ1-3}}</ref>. У 1943 годзе намаганнямі протаіерэя Іаана Кур’яна ў прадмесці адбудавана царква Святога Мікалая (зруйнавана ў 1960 годзе)<ref>{{Крыніцы/Праваслаўныя храмы на Беларусі, 2001|к}} С. 268—269.</ref>. Ёсць звесткі, што некалі ў Козыраве існавала каталіцкая парафія<ref>[[Сяргей Харэўскі|Харэўскі С.]] Колькі шчыгулаў да разумення сучаснага Мінску, «Беларускі калегіум»</ref>. У [[1917]] годзе адкрыліся [[Козыраўскія могілкі]], закрытыя ў [[1967]] годзе. Знос дамоў прадмесця адбываўся ў сярэдзіне 1960-х гадоў і значна актывізаваўся ў 2000-я<ref name="nashapamiac"/>. У наш час пра Козырава нагадвае [[Козыраўская вуліца (Мінск)|Козыраўская вуліца]], захаваліся Козыраўскія могілкі. == Старыя адрасы == * ''Пушкінская.'' Машынабудаўнічы завод «Тэхнолаг», заснаваны ў 1897 годзе інжынерамі І. Залкіндам і Г. Вільбушэвічам. Вырас з інжынерна-механічнай майстэрні. Месціўся ў камяніцы з прыбудовамі для кузні і паравога катла. У 1900 годзе тут вырабляліся станкі для апрацоўкі драўніны, машыны для млыноў і маслабойкі, выконваліся разнастайныя кацельныя і рамонтныя працы. Да 1913 года завод распачаў вытворчасць турбін і машын для вінакурных прадпрыемстваў. Тэхнічнае і электратэхнічнае бюро на заказ ажыццяўляла мантаж абсталявання і выпісванне машын на іншыя прадпрыемствы. Завод размяшчаўся ў раёне цяперашняй Фізкультурнай вуліцы, там, дзе яна набліжаецца да чыгункі (будынкі № 11, 11а)<ref>{{Крыніцы/Мінск: Старонкі жыцця дарэвалюцыйнага горада, 1994|к}} С. 242—243.</ref>. == Заўвагі == {{Notelist-ua}} == Зноскі == {{reflist|2}} == Літаратура == * Козыраўскія партызаны // {{Крыніцы/ЭГБ|4}} С. 224 * {{Крыніцы/Гісторыя Мінска (2006)}} * {{Крыніцы/Памяць/Мінск|1}} * {{кніга|аўтар = |частка = Козырево|загаловак = Минск : энциклопедический справочник|арыгінал = |спасылка = |адказны = Л. В. Аржаева и др.; редколлегия: [[Іван Пятровіч Шамякін|И. П. Шамякин]] (главный редактор) и др.|выданне = |месца = [[Мінск|Минск]]|выдавецтва = [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Белорусская Советская Энциклопедия]]|год = 1983|том = |старонкі = |старонак = 467|серыя = |isbn = |тыраж = 70000|ref= Минск : энциклопедический справочник}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Міхайлавіч Лукашук|Лукашук А]].|частка = |загаловак = Прыгоды АРА ў Беларусі|арыгінал = |спасылка = http://archive.svaboda.org/info/lukaszuk_ara.pdf|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 2005|том = |старонкі = |старонак = 500|серыя = Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе|isbn = 0929849-07-8|тыраж = |ref=Лукашук А.}} * {{Крыніцы/Мінск: Старонкі жыцця дарэвалюцыйнага горада (1994)}} == Спасылкі == * {{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/24562832.html|title = Козырава. «Раскіданае гняздо»|author = Зьміцер Бартосік|authorlink = Зміцер Бартосік|date = 27-4-2012|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archiveurl = https://web.archive.org/web/20190302203624/https://www.svaboda.org/a/24562832.html|archivedate = 2-3-2019|accessdate = 2-3-2019}} * [http://minchanin.esmasoft.com/walks/kozyrevo/index.html Шпацыраванне Козыравам], [http://minchanin.esmasoft.com Бібліятэка Менчука]{{ref-ru}} * [http://minchanin.esmasoft.com/maps/1903/index.html План губернского города Минска (1903)], [http://minchanin.esmasoft.com Бібліятэка Менчука]{{ref-ru}} * [http://minchanin.esmasoft.com/maps/1800-2004/index.html Формирование территории Минска (1800—2004)], [http://minchanin.esmasoft.com Бібліятэка Менчука]{{ref-ru}} * [http://minchanin.esmasoft.com/maps/1898/index.html План губернского города Минска (1898)], [http://minchanin.esmasoft.com Бібліятэка Менчука]{{ref-ru}} {{Гістарычныя раёны Мінска}} [[Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска]] [[Катэгорыя:Козырава| ]] 25r6r800xenpk4v3zrc5pi6fait5rgn Крайванцаўскі сельсавет 0 471518 5133787 5034334 2026-04-30T00:38:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133787 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крайванцаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Ашмянскі раён]] |Уключае = 44 населеныя пункты |Сталіца = [[Крайванцы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 544 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 80,11<ref name="Крейванцевский сельсовет">[http://oshmiany.gov.by/ru/krejwanz-sels/ Крейванцевский сельсовет]</ref> |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = http://oshmiany.gov.by/ru/krejwanz-sels/ |Заўвагі = }} '''Крайва́нцаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр сельсавета — аграгарадок [[Крайванцы]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ашмянскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Стульгінскі сельсавет|Стульгінскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 2 снежня 1959 года ў склад [[Граўжышкоўскі сельсавет|Граўжышкоўскага сельсавета]] перададзены 10 населеных пунктаў: [[Баўбы]], [[Відэйшы]], [[Вільчаны]], [[Віцюлі]], [[Дубрава (Ашмянскі раён)|Дубрава]], [[Ленкаўшчына (Граўжышкоўскі сельсавет)|Ленкаўшчына]], [[Мазураўшчына]], [[Мікшчаўшчына]], [[Павілойці]], [[Побалеўшчына]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 снежня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 17.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 11 лютага 1972 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Гардзіеўцаўскі сельсавет|Гардзіеўцаўскага сельсавета]] (23 населеныя пункты: [[Анжадава]], [[Бікяны]], [[Буянішкі]], [[Гардзіеўцы]], [[Гольманты]], [[Жодаўка]], [[Кадзі]], [[Касацішкі]], [[Крывая (Ашмянскі раён)|Крывая]], [[Латвелі]], [[Ліпнягі]], [[Лукшаны]], [[Марцінова (Ашмянскі раён)|Марцінова]], [[Мельніца (Ашмянскі раён)|Мельніца]], [[Нартуны]], [[Новая Тарасаўшчына]], [[Падталеі]], [[Патрубішкі]], [[Раўніны (Ашмянскі раён)|Раўніны]], [[Старая Тарасаўшчына]], [[Талеі]], [[Цішканы]] і [[Юсялішкі]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>. 19 жніўня 1985 года скасаваны хутар [[Курашова]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref>, у 1986 годзе — вёскі [[Новая Тарасаўшчына]] (злілася з вёскай [[Анжадава]]) і [[Падталеі]] (злілася з вёскай [[Талеі]])<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада і 22 снежня 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).</ref>, 15 ліпеня 2008 — хутар [[Гудалаўка]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2008-220/2008_220_9_17550.pdf Решение Ошмянского районного Совета депутатов от 15 июля 2008 г. № 76 Об упразднении сельских населенных пунктов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201027122558/https://pravo.by/pdf/2008-220/2008_220_9_17550.pdf|date=27 кастрычніка 2020}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 783 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=7 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 86,0 % — [[беларусы]], 10,2 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 3,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=21 снежня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 544 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=7 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Крайванцаўскі сельсавет}} {{Ашмянскі раён}} [[Катэгорыя:Крайванцаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 75tri9g9gof4k9uuu6mfz44fjmu4sol Кліноцкі сельсавет 0 472085 5133734 5006305 2026-04-29T19:21:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133734 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Кліноцкі сельсавет | Арыгінальная назва = | Герб = | Сцяг = | Краіна = [[Беларусь]] | Статус = | Гімн = | Уваходзіць у = [[Чэрвеньскі раён]] | Уключае = 16 населеных пунктаў | Сталіца = [[Клінок (вёска)|Клінок]] | Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] | Скасаванне = | Раздзел = | Назва раздзела = | Глава2 = | Назва главы2 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = | Мовы = | Насельніцтва = 2070 | Год перапісу = 2019 | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Карта = | Часавыпояс = | Абрэвіятура = | ISO = | FIPS = | Код аўтамабільных нумароў = 5 | Сайт = https://cherven.gov.by/ru/rukovodstvo/selskie-ispolnitelnye-komitety/klinokskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.html | Заўвагі = }} '''Кліно́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Клінок (вёска)|Клінок]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чэрвеньскага раёна [[Менская акруга|Менскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чэрвеньскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 30 кастрычніка 2009 года ў склад [[Смілавіцкі сельсавет|Смілавіцкага сельсавета]] перададзены 2 населеныя пункты (вёскі [[Лісіцы (Чэрвеньскі раён)|Лісіцы]] і [[Смоленка]]), наўзамен са Смілавіцкага сельсавета ў склад Кліноцкага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (аграгарадок [[Турэц (Чэрвеньскі раён)|Турэц]], вёскі [[Гарадзішча (Кліноцкі сельсавет)|Гарадзішча]], [[Крыніца (Чэрвеньскі раён)|Крыніца]] і [[Чаславое]])<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210628095334/https://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf|date=28 чэрвеня 2021}}</ref>. 28 мая 2013 года ў склад сельсавета з [[Чэрвеньскі сельсавет|Чэрвеньскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Зайцы (Чэрвеньскі раён)|Зайцы]], [[Кукалеўка]], [[Лежні]] і [[Рудня Астравітая]])<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (10 населеных пунктаў) — 1167 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 студзеня 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 97,1 % — [[беларусы]], 2,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=11 кастрычніка 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (16 населеных пунктаў) — 2070 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 студзеня 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Кліноцкі сельсавет}} {{Чэрвеньскі раён}} [[Катэгорыя:Кліноцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] qs879pb9a90x89y4iprvnnza9q7gfuh Крывасельскі сельсавет 0 473202 5133846 4789524 2026-04-30T04:11:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133846 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крывасельскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Вілейскі раён]] |Уключае = 44 населеныя пункты |Сталіца = [[Крывое Сяло (Вілейскі раён)|Крывое Сяло]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1699 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Крываселькі сельсавет.svg |Памер карты = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 1771 |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = www.vileyka.minsk-region.by/rukovodstvo/selsovety/krivoselskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet |Заўвагі = }} '''Крывасе́льскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок [[Крывое Сяло (Вілейскі раён)|Крывое Сяло]]. ''Юрыдычны адрас'': 222430, [[Мінская вобласць]], [[Вілейскі раён]], аг. [[Крывое Сяло (Вілейскі раён)|Крывое Сяло]], вул. Першамайская, д. 10. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Рабунскі сельсавет''' у складзе [[Куранецкі раён|Куранецкага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Рабунь]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. З 5 ліпеня 1946 года ў складзе Вілейскага раёна. 6 верасня 1957 года ў склад сельсавета з [[Рэчкаўскі сельсавет (Вілейскі раён)|Рэчкаўскага сельсавета]] перададзены 6 населеных пунктаў ([[Баравыя (Крывасельскі сельсавет)|Баравыя]], [[Камары (Крывасельскі сельсавет)|Камары]], [[Лейлава]], [[Ліпневічы]], [[Міхнічы (Вілейскі раён)|Міхнічы]] і [[Татараўшчына (Вілейскі раён)|Татараўшчына]])<ref>Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 6 верасня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 9.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Мінскай вобласці. 28 мая 2013 года ў склад сельсавета перададзены 16 населеных пунктаў ([[Асавец (Вілейскі раён)|Асавец]], [[Балашы (Вілейскі раён)|Балашы]], [[Варонічы (Вілейскі раён)|Варонічы]], [[Гарадзілавічы (Вілейскі раён)|Гарадзілавічы]], [[Грыгаркі]], [[Губы (Вілейскі раён)|Губы]], [[Дашкаўка (Вілейскі раён)|Дашкаўка]], [[Жукавічы (Вілейскі раён)|Жукавічы]], [[Катлоўцы]], [[Куляшы (Крывасельскі сельсавет)|Куляшы]], [[Малькевічы]], [[Навікі (Крывасельскі сельсавет)|Навікі]], [[Путрычы]], [[Рэчкі (Крывасельскі сельсавет)|Рэчкі]], [[Стражы (Вілейскі раён)|Стражы]], [[Усцінавічы (Вілейскі раён)|Усцінавічы]]) [[Куранецкі сельсавет|Куранецкага сельсавета]] і 11 населеных пунктаў ([[Альшэўцы]], [[Арпа]], [[Асташкава (Вілейскі раён)|Асташкава]], [[Валоські]], [[Горная (Вілейскі раён)|Горная]], [[Гутараўшчына (Вілейскі раён)|Гутараўшчына]], [[Ерхі]], [[Івашынавічы]], [[Карэкаўцы]], [[Лявонавічы (Вілейскі раён)|Лявонавічы]], [[Сосенка (Вілейскі раён)|Сосенка]]) [[Касцяневіцкі сельсавет|Касцяневіцкага сельсавета]], цэнтр сельсавета быў перанесены ў аграгарадок Крывое Сяло, а сельсавет перайменаваны ў Крывасельскі<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}</ref>. == Геаграфія == Сельсавет мяжуе з [[Куранецкі сельсавет|Куранецкім]], [[Любанскі сельсавет (Вілейскі раён)|Любанскім]], [[Людвіноўскі сельсавет|Людвіноўскім]], [[Ільянскі сельсавет|Ільянскім]], [[Вязынскі сельсавет|Вязынскім]] і [[Асіпавіцкі сельсавет (Вілейскі раён)|Асіпавіцкім]] [[сельсавет]]амі [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]] і [[горад]]ам [[Вілейка]], таксама з [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёнам]] на поўначы. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок Крывое Сяло знаходзіцца за 10 км ад Вілейкі. Сельсавет месціцца на [[Нарачана-Вілейская нізіна|Нарачана-Вілейскай нізіне]]. З поўначы на поўдзень тэрыторыя сельсавета цягнецца на 20 км, з захаду на ўсход — на 21 км. На поўдні мяжуе з [[Вілейскае вадасховішча|Вілейскім вадасховішчам]], у якое ўпадаюць рэкі [[Жучка]], [[Орпа|Арпа]], [[Касутка]]. На поўначы бярэ свой пачатак рака [[Чорная (прыток Вузлянкі)|Чорная]]. На землях сельсавета развітая сістэма каналаў, шмат сажалак. == Транспарт == Праз тэрыторыю сельсавета праходзяць рэспубліканскія аўтамабільныя дарогі: {{таблічка-by|Р|29}} [[Ушачы]] — [[Вілейка]], {{таблічка-by|Р|58}} [[Мінск]] — [[Калачы (Лагойскі раён)|Калачы]] — [[Мядзел]], {{таблічка-by|Р|63}} [[Барысаў]] — [[Вілейка]] — [[Ашмяны]]; развітая сетка мясцовых дарог. [[Чыгунка]] прадстаўлена участкам лініі [[Полацк]] — [[Маладзечна]] з прыпыначным пунктам [[Стражы (Вілейскі раён)|Стражы]]. == Склад == Налічваецца 44 населеныя пункты. Найбольш буйныя — аграгарадкі [[Крывое Сяло (Вілейскі раён)|Крывое Сяло]] і [[Ерхі]]; вёскі [[Рабунь]], [[Балашы (Вілейскі раён)|Балашы]], [[Рэчкі (Крывасельскі сельсавет)|Рэчкі]]. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (17 населеных пунктаў) — 988 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=20 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 96,7 % — [[беларусы]], 2,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 красавіка 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (44 населеныя пункты) — 1699 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=20 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Дэмаграфічныя звесткі == На тэрыторыі сельсавета жыве 1913 чалавек. Па ўзроставым складзе: * дзяцей да 16 гадоў — 264 * працаздольнага насельніцтва — 968 * старэй працаздольнага — 681 == Прадпрыемствы == адсутнічаюць == Сельская гаспадарка == * [[Філіял «Усходні»]] ААТ «[[Вілейскі камбікормавы завод]]» * ААТ «[[Алая заря]]» == Гандаль і побытавае абслугоўванне == * 7 крам раённага спажывецкага грамадства (аграгарадкі [[Крывое Сяло (Вілейскі раён)|Крывое Сяло]], [[Ерхі]], вёскі [[Чыжэвічы (Вілейскі раён)|Чыжэвічы]], [[Рабунь]], [[Рэчкі (Крывасельскі сельсавет)|Рэчкі]], [[Балашы (Вілейскі раён)|Балашы]], [[Сосенка (Вілейскі раён)|Сосенка]]) * 1 гандлёвы аб’ект ААТ «[[Вілейскі камбікормавы завод]]» * 2 комплексна-прыёмных пункта (аграгарадкі [[Крывое Сяло (Вілейскі раён)|Крывое Сяло]], [[Ерхі]]) * 1 [[страўня]] ФСГП ААТ «[[Вілейскі камбікормавы завод]]» == Сувязь == 3 аддзяленні паштовай сувязі (аграгарадкі [[Крывое Сяло (Вілейскі раён)|Крывое Сяло]], [[Ерхі]], вёска [[Рабунь]]). == Ахова здароўя == 3 фельчарска — акушэрскіх пункта (аграгарадок [[Крывое Сяло (Вілейскі раён)|Крывое Сяло]], вёскі [[Рабунь]] і [[Балашы (Вілейскі раён)|Балашы]]). == Адукацыя == * ДУА «[[Рабунь|Рабунскі]] КПК дзіцячы сад — базавая школа» * ДУА «[[Ерхі|Ерхаўскі]] [[дзіцячы сад]]» == Культура == * 1 сельскі Дом культуры (аграгарадок [[Крывое Сяло (Вілейскі раён)|Крывое Сяло]]) * 2 сельскія клубы (аграгарадок [[Ерхі]], вёска [[Рабунь]]) * 4 бібліятэкі (аграгарадкі [[Крывое Сяло (Вілейскі раён)|Крывое Сяло]], [[Ерхі]]; вёскі [[Рабунь]] і [[Балашы (Вілейскі раён)|Балашы]]) == Рэлігійныя арганізацыі == Тры [[прыход]]ы [[праваслаўная царква|праваслаўнай царквы]]: * [[Свята-Духаўская царква (Рэчкі)]] * [[Свята-Успенская царква (Рабунь)|Царква Успення Прасвятой Багародзіцы (Рабунь)]] * [[Свята-Петрапаўлаўская царква (Касута)]] == Вядомыя асобы == * [[Піліп Орлік]] — [[Украіна|украінскі]] палітычны, дзяржаўны і ваенны дзеяч, [[гетман]] Запарожскага Войска ў выгнанні ([[1710]]—[[1742]]), паэт, публіцыст (1672—1742) * [[Эдвард Жалігоўскі]] — польскі паэт, філосаф, грамадскі дзеяч, (1816—1964) * [[Ганна Аляксееўна Новік]] — беларуская [[паэтэса]], удзельніца нацыянальна-вызваленчага руху ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] на [[Вілейскі раён|Вілейшчыне]], (1914—1997) * [[Вікенцій Іосіфавіч Аўдзей|Вікенцій Іосіфавіч Аўдзей (Касьян Вясёлы)]] — беларускі [[пісьменнік]], [[драматург]], (1886—1916) * [[Леанід Дзмітрыевіч Малькевіч]] — удзельнік [[Савецкі партызанскі рух (1941—1944)|партызанскага руху]] ў [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], (1922—1944) == Славутасці == * Брацкая магіла 1941—1944 гадоў у вёсцы [[Рэчкі (Крывасельскі сельсавет)|Рэчкі]] ([[Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Вілейскага раёна|Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей 613Д000130]]) * Брацкая магіла савецкага воіна і партызана ў вёсцы [[Усцінавічы (Вілейскі раён)|Усцінавічы]] * Помнікі землякам у вёсках [[Ерхі]], [[Грыгаркі]], [[Крывое Сяло (Вілейскі раён)|Крывое Сяло]], [[Рабунь]], [[Рэчкі (Крывасельскі сельсавет)|Рэчкі]] * Мемарыял партызану [[Леанід Дзмітрыевіч Малькевіч|Малькевічу Л.Д]] (1944) у вёсцы [[Малькевічы]] * Магіла ахвяры фашызма (1943) Верамей Юліі [[Карэкаўцы]] * Вайсковыя могілкі Першай сусветнай вайны ў вёсцы [[Рабунь]] <ref>[http://www.peramoga.by/themes/66917/ Рабунскаму храму 155 год] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171104101253/http://www.peramoga.by/themes/66917/ |date=4 лістапада 2017 }} // «Шлях Перамогі»</ref> * Памятныя крыжы на месцы растрэла вязняў Вілейскай турмы ля [[Касута|Касуты]] <ref name="Крыжы">[http://vialejka.info/2419-u-vyalejcy-shanavali-pamyac-axvyara-ryepryesij.html У Вялейцы ўшанавалі памяць ахвяраў рэпрэсій] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160630114520/http://vialejka.info/2419-u-vyalejcy-shanavali-pamyac-axvyara-ryepryesij.html |date=30 чэрвеня 2016 }} // Вялейка</ref> * Памятны знак [[Піліп Орлік|Піліпу Орліку]] ў вёсцы [[Касута]] <ref name="Піліп Орлік">[http://vialejka.info/702-u-gonar-ukranskaga-getmana.html У гонар украінскага гетмана Піліпа Орліка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170511131709/http://vialejka.info/702-u-gonar-ukranskaga-getmana.html |date=11 мая 2017 }} // Вялейка</ref> * Памятны знак, прысвечаны сяброўству [[Эдвард Жалігоўскі|Эдварда Жалігоўскага]] і [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Тараса Шаўчэнкі]].<ref name="Карэкаўцы">[http://www.rh.by/by/39/50/497/ «Адкрыты памятны знак у гонар Шаўчэнкі і Жалігоўскага»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161014190616/http://www.rh.by/by/39/50/497 |date=14 кастрычніка 2016 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref>. * Памятны знак пісьменніку [[Вікенцій Іосіфавіч Аўдзей|Вікенцію Іосіфавічу Аўдзею]] ([[Касьян Вясёлы]]) <ref name="Касьян Вясёлы ">[http://vialejka.info/739-kasjan-vjasjoly.html Касьян Вясёлы — яшчэ адзін ураджэнец Вялейшчыны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190205141308/http://vialejka.info/739-kasjan-vjasjoly.html |date=5 лютага 2019 }} // Вялейка</ref> * [[Пагоркі «Рэчкінскія»]] — геалагічны [[помнік прыроды]] рэспубліканскага значэння * [[Вялікі камень івашынавіцкі]] — геалагічны помнік прыроды мясцовага значэння * [[Святая вада (крыніца, Вілейскі раён)|Крыніца «Святая вада»]] — гідралагічны помнік прыроды мясцовага значэння * Гарадзішчы і селішчы ([[Арпа]], [[Рэчкі (Крывасельскі сельсавет)|Рэчкі]]), паселішчы ([[Сосенка (Вілейскі раён)|Сосенка]]) * Капліцы ў вёсках [[Касута]], [[Карэкаўцы]] <ref name="Капліца">[http://news.21.by/culture/2010/03/30/523754.html Каплички вечный зов…] // 21.by</ref> і [[Лявонавічы (Вілейскі раён)|Лявонавічы]] * Культавыя валуны — «[[Язэпаў камень]]» <ref name="Язэпаў камень">[http://vialejka.info/4571-na-vleyshchyne-zyavsya-yashche-adzn-dobraparadkavany-pomnk-arhealog.html На Вілейшчыне з’явіўся яшчэ адзін добраўпарадкаваны помнік археалогіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170612142423/http://vialejka.info/4571-na-vleyshchyne-zyavsya-yashche-adzn-dobraparadkavany-pomnk-arhealog.html |date=12 чэрвеня 2017 }} // Вялейка</ref>, «[[Забалацкі камень]]», «[[Белы камень]]», безназоўны ля вёскі [[Татараўшчына (Вілейскі раён)|Татараўшчына]] == Галерэя == <gallery caption="" widths=150 heights=150 perrow="5"> Файл:Помнік загінулым воінам і партызанам 1941-1945 г.г.jpg|Рэчкі. Брацкая магіла File:Помнік землякам. Грыгаркі.jpg|Грыгаркі. Помнік землякам. |Помнік землякам у Крывым Сяле File:Мемарыял Малькевiчу Л.Д. 01.jpg|Малькевічы. Мемарыял партызану File:Памятны знак Піліпу Орліку.jpg|Касута. Памятны знак Піліпу Орліку |Памятны знак Э.Жалігоўскаму і Т.Шаўчэнку File:Памятны знак Касьяну Вясёламу.jpg|Губы. Памятны знак Касьяну Вясёламу File:Пагоркі Рэчкінскія.jpg|Пагоркі Рэчкінскія File:Вялікі камень івашынавіцкі.jpg|Вялікі камень івашынавіцкі File:Крыніца Святая вада.jpg|[[Святая вада (крыніца, Вілейскі раён)|Крыніца «Святая вада»]] File:Капліца. Касута.jpg|Капліца ў Касуце File:Капліца ў Карэкаўцах.jpg|Капліца ў Карэкаўцах File:Каплічка ў Лявонавічах Chapel in Lyavonavichy.jpg|Каплічка ў Лявонавічах File:Язэпаў камень.jpg|Язэпаў камень File:За́балацкі камень з лункамі.jpg|За́балацкі камень з ямкамі </gallery> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/ГККРБ-2009|}} * {{крыніцы/ЗП|Мінская-1}} * {{Крыніцы/Культавыя і гістарычныя валуны Беларусі|152—153}} * Памяць. Вілейскі раён. // — Мн.: БелТА., 2003. — 704 с. — (Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі.). — 3000 экз. — ISBN 985-6302-56-0 * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * [http://vileyka.minsk-region.by/ru/authorities/predstavitelnye/selsovet/rabunskii/ Крывасельскі сельсавет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171222031322/http://vileyka.minsk-region.by/ru/authorities/predstavitelnye/selsovet/rabunskii |date=22 снежня 2017 }} на сайце [http://vileyka.minsk-region.by Вілейскага раённага выканаўчага камітэта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140708062809/http://vileyka.minsk-region.by/ |date=8 ліпеня 2014 }} {{ref-ru}} * [http://vilkkz.by/ Вілейскі камбікормавы завод] {{ref-ru}} * [http://rabuny.edu.minskregion.by/index.php?blogId=123 ДУА «Рабунскі КПК дзіцячы сад — базавая школа»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180107125512/http://rabuny.edu.minskregion.by/index.php?blogId=123 |date=7 студзеня 2018 }} {{ref-ru}} * [http://vileiyka.edu.minskregion.by/index.php?op=ViewArticle&articleId=49727&blogId=4 ДУА «Ерхаўскі дзіцячы сад»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180323230810/http://vileiyka.edu.minskregion.by/index.php?op=ViewArticle&articleId=49727&blogId=4 |date=23 сакавіка 2018 }} {{ref-ru}} {{Крывасельскі сельсавет}} {{Вілейскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Крывасельскі (да 2013 года Рабунскі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Куранецкі раён|child|загаловак=Рабунскі сельсавет у [[Куранецкі раён|Куранецкім раёне]] (1940—1946)}} |спіс2 = {{Вілейскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Крывасельскі (да 2013 года Рабунскі) сельсавет у [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] (з 1946)}} }} [[Катэгорыя:Крывасельскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 6ar2jobpk1jq2z5wzf9p5zi64ork2y5 Куп’янск 0 531739 5133979 5067946 2026-04-30T11:24:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133979 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Куп’янск'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> або '''Купянск'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|16}} — карта Харкаўскай вобласці</ref> ({{lang-uk|{{audio|LL-Q8798 (ukr)-Gzhegozh-Куп'янськ.wav|Куп’янск}}}}) — [[горад]] у [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Размешчаны на рацэ [[Аскол]]. == Гісторыя == Паселішча заснавана ў 1655 годзе, статус горада нададзены ў 1779 годзе. == Клімат == {{Кліматаграма | Куп’янска | -7.4| -2.7| 50 | -7.3| -1.3| 42 | -2.8| 5.4| 48 | 4.3| 14.6| 48 | 10.5| 21.3| 56 | 14.9| 25.0| 65 | 17.5| 27.4| 55 | 16.7| 27.1| 41 | 11.3| 20.3| 50 | 5.1| 12.3| 48 | -0.2| 4.7| 46 | -4.3| -0.0| 53 |float= |clear= |Крыніца = Куп’янск «Climate-Data.org» {{ref-en}}<ref>[https://en.climate-data.org/europe/ukraine/kharkiv-oblast/kupiansk-33182/ Куп’янск] «Climate-Data.org» {{ref-en}}</ref> }} == Насельніцтва<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=Україна / Ukrajina |access-date=28 сакавіка 2023 |archive-date=22 ліпеня 2012 |archive-url=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |url-status=dead }}</ref> == <timeline> ImageSize = width:1090 height:350 PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:40000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:29 align:left bar:1897 from:0 till:6893 bar:1923 from:0 till:9952 bar:1926 from:0 till:15109 bar:1939 from:0 till:20961 bar:1959 from:0 till:25644 bar:1970 from:0 till:30055 bar:1979 from:0 till:33860 bar:1989 from:0 till:35001 bar:1992 from:0 till:35400 color:cobar2 bar:1998 from:0 till:34500 bar:2001 from:0 till:32449 bar:2003 from:0 till:31820 bar:2004 from:0 till:31486 bar:2005 from:0 till:31175 bar:2006 from:0 till:30949 bar:2007 from:0 till:30648 bar:2008 from:0 till:30432 bar:2009 from:0 till:30217 bar:2010 from:0 till:30014 bar:2011 from:0 till:29902 bar:2012 from:0 till:29686 bar:2013 from:0 till:29487 bar:2014 from:0 till:29247 bar:2015 from:0 till:29057 bar:2016 from:0 till:28755 bar:2017 from:0 till:28681 bar:2018 from:0 till:28216 bar:2019 from:0 till:27951 bar:2020 from:0 till:27584 bar:2021 from:0 till:27169 bar:2022 from:0 till:26627 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:1897 at: 6893 text: 6,893 shift:(-14,5) bar:1923 at: 9952 text: 9,952 shift:(-14,5) bar:1926 at: 15109 text: 15,109 shift:(-14,5) bar:1939 at: 20961 text: 20,961 shift:(-14,5) bar:1959 at: 25644 text: 25,644 shift:(-14,5) bar:1970 at: 30055 text: 30,055 shift:(-14,5) bar:1979 at: 33860 text: 33,860 shift:(-14,5) bar:1989 at: 35001 text: 35,001 shift:(-14,5) bar:1992 at: 35400 text: 35,400 shift:(-14,5) bar:1998 at: 34500 text: 34,500 shift:(-14,5) bar:2001 at: 32449 text: 32,449 shift:(-14,5) bar:2003 at: 31820 text: 31,820 shift:(-14,5) bar:2004 at: 31486 text: 31,486 shift:(-14,5) bar:2005 at: 31175 text: 31,175 shift:(-14,5) bar:2006 at: 30949 text: 30,949 shift:(-14,5) bar:2007 at: 30648 text: 30,648 shift:(-14,5) bar:2008 at: 30432 text: 30,432 shift:(-14,5) bar:2009 at: 30217 text: 30,217 shift:(-14,5) bar:2010 at: 30014 text: 30,014 shift:(-14,5) bar:2011 at: 29902 text: 29,902 shift:(-14,5) bar:2012 at: 29686 text: 29,686 shift:(-14,5) bar:2013 at: 29487 text: 29,487 shift:(-14,5) bar:2014 at: 29247 text: 29,247 shift:(-14,5) bar:2015 at: 29057 text: 29,057 shift:(-14,5) bar:2016 at: 28755 text: 28,755 shift:(-14,5) bar:2017 at: 28681 text: 28,681 shift:(-14,5) bar:2018 at: 28216 text: 28,216 shift:(-14,5) bar:2019 at: 27951 text: 27,951 shift:(-14,5) bar:2020 at: 27584 text: 27,584 shift:(-14,5) bar:2021 at: 27169 text: 27,169 shift:(-14,5) bar:2022 at: 26627 text: 26,627 shift:(-14,5) </timeline> {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Іван Пятровіч Тур]] (1905—1965) — савецкі партыйны дзеяч. * [[Мікалай Палікарпавіч Чалы]] (1915—1944) — удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{ВСЭ3|Ку́пянск|14|20}} * ''Ярослава Верменич''. [https://web.archive.org/web/20160414163033/http://history.org.ua/?encyclop&termin=Kupyansk Куп’янськ] // Енциклопедія історії України: у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін.; Інститут історії України НАН України. — Київ: Наукова думка, 2009. — Т. 5: Кон — Кю. — С. 509. — 560 с.: іл. — [[ISBN]] 978-966-00-0855-4{{ref-uk}} * ''Наталя Левцова''. [https://web.archive.org/web/20160820172628/http://esu.com.ua/search_articles.php?id=45594 Куп’янськ] // Енциклопедія сучасної України / ред. кол.: І. М. Дзюба [та ін.]; НАН України, НТШ. — Київ: Інститут енциклопедичних досліджень НАН України, 2001­-2022. — [[ISBN]] 966-02-2074-X{{ref-uk}} * ''Микола Кукса.'' Куп’янщина в потоці історії. — Харків, 2009. — 367 с. {{ref-uk}} * ''Ірина Удовик, Микола Кукса''. Україна, Слобожанщина, Куп’янщина — Куп’янськ, ВКФ Друкар, 1998. — 220 с. {{ref-uk}} * Куп’янськ: Збірник архівних документів і матеріалів. Старовинні міста Харківщини. / Головний ред. А. І. Епштейн; Упоряд. Л. М. Момот та ін. — Харків: Фоліо, 1994. — 96 {{ref-uk}} * Ку́п’янськ // Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1981. — Т. 6 : Куликів — Мікроклімат. — С. 20—21. — 552 с., [22] арк. іл. : іл., табл., портр., карти + 1 арк с.{{ref-uk}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20080420110955/http://kupyansk.osp-ua.info/ Афіцыйны сайт] {{ref-uk}} * [https://www.pslava.info/KupjanskyjRn_KupjanskM,146450.html Куп’янск] «Прадідівська слава» {{ref-uk}} * [https://www.geonames.org/703656/kupiansk.html Куп’янск] «GeoNames» {{ref-en}} {{Харкаўская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Харкаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1655 годзе]] 1zam50enj86y9ec6l0gzwqtk5039958 Краязнаўства Беларусі 0 536190 5133818 5131550 2026-04-30T02:33:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133818 wikitext text/x-wiki '''Краязнаўства Беларусі''' ― вывучэнне элементаў [[Гісторыя Беларусі|гісторыі]], [[Геаграфія Беларусі|геаграфіі]], [[Культура Беларусі|культуры]], [[побыт]]у, [[Геаграфія Беларусі|прыроды Беларусі]] ў цэлым, або горада, [[мястэчка]], [[Вёска|вёскі]], помнікаў культуры і г. д. У самім слове «''краязнаўства''» заключана яго азначэнне. У навуцы краязнаўства дзеліцца на комплекснае, калі вывучаюцца ўсе з’явы ў іх узаемасувязі, дзе на геаграфічнай базе аб’ядноўваюцца веды гісторыі, геаграфіі, [[Беларуская археалогія|археалогіі]], [[Тапаніміка|тапанімікі]], [[Тапаграфія|тапаграфіі]], [[Геральдыка|геральдыкі]], [[Беларуская этнаграфія|беларускай этнаграфіі]], філалогіі, [[мастацтвазнаўства]], і галіновае ― гістарычнае, этнаграфічнае, геаграфічнае і г. д<ref>{{артыкул|загаловак=Краязнаўства|спасылка=http://adverbum.org/b-egb4.htm|выданне=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1997|том=4|старонкі=257―260|старонак=432|isbn=985-110100-1}}</ref>. == Агульныя звесткі пра краязнаўства == [[File:Belarus 1997 CIA map.jpg|left|thumb|250px|Беларусь на карце Еўропы. <nowiki>1997 год</nowiki>]] Асноўныя метады краязнаўства ― збіранне дакументаў, прадметаў матэрыяльнай культуры, узораў [[Фаўна Беларусі|фаўны]] і [[Карысныя выкапні Беларусі|карысных выкапняў]], пошукі [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|гістарычных помнікаў]] і інш. Навуковы і ненавуковы падыход абумовіў міждысцыплінарны характар краязнаўства. Па словах [[Дзмітрый Сяргеевіч Ліхачоў|Д. С. Ліхачова]], ''«важная і выключна рэдкая асаблівасць краязнаўства, у тым, што ў яго няма „двух узроўняў“: для спецыялістаў і для шырокай публікі. Яно само па сабе папулярнае, і існуе пастолькі, паколькі ў яго стварэнні ўдзельнічаюць масы»''<ref>{{артыкул|аўтар=Лихачёв Д. С.|загаловак= Любить родной край|спасылка=http://puresalons.net/37983-otechestvo-kraevedcheskij-almanah-1-1990.html|выданне= Отечество: Краеведческий альманах|месца=М.|год=1990|нумар=1|старонкі=8|старонак=224}}</ref>. У [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] краязнаўства актывізавалася ў другой палове XIX ст., але першыя фрагментарныя апісанні сустракаюцца ў сярэдзіне XVI ст. У 1804 годзе заснавана {{нп3|Маскоўскае таварыства гісторыі і старажытнасцей Расійскіх|Маскоўскае таварыства гісторыі і старажытнасцей Расійскіх|ru|Московское общество истории и древностей Российских}}, у 1845 годзе ўтварылася [[Рускае геаграфічнае таварыства]]. Многія даследчыкі Беларусі з’яўляліся яго членамі. У 1867 годзе ў [[Вільнюс|Вільні]] пачаў дзейнічаць [[Беларускае геаграфічнае таварыства|Паўночна-Заходні аддзел Рускага геаграфічнага таварыства]], які працаваў да 1876 года. У 1846 годзе ў Санкт-Пецярбургу ўтварылася {{нп3|Імператарскае Рускае археалагічнае таварыства|Імператарскае Рускае археалагічнае таварыства|ru|Императорское Русское археологическое общество}}. Арганізацыйнымі цэнтрамі краязнаўчай працы з 1880-х гадоў сталі губернскія архіўныя камісіі. Вялікую даследчую і выдавецкую працу зрабіла [[Віленская навучальная акруга]], якая выпусціла, у прыватнасці, «Археаграфічны зборнік дакументаў, якія адносяцца да гісторыі Паўночна-Заходняй Русі» ў 14 тамах (1867―1904). Зборнік склалі дакументы па гісторыі палітычнага складу, правоў і царквы ў XV―XIX стст., з мноствам звестак пра матэрыяльную культуру насельніцтва, уклад жыцця, звычаі. Тэрмін ''краязнаўства'' з’явіўся ў 1914 годзе. У СССР у 1920-я гады пад краязнаўствам разумелі метад сінтэтычнага вывучэння пэўнай тэрыторыі, якая вылучаецца па адміністрацыйных, гаспадарчых ці палітычных прыкметах. З 1960-х гадоў гэта ўжо комплекс навуковых дысцыплін, розных па метадах даследавання і па змесце, але ў сукупнасці ставілася за мэту ўсебаковае, у той ці іншай ступені, навуковае пазнанне краю. З 1980-х гадоў краязнаўства разглядалася як усебаковае пазнанне пэўнай тэрыторыі мясцовымі жыхарамі; пад усебаковым пазнаннем мелася на ўвазе вывучэнне гісторыі, прыроды, культуры і побыту<ref>{{кніга|аўтар=Никонова М. А.|загаловак=Краеведение. Учебное пособие для высших педагогических учебных заведений|спасылка= http://www.academia-moscow.ru/ftp_share/_books/fragments/fragment_19982.pdf|месца=М.|выдавецтва=Академия|год=2009|старонак=187|isbn=978-5-7695-5676-0}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар|Вадим Штепа|загаловак=Забытое краеведение|ссылки|http://izvestia.ru/news/579442|выданне=Известия|месца=М.|год=2014|нумар=14 ноября}}</ref>. У Беларусі склаліся тры арганізацыйныя формы краязнаўства: 1) дзяржаўнае ― якое ажыццяўляецца цэнтральнымі, абласнымі, гарадскімі, раённымі краязнаўчымі музеямі, архівамі, бібліятэкамі і навуковымі ўстановамі; 2) грамадскае (краязнаўцы-аматары, грамадскія арганізацыі, газеты); 3) школьнае<ref>{{артыкул|аўтар=Кохановский Г. А.|загаловак=Краеведение|выданне=Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1980|том=3|старонкі=273|старонак=616}}</ref>. == Пачатак краязнаўства Беларусі == Краязнаўства было звязана са з’яўленнем [[Пісьменнасць|пісьменнасці]], — з’явілася магчымасць зафіксаваць усе асаблівасці мясцовасці і перадаваць гэтыя апісанні наступным пакаленням, вызваляючы іх ад неабходнасці вывучаць і апрабаваць на практыцы тое, што ўжо зроблена папярэднікамі<ref>{{кніга|загаловак=Краеведение Беларуси|месца=Минск|выдавецтва=РИПО|год=2014|старонак=302|isbn=978-985-503-419-4}}</ref>. Першыя краязнаўчыя звесткі аб беларускай тэрыторыі можна сустрэць у [[летапіс|летапісных крыніцах]], [[хроніка]]х, помніках [[Эпіграфіка|эпіграфікі]] і літаратуры ранняга Сярэднявечча<ref>{{кніга|аўтар= Белазаровіч В. А.|загаловак= Гістарыяграфія гісторыі Беларусі: вучэбны дапаможнік|спасылка=http://kamunikat.org/halounaja.html?pubid=13121|месца=Мн.|выдавецтва= Гродзенскі Дзярж. ун-т імя Я. Купалы|год=2006|старонак=345|isbn=985-417-858-7}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Барбашев А. И.|загаловак=Летописные источники для истории Литвы в средние века|спасылка=http://avidreaders.ru/book/letopisnye-istochniki-dlya-istorii-litvy-v.html.|месца=СПб.|выдавецтва=Журнал «Библиограф»|год=1888|старонак=31}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. «[[Аповесць мінулых гадоў]]», [[Лаўрэнцеўскі летапіс|Лаўрэнцеўскі]] і [[Іпацьеўскі летапіс]]ы апавядаюць аб усходнеславянскіх плямёнах: {{пачатак цытаты}} «адны прыйшлі і селі па Дняпры і назваліся палянамі, а іншыя — драўляне, таму што селі ў лясах, а іншыя селі паміж Прыпяццю і Дзвіною і назваліся дрыгавічамі, іншыя селі па Дзвіне і назваліся палачанамі па рацэ, што ўпадае ў Дзвіну і называецца Палата… Ад гэтых апошніх пайшлі крывічы». {{канец цытаты}} Летапісы даюць звесткі аб першых [[Полацкія князі|полацкіх князях]], гарадах на тэрыторыі цяперашняй Беларусі<ref>{{кніга|аўтар=Матюшевская М. И.|загаловак=Источниковедение истории Беларуси|спасылка=http://msu.mogilev.by/info/faculty/history/kaf_asid/umo/istochnikoved_ist_bel/matushevskaya_umk3_z.pdf|месца=Могилёв|выдавецтва=МГУ им. А. А. Кулешова|год=2011|старонак=60|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909232714/http://msu.mogilev.by/info/faculty/history/kaf_asid/umo/istochnikoved_ist_bel/matushevskaya_umk3_z.pdf|archive-date=9 верасня 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160909232714/http://msu.mogilev.by/info/faculty/history/kaf_asid/umo/istochnikoved_ist_bel/matushevskaya_umk3_z.pdf|archivedate=9 верасня 2016}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Кузьмин А. Г.|загаловак=К вопросу о «полочанах» Начальной летописи|спасылка= https://app.box.com/s/neeyb5xtowysikpy5ia2|выданне=Древние славяне и их соседи. Материалы и исследования по археологии СССР|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1970|нумар=176|старонкі=125―127|старонак=160}}</ref>. У «[[Радзівілаўскі летапіс|Радзівілаўскім летапісу]]» сярод 617 [[Мініяцюра|мініяцюр]] ёсць дзве, прысвечаныя беларускім землям: «Бітва на Нямізе» і «Паланенне князя Усяслава Полацкага»<ref>{{кніга|загаловак=Радзивилловская летопись: Текст. Исследования. Описание миниатюр|месца=СПб., М.|выдавецтва=Глагол, Искусство|год=1994|старонак=415|isbn=5-85381-022-7}}</ref>. Мініяцюры «{{нп3|Летапісны звод Івана Грознага|Летапіснага зводу Івана Грознага|ru|Лицевой летописный свод}}» даюць уяўленне аб вобразе і вопратцы [[Вялікія князі літоўскія|вялікіх князёў]] [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>{{артыкул|аўтар=Мартынюк А. В.|загаловак= Правители Великого княжества Литовского в миниатюрах Лицевого летописного свода XVI века. Вторая международная научная конференция|выданне= Верховная власть, элита и общество в России XIV– первой половины XIX века|месца=М.|выдавецтва=Министерство культуры РФ|год=2009|старонкі=98―100|старонак=199}}</ref>. Мясцовае летапісанне зарадзілася на беларускіх землях у XII—XIV стагоддзях. Летапісцы прыводзілі ў сваіх працах звесткі, якія тычацца дадзенай мясцовасці, раскрывалі асаблівасці побыту, адносін паміж людзьмі, апісвалі прыродныя з’явы. Найбольш вядомыя, што дайшлі да нашага часу ― «[[Магілёўская хроніка]]» і «[[Віцебскі летапіс]]». Гістарычныя запісы вяліся таксама ў [[Навагрудак|Навагрудку]], [[Пінск]]у, [[Слуцк]]у і іншых гарадах Беларусі. У мясцовых летапісах апісваліся падзеі, якія тычыліся пераважна гісторыі асобнага [[Удзельнае княства|ўдзельнага княства]] і яго сталіцы. Сярод непасрэдна беларускіх летапісаў краязнаўчыя звесткі сустракаюцца ў «[[Баркулабаўскі летапіс|Баркулабаўскім летапісу]]» ― зводзе хранікальных матэрыялаў пра падзеі ад 1563 да 1608 года, сабраных з розных крыніц і перапісаных разам у другой палове XVII ст. Ёсць меркаванне, што аўтарам быў жыхар беларускага мястэчка [[Баркулабава]], які належаў да праваслаўнага духавенства. Ён запісваў вядомыя яму падзеі, прычым уключаў у сваю хроніку запіскі іншых відавочцаў, розныя ўніверсалы, лісты і іншае<ref>{{артыкул|загаловак=Баркулабовская летопись|спасылка=http://www.vostlit.info/Texts/rus17/Barkulab_letopis/pred.phtml?id=10610|выданне=Полное собрание русских летописей|месца=М.|год=1975|том=32|старонкі=174―192}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Бялова Т. У., Будзько І. У.|загаловак=Баркалабаўскі летапіс|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2013|старонак=606|isbn=978-985-11-0733-5}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Мальцев А. Н.|загаловак= Баркулабовская летопись|спасылка=http://www.vostlit.info/Texts/rus17/Barkulab_letopis/pred.phtml?id=10610|выданне=Археографический ежегодник за 1960 год|месца=М.|год=1962}}</ref>. [[File:Фрагмент Баркулабаўскага летапісу.jpg|thumb|Фрагмент [[Баркулабаўскі летапіс|Баркулабаўскага летапіса]].]] З сярэдзіны XIV ст. у Вялікім Княстве Літоўскім пачалі фармавацца хронікі, у якіх у адрозненне ад летапісаў апісаны падзеі не толькі мясцовага, але і еўрапейскага маштабу, з частымі адступленнямі ад [[Храналогія|храналагічнай паслядоўнасці]]. Хронікі пісаліся па памяці або з выкарыстаннем дзённікавых запісаў. Аўтары шэрагу хронік вывучалі разнастайныя гістарычныя дакументы, што набліжае іх творы да гістарычных даследаванняў<ref>{{артыкул|аўтар=Чамярыцкі В. А.|загаловак=Хронікі|выданне= Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі|том=5|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1987|старонкі=456―457|старонак=703}}</ref>. У XV ст. беларускае летапісанне набыло новыя якасці і рысы. У летапісах таго часу выявіліся погляды грамадскіх сіл Беларусі і Літвы, якія ўсталі на бок вялікакняжай улады ў барацьбе супраць [[Феадалізм|феадальнай]] раздробленасці за адзінства і магутнасць краіны. Вядомыя чатыры важныя гісторыка-літаратурныя летапісныя помнікі: «[[Летапісец вялікіх князёў літоўскіх]]», «[[Беларуска-літоўскі летапіс 1446 года]]», «[[Хроніка Вялікага Княства Літоўскага і Жамойцкага]]» і «[[Хроніка Быхаўца]]». У іх выкладзена гісторыя Вялікага Княства Літоўскага. У XVI ст. беларуска-літоўскія летапісы паступова страцілі агульнарускі характар<ref>{{артыкул|аўтар=Чемерицкий В. А.|загаловак=Белорусская литература|спасылка=http://feb-web.ru/feb/ivl/vl3/vl3-4932.htm|выданне=История всемирной литературы|месца=М.|выдавецтва=АН СССР, Наука|год=1987|том=4|старонкі=371―375|старонак=687}}</ref>. У другой палове XVI ст. летапісанне спынілася, аднак летапісы і хронікі XV―XVI стагоддзяў яшчэ доўга перапісваліся. У «Хроніцы Быхаўца», як мяркуецца, створанай у 1550―1570-х гадах, досыць падрабязна выкладзены падзеі ВКЛ да пачатку XVI стагоддзя<ref>{{артыкул|аўтар=Ючас М. А.|загаловак=Хроника Быховца|спасылка= http://vk.com/doc-26812_133415775?hash=9c38b02067a11ecfca&dl=1f226dd131199c8a7f|выданне=Летописи и хроники. 1973 г.|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1974|старонкі=220―231}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Улащик Н. Н.|загаловак= Хроника Быховца|спасылка=http://adverbum.org/ru/ulashchik-vvedenje-v-izuchenije|выданне= Введение в изучение белорусско-литовского летописания|месца=М.|год=1985|старонкі=66―74|старонак=261}}</ref>. «Магілёўская хроніка» стваралася з XVII па XIX стагоддзе, ахоплівала час з 1526 па 1856 гады і цяпер з’яўляецца важнай крыніцай па эканамічным і культурным жыцці Магілёва<ref>{{артыкул|аўтар=Чамярыцкі В.|загаловак= Магілёўская хроніка|выданне=Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя ў 3 тт.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2005|том=2|старонкі=247―248|старонак=788|ISBN=985-11-0378-0}}</ref>. У «Віцебскім летапісу Аверкі» маюцца каштоўныя звесткі па гісторыі Беларусі і Віцебска, асабліва пра падзеі канца XVII — пачатку XVIII стагоддзяў. У летапісе дадзены імёны членаў віцебскага [[магістрат]]а 1597 года, [[Ваяводы віцебскія|віцебскіх ваяводаў]] 1516―1753 гадоў, розныя юрыдычныя матэрыялы<ref>{{артыкул|аўтар=Улащик Н. Н.|загаловак= Витебская летопись Панцырного и Аверки|спасылка=http://adverbum.org/ru/ulashchik-vvedenje-v-izuchenije|выданне= Введение в изучение белорусско-литовского летописания|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1985|старонкі=117|старонак=261}}</ref>. Летапісы і хронікі даюць шырокае поле дзейнасці для краязнаўцаў, якія вывучаюць гісторыю старажытнай Беларусі. == Краязнаўства Беларусі ў XV стагоддзі == [[File:SOAOTO - Folio 044V.jpg|thumb|150px|Жыльбер дэ Лануа]] Бургундскі дыпламат [[Жыльбер дэ Лануа]] падарожнічаў па Усходняй Еўропе ў 1413—1414 і 1421 гадах. Накіроўваўся паслом англійскага караля Генрыха V да вялікіх князёў [[Ягайла|Ягайлы]] і [[Вітаўт]]а. У першую чаргу дэ Лануа цікавілі фартыфікацыйныя збудаванні Вялікага Княства Літоўскага, але ў яго дзённіках даволі шмат і этнаграфічных звестак<ref>{{артыкул|аўтар=Лялькоў І.|загаловак=Жыльбер дэ Ланаа: фламадзец у Вялікім Княстве Літоўскім пачатку XVст.|выданне=Беларусь-Бельгія: Грамадска-культурнае ўзаемадзеянне: Матэрыялы Міжнароднага круглага стала|месца=Мн.|выдавецтва=Беларускі кнігазбор|год=2002|старонкі=47―52|старонак=152}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак= Путешествия и посольства господина Гилльбера де Ланнуа, кавалера золотого руна, владельца Санта, Виллерваля, Троншиена, Бомона, Вагени; в 1399–1550 годах|спасылка=http://www.vostlit.info/Texts/rus13/Lannoa/text3.phtml?id=6761|выданне=Записки Одесского общества истории и древностей, т. III|месца=Одесса|год=1853}}</ref>. == Краязнаўства Беларусі ў XVI стагоддзі == Каштоўнай краязнаўчай крыніцай служыць выдадзеная [[Віленская археаграфічная камісія|Віленскай археаграфічнай камісіяй]] пад рэдакцыяй дырэктара народных вучылішчаў К. І. Сніткі «Пісцовая кніга Пінскага і Клецкага княстваў, складзеная пінскім старостаю Станіславам Хвальчэўскім у 1552―1555 гг.» (Вільня, 1884). Па загадзе караля [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] пінскі і кобрынскі староста [[Лаўрын Война]] ў 1561―1566 гадах займаўся складаннем Пісцовай кнігі [[Староства (Вялікае Княства Літоўскае)|Пінскага староства]]. Гэта вылілася ў аб’ёмную працу, якая змяшчае розныя гісторыка-краязнаўчыя звесткі аб жыцці рэгіёна<ref>{{кніга|аўтар=Война Л.|загаловак=Писцовая книга бывшего Пинского староства, составленная по повелению короля Сигизмунда Августа в 1561―1566 годах Пинским и Кобринским старостою Лаврином Войною|спасылка=https://reslib.org/books/1147164|месца=Вильно|выдавецтва=Типография А. И. Зака|год=1874|том=1-2|старонак=453|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224094354/https://reslib.org/books/1147164|archive-date=24 снежня 2016}}</ref>. Рускі купец-паломнік {{нп3|Трыфан Карабейнікаў|Трыфан Карабейнікаў|ru|Коробейников, Трифон}} адправіўся ў 1593 годзе ў Канстанцінопаль і Палесціну. Праязджаючы Мінск, ён пакінуў у дзённіку запіс: ''«Городок Менск древяной худ, в ыном месте развалился, величиною с Вязму{{efn-ua|У Вязьме ў канцы XVI стагоддзя было каля 500 двароў|}}, а под ним река Сыслан{{efn-ua|[[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]|}} поменши реки Березыни, да пруды»''. Захаваліся ягоныя запісы і аб горадзе [[Слуцк]]у: ''«Городок Слутьцк невелик, поменши Коломны, древяной, а около городка острог на городовое дело, а в остроге торги да двор церков каменная да полаты каменные, да на посаде ратуша велика каменная, а порусски полата, а под нею подклет и погребы, а над погребы с надворья лавки, а над лавками сверху светлицы, а живёт в той палате коньстянтиновской жилец, их судья, а политовски ивоит, а посаду в Констянтинове с Ростов, а река под ним Случь»''. Піша Карабейнікаў таксама пра [[Барысаў]] і [[Орша|Оршу]]<ref>{{cite web|url=http://bibliotekar.ru/rus/83.htm|title=Хождение Трифона Коробейникова в Царьград|work=Русская история|publisher=Библиотекарь. Ру}}</ref>. Польскі гісторык XVI стагоддзя [[Мацей Стрыйкоўскі]] быў першым, хто зацікавіўся археалагічнымі старажытнасцямі Беларусі і Літвы. Займаючыся археалогіяй, па знойдзеных артэфактах ён спрабаваў вызначыць месцазнаходжанні паселішчаў і час іх існавання<ref>{{артыкул|аўтар=Старостина И. П.|загаловак= М. Стрыйковский о язычестве древних литовцев|спасылка= http://dgve.csu.ru/bibl/VEDS_1995.shtml|выданне= Восточная Европа в древности и средневековье. Язычество, христианство, церковь. Тезисы докладов|месца=М.|выдавецтва=Ин-т российской истории РАН|год=1995|старонкі=79―80|старонак=90}}</ref>. Яго цікавілі гарадзішчы, замкі, цэрквы. Стрыйкоўскі быў знаёмы з архівамі і бібліятэкамі [[Слуцкае княства|князёў слуцкіх]] і [[Ізяслаўскае княства|заслаўскіх]]. У [[Супрасльскі манастыр|Супрасльскім манастыры]] ён выявіў каля 200 рукапісаў. Вынікам яго краязнаўчай дзейнасці стала «[[Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсяе Русі]]» ({{Lang-pl|Kronika Polska, Litewska, Żmudzka i wszystkiej Rusi}}, 1582), якая расказвае пра падзеі ў Рэчы Паспалітай да 1581 года. Хроніка з’яўляецца творчай кампіляцыяй папярэдніх хронік [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]], [[Мацей Мяхоўскі|Мацея Мяхоўскага]] і іншых. Праца выкарыстоўвалася ў хроніках XVII―XVIII стст<ref>{{артыкул|аўтар=Улащик Н. Н.|загаловак= Белая и Черная Русь в «Кронике» Матвея Стрыйковского|выданне= Исследования по истории и историографии феодализма|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1982|старонкі=238―241}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Улащик Н. Н.|загаловак= Летописные источники Мацея Стрыйковского|спасылка=http://adverbum.org/ru/ulashchik-vvedenje-v-izuchenije|выданне= Введение в изучение белорусско-литовского летописания|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1985|старонкі=117|старонак=261}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Semianczuk A.|загаловак= Maciej Stryjkowski i jego wpływy na historiografię Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVII wieku|выданне= Senoji Lietuvos Literatūra|месца=Warszawa|год=2009|старонкі=243―271}}</ref>. [[File:Chronicle Stryjkowski.jpg|thumb|right|200px|Тытульны ліст «Хронікі…» Мацея Стрыйкоўскага]] [[File:Ruseckas-Stumbro medžioklė.jpg| left|thumb||[[Канут Русецкі]]. «Паляванне на зубра». 1844]] Італьянец [[Аляксандр Гваньіні]] з 1550-х гадоў служыў ротмістрам у войску ВКЛ. Магчыма, ён аўтар помніка гістарыяграфіі XVI стагоддзя, які стаў крыніцай для беларускіх і ўкраінскіх хронік ― «Апісанне Еўрапейскай Сарматыі» ({{Lang-la|Sarmatiae Europeae descriptio}}). Гэта першы твор, які пазнаёміў заходнееўрапейскага чытача з гісторыяй Вялікага Княства Літоўскага. Складзены на лацінскай мове ў першай палове 1570-х гадоў, ён расказвае пра Масковію, Польшчу, Літву і іншыя краіны, пра культуру і звычаі народаў (напрыклад, артыкул «Спосаб ворыва глебы і сяўбы на Белай Русі»). Апісаны горад Барысаў, замкі ў Оршы, Лагойску, [[Копысь|Копысі]]<ref>{{артыкул|аўтар=Чамярыцкі В.|загаловак=«Хроніка Еўрапейскай Сарматыі»|выданне= Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі|том=5|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1987|старонкі=455|старонак=703}}</ref>. У паэме беларускага паэта-лацініста [[Мікола Гусоўскі|Міколы Гусоўскага]] «[[Песня пра зубра]]» (1522) упершыню апісана беларуская прырода, дадзеная карціна палявання на зубра. На думку [[Уладзімір Андрэевіч Калеснік|У. А. Калесніка]], ''«Гусоўскі спадзяваўся ўвесці беларускае жыццё і гісторыю ў кантэкст гуманітарнай культуры Еўропы»''<ref>{{кніга|аўтар=Калеснік У.|загаловак=Зорны спеў|спасылка=http://www.rulit.me/author/kalesnik-uladzimir/zorny-speu-download-free-342229.html|месца=Мн.|выдавецтва=Мастацкая літаратура|год=1975|старонкі=86|старонак=158}}</ref>. З 1581 года польскі гісторык-кальвініст [[Ян Ласіцкі]] жыў у Вільні, настаўнічаў у сям’і [[кашталян]]а мінскага [[Ян Янавіч Глябовіч|Яна Глябовіча]], затым пасяліўся ў Заслаўі. Вынікам назіранняў за жыццём Вільні, Заслаўя і [[Радашковічы|Радашковіч]] стала яго праца «Пра рэлігію, ахвярапрынашэнне, вясельныя, пахавальныя абрады русінаў, маскавітаў і татараў…» ({{Lang-la|De Russorum, Moscovitarum et Tartarorum religione, sacrificiis, nuotiarum funerum ritu}}, 1582), дзе аўтар расказвае пра вопратку, ежу і абрады беларусаў, будынкі Вільні і Полацка. Пасмяротна выйшла яго праца «Пра багоў жамойтаў, іншых сарматаў і несапраўдных хрысціян» ({{Lang-la|De diis Samogitarum, caeterorumque Sarmatarum...}}, Базель, 1615), дзе ўтрымліваюцца першыя звесткі аб паганскіх вераваннях Літвы<ref>{{cite web|url=http://vkl.by/articles/2164|title=Ян Ласіцкі|author=Алесь Белы.|publisher=Электронная энциклопедия «Вялікае Княства Літовскае»}}</ref>. Успаміны аўстрыйскага дыпламата [[Сігізмунд Герберштэйн|Сігізмунда Герберштэйна]] «Запіскі пра Масковію» былі напісаны пасля яго службовых паездак у Маскву і Ноўгарад у 1516―1517 і 1526―1527 гадах. У главе «Пра Літву» ён кажа пра багацце рэк, азёр і балот, пра нядобры клімат, падрабязна апісвае зуброў. Сацыяльны ўклад Вялікага Княства Літоўскага, відавочна, выклікае ў яго непрыманне: {{цытата|«Народ прыгнечаны цяжкім рабствам, бо кожны, у суправаджэнні натоўпу слуг, які валодае ўладай, увайшоўшы ў жыллё селяніна, можа беспакарана тварыць, што яму заўгодна, рабаваць і забіраць неабходныя ў жыццёвым побыце рэчы (з ежы, і ўсё, што заманецца) і нават жорстка збіваць селяніна, калі той раптам адмовіцца аддаваць. Таму вёскі размяшчаюцца ўдалечыні ад дарог. Сялянам падданым без падарункаў зачынены шлях да гаспадароў, якую б яны ні мелі да іх справу. А калі іх і дапусцяць, то ўсё роўна адсылаюць да службовых асоб і начальнікаў. І калі тыя не атрымаюць дароў, то не вырашаць і не пастановяць нічога добрага... Гэты парадак існуе не толькі для простага люду, але і для бедных дваран, калі яны хочуць дамагчыся чаго-небудзь ад вяльможаў. Я сам чуў, як адзін вышэйшы чыноўнік пры маладым каралі сказаў наступнае: „У Літве кожнае слова — золата“. Гэта значыць: нікога не выслухаюць і нікому не дапамогуць без грошай...»<ref>{{кніга|аўтар= Белазаровіч В. А.|загаловак=Гістарыяграфія гісторыі Беларусі: вучэбны дапаможнік|месца=Гродно|выдавецтва= Гродзенскі дзярж. ун-т імя Я. Купалы|год=2006|старонкі=42|старонак=345|isbn=985-417-858-7}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Сигизмунд Герберштейн|загаловак= Записки о Московии|спасылка=http://www.vostlit.info/Texts/rus8/Gerberstein/frametext8.htm|месца=М.|выдавецтва=МГУ|год=1988|старонак=430}}</ref>|}}. == Краязнаўства Беларусі ў XVII стагоддзі == [[Файл:Historiae Lithuanae.jpg|міні|180px|Тытульны аркуш «Historiae Lithuanae pars prior, de rebus Lithuanorum ante susceptam Christianam religionem conjunctionemque… cum regno Poloniae» (Данцыг, 1650)]] Аўстрыйскі пасланнік [[Аўгусцін Меерберг]] пісаў у справаздачы «Падарожжа ў Масковію»: {{пачатак цытаты}}«Зрабіўшы яшчэ 70 вёрст па лясістай пустыні, 5 кастрычніка мы прыбылі ў Менск, галоўны горад Менскага ваяводства, які размешчаны на пагорках і рацэ і ўдастоены гонару мець вярхоўны суд для ўсёй Літвы, акрамя Вільні, кожныя тры гады па чарзе з новагародскім. Сумным позіркам мы глядзелі на спусташэнне, учыненае гэтаму гораду маскавіцянамі {{efn-ua|Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|Вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654―1667 гг.]] горад быў захоплены і разбураны, засталіся толькі дзве тысячы жыхароў і 300 дамоў}}. Далучаныя базыльяне, дамініканцы, бернардынцы пачалі ўжо там папраўляць свае разбураныя, святыя мясціны і цэрквы з дапамогай міласцяў набожных людзей. Айцы езуіцкай супольнасці таксама рыхтаваліся пакласці пачатак там свайго калегіума»''<ref>{{кніга|аўтар=Августин Мейерберг.|загаловак=Путешествие в Московию барона Августина Майерберга и Горация Вильгельма Кальвуччи, послов Августейшего Римского Императора Леопольда к Царю и Великому Князю Алексею Михайловичу в 1661 году, описанное самим бароном Майербергом|спасылка=http://www.runivers.ru/lib/book4754/58863/|месца=М.|выдавецтва=Университетская типография|год=1874|старонак=260|archive-date=30 верасня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930161052/https://runivers.ru/lib/book4754/58863/}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Тяпкова А. И.|загаловак=Местечки Беларуси в записках иностранных путешественников XVI―XIX вв.|выданне=Вестник Могилёвского государственного университета им. А. А. Кулешова. Серия А. Гуманитарные науки|месца=Мн.|выдавецтва=МГУ|год=2014|нумар=1(43)|старонкі=76―84|issn=2073-8315}}</ref> {{канец цытаты}}. Чэх Бернгард Танер у складзе польскай амбасады ездзіў у Маскву. Ягоныя нататкі паведамляюць аб становішчы Мінска ў 1678 годзе: {{пачатак цытаты}} Гэта — горад вялікі, шырока раскінуўся па ўзгорках і далінах. Ён пацярпеў ад масквіцян, якія ператварылі яго амаль у разваліны; але з цягам часу ён стаў прымаць лепшы выгляд: манастыры [[Касцёл Святога Тамаша Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|дамініканцаў]] і [[Касцёл Святога Антонія Падуанскага і кляштар францысканцаў (Мінск)|францысканцаў]], калегія айцоў братэрства Ісусавага, якім пачатак ужо пакладзены, зноў нададуць гораду немалую красу. Ды неблагія і вельмі шматлікія царквы схізматыкаў{{efn-ua|праваслаўных}} і цяпер робяць горад прыгожым. Пасля схізматыкаў — усяго больш тут жыдоў з іх сінагогамі. Уносячы заўсёды акуратна магнатам велізарныя падаткі і будучы праз гэта ім вельмі карысныя, яны валодаюць і немалою свабодай. Галоўнае ўпрыгожванне плошчы — ратуша, якая стаіць у сярэдзіне, акружаная мноствам крам. Лад жыцця і адзенне, асабліва жаночы ўбор, цэрквы, параўнальна з іншымі больш прыглядныя, упрыгожаныя пры ўваходзе карцінамі, якія паказваюць на заможнасць гараджан. Панам сваім горад прызнае Яна Казіміра Сапегу, ваяводу полацкага, прызначанага ў той час паслом ад Вялікага Княства Літоўскага. У яго жыллё, пабудаванае на гары і забяспечанае ўсім неабходным, за яго адсутнасцю нас не пусцілі; мы спыніліся ў горадзе, дзе жыхары прынялі нас гасцінна, удосталь частавалі мёдам, півам і іншымі прынашэннямі…" {{канец цытаты|<ref>{{cite web|author =Ивакин И.|url =http://historydoc.edu.ru/catalog.asp?cat_ob_no=13299&ob_no=13300|title =Коллекция: исторические документы. Бернгард Леопольд Франтишек Таннер. Вторая половина XVII в. Биографическая справка|publisher =Российский образовательный портал|archive-url =https://archive.today/20160328014408/http://historydoc.edu.ru/catalog.asp?cat_ob_no=13299&ob_no=13300|archive-date =28 сакавіка 2016}}</ref>.}} Два гады падарожжаў маскоўскага стольніка [[Пётр Андрэевіч Талстой|П. А. Талстога]], апісаныя ім у дзённіку, захоўваюць апісанне Мінска станам на 1697 год: {{пачатак цытаты}} Горад мае каля сябе земляны вал. У ім жыве староста [[Крыштаф Станіслаў Завіша|пан Завіша]]; у маю бытнасць у Менску ён не быў, а быў у той час у сваёй маетнасці. Дом ягоны ў Менску ў замку, будынак драўляны… У Менску ж ёсць дом вялікі з каменным будынкам пана Глябовіча: стаіць пусты, жыхароў у ім нікога няма. Горад Менск менш за Магілёў у многім; будынкаў каменных у Менску нямала… У Менску ёсць шмат дамоў з каменнымі будынкамі; і ў радах, дзе гандлююць, крамы каменныя і тавараў ёсць нямала. У Менску ёсць манастыр набожнай грэчаскай веры ў імя святых апосталаў Пятра і Паўла. У тым манастыры [[Сабор Святых апосталаў Пятра і Паўла (Мінск)|царква]] каменная вялікая, ладнага будынку, падобная да магілёўскай саборнай царквы Брацкага манастыра… Скрозь Менск цячэ рака Віславіца невялікая, на ёй ёсць млын на чатырох камянях, і праз тую раку мост ладны, драўляны… Быў я ў [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар бернардзінак (Мінск)|кляштары ў панен бернардзінак]] і ў панен [[Касцёл Святога Войцеха і кляштар бенедыкцінак (Мінск)|бенедыкцянак]]. Дзяўчаты бернадынкі ходзяць у чорным, на голым целе носяць замест кашуль валасяніцы тоўстыя і падпаясаныя яны вяроўкамі з вузламі, ступаюць заўсёды босымі нагамі, у касцёл уваходзяць таемнай лесвіцай, уладкаванай у сцяне, і стаяць на хорах, гледзячы ў касцёл малымі скважынамі скрозь рашоткі, каб іх людзі не бачылі… Бенедыкцінкі ходзяць у белых вопратках і носяць на галовах белыя ўборы ж, зело ладна прыбіраюцца; а ў касцёл уваходзяць таксама сцяною таемна і стаяць у патаемных месцах, каб нікім былі бачаны… {{канец цытаты|<ref>{{кніга|аўтар=Толстой П. А.|загаловак=Путешествие стольника П. А. Толстого по Европе. 1697―1699.|спасылка=http://www.istmira.com/istnovvr/puteshestvie-stolnika-p-a-tolstogo-po-evrope-1697-|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1992|старонак=387|archive-url=https://web.archive.org/web/20150317055726/http://www.istmira.com/istnovvr/puteshestvie-stolnika-p-a-tolstogo-po-evrope-1697-/|archive-date=17 сакавіка 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150317055726/http://www.istmira.com/istnovvr/puteshestvie-stolnika-p-a-tolstogo-po-evrope-1697-/|archivedate=17 сакавіка 2015}}</ref>.}} У 1698 годзе ў Масковію праз Беларусь ехаў сакратар аўстрыйскага пасольства [[Ёган Корб]]. Цікавыя яго назіранні за жыццём манастыроў: {{пачатак цытаты}} У Ашмянах, мястэчку, якое належыць Сапегу, здабылі мы канец нашым працам, у надзеі назаўтра мець лепшую дарогу. Каля двара, дзе мы спыніліся, быў манастыр дамініканцаў; каля чатырох гадзін папаўдні з яго паказалася працэсія; так як гэта было ў Вялікі пост, то ўдзельнікі яе няшчадна секлі сябе бізунамі. Разам з іншымі і мы праспявалі малітву ў гонар Найсвяцейшай Панны Марыі. Затым у манастыры была сказаная на польскай мове пропаведзь, праспяваная песня аб пакутах Гасподніх і, у заключэнне, зайгралі на аргане. Пад гукі гэтага інструмента народ зноў стаў бічаваць сябе…". «У Менску была дзёнка. Абедню мы адслужылі ў езуітаў. Нам казалі, што тутэйшы езуіцкі калегіум не мае дастатковых фундушаў, пры ўсім тым, аднак жа, у ім жыве 12 манахаў. Базыльяне, бернардынцы і босыя таксама жывуць бедна. Адзін толькі касцёл дамініканцаў прыбраны лепей за іншых. Менск, некалі багаты і слаўны горад, даведзены гады тры таму назад моцным пажарам да поўнага заняпаду. У ім было раней шмат купцоў, цяпер жа не больш за два, ды і тыя з цяжкасцю ўтрымліваюць сябе і падтрымліваюць нікчэмны гандаль. На хорах францысканскага манастыра спявалі толькі два манахі, па гэтым можна судзіць аб іх малалікасці і беднасці…». «Мы прыбылі ў Смалявічы. Заезны двор утрымлівае тут яўрэй, і ў карчме было так брудна, што мы вырашылі адкласці святкаванне да месца нашага абеду — гарадка, які называецца аднымі Жодзін, а іншымі — Багуслаў. Але і тут карчма належыць яўрэю, таму набажэнства не было зусім». «Каля трох гадзін, пасля абеду, прыехалі мы ў горад Горкі, вельмі доўгі і заселены яўрэямі. Начавалі мы ў яўрэяў. У пакоях была яшчэ якая-ніякая чысціня, але спаўшыя ў адрынах знайшлі там гадасць, якая даводзіла іх да млосці {{канец цытаты|<ref>{{артыкул|загаловак= Дневник Иоганна Георга Корба во время посольства Лепольда I в Московское царство|спасылка=http://www.sedmitza.ru/lib/text/439160/|выданне=Рождение империи|месца=М.|выдавецтва=Фонд Сергея Дубового|год=1997|старонак=544|isbn=5-89486-003-2}}</ref>.}} Польскі езуіт, доктар тэалогіі [[Альберт Віюк-Каяловіч]] добра ведаў жыццё Вялікага Княства Літоўскага, выкладаў у калегіуме [[Брэст]]а і [[Слонім]]а. Вынікам яго прац з’явіліся „Гербоўнік рыцарства Вялікага Княства Літоўскага“ і „Гісторыя Літвы“, ― у апошняй Каяловіч паспрабаваў растлумачыць сутнасць сялянскіх хваляванняў у ВКЛ<ref>{{артыкул|аўтар= Eugenija Ulčinaitė.|загаловак= Jėzuitiškoji tarnavimo dievui doktrina Alberto Vijūko-Kojalavičiaus raštuose|спасылка=http://www.llti.lt/failai/SLL27_Str_Ulcinaite.pdf|выданне= Senoji Lietuvos literatūra. Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas|месца=Vilnius|выдавецтва= Vilniaus universitetas|год=2009|том=27|issn=1822-3656}}</ref>. == Краязнаўства Беларусі ў XVIII стагоддзі == [[Файл:Lepechin.jpg|thumb|left|Тытульны ліст кнігі І. І. Ляпёхіна]] Каштоўнай краязнаўчай крыніцай першай паловы XVII ст. з’яўляецца «Інвентар Эканоміі Берасцейска-Кобрынскага графства Флемінга генерала артылерыі 1743 г.» з ілюстрацыямі А. Даманскага. У 1745―1747 гадах у [[Люблін]]е выпушчаны двухтомнік «Svada Latina…» (Typographia S. R. M. Collegii S. J., 1747, р. 1624), які ўключаў статыстыку, лісты, панегірыкі, розныя надпісы і інш. Шмат дакументаў адносілася да дынастыі [[Сапегі|Сапегаў]]. Зборнік склаў сакратар пінскага дыстрыкту [[Марыяне|ордэна марыянаў]] Я. Д. Астроўскі пры ўдзеле [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлера вялікага літоўскага]] [[Ян Фрыдэрык Сапега|Яна Сапегі]]<ref>{{кніга|загаловак= Сборник библиографических материалов для географии, истории, истории права, статистики и этнографии Литвы с приложением списка литовских и древнепрусских книг с 1553 по 1903 г. Сост. С. Балтрамайтис|спасылка=http://www.runivers.ru/lib/book4329/52950/|месца=СПб.|выдавецтва=Тип. В. Безобразова|год=1904|старонак=857}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Шумейка М. Ф.|загаловак=Станаўленне і развіццё беларускай археаграфіі ў першай палове XIX ст.|спасылка=http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash01_2000.pdf|выданне=Беларускі археаграфічны штогоднік|месца=Мн.|выдавецтва=Беларускі навукова-даследчы інстытут дакументазнаўства і архіўнай справы|год=2000|нумар=1|старонкі=19―40|старонак=266|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605102849/http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash01_2000.pdf|archive-date=5 чэрвеня 2020}}</ref>. [[Файл:Poleszuk XVIII cn.png|thumb|150px|А. Рыгельман. Сялянні-паляшук. Другая палова XVIII ст.]] Першым беларускім археолагам можна лічыць [[Кашталяны полацкія|кашталяна полацкага]] [[Роберт Бжастоўскі|Роберта Бжастоўскага]]. У сваёй сядзібе [[Мосар]] каля [[Глыбокае|Глыбокага]] ён распачаў спробы раскопак курганнага [[могільнік]]а пачатку XI стагоддзя. Знойдзеныя [[Артэфакт (археалогія)|артэфакты]] ― званочкі на раменьчыку ― ён адаслаў у 1790 годзе каралю Рэчы Паспалітай [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіславу Аўгусту Панятоўскаму]], які прыняў падарунак вельмі добразычліва<ref>{{артыкул|аўтар=W. Mienicki.|загаловак= Wykopalisko w Mossarzu w końcu XVIII stulecia. Z korespondencyi króla Stanislawa Augusta z Robertem Brzostowskim, cześnikiem Wielkiego Ksie,stwa Litewskiego|спасылка=http://mbc.malopolska.pl/dlibra/plain-content?id=18344|выданне= [[Wiadomości numizmatyczno-archeologiczne]]|месца= Kraków|выдавецтва=Towarzystwo Numizmatyczno-Archeologiczne|год=1892|том=1-2|старонкі=285―289}}</ref>. Праз 20 гадоў раскопкамі курганоў-[[валатоўка|валатовак]] на [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідчыне]] займаўся ваенны інжынер [[Тэадор Нарбут]], які выдаў аматарскае даследаванне «Пра курганы»<ref>{{cite web|url=http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/narbut_t/Теадор_Нарбут._Шавры.html|title=Тэадор Нарбут. Шавры|author=Кастусь Тарасаў.|date=25 траўня 2010|publisher=Pawet}}</ref>. [[Ігнацій Кульчынскі]] ў 1736―1747 гадах быў [[архімандрыт]]ам гродзенскага [[Барысаглебскі Каложскі манастыр (Гродна)|Барысаглебскага (Каложскага) манастыра]]. Даследаваў гісторыю [[Жыровічы|Жыровічаў]], гродзенскай [[Барысаглебская царква (Гродна)|Барысаглебскай царквы]], напісаў «Хроніку ігуменаў, архімандрытаў, царкоўных старастаў і заступнікаў Гродзенскага Каложскага манастыра», на аснове дакументаў манастырскага архіва сістэматызаваў і выдаў у 1738 годзе «Інвентар Гродзенскага Каложскага базыльянскага манастыра». Пісаў на латыні і па-польску<ref>{{артыкул|аўтар=Алексеев Л. С.|загаловак=Игнатий Кульчинский — первый исследователь белорусских древностей|спасылка=http://historylib.org/historybooks/B—A—Timoshchuk-Drevnosti-slavyan-i-Rusi/19|выданне=Археалогія і краязнаўства Беларусі. XVI ст.―30-е гады XX ст.|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=1996|старонкі=14―15|старонак=206|isbn=985-08-0007-0}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Сістэматычнае навуковае даследаванне Беларусі пачалося пасля яе далучэння да Расійскай імперыі. У Беларусь і Прыбалтыку ў 1773 годзе Акадэміяй навук накіроўваецца экспедыцыя {{нп3|Іван Іванавіч Ляпёхін|І. І. Ляпёхіна|ru|Лепёхин, Иван Иванович}}, якая апісала беларускую прыроду і сабрала [[гербарый]] для Батанічнага саду Пецярбургскай Акадэміі навук. Удзельнік экспедыцыі, будучы акадэмік [[Мікалай Якаўлевіч Азерацкоўскі|М. Я. Азерацкоўскі]], акрамя прыродазнаўчай працы, збіраў матэрыялы мясцовага сялянскага побыту і сельскай гаспадаркі<ref>{{артыкул|аўтар=Таранович В. П.|загаловак= Экспедиция академика И. И. Лепехина в Белоруссию и Лифляндию в 1773 г.|спасылка=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/XVIII/1760-1780/Lepechin_I_I/pred3.htm|выданне=Труды Института истории науки и техники|месца=М.|выдавецтва=АН СССР|год=1935|том=5|старонкі=535―568|старонак=625}}</ref>. У 1780 годзе імператрыца [[Кацярына II]] распачала падарожжа ў беларускія землі. У губернскія і павятовыя гарады была папярэдне накіравана анкета з 16 пытаннямі: як ажыццяўляліся «Установы для кіравання губерняў Усерасійскай імперыі» і ў якім стане фінансава-эканамічнае становішча губерняў і паветаў. Таксама было прапанавана выказаць свае меркаванні аб патрэбах і недахопах. Імператрыца пазнаёмілася з ходам рэформаў, станам прамысловасці і гандлю, укладам жыцця насельніцтва. Шлях Кацярыны II адзначыўся багатымі ахвяраваннямі на адкрыццё школ, добраўпарадкаванне праваслаўных храмаў і манастыроў, будаўніцтва ўстаноў. Пазней Акадэміяй навук была выпушчаная кніга [http://files.knihi.com/Knihi/Store1/other/Topograficheskie_primechania_na_znatneyshie_mesta_puteshestvia_Ee_Imperatorskogo_Velichestva_v_Belorusskie_namestnichestva_-_1780.pdf «Тапаграфічныя заўвагі на самыя знакамітыя месцы падарожжа Яе Імператарскай Вялікасці ў Беларускія намесніцтвы»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191210025145/http://files.knihi.com/Knihi/Store1/other/Topograficheskie_primechania_na_znatneyshie_mesta_puteshestvia_Ee_Imperatorskogo_Velichestva_v_Belorusskie_namestnichestva_-_1780.pdf |date=10 снежня 2019 }} з гісторыяй і станам усходнебеларускіх тэрыторый, апісаннем гарадоў і мястэчак з іх замкамі, манастырамі і храмамі, колькасцю жыхароў і родам іх заняткаў"<ref>{{артыкул|аўтар=Романов Е.|загаловак=К пребыванию императрицы Екатерины II в Пропойске|выданне=Могилевская старина|месца=Могилев|год=1901|том=2|старонкі=69}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Брикнер А. Г.|загаловак= Путешествие императрицы Екатерины II в Могилев в 1780 году|выданне=Русский вестник|месца=М.|год=1881|том=154 (8-9)|старонкі=459-509, 311-367}}</ref>. Аўтар «Батанічнага слоўніка», прысвечанага Кацярыне II, генерал-маёр [[Андрэй Казіміравіч Меер|А. К. Меер]] у 1786 годзе падрыхтаваў «Апісанне Крычаўскага графства або былога староства Г. А. Пацёмкіна, у ста вёрстах ад Дуброўны, паміж Смаленскаю і Магілёўскаю губернямі. 1786 г.», дзе расказаў аб прыродзе, побыце і матэрыяльнай культуры жыхароў сучасных [[Крычаўскі раён|Крычаўскага]], [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкага]], [[Хоцімскі раён|Хоцімскага]], [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкага]] і [[Краснапольскі раён|Краснапольскага раёнаў]] Беларусі. Рукапіс знаходзіцца ў [[Казанскі ўніверсітэт|Казанскім універсітэце]]. Апублікавана ў 1901 годзе з скарачэннямі [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Е. Р. Раманавым]] у «[[Магілёўская даўніна|Магілёўскай даўніне]]», 1901, вып. 2<ref>{{cite web|url=http://lib.pushkinskijdom.ru/Default.aspx?tabid=1019|title=Меер Александр Казимирович|author=Лаппо-Данилевский К. Ю.|date=2010 |work=Словарь русских писателей XVIII века|publisher=Институт русской литературы (Пушкинский Дом)}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Андрэй Крыжэвіч.|загаловак=У пошуках святой крыніцы|спасылка=http://bfk.by/?p=3021|выданне=Краязнаўчая газета|месца=Мн.|год=2016|нумар=5 лютага}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Меер дзяліўся ўражаннямі ад мясцовага кірмаша: ''«Крычаўскія мяшчане гандлявалі жалезам, соллю, тытунём, пянькой, рыбай, зернем…»''. Прыезджыя рыжскія і гданьскія купцы прывозілі ''«розныя суконныя паркалёвыя і шаўковыя тавары, напоі, поўсць, шапкі, запрэжкі, рукавіцы, хусткі, батыст, галандскае і простае палатно і многія дробязі, якія ўжываюцца мясцовымі мяшчанамі і сялянамі. З Масквы прывозяцца ў асноўным жалеза, чыгун і медзь, а з Маларосіі розная рыба, асабліва сула, данскія карпы, або сазаны, судакі, ці, па-мясцоваму, калодкі, і многія іншыя салёныя і вараныя рыбы, таксама і тытунь»''. Меер пісаў, што большасць сялян ''«… сутнасць бедныя. І некаторыя з іх не толькі з мякінай змешанага хлеба не маюць, але і … таўкуць вымачанае ў вадзе гнілое дубовае з сярэдзіны дрэва і пякуць з гэтага з прыбыткам мукі..»''. Адзначае Меер асаблівасць гаворкі мясцовых жыхароў: ''«Я думаю, што не брыдка будзе, калі я згадаю тут пра тую гаворку, якім усе (?) крычаўскія мяшчане, краўцы, шаўцы і іншых мастэрстваў людзі, а асабліва тыя, што жывуць каля польскай мяжы карэлы (не ад карэлаў, а ад рабаванняў сваіх так названыя сяляне) паміж сабою размаўляюць. Гэта гаворка падобна да шматлікіх расійскіх, а асабліва суздальскаму, уведзена ва ўжытак марным і ў распусце і п’янству жывучым… гэта каб зручней абкрадваць і махляваць маглі. Яно не заснавана ні на якіх правілах і акрамя мноства адвольна выдуманых, складаецца яшчэ з пераламаных нямецкіх і лацінскіх слоў. Такая гаворка, што ўжываецца паміж імі, завецца тут атверніцкаю або адврашчонаю»''. [[Атверніца]]й называецца вёска каля Магілёва, якая дала назву атверніцкаму жаргону, які складаўся не столькі з чужаземных слоў, колькі слоў роднай мовы, але з «атварочваннем» складоў, іх перастановай і заменай і ўстаўкай розных часціц (ку, хер, шаце і інш.). Меер прыводзіць некалькі слоў і выразаў гэтай мовы: ''«Еперь укаврюка чуху — крадзі ў спадара футру; хлізь у хаз, а то Сяргей смакшуніць — ідзі ў хату, а то дожджык замочыць; клева кургае — добра спявае; манек хімшае — мой брат хварэе; клёва капені па лаўдзе — добранька стукні яго па галаве»'' і г. д. Гэты жаргон, магчыма, быў прынесены ў [[Смутны час]] у Маскву беларусамі, якія былі ў польскім войску<ref>{{артыкул|аўтар=Романов Е. Р.|загаловак= Очерк быта нищих Могилёвской губернии и их условный язык|выданне=Этнографическое обозрение|месца=М.|год=1890|нумар=4|старонкі=126}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Рябичкина Г. В.|загаловак= Теоретическая концепция В. Д. Бондалетова: к проблеме анализа условно-профессиональных языков|спасылка=http://www.gramota.net/materials/1/2009/2-3/56.html|выданне=Альманах современной науки и образования|месца=Тамбов|выдавецтва=Грамота|год=2009|нумар=2|старонкі=147―151|issn=1993-5552}}</ref>. == Краязнаўства Беларусі ў XIX стагоддзі == [[Файл:Horadnia-Maračoŭščyna, Antoni Tyzenhaus. Горадня-Марачоўшчына, Антоні Тызэнгаўз (J. Alšeŭski, 1905).jpg|thumb|left|300px|Атоні Тызенгаўз.]] [[Падскарбі надворны літоўскі]] [[Антоні Тызенгаўз]] кіраваў [[Гродзенская каралеўская эканомія|Гродзенскай каралеўскай эканоміяй]] у Вялікім Княстве Літоўскім. Ён арганізаваў у Гродне «кабінет натуральнай гісторыі», дзе сабраў больш за дзесяць тысяч экспанатаў ― мінералаў, старажытных закамянеласцяў і інш. Яго пляменнік [[Канстанцін Ігнатавіч Тызенгаўз|Канстанцін Тызенгаўз]], які захапляўся птушкамі, у [[Паставы|Паставах]] стварыў вялікі арніталагічны музей з выдатнай калекцыяй: каля трох тысяч пудзілаў птушак і некалькі сотняў птушыных яек. Упершыню адкрыў і апісаў гнездаванні ў Беларусі шэрагу відаў птушак, выдаў працы «Асновы арніталогіі, навукі аб птушках», «Агульная арніталогія, або апісанне птушак усіх частак Свету», «Каталог птушак і млекакормячых ВКЛ і Каралеўства Польскага», склаў ілюстраваныя табліцы да кнігі [[Уладзіслаў Казіміравіч Тачаноўскі|У. К. Тачаноўскага]] «Заалогія польскіх птушак». У 1856 годзе яго сын Рэйнальд Тызенгаўз перадаў экспанаты ў новы музей [[Віленская археалагічная камісія|Віленскай археалагічнай камісіі]]<ref>{{артыкул|аўтар= Вінчэўскі Дз. Я., Вінчэўскі А. Я.|загаловак= Канстанцін Тызенгаўз (1786―1853) – патрыёт і заснавальнік беларускай арніталогіі|спасылка=http://birdwatch.by/news/4023|выданне= Маэрыялы VII міжнароднай навукова-практычнай канфярэнцыі «Актуальныя праблемы экалогіі», Гродна 2010|год=2011|старонкі=3―5}}</ref>. Двойчы (1819, 1821) пабываў у Беларусі адзін са стваральнікаў Рускага геаграфічнага таварыства, вядомы вучоны [[Пётр Іванавіч Кёпен|П. І. Кёпен]]. Вынікам яго паездак з’явіліся тры гісторыка-краязнаўчыя працы<ref>{{кніга|аўтар=Кёппен П. И.|загаловак=О Рогволодовом камне и Двинских записях|месца=СПб.|год=1855|старонак=70}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Кёппен П. И.|загаловак= О происхождении, языке и литературе литовских народов: [Со включением краткого обозрения Литовской истории до XVI в.]|спасылка=http://dlib.rsl.ru/01003557971|месца=СПб.|выдавецтва=Тип. К. Крайя|год=1827|старонак=108}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Кёппен П. И.|загаловак=Новые сведения о численности и обиталищах литовского племени|месца=СПб.|год=1851|старонак=18}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Алексеев Л. В.|загаловак=Путешествие в Беларусь П. И. Кёппена|спасылка=http://adverbum.org/ru/alekseev-arheologija|выданне=Археология и краеведение Беларуси. XVI в.―30-е годы XX в.|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=1996|старонкі=38―41|старонак=206|isbn=985-08-0007-0}}</ref>. Двойчы наведаў Беларусь акадэмік, заснавальнік рускай мінералагічнай школы [[Васіль Міхайлавіч Севяргін|В. М. Севяргін]]. Уражанне ад убачанага ён адлюстраваў у «Запісках падарожжа па заходніх правінцыях Расійскай дзяржавы…» (1803) і «Працягу запісак…» (1804). У іх змешчаны звесткі пра беларускія гарады, стан эканомікі, даецца аналіз глебы і мінералаў; у канцы першай кнігі ― «Роспіс раслінам, якія растуць у ваколіцах г. Гродна»<ref>{{кніга|аўтар=Севергин В. М.|загаловак= Записки путешествия по западным провинциям Российского государства, или минералогические, хозяйственные и другие примечания, учиненные во время проезда через оные в 1802–1803 гг.|спасылка=http://e-heritage.ru/ras/view/publication/general.html?id=42051638|месца=СПб.|выдавецтва=Императорская Академия наук|год=1804|старонак=408}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Кузняева С. А.|загаловак=Севяргін Васіль Міхайлавіч|выданне=Этнаграфія Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=456 |старонак=580|isbn=5-85700-014-9}}</ref>. Граф [[Мікалай Пятровіч Румянцаў|М. П. Румянцаў]], які пасяліўся ў Гомелі, арганізаваў экспедыцыі па выяўленню археалагічных рэдкасцяў, стварыў у сваім замку хатні музей. Дзякуючы яму ў полацкім манастыры было знойдзена [[Дабрылава Евангелле]] 1164 года, на Гродзеншчыне ― [[Супрасльскі летапіс]] і архіў [[Сапегі|Сапегаў]]. З гісторыкаў і археографаў Румянцаў арганізаваў гурток, які пасля атрымаў назву Румянцаўскага. Мэтай гуртка сталі пошук дакументальных помнікаў гісторыі ў архівах і бібліятэках і іх друкаванне<ref>{{артыкул|аўтар=Клепікаў М.|загаловак=Румянцаўскі гурток і ахова помнікаў гісторыі і культуры ў Беларусі|выданне=Беларускі гістарычны часопіс|месца=Мн.|год=2003|нумар=1|старонкі=60―66}}</ref>. У пошуку дакументаў Румянцаву ў Беларусі дапамагалі прафесары [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] [[Міхаіл Кірылавіч Баброўскі|М. К. Баброўскі]], [[Іван Мікалаевіч Лабойка|І. М. Лабойка]], [[Ігнат Мікалаевіч Даніловіч|І. М. Даніловіч]]<ref>{{артыкул|аўтар=Доўнар Т. І.|загаловак=Даніловіч Ігнат Мікалаевіч|выданне=Мысліцелі і асветнікі Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1995|старонкі=411―412|старонак=672|isbn=985-11-0016-1}}</ref>, [[Іаахім Лялевель|І. Лялевель]]<ref>{{кніга|аўтар=Кеневіч С.|загаловак=Лелевель|спасылка=http://pawet.net/library/history/bel_history/_books/pollel/%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B5%D1%84%D0%B0%D0%BD._%D0%9B%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D1%8C.html|месца=М.|выдавецтва=Молодая гвардия|год=1970|старонак=192}}</ref>, архіварыус грэка-уніяцкай полацкай духоўнай кансісторыі І. Кунцэвіч, [[архімандрыт]] І. Шулакевіч, наглядчык полацкіх павятовых вучылішчаў А. М. Дарашкевіч, служачы полацкага павятовага казначэйства І. Сышчанка, перакладчык магілёўскага магістрацкага суда [[Мікалай Рыгоравіч Гартынскі|М. Р. Гартынскі]]<ref>{{кніга|аўтар=Козлов В. П.|загаловак= Колумбы российских древностей|спасылка=http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000156/index.shtml|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1981|старонкі=8|старонак=168}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Каупуж А.|загаловак=Некоторые дополнительные сведения о виленских деятелях культуры начала XIX века в письмах профессора русской словесности Виленского университета И. Н. Лобойко|выданне=Lietuvos TSR aukstuju mokyklu moksliniai darbai. Literatura|месца=Vilnius|год=1963|том=10|старонкі=207}}</ref>. У 1817 годзе І. М. Лабойка параіў Румянцаву ажыццявіць ''«крытычнае апісанне ўсіх унутраных і замежных крыніц, якія адносяцца да айчыннай гісторыі»'', у тым ліку археалагічныя помнікі, народныя легенды, казкі, міфалогію і г. д. Да 1836 года ім апісаны 132 рукапісы з бібліятэкі закрытага да таго часу Віленскага ўніверсітэта, рукапісы былі перададзеныя ў Імператарскую публічную бібліятэку ў Санкт-Пецярбург<ref>{{артыкул|аўтар=Каупуж А.|загаловак=Вклад И. Н. Лобойко в развитие русско-польско-литовских культурных связей в первой четверти XIX в.|спасылка=http://baltnexus.lt/uploads/publikacijos/Kalbotyra/Kalbotyra%20VII/07_06_A.%20Kaupu%C5%BE.pdf|выданне=Lietuvos TSR aukstuju mokyklu moksliniai darbai. Kalbotyra|месца=Vilnius|год=1963|том=7|старонкі=50―60}}</ref>. Доктар багаслоўя М. К. Баброўскі яшчэ гімназістам зацікавіўся бібліятэкай і архівам беластоцкага Супрасльскага манастыра, дзе ў 1822 годзе знайшоў і даследаваў [[Супрасльскі рукапіс|Супрасльскі зборнік]], адзін са значных царкоўнаславянскіх помнікаў<ref>{{артыкул|аўтар=Щавинская Л. Л.|загаловак=Н. П. Румянцев и начало белорусоведческих исследований: Деятельность профессора М. К. Бобровского|выданне=Библиотечная Ассамблея Евразии. Информационный бюллетень|месца=М.|выдавецтва=Российская государственная библиотека|год=2000|том=12|старонкі=52―61|старонак=80}}</ref>. Некаторыя дакументы, якія тычацца беларускіх земляў, член румянцаўскага гуртка гомельскі [[протаіерэй]] [[Іван Іванавіч Грыгаровіч|І. І. Грыгаровіч]] аб’яднаў у том «Беларускі архіў старажытных грамат». Грыгаровічам было абследавана больш за 30 дзяржаўных, прыватных і царкоўных архіваў, складзена некалькі тысяч копій дакументаў. Ён жа склаў «Слоўнік западнарускага прыслоў’я». Пад беларускім прыслоўем румянцаўскі гурток разумеў не мясцовую народную мову, а старабеларускія і стараўкраінскія дыялекты, на аснове якіх утварыліся сучасныя літаратурныя беларуская і ўкраінская мовы. Грыгаровіч удакладняў: «''Заходнеруская гаворка, інакш званая беларускай, ужываецца жыхарамі Белай Русі, Літвы, Валыні, Падолля, Палесся і ў абласцях цяперашняй Аўстрыйскай Галіцыі, пачынаючы ад Заходняй Дзвіны і Дняпра па Вісле, Бугу, Днястру і за Карпацкімі гарамі»''<ref>{{артыкул|аўтар=Ильин А. Л.|загаловак=Возникновение белорусской национальной идеи ― новый взгляд|спасылка=http://brama.brestregion.com/nomer18/artic18.shtml|выданне=Гістарычная брама|месца=Брест|год=2001|нумар=1(18)}}</ref>. Галоўнай працай Грыгаровіча стаў 5-томнік «Акты, якія адносяцца да гісторыі Заходняй Расіі» (СПб., 1843―1853), дзе ён сабраў архіўныя дакументы па гісторыі Беларусі, Украіны і Літвы XIV―XVII стагоддзяў<ref>{{cite web|url=http://kronsh.prihod.ru/publikacii,_doklady,_vystuplenija/view/id/1125443|title= Труды протоиерея Иоанна Григоровича по белорусской археографии|author=св. Алексий Хотев.|date=22 мая 2012|publisher= Минская епархия Белорусского Экзархата Русской Православной Церкви}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Щавинская Л. Л.|загаловак= Гомельский протоиерей Иоанн Григорович и начало белорусской археографии|выданне=Н. П. Румянцев на Белорусской земле: материалы Международного круглого стола|месца=Мн.|выдавецтва=Национальная библиотека Беларуси|год=1996|старонкі=47―56|старонак=67|isbn=5-781-51073-7}}</ref>. У час [[вайна 1812 года|вайны 1812 года]] афіцэр [[Канстанцін Фёдаравіч Калайдовіч|К. Ф. Калайдовіч]] апынуўся ў Беларусі. Полк стаяў у Оршы. Па абавязку службы яму даводзілася ездзіць у Мінск, Вільню, Віцебск, бываць у беларускіх мястэчках. Калайдовіч склаў кароткі слоўнік беларускай мовы, які надрукаваў у 1822 годзе ў «Працах Таварыства расійскай славеснасці пры Маскоўскім універсітэце». Тады ж ён на сродкі М. П. Румянцава выдаў у Маскве творы [[Кірыла Тураўскі|Кірылы Тураўскага]], якія адшукаў у маскоўскай Сінадальнай бібліятэцы<ref>{{артыкул|аўтар=Батвіннік М. В.|загаловак=Калайдовіч Канстанцін Фёдаравіч|выданне=Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1985|том=2 |старонкі=621|старонак=702}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Прыгодзіч М. Р.|загаловак=Беларускае мовазнаўства: вучэбны дапаможнік|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|год=2006|старонкі=5―6|старонак=135|isbn=978-985-6824-69-5}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Щавинская Л. Л.|загаловак=Писания святителя Кирилла Туровского в народной среде Восточного Полесья: От времени открытий румянцевского кружка до современности|выданне=Н. П. Румянцев и его эпоха в контексте славянской культуры. Материалы международной научно-практической конференции|месца=Гомель|год=2004|старонкі=25―28}}</ref>. Будучы генерал, ваенны пісьменнік-гісторык, а ў 1810 годзе пакуль яшчэ лейтэнант расійскага флоту [[Уладзімір Багдановіч Бранеўскі|У. Б. Бранеўскі]] напісаў сваю першую кнігу дарожных нататак «Падарожжа ад Трыеста да С.-Пецярбурга ў 1810 годзе», дзе расказаў аб наведванні Пінска, Нясвіжа, Барысава, [[Лагішын]]а. Некалькі старонак у ёй прысвечаны Мінску: {{пачатак цытаты}} Вялікая чатырохвугольная плошча (плошча Свабоды) забудаваная двух- і трохпавярховымі дамамі, у цэнтры — ратуша і гаўптвахта простага, але вельмі прыемнага выгляду. Дзве каталіцкія царквы гатычнай (мабыць, барока) архітэктуры надаюць плошчы асаблівы выгляд. Ва ўсе бакі ідуць вуліцы, з якіх галоўныя забрукаваныя; дамы на іх драўляныя, нізкія, афарбаваныя. Горад невялікі, але ва ўсім бачны парадак і старанне. Частка Мінска, якая знаходзіцца на другім баку ракі, нядаўна выгарэла, што складае змрочную цень у панараме горада. Кажуць, што ў адну ноч згарэла каля сямісот дамоў, жыхары засталіся без прытулку, а многія пазбавіліся ўсёй маёмасці. Пара б забараніць будаваць у гарадах драўляныя хаты, якія, як парахавыя скляпы, узлятаюць ад маланкі, знікаюць ад іншых няшчасных выпадкаў… Публічны сад (парк Горкага), як нешта рэдкае, небывалае, спадабаўся мне больш. Я прыходзіў туды чатыры разы і заўсёды гуляў з роўным задавальненнем. У гарадах, дзе лад жыцця, так бы мовіць, разлучае з прыродай, такія ўстановы, як для ўпрыгожвання горада, так і для асвяжэння паветра ў ім, карысныя і неабходныя. Мінскі сад абавязаны сваім існаваннем былому губернатару Карнееву, які многімі карыснымі ўстановамі пакінуў аб сабе добрую памяць; усе грамадзяне ставяцца да яго з пахвалою. Размяшчэнне саду на раўніне па абодва бакі рэчкі робіць гонар ведаў і густу Яго Правасхадзіцельства… Шмат я бачыў садоў і па параўнанні стаўлю тутэйшы ў лік лепшых; ён будзе вельмі багаты, калі дрэвы разрастуцца і скончацца ўсе пачатыя па плане працы. Мастацтва слаўнага Лянотра ўжо састарэла — і ў самай справе, няма нічога аднастайней і таму сумней яго прамых праспектаў, стрыжаных алей, рассечаных у трыкутнікі, паралелаграмаў і іншых раслінных фігур… Мінскі сад размешчаны па ўзорах анлійскіх садоў; толькі ў прыстойных месцах лепшае запазычанае ад Лянотра, які сваім спосабам усюды безабразіў прыроду. Спадар Карнееў не дазволіў нажніцам закрануць ні аднаго дрэва, і яны пышна растуць ва ўсёй сваёй красе… {{канец цытаты||<ref>{{кніга|аўтар=Броневский В. Б.|загаловак=Путешествие от Триеста до С.-Петербурга в 1810 году. Часть 2|месца=М.|выдавецтва=Университетская типография|год=1818}}</ref>.}} [[Файл:Miensk, Vysoki Rynak. Менск, Высокі Рынак (J. Pieška, 1800).jpg|міні|336x336пкс|[[Менск]] у пачатку XIX ст. Малюнак [[Юзаф Пешка|Юзафа Пешкі]].]] Рускі пісьменнік [[Іван Іванавіч Лажэчнікаў|І. І. Лажэчнікаў]] напісаў пра беларускія гарады ў «Паходных запісках рускага афіцэра» (1820). Вось як ён убачыў у 1812 годзе мясцовасць каля Барысава: {{цытата|«Шлях ад Рослаўля да Барысава ўсеяны мёртвымі целамі, якія прадстаўляюцца вачам у розных жудасных відах. Нікога не сустракаеш на дарозе, акрамя знявечаных воінаў вялікай арміі ў жаночых, сялянскіх, жыдоўскіх і іншых дзіўных адзеннях. Першы раз у жыцці бачу сумны маскерад. Спаленыя корчмы, спустошаныя вёскі, дзе бродзіць каля руінаў сваіх з палашам пры баку шляхціч, абрабаваны вялікімі сваімі вызваліцелямі — французамі: вось прадметы, якія паўтараць не занадта прыемна!..»''. Мінск, убачаны Лажэчнікавым у 1812 годзе: ''«Хто тутэйшыя насельнікі? — Жыды. Да каго звярнуцца для пакупкі ці продажу? — Да жыдоў. Дзе знойдзеш тут мастакоў і майстравых? — Паміж жыдамі. Яны прададуць, купяць, зробяць, знойдуць і даставяць усё, што толькі прадаць, купіць, зрабіць і адшукаць можна. Увесь гандаль і прамысловасць, усе мастацтвы і майстэрствы плацяць багатую даніну абаротлівым і спрытным яўрэям — і золата Польшчы большаю часткай сыплецца ў іх шырокія кішэні. У надзел прыродным яе насельнікам дасталіся: апрацоўка зямлі і абарона яе. Яны сілкуюць і абараняюць чужы народ, які спакойна седзячы ў сваіх канторах, крамах, майстэрнях і карчмах, збірае з іх жа грошы і іх жа падманвае»|}}. Батанік-аматар, якога В. А. Жукоўскі называў ''«рускім Бюфонам»'', уладальнік багатай фларыстычнай калекцыі, якая захоўваецца цяпер пры Маскоўскім універсітэце, [[Нерахта|нерахцкі]] памешчык [[Аляксандр Карлавіч Башняк|А. К. Башняк]], які праехаў беларускія землі ў 1815 годзе, запісваў у дзённік уражанні ад убачаных ім курганоў, адзначаючы іх неаднастайнасць. Башняк таксама апісаў рэльеф глебы, стан дарог, гарады Віцебск, Полацк, Вільню, Мазыр, Бабруйск, Мінск. Вось якім ён убачыў цяперашнюю беларускую сталіцу: {{пачатак цытаты}}«Губернскі горад Мінск даволі шырокі і добра пабудаваны; ляжыць на няроўным, некалькі пагорыстым месцы; шмат прамых і даволі шырокіх вуліц, але таксама шмат крывых і вузкіх, як у Вільні; усе большай часткай брукаваныя. На канцах горада дамы драўляныя і, за выключэннем нешматлікіх, пабудаваныя з сучаснымі фасадамі, таму выгляд іх не агідны; у сярэдзіне ж горада ўсе будынкі каменныя і большай часткай у гатычным (на самай справе ў барочным) гусце; так што можна не без падстаў сказаць, што звонку Мінск падобны на рускі, а ў цэнтры — на польскі горад. У розных месцах узвышаюцца вялізныя касцёлы. Унутры горада шырокая плошча, званая Верхнім рынкам, сярэдзіна якой займаецца даволі вялікім, з каланадаю будынкам, які заключае ўладавыя месцы. На той жа плошчы стаіць і губернатарскі дом, некалькі цяжка пабудаваны, як і вялікая частка іншых у горадзе будынкаў; некалькі касцёлаў узвышаюцца па баках плошчы; аднак, вялізною сваёю ўражае расійскі сабор, тут жа знаходзіцца. Крамы, як і ў Вільні, знаходзяцца пад дамамі і, як частку плошчы, так і адну або дзве крывыя вуліцы займаюць. Наогул, хоць у Менску і будуецца шмат новых дамоў, з чаго вынікае выснова аб памнажэннні колькасці жыхароў, але не прыкметная тая жвавасць, што прысутнічае ўсюды ў Вільні»''. Падрабязна расказана пра флору Беларусі. Башняк адзін з першых, хто ўслухаўся ў беларускую гаворку: ''«Яшчэ каля Ігумена пачынае прымячацца збліжэнне звычаяў літоўскіх з рускімі. За Бабруйскам і каля Мазыра сяляне кажуць даволі чыстай расійскай ці, лепш сказаць, маларасійскай мовай, і, несумненна, паказваюць сляды расійскага паходжання…»''. Аб жыцці вёскі: ''«Сяляне складаюць самы бедны ў Беларусі клас людзей: беднасць земляў, невуцтва злучыліся на іх пагібель. Галеча, да якой яны даведзены, пераўзыходзіць усякае апісанне. Мала таго, што жывуць у бедных халупах, якія крыты саломаю, без падлог і комінаў, мала таго, што ледзь маюць рубішчы для прыкрыцця галізны; але часта пакутуюць голадам, маючы патрэбу ў хлебе і ў якім? Багаты мужык змешвае муку напалову з мякінаю і захапляецца сваім, так званым, пуцінным хлебам; звычайна ж кладуць пяць частак мякіны праціву двух частак мукі, якая, за недахопам, не заўсёды чыста жытняя або ячная бывае, а змешаная з грэчняваю; пры недахопе жа ўжываюць і іншыя рэчывы: капаюць карэнні бабоўніка, пырніка, калосніцы балотнай, і, высушыўшы, таўкуць, заквашваюць і пякуць хлеб, ад ужывання якога, зрэшты, асабліва шкодных наступстваў не заўважана; у крайнасці ж падмешваюць таўчоную кару або гнілякі, з-за чаго адбываюцца завалы, паносы, гарачкі, пухліна па ўсім целе, а часта і самая смерць. Вясною ж, за недахопам мукі і мякіны, сяляне вымушаны часам здавольвацца заквашванымі ці проста ў вадзе адваранымі травой, як-то: лебядою, сніцью, крапівою і шчаўем; звычайна ж страва іх складаецца ў галушках, то бок: у камяках мукі, замешанай і варанай на вадзе, падбеленай, для прысмакі, малаком, і тое не заўсёды…»''. «Аруць сохамі, — піша Башняк пра беларускіх сялян, — і па прычыне камяністай глебы, забараніваюць прастою фінскаю бараною, якая, быўшы звязаная з пакладзеных крыж на крыж маладых елак, з абрубленымі і абвостранымі сукамі па лёгкасці сваёй зручна пераскоквае праз рассеяныя ўсюды камяні, не цягнучы іх за сабою». Таму, ''«ураджай бывае вельмі худы; сяляне часам і насення не здымаюць, і шмат калі жыта прыйдзе ў іх сама-трэцяя… бо ў некаторых няма ні коней, ні жывёлы… У памешчыкаў жа жыта прыходзіць складанасці сама-тычкі… бо ўтрымліваюць на дзесяціну скацін васьмі і больш»{{канец цытаты}}<ref>{{кніга|аўтар=Грыцкевіч В., Мальдзіс А.|загаловак=Шляхі вялі праз Беларусь|месца=Мн.|выдавецтва=Мастацкая літаратура|год=1980|старонак=272}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Михаил Диев|загаловак=Благодетели мои и моего рода. Воспоминания священника Михаила Диева|выданне=Русский архив|месца=М.|выдавецтва|год=1891|нумар=5|старонак=66}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Бошняк А. К.|загаловак= Дневные записки путешествия в различные области западной и полуденной России (ч. 1 и 2, М., 1820—1821 гг.)|месца=М.|выдавецтва=Московский университет|год=1820}}</ref>. Прафесар Віленскага ўніверсітэта, пазней супрацоўнік Румянцаўскага музея, гісторык Вялікага Княства Літоўскага, [[Ігнат Сымонавіч Анацэвіч|І. С. Анацэвіч]] збіраў і апрацоўваў матэрыялы для «Актов Западной России». Сваё падарожжа па [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]] апісаў у часопісе «Северный архив» (т. 24, 1822)<ref>{{кніга|аўтар=Габрусевіч С. А., Марозава С. В.|загаловак=Прафесар Ігнат Анацэвіч. Жыцьцё. Спадчына|спасылка=http://pawet.net/library/history/bel_history/marozava/07/Прафесар_Ігнат_Анацэвіч._Жыцце._Спадчына.html|месца=Гродна|выдавецтва=ГрДУ|год=2005|старонак=216|isbn=985-417}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Фрэйліна імператрыцы [[Лізавета Пятроўна|Лізаветы Пятроўны]], пісьменніца А. П. Шышкіна, аўтар рамана «Пракоп Ляпуноў, або Міжкаралеўе ў Расіі» (1845), якая ўчыніла ў 1845 годзе падарожжа па Расійскай імперыі, пакінула ўспаміны пра Оршу і Магілёў<ref>{{кніга|аўтар=Шишкина О. П.|загаловак=Заметки и воспоминания русской путешественницы по России в 1845 году|спасылка=http://rarebook.onu.edu.ua:8081/handle/123456789/2240|месца=СПб.|выдавецтва=Типография II Отделения|год=1848|том=1|старонак=288}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Карціну беларускага мястэчка 1840-х гадоў можна ўбачыць ва ўспамінах афіцэра Серпухаўскага пяхотнага палка А. Раіча. Яго полк, які кватараваў у Мінску, быў адпраўлены ў мястэчка [[Лагішын]] на ўціхамірванне [[Лагішынскі зямельны бунт 1874 года|Лагішынскага бунта 1874 года]]: {{пачатак цытаты}} Цьмяна асветленая знарок запаленымі жыхарамі смалянымі лучынамі, якія ледзь гарэлі, нам прадставілася наступная карціна: з абодвух бакоў дарогі стаялі дзве групы людзей: з аднаго боку — хрысціяне, з другога — яўрэі. На чале яўрэяў стаяў рабін са світкам дзесяці запаведзяў у руцэ, а побач з ім іншы яўрэй трымаў у адной руцэ падпаленую свечку, а ў другой хлеб з соллю. Хрысціяне стаялі на каленях, і адзін з іх таксама трымаў у руках хлеб-соль, пакрытыя тоўстым палатняным уціральнікам. Хрысціянская група складалася чалавек з 20, нейкіх панурых, загнаных лёсам аборвышаў: яны ціснуліся як авечкі адзін да аднаго і глядзелі ў зямлю. Яўрэі, наадварот, глядзелі весела і бадзёра, а з выгляду іх касцюмаў можна было заключыць, што на галечу яны скардзіцца не маюць права… «Дзе ж бунтаўшчыкі? Няўжо гэтыя бедныя людцы, якія пакорліва стаяць у брудзе на каленях, здольныя бунтаваць?» Гэтыя пытанні міжволі напрошваліся кожнаму афіцэру. Між тым, генерал, прыняўшы хлеб-соль ад яўрэяў, звярнуўся са строгай прамовай да хрысціян, заявіўшы, што хлеба-солі ён ад іх не прыме і патрабуе, каб яны неадкладна заплацілі належныя ўладальніку грошы і выдалі завадатараў непадпарадкавання паліцыі ўладам… Дзеянні па навядзенню парадку паміж «бунтаўнікамі», жыхарамі Лагішына, пачаліся на наступны дзень па прыбыцці батальёна. Роля войска абмежавалася пасылкай салдат у лес за лазой… на працягу трох дзён станавая кватэра агалошвалася крыкамі пакараных розгамі. Выбар суб’ектаў для лупцоўкі рабіўся па ўказанні мясцовага прыстава. У той жа час у мястэчку адбываўся аўкцыённы продаж маёмасці жыхароў на папаўненне падатку, што суправаджалася крыкамі баб і дзяцей, якія трымаліся за хвасты кароў і авечак, якіх цягнулі на продаж. Пакупнікамі з’явіліся мясцовыя жыдкі, якія добра набілі кішэні за кошт лагішынскіх бунтаўнікоў {{канец цытаты|крыніца=<ref>{{артыкул|аўтар=Раич А.|загаловак= Логишинская экспедиция (Из воспоминаний участника)|выданне= Исторический вестник|месца=М.|год=1886|нумар=26|старонкі=596―602}}</ref>.}} [[Файл:bobrovskiypo.jpg|left|thumb|міні|П. В. Баброўскі]] У канцы 1830-х гадоў ваеннае ведамства Расійскай імперыі пачало статыстычнае вывучэнне краіны. Пасля плённай працы выйшлі дзве шматтомныя серыі даследаванняў: «Ваенна-статыстычнае агляд Расійскай імперыі» і «Матэрыялы для геаграфіі і статыстыкі Расіі, сабраныя афіцэрамі Генеральнага штаба» ў 39 тамах. У шматтомнік увайшлі дакументы з архіваў, статыстычныя звесткі пра губерні, іх геаграфічныя апісанні, карты і планы, сабраныя афіцэрамі [[Генеральны штаб|Генеральнага штаба]]. Рэдактарам тома пра Гродзенскую губерню ў 1859 годзе быў зацверджаны генерал-маёр [[Павел Восіпавіч Баброўскі|П. В. Баброўскі]], які нарадзіўся ў сям’і віленскага прафесара і драгічынскай шляхцянкі. У томе даваліся звесткі аб гаспадарцы, побыце, этнаграфіі, матэрыяльнай культуры жыхароў губерні. За гэтую працу Баброўскі быў прыняты ў члены-карэспандэнты Рускага геаграфічнага таварыства. Імператар [[Аляксандр II]] узнагародзіў яго [[Ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам Святога Уладзіміра]] 4-й ступені<ref>{{кніга|аўтар=Бобровский П. О.|загаловак= Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Гродненская губерния. Часть 1|спасылка=http://www.runivers.ru/lib/book3308/16838/|месца=СПб.|выдавецтва=Тип. Департамента генерального штаба|год=1863|старонак=906}}</ref>. Баброўскім апублікавана больш за 100 гістарычных і краязнаўчых нарысаў, некаторыя з якіх прысвечаны беларускім мясцінам («Слонім і характэрныя мясціны Слонімскага павета», «Некалькі слоў пра зельвенскі кірмаш» і інш.)<ref>{{кніга|аўтар= Бандарчык В. К.|загаловак= Гісторыя беларускай этнаграфіі XIX ст.|месца=Мн.|выдавецтва=Навука і тэхніка|год=1964|старонак=282}}</ref>. Па заданні генеральнага штаба ў 1831―1847 гг. пад кіраўніцтвам генерал-маёра [[Міхаіл Восіпавіч Без-Карніловіч|М. В. Без-Карніловіча]] ў Мінскай і Віцебскай губернях ды Беластоцкай акрузе праводзілася тапаграфічнае і вайскова-статыстычнае вывучэнне мясцовасці. Без-Карніловіч, які сабраў багаты гісторыка-этнаграфічны матэрыял, выдаў дзве кнігі ― «Віцебская губерня» (1852) і «Гістарычныя звесткі аб вартых увагі мясцінах Беларусі з прысавакупленнем і іншых звестак, якія да яе ж адносяцца» (1855)<ref>{{кніга|аўтар= Без-Корнилович М. О.|загаловак= Исторические сведения о примечательнейших местах Белоруссии с присовокуплением и других сведений, к ней же относящихся|месца=СПб.|выдавецтва= Типография Второго отделения Собственной его императорского величества канцелярии|год=1885|старонак=363}}</ref>. Без-Карніловіч лічыў беларускай тэрыторыяй толькі Віцебскую і Магілёўскую губерні, дзе, на яго думку, жылі ''«нашчадкі крывічоў»'', якіх ён вельмі хваліў за патрыярхальнасць. Астатнія землі ён называў Літвой. Беларусаў вызначаў як асобнае самастойнае племя. Сабраў мноства звестак пра беларускія гарады і мястэчкі<ref>{{артыкул|аўтар=Яновіч М.|загаловак=Міхаіл Без-Карніловіч: генерал ад краязнаўства|выданне=Народная воля|месца=Мн.|год=2001|нумар=29 сакавіка}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Каханоўскі Г. А.|загаловак=Некаторыя пытанні станаўлення гістарычнага краязнаўства і археалогіі Беларусі ў дарэформенны перыяд XIX ст.|выданне=Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук|месца=Мн.|выдавецтва=АН БССР|год=1977|нумар=4}}</ref>. У 1861 годзе выйшаў зборнік «Матэрыялы для геаграфіі і статыстыкі Расіі, сабраныя афіцэрамі Генеральнага штаба. Віленская губерня», які склаў капітан Генеральнага штаба {{нп3|Антон Ксавер’евіч Карэва|А. К. Карэва|ru|Корево, Антон Ксаверьевич}}. Ён таксама апублікаваў нарыс пра гісторыю беларускіх рэк «Рэчкі. Старажытнасці»<ref>{{артыкул|аўтар=Корево А. К.|загаловак=Речки. Древности|выданне=Труды Московского археологического общества. Материалы для археологического словаря|месца=М.|год=1865|том=1}}</ref>. У 1864 годзе выйшаў двухтомнік Мінская губерня. «Матэрыялы для геаграфіі і статыстыкі, сабраныя афіцэрамі Генеральнага штаба» пад рэдакцыяй падпалкоўніка {{нп3|Іларыён Іовіч Зяленскі|І. І. Зяленскага|ru|Зеленский, Илларион Иович}}. У 1835 годзе пачынае працаваць [[Гродзенскі губернскі статыстычны камітэт]] — навукова-адміністрацыйная ўстанова [[Расійская імперія|Расійскай імперыі]], орган дзяржаўнай (урадавай) статыстыкі ў [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]] (1835—1918). Шэраг этнаграфічных экспедыцый у Беларусь арганізавала Рускае геаграфічнае таварыства. Пісьменнік і этнограф [[Сяргей Васільевіч Максімаў|С. В. Максімаў]] па заданні таварыства ў складзе этнаграфічнай экспедыцыі праехаў у 1867―1868 гадах Смаленскую, Магілёўскую, Віцебскую, Віленскую, Гарадзенскую і Мінскую губерні. Матэрыялы экспедыцыі друкаваліся ў часопісе «Древняя и Новая Россия», у трэцім томе «Живописной России». Беларускія ўражанні Максімава ўвайшлі ў кнігу нарысаў «Брадзячая Русь дзеля Хрыста», персанажы якой ― жабракі, багамольцы, вандроўныя гандляры і рамеснікі-адходнікі, сектанты. У 1908 годзе багаты мецэнат князь {{нп3|Вячаслаў Мікалаевіч Ценішаў|В. М. Ценішаў|ru|Тенишев, Вячеслав Николаевич}} стварыў у Пецярбургу «Этнаграфічнае бюро», дзе Максімаў заняўся падрыхтоўкай кніг пра народныя звычаі і вераванні. У яго кнігах «Нячыстая сіла» (1899) і «Нячыстая, невядомая і хросная сіла» (1903) шмат старонак прысвечана беларускай міфалогіі<ref>{{артыкул|аўтар=Лебедев Ю. В.|загаловак=Максимов Сергей Васильевич|выданне=Русские писатели. 1800―1917. Биографический словарь|месца=М.|выдавецтва=Большая российская энциклопедия|год=2004|том=3|старонкі=485―488|старонак=592}}</ref>. [[Файл:Połacak, Vialikaja. Полацак, Вялікая (D. Strukov, 1864-67).jpg|thumb|250px|[[Дзмітрый Струкаў]]. «Полацк», 1867 г.]] У 1864 годзе [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|М. М. Мураўёў]] запрасіў рускага мастака [[Дзмітрый Міхайлавіч Струкаў|Д. М. Струкава]] да ўдзелу ў этнаграфічнай экспедыцыі па Літве і Беларусі. Мэтай экспедыцыі было «''адшуканне ў краі старажытнарускіх помнікаў ці, па меншай меры, слядоў тых з іх, якія ў сляпой нянавісці да праваслаўя і рускай народнасці былі знішчаны»''. Струкаў зрысоўваў акварэллю, тушшу і пяром віды гарадоў і мястэчак, помнікі культуры і архітэктуры, мастацкія вырабы з розных матэрыялаў, паганскія помнікі, абразы і аклады кніг. Некаторыя храмы вядомыя толькі па працам Струкава. У 2011 годзе ў Мінску выйшла кніга «Д. Струкаў. Альбом малюнкаў. 1864―1867» ― альбом помнікаў архітэктуры, пейзажаў, твораў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Беларусі з 200 малюнкамі, каментарамі, дарожнымі нататкамі<ref>{{cite web|url=http://minsk-old-new.com/minsk-3306.htm|title=Струков Дмитрий Михайлович|publisher=Минск старый, новый|archive-url=https://web.archive.org/web/20170615120557/http://minsk-old-new.com/minsk-3306.htm|archive-date=15 чэрвеня 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://mozyrxxvek.blogspot.ru/2016/02/1864-1867.html|title= Из записок и рисунков Струкова Дмитрия Михайловича о Мозыре, Мозырском и Слуцком уездах 1864–1867 гг.|publisher=Мозырь XX век}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Баженова О. Д.|загаловак=Альбом рисунков Д. М. Струкова 1864 г. как источник по истории белорусской культуры: концепт и контекст альбома|выданне= Институт белорусской культуры и становление науки в Беларуси: к 90-летию создания Института белорусской культуры: материалы Международной научной конф., Минск, 8-9 дек. 2011 г. / редкол.: А.А.Коваленя и др.|месца=Мн.|выдавецтва=Белорусская наука|год=2012|старонак=769|isbn=978-985-08-1464-7}}</ref>. Этнограф [[Павел Платонавіч Чубінскі|П. П. Чубінскі]] ― аўтар слоў нацыянальнага [[Гімн Украіны|гімна Украіны]] «Ще не вмерла Україна»; у 1869―1870 гадах узначаліў экспедыцыю ў Беларусь, Украіну і Малдову. Экспедыцыя наведала некалькі беларускіх паветаў. У «Працы этнаграфічна-статыстычнай экспедыцыі ў Заходне-Рускі край» (т. 1-7, 1872―1879) увайшлі фальклорна-этнаграфічныя матэрыялы Мінскай і Гродзенскай губерняў: песні, прыказкі і загадкі, звычаі і абрады, народны дзённік, казкі, побыт беларусаў, яўрэяў і палякаў. Гэтая праца атрымала залатыя медалі Рускага геаграфічнага таварыства (1873), Міжнароднага геаграфічнага кангрэса ў Парыжы (1875 г.) і {{нп3|Увараўская прэмія|Увараўскую прэмію|ru|Уваровская премия}} Пецярбургскай Акадэміі навук (1879). У 1873―1875 гадах Чубінскі займаў пасаду сакратара Паўночна-Заходняга аддзела Рускага геаграфічнага таварыства<ref>{{артыкул|загаловак= Чубінскі Павел Платонавіч=Этнаграфія Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=532|старонак=580|isbn=5-85700-014-9}}</ref>. Стваральнік [[Віленская археалагічная камісія|Віленскай археалагічнай камісіі]] і [[Віленскі музей старажытнасцей|Віленскага музея старажытнасцей]], ганаровы член Пецярбургскай акадэміі навук, граф [[Яўстафій Піевіч Тышкевіч|Яўстафій Тышкевіч]], які жыў у Вільні і ў сваёй сядзібе Антопаль [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]], сабраў вялікую калекцыю старых рукапісаў, манет, карт і гравюр. Толькі са скасаваных манастыроў ён вывез 7 тысяч тамоў. Збіраў фальклор, розны этнаграфічны матэрыял, рабіў раскопкі. Актыўна ўдзельнічаў у Мінскай часовай камісіі па збору і выданні старажытных актаў, грамат і прывілеяў XVI―XVIII стст. гарадоў Мінскай губерні<ref>{{артыкул|аўтар=Акуліч С.|загаловак=Музеі братоў Тышкевічаў|спасылка=http://adverbum.org/pomniki-gistoryi-i-kultury-belarusi1971-2|выданне=Помнікі гісторыі і культуры Беларусі|месца=Мн.|год=1983|нумар=2|старонкі=27–30}}</ref>. Галоўныя працы ― «Апісанне Барысаўскага павета» (1847) і «Археалагічныя даследаванні помнікаў рамёстваў і г. д. у даўняй Літве і Русі Літоўскай» (1850)<ref>{{кніга|аўтар=Каханоўскі Г. А.|загаловак=Руплівец нашай старасветчыны|месца=Мн.|выдавецтва=Навука і тэхніка|год=1991|старонак=63|isbn=5-343-00670-1}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Хаўратовіч І. П.|загаловак=Тышкевіч Яўстафій Піевіч|выданне=Мысліцелі і асветнікі Беларусі. Энцыклапедычны даведнік|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1995|старонкі=576―579|старонак=672|isbn=985-11-0016-1}}</ref>. Брат Я. Тышкевіча ― [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Канстанцін Тышкевіч]] — даследаваў больш за 200 курганоў, [[гарадзішча]]ў і замчышчаў у Мінскай губерні, выканаў тапаграфічныя планы гарадзішчаў. У 1856 годзе ён арганізаваў даследчую паездку па [[Вілія|Віліі]], якая дала багаты этнаграфічны матэрыял. Асноўныя працы ― «Гістарычныя звесткі аб старажытных замках, гарадзішчах і курганах у Літве і Літоўскай Русі» (1859), «Пра курганы ў Літве і Заходняй Русі» (1865), «Вілія і яе берагі» (1871)<ref>{{cite web|url=http://museum.logoysk.info/ru/tyszkiewicz/52-dynasty/1082-constantine-tyszkiewicz.html|title=Константин Тышкевич|author=Людмила Трепет.|publisher=Логойский историко-краеведческий музей}}</ref>. Дзейнасць Тышкевічаў выклікала цікавасць у іх кузэна, павятовага правадыра дынанбургскага дваранства графа [[Адам Сцяпанавіч Плятэр|Адама Плятэра]], які заняўся археалагічнымі раскопкамі, даследаваў басейн Заходняй Дзвіны, яе прыроду, рыб. Знойдзеныя артэфакты ў 1858 годзе ён перадаў Рускаму археалагічнаму таварыству<ref>{{cite web|url=http://www.worldcat.org/identities/viaf-165051026/|title=Plater,Adam|publisher=WorldCat Indentities}}</ref>. [[Віленская археалагічная камісія]], якая была заснавана на сродкі Я. Тышкевіча, знаходзілася пад заступніцтвам спадчынніка цэсарэвіча. Яе мэтай з’яўляўся «''сістэматычны агляд усіх помнікаў старажытнасці»''. Старшынямі камісіі былі Я. Тышкевіч і [[Юльян Фаміч Крачкоўскі|Ю. Ф. Крачкоўскі]], сярод актыўных удзельнікаў — П. В. Кукальнік і [[Адам Ганоры Кіркор|А. Г. Кіркор]]. У 1856 годзе арганізацыя мела 66 членаў. Быў адкрыты Музей старажытнасцей<ref>{{cite web|url=http://museum.logoysk.info/ru/tyszkiewicz/62-archeology/1072-vilnya-museum-of-antiquities.html|title=Виленский музей древностей|author=Жигунова С. И.|publisher=Логойский виртуальный музей}}</ref>, выпушчаны «Нататкі Віленскай часовай археалагічнай камісіі» (1856, 1858), «Збор дзяржаўных і прыватных актаў, якія тычацца гісторыі Літвы і злучаных з ёй уладанняў» (ад 1387 да 1710 г.) /Пад рэд. М. Круповіча. Вільна, 1858. Ч. 1. VIII , 164 с.)<ref>{{кніга|аўтар=Иконников В. С.|загаловак=Опыт русской историографии|спасылка=http://www.runivers.ru/lib/book4748/|месца=Вильна|выдавецтва=Тип. Императорского Университета св. Владимира|год=1891|том=1|старонкі=309–310}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Улащик Н. Н.|загаловак= Очерки по археографии и источниковедению истории Белоруссии феодального периода|спасылка=http://pawet.net/library/history/bel_history/_books/ulaszczuk/03/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_II._%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%98,_%D0%92%D0%AB%D0%A8%D0%95%D0%94%D0%A8%D0%98%D0%95_%D0%92_%D0%A1%D0%92%D0%95%D0%A2_%D0%92_%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%9E%D0%94_%D0%9A%D0%90%D0%9F%D0%98%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%97%D0%9C%D0%90_(1864-1915_%D0%B3%D0%B3.).html|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1973|старонак=173}}</ref>. [[Файл:Адкрыты ліст, выдадзены З. Даленгу-Хадакоўскаму.png|міні|268x268пкс|left|Адкрыты ліст на правядзенне палявых даследаванняў, выдадзены [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыяну Даленгу-Хадакоўскаму]], 1818 г.]] Вялікі ўклад у развіццё беларускага краязнаўства ўнёс мінскі адвакат [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|З. Я. Даленга-Хадакоўскі]]. Адзначыўшы яго цягу да гістарычных навук, князь [[Адам Ежы Чартарыйскі]] паслаў маладога чалавека ў Кракаўскі ўніверсітэт. Пазней З. Даленга-Хадакоўскі некаторы час жыў на Львоўшчыне, у Галіцыі, Кіеве, Чарнігаве, Гомелі. У 1818 годзе ён атрымаў ад Віленскага ўніверсітэта ліст на права археалагічных раскопак, пасля чаго даследаваў гарадзішчы ў Віцебску, Магілёве, Гомелі, каля Брэста і Бабруйска. Яго метад раскопак студнямі, або траншэямі зрабіўся пасля звычайным у археалогіі XIX ― пачатку XX стагоддзя. Вынікам даследаванняў стала праца «Пра славянства да хрысціянства», якая давала ўяўленне пра побыт і культуру старажытнаславянскага грамадства. Ён пісаў: «''…я павінен перанесціся за дзесяць стагоддзяў хрысціянскага летазлічэння і, сабраўшы, па магчымасці, некаторыя невядомыя адбіткі тых часоў, засцерагчы іх ад змроку забыцця»''. Карту гарадзішчаў, складзеную З. Даленгай-Хадакоўскім, [[Міхаіл Пятровіч Пагодзін|М. П. Пагодзін]] апублікаваў у трэцім томе «Старажытнай рускай гісторыі дамангольскага прыгнёту»<ref>{{кніга|аўтар= Зарыян Далэнга-Хадакоўскі.|загаловак= Выбранае|адказны= Укладанне, прадмова, пераклад з польскамоўных тэкстаў Л. Малаш; каментар Л. Малаш, К. Цвіркі|месца=Мн.|выдавецтва=Кнігазбор|год=2007|старонак=444|isbn=978-985-6824-69-5}}</ref>. Атрымаўшы ад Міністэрства асветы Расійскай імперыі фінансаванне этнаграфічнай паездкі, З. Даленга-Хадакоўскі праехаў па Беларусі, збіраючы фальклор, запісваючы мясцовыя абрады і звычаі, песні (каля 500 песень). Вызначыў межы распаўсюджвання беларускай мовы<ref>{{артыкул|аўтар=Аксамітаў А. С.|загаловак=Ля вытокаў беларускага мовазнаўства: Са спадчыны Зарыяна Даленгі-Хаадакоўскага|выданне=Роднае слова|месца=Мн.|год=1992|нумар=5|старонкі=52-57}}</ref>. [[Павел Міхайлавіч Шпілеўскі|П. М. Шпілеўскі]] нарадзіўся ў сям’і беларускага святара, вучыўся ў духоўнай семінарыі, у Пецярбургскай духоўнай акадэміі. Калі атрымаў ступень кандыдата багаслоўя, выкладаў славеснасць у Варшаўскім павятовым вучылішчы. З 1853 года жыў у Пецярбургу. На працягу трох гадоў ездзіў у Беларусь, добра вывучыў этнаграфічныя асаблівасці і побыт Гродзенскай, Віцебскай і Мінскай губерняў<ref>{{артыкул|аўтар=Кузняева С. А.|загаловак=Шпілеўскі Павел Міхайлавіч|выданне=Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1987|том=5|старонкі=586|старонак=703}}</ref>. У 1846 годзе пад псеўданімам П. Драўлянскі апублікаваў у «Часопісе Міністэрства Народнай Асветы» артыкул «{{нп3|Беларускія народныя паданні|Беларускія народныя паданні|ru|Белорусские народные предания}}» з апісаннем паганскіх 36 багоў і духаў «беларусцаў». У новым артыкуле 1852 года дадаў яшчэ 16 багоў. На артыкулы звярнулі ўвагу [[Аляксандр Мікалаевіч Афанасьеў|А. М. Афанасьеў]] і Адам Кіркор, але ў цэлым артыкулы выклікалі крытыку, якая ўлічала аўтара ў фальсіфікацыі. [[Аляксандр Апанасавіч Пацебня|А. А. Пацебня]] лічыў, што Шпілеўскі «''змешвае свае і чужыя фантазіі з народнымі павер’ямі, выдае нейкія варварскія віршы за народныя песні і таму аўтарытэтам… быць не можа»'', а на думку [[Іван Іванавіч Насовіч|І. І. Насовіча]], «''ствараў вобразы багоў на аснове няправільна зразумелых слоў і прыказак»''<ref>{{кніга|аўтар=Потебня А. А.|загаловак=Символ и миф в народной культуре|месцаtwirp[=М.|выдавецтва=Лабиринт|год=2000|старонкі=192|старонак=480|isbn=5-87604-107-6}}</ref>. Найноўшыя даследаванні таксама сумняваюцца ў сцвярджэннях Шпілеўскага<ref>{{артыкул|аўтар=Левкиевская Е. Е.|загаловак= Механизмы создания мифологических фантомов в «Белорусских народных преданиях» П. Древлянского|спасылка=http://ruthenia.ru/folklore/levkievskaya3.htm|выданне=Фольклор и постфольклор: структура, типология, семиотика|месца=М.|выдавецтва=Центр типологии и семиотики фольклора РГГУ}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Андрей Топорков.|загаловак= О «Белорусских народных преданиях» и их авторе|спасылка=http://www.krotov.info/libr_min/14_n/eb/ylo2.htm#44|выданне= Рукописи, которых не было. Подделки в области славянского фольклора|месца=М.|выдавецтва=Ладомир|год=2002|старонкі=255―310|isbn=5-86218-381-7}}</ref>. У часопісе «Масквіцянін» Шпілеўскім апублікавана праца «Даследаванні пра ваўкалакаў на падставе беларускіх павер’яў» (1853), «Беларусь у характарыстычных апісаннях і фантастычных казках», у часопісе «Современник»― «Падарожжа па Палессі і Беларускім краі» (13 гісторыка-этнаграфічных нарысаў). Падарожжа пачыналася ў Варшаве і сканчалася ў [[Грэск]]у Слуцкага павета. Тады ж выйшлі яго «Беларускія прыказкі», у 1857 годзе ― «Археалагічныя знаходкі». У часопісе «Иллюстрация» апублікаваны 6 «Заходнерускіх нарысаў». Працы Шпілеўскага з’яўляюцца каштоўным укладам у беларускае краязнаўства. Яны вывучаюцца ў школах і ўніверсітэтах, па ім пішуцца дысертацыі<ref>{{артыкул|аўтар=Кузняева С. А.|загаловак=Русская дореволюционная печать и советское литературоведение о Павле Шпилевском|выданне=Книга в Белоруссии: Книговедение, источники, библиография|месца=Мн.|выдавецтва=АН БССР|год=1981|старонкі=255―310|старонак=136}}</ref>. Член Маскоўскага археалагічнага таварыства [[Міхаіл Францавіч Кусцінскі|М. Ф. Кусцінскі]] скончыў Віленскі дваранскі інстытут і Пецярбургскі ўніверсітэт. Жывучы з 1885 года ў [[Завідзічы|Завідзічах]] [[Лепельскі павет|Лепельскага павета]], праводзіў раскопкі, склаў археалагічную карту павета, пачаў складаць фотатэку старажытнасцей Віцебскай губерні, вывучаў [[Барысавы камяні]]. Артыкулы публікаваў у «Працах археалагічных з’ездаў», «[[Віцебскія губернскія ведамасці|Віцебскіх губернскіх ведамасцях]]» і «Полацкіх епархіяльных ведамасцях» ― «Пра курганы Лепельскага павета», «Нататкі пра археалагічныя раскопкі ў Віцебскай губерні», «Вопыт археалагічных даследаванняў у Лепельскім павеце Віцебскай губерні», « Нататкі пра знаходкі ў Віцебскай губерні ў курганах з трупаспаленнем»<ref>{{артыкул|загаловак=Кусцінскі Міхаіл Францавіч|выданне=Археалогія Беларусі: Энцыклапедыя ў двух тамах|месца=Мн.|выдавецтва=Бел Эн|год=2009|том=1|старонкі=490|старонак=496|isbn=978-985-11-0354-2}}</ref>. [[Файл:Book illustrations of Dvina or Boris stones - t.04.png|thumb|right|260px|Малюнкі Барысавых камяней, прадстаўленыя М. Ф. Кусцінскім на першым археалагічным з’ездзе ў Маскве ў 1869 годзе]] Пошукамі вестак аб культавых камянях займаліся многія краязнаўцы, асабліва імі цікавіліся [[Фёдар Васільевіч Пакроўскі|Ф. В. Пакроўскі]] і [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Е. Р. Раманаў]]. Пакроўскі апублікаваў свае даследаванні археалагічных картаў<ref>{{кніга|загаловак=Труды IX Археологического съезда в Вильне|месца=М.|год=1893|старонкі=1―65}}</ref>. Матэрыялы Раманава мала друкаваліся, знаходзяцца ў архіве [[Львоў|Львова]]<ref>{{артыкул|аўтар=Дучыц Л. У.|загаловак=Культавыя камяні Беларусі|выданне=Помнікі мастацкай культуры Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=Навука і тэхніка|год=1989|старонкі=169|старонак=204}}</ref>. Ураджэнец польскага [[Замасць|Замасця]], паэт і драматург [[Павел Васільевіч Кукальнік|П. В. Кукальнік]] пасля выхаду аб’ёмнай працы Л.-Ф. Сегюра «Скарочаная ўсеагульная гісторыя…» у яго перакладзе, быў прызначаны ў 1824 годзе прафесарам Віленскага ўніверсітэта на кафедры ўсеагульнай гісторыі. Пасля закрыцця ўніверсітэта выкладаў гісторыю ў каталіцкай [[Віленская акадэмія|Віленскай акадэміі]], з 1863 года ― старшыня Віленскага цэнзурнага камітэта. Захапіўшыся гісторыяй краю, апублікаваў у Вільні шэраг краязнаўчых нарысаў і нататак («Паданні літоўскага народа», «Гістарычныя ўспаміны пра раку Нёман», «Урыўкі з паездкі ў Гродзенскую губерню» і інш.), выдаў кнігі «Гістарычныя нататкі пра Літву» (1864), «Гістарычныя нататкі пра Паўночна-Заходнюю Расію» (1867)<ref>{{кніга|аўтар=Шверубович А. И.|загаловак=Братья Кукольники. Очерк их жизни: Биография, служебно-литературная деятельность и Хроника современных им событий в Северо-Западном крае|спасылка=http://www.russianresources.lt/archive/Sverubovic/Sverubovic_0.html|месца=Вильна|выдавецтва=Типография Губернского правления|год=1885|старонак=73|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022223346/http://www.russianresources.lt/archive/Sverubovic/Sverubovic_0.html|archive-date=22 кастрычніка 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161022223346/http://www.russianresources.lt/archive/Sverubovic/Sverubovic_0.html|archivedate=22 кастрычніка 2016}}</ref>. Будучыню Беларусі і Літвы разглядаў выключна ў яднанні іх з Расіяй, адмаўляў сяброўства з Польшчай, лічачы пашырэнне каталіцтва экспансіяй на Усход<ref>{{артыкул|аўтар=Рябов А. К.|загаловак=Кукольник Павел Васильевич|выданне=Русские писатели. 1800―1917. Биографический словарь|месца=М.|выдавецтва=Большая Российская энциклопедия|год=1994|том=3|старонкі=216|старонак=592|isbn=5-85270-112-2}}</ref>. Дырэктар віленскага вучылішча, член Таварыства аматараў рускай славеснасці, гісторык і фалькларыст-славіст [[Пётр Аляксеевіч Бяссонаў|П. А. Бяссонаў]] у 1864―1867 гадах, калі ўзначальваў Віленскую археаграфічную камісію, выдаў зборнік песень-літаній старцаў «Калікі вандроўныя», у які ўвайшлі і беларускія песні. У 1871 годзе выпусціў у Маскве зборнік «Беларускія песні, з падрабязнымі тлумачэннямі іх творчасці і мовы, з нарысамі народнага абраду і ўсяго побыту» з [[Валачобны абрад|валачобнымі]], [[Юр’еў дзень (вясенні)|юр’еўскімі]], мікольскімі, [[Купальскія песні|купальскімі]] і [[Каляды|каляднымі]] песнямі<ref>{{артыкул|аўтар=Ліс А. С.|загаловак=Бяссонаў Пётр Аляксеевіч|выданне=Энцыклапедыя літаратура і мастацтва|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1984|том=1 |старонкі=553|старонак=727}}</ref>. Сакратар Віцебскага губернскага статыстычнага камітэта, рэдактар неафіцыйнай часткі «Віцебскіх губернскіх ведамасцяў», пазней рэдактар «[http://book-old.ru/BookLibrary/005001-Pam.-kn.-Vitebskoy-gubernii/1864.-Pamyatnaya-knizhka-Vitebskoy-gubernii-na-1864-god.html Памятнай кніжкі Віцебскай губерні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160405110313/http://book-old.ru/BookLibrary/005001-Pam.-kn.-Vitebskoy-gubernii/1864.-Pamyatnaya-knizhka-Vitebskoy-gubernii-na-1864-god.html |date=5 красавіка 2016 }}» [[Аляксандр Максімавіч Семянтоўскі-Курыла|А. М. Семянтоўскі-Курыла]] ― першы, хто заняўся сістэматычным краязнаўствам Віцебшчыны; аўтар 159 артыкулаў, нарысаў і нататак («Апісанне Віцебскай губерні ў лясных адносінах», «Віцебск і павятовыя гарады Віцебскай губерні», «Гідраграфічны агляд Віцебскай губерні», «Віцебск, статыстычны нарыс», «Пра кірмаш Віцебскай губерні», Помнікі даўніны «Віцебскай губерні», «[[c:File:Сементовский, А. М. - Белорусские древности (СПб., 1890).djvu|Беларускія старажытнасці]]», «[http://witebsk.ru/lib/etno-obzor-vitebskoy-gubernii/ Этнаграфічны агляд Віцебскай губерні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160804150519/http://witebsk.ru/lib/etno-obzor-vitebskoy-gubernii/ |date=4 жніўня 2016 }}» і інш.). За плённую працу быў абраны членам-супрацоўнікам Вольнага эканамічнага таварыства, Рускага геаграфічнага таварыства і членам-карэспандэнтам Маскоўскага археалагічнага таварыства. Газета «[[Kurier Wileński (1840)|Виленский вестник]]» у 1869 годзе пісала: {{цытата|«У шэрагу губернскіх ведамасцяў і статыстычных камітэтаў „Віцебскім ведамасцям“ і камітэту належыць першае месца ў паўночна-заходняй і адно з бачных месцаў у іншай Расіі. Гэтым пераважаючым становішчам паміж сваімі субратамі „Віцебскія ведамасці“ і камітэт абавязаны дзейнасці А. М. Семянтоўскага, а таксама садзейнічанню М. Ф. Кушчынскага, А. М. Сазонава і некаторых іншых віцебцаў, што складаюць хоць малы, але асвечаны гурток людзей, сур’ёзна адданых навуцы. Дзейнасць яго пры самых бедных сродках, плён багаты колькасцю і якасцю, тым больш, што віцебскі гурток не атрымлівае ні тысячных акладаў жалавання, ні асаблівых сум і дапамог на выданні, як гэта бачым у некаторых навуковых установах.»|}} Сучасныя беларускія гісторыкі адзначаюць у працах Семянтоўскага вялікадзяржаўныя пазіцыі<ref>{{артыкул|аўтар=Каханоўскі Г. А.|загаловак=Семянтоўскі Аляксандр Максімавіч|выданне=Этнаграфія Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=458|старонак=580|индекс=5-85700-014-9}}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.starvitebsk.biz/index.php/2014-01-11-22-09-23/2014-01-11-22-24-08|title= Александр Максімовіч Сементовский|publisher= Старажытны Віцебск|archive-url= https://web.archive.org/web/20161022220453/http://www.starvitebsk.biz/index.php/2014-01-11-22-09-23/2014-01-11-22-24-08|archive-date= 22 кастрычніка 2016|url-status= dead}}</ref>. Гісторык і краязнавец [[Аляксей Парфенавіч Сапуноў|А. П. Сапуноў]] пасля заканчэння Маскоўскага ўніверсітэта настаўнічаў у [[Віцебская мужчынская гімназія|віцебскай мужчынскай гімназіі]], працаваў у [[Віцебскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віцебскім цэнтральным архіве старажытных актаў]], з 1901 года — сакратар [[Віцебскі губернскі статыстычны камітэт|Віцебскага губернскага статыстычнага камітэта]], адзін з ініцыятараў адкрыцця [[Віцебскае аддзяленне Маскоўскага археалагічнага інстытута|Віцебскага аддзялення Маскоўскага археалагічнага інстытута]], выкладаў у ім. Адзін са стваральнікаў [[Віцебская губернская вучоная архіўная камісія|Віцебскай вучонай архіўнай камісіі]] (1909) і [[Віцебскі царкоўна-археалагічны музей|Віцебскага царкоўна-археалагічнага музея]] (1893). Аўтар прац па гісторыі, этнаграфіі і археалогіі Віцебшчыны: «Польска-літоўскае і рускае заканадаўства аб яўрэях» (1884), «Дзвінскія або Барысавы камяні» (1890), «Рака Заходняя Дзвіна: Гісторыка-геаграфічны агляд» (1893), «Матэрыялы па гісторыі і геаграфіі Дзісненскага і Вілейскага паветаў Віленскай губерні» (1896), «Помнікі часоў старажытных і найноўшых у Віцебскай губерні» (1903). Склаў і выдаў зборнік дакументаў па гісторыі краю «[[Віцебская даўніна]]» (1883―1888)<ref>{{кніга|аўтар=Гончарова А. В., Пугачёва Н. А.|загаловак= Алексей Парфёнович Сапунов|спасылка= http://pdf.vlib.by/BS-2009/Sapunov-25-11-2009.pdf|месца=Витебск|выдавецтва=Витебская областная библиотека|год=2009|старонак=43}}</ref>. З шасці запланаваных ім тамоў атрымалася выпусціць тры. Першы том змяшчае ў асноўным віцебскія дакументы: гарадскія інвентары, прывілеі і дараваныя граматы, статыстыку ў розныя перыяды; у чацвёртым томе —віцебскія дакументы часоў [[Лівонская вайна|Лівонскай вайны]] і [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654―1667 гадоў]]; у пятым томе — дакументы [[Полацкая епархія|Полацкай епархіі]] і дакументы скасавання ўніяцкай царквы. У другі і трэці тамы Сапуноў меў намер уключыць дакументы па гісторыі іншых гарадоў Віцебскай губерні; у шосты том ― вялікі гістарычны нарыс Віцебскай губерні з картамі, малюнкамі помнікаў архітэктуры і інш. У 1909 годзе Сапуноў прыняў удзел у стварэнні і працы [[Віцебская губернская вучоная архіўная камісія|Віцебскай губернскай вучонай архіўнай камісіі]], царкоўна-археалагічнага музея. Выкладаў у Віцебскім аддзяленні Маскоўскага археалагічнага інстытута (1911―1924) і [[Віцебскі інстытут народнай адукацыі|Віцебскім інстытуце народнай адукацыі]]. Быў ганаровым членам розных навуковых таварыстваў у Віцебску, Маскве, Пецярбургу, ганаровым грамадзянінам [[Веліж]]а. Удастоены залатога Увараўскага медаля [[Расійская акадэмія навук|Расійскай акадэміі навук]]. У 1907 годзе на з’ездзе віцебскіх землеўладальнікаў абраны ў члены III Дзяржаўнай думы. У гонар яго названа адна з віцебскіх вуліц<ref>{{кніга|аўтар=Хмельніцкая Л.|загаловак=Гісторык з Віцебска. Жывапіс Аляксея Сапунова|месца=Мн.|выдавецтва=Беларускі гістарычны агляд|год=2001|старонак=256|isbn=985-6599-23-7}}</ref>. Выпускнік Строганаўскага вучылішча тэхнічнага малявання [[Васіль Васільевіч Гразноў|В. В. Гразноў]] па запрашэнні папячыцеля [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] [[Іван Пятровіч Карнілаў|І. П. Карнілава]] пасяліўся ў Вільні, дзе, як ён пісаў мастацкаму крытыку [[Уладзімір Васільевіч Стасаў|У. В. Стасаву]], ''«прысвяціў сабе з пылкім юнацкім запалам розным працам… і ў асаблівасці па пошуку гістарычных помнікаў»''. У 1860-я гады Гразноў першы даследаваў гродзенскую [[Барысаглебская царква (Гродна)|Барысаглебскую (Каложскую) царкву]], апісаў свае ўражанні ў нарысе, які выйшаў у Вільні ў 1893 годзе<ref>{{кніга|аўтар=Грязнов В. В.|загаловак=Коложская Борисоглебская церковь в г. Гродне|месца=Вильна|выдавецтва=Типография А. Г. Сыркина|год=1893|старонак=11}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Трусов И. Г.|загаловак=Борисо-Глебская Коложская церковь|месца=Гродно|выдавецтва=ООО «ЮрСаПринт»|год=2011|старонак=52|isbn=978-985-90187-2-5}}</ref>. Малюнкі Гразнова сталі ілюстрацыямі да кніг П. М. Бацюшкава («Беларусь і Літва», 1890), І. В. Карчынскага («Старажытная Каложская царква ў імя святых князёў Барыса і Глеба ў г. Гродне», 1908), трэцяга тому «Жывапіснай Расіі» (1882) і інш. У 1864 годзе, аглядаючы ў [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскім павеце]] царкву ў [[Тураў|Тураве]], Гразноў у скрыні з вуглём знайшоў старыя рукапісы, сярод якіх выявіўся пісьмовы помнік XI стагоддзя, што пазней атрымаў у навуковым свеце назву [[Тураўскае Евангелле|Тураўскага Евангелля]]<ref>{{артыкул|аўтар=Алексеев Л. В.|загаловак=Василий Васильевич Грязнов|спасылка=http://adverbum.org/ru/alekseev-arheologija|выданне=Археология и краеведение Беларуси. XVI–30-е годы ХХ в.|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=1996|старонкі=121–122}}</ref>. [[Файл:Bogdanovich - The remnants of the ancient world view of the Belarusians.PNG|міні|left|Вокладка «Перажыткаў старажытнага светапогляду беларусаў» [[Адам Ягоравіч Багдановіч|А. Я. Багдановіча]], 1895 г.]] Даўно займаўся выдавецкай справай заснавальнік часопісаў «Вокруг света», «Новый мир», «Новь», «Задушевное слово» М. В. Вольф. Ён ажыццявіў пад рэдакцыяй [[Пётр Пятровіч Сямёнаў-Цян-Шанскі|П. П. Сямёнава-Цян-Шанскага]] выданне шматтомнага зборніка «Жывапісная Расія», дзе трэці том «Літоўскае Палессе» і «Беларускае Палессе» (1882) змяшчаў пераважна нарысы аўтарства А. Кіркора, якія прысвечаны гісторыі і прыродзе беларускіх земляў, матэрыяльнай і духоўнай культуры беларусаў. Кніга была перавыдадзена ў Мінску ў 1993 годзе. Выпускнік Кіеўскай духоўнай акадэміі, чыноўнік дэпартамента шляхоў зносін [[Іван Пятровіч Барычэўскі|І. П. Барычэўскі]] вядомы ў гістарычнай навуцы як даследчык Вялікага Княства Літоўскага, ён жа аўтар прац па беларускай гісторыі, этнаграфіі і археалогіі ― «Камяні Літоўскіх багінь», «Даследаванне пра паходжанне, назву і мову літоўскага народа» (1847); сабраў і апублікаваў шмат беларускіх паданняў і павер’яў. Ураджэнка Гомельшчыны, [[Зінаіда Фёдараўна Радчанка|З. Ф. Радчанка]] апублікавала ў 1881―1911 гадах у Пецярбургу больш за 700 беларускіх народных песень, упершыню адзначыўшы двухгалоссе ў беларускіх напевах. Геаграфічнае таварыства прыняло яе ў правадзейныя члены. У прадмове да зборніка 1888 года Радчанка дэталёва апісала беларускі сялянскі побыт, жыллё, абрады і звычаі<ref>{{артыкул|загаловак= Радчанка Зінаїда Федорівна|выданне= Мистецтво України: Біографічний довідник|месца=К.|год=1997|старонкі=499|старонак=700|індэкс=5-88500-071-9}}</ref>. Беларускі этнограф [[Адам Ягоравіч Багдановіч|А. Я. Багдановіч]] быў актыўным карэспандэнтам П. В. Шэйна, які выкарыстаў яго звесткі пра матэрыяльную і духоўную культуру сялян Барысаўскага павета. Першая этнаграфічная праца А. Багдановіча ― «Нарыс аб становішчы жанчыны ў сялянскім асяроддзі беларускага краю» («[[Мінскі лісток]]», 1886). У 1895 годзе выйшла фундаментальная праца Багдановіча "[http://www.grodnolib.by/media/file/binary/2013/1/27/180012133827/1ba78856_pdf.pdf?srv=cms Перажыткі старажытнага светапогляду беларусаў]{{Недаступная спасылка}} ", у якой вялікі фактычны матэрыял, сабраны на тэрыторыі Мінскай, Магілёўскай і Віцебскай губерняў класіфікаваны ў адмысловыя раздзелы ― фетышызм, культ сонца, вераванні ў нячыстую сілу і інш<ref>{{кніга|аўтар=Пширков Ю. С.|загаловак=А. Е. Богданович|месца=Мн.|выдавецтва=Наука и техника|год=1966|старонак=128}}</ref>. Настаўнік гісторыі і грэчаскай мовы [[Марыінская жаночая гімназія (Гродна)|гродзенскай гімназіі]], а пазней шматгадовы бібліятэкар гарадской публічнай бібліятэкі [[Яўстафій Філарэтавіч Арлоўскі|Я. Ф. Арлоўскі]] ў «[[Гродзенскія губернскія ведамасці|Гродзенскіх губернскіх ведамасцях]]» вёў «Аддзел крытыкі і бібліяграфіі па гісторыі Заходняй Русі» і «Агляд гістарычных часопісаў», публікаваўся таксама ў «Гродзенскіх епархіяльных ведамасцях». Аўтар кніг «Нарыс гісторыі горада Гродна» (1889), «М. Свіслач-Ваўкавыская: гістарычны нарыс» (1895), «Гістарычны нарыс Гродзенскай гімназіі» (1901), артыкулаў «Пра Нёман», «Жыровіцы. З запісак турыста», «Граф М. Н. Мураўёў як дзеяч над умацаваннем правоў рускай народнасці», «Лёс праваслаўя ў сувязі з гісторыяй лацінства і уніі ў Гродзенскай губерні ў XIX стагоддзі (1794—1900)». Імем Арлоўскага названая вуліца ў Гродне<ref>{{артыкул|аўтар=Линкевич В. Н.|загаловак=Конфессиональная история Гродненщины в работах церковных краеведов второй половины XIX―начала XX вв.|спасылка=http://www.elib.grsu.by/katalog/436596pdf.pdf|выданне=Гродненщина в историческом, экономическом и культурном развитии 1801―1921 гг.|месца=Гродно|выдавецтва=ГрДу им. Я. Купалы|год=2012|старонак=194}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Орловский Евстафий Филаретович|выданне=Гродно. Энциклопедический справочник|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=303|старонак=438|isbn=5-85700-015-7}}</ref>. Артыкулы магістра багаслоўя, прафесара Кіеўскай духоўнай акадэміі і рэдактара «Весніка Еўропы» І. А. Эрэміча, чыя маладосць прайшла ў ваколіцах [[Ружаны|Ружанаў]], публікаваліся ў асноўным у рэдагуемым ім часопісе. Асобнымі выданнямі выпушчаныя «Панскія фатэцыі» (Вільня, 1865) і «Нарысы беларускага Палесся» (Вільня, 1868)<ref>{{кніга|аўтар=Эремич И.|загаловак=Очерки белорусского Полесья|спасылка=http://sources.ruzhany.info/048_1.html|месца=Вильно|год=1867}}</ref>. Ураджэнец усходняй Польшчы [[Станіслаў Паўлавіч Мікуцкі|Станіслаў Мікуцкі]], які скончыў [[Маскоўскі ўніверсітэт]] (1851), і спецыялізаваўся ў параўнальным мовазнаўстве, атрымаў для ''«напісання параўнальнага слоўніка літоўскай і славянскіх моў»'' камандзіроўку на два гады ад Акадэміі навук у Літву, у выніку якой склаў «Справаздачы пра падарожжы» (апублікаваны ў «Известиях Императорской Академии наук», 1853―1854). Мікуцкі стаў адным з першых ініцыятараў перакладу літоўскай мовы з лацінкі на кірыліцу; на аснове гэтай азбукі ў 1864 годзе быў выдадзены літоўскі «Буквар для сельскіх дзяцей», «Кароткая гісторыя Старога і Новага Запавету» і «Сельская хрэстаматыя, або Вытрымкі з твораў розных польскіх аўтараў»<ref>{{cite web|url=http://www.genling.nw.ru/baltist/diploms/2011Pijanzina.pdf|title=Особенности передачи литовского языка кириллицей в 1864―1904 гг.|author=Пиянзина Л. Н.|date=2011|publisher=Санкт-Петербургский университет|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324113736/http://www.genling.nw.ru/baltist/diploms/2011Pijanzina.pdf|archive-date=24 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref>. Нароўні з мовазнаўчымі працамі Мікуцкі надрукаваў у «Этнографическом обозрении», «Живой старине» і «Виленском вестнике» матэрыялы «Беларускія песні і загадкі, запісаныя ў Віцебскай губерні ў маёнтку Зябкі Дрысенскага павета», «Беларускія словы» і іншыя<ref>{{артыкул|аўтар=Фядосік А. С.|загаловак=Мікуцкі Станіслаў Паўлавіч|выданне= Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі|том=3|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1986|старонкі=522|старонак=751}}</ref>. Выпускнік Маскоўскага ўніверсітэта, пасля прафесар [[Карлаў універсітэт|універсітэта]] ў Празе, гісторык рускай літаратуры [[Яўген Аляксандравіч Ляцкі|Я. А. Ляцкі]], вядомы ў літаратуразнаўстве як даследчык «[[Слова пра паход Ігараў]]» і рэдактар часопіса «Современник», удзельнічаў у фальклорных экспедыцыях па Літве і Палессі, збіраючы беларускі фальклор і народную міфалогію. Ён апублікаваў артыкулы «Уяўленне беларуса аб нячыстай сіле» (1890), «Хвароба і смерць ва ўяўленні беларуса» (1892), «Матэрыялы для вывучэння творчасці і быту беларусаў. Прыказкі, прымаўкі, загадкі» (1898). У 1927―1928 гадах у чэшскім часопісе «Slavia» апублікаваў серыю артыкулаў «Нататкі пра беларусазнаўства». Вялікая колькасць сабранага ім фальклорнага матэрыялу захоўваецца ў Інстытуце рускай літаратуры (Пушкінскі Дом) АН РФ<ref>{{артыкул|аўтар=Грачёва А. М.|загаловак=Ляцкий Евгений Александрович|спасылка=http://lib.pushkinskijdom.ru/LinkClick.aspx?fileticket=GI7xrH7lZM4%3d&tabid=10547|выданне=Русская литература XX века. Прозаики, поэты, драматурги|месца=М.|выдавецтва=ОЛМА-ПРЕСС|год=2008|isbn=5-94848-211-1}}</ref>. [[Файл:Nikiforovskiy N J.jpg|міні|М. Я. Нікіфароўскі]] Сын магілёўскага купца-яўрэя [[Павел Васілевіч Шэйн|П. В. Шэйн]], які перайшоў у лютэранства, у 1851―1881 гадах быў настаўнікам у Віцебску. З сярэдзіны 1850-х гадоў ён стаў збіраць беларускі фальклор, які з 1859 года публікаваў з каментарыямі. Рускае геаграфічнае таварыства выдзеліла яму субсідыю, дапамагло і Міністэрства фінансаў. У «Виленском вестнике» за 1877 год Шэйн надрукаваў зварот да настаўнікаў школ і семінарый ― «Праграму для збірання помнікаў народнай творчасці». Сярод яго карэспандэнтаў былі А. Я. Багдановіч, [[Янка Лучына]], [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я. Ф. Карскі]], [[Юльян Фаміч Крачкоўскі|Ю. Ф. Крачкоўскі]], [[Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі|М. Я. Нікіфароўскі]], З. Ф. Радчанка. У зборніку «Беларускія народныя песні…» (1874) змешчаны больш за тысячу тэкстаў, у «Матэрыялах для вывучэння побыту і мовы рускага насельніцтва Паўночна-Заходняга краю» (т. 1-3, 1887―1902) маюцца апісанні сямейных і каляндарных абрадаў з песнямі, розныя празаічныя жанры беларускага фальклору, звесткі па матэрыяльнай культуры. Зборнікі, пры ўсім багацці матэрыялу і складнасці яго сістэматызацыі, не пазбаўленыя некаторых недахопаў<ref>{{кніга|аўтар=Новиков Н. В.|загаловак=Павел Васильевич Шейн: кніга о собирателе и издателе русского и белорусского фольклора|месца=Мн.|выдавецтва=Вышэйшая школа|год=1972|старонак=223}}</ref>. Ураджэнец Віцебшчыны, член Геаграфічнага таварыства, настаўнік [[Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі|М. Я. Нікіфароўскі]] апублікаваў больш за 20 гісторыка-этнаграфічных нарысаў: «Нарысы простага жыцця-быцця ў Віцебскай Беларусі і апісанне прадметаў абіходнасці» (1895), «Прыкметы і павер’і, забабонныя абрады і звычаі, легендарныя паданні аб асобах і мясцінах» (1897), «Старонкі з нядаўняй даўніны горада Віцебска» (1899), «Нячысцікі: свод паданняў у Віцебскай Беларусі пра нячыстую сілу» (1907) і іншыя<ref>{{кніга|аўтар=Бондарчик В. К., Чигринов И. Г.|загаловак=Николай Яковлевич Никифоровский: очерк жизни и деятельности|месца=Мн.|выдавецтва=АН БССР|год=1960|старонак=103}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Васіль Бандарчык.|загаловак=Нікіфароўскі Мікалай Якаўлевіч|спасылка=http://adverbum.org/b-egb5.htm|выданне=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1999|том=5|старонкі=326|старонак=592|isbn=985-11-0141-9}}</ref>. Рэдактар з 1869 года «Літоўскіх епархіяльных ведамасцей», член Віленскай археаграфічнай камісіі [[Іаан Антонавіч Катовіч|І. А. Катовіч]] заўсёды спрыяў краязнаўчым публікацыям. Аўтар нарысаў «Пра праваслаўныя цэрквы ў г. Кобрыне», «Некалькі слоў пра віленскую Кальварыю і пра наведванне яе праваслаўнымі». Гісторык [[Пётр Андрэевіч Гільтэбрант|П. А. Гільтэбрант]], які служыў у 1865―1879 гадах памочнікам архіварыуса [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актаў|Віленскага цэнтральнага архіва старажытных актавых кніг]], а потым загадчыкам аддзела рукапісаў [[Віленская публічная бібліятэка|Віленскай публічнай бібліятэкі]], у Вільні выпусціў «Зборнік помнікаў народнай творчасці ў Паўночна-Заходнім краі» (1866) з 300 песнямі, 93 загадкамі, 150 прыказкамі, бытавымі і рэлігійнымі абрадамі Віленскай, Мінскай і Гродзенскай губерній. Аснову зборніка склалі матэрыялы, сабраныя вучнямі [[Маладзечанская настаўніцкая семінарыя|Маладзечанскай настаўніцкай семінарыі]]. Таксама з’яўляецца аўтарам «Даведачнага і тлумачальнага слоўніка да Новага Запавету»<ref>{{артыкул|аўтар=Цішчанка І. К.|загаловак=Гільтэбрант Пётр Андрээвіч|выданне=Этнаграфія Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=148|старонак=580|isbn=5-85700-014-9}}</ref>. Дырэктар [[Навагрудская гімназія|навагрудскай]], а пасля гродзенскай гімназій [[Міхаіл Аляксеевіч Дзмітрыеў|М. А. Дзмітрыеў]] стаў збіраць беларускі фальклор у 1850-х гадах. Публікаваўся ў «Вестнике Западной России», «Вестнике Императорского Русского географического общества», «Виленском вестнике», «[[Мінскія губернскія ведамасці|Мінскіх губернскіх ведамасцях]]», «Гродзенскіх губернскіх ведамасцях», «Памятнай кніжцы Гродзенскай губерні». Аўтар прац «Алфавітны паказальнік асаблівых слоў і казак Навагрудскага павета», «Вясельны абрад у вёсках Навагрудскага павета», «Некалькі звестак аб хатнім побыце сялян Паўночна-Заходніх губерняў», «Збор песень, казак, абрадаў і звычаяў сялян Паўночна-Заходняга краю», «Абрады і звычаі заходнерускіх сялян», «Вопыт збірання песень і казак сялян Паўночна-Заходняга краю» і інш. Апублікаваў шэраг беларускіх легенд. Узнагароджаны сярэбраным медалём Рускага геаграфічнага таварыства<ref>{{артыкул|аўтар=Цішчанка І. К.|загаловак=Дзмітрыеў Міхаіл Аляксеевіч|выданне=Этнаграфія Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=172|старонак=580|isbn=5-85700-014-9}}</ref>. [[Файл:Деды.jpg|міні|250x250пкс|left|Абрад «[[Дзяды]]»]] Ураджэнец Слуцка, гісторык і аматар-археолаг, калекцыянер старых абразоў і кніг, [[Аляксандр Іванавіч Слупскі|А. І. Слупскі]] ў 1888 годзе ў Мінску апублікаваў працу «Ізяслаўль і Тураў, рассаднікі хрысціянства, заснаваныя св. Уладзімірам у цяперашняй Беларусі: (з нагоды 900-годдзя юбілея хрышчэння Русі)», дзе, у прыватнасці, даказваў, што легенда аб заснаванні [[Заслаўе|Заслаўя]] князем [[Уладзімір Святаславіч|Уладзімірам]] з’яўляецца гістарычным фактам. Пад рэдакцыяй Слупскага ў Мінску выйшаў «Паўночна-Заходні каляндар» за 1892 і 1893 гады, дзе змешчаны беларускі народны каляндар на аснове прыкмет і абрадавых песень. Выпусціў таксама «Гісторыю Мінска» і «Легенду аб Магілёве». У 1880-х ― 1890-х гадах публікаваў гісторыка-краязнаўчыя нарысы ў мінскіх газетах<ref>{{артыкул|аўтар=Александровіч С. Х.|загаловак=Слупскі Аляксандр Іванавіч|выданне=Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1987|том=5|старонкі=67|старонак=703}}</ref>. Хатні настаўнік князёў [[Друцкія|Друцкіх-Любецкіх]] на Піншчыне, выпускнік Віленскага ўніверсітэта [[Рамуальд Сымонавіч Зянкевіч|Р. С. Зянкевіч]] апублікаваў у польскім перакладзе ў часопісе [[Юзаф Крашэўскі|Юзафа Крашэўскага]] «[[Athenaeum (1841)|Athenaeum]]» «Народныя песні, сабраныя на Піншчыне» (1847); у зборніку «Народныя песенькі пінскага люду» (Коўна, 1851) сабраў 219 беларускіх народных песень, у працы «Пра ўрочышчы і звычаі жыхароў Пінскага павета, а таксама пра характар іх песень» (1852) даў апісанне вясельных, купальскіх і іншых мясцовых абрадаў, забабонаў і вераванняў, упершыню ў этнаграфіі расказаў пра беларускі абрад [[дзяды]]. У 1843 годзе Зянкевіч правёў абмеры курганоў, гарадзішчаў, замчышчаў у [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскім павеце]], стварыўшы яго археалагічную карту. Сцвярджаў, што ў VI ст. н. э. у беларускім Палессі жылі [[будзіны]], славяне ж з’явіліся пазней<ref>{{артыкул|аўтар=Саламевіч І. У.|загаловак=Зянкевіч Рамуальд Сыманавіч|выданне=Этнаграфія Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=217|старонак=580|isbn=5-85700-014-9}}</ref>. Інспектар народных вучылішчаў у Гродзенскай, пазней — у Мінскай губерні, [[Рыгор Іванавіч Кулжынскі|Р. І. Кулжынскі]], апублікаваў (1866―1874) у губернскіх газетах «Нататкі пра гісторыю народнай паэзіі», «Пра духоўныя песні Паўночна-Заходняга краю», «Сцэны з беларускага побыту»<ref name="ЭБ">{{крыніцы/Этнаграфія Беларусі|Кулжы́нскі Рыгор Іванавіч|Скідан В. І.|278—279}}</ref>. Выдаючы ў Харкаве духоўны часопіс «Дабравест», надрукаваў там «Успаміны пра Паўночна-Заходні край» (1861―1874)<ref>{{артыкул|аўтар=Ціхаміраў А.|загаловак=«Гродзенскія лісты» Рыгора Кулжынскага: вопыт інтэрпрэтацыі|спасылка=http://86.57.162.94:8088/Documents/Store/115|выданне=Горад Святога Губерта: альманах лакальнай гісторыі|месца=Гродна|год=2014|нумар=9|старонак=175}}</ref>. Наглядчык Свянцянскага дваранскага вучылішча [[Іван Іванавіч Насовіч|І. І. Насовіч]] заняўся этнаграфіяй, калі выйшаў у 1844 годзе ў адстаўку і пасяліўся ў [[Мсціслаў|Мсціславе]]. З 1864 года жыў у Пецярбургу, шмат працаваў у архівах. Аўтар прац «Беларускія прыказкі і прымаўкі» (1852), «Зборнік беларускіх прыказак» (1867, Залаты медаль рускага геаграфічнага таварыства), «Беларускія прыказкі і загадкі» (1868), «Беларускія песні» (1873). Асноўная праца ― «[[Слоўнік беларускай мовы Івана Насовіча|Слоўнік беларускай гаворкі]]» (1870), куды ўвайшлі больш за 30 тысяч слоў, запісаных Насовічам у беларускіх губернях, а таксама знойдзеных у старабеларускіх пісьмовых помніках. Цікавыя яго артыкулы на рэлігійныя тэмы: «Аб барацьбе сапраўднай набожнасці з забабонамі і памылкамі ў часы старазапаветнай царквы, або гістарычны нарыс унутранага жыцця іўдзеяў, выняты з кніг Святога пісання» (1867), «Пра адказ паслання расійскіх архірэяў да сарбонскіх біскупаў» (1848). У 1866 годзе ў Пецярбургу выйшлі яго вершаваныя пераклады [[Псалмы|псалмоў]]. У архіве бібліятэцы РАН у Пецярбургу захоўваецца нявыдадзены "Алфавітны паказальнік старажытных слоў, вынятых з «Актаў, якія адносяцца да гісторыі Заходняй Расіі, выдадзеных у 1853 годзе» з 13 тысячамі слоў і іх тлумачэннямі<ref>{{cite web|url=http://e-heritage.ru/ras/view/person/history.html?id=48394795|title=Носович Иван Иванович|publisher=Электронная библиотека «Научное наследие России»}}{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>{{кніга|загаловак=Спадчына Івана Насовіча і беларускае мовазнаўства. Матэрыялы навуковых чытанняў, прісвечаных 220-годдзю з дня нараджэння Івана Іванавіча Насовіча|спасылка=http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/13263/1/%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B0%20%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%20%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0%20%D1%96%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0.pdf|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ, Право и экономика|год=2008|старонак=116|isbn=978-985-442-554-2|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305110344/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/13263/1/%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B0%20%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%20%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0%20%D1%96%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0.pdf|archive-date=5 сакавіка 2016}}</ref>. [[Файл:Zamoście, Jelski. Замосьце, Ельскі (1910-14).jpg|міні|315x315пкс|Краязнаўчы музей у [[Сядзібна-паркавы комплекс Ельскіх (Замосце)|сядзібе]] Аляксандра Ельскага.]] Ураджэнец [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]], гісторык і краязнаўца, член Кракаўскай акадэміі навук [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|А. К. Ельскі]] ў сваёй сядзібе [[Сядзібна-паркавы комплекс Ельскіх (Замосце)|Замосце]] ў 1864 годзе стварыў краязнаўчы музей, дзе з часам сабралася больш за 20 тысяч рукапісаў і 7 тысяч кніг з манастыроў і шляхецкіх хатніх архіваў, аўтографы [[Пётр I (імператар расійскі)|Пятра I]], [[Напалеон I Банапарт|Напалеона Банапарта]], [[Людовік XVI|Людовіка XVI]], тысячы запісаў беларускіх фальклорных твораў, прадметаў побыту, медалі і ордэны, [[Слуцкі пояс|слуцкія паясы]]. Сярод карцін былі палотны [[Пітэр Паўль Рубенс|Пітэра Рубенса]], [[Паала Веранезэ]], [[Валенцій-Вільгельм Ваньковіч|Валенція Ваньковіча]], [[Ян Дамель|Яна Дамеля]], [[Францішак Смуглевіч|Францішка Смуглевіча]], [[Іосіф Іванавіч Аляшкевіч|Язэпа Аляшкевіча]]; рэчы, якія належалі [[Адам Міцкевіч|Адаму Міцкевічу]] і [[Тадэвуш Касцюшка|Тадэвушу Касцюшку]]. Большасць экспанатаў не захавалася, некаторыя знаходзяцца ў архівах і музеях Мінска, Варшавы, Кракава, Львова, Кіева, Вільнюса і Ватыкана<ref>{{Крыніцы/Федорук. Старинные усадьбы Минского края|с=331—332}}</ref>. З 1882 года Аляксандр Ельскі публікаваўся з беларускімі этнаграфічнымі нарысамі ў кансерватыўным польскамоўным пецярбургскім часопісе «Kraj», пазней быў карэспандэнтам больш чым у 20 выданнях. У фундаментальнай польскай энцыклапедыі «[[Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў]]» (1888―1902) ён апісаў амаль усе беларускія паветы, у «Вялікай усеагульнай ілюстраванай энцыклапедыі С. Аргельбранта» (т. 1—28, Варшава) яму належаць вялікія артыкулы «Беларусь», «Беларуская мова», «Беларуская літаратура і бібліяграфія». З’яўляўся аўтарам прац «Піва і варэнне піва ў нашым мінулым» (1883), «Пра беларускую гаворку» (1885), «Слоўнік жабрацкай гаворкі на Белай Русі» (1886), «Слоўца пра матэрыялы для вывучэння беларускай гаворкі, этнаграфіі і літаратуры» (1886), «Нарыс гісторыі мясцовай гаспадаркі ў супастаўленні з народнымі звычаямі ад першабытнага да апошняга часу» (т. 1—2, 1893―1898), «Нарыс гісторыі Мінскай дыяцэзіі» 1907), «100 прыказак, загадак, прыдумак і гавенд для карысці беларускага (крывіцкага) народа» (Вільня, 1908) і іншых<ref>{{кніга|загаловак=Дзеля блізкіх і прышласці: матэрыялы міжнароднай навук.-практ. канф. «Універсітэты Ельскіх» (да 165-годдзя з дня нараджэння Ельскіх), Мінск, 7 кастр. 1999 г.|месца=Мн.|выдавецтва=Беларускі ун-т культуры|год=1999|старонак=156}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Мальдзіс А. І.|загаловак=Ельскі Аляксандр Карлавіч|спасылка=http://adverbum.org/b-egb3.htm/выданне=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1996|том=3|старонкі=350|старонак=527|isbn=5-85700-014-9}}{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Дуко А.|загаловак= Навукова-даследчыцкая і літаратурная дзейнасць Аляксандра Ельскага|выданне=Беларускі гістарычны часопіс|месца=Мн.|год=2009|нумар=6|старонкі=49―53}}</ref>. Вывучэнне курганных старажытнасцей спачатку насіла выпадковы характар. Ваенны інжынер, архітэктар і будаўнік [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]] [[Тэадор Нарбут]] быў пасланы ў 1810 годзе [[Міхаіл Багданавіч Барклай дэ Толі|М. Б. Барклаем-дэ-Толі]] ва ўсходнюю Беларусь для вывучэння мясцовасці на выпадак вайны з Напалеонам. Нарбут вельмі зацікавіўся курганамі каля [[Рагачоў|Рагачова]] і нават пачаў раскопкі. Пасяліўшыся ў [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскім павеце]], ён працягнуў раскопкі, стаў збіраць розныя дакументы па гісторыі края, рабіў паведамленні ў Віленскую археалагічную камісію. Нарбут лічыў тамтэйшыя курганы старажытнымі магіламі, якія належаць невядомаму народу, які жыў тут ''«перад русінамі»''. Вынікам яго працы стала «Гісторыя літоўскага народа» ў 9 кнігах (1835―1841). У ёй Нарбут спрабаваў прасачыць гісторыю літоўскага народа ад старажытнасці да часу праўлення апошняга з [[Ягелоны|Ягелонаў]] [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта II Аўгуста]], які [[Люблінская унія|аб’яднаў]] у 1569 годзе Польшчу і Вялікае Княства Літоўскае ў адзіную дзяржаву Рэч Паспалітую<ref>{{артыкул|аўтар=Жалуновіч Л. А.|загаловак=Тэадор Яўхімавіч Нарбут|спасылка=http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/1038/1/%d0%96%d0%b0%d0%bb%d1%83%d0%bd%d0%be%d0%b2%d1%96%d1%87%20%d0%9b%d0%90.pdf|выданне=XXI век: актуальные проблемы исторической науки: Материалы междунар. науч. конф., посвящ. 70-летию ист. фак. БГУ. Минск, 15–16 апр. 2004 г. / Редкол.: В. Н. Сидорцов. (отв. ред.) и др.|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2004|старонкі=132―133|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022224742/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/1038/1/%d0%96%d0%b0%d0%bb%d1%83%d0%bd%d0%be%d0%b2%d1%96%d1%87%20%d0%9b%d0%90.pdf|archive-date=22 кастрычніка 2016}}</ref>. Выкладчык [[Полацкая духоўная семінарыя|Полацкай духоўнай семінарыі]], пасля рэдактар «[[Віцебскія губернскія ведамасці|Віцебскіх губернскіх ведамасцей]]» і выдавец часопіса «Пінскі веснік Паўднёва-Заходняй Расіі» [[Ксенафонт Антонавіч Гаворскі|К. А. Гаворскі]] ў пачатку 1850-х гадоў раскопваў курганы каля Полацка і апісаў іх змест. Аўтар прац «Гісторыка-статыстычнае апісанне Полацкай епархіі» (1853), «Гістарычнае апісанне Полацкага Барысаглебскага манастыра» («Веснік заходняй Расіі», 1865), «Гістарычныя звесткі аб полацкім Сафійскім саборы», «Наведванне Пятром Вялікім Сафійскага сабора», «Пра пачатак хрысціянства ў былым Полацкім княстве», «Аб увядзенні, распаўсюдзе і лёсе кальвінізму ў Беларусі», нарысаў «Падарожжа з Полацка ў кірунку да так званай Альгердавай дарогі»<ref>{{артыкул|аўтар=Алексеев Л. В.|загаловак=Ксенофонт Антонович Говорский|спасылка=http://historylib.org/historybooks/B—A—Timoshchuk-Drevnosti-slavyan-i-Rusi/19|выданне=Археология и краеведение Беларуси. XVI в.―30-е годы XX в.|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=1996|старонкі=90―96|сраниц=206|isbn=985-08-0007-0}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Віленскі кнігагандляр [[Вандалін Шукевіч|В. А. Шукевіч]] друкаваў краязнаўчыя нататкі і нарысы ў «Літоўскім кур’еры», «Виленском вестнике» і іншых газетах краю. З 1883 года заняўся даследаваннем археалагічных помнікаў на паўночным захадзе Беларусі і поўдні цяперашняй Літвы. Адшукаў каля 130 помнікаў [[мезаліт]]а, каля 10 курганных [[могільнік]]аў. Быў перакананы, у адрозненне ад Т. Нарбута, што ўжо ў каменным веку беларускі край быў заселены, а літоўскія плямёны прыйшлі сюды пазней. У выніку археалагічных пошукаў Шукевічам была сабрана багатая калекцыя, перададзеная ім у музеі Вільні, Кракава і Масквы. Ім былі сабраны беларускія легенды, вераванні, якія Шукевіч выклаў у нарысах «Вераванні і народная практыка» (часопіс «Вісла») і «Некаторыя вераванні, прымхі і забабоны нашага народа. Легенды і паданні» («Літоўскі паквартальнік»). З’яўляўся старшынёй віленскага археалагічнага гуртка «Таварыства прыхільнікаў старажытнасцяў і чалавеказнаўства» (1898―1906), задачай якога было захаванне жывапісу ў касцёлах Вільні. Член-карэспандэнт Кракаўскай Акадэміі навук (1901). У створаным у 1907 годзе Таварыстве сяброў навук, В. Шукевіч кіраваў музеем<ref>{{cite web|url=http://pawet.net/library/history/bel_history/szukiewicz/Шукевіч_Вандалін.html|title=Вандалин Шукевич|publisher=Лидский летописец/Pawet}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Спицын А. А.|загаловак=Раскопки В. Шукевича|спасылка= http://www.library.chersonesos.org/showsection.php?section_code=2|выданне=Известия Императорской Археологической комиссии|месца=СПб.|год=1909|том=29|старонкі=68―70}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Лаўрэш Л. Л.|загаловак=Вандалін Шукевіч ― беларускі археолаг і краязнаўца|месца=Мн.|выдавецтва=Харвест|год=2014|старонак=63}}</ref>. Адзін з заснавальнікаў Маскоўскага археалагічнага таварыства і [[Дзяржаўны гістарычны музей (Масква)|Гістарычнага музея ў Маскве]] [[Аляксей Сяргеевіч Увараў|А. С. Увараў]] рабіў раскопкі курганоў у маёнтку [[Вотня]] на Магілёўшчыне і знайшоў 4 [[срэбранік]]а часоў князя [[Уладзімір Святаславіч|Уладзіміра]], манету [[Харун ар-Рашыд|Гарун-аль-Рашыда]] і бронзавыя завушніцы і шыйны жалезны абруч<ref>{{артыкул|аўтар=Головацкий Я.|загаловак=Археологические раскопки курганов, произведённые А. С. Уваровым в им. Вотне Могилёвской губ.|выданне=[[Виленский вестник]]|месца=Вильно|год=1880|нумар=228|старонкі=1―2}}</ref>. Педагагічны дзеяч [[Мікалай Пятровіч Авенарыус|М. П. Авенарыус]], які заснаваў Маладзечанскую настаўніцкую семінарыю, у 1885―1890 гадах праводзіў курганныя раскопкі ў Барысаўскім і Навагрудскім паветах, абследаваў каменныя магілы на [[Беласток|Беласточчыне]]. Каля вёскі [[Эсьмоны]] на Магілёўшчыне сабраў 125 каменных сякер. Аўтар брашуры «Узоры беларускай гаворкі розных мясцовасцей» (1889) і артыкула «Драгічын Надбужскі і яго старажытнасці» (1890). Ён сцвярджаў, што сляды [[Яцвягі|яцвягаў]], іх могілкі і ''«спехам пазбіванае часовае жыллё»'' не варта шукаць, бо ''«праводзячы вялікую частку жыцця на вайне ці на паляванні, яцвяг, гэты вечны валацуга, паміраў далёка ад свайго дома, у дрымучым лесе, ці ў адкрытым баі. Косткі яго не спачываюць на радавых могілках або ў старанна складзенай каменнай магіле. Яны ляглі там, дзе заспела яго смерць, і зніклі бясследна»''<ref>{{кніга|загаловак=Очерки по археологии Белоруссии. Ч. II|месца=Мн.|выдавецтва=Наука и техника|год=1972|старонкі=44|старонак=248|isbn=978-985-6824-69-5}}</ref>. Рэдактар «Мінскіх губернскіх ведамасцей» [[Руф Гаўрылавіч Ігнацьеў|Р. Г. Ігнацьеў]] раскопваў курганы на Міншчыне, склаў археалагічную карту Мінскага павета. Адначасова з гэтым аформіў больш за 100 нотных запісаў беларускіх песень Міншчыны, даслаўшы іх на антрапалагічную выстаўку ў Маскву. У 1880 годзе ў «Весцях Таварыства аматараў прыродазнаўства, антрапалогіі і этнаграфіі» апублікаваў даклады «Пра помнікі народнай творчасці ў Мінскай губерні» і «Пра помнікі старажытнасцяў у Мінскай губерні», з якімі выступаў на Антрапалагічнай выстаўцы 1879 года. Яму належыць нарыс у «Мінскіх губернскіх ведамасцях» «Мястэчка Заслаўе або Ізяслаўль, горад нашчадкаў Рагнеды» (1878))<ref>{{артыкул|аўтар=Игнатьев Р. Г.|загаловак=Курганы и городища Минской губернии|выданне=Минские губернские ведомости|месца=Мн.|год=1878|нумар=51, 52,}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Лозка А. Ю.|загаловак= Ігнацьеў Руф Гаўрылавіч|выданне=Этнаграфія Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=218|старонак=580|isbn=5-85700-014-9}}</ref>. Генерал, начальнік дывізіі [[Мікалай Мацвеевіч Турбін|М. М. Турбін]] даследаваў курганы пад Заслаўем, у Аршанскім, Шклоўскім, Мсціслаўскім, Быхаўскім паветах; сумесна з Я. Тышкевічам ― у Мінскім, Барысаўскім, Ігуменскім паветах. Пасля прысвяціў сябе нумізматыцы, арганізаваў Маскоўскае нумізматычнае таварыства. Ганаровы член [[Таварыства вывучэння Магілёўскай губерні]] (1913). Нумізматычнае таварыства выдавала «Запіскі», дзе сярод іншых публікаваліся краязнаўчыя матэрыялы на беларускія тэмы («Археалагічныя пошукі ў Літве» (1849, 1850) і інш.). [[Файл:Alexander Dembovetsky.jpg|міні|left|269x269пкс|Аляксандр Дамбавецкі.]] Мінскі павятовы маршалак [[Генрых Хрыстафоравіч Татур|Г. Х. Татур]] з 1874 года вёў раскопкі ў Мінскай губерні, склаў на падставе іх археалагічную карту. У 1890 годзе ім раскапаныя 120 курганоў каля вёсак [[Дулебы (Бярэзінскі раён)|Дулебы]] і Нюнішчы Ігуменскага павета, 40 курганоў блізу вёскі [[Станькава]] ў 1892 годзе і 40 курганоў блізу вёскі [[Прылукі (Мінскі раён)|Прылукі]] ў 1893 годзе. Татур стварыў ў Мінску музей з археалагічнымі і этнаграфічнымі экспанатамі і бібліятэкай рукапісных і старадрукаваных кніг. Да гэтага часу не выдадзены яго працы, якія захоўваюцца ў архівах Літвы: «Гістарычны нарыс мястэчка Тураў, ранейшай сталіцы ўдзельнага Тураўскага княства», «Гісторыя Станькава», «Гісторыя Заслаўя» і іншыя<ref>{{cite web|url= http://tatur.su/family/tatur-genrih-hrizostomovich/|title=Род Татуров. Татур Генрих Хризостомович |publisher=Tatur.su}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Алег Дзярновіч.|загаловак= Мінскі антыквар і археолаг Генріх Татур|спасылка=http://pawet.net/library/history/bel_history/dziarnovich/45/%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D1%96_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3_%D0%93%D0%B5%D0%BD%D1%80%D1%8B%D1%85_%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80.html|выданне= Знакамітыя мінчане ХІХ—ХХ стст. Вып. 6: Мінск і мінчане ў літаратурных творах на рубяжы ХІХ—ХХ стст.|месца=Мн.|выдавецтва= Інстытут Польскі ў Мінску|год=2011|старонкі=178―183}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Татур Г. Х.|загаловак= Очерки археологических памятников на просторах Минской губернии и их археологическое значение|спасылка=http://adverbum.org/ru/a-tatur.htm|месца=Мн.|выдавецтва=Губернская типография|год=1892|старонак=276}}</ref>. Выкладчык старажытнай гісторыі ў Варшаве, а затым у Кіеўскай духоўнай акадэміі [[Уладзімір Зянонавіч Завітневіч|У. З. Завітневіч]] абследаваў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкі]], [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскі]] і [[Бабруйскі павет]]ы. Зрабіў раскопкі каля 700 курганоў і 82 могільнікаў дрыгавічоў, вызначыўшы межы іх рассялення. На працы Завітневіча спасылаліся вядомыя гісторыкі<ref>{{cite web|url= http://www.pravenc.ru/text/182435.html|title=Завитневич|publisher=Православная энциклопедия}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Киселев В. Н.|загаловак= Исследователь внимательный и трудолюбивый. О жизни и деятельности историка и богослова, профессора В. З. Завитневича|месца=Мн.|выдавецтва=Ильина В. П.|год=2007|старонак=383|isbn=978-985-6365-25-9}}</ref>. Уладальнік сядзібы [[Пуцілкавічы]] на [[Ушацкі раён|Вушаччыне]] [[Францішак Леапольдавіч Вярэнька|Францішак Вярэнька]] выявіў у ваколіцах 9 [[гарадзішча]]ў [[Жалезны век|жалезнага веку]] і больш 50 курганных груп. Яму ўдалося раскапаць 36 курганоў. Рукапісы Ф. Варэнькі «Курганы ў Пуцілкавічах» (1887—1892), «Курганы і два дагістарычных паселішчаў у Пуцілкавічах» з артэфактамі раскопак знаходзяцца ў Кракаўскім археалагічным музеі<ref>{{артыкул|аўтар=Дучыц Л. У.|загаловак= Вярэнька Францішак Леапольдавіч|выданне=Археалогія Беларусі: энцыклапедыя у 2 тт.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|том=1|старонкі=208|старонак=492|isbn=978-985-11-0354-2}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Поболь Л. Д.|загаловак= Древности Белоруссии в музеях Польши|спасылка=http://padaread.com/?book=74814|месца=Мн.|выдавецтва=Наука и техника|старонак=208}}</ref>. Дырэктар магілёўскай гімназіі, рэдактар неафіцыйнай часткі «Магілёўскіх губернскіх ведамасцей» [[Мацвей Васільевіч Фурсаў|М. В. Фурсаў]] у 1892 годзе праводзіў у губерні раскопкі, склаў карту гарадзішчаў і курганоў. Склаў вопіс экспанатаў мясцовага музея, напісаў уступ да кнігі «Вопыт апісання Магілёўскай губерні…» А. С. Дамбавецкага. У «Магілёўскіх губернскіх ведамасцях» апублікаваў шэраг нарысаў: «Гістарычны нарыс Магілёўскай гімназіі», «Друкаванне кніг на рускай мове ў Магілёўскім краі», «Справа магілёўскіх мяшчан з Максімовічам і Лаўровічам», «Паселішчы смаленскіх крывічоў у межах Магілёўскай губерні», «Бытавы бок Буйніцкага манастыра па старажытных актах», «Калі з’явіліся яўрэі ў Літве», «Палац Кацярыны ў Магілёве», «Магілёўская гімназія ў 1809 годзе», «Праваслаўе на Літве і ў Беларусі» і інш<ref>{{cite web|url=http://wiki.mogilev.by/index.php/%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A4%D1%83%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%B2|title=Матвей Васильевич Фурсов|publisher=MogilevWiki}}</ref><ref>{{cite web|url=http://belhist.ru/2012/09/dmitrij-levin-nekrolog-mogilevskogo-istorika/|title=Некралог магілёўскага гісторыка Мацвея Фурсава як біяграфічная крыніца (факты і фігуры замоўчання)|author=Дзмітры Левін.|date=24.09.2012|publisher=Новости и история Беларуси|archive-url=https://web.archive.org/web/20160427022332/http://belhist.ru/2012/09/dmitrij-levin-nekrolog-mogilevskogo-istorika/|archive-date=27 красавіка 2016|url-status=dead}}</ref>. Магілёўскі губернатар [[Аляксандр Станіслававіч Дамбавецкі|А. С. Дамбавецкі]] разам з эканамічнымі рэформамі шмат часу надаваў мінуламу даручанага яму краю, збіраючы старыя кнігі, гістарычныя дакументы і археалагічныя знаходкі. Па яго загадзе ў 1892 годзе пачаліся раскопкі курганоў у [[Быхаўскі павет|Быхаўскім]], [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскім]], [[Клімавіцкі павет|Клімавіцкім]], [[Чэрыкаўскі павет|Чэрыкаўскім]] і [[Мсціслаўскі павет|Мсціслаўскім]] паветах. Вынікам 10-гадовай культурнай дзейнасці губернатара з’явіліся 3 тамы «Вопыту апісання Магілёўскай губерні ў гістарычных, фізіка-геаграфічных, прамысловых, сельскагаспадарчых, лясным, вучэбных, медыцынскіх і статыстычных адносінах»<ref>{{артыкул|аўтар=Борис Сидоренко|загаловак=Александр Дембовецкий: легенды и дела|спасылка= http://mogpravda.by/ru/issues?art_id=751|выданне=Могилёвская правда|месца=Могилёв|год=2010|нумар=22 октября}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Фурсов М. В.|загаловак=Курганные раскопки в пяти уездах Могилевской губернии в 1892 году|выданне=Труды IX Археологического съезда|месца=М.|год=1895|том=I|старонкі=236―245|старонак=702}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Тамара Калініна.|загаловак=Энцыклапедыя Дамбавецкага|спасылка=http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=2163|выданне=Культура|месца=Мн.|выдавецтва=Культура і мастацтва|год=2008|нумар=14 февраля|archive-date=22 кастрычніка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022220005/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=2163}}</ref>. Улетку 1886 года ў Беларусь адправілася антрапалагічная экспедыцыя з двума членамі Антрапалагічнага аддзела Таварыства аматараў прыродазнаўства, антрапалогіі і этнаграфіі К. М. Ікавым, які быў вядомы па раскопках старых маскоўскіх могілак, інароднічых пахаванняў у Паўднёвай Сібіры і [[Мікалай Андрэевіч Янчук|М. А. Янчуком]]. Экспедыцыя працавала ў Мінскай і Віцебскай губернях<ref>{{кніга|аўтар=Марфина О. В.|загаловак=История антропологических исследований в Беларуси|спасылка=https://mybook.ru/author/olga-marfina/istoriya-antropologicheskih-issledovanij-v-belarus/|месца=Мн.|выдавецтва=Белорусская наука|год=2015|старонак=405|isbn=978-985-08-1807-2}}</ref>. Мэтай Ікава было параўнальнае даследаванне [[Марфалогія (біялогія)|марфалогіі]] рускіх, украінцаў і беларусаў. Яму атрымалася вымераць і даследаваць каля 558 чалавек (290 мужчын, 128 жанчын, 140 дзяцей). {{пачатак цытаты}} Антрапалагічнае вывучэнне, то бок вымярэнне і апісанне сучаснага насельніцтва, справа новая. Тым больш цяжкім яно павінна быць для нас. Лепшым па сваёй чысціні антрапалагічным матэрыялам з’яўляюцца сяляне. Але чалавек, які ведае стаўленне нашых народных мас да ўсяго незразумелага, лёгка зразумее стаўленне сялянства да невядомай асобы, якая прыехала з нейкімі незразумелымі мэтамі; і з’яўляецца недавер і незадаволенасць, складаюцца небыліцы, пускаюцца плёткі… Вынікі маёй паездкі ў Беларусь вельмі сціплыя. Галоўная мая мэта была разведачная. Трэба заўважыць, што па антрапалогіі беларусаў няма зусім ніякіх матэрыялаў навуковага характару. Таму я паставіў сабе асноўнай задачай сабраць у некалькіх пунктах дадзеныя па фізічнай арганізацыі беларусаў, не спыняючыся на падрабязнасцях; я жадаў таксама атрымаць звесткі аб тых знешніх фактарах, якія маглі на працягу тысячагоддзяў аказаць свой уплыў на агульныя з’явы арганізацыі насельніцтва Заходняга краю… {{канец цытаты|<ref>{{артыкул|аўтар=Алексеев Л. В.|загаловак=Константин Николаевич Иков|спасылка=http://adverbum.org/ru/alekseev-arheologija|выданне=Археология и краеведение Беларуси. XVI в.―30-е годы XX в.|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=1996|старонкі=123―125|сраниц=206|isbn=985-08-0007-0}}</ref>.}} Ікаў прыйшоў да высновы, што ў большасці беларусаў захаваўся доўгагалаловы тып, які сустракаўся яму ў курганных раскопках 700-гадовай даўніны, і ў меншай ступені ― шыракагаловы. На гэтай падставе ён палічыў, што ў этнагенэзе беларусаў удзельнічалі нейкія іншыя групы ― хутчэй за ўсё, балцкія<ref>{{артыкул|аўтар=Иков К. Н.|загаловак= Программа антропологической поездки в Белоруссию и Литву|выданне= Известия Императорского общества любителей естествознания, антропологии и этнографии. Труды Антропологического отдела. Вып. 3|месца=М.|год=1890|том=XLIX|старонкі=529―594}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Иков К. Н.|загаловак= Предварительный отчет по экспедиции в Белоруссию и Литву летом 1886 г.|выданне=// Известия Императорского общества любителей естествознания, антропологии и этнографии. Труды Антропологического отдела. Вып. 5|месца=М.|год=1890|том=XLIX|старонкі=720―724}}</ref>. На аснове апісанняў жыхара Віцебскай губерні [[Мікалай Анімеле|Мікалая Анімеле]] Рускае геаграфічнае таварыства апублікавала ў «Этнаграфічным зборніку» (1854) нарыс «Побыт беларускіх сялян» аб сямейных абрадах (хрэсьбінах і вяселлях) і каляндарных святах. Там жа даваліся звесткі пра ўладкаванне беларускай хаты, віды адзення<ref>{{cite web|url=http://www.starvitebsk.biz/index.php/2014-01-11-22-09-23/2014-01-11-22-19-33|title=Н. Анимеле|publisher=Старый Витебск}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[Файл:Belarus-SMFAL-Dnieper Region-House-6.jpg|міні|265x265пкс|Беларускі падворак з [[Беларускае Падняпроўе|Падняпроўя]]. [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту|Музей народнай архітэктуры і побыту]].]] Аб земляробстве ў Мінскай губерні і становішчы сялян расказаў у «Дарожных нататках» заснавальнік Пецярбургскага камітэта пісьменнасці, чыноўнік асаблівых даручэнняў Міністэрства дзяржаўных маёмасцяў С. С. Лашкароў<ref>{{кніга|аўтар=Лашкарёв С. С.|загаловак=Путевые заметки от Москвы до Бобруйска и по Минской губернии|месца=СПб|год=1859|старонак=15}}</ref>. Стацкі саветнік Ф. Д. Воінаў, які знаходзіўся ў Беларусі з інспекцыяй, у сваіх «Нататках» адзначыў славутасці і асаблівасці побыту Мінска, Бабруйска, Пінска, Слуцка, [[Навагрудак|Навагрудку]], Мазыра<ref>{{кніга|аўтар=Воинов В. Д.|загаловак= Путевые записки ст. сов. Ф. Д. Воинова или Воспоминания о пребывании его в Минской губернии с февраля 1865 по 1 мая 1866|месца=СПб.|выдавецтва=Т-во «Общественная польза»|год=1891|старонак=85}}</ref>. Вядомы пецярбургскі пісьменнік [[Усевалад Уладзіміравіч Крастоўскі|У. У. Крастоўскі]] ў нарысах «Белавежская пушча» і «Базарны дзень у Свіслачы» расказаў аб прыродзе, вёсках у пушчы, іх цэрквах. Святар Ашмянскага і Кобрынскага паветаў, член Рускага геаграфічнага таварыства [[Іван Андрэевіч Берман|І. А. Берман]] вывучаў народныя абрады і вераванні. У «Виленском вестнике» ён апублікаваў серыю нарысаў «Парадак народнага вылічэння часу ў Паўночна-Заходняй Русі» (1869), «Назіранні нашага паўночна-заходняга сялянства адносна надвор’я і ўраджаю» (1870), «Ведзьмакі і знахары заходнерускага простага люду» (1903). За кнігу «Каляндар паводле народных паданняў у Валожынскім прыходзе Віленскай губерні Ашмянскага павета» (1874) Берман быў узнагароджаны медалём Геаграфічнага таварыства<ref>{{артыкул|аўтар=Бандарчык В. К.|загаловак=Берман Іван Андрэевіч|выданне=Этнаграфія Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=78|старонак=580|isbn=5-85700-014-9}}</ref>. Святар Вілейскага павета А. Троіцкі апублікаваў у «Літоўскіх епархіяльных ведамасцях» вялікі нарыс «Уклад» (1876), дзе дэталёва апісаў сямейныя і каляндарныя абрады жыхароў вёскі [[Гняздзілава (Докшыцкі раён)|Гняздзілава]]<ref>{{артыкул|аўтар=Васілевіч У. А.|загаловак=Троіцкі Аляксандр|выданне=Этнаграфія Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=499|старонак=580|isbn=5-85700-014-9}}</ref>. Святар вёскі [[Нежкава (вёска)|Нежкава]] Магілёўскага павета [[Сцяпан Міхайлавіч Бекарэвіч|С. М. Бекарэвіч]] апублікаваў у газеце «Магілёўскія губенскія ведамасці» «Сельскія нарысы. Сяло Няжкова» (1864) і «Вясельны абрад сялян ў прыходзе вёскі Няжкова» (1865). Святар [[Дзмітрый Гаўрылавіч Булгакоўскі|Дз. Г. Булгакоўскі]] выкладаў царкоўнаславянскую мову ў [[Ваўкавыск]]у і [[Пінск]]у, яшчэ семінарыстам апублікаваў у «Мінскіх губернскіх ведамасцях» нарыс «Беларускія валачобныя песні». Пасля публікаваў фальклорныя артыкулы ў «Віленскім весніку», «Мінскіх губернскіх ведамасцях», «Санкт-Пецярбургскіх ведамасцях». Выдаваў брашуры для народа рэлігійна-маральнага зместу. Асобнай кнігай выйшла праца «Пінчукі. Этнаграфічны зборнік. Песні, загадкі, прыказкі, абрады, прыкметы, забабоны, павер’і, забабоны і мясцовы слоўнік» (1890), якая была ўзнагароджана Вялікім залатым медалём імператарскага Рускага геаграфічнага таварыства<ref>{{артыкул|аўтар=Бандарчык В. К.|загаловак=Булгакоўскі Дзмітрый Гаўрылавіч|выданне= Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі|том=1|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1984|старонкі=513―514|старонак=727}}</ref>. Надворны саветнік, суддзя Мазырскага павета [[Уладзімір Глебавіч Сакалоў|У. Г. Сакалоў]] апублікаваў у «Мінскіх губернскіх ведамасцях» і «Мінскіх епархіяльных ведамасцях» «Нарысы нораваў Барысаўскага павета», «Нарысы народных святкаванняў і маленняў на Палессі», «Палессе: Паездка на возера Князь-жыд» (1869)<ref>{{артыкул|аўтар=Лозка А. Ю.|загаловак=Сакалоў Уладзімір Глебавіч|выданне=Этнаграфія Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=443 |старонак=580|isbn=5-85700-014-9}}</ref>. [[Настасся Якаўлеўна Васільева|Н. Я. Васільева]] працавала пісарам і настаўніцай у [[Беларускае Палессе|Беларускім Палессі]], супрацоўнічала з Мінскім губернскім статыстычным камітэтам, Таварыствам аматараў прыродазнаўства, Таварыствам антрапалогіі і этнаграфіі пры Маскоўскім універсітэце, перапісвалася з П. В. Шэйнам. Яе этнаграфічныя матэрыялы публікаваліся ў «Мінскіх губернскіх ведамасцях», «Виленском вестнике»: «Вясельныя абрады ў раёне Грабаўскай воласці Мазырскага павета» (1877), «Кірмашы ў Мазырскім павета» (1879), «Легенды і павер’і ў Мінскай губерні» (1879), «Вытрымкі з жыцця беларускай жанчыны»(1880)<ref>{{артыкул|аўтар=Лозка А. Ю.|загаловак=Васільева Анастасія Якаўлеўна|выданне=Этнаграфія Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=104|старонак=580|isbn=5-85700-014-9}}</ref>. Першая расійская жанчына-бібліёграф З. М. Пенкіна, аўтар розных паказальнікаў, у 1883 годзе выпусціла «Палессе. Бібліяграфічныя матэрыялы па гісторыі, геаграфіі, статыстыцы, этнаграфіі і эканамічнага стана Палесся». Паказальнік ахопліваў літаратуру на рускай мове за 1855―1880 гады<ref>{{артыкул|аўтар=Збралевіч Л. І.|загаловак=Пенкіна (Трыпалітава) Зінаіда Міхайлаўна|выданне=Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1987|том=4|старонкі=249|старонак=742}}</ref>. Шмат краязнаўчых матэрыялаў друкавалася ў сталічных часопісах ― «Исторический вестник», «Журнал Министерства внутренних дел», «Журнал Министерства народного просвещения», у губернскіх «Епархіяльных ведамасцях» і губернскіх газетах ― «[[Віцебскія губернскія ведамасці]]», «Віленскія губернскія ведамасці», «[[Гродзенскія губернскія ведамасці]]», «[[Мінскія губернскія ведамасці]]», «Магілёўскія губернскія ведамасці»), і з 1840 года ў «Памятных кніжках» губерняў. Так, у «Журнале Министерства внутренних дел» выйшлі «Статыстычны агляд губернскага горада Магілёва» (1837, 1840), «Статыстычныя звесткі пра Віцебскую губерню» (1841), «Нарысы Беларусі» [[Рамуальд Андрэевіч Падбярэскі|Р. Падбярэскага]], «Дарожныя нататкі пра Заходняю і Паўночна-Заходняю Расію» [[Канстанцін Іванавіч Арсеньеў|К. І. Арсеньева]] (1845), «Нататкі пра Беларусь» [[Мікалай Сямёнавіч Шчукін (пісьменнік, 1792)|М. С. Шчукіна]] (1846) і інш. У «Журнале Министерства народного просвещения» з беларускімі матэрыяламі публікаваліся П. М. Шпілеўскі, Я. Ф. Карскі, Ф. І. Леантовіч і інш., друкаваліся рэцэнзіі на этнаграфічныя працы<ref>{{артыкул|аўтар=Дорошкевич В.|загаловак=Как открывали Беларусь|выданне=Неман|месца=Мн.|год=2006|нумар=10}}</ref>. Часопіс «Вестник Западной России» спачатку выходзіў у Кіеве пад назвай «Вестник Северо-Западной России и Западной России» (1862), затым пад новай назвай (1864―1871) у Вільні. У 1862―1869 гадах рэдактар ― гісторык і археолаг [[Ксенафонт Антонавіч Гаворскі|К. А. Гаворскі]]. Акрамя артыкулаў на актуальныя тэмы, часопіс публікаваў дакументы і даследаванні па гісторыі краю, нарысы па гісторыі праваслаўнай царквы. У часопіс пісалі [[Міхаіл Восіпавіч Каяловіч|М. В. Каяловіч]], [[Панцеляймон Аляксандравіч Куліш|П. А. Куліш]], П. В. Кукальнік, М. У. Юзэфовіч і іншыя. У часопісе «Этнографическое обозрение» (1889―1916), які выходзіў пры Маскоўскім універсітэце, беларускі кірунак у асноўным вёў [[Мікалай Андрэевіч Янчук|М. А. Янчук]], які рассылаў этнаграфічныя праграмы і вёў перапіску з беларускімі аматарамі-этнографамі. У выніку яго дзейнасці ў часопісе было апублікавана больш за трох дзесяткаў артыкулаў і нарысаў па беларускім краязнаўстве<ref>{{артыкул|аўтар=Пятроўская Г. А.|загаловак=«Этнографическое обозрение»|выданне=Этнаграфія Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=551|старонак=580|isbn=5-85700-014-9}}</ref>. У «Историческом вестнике» публікаваліся ўспаміны пра беларускія паездки [[Іван Мікалаевіч Захарьін|І. М. Захарьіна]], [[Сільвестр Сільвестравіч Гагоцкі|С. С. Гагоцкага]], [[Станіслаў Станіслававіч Акрэйц|С. С. Акрэйца]] і іншых<ref>{{cite web|url=http://starieknigi.info/index/IV.htm|title=«Исторический вестник». Указатель статей|publisher=Старые книги|archive-url=https://web.archive.org/web/20200108155334/http://starieknigi.info/index/IV.htm|archive-date=8 студзеня 2020|url-status=dead}}</ref>. Да афіцыйнай часткі «Губернскіх ведомостей» з 1856 года стала прыкладацца неафіцыйная частка, дзе публікаваліся матэрыялы па гісторыі, этнаграфіі і археалогіі. У 1903―1906 гг. неафіцыйная частка выходзіла асобным выданнем<ref>{{кніга|аўтар=Сороко С. М.|загаловак=«Витебские губернские ведомости»|спасылка=http://www.psu.by/images/stories/Philosophy/personal/soroko_vitebsk_vedomosti.pdf|месца=Москва―Новополоцк|выдавецтва=Ин-т славяноведения РАН|год=2004|старонак=220|isbn=5-7576-0137-X}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Лисовская Т. А.|загаловак=«Гродненские губернские ведомости» как этнографический источник|спасылка=http://uctopuk.info/history/lisovskaja.htm|выданне=Наука-2009: сборник научных статей в 2-х тт.|месца=Гродно|выдавецтва=Гродненский государственный ун-т им. Янки Купалы|год=2009|старонкі=62―64|isbn=978-985-515-146-4}}</ref>. [[Файл:Załučča-Smolhaŭ-Barejkaŭščyna-Mir-Niaśviž-Vilnia. Залучча-Смольгаў-Барэйкаўшчына-Мір-Нясьвіж-Вільня (1887).jpg|міні|291x291пкс|left|Мясціны, апісаныя [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіславам Сыракомлем]]: Залучча, [[Смольгава]], [[Барайкішкес|Барэйкаўшчына]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Мір]], [[Нясвіж]], [[Вільня]].]] У 1863 годзе выйшаў першы нумар «Литовских епархиальных ведомостей». З 1868 года сталі выходзіць «[[Минские епархиальные ведомости]]» ― друкаваны орган Рускай праваслаўнай царквы, які складаўся, як і «Губернскія ведамасці», з афіцыйнай і неафіцыйнай часткі ў выглядзе прыкладанняў з матэрыяламі царкоўнага краязнаўства: «Апісанне цэркваў і прыходаў Мінскай епархіі» (1878―1879), «Кароткі гістарычны нарыс да 100-годдзя Мінскай епархіі (1793―1893)» (1893), «З жыцця і дзейнасці Мінскага царкоўнага гісторыка-археалагічнага камітэта» (1909), «300 гадоў у праваслаўі (Гістарычны нарыс трохсотгоддзя існавання [[Сабор Святых апосталаў Пятра і Паўла (Мінск)|мінскага Свята-Кацярынінскага сабора]])» (1913) і іншыя<ref>{{cite web|url= http://minds.by/articles/minskie-eparhial-ny-e-vedomosti-izdavavshiesya-v-kontse-xix-nachale-xx-stoletij-istoriya-izdaniya-naibolee-vy-dayushhiesya-redaktory#.Vrxd7m1DHCI|title= Минские Епархиальные Ведомости, издававшиеся в конце XIX, начале XX столетий: история издания, наиболее выдающиеся редакторы|author= Чистяков П. А.|publisher= Белорусская православная церковь. Минская духовная семинария|access-date= 26 кастрычніка 2017|archive-date= 26 красавіка 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160426034956/http://minds.by/articles/minskie-eparhial-ny-e-vedomosti-izdavavshiesya-v-kontse-xix-nachale-xx-stoletij-istoriya-izdaniya-naibolee-vy-dayushhiesya-redaktory#.Vrxd7m1DHCI|url-status= dead}}</ref>. Пазней «Епархіяльныя ведамасці» сталі выходзіць у Полацку, Магілёве і Гродне, публікаваць гістарычныя дакументы, артыкулы і нарысы царкоўна-гістарычнага і краязнаўчага характару<ref>{{артыкул|аўтар=Римко О. Г.|загаловак=Епархиальные ведомости 1863―1920 годов на территории Беларуси в отечественной историографии|спасылка=http://elib.psu.by:8080/handle/123456789/1688|выданне=Вестник Полоцкого государственного университета. Серия A. Гуманитарные науки: научно-теоретический журнал|месца=Новополоцк|выдавецтва=Полоцкий гос. ун-т|год=2011|нумар=2|старонкі=76―81|isbn=2070-1608|archive-url=https://web.archive.org/web/20160406145049/http://elib.psu.by:8080/handle/123456789/1688|archive-date=6 красавіка 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160406145049/http://elib.psu.by:8080/handle/123456789/1688|archivedate=6 красавіка 2016}}</ref>. З 1886 года стала выходзіць першая ў Беларусі прыватная газета «[[Мінскі лісток|Мінскі лісток»]], якая выдавалася натарыусам І. П. Фацінскім. Разам з размовай пра мясцовае грамадска-культурнае жыццё і эканамічныя пытанні, газета часта публікавала гісторыка-краязнаўчыя, этнаграфічныя матэрыялы і рэцэнзіі на краязнаўчыя выданні, дарожныя нататкі. З 1886 па 1893 гады газета выпусціла чатыры кнігі, прыкладзеныя да «Паўночна-Заходняга каляндара» з апавяданнямі на беларускай мове, беларускімі прыказкамі і прымаўкамі, артыкуламі пра Беларусь<ref>{{cite web|url=http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/content?lang=ru&classId=CF1C0FB1767C4F9FA39EFD7FC3643AFF|title=Минский листок|publisher=Национальная библиотека Беларуси|archive-url=https://web.archive.org/web/20140830210322/http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/content?lang=ru|archive-date=30 жніўня 2014|url-status=dead}}</ref>. Ніколі не публікаваліся часопісы Камітэта заходніх губерняў (1831―1848), створанага пасля [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]]. Часопісы ўтрымліваюць тэксты пасяджэнняў Камітэта ― больш за 4 тысячы лістоў, і дадаткі да іх ― больш за 6 тысяч лістоў. Яны знаходзяцца ў Расійскім дзяржаўным гістарычным архіве. У 1841―1851 гадах у Вільні пад рэдакцыяй [[Юзаф Крашэўскі|Ю. Крашэўскага]] выходзіў літаратурны часопіс «[[Athenaeum (1841)|Athenaeum]]», дзе разам з апавяданнямі публікаваліся, хоць і нячаста, беларускія фальклорныя і этнаграфічныя матэрыялы ― («Народныя песні, сабраныя на Піншчыне» Рамуальда Зянкевіча, «Матэрыялы да статыстыкі і этнаграфіі Гродзенскай губерні» [[Юзаф Ярашэвіч|Юзафа Ярашэвіча]])<ref>{{артыкул|аўтар=Цвірка К. А.|загаловак=Атэнэум|выданне=Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1984|том=1|старонкі=221|старонак=727}}</ref>. Варшаўскі «[[Tygodnik Ilustrowany]]» (1859) таксама змяшчаў краязнаўчыя матэрыялы пра Беларусь. Так, у ім выйшлі нарысы «Некалькі слоў пра звычаі насельніцтва ў Мінскай губерні» М. Камінскага, «Пінск і Піншчына» А. Бандзкевіча, «Некалькі слоў аб творчай фантазіі народа на Беларусі» Ф. Сурына, «Успаміны з Пінскага павета» [[Эліза Ажэшка|Э. Ажэшкі]], «Беларускі народ» С. Горскага і многія іншыя. У 1865 годзе ў Варшаве стаў выходзіць навукова-літаратурны часопіс «Klosy» («Каласы»), у якім беларускай тэме былі прысвечаны нарысы В. Поля «Экскурсія ў Пінск і на Піншчыну», Э. Хлапіцкага «На азёрах», [[Адам Плуг|А. Плуга]] «Перажыткі язычніцтва на Палессі» і іншыя. Віленскі выдавец навукова-літаратурных альманахаў Р. А. Падбярэскі рэгулярна змяшчаў у іх матэрыялы, звязаныя з Беларуссю. Ён аўтар нарысаў «Беларусь і Ян Баршчэўскі» (1844), «Беларускае вяселле», «Горад Барысаў» (абодва 1848)<ref>{{кніга|аўтар=Литвинович А. Ф.|загаловак=Вопросы белорусской фольклористики в польской периодической печати второй половины XIX―начала XX в. Автореферат|месца=Мн.|выдавецтва=Академия наук Беларуси. Ин-т искусствоведения, этнографии и фольклора|год=1992}}</ref>. Гісторыяй, геаграфіяй і культурай беларускіх зямель сталі цікавіцца і папулярныя ў той час польскамоўныя пісьменнікі. Так, [[Уладзіслаў Сыракомля]] напісаў нарысы пра Мінск, [[Нёман]] і бліжэйшыя вёскі. [[Юльян Урсын Нямцэвіч]] падзяліўся ўражаннямі пра Мінск, Брэст, Гродна і Магілёў («Літоўскія лісты» (1812), «Гістарычныя падарожжы па польскіх землях, якія здарыліся ад 1811 да 1828 года»)<ref>{{кніга|аўтар=Юлиан Немцевич.|загаловак=Путешествия исторические по землям Польским. Предисловие А. В. Королёва|спасылка=http://sources.ruzhany.info/047.html|месца=Париж―СПб.|год=1858}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Elżbieta Dąbrowicz.|загаловак= Litwa Niemcewicza|выданне= Julian Ursyn Niemcewicz : pisarz, historyk, świadek epoki|месца= Warszawa|выдавецтва= DiG |год=2002|старонкі=119―134|старонак=380|isbn=83-7181-248-5}}</ref>. Ю. Крашэўскі ў нарысах «Пінск і Піншчына» (1837), «Успаміны пра Палессе, Валынь і Літву» (1840), «Карціны з жыцця і падарожжаў» (1842), «Адзенне сялян і мяшчан ваколіц Брэста, Кобрына, Пружан» (1860) расказаў пра месцы, у якіх жыў або пабываў. Большасць гэтых нарысаў ілюстравана самім жа Крашэўскім. Альбом пейзажаў Палесся выйшаў кнігай у Варшаве ў 1861 годзе. Таксама ён аформіў і праілюстраваў кнігу Канстанціна Тышкевіча «Рака Вілія і яе берагі: з пункту гледжання гідраграфіі, гісторыі, археалогіі і этнаграфіі» (Дрэздэн, 1871). Шмат краязнаўчых назіранняў у гістарычных працах Крашэўскага ― «Старажытная Літва. Яе гісторыя, законы, мова, вера, звычаі, песні…» (1842), «Вілія ад яе пачатку да 1750 года» (1842), «Польшча ў час трох падзелаў» (1875 г.)<ref>{{артыкул|аўтар=Мальдзіс А. І.|загаловак=Крашэўскі Юзаф Ігнацы|выданне=Этнаграфія Беларусі. Энцыклапедыя|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=272|старонак=580|isbn=5-85700-014-9}}</ref>. Прафесар права Віленскага ўніверсітэта [[Юзаф Ярашэвіч]], які сыйшоў на пенсію і пасяліўся ў Бельску, прысвяціў свой час краязнаўчай і навуковай працы. Пісаў на польскай мове. З гісторыка-краязнаўчых прац вядомыя «Пра стан Літвы перад і пасля заснавання Акадэміі» (1844), «Матэрыялы да статыстыкі і этнаграфіі Гродзенскай губерні: Бельскі павет» (1848). Асноўная праца Ярашэвіча — «Вобраз Літвы з пункту гледжання цывілізацыі ад найстаражытнейшых часоў да канца XVIII стагоддзя» (тт. 1-3, 1844―1845) насіла выключна гістарычны вялікапольскі характар. У варшаўскіх часопісах друкаваў гісторыка-краязнаўчыя нарысы пра беларускія гарады. Займаўся раскопкамі разам з Т. Нарбутам<ref>{{артыкул|аўтар=Шылабрыт Т.|загаловак=Штрыхі да партрэта гісторыка Юзафа Ярашэвіча|спасылка=http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=2117|выданне=Гістарычны альманах|месца=Гродна|год=1999|нумар=2|старонкі=110―115}}</ref>. Кіраўнік радзівілаўскімі маёнткамі, беларускі і польскі паэт [[Ян Чачот]] за ўдзел у паўстанні быў высланы ва [[Уфа|Уфу]]. Калі вярнуўся, жыў на Лепельшчыне і Навагрудчыне, служыў губернскім сакратаром, бібліятэкарам у сядзібе [[Храптовічы|Храптовічаў]]. Галоўнае месца ў яго літаратурнай працы займаюць «Сялянскія песенькі» (Вільня, 1837―1846) з 6-ці фальклорных зборнікаў з тысячаю беларускіх песень<ref>{{артыкул|аўтар=Малаш Л.|загаловак=Пачынальнік беларускай фалькларыстыкі|выданне=Мастацтва Беларусі|месца=Мн.|год=1986|нумар=7}}</ref>. У трох кніжках «Дзённікаў» («Pamiętniki z życia», Wilno, 1856) [[Ева Фялінская|Евы Фялінскай]] расказана пра жыццё беларускай сярэдняй і дробнай шляхты: чым яна займалася, як апраналася, што ела, як ставілася да сялян і ўлады<ref>{{артыкул|аўтар=Наталля Анофранка.|загаловак=Ня «цацка», але грамадзянка|спасылка=http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=1143|выданне=Культура|месца=Мн.|год=2008|нумар=10(828)|archive-date=8 красавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408165835/http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=1143}}</ref>. Нямала адводзіцца побыту сучаснікаў і ў мемуарах [[Габрыэля Пузына|Габрыэлі Пузыні]] «У Вільні і ў літоўскіх дварах» («Wilnie i w dworkach litewskich. Pamiętnik z lat 1815―1843)»)<ref>{{артыкул|аўтар=Бурдзялёва І.|загаловак=Габрыэля Пузыня: святло шчасця|спасылка= http://khblit.narod.ru/arhiu/pracy/pracy7.pdf|выданне= Працы кафедры гісторыі беларускай літаратуры Белдзяржуніверсітэта: Навуковы зборнік / Пад агульн. рэд. М. Хаўстовіча|месца=Мн.|выдавецтва=ВТАА «Право и экономика»|год=2006|нумар=7|isbn=985-6299-79-9}}</ref>. Аўтар аповесцяў аб шляхецкім мінулым на польска-ўкраінскім памежжы, Пётр Якса Быкоўскі ў штогодніку «Збор звестак па айчыннай антрапалогіі» (1878) апублікаваў працу «Абрадавыя песні рускага насельніцтва з аколіц Пінска», у якой даў апісанне кустовага і вясельнага абрадаў Піншчыны з дадаткам тэкстаў<ref>{{cite web|url= http://kuriergalicyjski.com/historia/postacie/100-j/1698-piotr-jaksa-bykowski-polski-pisarz-z-podola|title= Polski pisarz z Podola|author= Wiktor Melnyk.|date= stycznia 2012|publisher= Kurier Galicijski|archive-url= https://web.archive.org/web/20160720061704/http://kuriergalicyjski.com/historia/postacie/100-j/1698-piotr-jaksa-bykowski-polski-pisarz-z-podola|archive-date= 20 ліпеня 2016|url-status= dead}}</ref>. Ураджэнец Гродзенскі губерні [[Вінцэсь Каратынскі]] быў хатнім настаўнікам і сакратаром у Сыракомлі, суправаджаў рускага пісьменніка [[Мікалай Сямёнавіч Ляскоў|М. С. Ляскова]] ў паездцы па Паўночна-Заходняму краю. Восенню 1862 года Ляскоў праехаў праз Гродна, Пружаны, Антопаль, Пінск. Паездка вылілася ў нарысы «З аднаго дарожнага дзённіка»<ref>{{артыкул|аўтар=Клейн Б.|загаловак=В годину смятения. Белорусская поездка Н. Лескова|выданне=Неман|месца=Мн.|год=1979|нумар=2|старонкі=149―159}}</ref>. З 1856 года Каратынскі публікаваў гісторыка-краязнаўчыя нататкі аб Навагрудчыне, для «Усеагульнай энцыклапедыі» С. Альгельбанта напісаў пра Віцебск, Валожын, Стоўбцы, Слуцк і іншыя гарады<ref>{{cite web|url=http://www.spadchyna.net/index.php?option=com_content&view=article&id=1070:2009-11-17-12-17-55&catid=36:2009-10-27-12-02-55&Itemid=467|title=Вінцэсь Каратынскі|publisher=Спадчына}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Мархель У. І.|загаловак=Творчасць Вінцэся Каратынскага ў ацэнцы сучаснікаў і нашчадкаў|выданне=Белороссика: книговедение, источники, библиография|месца=Мн.|выдавецтва=АН БССР. Фундаментальная библиотека им. Я. Коласа|год=1980|старонак=115}}</ref>. [[Файл:Pinchuky 1841.jpg|thumb|«Пінчукі». Мастак Ян Лявіцкі, 1840-я гады.]] З літаратурнай спадчыны графа [[Леан Патоцкі|Лаеана Патоцкага]] найбольш вядомыя яго трохтомныя «Мемуары пана Камертона», дзе ён апісвае гістарычныя помнікі, прыводзіць беларускія легенды і звычаі жыхароў Літвы. Ва «Успамінах пра Тышкевічавыя Свіслач, Дзярэчын і Ружанаы» Патоцкага сабраныя звесткі аб жыцці мястэчак, кірмашах і інш<ref>{{кніга|аўтар=Патоцкі Л.|загаловак= Успаміны пра Тышкевічаву Свіслач, Дзярэчын і Ружану / Укл., прадмова, камент. М. Філатавай|спасылка=http://pawet.net/library/history/bel_history/_memoirs/008/%D0%9F%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD._%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0%D0%B2%D1%83_%D0%A1%D0%B2%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%87,_%D0%94%D0%B7%D1%8F%D1%80%D1%8D%D1%87%D1%8B%D0%BD_i_%D0%A0%D1%83%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83.html|месца=Мн.|выдавецтва=Полымя|год=1997|старонак=319|isbn=5-345-00763-2}}</ref>. Арганізатар і першы старшыня Варшаўскага краязнаўчага таварыства [[Зыгмунт Глогер]] праводзіў археалагічныя раскопкі каля Ваўкавыска, у створаным ім музеі ў мястэчку Яжэве захоўваліся экспанаты, якія былі перададзены М. Федароўскім, А. Кіркорам, Тышкевічамі, А. Ельскім. Толькі з аднаго [[Слонімскі павет (Расійская імперыя)|Слонімскага павета]] было прывезена 190 артэфактаў. Сабраны Глогерам матэрыял знаходзіцца ў Варшаўскім і Кракаўскім музеях. Ягоныя нарысы аб побыце і абрадах публікаваліся ў часопісе «Biblioteka Warszawska» («Варшаўская бібліятэка»), нарысы падарожжаў уздоўж Нёмана і Буга — у часопісе «Wisla» («Вісла») . Асаблівую ўвагу Глогер надаваў драўлянай архітэктуры ― пра яе ён выпусціў зборнік артыкулаў у 2-х тамах. Польскі этнограф і кампазітар [[Оскар Кольберг]] ― аўтар шматтомнай працы «Народ. Яго звычаі, лад жыцця, мова, паданні, прыказкі, абрады, павер’і, забавы, песні, музыка і танцы» (1857―1890), дзе ў 52-м томе «Беларусь ― Палессе» сабраныя беларускія песні, казкі і легенды, абрады і звычаі, вераванні і забабоны, дадзены 16 варыянтаў палескага вяселля. Польскі этнограф і лінгвіст [[Ян Карловіч]] выдаў кнігу «Народныя паданні і казкі, сабраныя ў Літве» (1888), запісаў для М. А. Федароўскага больш за паўтысячы беларускіх песень. У 1887 годзе ён стварыў этнаграфічны часопіс («Wisla»), дзе публікаваў беларускія фальклорныя матэрыялы. Доктар філасофіі [[Уладзіслаў Вярыга]] ў часопісе «Збор звестак да айчыннай антрапалогіі» («Zbior Wiadomosci do Antropologii Krajowej», т. 13, 1889) апублікаваў 45 беларускіх народных песень, запісаных ім у Лідскім павеце. Казкі, запісаныя там жа, былі апублікаваны ў кнізе «Беларускія паданні» (Львоў, 1889). [[Міхал Адольфавіч Федароўскі|М. А. Федароўскі]] з’яўляўся членам Польскага краязнаўчага таварыства, Таварыства сяброў навук у Вільні і іншых асветніцкіх арганізацый. Жывучы ў 1877―1904 гадах у Заходняй Беларусі, ён сабраў шырокі матэрыял для археалагічнай карты дагістарычнай Беларусі, запісаў мноства беларускіх песень, каля 10 тысяч прыказак і прымавак, сотні казак і легенд. Сабраныя матэрыялы склалі працу «Люд беларускі» (т. 1-8, 1897―1981). Сярод рукапісаў Федароўскага ― апісанне народных рамёстваў, вясковых хат, сельскагаспадарчых прылад, дзіцячых гульняў, танцаў, [[батлейка]]вых спектакляў і інш. Федароўскі планаваў выдаць том «Матэрыяльная і духоўная культура беларускага народа і шляхты». Рукапіснае спадчына этнографа знаходзіцца ў бібліятэцы Варшаўскага ўніверсітэта і ў Навуковым архіве Польскага этнаграфічнага таварыства (Вроцлаў)<ref>{{артыкул|аўтар=Kozerska H.|загаловак= Michał Federowski, etnograf i zbieracz dokumentów historycznych na Białorusi Zachodniej (1853―1923)|выданне=Slavia Orientalis|месца= Warszawa|выдавецтва= Komitet Słowianoznawstwa Polskiej Akademii Nauk|год=1957|том=6|старонкі=34–50}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Рублевская Л.|загаловак=Странник с блокнотом|спасылка=http://www.sb.by/kultura/article/strannik-s-bloknotom.html|выданне=Советская Белоруссия|месца=Мн.|год=2013|нумар=175(24312)}}</ref>. Цікавыя нарысы настаўніцы Лідскага павета [[Бірута (фалькларыстка)|Біруты]] (Амаліі Даравінскай). Яе манаграфію «Апісанне Лідскага павету» не прапусціла цэнзура, праца так і засталася недрукаванай. Матэрыялы Біруты захоўваюцца ў архівах Варшавы і Вільні<ref>{{кніга|загаловак=Збіральнікі: Оскар Кольберг, Зыгмунт Глогер, Іван Берман, Аляксандр Троіцкі, Аляксандр Пшчолка, Эма Яленская-Дмахоўская, Бірута, Уладзіслаў Вярыга, Чэслаў Пяткевіч, Казімір Машынскі|месца=Мн.|выдавецтва=Навука і тэхніка|год=1991|старонак=189|isbn=5-343-00674-4}}</ref>. Уладальніца сядзіб у Рагачоўскім павеце Л. І. Паўлоўская (1830—1915), маці пісьменніка {{нп3|Уладзімір Людвігавіч Кігн|У. Л. Кігна|ru|Кигн, Владимир Людвигович}}, склала зборнік «Народныя беларускія песні», выдадзены ў 1853 годзе ў Пецярбургу, куды ўвайшлі ўзоры каляндарна-абрадавай паэзіі Быхаўскага павета, вясельныя абрады і песні. Паўлоўская называла іх ''«самароднымі помнікамі славеснасці»''. На кнігу адгукнуліся часопісы «Современник» (1853, т. 42) і «Отечественные записки» (1853, т. 90)<ref>{{артыкул|аўтар=Цішчанка І. Л.|загаловак=Паўлоўская Лізавета Іванаўна|выданне=Этнаграфія Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=392|старонак=580|isbn=5-85700-014-9}}</ref>. Вясковыя ўражанні знайшлі адлюстраванне і ў цыкле нарысаў яе сына «Беларускія ўражанні» (1878, часопіс «Пчала»)<ref>{{cite web|url= http://gazeta-slovo.ru/obshestvo/1214-kign-dedlov-pisatel-i-patriot|title= В. Кигн-Дедлов ― писатель и патриот|publisher= Слово. Общественно-политический еженедельник|archive-url= https://web.archive.org/web/20161022220142/http://gazeta-slovo.ru/obshestvo/1214-kign-dedlov-pisatel-i-patriot|archive-date= 22 кастрычніка 2016|url-status= dead}}</ref>. Польская пісьменніца [[Эма Дмахоўская]] запісала 11 сшыткаў народных беларускіх песень, склала 2 зборніка казак, сабраных ёю ў Мазырскім і Навагрудскім паветах. У парыжскім часопісе «La Tradition» апублікавала даследаванне аб палескім фальклоры<ref>{{артыкул|аўтар=Васілевіч У. А.|загаловак=Яленская Эма|выданне=Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1987|том=5|старонкі=683|старонак=703|isbn=5-85700-014-9}}</ref>. Жыхарка Вільні [[Марыя Чарноўская]], якая часта бывала ў беларускай глыбінцы, запісвала песні і абрады. У «Виленском вестнике» выйшаў яе нарыс «Элементы славянскай міфалогіі, што захаваліся ў звычаях сялянскага люду на Белай Русі» («Zabytki mitologii slowianskiej w zwyczajach wiejskiego ludu na Bialej Rusi dochowywane», 1817), годам пазней ён выйшаў на рускай мове пад назвай «Рэшткі славянскага баснаслоўя ў Беларусі» у «Весніку Еўропы». Яна пісала пра праваслаўных сялян, ранейшых уніятаў Магілёўшчыны: {{цытата|«Яны выконваюць усё тое, чаму іх навучылі запаветы продкаў, і з аднолькавай набожнасцю выконваюць як паганскія, так і хрысціянскія абрады, часта спалучаючы першае з іншым… Яны не могуць растлумачыць ні значэння, ні прычыны таго, што робяць. Увесь адказ, што так рабілі нашыя (іх) продкі і так казалі старыя людзі…»|}}<ref>{{артыкул|аўтар=Каханоўскі Г. А.|загаловак=Чарноўская Марыя|выданне= Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі|том=5|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1987|старонкі=512|старонак=703}}</ref>. Неаднаразова звярталіся да беларускай тэмы браты Зянон і Часлаў Пяткевічы. [[Зянон Пяткевіч]] апублікаваў працы «Пра Палессе» (1882), «Народ Літоўскага Палесся» (1883—1885) і інш<ref>{{артыкул|загаловак=Зянон Пяткевіч|выданне=Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1982|том=5|старонкі=488}}</ref><ref>Анатоль Літвіновіч. [http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/91134/1/%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%20%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87%20%D0%A3%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B5%20%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B5%20%D1%9E%20%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B0%D1%85%20%D0%97.%D0%9F%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0.pdf Усходняе Палессе ў працах З. Пяткевіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305111022/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/91134/1/%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%20%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87%20%D0%A3%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B5%20%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B5%20%D1%9E%20%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B0%D1%85%20%D0%97.%D0%9F%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0.pdf |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>. [[Часлаў Пяткевіч]] у часопісе «Ziemia» («Зямля») змясціў артыкулы і нарысы «Дарогі на Рэчыцкім Палессі ў другой палове XIX стагоддзя» (1926), «Хойнікі» і «Палессе ў канцы XIX стагоддзя. Пажары ў барах і на балотах» (1927), «Душа і смерць у вераваннях беларусаў» (1930), «Вялікдзень на Беларусі» (1932); у часопісе «Pamietnik Warszawski» («Варшаўскі дзённік») ― «Мёртвыя ў вераваннях беларусаў» (1931); у часопісе «Wiadomosci ludoznawcze» («Этнаграфічныя звесткі») ― «Земляробчыя боствы ва вераваннях беларусаў» (1933). У грунтоўнай манаграфіі «Рэчыцкае Палессе: Этнаграфічныя матэрыялы. Ч. 1. Матэрыяльная культура» (Кракаў, 1928) падрабязна расказаў аб жыцці палескіх сялян. У манаграфіі «Духоўная культура Рэчыцкага Палесся: Этнаграфічныя матэрыялы» (Варшава, 1938) з выключнай паўнатой паказаў разнастайныя сферы духоўнага жыцця палешукоў<ref>{{Крыніцы/БелЭн|13}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Пяткевіч Ч.|загаловак=Грамадская культура Рэчыцкага Палесся. Прадмова Ганны Энгелькінг|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=2015|старонак=319|isbn=978-985-08-1919-2}}</ref>. Краязнаўчыя звесткі пра Беларусь можна ўбачыць у польскіх раманах, аповесцях і апавяданнях. Так, у Элізы Ажэшкі ёсць дзве аповесці пра беларускіх сялян: «Нізіны» і «Дзюрдзі»<ref>{{кніга|аўтар= Гапава В. І.|загаловак= Эліза Ажэшка: жыццё і творчасць|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|год=1969|старонак=232}}</ref>. Беларускія рэаліі сустракаюцца ў аповесцях «Полацкая шляхта» [[Вайніслаў Казімір Канстанцінавіч Лада-Заблоцкі|Вайніслава Савіч-Заблоцкага]], «Лясныя Долы» Веранікі Трапачынскай-Агаркавай, «Птушыны бальшак» Галіны Аўдзерскай. Карэннае насельніцтва Паўночна-Заходняга краю не было традыцыйна рускім, але ўладай меркавалася, што яно некалі мела адзіныя з рускім народам славянскія карані. У 1843 годзе ў Вільні выйшаў вялікі двухтомнік «Збор старажытных грамат і актаў гарадоў Вільні, Коўна, Трокаў, праваслаўных манастыроў, цэркваў, і па розных прадметах». Пецярбургская газета «Северная пчела» адгукнулася рэцэнзіяй: {{пачатак цытаты}} Першы вынік які атрымліваецца адсюль, складаецца ў бясспрэчнай, вызваленай ад усялякага ценю сумневу ўпэўненасці, што руская мова была мовай пануючай у так званай некалі Літве, нават і ў той час, калі яна ўжо была злучана з Польшчай. Мова гэтая з’яўлялася народнай і дзяржаўнай, то бок дзелавой, афіцыйнай. На ёй здзяйсняюцца грамадзянскія акты, пішуцца судовыя вызначэнні, даюцца вялікакняскія і каралеўскія граматы. Праўда, у апошнім выпадку, лацінская мова, у той час агульная дыпламатычная мова ўсёй Заходняй Еўропы ідзе і тут рука аб руку з рускай… Але гэтая мова, якая ўводзілася гвалтоўна, адрыналася ўжываннем. Доказам таму ўяўляецца грамата караля Жыгімонта ад 29 жніўня 1536 года… Што мова руская мела спрадвеку адзінае законнае ўжыванне ў мясцовым судаводстве, гэта вядома ўжо з тых неабвержна даказаных фактаў: што Судзебнік караля Казіміра IV для Вялікага Княства Літоўскага быў запісаны каля 1480 года па-руску, што нават самы Статут Літоўскі, складзены ў 1529 г., а надрукаваны ў 1588 г., быў таксама па-руску і складзены, і надрукаваны… Ужыванне рускай мовы ў судаводстве Літоўскім было адменена ў 1697 годзе… такім чынам, хто можа цяпер яшчэ вагацца і аспрэчваць, што так званае Вялікае Княства Літоўскае заўсёды і ва ўсіх сваіх частках, нават у тых, дзе знаходзіцца сэрца ўласна Літвы [Жмудзь], было Рускае?… Мова руская магла мець такое паўсюднае і пастаяннае валадарства не інакш, як пры рашучай перавазе і перавазе народанасельніцтва Рускага. Гэта не была мова мёртвая, якой трэба было вучыцца з кніг….. Гэта тая самая мова, якая дагэтуль жыве ў вуснах некалькіх мільёнаў людзей, што заўсёды і ўсюды называюць сябе рускімі… {{канец цытаты|<ref>{{артыкул|аўтар=Іваноў А. А.|загаловак=«Новыя кнігі». Агляд выдавецкай дзейнасці на старонках газеты «Віленскі веснік»|выданне=Веснік Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта ім. А. А. Куляшова|месца=Магілёў|выдавецтва=МДУ ім. А. А. Куляшова|год=2014|нумар=1 (43)|старонкі=47―53|isbn=00791}}</ref>.}} [[Файл:Mitrafan Dounar-Zapolski - Ocherki po organizacii zapadno-ruskogo krestianstva v XVI veke - 1907 AD.JPG|міні|left|«Нарысы па арганізацыі заходнерускага хрысціянства ў XVI стагоддзі» [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|М. В. Доўнар-Запольскага]], 1907 г.]] У 1850-х гадах было вырашана сабраць стары архіўны матэрыял і сістэматызаваць яго. Гэта стала неабходным для вызначэння шляхецкіх правоў, засведчання асабістага дваранства і наогул для выбудоўвання гісторыі Паўночна-Заходняга краю. Пецярбургская Археаграфічная камісія ў 1860-х гадах працягнула выданне заходнерускіх актаў; пад рэдакцыяй [[Мікалай Іванавіч Кастамараў|М. І. Кастамарава]] выйшлі «Акты, якія адносяцца да гісторыі паўднёвай і заходняй Расіі». У «Рускай гістарычнай бібліятэцы» пачалося выданне помнікаў заходнерускай палемічнай літаратуры<ref>{{кніга|аўтар=Пыпин А. Н.|загаловак= История русской этнографии. Т. 4: Белоруссия и Сибирь|спасылка=http://www.istmira.com/yetnografiya/391-novejshee-vremya.html|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2005|том=4|старонак=256|isbn=978-985-11-0329-2}}</ref>. У 1862 годзе для збору і захоўвання дакументаў Вялікага Княства Літоўскага на тэрыторыі Віцебскай і Магілёўскай губерняў быў утвораны [[Віцебскі цэнтральны архіў старажытных актаў]]. У 1903 годзе ён меў 1896 актавыя кнігі, сярод якіх знаходзіліся акты [[Віцебскае ваяводства|Віцебскага ваяводства]], земскіх і гродскіх судоў, магістратаў, інвентары панскіх маёнткаў, каралеўскія прывілеі. Некаторыя дакументы былі апублікаваныя ў «Віцебскай даўніне». Значнай падзеяй у гістарычным краязнаўстве стала выданне зборніка дакументаў па гісторыі ўсходняй Беларусі XVI―XVIII стагоддзяў «Гісторыка-юрыдычныя матэрыялы, якія атрыманыя з актавых кніг губерняў Віцебскай і Магілёўскай і якія захоўваюцца ў Цэнтральным архіве ў Віцебску» (1871―1906). Архіў падпарадкоўваўся Міністэрству ўнутраных спраў, з 1896 года — Міністэрству народнай асветы. Узначальвалі архіў паслядоўна А. М. Сазонаў, [[Міхаіл Лаўрэнцьевіч Вяроўкін|М. Л. Вяроўкін]], [[Дзмітрый Іванавіч Даўгяла|Д. І. Даўгяла]]. У 1904 годзе архіў скасаваны, дакументы былі перададзеныя ў Мінск<ref>{{артыкул|загаловак=Витебский центральный архив древних актов|выданне=Витебск. Энциклопедический справочник|спасылка=http://evitebsk.com/wiki/Витебский_центральный_архив_древних_актов/месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1988|старонкі=123|старонак=408|isbn=5-85700-004-1}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Па ініцыятыве генерал-губернатара [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|М. М. Мураўёва]] і папячыцеля Віленскай навучальнай акругі [[Іван Пятровіч Карнілаў|І. П. Карнілава]] ў 1864 годзе ўтварылася [[Віленская камісія для разбору і выдання старажытных актаў|Віленская археаграфічная камісія]] з мэтай пацвердзіць публікацыямі старажытных актаў і грамат распаўсюд у Паўночна-Заходнім краі расійскай дзяржаўнасці і праваслаўя<ref>{{кніга|аўтар=Улашчык Н. Н.|загаловак= Очерки по археографии и источниковедению истории Беларуси феодального периода|спасылка=http://pawet.net/library/history/bel_history/_books/ulaszczuk/03/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_II._%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%98,_%D0%92%D0%AB%D0%A8%D0%95%D0%94%D0%A8%D0%98%D0%95_%D0%92_%D0%A1%D0%92%D0%95%D0%A2_%D0%92_%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%9E%D0%94_%D0%9A%D0%90%D0%9F%D0%98%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%97%D0%9C%D0%90_(1864-1915_%D0%B3%D0%B3.).html|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1973|старонкі=11, 63, 70|старонак=173}}</ref>. Паслядоўна старшынямі Камісіі былі П. В. Кукальнік, П. А. Бяссонаў, І. А. Акімаў, [[Якаў Фёдаравіч Галавацкі|Я. Ф. Галавацкі]], Ю. Ф. Крачкоўскі, Ф. М. Дабранскі, найбольш актыўнымі супрацоўнікамі ― віленскі протаіерэй [[Антоні Іванавіч Пшчолка|А. І. Пшчолка]] (1818—1871) і архіварыус Віленскага архіва старажытных актавых кніг [[Мікіта Іванавіч Гарбачэўскі|М. І. Гарбачэўскі]]. Прафесар-гісторык [[Пётр Аляксеевіч Бяссонаў|П. А. Бяссонаў]] збіраў і вывучаў беларускі фальклор, выдаў зборнік «Беларускія песні» (1871); інспектар народных вучылішчаў [[Юльян Фаміч Крачкоўскі|Ю. Ф. Крачкоўскі]] ― аўтар прац па гісторыі царквы, этнаграфіі Беларусі «Вясельныя абрады заходнерускіх сялян» (1868), («Быт заходнерускага сяляніна» (1874))<ref>{{артыкул|загаловак=Крачкоўскі Юльян Фаміч|выданне=Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1982|том=5|старонкі=330|старонак=740}}</ref>. Віленскі выкладчык Ф. М. Дабранскі друкаваў краязнаўчыя нарысы у «Виленском вестнике», пры яго ўдзеле і з яго прадмовай выйшлі тры тамы «Актаў Віленскай археаграфічнай камісіі»; ён ― аўтар першага віленскага даведніка (1890)<ref>{{артыкул|аўтар=Vytautas Merkys.|загаловак= Flavianas Dobrianskis|выданне=Visuotinė lietuvių enciklopedija|месца= Vilnius|выдавецтва= Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas|год=2004|том=5}}</ref>. [[Мікіта Іванавіч Гарбачэўскі|М. І. Гарбачэўскі]] сістэматызаваў дакументы па гісторыі Літвы і Беларусі, складаў каталогі; яму належаць «Кароткія табліцы, неабходныя для гісторыі, храналогіі…» (1867), «Каталог старажытных актавых кніг губерняў: Віленскай, Гродзенскай, Мінскай і Ковенскай…» (1872), "Слоўнік старажытнай актавай мовы Паўночна-Заходняга краю і Царства Польскага (1874)<ref>{{артыкул|загаловак=Гарбачэўскі Мікіта Іванавіч|выданне=Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1985|том=2|старонкі=44|старонак=702}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Щавинская Л. Л.|загаловак=Н. И. Горбачевский ― исследователь белорусской, литовской, русской и украинской старины|выданне=Научные записки Смоленского гуманитарного университета|месца=Смоленск|выдавецтва=СГУ|год=1994|том=1|старонкі=386―394}}</ref>. У 1867 годзе Віленская археаграфічная камісія пачала выдаваць «Археаграфічны зборнік дакументаў, якія адносяцца да гісторыі Паўночна-Заходняй Русі», куды ўваходзілі дакументы па дзяржаўнаму ладу, праву, царкве і гаспадарцы Беларусі і Літвы XV―XIX стагоддзяў. Станам на 1904 год выйшла 14 тамоў з багатым краязнаўчым матэрыялам: акты [[Гродскі суд|гродскіх]] і [[Земскі суд|земскіх]] судоў, [[магістрат]]аў, Галоўнага Літоўскага трыбунала, акты аб яўрэях, пісцовыя кнігі па староствах, інвентары маёнткаў, фальваркаў і вёсак, рэвізіі эканомій<ref>{{кніга|аўтар=Турцевич А.|загаловак=Краткий исторический очерк Виленской комиссии для разбора древних актов: 1864 – 1906|спасылка=http://book-old.ru/BookLibrary/04100-Vilenskaya-komissiya/1906.-Kratkiy-istoricheskiy-ocherk-Vilenskoy-komissii-dlya-razbora-i-izdaniya-drevnih-aktov.html|месца=Вильно|выдавецтва=Друкарня А. Г. Сыркина|год=1906|старонак=68|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917023946/http://book-old.ru/BookLibrary/04100-Vilenskaya-komissiya/1906.-Kratkiy-istoricheskiy-ocherk-Vilenskoy-komissii-dlya-razbora-i-izdaniya-drevnih-aktov.html|archive-date=17 верасня 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160917023946/http://book-old.ru/BookLibrary/04100-Vilenskaya-komissiya/1906.-Kratkiy-istoricheskiy-ocherk-Vilenskoy-komissii-dlya-razbora-i-izdaniya-drevnih-aktov.html|archivedate=17 верасня 2016}}</ref>. У канцы XVIII — пачатку XIX ст. у Вільні і Гародні Т. Дубіткоўскім на польскай мове выдаюцца «Каляндар гаспадарчы» (1776―1800) і «Каляндар гродзенскі» (1801―1807). У апошнім былі звесткі па мясцовым краязнаўстве, расказы аб замежных краінах. У Магілёве выходзілі «Каляндар беларускіх намесніцтваў на 1783», «Каляндар беларускі» (1785―1796). З краязнаўчага пункту гледжання ў іх згадваюцца цікавыя звесткі аб кірмашах у Магілёўскай губерні. З другой паловы XIX ст. сталі выходзіць «Памятныя кніжкі» губерняў. У 1889 годзе пад рэдакцыяй [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|М. В. Доўнар-Запольскага]] выйшаў «Каляндар Паўночна-Заходняга краю» на 1889 і 1890 гады. У першым каляндары быў апублікаваны нарыс Доўнар-Запольскага «Брагінская воласць». Другі каляндар утрымліваў звесткі пра кірмашы, медыцыну, хатнія палявыя работы па месяцах, статыстычныя дадзеныя. Навукова-літаратурны раздзел каляндара быў прадстаўлены геаграфічным нарысам пра Беларусь IX―XII стагоддзяў. «Паўночна-Заходні каляндар» на 1892 і 1893 гады пад рэдакцыяй А. І. Слупскага быў складзены на аснове забабонаў, абрадавых песень, прыказак. У 1867 годзе ў Вільні быў адкрыты Паўночна-Заходні аддзел Рускага геаграфічнага таварыства, які аб’яднаў мясцовых краязнаўцаў, заклікаў беларускую інтэлігенцыю ― памешчыкаў, настаўнікаў, святароў і інш. ― удзельнічаць у шуканні дакументаў і збору этнаграфічных дадзеных. Атрыманыя адказы-апісанні (642) захоўваюцца ў бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта. Аддзел працаваў у 1867―1875 і ў 1910―1914 гадах. Першапачаткова меў фізіка-матэматычную, этнаграфічную, археалогіі і археаграфіі, статыстычную секцыі. У 1911 годзе налічваў больш за 300 актыўных членаў. Друкаваны орган ― «Запіскі Паўночна-Заходняга аддзела Рускага геаграфічнага таварыства» — выходзілі пад рэдакцыяй Д. І. Даўгялы. У 1880-я гады пачалі складвацца розныя этнаграфічныя калекцыі («кабінеты»): [[Міхаіл Антонавіч Гаўсман|М. А. Гаўсмана]] ў Мінску, вялікія калекцыі Тышкевічаў у [[Астрашыцкі Гарадок|Астрашыцкім Гарадку]], калекцыі [[Вацлаў Пятровіч Федаровіч|В. П. Федаровіча]] ў Віцебску. Выпускнік мазырскай гімназіі Гаўсман служыў сакратаром у Мінскім дваранскім сходзе. Пасля паўстання 1863 года быў высланы ў Валагодскую губерню, затым жыў у Варшаве. Збіраў пячаткі, медалі, манеты, прадметы археалагічных раскопак. У 1889 годзе арганізаваў у Мінску выстаўку артэфактаў, знойдзеных пры раскопках на тэрыторыі Беларусі. Публікаваў краязнаўчыя нататкі ў «Мінскіх губернскіх ведамасцях». У суаўтарстве з У. Сыракомляй напісаў нарыс пра Мінск<ref>{{артыкул|аўтар=Лозка А. Ю.|загаловак=Гаўсман Міхаіл Антонавіч|выданне=Этнаграфія Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=147|старонак=580|isbn=5-85700-014-9}}</ref>. Віцебскі адвакат В. П. Федаровіч за сваю краязнаўчую дзейнасць быў абраны членам-карэспандэнтам Кракаўскай акадэміі навук, намеснікам старшыні Віцебскай вучонай архіўнай камісіі. У яго хатняй бібліятэцы знаходзілася больш за тысячу кніг па гісторыі і этнаграфіі Беларусі і Літвы, рукапісы Я. Баршчэўскага і А. Рыпінскага, выданні XVII―XVIII стагоддзяў. З сабранай ім вялікай калекцыі археалагічных знаходак, манет, медалёў, печаток, масонскіх знакаў і старадаўніх дакументаў Федаровіч стварыў прыватны музей. Пасля 1917 года калекцыя была нацыяналізаваная, і ў 1923 годзе на яе аснове быў створаны Музей беларуска-польскіх старажытнасцяў, затым перайменаваны ў Музей мясцовых старажытнасцей. У 1924 годзе калекцыя ўвайшла ў склад Віцебскага аддзялення Белдзяржмузея<ref>{{cite web|url=http://evitebsk.com/wiki/%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87,_%D0%92%D0%B0%D1%86%D0%BB%D0%B0%D0%B2_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=Федорович Вацлав Петрович|publisher=Витебская энциклопедия}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Варламава Н. П., Шишанов В. А.|загаловак=Масонская коллекция В. П. Федоровича|спасылка=https://issuu.com/linkedin63/docs/vitebskie_drevnosti_2013_masonskaja : матэрыялы навуковых канферэнцый / рэдкал.: Г. У. Савіцкі [і інш.]|месца=Мн.|выдавецтва=Нацыянальная бібліятэка|год=2013|старонкі=238-247|старонак=283}}</ref>. У 1860―1880-х гадах адкрываюцца музеі пры губернскіх статыстычных камітэтах. У 1867 годзе такі музей паводле рашэння губернскага праўлення адкрыўся ў Магілёве і праіснаваў да 1919 года. Сярод 1500 экспанатаў меліся грамата 1606 года караля Жыгімонта III [[Чарэя|чарэйскаму]] [[Свята-Міхайлаўская царква (Чарэя)|касцёлу]] і грамата 1767 года караля Станіслава Аўгуста на магдэбургскае права гораду [[Мсціслаў|Мсціславу]], сані, кінутыя Напалеонам падчас уцёкаў, скарбы манет, гербарыі і інш<ref>{{артыкул|Клок Л. Д.|загаловак=Могилёвский музей|выданне=Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1980|том=3|старонкі=332|старонак=616}}</ref>. У 1897 годзе ў Магілёве адкрыты [[Магілёўскі царкоўна-археалагічны музей|царкоўна-археалагічны кабінет]]. У 1892 годзе Е. Р. Раманаў звярнуўся да полацкага епіскапа Антаніна з прапановай арганізаваць у Віцебску царкоўнае сховішча. Годам пазней, дзякуючы яго і А. П. Сапунова намаганням, у 1897 годзе ў былым бернардынскім манастыры адкрыўся царкоўна-археалагічны кабінет. Акрамя археалагічных знаходак, у экспазіцыі былі манеты і медалі, царкоўнае начынне, рукапісныя кнігі, выданні беларускіх друкарняў, дакументы Полацкай епархіі, сістэматызаваныя Сапуновым у кнізе «Архіў Полацкай духоўнай кансісторыі» (1898)<ref>{{артыкул|аўтар=Грабянчук І.|загаловак= Краязнаўчы рух і стварэнне першых публічных музеяў у Беларусі|выданне=Беларускі гістарычны часопіс|мсца=Мн.|год=2007|нумар=4|старонкі=38―45}}</ref>. Адным са знамянальных культурных падзей стала багата аформленае выданне ў 8 тамах «Помнікі рускай даўніны ў заходніх губернях, якія выдаюцца з Найвышэйшага дазвалення» (1868―1885), складзенае кіраўніком Царкоўна-будаўнічага камітэта [[Пампей Мікалаевіч Бацюшкаў|П. М. Бацюшкавым]], які вызначыўся тым, што пабудаваў у Беларусі і Украіне каля 2 тысяч праваслаўных цэркваў. У прадмове гаварылася: {{пачатак цытаты}}«Да апошніх смут у Польшчы, што адбіліся і ў заходніх губернях імперыі, рускае грамадства было малазнаёмае з мінулым і сапраўдным становішчам гэтага краю. Выдадзеныя аб ім да таго часу звесткі былі вельмі няпоўныя або недакладныя. Калі польскія пісьменнікі, наўмысна скажаючы факты, прадстаўлялі становішча нашых заходніх губерняў у ілжывым святле, гэтак выгадным для ажыццяўлення запаветных мараў польскіх, а замежныя публіцысты паўтаралі іх няпраўду, мы, рускія, павінны былі нярэдка маўчаць, таму што былі не даволі знаёмыя з нашым родным здабыткам і, такім чынам, не маглі з належным аўтарытэтам абвяргаць хлусню. Ад няведання намі фактаў і адбылася тая велічэзная сіла польскай інтрыгі, якая ледзь не паспела запэўніць не толькі замежнікаў, але, на жаль, і многіх рускіх, адданых сваёй радзіме, што адзінае наша права на заходнія ўскраіны імперыі заснавана толькі на адным заваёве, тады як яно вынікае з уласцівых усяму заходняму краю асноўных рускіх пачаткаў з самага склада гістарычнага жыцця Расіі».{{канец цытаты}} Пасля скону Бацюшкава Расійская Акадэмія навук заснавала прэмію яго імя; прэмія давалася за працы, прысвечаныя палітычнай гісторыі Паўночна-Заходняга краю, гісторыі праваслаўнай царквы, вывучэнню мясцовай этнаграфіі і археалогіі, даследаванні помнікаў мовы і народнага побыту, і навуковай бібліяграфі твораў, якія адносіліся да Паўночна-Заходняга краю. Першыя дакументальныя крыніцы аб [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэях на беларускіх землях]] сустракаюцца ў грамаце (прывелеі-судзебніке) князя Вітаўта, якая выдадзена ў 1388 годзе берасцейскім яўрэям. У 1412 годзе брэсцкія яўрэі згадваюцца ў архіўных запісах. У далейшым яўрэі пачынаюць сяліцца ў Гродне (1436), Навагрудку (1445), Мінску (1489) і Пінску (1506). Да канца XIV ст. на землях Вялікага Княства Літоўскага знаходзілася 5 буйных яўрэйскіх суполак ― у Брэсце, Гродне, [[Тракай|Троках]], Луцку і [[Уладзімір-Валынскі|Уладзіміры-Валынскім]]. Яўрэі займаліся гандлем, рамёствамі, ліхвярствам, некаторыя земляробствам. У 1863 годзе іх налічвалася каля 350 тыс. чалавек, у 1897 годзе — 890 тыс. чалавек, большасць жылі ў гарадах і мястэчках. Да сярэдзіны XIX ст. яўрэі захоўвалі, у асноўным, традыцыйны ўклад жыцця. У канцы XIX ст. складалі 13, 7 % насельніцтва Беларусі і Літвы<ref>{{кніга|аўтар=Бершадский С. А.|загаловак=Литовские евреи: история их юридического и общественного положения в Литве от Витовта до Люблинской унии, 1388―1569|спасылка=http://cybb.info/istorija/istoriya/evropa/s-a-bershadskij-litovskie-evrei-istoriya-ix-yuridicheskogo-i-obshhestvennogo-polozheniya-v-litve-ot-vitovta-do-lyublinskoj-unii-1388-1569-gg.html|месца=СПб.|выдавецтва=Типография М. М. Стасюлевича|год=1883}}{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>{{cite web|url=https://eleven.co.il/article/15443|title=Россия. Демография еврейского населения Российской империи (1772―1917)|publisher =Электронная еврейская энциклопедия}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Церашковіч П. У.|загаловак= Яўрэі|выданне=Этнаграфія Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=556|старонак=580|isbn=5-85700-014-9}}</ref>. [[Файл:К.Кукевич.Еврейские контрабандисты в окрестностях Вильно.JPG|thumb|left|К. Кукевіч. Жыдоўскія кантрабандысты ў наваколлях Вільны|295x295пкс]] Калі ў 1780 годзе Кацярына ІІ прыехала ў Магілёў, яўрэйскае насельніцтва горада ўладкавала ілюмінацыю, на плошчы граў яўрэйскі аркестр. На плошчы вісеў вялікі надпіс: ''«Святкуем, як у часы Саламона!»''. Ад імя яўрэйскай абшчыны імператрыцы паднеслі ў выглядзе кніжачцы оду на парчовай падушачцы. На вокладцы ― сімвалы гандлю і мастацтва, над імі арол з сімвалам дзяржаўнай улады: залаты шар з каронай. На 12 атласных старонках кніжачкі былі надрукаваныя яўрэйскія вершы ў перакладзе на нямецкую і французскую мовы. Гэтак жа ўрачыста яе сустракалі ў Полацку і Шклове<ref>{{артыкул|загаловак=Дневная записка путешествия её императорского величества чрез Псков и Полоцк в Могилёв, а оттуда обратно чрез Смоленск и Новгород|выданне=Сборник Русского исторического общества|месца=СПб.|год=1867|том=1|старонкі=384}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=[[Брикнер, Александр Густавович|А. Г. Брикнер]]|загаловак= Путешествие императрицы Екатерины II в Могилёв в 1780 году|выданне=Русский вестник|месца=М.|год=1881|том=154 (8–9)|старонкі=459–509, 311–367}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Махотина А. А.|загаловак=Путешествие Екатерины II: идейно-художественная программа церемониала встречи мператрицы|выданне= Вестник МГУ|месца=М.|выдавецтва=МГУ|год=2010|нумар=6|старонкі=112–125}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Лісоўскі А. І.|загаловак=Хвалебны верш для габрэяў Магілёва з нагоды прыбыцця ў горад Кацярыны II у 1780-м годзе|спасылка=http://www.ratusha-mogilev.com/files/KonfText.pdf|выданне=Гісторыя Магілёва: мінулае і сучаснасць. Зборнік навуковых прац удзельнікаў VIII Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі|месца=Магілёў|выдавецтва=МДУХ|год=2013|старонкі=204–208|старонак=436|isbn=978-985-6985-13-6}}</ref>. Першыя апісання яўрэяў Беларусі ўтрымліваюцца ў выданні Е. П. Зяблоўскага "Землеапісанне Расійскай імперыі для ўсіх станаў, " (ч. 6, СПб., 1810). Пра яўрэяў напісана ў «Географ-статыстычным слоўніку Расійскай імперыі» 1862―1866 П. Сямёнава, у «Матэрыялах для геаграфіі і статыстыкі…» А. Карэвы, у «Матэрыялах для геаграфіі і статыстыкі…» І. Зяленскага, у «Матэрыялах для геграфіі і статыстыкі…» П. Баброўскага. Навукова-краязнаўчыя і археаграфічныя даследаванні па гісторыі яўрэяў Беларусі пачаліся ў апошняй чвэрці XIX ст. У першую чаргу гэта працы прафесара Пецярбургскага ўніверсітэта [[Сяргей Аляксандравіч Бяршадскі|С. А. Бяршадскага]], які выявіў у архівах Вільні, Мінска і Кіева і апублікаваў вялікую колькасць крыніц па гісторыі яўрэяў у Вялікім Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай. Значным выданнем дзякуючы Бяршадскаму стаў двухтомны «Руска-яўрэйскі архіў». Аб стане мястэчак гаворыцца ў манаграфіі М. М. Галіцына «Гісторыя рускага заканадаўства аб яўрэях» у 2-х тт. (1886). З 1890-х гадоў публікацыяй крыніц па яўрэйскай гісторыі займалася Санкт-Пецярбургская Гісторыка-этнаграфічная камісія пры Таварыстве для распаўсюджвання асветы паміж яўрэямі ў Расіі, якая была ператворана ў 1908 годзе ў Яўрэйскае гісторыка-этнаграфічнае таварыства. Гісторыка-этнаграфічнай камісіяй быў выдадзены том дакументаў, куды ўвайшлі матэрыялы, якія захоўваліся ў асабістым архіве С. А. Бяршадскага. Шматлікія публікацыі выходзілі ў часопісе «Яўрэйская Даўніна» і зборніках «Перажытае». Былі выпушчаныя «Акты, якія выдаюцца Камісіяй, найвысока зацверджанай для разбору старажытных актаў у Вільні» (т. 28-29: Акты пра яўрэях) і «Гісторыка-юрыдычныя матэрыялы, атрыманыя з актавых кніг губерняў Віцебскай і Магілёўскай, якія захоўваюцца ў цэнтральным архіве ў Віцебску» (Віцебск, 1871―1890). Выйшлі кнігі В. Н. Нікіціна «Яўрэйскія паселішчы паўночна- і паўднёва-заходніх губерняў (1835—1890)» (СПб., 1894)<ref>{{артыкул|аўтар=Бердников Л.|загаловак=Из кантонистов в писатели|спасылка=http://magazines.russ.ru/neva/2015/3/14b-pr.html|выданне=Нева|месца=СПб.|год=2015|нумар=3|старонак=560}}</ref>, А. П. Субоціна «У межах яўрэйскай аселасці: Урыўкі з эканамічнага даследаванні ў заходняй і паўднёва-заходняй Расіі за лета 1887 г. Выпускі 1-2» (СПб., 1888—1890), М. П. Сталпянскага «Дзевяць губерняў Заходне-Рускага краю» (СПб., 1866). Гісторыка-краязнаўчыя матэрыялы выходзілі ў часопісах «Маляўнічая беларуская бібліятэка» («Яўрэі ў Беларусі», 1857), «Світанак» («Нешта пра Шклоў», 1861), «Узыход» («Аб рэформе яўрэйскага школьнага выхавання», 1885), «У мяжы яўрэйскай аселасці», 1888), «З хронікі Мсціслаўскай абшчыны», 1889), «Яўрэі ў Магілёўскай губерні: гісторыка-статыстычны нарыс», 1886); у газетах «Рускі яўрэй» («Старонка з гісторыі культуры яўрэяў Царства Польскага», 1880), «Яўрэі Мінскай губерні», 1880, «Рамесныя класы пры Аршанскім пачатковым вучылішчы», 1884), «Віленскія губернскія ведамасці», «Мінскія губернскія ведамасці», «Гродзенскія губернскія ведамасці», «Магілёўскія губернскія ведамасці», «Виленский вестник». [[Файл:Iŭje, Rynak. Іўе, Рынак (1917) (2).jpg|міні|283x283пкс|Іўе. Яўрэі брукуюць пляц, 1917 г.]] Кароткія звесткі пра беларускія «яўрэйскія» мястэчкі ёсць у працах Юзафа Лахніцкага («Статыстыка губерні Літоўска-Гродзенскай», Вільня, 1817), Міхала Балінскага («Старажытная Расія ў плане гістарычным, геаграфічным і статыстычным», Варшава, 1846), Юзафа Ярашэвіча («Матэрыялы для статыстыкі і этнаграфіі губерні Гродзенскай», Вільня, 1848). Пра яўрэяў пісалі ў сваіх дзённіках, успамінах і дарожных нататках [[Фёдар Міхайлавіч Еўлашоўскі|Ф. М. Еўлашоўскі]]<ref>{{артыкул|аўтар=Антонович В. Б.|загаловак=«Дневник» новогрудского подсудка Фёдора Евлашевского (1545―1604)|выданне=Киевская старина|месца=К.|год=1886|том=14|старонкі=124―160|старонак=692|isbn=966-02-3570-4}}</ref>, Бернгард Танер, Леан Патоцкі, П. Шпілеўскі, У. Сыракомля, Ф. Д. Воінаў<ref>{{артыкул|аўтар=Соркина И.|загаловак= Мир местечка Беларуси в зеркале мемуаров (ХІХ – начало ХХ в.)|спасылка=http://dspace.nbuv.gov.ua/xmlui/bitstream/handle/123456789/27014/35-Sorkina.pdf?sequence=1|выданне= Навукові Записки. Т.19. Кн.1. Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М.С. Грушевського НАН України|месца=К.|год=2009|нумар=19|старонак=692|isbn=966-02-3570-4}}</ref>. Дзяцінства першай беларуска-яўрэйскай пісьменніцы Паўліны Венгеравай прайшло ў мінскай купецкай сям’і. З’ехаўшы за мяжу, яна выпусціла ў Берліне ўспаміны пра мінскае жыццё «Memorien einer Grossmuter, Bilder aus der Kulturgeschichte der Juden Russlands» («Запіскі бабулі: карціны з гісторыі культуры рускіх яўрэяў у XIX стагоддзі», 1908), якія мелі вялікі поспех. У дадзенай працы яскрава апісаны побыт і заняткі багатай яўрэйскай сям’і ў 1830-х гадах: святы і абрады, гульні, вучоба ў [[хедар]]ы і інш. Венгерава піша: ''«Можна падумаць, што жыццё ў яўрэйскім доме ў даўніну, дзякуючы сваім звычаям і строгасці абрадаў, было невыносна цяжкім. О, не! Яўрэі таго часу мелі свае вялікія радасці, шмат задавальнення, спакою і прыволля ў межах сваёй сям’і… яўрэйскі народ жыў тады нібы на востраве, аддзелены ад астатняга»''<ref>{{кніга|аўтар=Венгерова П.|загаловак=Воспоминания бабушки. Очерки культурной истории евреев в России в XIX в.|спасылка= http://narodknigi.ru/journals/49/polina_vengerova_vospominaniya_babushki/|месца=М.-Иерусалим|выдавецтва=Мосты культуры|год=2003|старонак=352}}</ref>. Жыццё мястэчка [[Капыль|Капыля]] Слуцкага павета асвятляецца ва ўспамінах [[Абрам Паперна|Абрама Паперны]]<ref>{{артыкул|аўтар=Паперна А. И.|загаловак=Из Николаевской эпохи. Воспоминания|выданне=Евреи в России. XIX век|месца=М.|выдавецтва=Новое литературное обозрение|год=2000|старонак=560}}</ref>. Пра цыццё мястэчка [[Камянец|Камянца]] Брэсцкага павета распавядаюць мемуары Ехезкеля Коціка<ref>{{cite web|author=Котик Е.|url=http://berkovich-zametki.com/AStarina/Nomer17/Kotik1.htm|title=Мои воспоминания|publisher = Center for the History of Polish Jewry, Diaspora Research Institute, Tel-Aviv University}}</ref>. Даследаванні пра яўрэяў, апублікаваныя ў XX стагоддзі, даволі поўна распаведзена ў манаграфіі «Мястэчкі Беларусі ў канцы XVIII — першай палове ХІХ ст.» [[Іна Валер’еўна Соркіна|І. В. Соркінай]]. Пра яўрэяў у беларускім фальклоры напісана ў [[В. У. Бялова|В. У. Бяловай]]<ref>{{артыкул|аўтар=Белова О. В.|загаловак= Фольклорная интерпретация ритуальных действий и предметов иудейского культа в Полесье|выданне=Мифология и повседневность. Материалы научной конференции 22―24 февраля 1999 г.|месца=СПб.|год=1999|нумар=2|старонкі=307―317}}</ref>. Як мяркуюць некаторыя даследчыкі, [[беларускія татары]] як народнасць вызначыліся ў XIV—XV стст.<ref>{{артыкул|аўтар=Грыцкевіч А.|загаловак= Фармаванне татарскай народнасці на Беларусі|выданне=Татары-мусульмане на землях Беларусі, Літвы i Польшчы: Матэрыялы Першай міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі|месца=Мн.|год=1994|том=1|старонак=191}}</ref>. Як піша [[Ян Длугаш]] у працы «Roczniki czyli Kroniki Sławnego Krolestwa Polskiego», у 1397 годзе ''«Вітаўт рушыў супраць татараў… прайшоў Дон… у ваколіцах Волгі разграміў татараў з назвай Арда і шмат татар з жонкамі і дзецьмі і статкамі жывёлы ўзяў у палон і прывёў у Літву… Вітаўт пасяліў татараў у вёсках, і яны сваімі звычаямі жывуць і захоўваюць сваю веру»''. Першых татараў з Залатой Арды князь Вітаўт пасяліў каля Гродна. Самымі вялікімі татарскімі вёскамі былі [[Дайлідкі (Гродзенскі раён)|Дайлідкі]], Каралінава, [[Гневяншчына]] і [[Тарусічы]]. У XV—XVI стагоддзях татары пражывалі ў ваколіцах Полацка, Глыбокага, [[Мядзель|Мядзеля]] і [[Смаргонь|Смаргоні]]. Паступова татарскія вёскі з’явіліся каля Гродна, Слоніма, Навагрудка, Ліды. Пасля [[Клецкая бітва|Клецкай бітвы]] (1506) частка палонных татараў была паселена ў Мінску, яна ўтварыла татарскае прадмесце з Вялікай і Малой Татарскімі вуліцамі, татарскія вуліцы з’явіліся ў Клецку, Ляхавічах, Капылі, Уздзе, Смілавічах. Да канца XVI ст. татары рассяліліся па ўсёй паўночна-заходняй тэрыторыі ВКЛ<ref>{{артыкул|аўтар=Грыцкевіч А.|загаловак=З гісторыі паселішчаў татар у Беларусі|выданне=Весці АН БССР. Былі грамад. навук|месца=Мн.|выдавецтва=АН БССР|год=1981|нумар=6}}</ref>. Гісторык ВКЛ [[Іван Іванавіч Лапо|І. І. Лапо]] адзначаў: ''«Перасяляемым татарам даваліся вялікім князем землі ў іх поўную ўласнасць з правам поўнага распараджэння імі і з вызваленнем іх ад падаткаў і пабораў, пры тым з дазволам сяліцца не толькі ў вёсках, але і ў гарадах. Стараючыся пасяліць татараў у сваім княстве, Вітаўт прызнаваў за імі поўную свабоду іх рэлігіі і звычаяў»''<ref>{{кніга|аўтар=Лапо І. І.|загаловак=Великое княжество Литовское за время от заключения Люблинской унии до смерти Стефана Батория (1569―1586)|спасылка=http://avidreaders.ru/book/velikoe-knyazhestvo-litovskoe-za-vremya-ot.html|месца=СПб.|выдавецтва= Типография И. Н. Скороходова|год=1901|старонкі=462|старонак=780}}</ref>. Пры падзеле Польшчы, маніфестам ад 20 снежня 1794 года [[Кацярына II]] пацвердзіла ўсе правы літоўскіх татараў. Пры [[Павел I (імператар расійскі)|Паўле I]] быў сфармаваны полк з літоўскіх татараў. Перад Першай сусветнай вайной у Паўночна-Заходнім краі жыло каля 14 тысяч татар-мусульман<ref>{{артыкул|загаловак=Краткое изъяснение об обитающих в литовских губерниях татарах|спасылка=http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg:/numbers/2012_1_2/02/07/|выданне=Эхо веков. Научно-документальный журнал|месца=Казань|год=2012|нумар=1–2|старонак=191|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022223230/http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg:/numbers/2012_1_2/02/07/|archive-date=22 кастрычніка 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161022223230/http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg:/numbers/2012_1_2/02/07/|archivedate=22 кастрычніка 2016}}</ref>. Літоўскія татары пачынаюць згадвацца ў «Летапісу вялікіх князёў літоўскіх», «Хроніцы Быхаўца» і інш. Панегірык Вітаўту ў «Летапісу вялікіх князёў літоўскіх» адносіцца да гісторыі ўзаемаадносін вялікага князя з татарамі. Больш звестак аб татарах знаходзіцца ў «Хроніцы Быхаўца». 31-ы том «Літоўскай метрыкі» (Вільня, 1906) з прадмовай Ф. Дабранскага складаецца з актаў, якія тычацца літоўскіх татараў. Звесткі пра літоўскіх татараў ёсць і ў краязнаўчай чатыхтомнай працы (1896―1900) польскага літаратара [[Чэслаў Янкоўскі|Часлава Янкоўскага]] пра Ашмянскі павет, у дарожных дзённіках У. Сыракомлі. Пра літоўскіх татараў у першай палове XIX ст. пісалі [[Тадэвуш Чацкі|Т. Чацкі]] («O tatarach», Dziennik Wilenski, T. 3, 1816), Ю. Крашэўскі («Wilno od poczatkow jego do roku 1750», Wilno, 1840), К. Вайцыцкі («Tatarzy», Wilno, 1842), Я. Бандке («O tatarach, mieszkancach Krolewstwa Polskiego», Album Literackie. T. I. Warszawa, 1848). Выпускнік маладзечанскага вучылішча, пасля расійскі цюрколаг і прафесар Пецярбургскага ўніверсітэта [[А. В. Мухлінскі]] быў першым, хто пачаў усебакова даследаваць гісторыю татараў у Беларусі, дзеля чаго быў камандзіраваны ўніверсітэтам у Мінскую і Гродзенскую губерні. Яму належаць працы «Даследаванне пра паходжанне і стан літоўскіх татараў» (СПб., 1857 г.; Мінск, 1993) і «Нарыс пра караімаў у Польшчы» (1862) і іншыя. Мухлінскі, які грунтаваўся на крыніцах, даў агляд татарскага асельніцтва ад князя Вітаўта да XIX стагоддзя: колькасць у той ці іншы час, адаптацыю да мясцовага жыцця, грамадскае і прававое становішча ў Вялікім Княстве Літоўскім<ref>{{cite web|url=http://bioslovhist.history.spbu.ru/component/fabrik/details/1/544.html?listid_=1|title=Мухлинский Антон Осипович|work=Биографика СПбГУ |publisher=Санкт-Петербургский университет}}</ref>. == Краязнаўства Беларусі ў XX—XXI стагоддзях == [[File:Білоруси з Бобруйського району.jpg|left|thumb|Жанчыны з дзецьмі з вёскі Дражын [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]]. Фатограф [[Ісак Абрамавіч Сербаў|Ісак Сербаў]], каля 1912 г.]] Дзейнасць краязнаўчых цэнтраў Беларусі XIX — пачатку ХХ стагоддзя характарызаваў у сваёй кнізе «Краязнаўства» (Мн., 1929) [[Мікалай Іванавіч Каспяровіч|М. І. Каспяровіч]]. Ён вылучыў тры краязнаўчыя плыні: польскую, расійскую і, з канца XIX ст., уласна беларускую. На яго думку, польскае краязнаўства адбілася на дзейнасці Віленскага музея старажытнасцей, Віленскай археалагічнай камісіі, Віленскага таварыства аматараў навук. Рускае краязнаўства ― у дзейнасці Паўночна-Заходняга аддзела Рускага геаграфічнага таварыства, царкоўна-гістарычных і царкоўна-археалагічных камітэтаў, Віцебскай і Смаленскай архіўных камісій. Непасрэднае беларускае краязнаўства ― у дзейнасці «Нашай Нівы», беларускага навукова-літаратурнага гуртка студэнтаў і студэнцкага гуртка для вывучэння Беларусі і Літвы. Аднак, Каспяровіч многае абмінуў. Краязнаўства Беларусі пачатку XX стагоддзя адзначалася адкрыццём навуковых таварыстваў і музеяў. У 1902 годзе ў Магілёве Сапуновым, Раманавым, Турбіным, Сяровым і іншымі створана «Таварыства вывучэння Беларускага краю», якое ставіла на мэце пошук гістарычных матэрыялаў, вывучэнне іх і сістэматызацыю. У сувязі з узнікненнем гістарычна-краязнаўчых таварыстваў у Віцебску і Мінску, у 1913 годзе створана «Таварыства вывучэння Магілёўскай губерні». Таварыствам выдадзена праца Е. Р. Раманава «Першакрыніцы для гісторыі Магілёўскага краю» (1916), куды ўвайшлі «Баркулабаўскі летапіс» і «Шляхавыя нататкі стольніка П. А. Талстога». Падрыхтаваны да выдання 4-ы выпуск зборніка «[[Магілёўская даўніна]]». Дзейнасць Таварыства скончылася ў сувязі з вайной<ref>{{артыкул|загаловак=Общество изучения Белорусского края|выданне=Этнографическое обозрение|месца=М.|год=1904|нумар=1|старонкі=176}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Бандарчык В. К.|загаловак=Гісторыя беларускай этнаграфіі. Пачатак XX ст.|месца=Мн.|выдавецтва=Наука и техника|год=1970|старонкі=13, 47|старонак=123}}</ref>. Краязнаўчыя матэрыялы публікавалі газеты «Голас правінцыі», «Беларускі веснік», «Заходні веснік», «Паўночна-Заходняя жыццё», «Паўночна-Заходні край», «Мінскі агеньчык», «[[Мінскі лісток]]», «[[Магілёўскі веснік]]», «Новы літоўскі веснік», «[[Полесская жизнь|Палескае жыццё]]», «Палессе», «Бабруйскія водгукі», «[[Беларускі голас]]», часопісы «Беларускі настаўніцкі веснік», беларускі часопіс для дзяцей і юнацтва «[[Лучынка (1914)]]» (рэдактар [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|А. М. Уласаў]]). У 1904 годзе створаны Гродзенскі царкоўна-археалагічны камітэт. Яго членамі сталі епіскап Брэсцкі і Гродзенскі [[Міканор (Каменскі)]], дырэктар народных вучылішчаў М. Ф. Фівейскі, шэраг выкладчыкаў мясцовых гімназій, чыноўнікі. Задачамі камітэта сталі пошук і апісанне пісьмовых помнікаў, якія захоўваюцца ў архівах манастыроў і семінарый, а таксама апісанне гістарычных царкоўных помнікаў. У Барысаглебскім манастыры былі арганізаваны «царкоўнае старасховішча» і музей, які ў 1920 годзе ўвайшоў у [[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей|музей]] [[Юзаф Ядкоўскі|Юзафа Ядкоўскага]]. Справаздачы камітэта публікаваліся ў часопісах «Гродзенскія епархіяльныя ведамасці» і «Весніку Віленскага праваслаўнага святодуховнага братэрства». У 1907 годзе пачало дзейнасць Гродзенскае губернскае педагагічнае таварыства, якое складалася з настаўнікаў гімназій і вучылішчаў. Пры таварыстве былі секцыі: гісторыка-філалагічная, прыродазнаўча-матэматычная, вытанчаных мастацтваў. На пасяджэннях таварыства яго сябры абменьваліся звесткамі па гісторыі, этнаграфіі, культуры краю, абмяркоўвалі пытанні адукацыі і асветніцтва. У 1911―1914 гадах выходзіў часопіс «Педагогическое дело», дзе ў «аддзеле для навучэнцаў» публікаваліся фальклорныя творы, запісаныя на Гарадзеншчыне<ref>{{кніга|аўтар=Швед В.|загаловак=Губернскі Гродна. Аповяды з гісторыі горада (канец XVIII―пачатак Х ст..)|месца=Баранавічы|год=2003|старонак=168|isbn=985-6676-27-4}}</ref>. Рэдактар «Гродзенскіх епархіяльных ведамасцей» [[протаіерэй]] [[Пакроўскі кафедральны сабор (Гродна)|Гродзенскага кафедральнага сабора]] [[Мікалай Раманавіч Дзікоўскі|М. Р. Дзікоўскі]] сабраў вялікую бібліятэку старых кніг і дакументаў, у 1894 годзе выдаў «Вопыт бібліяграфічнага паказальніка артыкулаў і нататак, якія тычацца гісторыі цэркваў і манастыроў Гродзенскай губерні», «З летапісу Гродзенскага Барысаглебскага мужчынскага манастыра, 1846―1856 гг.». Бібліятэкай Дзікоўскага актыўна карыстаўся Ю. Ядкоўскі, які служыў на пасадзе захавальніка помнікаў даўніны ў заходніх губернях і быў ініцыятарам стварэння гродзенскага губернскага музея<ref>{{артыкул|аўтар=Какареко В. И.|загаловак=Юзеф Иодковский: музейщик и нумизмат|спасылка=http://www.nbrb.by/bv/articles/8110.pdf|выданне=Банковский вестник|месца=Мн.|год=2010|нумар=7|старонкі=20-27}}</ref>. Вакол «Гродзенскіх епархіяльных ведамасцей» утварылася група мясцовых царкоўных краязнаўцаў ― С. Паўловіч, Л. Паеўскі, І. Карчынскі, І. Раманоўскі (Сіротка), І. Пашкевіч і інш<ref>{{кніга|аўтар=Черепица В. Н.|загаловак=Гродненский исторический калейдоскоп: очерки истории, историографии и источниковедения|спасылка=http://zapadrus.su/bibli/geobib/grodnok/1307-v-n-cherepitsa-grodnenskij-istoricheskij-kalejdoskop-glava-1.html?start=3|месца=Гродно|выдавецтва=ГрГу|год=2014|старонак=599|isbn=978-985-515-740-4}}</ref>. Па ініцыятыве [[Аляксандр Уладзіміравіч Жыркевіч|А. У. Жыркевіча]] ў 1901 годзе ў Вільні адкрыўся музей графа [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|М. М. Мураўёва]]. Па словах Жыркевіча, мэты музея складаліся не ва ўслаўленні Мураўёва, а паказу яго як ''«археолага-аматара, выратавальніка ўсякай даўніны, не разбіраючы, да каго яна адносіцца, да Мураўёва, Касцюшкі, Сценькі Разіна і г. д.»''. Пры ўдзеле Жыркевіча быў створаны Віленскі ваенны музей пры Віленскім ваенным сходзе. Займаючыся археалогіяй і гісторыяй культуры Паўночна-Заходняга краю, Жыркевіч сабраў вялікую калекцыю рукапісаў і помнікаў даўніны, частку якой дараваў музеям Вільні, Пецярбурга, Гродна, Мінска, Коўна, бібліятэкам Расійскай Акадэміі навук і Кракаўскага ўніверсітэта<ref>{{кніга|аўтар=Белецкий А. В.|загаловак=Открытие музея графа М. Н. Муравьева|месца=Вильно|выдавецтва=Русский почин|год=1901|старонак=31}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Библиотека и музей Виленского военного собрания|выданне=Русский инвалид|месца=М.|год=1903|нумар=7|старонкі=5}}</ref>. У 1901 годзе выйшла кніга рэдактара «Гродзенскіх губернскіх ведамасцяў» [[Лук’ян Міхайлавіч Саланевіч|Л. М. Саланевіча]] «Кароткі гістарычны нарыс Гродзенскай губерні за сто гадоў яе існавання. 1802―1902». У 1908 годзе Саланевіч разам з П. Каранкевічам, А. Кудзерскім і Н. Врунцэвічам арганізаваў у Вільні «[[Беларускае таварыства]]», мэтай якога ставілася ''«барацьба з польска-каталіцкім уплывам на беларусаў у сацыяльна-эканамічным і культурным жыцці краю, аб’яднанне беларусаў на прынцыпах гістарычнага адзінства з вялікаросамі і маларосамі»''<ref>{{артыкул|аўтар=Забаўскі М. М.|загаловак=Беларускае таварыства|спасылка=http://adverbum.org/b-egb1.htm|выданне=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1993|том=1|старонкі=359|старонак=494|індэкс=5-85700-074-2}}</ref>. Саланевіч спрабаваў выдаваць газету «[[Белорусская жизнь]]», але выйшаў толькі адзін нумар. У 1911 годзе выпускаў газету «[[Паўночна-Заходняе жыццё]]», якая выходзіла да 1916 года. Пры рэдакцыі дзейнічала «Беларуская гістарычная бібліятэка», якая давала магчымасць, як казаў Саланевіч, ''«кожнаму беларусу зазірнуць у нашу гістарычную скарбніцу»''. Ураджэнец [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Аляксандр Казіміравіч Сержпутоўскі|А. К. Сержпутоўскі]] скончыў Пецярбургскі археалагічны інстытут, працаваў у этнаграфічным аддзеле [[Дзяржаўны Рускі музей|Рускага музея]] (цяперашні Расійскі этнаграфічны музей ў Пяцербургу). Па даручэнні музея сабраў у Беларусі багаты этнаграфічны матэрыял. Першы напісаў пра мясцовыя сялянскія прылады працы, [[бортніцтва]], [[Талака (звычай)|талаку]] («Земляробчыя прылады Беларускага Палесся», «Бортніцтва ў Беларусі», «Нарысы Беларусі»). Выдаў зборнікі казак і забабонаў [[Палешукі|палешукоў]]. Этнаграфічная спадчына Сержпутоўскага да канца не даследавана. Дарэчы, у архіве этнаграфічнага музея хаваецца шмат рукапісных матэрыялаў, звыш 200 фотанэгатываў, сабраных студэнтам Пецярбургскага ўніверсітэта В. К. Косткай у Мінскай губерні ў 1910-х гадах<ref>{{кніга|аўтар=Бондарчик В. К., Федосик А. С.|загаловак=А. К. Сержпутовский|спасылка= http://www.gants-region.info/load/serzhputovskij/8-1-0-85|месца=Мн.|выдавецтва=Наука и техника|год=1966|старонак=120}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Гавришина В. В.|загаловак= Этномузеологическое наследие В.К. Костко: музейные коллекции в контексте биографии собирателя|выданне=XII конгресс антропологов и этнологов России|месца=СПб.|выдавецтва=Ин-т этнологии и антропологии РАН|год=2017|старонкі=64|старонак=511}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Винникова М. Н.|загаловак=Значение полевых материалов В. К. Костко для современных исследований в области традиционного белорусского костюма|выданне=Международная научная конференция 26-27 сентября 2016 года|месца=СПб.|выдавецтва=Музей антропологии и этнографии им. Петра Великого (Кунсткамера)|год=2016}}</ref>. Ураджэнец Гродзеншчыны, член розных навуковых таварыстваў [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я. Ф. Карскі]] вывучаў беларускую мову, яе вытокі і развіццё. Асноўнай працай Карскага стаў трохтомнік «Беларусы» (1 том выйшаў у 1903 годзе ў Варшаве, цалкам трохтомнік выйшаў у 1956 годзе ў Маскве)<ref>{{кніга|аўтар=Булахов М. Г.|загаловак=Евфимий Федорович Карский|Мн.|выдавецтва=БГУ|год=1981|старонак=272}}</ref>. [[File:Yefim Karskiy.jpg|left|thumb|200px|Я. Ф. Карскі]] У 1908 годзе пры [[Мінская епархія|Мінскай епархіі]] па ініцыятыве рэдактара «Мінскіх епархіяльных ведамасцяў» Дз. В. Скрынчанкі, А. К. Сніткі і іншых гісторыкаў і краязнаўцаў утвораны [[Мінскі царкоўны гісторыка-археалагічны камітэт]]. Члены камітэта арганізоўвалі паездкі па Беларусі, займаліся зборам фальклорных матэрыялаў, пошукам розных старадаўніх прадметаў побыту, даследаваннем манастырскіх архіваў. На сходах камітэта слухаліся лекцыі па гісторыі краю. Камітэт выпусціў 4 кнігі «Мінскай даўніны», дзе асабліва цікава апісанне дакументаў [[слуцк]]ага [[Слуцкі Троіцкі манастыр|Троіцкага манастыра]]<ref>{{артыкул|аўтар=Холодова Е.|загаловак= Минский церковно-археологический комитет и музей при нем: к 95-летию со дня создания|выданне= Архивы и делопроизводство|месца=Мн.|выдавецтва=Департамент по архивам и делопроизводству Министерства юстиции Республики Беларусь|год=2003|нумар=1|старонкі=126―128}}</ref>. Гістарычнае таварыства [[Віцебская губернская вучоная архіўная камісія]] заснавана ў 1909 годзе, працавала да 1919 года. Мэтай камісіі было вывучэнне помнікаў гісторыі і культуры Беларусі, збор пісьмовых архіўных помнікаў, археалагічныя раскопкі. На 1910 год Камісія мела 99 ганаровых і 325 правадзейных членаў, 15 членаў-супрацоўнікаў. Існавала на субсідыю ўрада. Па ініцыятыве Камісіі ў Віцебску адкрыта аддзяленне [[Маскоўскі археалагічны інстытут|Маскоўскага археалагічнага інстытута]]. Выдавала перыядычны зборнік «Працы Віцебскай вучонай архіўнай камісіі», пазней зборнік «[[Полацка-Віцебская даўніна]]»<ref>{{артыкул|аўтар=Клепікаў М.|загаловак= Віцебская вучоная архіўная камісія і ахова старажытных помнікаў даўніны|выданне=Беларускі гістарычны часопіс|месца=Мн.|год=2002|нумар=4|старонкі=37―40}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Полоцко-Витебская старина|выданне=Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1980|том=3|старонкі=407|старонак=616}}</ref>. У тым жа 1909 годзе пачаў неафіцыйна дзейнічаць [[Гродзенскі гурток беларускай моладзі]] з вучнняў мясцовых школ і гімназій, які спрабаваў пашыраць веды пра айчынны край, яго гісторыю і культуру. Кіраваў гуртком ксёндз [[Францішак Грынкевіч]]. Гурток адсылаў карэспандэнцыю ў «Нашу ніву», выпісваў кнігі з беларускай віленскай кнігарні. Ладзіліся вечарыны з лекцыямі, упершыню паказаны ў горадзе спектакль на беларускай мове «[[Па рэвізіі]]» [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкага]]<ref>{{артыкул|аўтар=Зоська Верас.|загаловак=Гародзенскі гурток. З успамінаў|выданне=Маладосць|месца=Мн.|год=1972|нумар=10}}</ref>. [[File:Гродзенскі гурток беларускай моладзі.jpg|thumb|300px|Гродзенскі гурток беларускай моладзі. 1909. У цэнтры ксёндз [[Францішак Грынкевіч]]]] У 1913 годзе ў Віцебску створана асветніцкае таварыства «[[Адукацыя (таварыства)|Адукацыя]]», якое праіснавала ўсяго толькі год. Старшынёй быў абраны былы віцэ-губернатар Н. Р. Шулепнікаў, калекцыянер і бібліяфіл. «[[Таварыства сяброў навук у Вільні|Таварыства сяброў навук]]» (1909―1939) дзейнічала ў Вільні, яго члены даследавалі гісторыю, культуру і этнаграфію Беларусі, Літвы і Польшчы. Таварыства выдавала на польскай мове «Штогоднік таварыства». Валодала багатай бібліятэкай у 50 тысяч кніг, рознымі рукапісамі і архіўнымі матэрыяламі<ref>{{кніга|аўтар= Henryka Ilgiewicz.|загаловак= Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie (1907-1939) i jego poprzednicy|месца= Warszawa|выдавецтва= Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Departament do Spraw Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą|год=2008|старонак=668|індэкс=978-83-924311-4-5}}</ref>. Грамадская арганізацыя [[Польскае таварыства «Асвета» ў Мінску|«Асвета»]] (1905) пры [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|Мінскім таварыстве сельскай гаспадаркі]] публікавала розныя краязнаўчыя матэрыялы, падаючы іх з каталіцкага пункту гледжання<ref>{{кніга|аўтар= Dariusz Tarasiuk.|загаловак= Między nadzieją a niepokojem. Działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905-1918|месца=Lublin|выдавецтва= Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskie|год=2007|старонкі=211|індэкс=978-83-227-2629-7}}</ref>. У 1912 годзе пры падтрымцы Мінскай гарадской думы пад старшынствам А. К. Аманфінскага ўтварылася «Мінскае таварыства аматараў прыродазнаўства, этнаграфіі і археалогіі» з мэтай натуральна-гістарычных, геаграфічных і этнаграфічных даследаванняў Мінскай губерні. Неўзабаве пры таварыстве адкрыўся музей з 5 экспазіцыямі: археалагічнай, прыродазнаўчай, гістарычнай і этнаграфічнай. З часам з’явіліся мінералы, чучалы жывёл, нумізматычныя калекцыі, узоры народнага побыту<ref>{{артыкул|загаловак=Минское общество любителей естествознания|спасылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/12647-3-4-god-24-y-kn-xciv-xcv-1913#page/1/mode/grid/zoom/1|выданне=Этнографическое обозрение|месца=М.|год=1912|нумар=3-4|старонак=193}}</ref>. У 1916 годзе адкрылася выстава народна-дэкаратыўнага мастацтва. У 1919 годзе ў Мінску адкрыўся беларускі дзяржаўны музей, аснову калекцыі якога склалі экспанаты і матэрыялы Мінскага царкоўна-археалагічнага музея і Мінскага таварыства аматараў прыродазнаўства, этнаграфіі і археалогіі. Музей папаўняўся вынікамі архіўных пошукаў, археалагічных раскопак, этнаграфічных экспедыцый. У 1941 годзе меў больш за 60 тысяч экспанатаў<ref>{{артыкул|аўтар=Грабянчук І. В.|загаловак=Музейныя праекты ў Беларусі другой паловы XIX―пачатку XX ст.|спасылка=http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/spadczyna/2003-4-5/06.htm|выданне=Спадчына|месца=Мн.|год=2003|нумар=4-5|archive-url=https://web.archive.org/web/20110526043823/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/spadczyna/2003-4-5/06.htm|archive-date=26 мая 2011}}</ref>. У 1910 годзе, пасля закрыцця ў 1875 годзе, у Вільні аднавіў дзейнасць Паўночна-Заходні аддзел Рускага геаграфічнага таварыства. Меў секцыі геаграфіі і статыстыкі, этнаграфіі і археалогіі, археаграфіі, гісторыі. У 1912 годзе налічваў каля 300 удзельнікаў: настаўнікі, святары, чыноўнікі. Праводзіліся раскопкі, этнаграфічныя экспедыцыі. Выдаваліся «Запіскі Паўночна-Заходняга аддзела Рускага геаграфічнага таварыства» (1910―1914) пад рэдакцыяй [[Дзмітрый Іванавіч Даўгяла|Дз. І. Даўгялы]]. Сярод публікацый ― «Знешні побыт быхаўскага беларуса», «Па Гродзенскім Палессі», «Археалагічны нарыс Гомельскага павета» Е. Раманава, «Паўпрыказкі, паўгаворкі, якія ўжываюцца ў Віцебскай Беларусі» Нікіфароўскага, «Сялянскае вяселле ў паўднёвым Палессі» Сцепанца, «Па Дрыгавіцкай вобласці летам 1911 г.», «Паездка па Палессі летам 1912 г.» Сербава, гістарычныя нарысы пра вёскі і мястэчкі і інш<ref>{{артыкул|аўтар=Бондарчик В. К.|загаловак=Северо-Западный отдел Русского географического общества|выданне=Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1980|том=4|старонкі=456|старонак=616}}</ref>. Мінскі настаўнік І. А. Сербаў у экспедыцыях па беларускім Палессі зрабіў больш за 5 тысяч фотаздымкаў<ref>{{кніга|аўтар=Березкина Н. Ю.|загаловак=Библиотеки и распространение научных знаний в Беларуси XVI―XX вв.|выдавецтва= Белорусская наука|месца=Мн.|год=2011|старонкі=278|старонак=524|индекс=978-985-08-1288-9}}</ref>. Старшыня тайнага Таварыства прыхільнікаў старажытнасцяў і чалавеказнаўства [[Вандалін Шукевіч|В. А. Шукевіч]] адкрыў больш за 120 помнікаў каменнага стагоддзя, апублікаваў шэраг артыкулаў пра беларускі фальклор, беларускі побыт, народную медыцыну<ref>[http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/szukiewicz_w/Wandalin_Szukiewicz.html Мар’яна Магдалена Бломберг. Сын Лідскай зямлі]</ref>. У 1913 годзе па ініцыятыве [[Віленскае сельскагаспадарчае таварыства|Віленскага сельскагаспадарчага таварыства]] прайшла [[Краёвая выстава саматужнага промыслу і народнай творчасці (1913)|краёвая выстава саматужнага промыслу і народнай творчасці]], якая прадставіла археалагічныя і этнаграфічныя калекцыі беларускіх губерняў. [[Віленскае беларускае выдавецтва Б. Клецкіна]], якое адкрылася ў 1910 годзе, выпускала кнігі яўрэйскіх пісьменнікаў на ідыш, перакладную дзіцячую і пазнавальную літаратуру. З 1921 года выдавецтва пачало выпускаць беларускія кнігі, выйшла 32 (з іх 13 падручнікаў), у тым ліку творы [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Максім Іванавіч Гарэцкі|М. Гарэцкага]], [[Язэп Нарцызавіч Драздовіч|Я. Драздовіча]], навучальныя дапаможнікі [[Аркадзь Антонавіч Смоліч|А. Смоліча]], [[Сымон Аляксандравіч Рак-Міхайлоўскі|С. Рак-Міхайлоўскага]], [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|А. Неканда-Трэпкі]], [[Леаніла Усцінаўна Чарняўская|Л. Гарэцкай]] і інш. У 1916―1918 гадах пры выдавецтве размяшчалася рэдакцыя беларускай газеты «[[Гоман (1916)|Гоман]]»<ref>{{кніга|аўтар=Туронак Ю.|загаловак=Мадэрная гісторыя Беларусі|месца=Вільня|выдавецтва=Інстытут беларусістыкі. Беларускае гістарычнае таварыства|год=2008|старонак=282|isbn=978-80-86961-13-2}}</ref>. У выніку рэвалюцыйных падзей [[Заходняя Беларусь|заходнія землі Беларусі]] апынуліся пад Польшчай. Пачалася [[Паланізацыя|палянізацыя]] культуры, у якой немалую ролю адыграла {{нп3|Польскае краязнаўчае таварыства|Польскае краязнаўчае таварыства|pl|Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze}} ў Вільні, якое мела аддзяленні ў буйных гарадах. Таварыствам былі адкрыты краязнаўчыя музеі ў Гродне (1922), Пінску (1924), Слоніме (1929), [[Баранавіцкі краязнаўчы музей]] (1929). Групай беларускай інтэлігенцыі з 1906 па чэрвень 1915 года выдавалася грамадска-палітычная і літаратурная газета «[[Наша ніва (1906)|Наша ніва]]», якая апіралася на сялянства і сельскую інтэлігенцыю. Яна іграла вялікую ролю ў аб’яднанні беларускіх культурных сіл. З верасня 1921 па студзень 1922 года выходзіла штотыднёвая газета «[[Беларускія ведамасці (газета)|Беларускія ведамасці]]», якая друкавала этнаграфічныя нарысы і беларускі фальклор, у 1923―1927 гадах у Коўне выходзіў часопіс «[[Крывіч (1923)|Крывіч]]», які публікаваў нарысы і артыкулы па [[Беларуская этнаграфія|беларускай этнаграфіі]] і фальклору, у 1927―1931 гадах выходзіў дзіцячы часопіс «[[Заранка (часопіс)|Заранка]]», у 1937 годзе часопіс «Снапок». У 1924 годзе Палескае краязнаўчае таварыства, якое з’яўлялася філіялам Польскага таварыства, прыняло рашэнне аб стварэнні музея [[Беларускае Палессе|Беларускага Палесся]]<ref>{{cite web|url= http://media-polesye.by/news/pinskiy-muzey-neveroyatnoe-i-interesnoe-ryadom-17391|title=Пинский музей ― невероятное и интересное рядом|author=Дм. Кисель.|date=24 декабря 2014|publisher=МедиаПолесье}}</ref>. У 1921 годзе на аснове Беларускай школьнай рады створана [[Таварыства беларускай школы]] (ТБШ), якое працавала да 1937 года. Таварыства вырасла ў вялікую арганізацыю: у 500 гуртках налічвалася каля 30 тысяч чалавек (1928). Галоўная ўправа ТБШ каардынавала дзейнасць Кантрольнага савета, акруговыя і павятовыя ўправы, выдавала «[[Беларускі летапіс (часопіс)]]» і «Бюлетэнь ТБШ», часопіс «[[Шлях моладзі (1929)|Шлях моладзі]]», газету «Наш палетак». Таксама ТБШ выдавала падручнікі і навучальныя дапаможнікі, арганізоўвала гурткі самаадукацыі, бібліятэкі, народныя клубы, праводзіла лекцыі пра духоўную і матэрыяльнаю культуру беларусаў. Сярод кіраўніцтва былі [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Б. А. Тарашкевіч]], [[Ігнат Сымонавіч Дварчанін|І. С. Дварчанін]], [[Радаслаў Казіміравіч Астроўскі|Р. К. Астроўскі]], [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|А. М. Уласаў]], С. А. Рак-Міхайлоўскі, А. С. Няканда-Трэпка, [[Пятро Васільевіч Мятла|П. В. Мятла]], Е. К. Любецкая і інш. У 1937 годзе ТБШ была забаронена польскімі ўладамі<ref>{{cite web|url=http://www.istpravda.ru/bel/research/12961/|title=Тыя, хто змагаліся за родную мову|author=Вячаслаў Зайцаў|date=11 сакавіка 2015|publisher=Гістарычная праўда|archive-url=https://web.archive.org/web/20170405141933/http://www.istpravda.ru/bel/research/12961|archive-date=5 красавіка 2017|url-status=dead}}</ref>. У 1918 годзе заснавальнікам беларускай настаўніцкай семінарыі ў [[Свіслач (горад)|Свіслачы]] і Віленскай беларускай гімназіі [[Іван Іванавіч Луцкевіч|І. І. Луцкевічам]] было створана [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускае навуковае таварыства]], якое адкрыла ў 1921 годзе Віленскі беларускі музей, дзе самыя старажытныя экспанаты датаваліся XIV стагоддзем<ref>{{кніга|аўтар=Серыкава В.|загаловак= Браты Луцкевічы як стваральнікі і захавальнікі Беларускага музея ў Вільні (1921-1945)|спасылка=http://pawet.net/library/history/bel_history/_miscellany/z_egu/serykava/%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%92._%D0%91%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D1%8B_%D1%8F%D0%BA_%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D1%8F_%D1%9E_%D0%92%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96_(1921-1945).html|месца=Вильнюс|выдавецтва= Еўрапейскі гуманітарны універсітэт. Акадэмічны дэпартамент гісторыі|год=2009|старонак=61}}</ref>. У музейнай бібліятэцы налічвалася каля 15 тысяч кніг. Таварыства мела права ствараць і ўтрымліваць за свой кошт музеі, бібліятэкі, ладзіць выстаўкі, лекцыі, выдаваць кнігі. У працы таварыства актыўна ўдзельнічалі [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В. Ю. Ластоўскі]], [[Вінцэнт Святаполк-Мірскі|В. Святаполк-Мірскі]], [[Ян Станкевіч|Я. Станкевіч]], [[Уладзіслаў Талочка|У. Талочка]] і іншыя. У 1939 годзе Таварыства спыніла сваю дзейнасць<ref>{{артыкул|аўтар=Ліс А.|загаловак=Беларускае навуковае таварыства|выданне=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1993|том=1|старонкі=355|старонак=494|isbn=5-85700-074-2}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Юркевіч А.|загаловак=Беларускае навуковае таварыства ў Вільні: хроніка дзейнасці ў 1918-1944 гг.|выданне=ARCHE|месца=Мн.|год=2014|нумар=7-8|старонкі=195-222}}</ref>. У верасні 1917 года вучні [[Слуцкая гімназія|Слуцкай гімназіі]] Сяргей Бусел і Янка Ракуцька арганізавалі культурна-асветніцкае таварыства «Папараць-кветка» з мэтай збору мясцовага фальклору, выдання беларускай краязнаўчай літаратуры. Членамі таварыства з’яўляліся больш за 200 чалавек. Выйшла 2 нумары часопіса «Наша каляіна», дзейнічалі драматычны гурток, хор беларускай песні. У 1920 годзе Таварыства забаронена польскімі ўладамі<ref>{{кніга|аўтар=Гесь А., Ляхоўскі Ул., Міхнюк В.|загаловак=Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах|спасылка=http://knigi.tor2.org/?b=4976285|месца=Мн.|выдавецтва=Медысонт|год=2006|старонкі=26|старонак=400|isbn=985-6530-37-7}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. У Маскве актыўна дзейнічаў Беларускі народны ўніверсітэт, дзе чыталіся лекцыі на розныя тэмы: беларуская культура, этнаграфія, антрапалогія, літаратура. Асабліва цікава ў 1918 годзе прагучала лекцыя прафесара {{нп3|Яфім Міхайлавіч Чэпуркоўскі|Я. М. Чэпуркоўскага|ru|Чепурковский, Ефим Михайлович}} пра [[Антрапалогія беларусаў|антрапалогію беларусаў]]<ref>{{cite web|url=http://by.ethnology.ru/win/general.htm|title=Общий очерк этнической истории Беларуси и российско-белорусских связей|publisher=Кафедра этнографии и антропологии СПбГУ|access-date=26 кастрычніка 2017|archive-date=17 кастрычніка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171017040144/http://by.ethnology.ru/win/general.htm|url-status=dead}}</ref>. [[File:Наш_Край_12_1926.jpg|thumb|Вокладка часопіса «Наш край». № 12, 1926.]] У 1919―1921 гадах даследаванне старажытнасцей у Беларусі знаходзілася ў распараджэнні [[Народны камісарыят асветы БССР|наркамата асветы БССР]], у Мінску гэтым займалася Мінскае таварыства гісторыі і старажытнасцей пры [[Мінскі педагагічны інстытут|Мінскім педагагічным інстытуце]]; ён у студзені 1919 года арганізаваў дзяржаўны музей, складзены з экспанатаў мінскіх музеяў. Да 1941 года музей меў больш за 60 тысяч экспанатаў. У 1919 годзе арганізаваны краязнаўчы гурток пры Віцебскім аддзяленні Маскоўскага археалагічнага інстытута, які займаўся вывучэннем беларускай этнаграфіі, зборам прадметаў побыту. Гурток выдаваў часопіс «Белорусский этнограф». У 1922 годзе створаны [[Інстытут беларускай культуры]] (Інбелкульт), які, акрамя ўсяго іншага, стаў каардынатарам краязнаўчых арганізацый. Пры інстытуце з 1923 года дзейнічала Камісія па рэгістрацыі краязнаўчых арганізацый, а з 1924 года — [[Цэнтральнае Бюро краязнаўства]]. [[Файл:Першая усебеларуская краязнаўчая канферэнцыя. 1924.jpg|злева|міні|Удзельнікі [[Першая Усебеларуская краязнаўчая канферэнцыя|Першай Усебеларускай краязнаўчай канферэнцыі]] 1924 года]] З 1924 года беларускі краязнаўчы рух пачынае набываць актыўны характар. Краязнаўчыя гурткі з’яўляюцца ў Магілёве, Слуцку, Віцебску, Барысаве, Оршы, Гомелі, Рагачове; да канца 1924 года іх было 19. У лістападзе 1924 года прайшла [[Першая Усебеларуская краязнаўчая канферэнцыя]] з удзелам каля 40 дэлегатаў. З кастрычніка 1925 года Цэнтральнае бюро краязнаўства выдавала штомесячны часопіс «[[Наш край (1925)|Наш край]]», у якім друкаваліся вядомыя навукоўцы і пісьменнікі. Адкрыліся двухгадовыя Вышэйшыя курсы беларусазнаўства<ref>{{кніга|загаловак=Институт белорусской культуры и становление науки в Беларуси: к 90-летию создания Института белорусской культуры: материалы Международной науч. конф., Минск, 8-9 дек. 2011 г.|месца=Мн.|выдавецтва=Белорусская наука|год=2012|старонак=769|isbn=978-985-08-1464-7}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Амелькович Л. Г.|загаловак=Деятельность Центрального бюро краеведения Белоруссии (1923―1933 гг.)|выданне=Вопросы библиотековедения и библиографоведения|месца=Мн.|год=1975|старонкі=59―77}}</ref>. У Віцебску ў 1924 годзе з гуртка пад кіраўніцтвам [[Мікалай Іванавіч Каспяровіч|М. І. Каспяровіча]] вырасла акруговае таварыства краязнаўства, якое аб’яднала больш за 500 удзельнікаў. Працавалі светазнаўчая, культурна-гістарычная, прыродазнаўчая, мастацкая, феналагічная і энтамалагічная секцыі. Пачалася праца па складанні геаграфічнага слоўніка Віцебшчыны, арганізацыі экскурсій, фальклорных экспедыцый і канферэнцый<ref>{{артыкул|аўтар=Рублевская Л.|загаловак=Человек, который верил в волатов|спасылка= http://www.sb.by/kultura/article/chelovek-kotoryy-veril-v-volatov.html|выданне=Беларусь сегодня|месца=Мн.|год=2010}}</ref>. У ліпені 1924 года [[ЦВК Беларускай ССР]] разгледзеў пытанне «Аб практычных мерах па правядзенні нацыянальнай палітыкі». Сесія прыняла пастанову аб [[Беларусізацыя|беларусізацыі]] савецкіх, прафесійных і грамадскіх арганізацый. Для пераходу на беларускую мову апарата дзяржаўных і партыйных органаў былі арганізаваны курсы і гурткі беларусазнаўства. Да ліпеня 1925 года на беларускую мову перайшоў ЦВК БССР і ўсе камісіі пры ім, Наркамат асветы і яго аддзелы на месцах. У 1926 годзе на беларускую мову перайшоў [[Савет народных камісараў БССР|Саўнаркам БССР]], які прыняў у канцы 1926 года рашэнне аб праверцы беларусізацыі ў рэспубліцы. У выніку праверкі за нежаданне вучыць беларускую мову было звольнена 27 чалавек<ref>{{кніга|аўтар=Коршук У. К, Платонаў Р. П., Раманоўскі І. Ф., [[Я. С. Фалей|Фалей Я. С.]]|загаловак=Беларусізацыя. 1920-я гады: Дакументы і матэріалы|спасылка= https://zapadrus.su/bibli/arhbib/574-1920.html|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|год=2001|старонак=270|isbn=985-445-495-9}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Навіцкі У.|загаловак=З гісторыі моўнай палітыкі ў Беларусі (1920―1990 гады)|выданне=Беларусіка-Albaruthenica|месца=Мн.|выдавецтва=Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны|год=1993|нумар=2|старонкі=368―370|старонак=404}}</ref>. У лютым 1926 года прайшоў [[Першы Усебеларускі краязнаўчы з’езд]], які абазначыў прыярытэты мясцовых арганізацый: вывучэнне дыялектаў беларускай мовы, ахова помнікаў, захаванасць мясцовых архіваў, прыродазнаўчыя даследаванні, лектарска-экскурсійная праца. У працы з’езда ўдзельнічала 146 дэлегатаў ад 87 краязнаўчых арганізацый і гурткоў. За год у Бюро краязнаўства было даслана 87 230 картак з дыялектнымі словамі, каля 10 тысяч фальклорных запісаў, больш за 400 апісанняў помнікаў гісторыі і культуры, прыроды, 800 іншых звестак. У 18 музеях знаходзілася больш за 11 тысяч экспанатаў. У 1926 годзе ў Мінску адкрыўся Музей рэвалюцыі з 10 тысячамі экспанатаў, у 1927 годзе яго наведала больш за 15 тысяч чалавек<ref>{{артыкул|аўтар=Саітова В.|загаловак=Развіццё краязнаўства ў Беларусі ў міжваенны перыяд|выданне=Краязнаўчая газета|месца=Мн.|год=2013|нумар=30-38}}</ref>. У Віцебску адкрыўся першы ў Беларусі энтамалагічны музей з калекцыі мясцовага выкладчыка ветэрынарнага інстытута В. А. Плюшчэўскага-Плюшчыка (52 580 жукоў і матылькоў). Погляды таго часу бачны, напрыклад, у прадмове да падручніка «Кароткі курс геаграфіі Беларусі» (1925), дзе Беларусь упершыню падавалася як самастойная дзяржава, і дзе А. Смоліч пісаў: {{пачатак цытаты}} «Масы беларусаў, прайшоўшых расейскія ды іншыя школы, яшчэ і дагэтуль глядзяць на родны край вачамі казённых вучэбнікаў. (…) Вось жа, калі б тыя беларусы, што прачытаюць гэтую кнігу, зацікавіліся сваёй Бацькаўшчынаю, каб узяліся самі за глыбейшае навуковае пазнанне яе, ці асобных праяваў яе жыцьця, каб заахвоціліся шукаць і бачыць яе арыгінальнае хараство, дык бы аўтар лічыў сваю працу дайшоўшай мэты. А калі б у іх хоць крыху пабольшала замілаванння да сваёй роднай шматпакутнай стараны, такой простай і разам цудоўнай, навет у часы заняпаду свайго поўнай веліччу і схаваных сілаў, каб яны паверылі ў яе вялікую будучыню і дзеля будучыні гэтай шчыра працаваць і змагацца пачалі, тады б аўтар быў папраўдзе шчаслівы». {{канец цытаты}} У Заходняй Беларусі, якая знаходзілася пад польскай уладай, функцыянавалі Польскае краязнаўчае таварыства ({{Lang-pl|Polskie Towarzystwo Krajoznawcze}}), Польскі турыстычны клуб, Яўрэйскае краязнаўчае таварыства ({{Lang-pl|Żydowskie Towarzystwo Krajoznawcze}}), Віленскае краязнаўчае таварыства. Яны ў асноўным займаліся арганізацыяй турыстычных маршрутаў па краі, праводзілі экскурсіі, рыхтавалі экскурсаводаў<ref>{{кніга|аўтар=Цітовіч І. У.|загаловак=Краязнаўчы рух на тэрыторыі Заходняй Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|год=2006|старонак=104}}</ref>. У 1927 годзе адбыўся [[Другі Усебеларускі краязнаўчы з’езд|Другі Усебеларускі з’езд краязнаўцаў]] з удзелам 187 дэлегатаў<ref>{{кніга|загаловак=Працы другога Усебеларускага краязнаўчага з'езда, 10―13 лютага 1927 года|спасылка=https://knihi.com/none/Pracy_druhoha_usiebielaruskaha_krajaznaucaha_zjezdu_10-13_lutaha_1927_hodu.html#1|месца=у Менску (у Мінску)|выдавецтва= Інстытут беларускай культуры|год=1927|старонак=127|серыя =Інстытут беларускай культуры, Цэнтральнае бюро краязнаўства ; аддзел 5, серыя 5, кн. 2|=|тыраж =1000}} {{ref-be-x-old}}</ref>. Да пачатку 1928 года ў Беларусі дзейнічалі больш за 300 краязнаўчых арганізацый і гурткоў, былі створаны віцебскі (1918), мінскі, [[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей|магілёўскі]], гомельскі (1919), [[Полацкі краязнаўчы музей|полацкі]] (1926) і іншыя краязнаўчыя музеі<ref>{{кніга|аўтар=Гужалоўскі А. А.|загаловак=Музеі Беларусі (1918―1941 гг.)|Мн.|выдавецтва=Нацыянальны архіў Беларусі|год=2002|старонак=176|isbn=985-6372-22-4}}</ref>. У 1928 годзе Бюро краязнаўства прыняло рашэнне аб выкладанні методыкі краязнаўства ў беларускіх тэхнікумах. У 1930 годзе Наркаматам асветы краязнаўства было ўведзена ў праграму педагагічных інстытутаў. [[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|А. І. Цвікевіч]](1888—1937), разглядаючы ўнёсак беларуска — польскіх культурных дзеячоў у фарміраванне беларускай нацыянальнай ідэі, ацэньваў іх дзейнасць наступным чынам: {{пачатак цытаты}} ''«Творчасць Яна Чачота, Баршчэўскага, Сыракомлі, Э. Тышкевіча, А. Кіркора, Дуніна-Марцінкевіча і іншых… была занадта моцна прасякнута польскім зместам, занадта была рамантычнай, мела сваёй крыніцай сэнтыментальна-панскую ці ў лепшым выпадку навукова-этнаграфічную зацікаўленасць да Беларусі як адной з польскіх правінцый і таму захапіць мужыка- селяніна не магла. (…) Па сутнасці ўся памянёная пляяда беларуска- польскіх вучоных, паэтаў і даследчыкаў была толькі першым падрыхтоўчым перыядам выяўлення беларускай нацыянальна-культурнай ідэі — перыядам надзвычайна яскравым, але толькі падрыхтоўчым»''<ref>{{кніга|аўтар = А. Цьвікевіч|загаловак =«Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі грамадзскай мысьлі на Беларусі ў XIX і пачатку XX в. |спасылка =http://pawet.net/library/history/bel_history/cvikievich/01/Западно-руссизм._Нарысы_з_гісторыі_грамадзкай_мысьлі_на_Беларусі.html|адказны = пасляслоў'е Арсеня Ліса|выданне =2-е выд.|месца =Менск|выдавецтва=Навука і тэхніка|год =1993|старонкі =54|старонак =352|isbn =5-343-01425-9|тыраж =5000}} {{ref-be-x-old}}</ref>. {{канец цытаты}} [[File:Arsen Siargeevich Lis - 14 June 2013 AD.jpg|left|thumb|Беларускі пісьменнік і краязнаўца [[Арсень Ліс]].]] У 1932 годзе была прынята пастанова СНК БССР «Аб мерапрыемствах па разгортванні краязнаўчага руху», якая прадпісвала краязнаўчым гурткам і арганізацыям ўдзяляць увагу выключна поспехам сацыялістычнага будаўніцтва, а не гістарычнаму мінуламу. Цэнтральнае бюро краязнаўства было распушчана, яго орган [[Савецкая краіна (1930)|«Савецкая краіна»]] зачынены. Кіраваць краязнаўчымі арганізацыямі стаў Наркамат асветы БССР, уся краязнаўчая дзейнасць стала праходзіць пад кіраўніцтвам навукова-метадычных аддзелаў мясцовых музеяў. Арганізаванае аматарскае краязнаўства паступова згасла, наперад вылучалася дзяржаўнае (навуковае) краязнаўства<ref>{{артыкул|аўтар=Дзянісаў А. У.|загаловак=Развіццё краязнаўчага руху ў БССР у 1920―1930-я гг.|выданне=Беларускі гістарычны часопіс|месца=Мн.|год=2008|нумар=4|старонкі=24-32}}</ref>. Часопіс «Советское краеведение» (Масква, 1931, № 2) у артыкуле «На краязнаўчым фронце Беларусі і Украіны» пісаў: {{цытата|«Класавы вораг глыбока пракраўся ў працу краязнаўчых арганізацый… Падбор людзей вырабляўся з варожых нам элементаў, з асяроддзя інтэлігенцыі, студэнцтва. Галоўная ж стаўка рабілася на кулацтва. Гэтымі сіламі вялася праца спецыяльна па падрыхтоўцы інтэрвенцыі. Імі вывучаліся… раёны, якія непасрэдна мяжуюць з Польшчай… Загінулую панска-рабскую культуру… кантрэвалюцыйныя беларускія [[нацыянал-дэмакрат]]ы спрабавалі адраджаць і ёю ачмураць галавы працоўных мас Беларусі. Таму нацыянал-дэмакраты… арыентаваліся галоўным чынам на царквы, сінагогі, старадаўнія замкі… Пры арганізацыі музеяў збіраліся іконы і ўсялякая іншая непатрэбная і сацыяльна-шкодная старызна».}} У 1931 годзе ў Мінску выйшаў зборнік пад рэдакцыяй акадэміка [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|С. Я. Вальфсона]] «Навука на службе нацдэмаўскай контррэвалюцыі», дзе змешчаны артыкул самога Вальфсона «Ідэалогія і метадалогія нацдэмакратызму» і артыкул Р. Выдры «Беларускі нацдэмакратызм у краязнаўчым руху БССР». [[File:Гудзевіцкі літаратурна-краязнаўчы музэй, фрагмэнт экспазыцыі 1.jpg|thumb||250px|міні|Выстаўка ў Гудзевіцкім літаратурна-краязнаўчым музеі]] У пасляваенны час больш увагі надавалася даследаванню гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|беларускага партызанскага руху]]. Актывізавалася школьнае краязнаўства, адкрыліся краязнаўчыя музеі ў [[Баранавіцкі краязнаўчы музей|Баранавічах]] (1946), [[Лепельскі раённы краязнаўчы музей|Лепелі]] (1954), [[Лідскі гісторыка-мастацкі музей|Лідзе]] (1959). З’езд настаўнікаў БССР (1945) заклікаў педагагічныя калектывы надаць больш увагі краязнаўчай працы: экскурсіям, вывучэнню мясцовых гістарычных помнікаў, фальклорных крыніц. У 1947 годзе арганізаваны Рэспубліканскі савет па арганізацыі і правядзенні паходаў і экскурсій, які вызначыў маршруты па месцах баявой славы. Улетку 1947 года больш за тысячу беларускіх школьнікаў з настаўнікамі і піянерважатымі здзейснілі падарожжа па роднаму краю. У 1948 годзе Міністэрства асветы БССР прыняло пастанову «Аб задачах настаўнікаў і органаў народнай адукацыі ў арганізацыі падарожжаў піянераў і школьнікаў па родным краі ў 1948 г.», дзе абавязвала загадчыкаў аддзела народнай адукацыі, дырэктараў школ і дзіцячых дамоў разгарнуць разам з камсамольскімі і піянерскімі арганізацыямі працу па падрыхтоўцы да летніх паходаў і экскурсій. Вывучэнне роднага краю рэкамендавалася праводзіць па спецыяльнай тэматыцы Міністэрства асветы БССР. Далейшаму развіццю школьнага краязнаўства спрыяла таксама пастанова Міністэрства асветы БССР «Аб стане і мерах паляпшэння выкладання гісторыі і Канстытуцыі СССР у школах Баранавіцкай і Віцебскай абласцей» (1947), якая заклікала глыбей ужываць нагляднасць на ўроках гісторыі, больш практыкаваць экскурсіі ў гістарычныя музеі і месцы гістарычных падзей. Колькасць вучняў-краязнаўцаў у 1948 годзе ўзрасла да 140 тысяч. Дзіцячыя часопісы «[[Беларускі піянер]]» (пасля «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]»), «[[Піянер Беларусі]]», «Іскры Ільіча», «Зорка» расказвалі аб іх працы. Шмат месца краязнаўству надавалі «[[Настаўніцкая газета]]», часопісы «[[Родная прырода (1972)|Родная прырода]]», «[[Паляўнічы Беларусі]]», «Беларуская работніца і сялянка». Краязнаўчыя музеі ўзнікалі не толькі ў абласных цэнтрах, але і ў больш меншых населеных пунктах, у школах. Так, у 1955 годзе быў арганізаваны музей у школе вёскі Вілейка Навагрудскага раёна; па ініцыятыве А. Белакоза — у [[Гудзевіцкі дзяржаўны літаратурна-краязнаўчы музей|школе]] вёскі [[Гудзевічы]] Мастоўскага раёна (1965); адкрыліся музеі ў Лідзе (1959); на аснове экспанатаў, сабраных мясцовым жыхаром М. Ф. Мельнікавым, ― у [[Крычаўскі раённы краязнаўчы музей|Крычаве]] (1961); у [[Мінскі абласны краязнаўчы музей|Маладзечне]] (1964), на аснове калекцыі Ф. Р. Шклярова ― у [[Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава|Ветцы]] (1978)<ref>{{cite web|url=http://krichev.gov.by/ru/nasledie/sozdanie|title=Гісторыя стварэння краязнаўчага музея ў Крычаве|work=Гісторыка-культурная спадчына Крычаўскага раёна|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326212800/http://krichev.gov.by/ru/nasledie/sozdanie|archive-date=26 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://vetka-museum.by/|title=Веткаўскі музей стараверства і беларускіх традыцый|access-date=26 кастрычніка 2017|archive-date=26 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326015228/http://www.vetka-museum.by/|url-status=dead}}</ref>. У 1965 годзе прынята пастанова ЦК КПБ «Аб стварэнні [[Беларускае добраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры|Беларускага добраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры]]». Таварыства мела секцыі гісторыі, археалогіі, архітэктуры, выяўленчага і народнага мастацтва, этнаграфіі, моладзевую. Да сярэдзіны 1970-х гадоў члены таварыства, большай часткай моладзь, выявілі тысячы імёнаў загінулых у гады вайны; дзякуючы падтрымцы мясцовых уладаў усталявалі каля 6 тысяч помнікаў і абеліскаў; стварылі каля 800 народных мемарыяльных музеяў і пакояў. Геаграфічнае таварыства стала больш надаваць увагі пытаннях аховы прыроды БССР, актывізавала выданне этнаграфічных зборнікаў. На [[Геаграфічны факультэт БДУ|геаграфічным факультэце БДУ]] з 1965 года стаў чытацца курс «Школьнае краязнаўства і турызм», з 1996 года ў Брэсцкім універсітэце адкрыта спецыялізацыя «Краязнаўства і турызм». З 1970 года пачаў выходзіць інфармацыйны бюлетэнь «Помнікі гісторыі і культуры Беларусі» на беларускай мове. З 1970 года Інстытут мастацтвазнаўства, фальклору і этнаграфіі АН Беларусі пачаў выпускаць серыю «Беларуская народная творчасць» ― шматтомнае выданне беларускага фальклору па жанравым прынцыпе. У другой палове 1980-х гадоў створана [[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны]] на чале з гісторыкам [[Алег Анатольевіч Трусаў|А. А. Трусавым]], з 2017 года — [[Алена Мікалаеўна Анісім|Аленай Анісім]]. Стала выходзіць газета «[[Наша слова (1990)|Наша слова]]»<ref>{{cite web|url= http://tbm-mova.by/|title= Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны|archive-url= https://web.archive.org/web/20211226115316/http://tbm-mova.by/|archive-date= 26 снежня 2021|url-status= dead}}</ref>. У 1960-я―1980-я гады выйшлі манаграфіі Л. В. Аляксеева, М. М. Улашчыка, В. А. Чамярыцкага, В. К. Бандарчыка, М. Ф. Піліпенкі, [[Генадзь Аляксандравіч Каханоўскі|Г. А. Каханоўскага]], дзе дэталёва, на грунтоўнай навуковай базе былі вывучаны гістарычныя шляхі фарміравання крыніцазнаўства, археалогіі і этнаграфіі Беларусі. [[File:Belarus-Zdrawneva-Manor of Ilya Repin-1.jpg|thumb|250px|Музей-сядзіба І. Я. Рэпіна «Здраўнёва».]] У снежні 1989 адбыўся ўстаноўчы з’езд [[Беларускае краязнаўчае таварыства|Беларускага краязнаўчага таварыства]], якое ўзначаліў Г. А. Каханоўскі, актыўны і дасведчаны краязнаўца, аўтар фундаментальнай працы «Археалогія і гістарычнае краязнаўства Беларусі XVI―XIX стст.» (перастала існаваць у 1994). Прыкметнымі сталі гісторыка-краязнаўчыя кнігі [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|У. Караткевіча]] «[[Зямля пад белымі крыламі]]»; [[Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч|А. Карлюкевіча]] «Краязнаўчы рэсурс у вывучэнні беларускай літаратуры», «Старонкі радзіназнаўства: Месцы. Людзі. Краязнаўчыя нарысы», яго гісторыка-краязнаўчыя нарысы пра Ігуменшчыну і Пухаўшчыну; [[Валерый Мікалаевіч Чарапіца|В. Чарапіцы]] «Звенья цепи единой: Большие и малые события в истории Гродненщины XIX―XX столетий», «Гродненский исторический калейдоскоп: очерки истории, историографии и источниковедения». Краязнаўцамі Пінска выдадзена аб’ёмная кніга «Гісторыя Пінска ад старажытнасці да сучаснасці» (2012), якая працягвае краязнаўчыя традыцыі пінскага дыякана Паўла («Гісторыя Пінскай дыяцэзіі», Ленінград, 1956), Бенцыона Гофмана «Тысяча гадоў Пінска» (Нью-Ёрк, 1941) і іншых даследчыкаў старажытнага горада. У працы [[Павел Усеваладавіч Церашковіч|П. У. Церашковіча]] «Этнічная гісторыя Беларусі XIX―пачатку XX стст.» (2004) упершыню была спроба пазначыць праблемы нацыягенэза беларусаў. Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны прысвечана гістарычная хроніка «[[Памяць (энцыклапедычнае выданне)|Памяць]]» у 146 тамах (1985—2005). Кожны том ― своеасаблівая энцыклапедыя аднаго раёна. «[[Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі]]» ― выданне, якое ўключае кароткую характарыстыку і спіс помнікаў археалогіі, гісторыі, архітэктуры, манументальнага мастацтва, узятых пад ахову. Кожны том прысвечаны адной вобласці. Мноства артыкулаў, якія тычацца краязнаўства змешчана ў «Энцыклапедыі літаратуры і мастацтва Беларусі» (1984―1987), у энцыклапедыі «Этнаграфія Беларусі» (1989), у энцыклапедычным даведніку «Народная культура Беларусі» (2002), энцыклапедыі «Археалогія і нумізматыка Беларусі», «[[Гарады і вёскі Беларусі]]» і інш<ref>{{артыкул|аўтар=М. Півавар. Ст.|загаловак=Гістарычнае краязнаўства Беларусі ў другой палове XX стагоддзя|выданне=Беларускі гістарычны часопіс|месца=Мн.|год=2005|нумар=3|старонкі=46-52}}</ref>. У [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытуце гісторыі НАН Беларусі]] маюцца аддзелы краязнаўства і археалогіі, захавання і выкарыстання археалагічнай спадчыны. У Міністэрстве культуры РБ ёсць Упраўленне па ахове культурна-гістарычнай спадчыны. Актыўна працуе [[Беларускі фонд культуры]] (1987), асноўныя задачы якога ― садзеянне ўдзелу розных групаў насельніцтва ў культурным будаўніцтве, выкарыстанне іх творчых намаганняў і матэрыяльных магчымасцяў; фонд аказвае матэрыяльную і прававую падтрымку ініцыятывам і пачынанням грамадскасці, якія накіраваныя на памнажэнне культурнай спадчыны, захаванне і выкарыстанне народных традыцый, развіццю краязнаўства, прафесійнай і аматарскай творчасці і г. д.; аказвае дапамогу ў пошуках архіўных матэрыялаў. З 2003 года пры Фондзе выпускаецца «Краязнаўчая газета», штомесяц выходзіць чатыры нумары. На старонках газеты нарысы мясцовых краязнаўцаў, прысвечаныя гісторыі і традыцыям рэгіёнаў краіны, даследаванні навукоўцаў па гісторыі, этнаграфіі, фальклору і архітэктуры, аб гістарычных падзеях і асобах, а таксама апавяданні пра землякоў, якія праславіліся не толькі ў Беларусі, але і за яе межамі. Асобная ўвага надаецца публікацыям пра досвед краязнаўчых пошукаў і працу музеяў у школах і бібліятэках краіны. Міністэрствам адукацыі Беларусі ў 1999 годзе на базе вучэбных калектываў, музеяў, гурткоў пазашкольных устаноў i аб’яднанняў, ва ўсіх рэгіёнах створана Усебеларуская турысцка-краязнаўчая экспедыцыя навучэнцаў «Наш край». Яе мэта — адкрыццё малавядомых і малавывучаных падзей, фактаў беларускай гісторыі, помнікаў мастацкай культуры, забытых імёнаў землякоў, для дасканалага вывучэння этнаграфіі, геаграфіі, археалогіі i фальклору<ref>{{артыкул|аўтар=Вікторыя Здзярская|загаловак=Дзе шукаць невядомае?|спасылка=http://old2.zviazda.by/second.html?r=37&p=22&archiv=04082006|выданне=Звязда|месца=Мн.|год=2006|нумар=171}}{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gzt-akray.by/osipovichi/2015/03/shkolnyiya-muzei-gradzyanka/|title=Школьныя музеі Асіповіцкага раёна|author=Ніна Вікторчык.|date=13.03.2015|publisher=Асіповіцкі край}}</ref>. Сярод найбольш папулярных рубрык ― «Малая краязнаўчая энцыклапедыя», «Асоба ў краязнаўстве», «Наша гісторыя: ідэі, падзеі, асобы», «На паліцу краязнаўцы», «Царкоўнае краязнаўства», «Даследуюць вучні», «Землякі», «Спадчына ў небяспецы»<ref>{{cite web|url= http://bfk.by/|title=Беларускі фонд культуры}}</ref>. З 1991 года выходзіць газета «[[Культура (газета)|Культура]]». [[Файл:Дыярама -Абарона Буйніцкага поля-.jpg|thumb|Дыярама «Абарона Буйніцкага поля» ў [[Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Еўдакіма Раманавіча Раманава|Магілёўскім абласным краязнаўчым музеі]]]] У 2009 праведзена ўстаноўчая канферэнцыя і створана «Беларускае краязнаўчае таварыства», старшынёй якога абраны [[Анатоль Іванавіч Бутэвіч|Анатоль Бутэвіч]], намеснікамі ― [[Віталь Уладзіміравіч Скалабан|Віталь Скалабан]], Рычард Саматыя і Павел Каралёў, але яно атрымала адмову ў дзяржаўнай рэгістрацыі. Выходзяць часопісы «[[Беларуская думка (часопіс)|Беларуская думка]]», «[[Беларускі гістарычны часопіс|Беларусі гістарычны часопіс]]», «[[Народная асвета (часопіс)|Народная асвета]]», «[[Архівы і справаводства (1999)|Архівы і справаводства]]», «Гістарычная брама», «Верасень», «[[Лідскі летапісец (1997)|Лідскі летапісец]]», «Беларускі гістарычны агляд» (Вільнюс), «Беларускі гістарычны зборнік» (Беласток)<ref>{{cite web|url= http://adverbum.org/ru/taxonomy/term/45|title=Журналы по истории Беларуси|publisher=Adverum.org/accessdate=}}</ref>. Папулярныя краязнаўчыя сайты «[[Radzima.org]]», «[[Мінск стары і новы]]», «[[Праваслаўная архітэктура Беларусі (сайт)|Праваслаўная архітэктура Беларусі]]», «[[Будзьма беларусамі]]», «Краязнаўца-даследчык Полацкай зямлі», «Студэнцкае этнаграфічнае таварыства», «[[Глобус Беларусі]]» і іншыя. Актыўна папаўняецца праект [http://pamyat-osipovichi.by/o-proekte-elektronnaya-kniga-pamyat-osipovichskij-rajon/ «Электронная кніга Памяць. Асіповіцкі раён»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221126085506/http://pamyat-osipovichi.by/o-proekte-elektronnaya-kniga-pamyat-osipovichskij-rajon/ |date=26 лістапада 2022 }}, створаны краязнаўцам-гісторыкам Валянцінам Шпакам. Пры Міністэрстве адукацыі РБ працуе «[http://www.rctkum.by/ Рэспубліканскі цэнтр экалогіі і краязнаўства»] з аддзелам [http://www.rctkum.by/divisionstext/krajaznaucy краязнаўства і патрыятычнага выхавання], у многіх навучальных установах краіны дзейнічаюць краязнаўча-патрыятычныя клубы, вельмі развіта мясцовае краязнаўства<ref>{{cite web|url= http://www.url.by/category/111|title= Краеведение Беларуси|archive-url= https://web.archive.org/web/20171124171222/http://www.url.by/category/111|archive-date= 24 лістапада 2017|url-status= dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://mova.na.by/kultura/krajaznaustva_ru.html|title=Культура: Краведение|publisher=Белорусский язык в Интернете. Каталог сайтов|archive-url=https://web.archive.org/web/20161103102842/http://mova.na.by/kultura/krajaznaustva_ru.html|archive-date=3 лістапада 2016|url-status=dead}}</ref>. Пры райвыканкамах дзейнічаюць раённыя цэнтры турызму і краязнаўства навучэнскай моладзі. У 2013 годзе выйшла кніга [[Леанід Міхайлавіч Лыч|Леаніда Лыча]] «Краязнаўства ў кантэксце сучаснага нацыянальна-культурнага жыцця Беларусі», якая прысвечана раскрыццю становішча краязнаўчага руху ў Рэспубліцы Беларусь, паказаны яго дасягненні ў даследаванні розных праблем, звязаных з гісторыяй, нацыянальна-культурным жыццём. Аўтар шмат увагі надаў моўнаму і [[тапаніміка|тапанімічнаму]] аспектам краязнаўчых даследаванняў. 12-13 сакавіка 2020 адбыўся Першы Рэспубліканскі краязнаўчы форум Беларусі, арганізатарамі якога выступілі [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь]] і [[Беларускі фонд культуры]]. Пасяджэнні форума праходзілі ў Мінску, на базе Нацыянальнага гістарычнага музея. У ліку задач форума былі: вывучэнне стану спраў у галіне краязнаўства; папулярызацыя гісторыка-культурнай і прыроднай спадчыны беларускіх гарадоў і вёсак; пашырэнне ведаў аб краязнаўчых праектах Беларусі; стварэнне ўмоў для дыялогу паміж краязнаўцамі; трансляцыя дасягненняў і вопыту краязнаўцаў; садзейнічанне пашырэнню пачуцця нацыянальнай самасвядомасці, гонару да нацыянальнага багацця мінулага і сучаснасці Беларусі і г.д. У мерапрыемстве ўдзельнічалі каля 250 краязнаўцаў: супрацоўнікаў устаноў адукацыі і культуры, навукоўцаў, літаратараў, грамадскіх дзеячоў, студэнтаў і школьнікаў з усёй Беларусі. Удзельнікі форума працавалі ў пяці секцыях: «Краязнаўства ў сістэме навукова-даследчай працы» (зроблены 81 даклад), «Краязнаўства ў вучэбна-выхаваўчым працэсе ўстаноў адукацыі» (54 даклады), «Экалагічнае краязнаўства і турыстычная дзейнасць» і «Моладзь і краязнаўства» (разам 30 дакладаў), «Асоба ў краязнаўстве: з гісторыі біяграфій беларускіх краязнаўцаў» (31 даклад). На праведзенай у рамках форума канферэнцыі школьнікаў «Пазашкольнае краязнаўства: вопыт рэгіёнаў» праслухана 44 даклады<ref>Краязнаўчая газета, сакавік 2020, № 11 (784)</ref>. == Заўвагі == {{Notelist-ua}} == Зноскі == {{reflist|2}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Асветнікі зямлі Беларускай X―XX вв.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2001|старонак=490|isbn=985-11-0205-9}} * {{кніга|аўтар =[[Л. Я. Кулажанка|Кулажанка Л.]]|загаловак=Літаратурныя мясціны Беларусі: Краязнаўчы даведнік у 3 кн.|месца=Мн.|выдавецтва =БелЭн|год=2000|старонак=288}} * {{кніга|аўтар =Леванцэвіч Л. В.|загаловак=Лінгвістычнае краязнаўства Брэстчыны: курс лекцый для студэнтаў філалагічнага факультэта|месца=Брест|выдавецтва =БрДу|год=2013|старонак=135|isbn=978-985-473-985-4}} * {{кніга|загаловак=Бібліятэчнае краязнаўства: прастора вялікіх магчымасцей і перпектыў|месца=Мн.|выдавецтва=Нацыянальная бібліятэка Беларусі|год=2014|старонак=286}} * {{кніга|аўтар =Багдановіч І. І. І інш.|загаловак=Гістарычнае краязнаўства Беларусі: вучэбна-метадычны дапамажнік|месца=Гродна|выдавецтва =ЮрСаПрінт|год=2014|старонак=219}} * {{кніга|аўтар=Карев Д. В.|загаловак=Белорусская и украинская историография конца XVIII―начала 20-х гг. XX в. в процессе генезиса и развития национального исторического сознания белорусов и украинцев|спасылка=http://www.istvolyn.info/index.php?option=com_content&view=article&id=6144:-xviii-20-xx-&catid=18|месца=Вильнюс|выдавецтва =ЕГУ|год=2007|старонак=312|isbn=978-9955-9878-5-7}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Belarusians}} * [http://adverbum.org/ru/kraevedenie-belarusi Кнігі па крязнаўству Беларусі] * [http://nashkraj.info/ Краязнаўчы сайт Гомеля і Гомельшчыны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111209164934/http://nashkraj.info/ |date=9 снежня 2011 }} * [http://centrtur.grodno.by/ Гродненский областной центр туризма и краеведения] * [http://kb.brl.by/index.php/home Краязнаўства Берасцейшчыны] {{^}}{{Вонкавыя спасылкі}} {{Беларусы}} {{Беларусь у тэмах}} {{выдатны артыкул|Культура і грамадства}} [[Катэгорыя:Краязнаўства Беларусі| ]] [[Катэгорыя:Навука ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Краязнаўства паводле краін|Беларусь]] pl03izwhdhvonrx913okm80m6j34rr0 Аляксандр Аўксенцевіч Варончанка 0 541442 5133664 4916067 2026-04-29T15:26:22Z Rommmmmka 78299 5133664 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Аляксандр Аўксенцевіч Варончанка | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Народны камісарыят асветы БССР|Наркам асветы БССР]] | парадак = 6 | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1927–1937).svg | перыядпачатак = [[14 мая]] [[1937]] | перыядканец = [[2 жніўня]] [[1937]] | папярэднік = [[Ананій Іванавіч Дзякаў|Ананій Дзякаў]] | пераемнік = [[Уладзімір Іванавіч Півавараў|Уладзімір Півавараў]] | прэм'ер = [[Мікалай Мацвеевіч Галадзед|Мікалай Галадзед]] | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = Варончанка (Ясэпкіна) Хася Самуілаўна | у шлюбе = | дзеці = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} {{цёзкі2|Варончанка}} '''Алякса́ндр Аўксе́нцевіч Варо́нчанка''' ({{ДН|14|2|1905}}, [[Чэрыкаў]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]— {{ДС|29|10|1937}}, {{МС|Менск}}) — беларускі савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, [[Народны камісарыят асветы БССР|наркам асветы БССР]] (1937). == Біяграфія == З сялянскай сям’і. Скончыў [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускі політэхнічны інстытут]] (1934)<ref>Воронченко А. А. — секретарь Кагановичского РК КП(б)Б // Рабочий. 1936. 22 февраля. С. 2.</ref>. Пасля ўступлення ў шэрагі камсамольцаў у 1921 годзе ўзначаліў першасную [[камсамол]]ьскую ячэйку, стаў байцом атрада {{нп3|Часці асобага прызначэння|ЧАП|ru|Части особого назначения}} і ўдзельнічаў у зборы харчразвёрсткі і канфіскацыі царкоўных каштоўнасцяў<ref name="НА919">[[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]]. Ф. 4п. Воп. 2. спр. 919.</ref>. У верасні 1923 года па пастанове [[Чэрыкаўскі павет|Чэрыкаўскага]] павятовага камітэта камсамола і камітэта УКП(б) яго камандзіравалі ў [[Наваельнінская воласць|Новаельнінскую воласць]] Чэрыкаўскага павета на пасаду валаснога арганізатара [[камсамол]]а, дзе Аляксандр працаваў да верасня 1924 года. Прымаў удзел у барацьбе з бандытызмам, выконваў працу на грамадскіх пачатках: абіраўся на з’ездзе Саветаў воласці ў склад выканкама, працаваў у якасці намесніка старшыні валаснога выканкама па сумяшчальніцтве<ref name="НА919"/>. З верасня 1924 года быў накіраваны на працу сакратаром [[Хоцімскі раён|Хоцімскага]] раённага камітэта [[Ленінскі Камуністычны саюз моладзі Беларусі|ЛКСМБ]]. У верасні 1925 года прызначаны загадчыкам аргаддзела [[Калінінская акруга|Калінінскага]] акруговага камітэта ЛКСМБ. Восенню 1926 года працаваў у Менску інструктарам [[ЦК ЛКСМБ]], з 15 лістапада 1926 года да 3 кастрычніка 1928 прызначаны сакратаром [[Аршанская акруга|Аршанскага]] АК ЛКСМБ<ref name="НА919"/>. У кастрычніку 1928 года быў накіраваны на партыйную працу: з 3 кастрычніка 1928 года па люты 1929 года займаў пасаду сакратара [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскага]] РК [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП(б)Б]]<ref name="НА919"/>. У 1929 годзе пераведзены на працу ў [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК КП(б)Б]] намеснікам загадчыка агітацыйна-прапагандысцкага аддзела<ref name="НА4331">[[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]]. Ф. 4п. Воп. 1. спр. 4331.</ref>. У снежні 1932 года накіраваны на працу сакратаром РК КП(б)Б [[Старобінскі раён|Старобінскага раёна]]<ref name="НА5825">[[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]]. Ф. 4п. Воп. 1. спр. 5825.</ref>. З лістапада [[1935]] года — загадчык агітацыйна-масавага аддзела Менскага гаркама КП(б)Б, з 1936 года сакратар [[Кастрычніцкі раён (Мінск)|Кагановіцкага]] райкама КП(б)Б Менска. У 1937 годзе — Наркам асветы БССР. Арыштаваны 3 жніўня 1937 года ў Менску па адрасе: вул. Валадарскага, д. 28. Асуджаны пазасудовым органам НКУС 28 кастрычніка 1937 года як «актыўны член антысавецкай тэрарыстычнай шпіёнска-дыверсійнай арганізацыі, створанай па заданні палякаў» да [[Смяротная кара|ВМП]] з канфіскацыяй маёмасці. [[Спіс дзеячаў Беларусі, расстраляных 29—30 кастрычніка 1937 года|Расстраляны ў ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 года]]. Рэабілітаваны [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР]] [[16 мая]] [[1957]] года. Асабовая справа В. № 10308-с захоўваецца ў архіве [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]]. Кандыдат у члены ЦК КП(б)Б (1925—1926), член ЦК КП(б)Б (1926—1937), член бюро ЦК КП(б)Б (1937). Дэлегат [[X з’езд КП(б)Б|X]]<ref name="НА3087"/>, [[XI з’езд КП(б)Б|XI]]<ref name="НА3087">[[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]]. Ф. 4п. Воп. 1. спр. 3087.</ref>, [[XII з’езд КП(б)Б|XII]]<ref name="НА4331"/>, [[XIII з’езд КП(б)Б|XII]]<ref name="НА4331"/>, [[XV з’езд КП(б)Б|XV]]<ref name="НА10936">[[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]]. Ф. 4п. Воп. 1. спр. 10936.</ref>, [[XVI з’езд КП(б)Б|XVI]]<ref name="НА10936"/> [[З’езд КПБ|з’ездаў КП(б)Б]]. Быў жанаты, гадаваў дваіх сыноў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-1|}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Варончанка Аляксандр Аўксенцевіч}} [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Народныя камісары асветы БССР]] [[Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Члены ЦК КПБ]] 6wacbdg593xu76x4fh98xg0fc11frt1 5133717 5133664 2026-04-29T18:04:42Z M.L.Bot 261 5133717 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Варончанка}} {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Аляксандр Аўксенцевіч Варончанка | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Народны камісарыят асветы БССР|Наркам асветы БССР]] | парадак = 6 | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1927–1937).svg | перыядпачатак = [[14 мая]] [[1937]] | перыядканец = [[2 жніўня]] [[1937]] | папярэднік = [[Ананій Іванавіч Дзякаў|Ананій Дзякаў]] | пераемнік = [[Уладзімір Іванавіч Півавараў|Уладзімір Півавараў]] | прэм'ер = [[Мікалай Мацвеевіч Галадзед|Мікалай Галадзед]] | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = Варончанка (Ясэпкіна) Хася Самуілаўна | у шлюбе = | дзеці = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Алякса́ндр Аўксе́нцевіч Варо́нчанка''' ({{ДН|14|2|1905}}, [[Чэрыкаў]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]— {{ДС|29|10|1937}}, [[Менск]]) — беларускі савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, [[Народны камісарыят асветы БССР|наркам асветы БССР]] (1937). == Біяграфія == З сялянскай сям’і. Скончыў [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускі політэхнічны інстытут]] (1934)<ref>Воронченко А. А. — секретарь Кагановичского РК КП(б)Б // Рабочий. 1936. 22 февраля. С. 2.</ref>. Пасля ўступлення ў шэрагі камсамольцаў у 1921 годзе ўзначаліў першасную [[камсамол]]ьскую ячэйку, стаў байцом атрада {{нп3|Часці асобага прызначэння|ЧАП|ru|Части особого назначения}} і ўдзельнічаў у зборы харчразвёрсткі і канфіскацыі царкоўных каштоўнасцяў<ref name="НА919">[[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]]. Ф. 4п. Воп. 2. спр. 919.</ref>. У верасні 1923 года па пастанове [[Чэрыкаўскі павет|Чэрыкаўскага]] павятовага камітэта камсамола і камітэта УКП(б) яго камандзіравалі ў [[Наваельнінская воласць|Новаельнінскую воласць]] Чэрыкаўскага павета на пасаду валаснога арганізатара [[камсамол]]а, дзе Аляксандр працаваў да верасня 1924 года. Прымаў удзел у барацьбе з бандытызмам, выконваў працу на грамадскіх пачатках: абіраўся на з’ездзе Саветаў воласці ў склад выканкама, працаваў у якасці намесніка старшыні валаснога выканкама па сумяшчальніцтве<ref name="НА919"/>. З верасня 1924 года быў накіраваны на працу сакратаром [[Хоцімскі раён|Хоцімскага]] раённага камітэта [[Ленінскі Камуністычны саюз моладзі Беларусі|ЛКСМБ]]. У верасні 1925 года прызначаны загадчыкам аргаддзела [[Калінінская акруга|Калінінскага]] акруговага камітэта ЛКСМБ. Восенню 1926 года працаваў у Менску інструктарам [[ЦК ЛКСМБ]], з 15 лістапада 1926 года да 3 кастрычніка 1928 прызначаны сакратаром [[Аршанская акруга|Аршанскага]] АК ЛКСМБ<ref name="НА919"/>. У кастрычніку 1928 года быў накіраваны на партыйную працу: з 3 кастрычніка 1928 года па люты 1929 года займаў пасаду сакратара [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскага]] РК [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП(б)Б]]<ref name="НА919"/>. У 1929 годзе пераведзены на працу ў [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК КП(б)Б]] намеснікам загадчыка агітацыйна-прапагандысцкага аддзела<ref name="НА4331">[[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]]. Ф. 4п. Воп. 1. спр. 4331.</ref>. У снежні 1932 года накіраваны на працу сакратаром РК КП(б)Б [[Старобінскі раён|Старобінскага раёна]]<ref name="НА5825">[[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]]. Ф. 4п. Воп. 1. спр. 5825.</ref>. З лістапада [[1935]] года — загадчык агітацыйна-масавага аддзела Менскага гаркама КП(б)Б, з 1936 года сакратар [[Кастрычніцкі раён (Мінск)|Кагановіцкага]] райкама КП(б)Б Менска. У 1937 годзе — Наркам асветы БССР. Арыштаваны 3 жніўня 1937 года ў Менску па адрасе: вул. Валадарскага, д. 28. Асуджаны пазасудовым органам НКУС 28 кастрычніка 1937 года як «актыўны член антысавецкай тэрарыстычнай шпіёнска-дыверсійнай арганізацыі, створанай па заданні палякаў» да [[Смяротная кара|ВМП]] з канфіскацыяй маёмасці. [[Спіс дзеячаў Беларусі, расстраляных 29—30 кастрычніка 1937 года|Расстраляны ў ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 года]]. Рэабілітаваны [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР]] [[16 мая]] [[1957]] года. Асабовая справа В. № 10308-с захоўваецца ў архіве [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]]. Кандыдат у члены ЦК КП(б)Б (1925—1926), член ЦК КП(б)Б (1926—1937), член бюро ЦК КП(б)Б (1937). Дэлегат [[X з’езд КП(б)Б|X]]<ref name="НА3087"/>, [[XI з’езд КП(б)Б|XI]]<ref name="НА3087">[[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]]. Ф. 4п. Воп. 1. спр. 3087.</ref>, [[XII з’езд КП(б)Б|XII]]<ref name="НА4331"/>, [[XIII з’езд КП(б)Б|XII]]<ref name="НА4331"/>, [[XV з’езд КП(б)Б|XV]]<ref name="НА10936">[[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]]. Ф. 4п. Воп. 1. спр. 10936.</ref>, [[XVI з’езд КП(б)Б|XVI]]<ref name="НА10936"/> [[З’езд КПБ|з’ездаў КП(б)Б]]. Быў жанаты, гадаваў дваіх сыноў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-1|}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Варончанка Аляксандр Аўксенцевіч}} [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Народныя камісары асветы БССР]] [[Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Члены ЦК КПБ]] ddfq4a4ncym94iqv00kzw6rtac88q5u Орава (воласць) 0 547111 5133679 4975531 2026-04-29T15:39:36Z Ne kolyuchiy yozhik 161139 Абнаўленне звестак 5133679 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Орава}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Орава''' ({{lang-et|Orava}}) — былая<ref>{{Cite web|url=https://www.riigiteataja.ee/akt/130062017045|title=Lasva valla, Orava valla, Sõmerpalu valla, Vastseliina valla ja Võru valla osas haldusterritoriaalse korralduse ja Vabariigi Valitsuse 3. aprilli 1995. a määruse nr 159 „Eesti territooriumi haldusüksuste nimistu kinnitamine“ muutmine|author=Vabariigi Valitsus|website=Riigi Teataja|date=2017-07-01|publisher=|access-date=2020-05-03|archive-date=2019-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714065710/https://www.riigiteataja.ee/akt/130062017045|url-status=live}}</ref> [[воласць]] у [[Эстонія|Эстоніі]], у складзе павета [[Пылвамаа]]. Плошча воласці — 175,6 [[км²]], колькасць насельніцтва на [[1 студзеня]] [[2008]] года складала 854 чалавек. Адміністрацыйны цэнтр воласці — [[вёска]] [[Орава (Эстонія)|Орава]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.orava.ee/ Valla koduleht] {{et icon}} {{Пылвамаа}} {{Заліўка воласцей Эстоніі}} [[Катэгорыя:Воласці Эстоніі]] amqeilm4fceoxmodgjjwa1btf23s9kz Кіхну (воласць) 0 547122 5133690 5063357 2026-04-29T15:55:03Z Ne kolyuchiy yozhik 161139 Вікіфікацыя 5133690 wikitext text/x-wiki {{адміністрацыйная адзінка}} '''Кіхну''' ({{lang-et|Kihnu }}) — воласць у [[Эстонія|Эстоніі]], у складзе павета [[Пярнумаа]], размешчана на [[Кіхну|аднайменным востраве]]. Плошча воласці — 16,8 км². Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска [[Сяэрэ (Пярнумаа)|Сяэрэ]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.kihnu.ee/ Valla koduleht] {{et icon}} {{Пярнумаа}} {{Заліўка воласцей Эстоніі}} [[Катэгорыя:Воласці Эстоніі]] rk85g19g3vd9f624b2oigyt8vzj7o84 Выну (воласць) 0 547165 5133680 5063324 2026-04-29T15:44:26Z Ne kolyuchiy yozhik 161139 Абнаўленне звестак 5133680 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Выну}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Выну''' ({{lang-et|Võnnu }}) — былая воласць у [[Эстонія|Эстоніі]], у складзе павета [[Тартумаа]]. Плошча воласці — 229 км². Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак [[Выну (Тартумаа)|Выну]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.vonnu.ee/ Valla koduleht] {{et icon}} * [http://www.eestigiid.ee/?CatID=100&ItemID=3778 Võnnu alevik] (эст) {{Тартумаа}} {{Заліўка воласцей Эстоніі}} [[Катэгорыя:Воласці Эстоніі]] av1iuz38g1mzg5bs8xkh5xxvks5emua Цяхтверэ (воласць) 0 547179 5133683 5063271 2026-04-29T15:49:49Z Ne kolyuchiy yozhik 161139 Абнаўленне звестак 5133683 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Цяхтверэ''' ({{lang-et|Tähtvere}}) — былая воласць у [[Эстонія|Эстоніі]], у складзе павета [[Тартумаа]]. Пасля адміністрацыйнай рэформы 2017 воласць злілася з горадам Тарту. Плошча воласці — 114,8 км², колькасць насельніцтва на [[1 студзеня]] [[2009]] года складала 2690 чалавек. Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак [[Ілматсалу]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.interest.ee/ilmatsalu// Valla koduleht] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120710155958/http://www.interest.ee/ilmatsalu/ |date=10 ліпеня 2012 }} {{et icon}} {{Тартумаа}} {{Заліўка воласцей Эстоніі}} [[Катэгорыя:Воласці Эстоніі]] i941ibvyl2al3033jvqt8g76zxhyf89 5133687 5133683 2026-04-29T15:51:20Z Ne kolyuchiy yozhik 161139 Вікіфікацыя 5133687 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Цяхтверэ''' ({{lang-et|Tähtvere}}) — былая воласць у [[Эстонія|Эстоніі]], у складзе павета [[Тартумаа]]. Пасля адміністрацыйнай рэформы 2017 воласць злілася з горадам [[Тарту]]. Плошча воласці — 114,8 км², колькасць насельніцтва на [[1 студзеня]] [[2009]] года складала 2690 чалавек. Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак [[Ілматсалу]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.interest.ee/ilmatsalu// Valla koduleht] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120710155958/http://www.interest.ee/ilmatsalu/ |date=10 ліпеня 2012 }} {{et icon}} {{Тартумаа}} {{Заліўка воласцей Эстоніі}} [[Катэгорыя:Воласці Эстоніі]] 7xjeucajvqtnw6jo911ofy20j0ad1nt 5133708 5133687 2026-04-29T17:45:51Z M.L.Bot 261 5133708 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Цяхтверэ''' ({{lang-et|Tähtvere}}) — былая воласць у [[Эстонія|Эстоніі]], у складзе павета [[Тартумаа]]. Пасля адміністрацыйнай рэформы 2017 года воласць злілася з горадам [[Тарту]]. Плошча воласці — 114,8 км², колькасць насельніцтва на [[1 студзеня]] [[2009]] года складала 2690 чалавек. Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак [[Ілматсалу]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.interest.ee/ilmatsalu// Valla koduleht] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120710155958/http://www.interest.ee/ilmatsalu/ |date=10 ліпеня 2012 }} {{et icon}} {{Тартумаа}} {{Заліўка воласцей Эстоніі}} [[Катэгорыя:Воласці Эстоніі]] hnhpciys1n60rc6lzhowbi7wio1oih3 Юленурмэ (воласць) 0 547181 5133689 5063344 2026-04-29T15:52:24Z Ne kolyuchiy yozhik 161139 Абнаўленне звестак 5133689 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Юленурмэ (значэнні)}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Юленурмэ''' ({{lang-et|Ülenurme}}) — былая воласць у [[Эстонія|Эстоніі]], у складзе павета [[Тартумаа]]. Плошча воласці — 86,3 км². Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак [[Юленурмэ]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == У воласці Юленурмэ размяшчаецца [[Эстонскі сельскагаспадарчы музей]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.ylenurme.ee/ Valla koduleht] {{et icon}} {{Тартумаа}} {{Заліўка воласцей Эстоніі}} [[Катэгорыя:Воласці Эстоніі]] 8xy74u5akdglmmajgiu3l86z8rj8bm3 Княжыцкі сельсавет (Магілёўскі раён) 0 547353 5133740 5021125 2026-04-29T19:47:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133740 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Княжыцкі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Княжыцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўскі раён]] |Уключае = 20 населеных пунктаў |Сталіца = [[Княжыцы (Магілёўскі раён)|Княжыцы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = Палтаран Віктар Андрэевіч |Назва главы = Старшыня сельсавета |Глава2 = Галынкіна Надзея Мікалаеўна |Назва главы2 = Кіраўнік спраў |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2394 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 212 |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://www.mogilev.mogilev-region.by/ru/knyazhits/ |Заўвагі = }} '''Кня́жыцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2008 года вёска) [[Княжыцы (Магілёўскі раён)|Княжыцы]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Магілёўскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Магілёўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Бракаўскі сельсавет|Бракаўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У 1998 годзе скасавана вёска [[Азараўка (Магілёўскі раён)|Азараўка]] (далучана да вёскі [[Булыжыцы]]). 29 ліпеня 2008 года ў сувязі з аб’яднаннем вёсак Княжыцы і [[Сумарокава (Магілёўскі раён)|Сумарокава]] ў адзін населены пункт, цэнтр сельсавета перайменаваны ў Княжыцы-Сумарокава і рэарганізаваны ў аграгарадок. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2654 чалавекі<ref name=":0">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 93,1 % — [[беларусы]], 4,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 чэрвеня 2022 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 2394 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=25 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзіць 20 населеных пунктаў (2009 г.): {|class=standard |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2007 ! Гаспадаркі, 2007 ! Насельніцтва, 2009<ref name=":0" /> |- | align=center | [[Баброва (Княжыцкі сельсавет)|Баброва]] || align="center" | вёска || align=center | 32 || align=center | 20 || align=center | 5 |- | align=center | [[Бабровічы (Магілёўскі раён)|Бабровічы]] || align="center" | вёска || align=center | 66 || align="center" | 28 || align=center | 73 |- | align=center | [[Бракава (Магілёўскі раён)|Бракава]] || align="center" | вёска || align=center | 600 || align="center" | 229 || align=center | 558 |- | align=center | [[Булыжыцы]] || align="center" | вёска || align=center | 128 || align="center" | 65 || align=center | 96 |- | align=center | [[Горная Вуліца]] || align="center" | вёска || align=center | 28 || align="center" | 19 || align=center | 27 |- | align=center | [[Забор’е (Магілёўскі раён)|Забор’е]] || align="center" | вёска || align=center | 26 || align="center" | 14 || align=center | 13 |- | align=center | [[Залубнішча]] || align="center" | вёска || align=center | 14 || align="center" | 9 || align=center | 11 |- | align=center | [[Ільінка (Магілёўскі раён)|Ільінка]] || align="center" | вёска || align=center | 90 || align="center" | 40 || align=center | 74 |- | align=center | [[Княжыцы (Магілёўскі раён)|Княжыцы]] || align="center" | аграгарадок || align=center | 305 || align="center" | 130 || align=center | 305 |- | align=center | [[Лахва (Магілёўскі раён)|Лахва]] || align="center" | пасёлак || align=center | 9 || align="center" | 7 || align=center | 9 |- | align=center | [[Лубнішча]] || align="center" | вёска || align=center | 121 || align="center" | 54 || align=center | 102 |- | align=center | [[Нізкая Вуліца]] || align="center" | вёска || align=center | 49 || align="center" | 29 || align=center | 35 |- | align=center | [[Нікіцінічы]] || align="center" | вёска || align=center | 498 || align="center" | 173 || align=center | 456 |- | align=center | [[Прокшанічы]] || align="center" | вёска || align=center | 44 || align="center" | 25 || align=center | 34 |- | align=center | [[Пясчанка (Магілёўскі раён)|Пясчанка]] || align="center" | вёска || align=center | 57 || align="center" | 28 || align=center | 47 |- | align=center | [[Селішча (Магілёўскі раён)|Селішча]] || align="center" | вёска || align=center | 67 || align="center" | 38 || align=center | 66 |- | align=center | [[Сенькава (Княжыцкі сельсавет)|Сенькава]] || align="center" | вёска || align=center | 116 || align="center" | 58 || align=center | 104 |- | align=center | [[Сумарокава (Магілёўскі раён)|Сумарокава]] || align="center" | вёска || align=center | 464 || align="center" | 151 || align=center | 522 |- | align=center | [[Таўпечыцы]] || align="center" | вёска || align=center | 45 || align="center" | 29 || align=center | 50 |- | align=center | [[Шчэгліца]] || align="center" | вёска || align=center | 88 || align="center" | 37 || align=center | 67 |- |} Скасаваныя населеныя пункты на тэрыторыі сельсавета: * [[Азараўка (Магілёўскі раён)|Азараўка]] — пасёлак. * Драбіншчына — пасёлак. * Дуброва — вёска. * Засценак — пасёлак. * Захват — пасёлак. * Сіроціна — вёска. * Язершчына — пасёлак. == Славутасці == * [[Касцёл Святога Мікалая (Княжыцы)|Касцёл Святога Мікалая]] ([[1750]]—[[1791]]) == Вядомыя асобы == * Матэст Мендзялевіч Агрэст (1915—2005) — савецкі і амерыканскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук, удзельнік атамнага праекта ў Арзамасе-16, заснавальнік тэорыі палеавізітаў, нарадзіўся ў [[Княжыцы (Магілёўскі раён)|Княжыцах]] * [[Лідзія Васільеўна Аўсеенка]] (нар. 1914) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]], нарадзілася ў вёсцы [[Забор’е (Магілёўскі раён)|Забор’е]]. * [[Ціхан Піменавіч Бумажкоў]] (1910—1941) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]] падчас Вялікай Айчыннай вайны, [[Герой Савецкага Саюза]], у 1930 годзе скончыў школу рабочай моладзі ў [[Княжыцы (Магілёўскі раён)|Княжыцах]] * [[Іван Макаравіч Ільюшын]] (1903—1997) — беларускі філосаф і савецкі дзяржаўны дзеяч, [[Міністэрства народнай адукацыі БССР|міністр асветы БССР]], [[член-карэспандэнт]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]], нарадзіўся ў вёсцы [[Прокшанічы]] * Уладзімір Сямёнавіч Камароў (нар. 1923) — беларускі хімік, акадэмік Акадэміі Навук Беларускай ССР, нарадзіўся ў [[Княжыцы (Магілёўскі раён)|Княжыцах]] * [[Павел Васілевіч Масленікаў|Павел Васільевіч Масленікаў]] (1914—1995) — беларускі мастак, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]], [[Народны мастак Беларусі]], нарадзіўся ў вёсцы [[Нізкая Вуліца]] * Васіль Матэвушаў (1915—1974) — беларускі паэт і пісьменнік, нарадзіўся ў [[Княжыцы (Магілёўскі раён)|Княжыцах]] * Васіль Іосіфавіч Мельнікаў (1922—1970) — савецкі ваеначальнік, генерал-маёр, нарадзіўся ў вёсцы [[Бракава (Магілёўскі раён)|Бракава]]<ref>{{Cite web |url=http://www.pniva.by/2012/05/nasha-gordost-i-pamyat/ |title=Архіўная копія |access-date=16 сакавіка 2018 |archive-date=30 сакавіка 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180330192101/http://www.pniva.by/2012/05/nasha-gordost-i-pamyat/ |url-status=dead }}</ref> * Іосіф Абрамавіч Шульман (1912—1990) — вядомы беларускі савецкі рэжысёр, нарадзіўся ў [[Княжыцы (Магілёўскі раён)|Княжыцах]] {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|6-2}} * {{Крыніцы/ЭГБ|4|||216}} {{Княжыцкі сельсавет (Магілёўскі раён)}} {{Магілёўскі раён}} [[Катэгорыя:Княжыцкі сельсавет (Магілёўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] bm95albzjg3fmpcu7knk4tws6br98g4 Каўбчанскі сельсавет 0 548017 5133638 4944077 2026-04-29T14:16:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133638 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Каўбчанскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Клічаўскі раён]] |Уключае = 23 населеныя пункты |Сталіца = [[Коўбча]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1325 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = http://klichev.gov.by/power/selisp/kolbhanskij/ |Заўвагі = }} '''Каўбча́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Клічаўскі раён|Клічаўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Коўбча]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Клічаўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Клічаўскім раёне БССР. 14 жніўня 1937 года ўзбуйнены за кошт далучэння часткі скасаванага [[Наталаўскі нацыянальны польскі сельсавет|Наталаўскага нацыянальнага польскага сельсавета]]. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Магілёўскай вобласці. 21 кастрычніка 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Максімавіцкі сельсавет|Максімавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 21 кастрычніка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 31.</ref>. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Кіраўскі раён|Кіраўскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у складзе адноўленага Клічаўскага раёна. У 1977 годзе скасаваны пасёлак [[Цераболь (пасёлак)|Цераболь]]<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 кастрычніка і 22 лістапада 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 3 (1557).</ref>. 20 верасня 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Акцябрскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Акцябрскага сельсавета]] (8 населеных пунктаў: аграгарадок [[Стары Востраў]], вёскі [[Акцябрск (Клічаўскі раён)|Акцябрск]], [[Закоркі 1]], [[Закоркі 2]], [[Масніцкае]], [[Масное]], [[Мілажань]] і [[Новы Востраў (Клічаўскі раён)|Новы Востраў]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0060328&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 сентября 2013 г. № 22-12 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211229221815/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0060328&p1=1|date=29 снежня 2021}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (15 населеных пунктаў) — 1064 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 96,7 % — [[беларусы]], 2,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=29 снежня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (23 населеныя пункты) — 1325 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=1 снежня 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзяць 23 населеныя пункты: {|class=standard |+ ! Назва ! Статус |- align=center | [[Акцябрск (Клічаўскі раён)|Акцябрск]] || вёска |- align=center | [[Вяленік]] || вёска |- align=center | [[Ганаратаў]] || вёска |- align=center | [[Закоркі 1]] || вёска |- align=center | [[Закоркі 2]] || вёска |- align=center | [[Закуцкі Дварок]] || вёска |- align=center | [[Закуцце (Клічаўскі раён)|Закуцце]] || вёска |- align=center | [[Каўбчанская Слабодка]] || вёска |- align=center | [[Коўбча]] || аграгарадок |- align=center | [[Красны Лес (Клічаўскі раён)|Красны Лес]] || вёска |- align=center | [[Куцін]] || вёска |- align=center | [[Ліпніца]] || вёска |- align=center | [[Масніцкае]] || вёска |- align=center | [[Масное]] || вёска |- align=center | [[Мілажань]] || вёска |- align=center | [[Новы Востраў (Клічаўскі раён)|Новы Востраў]] || вёска |- align=center | [[Новыя Максімавічы]] || аграгарадок |- align=center | [[Новыя Набаркі]] || вёска |- align=center | [[Палам]] || вёска |- align=center | [[Рэпішча (Клічаўскі раён)|Рэпішча]] || вёска |- align=center | [[Стары Востраў]] || аграгарадок |- align=center | [[Старыя Максімавічы]] || вёска |- align=center | [[Старыя Набаркі]] || вёска |- |} {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Каўбчанскі сельсавет}} {{Клічаўскі раён}} [[Катэгорыя:Каўбчанскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Кіраўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 1qe0l0y1hdswcar32dpl86nzge92l6l Кашалеўскі сельсавет 0 548115 5133622 5009644 2026-04-29T13:40:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133622 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Кашалеўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Гімн = |Статус = сельсавет |Уваходзіць у = [[Навагрудскі раён]] |Уключае = 23 населеныя пункты |Сталіца = аграгарадок Кашалева |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Глава = Нагулевіч Анатоль Канстанцінавіч |Назва главы = Старшыня сельсавета |Глава2 = Макарэвіч Марына Уладзіміраўна |Назва главы2 = Кіраўнік спраў |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = беларуская/руская |Насельніцтва = 1483 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Памер карты = |Часавыпояс = [[UTC+2]] |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Паштовы індэкс = |Тэлефонны код = +375 1597 |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Кашале́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Навагрудскі раён|Навагрудскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2009 г. вёска) [[Кашалева]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Навагрудскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 22 жніўня 2017 года ў склад Кашалеўкага сельсавета ўключаны землі плошчай 4202 га і наступныя населеныя пункты скасаванага [[Ваўковіцкі сельсавет (Навагрудскі раён)|Ваўковіцкага сельсавета]]: аграгарадок [[Нёўда (аграгарадок)|Нёўда]], вёскі [[Зубкава]], [[Корастава]], [[Невашоўшчына]], [[Новыя Лагадкі]], [[Рутка 1]], [[Старыя Лагадкі]]<ref>[http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-Гродненский%20облсовет/type-Решение/272-22.08.2017.htm Решение Гродненский облсовет 272 22.08.2017 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Новогрудского района Гродненской области]</ref>. == Склад == Па стану на 2017 год у склад сельсавета ўваходзілі 16 населеных пунктаў, пасля рэарганізацыі — 23 населеныя пункты (01.01.2018 г.). Колькасць насельніцтва ў населеных пунктах сельсавета прыведзена па дадзеных перапісу 2009 г.: {|class=standard |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2009<ref name=":0" /> |- | align=center | [[Батароўка (Навагрудскі раён)|Батароўка]] || align="center" | вёска || align=center | 13 |- | align=center | [[Восава (Навагрудскі раён)|Восава]] || align="center" | вёска || align=center | 20 |- | align=center | [[Зубкава]] || align="center" | вёска || align=center | 3* |- | align=center | [[Ігнатава (Навагрудскі раён)|Ігнатава]] || align="center" | вёска || align=center | 48 |- | align=center | [[Ігольнікі]] || align="center" | вёска || align=center | 27 |- | align=center | [[Каменка (Кашалеўскі сельсавет)|Каменка]] || align="center" | вёска || align=center | 182 |- | align=center | [[Кашалева]] || align="center" | аграгарадок || align=center | 349 |- | align=center | [[Корастава]] || align="center" | вёска || align=center | 96* |- | align=center | [[Кусціна]] || align="center" | вёска || align=center | 67 |- | align=center | [[Невашоўшчына]] || align="center" | вёска || align=center | 44* |- | align=center | [[Нёўда (аграгарадок)|Нёўда]] || align="center" | аграгарадок || align=center | 308* |- | align=center | [[Новыя Лагадкі]] || align="center" | вёска || align=center | 6* |- | align=center | [[Папковічы]] || align="center" | вёска || align=center | 139 |- | align=center | [[Пісарукі]] || align="center" | вёска || align=center | 39 |- | align=center | [[Радзюкі (Навагрудскі раён)|Радзюкі]] || align="center" | вёска || align=center | 8 |- | align=center | [[Раманюкі]] || align="center" | вёска || align=center | 16 |- | align=center | [[Рошчыца]] || align="center" | вёска || align=center | 17 |- | align=center | [[Рутка 1]] || align="center" | вёска || align=center | 18* |- | align=center | [[Скрыдлева (Навагрудскі раён)|Скрыдлева]] || align="center" | вёска || align=center | 28 |- | align=center | [[Старыя Лагадкі]] || align="center" | вёска || align=center | 30* |- | align=center | [[Сяцевіна]] || align="center" |хутар|| align="center" | 29 |- | align=center | [[Шатраўцы]] || align="center" | вёска || align=center | 36 |- | align=center | [[Янавічы (Навагрудскі раён)|Янавічы]] || align="center" | вёска || align=center | 84 |- |colspan="4"|<small>* – да 22.08.2017 г. ў Ваўковіцкам с/с</small> |} == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (16 населеных пунктаў) — 1102 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 91,7 % — [[беларусы]], 4,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,3 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 снежня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (23 населеныя пункты) — 1483 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. Насельніцтва, жыхароў: 1102 (2009 г.)<ref name=":0">{{Cite web |url=http://census.belstat.gov.by/Reports.aspx?page=174122 |title=Итоговые данные перепеси населения Республики Беларусь 2009 года |access-date=3 лютага 2018 |archive-date=31 кастрычніка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031135233/https://census.belstat.gov.by/Reports.aspx?page=174122 |url-status=dead }}</ref>, 1134 (2017 г.), 1655 (2018 г.). == Арганізацыі і прадпрыемствы == * ААТ «Кашалева-Агра» * Навагрудзкае лясніцтва * ТАА «Сільвіс» * ПУП «Момсервіс» * ПГУП «Імперыя столяў». == Гандаль і сфера паслуг == * паштовае аддзяленне сувязі ў аг. Брольнікі. * крамы ў аграгарадках Кашалева і Нёўда, вёсцы Каменка * комплексна-прыёмныя пункты ў аграгарадках Кашалева і Нёўда * Кашалеўскае аддзяленне паштовай сувязі. == Установы адукацыі == * ДУА «Кашалеўскі вучэбна-педагагічны комплекс дзіцячы сад–базавая школа» == Установы аховы здароўя == * Кашалеўская ўрачэбная амбулаторыя ўрача агульнай практыкі * ФАП у аграгарадку Нёўда * ФАП ў вёсцы Каменка. == Культура == * Кашалеўскі сельскі Дом культуры * сельскі клуб у аграгарадку Нёўда * Кашалеўская сельская бібліятэка {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == [http://novogrudok.grodno-region.by/by/selsovety-by/ Навагрудскі раённы выканаўчы камітэт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180420124413/http://novogrudok.grodno-region.by/by/selsovety-by/ |date=20 красавіка 2018 }} {{Кашалеўскі сельсавет}} {{Навагрудскі раён}} [[Катэгорыя:Кашалеўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] pr6tn5yq4yn867t55zwd3able49igq1 Кубак свету па біятлоне 0 550682 5133915 4888042 2026-04-30T08:48:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133915 wikitext text/x-wiki '''Ку́бак све́ту па біятло́не''' (афіцыйна '''BMW Ruhrgas IBU World Cup''') — серыя найбуйнейшых кубкавых міжнародных спаборніцтваў у мужчынскім і жаночым [[Біятлон|біятлоне]]. Спаборніцтвы ўключаюць у сябе выступы ў індывідуальнай гонцы, спрынце, гонцы пераследу, мас-старце, эстафеце, змяшанай эстафеце, адзіночнай змешанай эстафеце. Па выніках выступленняў вядзецца рэйтынг спартсменаў у асобных дысцыплінах і па суме ачкоў ва ўсіх дысцыплінах (агульным заліку). Вынікі, дасягнутыя спартсменамі ў эстафетах і змешаных эстафетах, у агульным заліку Кубка свету не ўлічваюцца. Бягучы лідар у агульным заліку выступае ў [[Жоўтая майка|жоўтай майцы]], а лідар у той ці іншай асобнай дысцыпліне — у чырвонай. Ачкі, набраныя спартсменамі на чэмпіянатах свету, таксама ўлічваюцца ў Кубке свету. У залік Кубка ўваходзілі і спаборніцтвы на [[Зімовыя Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульнях]] 1992—2010 гадоў. У канцы сезону пераможцу ў агульным заліку Кубка свету ўручаецца сертыфікат, грашовы прыз і галоўны трафей спаборніцтваў — «Хрустальны глобус». Сярод мужчын Кубак свету ўпершыню стаў праводзіцца з сезона 1978/1979, сярод жанчын — з сезона 1987/1988. Як правіла, спаборніцтвы Кубка свету пачынаюцца ў канцы лістапада — пачатку снежня, а заканчваюцца ў сярэдзіне сакавіка. Кубак свету дзеліцца на пэўныя этапы, якія праходзяць на розных трасах і ўключаюць у сябе ў сярэднім па шэсць гонак. Сярэдняя працягласць аднаго этапу — тыдзень. Пачынаючы з сезону 1999/2000 кожны сезон Кубка свету складаецца з дзевяці этапаў (не лічачы Чэмпіянат свету ці Алімпіяду). == Сістэма налічэння ачкоў за гонкі == За кожную гонку, праведзеную біятланістам у Кубку свету, на [[Зімовыя Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульнях]] (з 1998 па 2010 год) і Чэмпіянаце свету (пачынаючы з 1995 года), спартсмен атрымлівае пэўную колькасць ачкоў у залежнасці ад занятага месца. Гэтыя ачкі ідуць у залік Кубка свету па адпаведнай дысцыпліне, так і ў агульны залік Кубка свету. {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border: 1px solid rgb(192, 192, 192); border-collapse: collapse; font-size: 90%; margin-top: 1em; text-align: center; margin-bottom: 10px;" width="800" | '''Месцы''' |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |10 |11 |12 |13 |14 |15 |16 |17 |18 |19 |20 |21 |22 |23 |24 |25 |26 |27 |28 |29 |30 |31 |32 |33 |34 |35 |36 |37 |38 |39 |40 |- | align="right" bgcolor="#F0F0F0" | '''з сезона 2008/2009:''' |60 |54 |48 |43 |40 |38 |36 |34 |32 |31 |30 |29 |28 |27 |26 |25 |24 |23 |22 |21 |20 |19 |18 |17 |16 |15 |14 |13 |12 |11 |10 |9 |8 |7 |6 |5 |4 |3 |2 |1 |- | align="right" bgcolor="#F0F0F0" nowrap="" |'''у сезонах 2000/2001—2007/2008:''' |50 |46 |43 |40 |37 |34 |32 |30 |28 |26 |24 |22 |20 |18 |16 |15 |14 |13 |12 |11 |10 |9 |8 |7 |6 |5 |4 |3 |2 |1 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |- | align="right" bgcolor="#F0F0F0" | '''у сезонах 1984/1985—1999/2000:''' |30 |26 |24 |22 |21 |20 |19 |18 |17 |16 |15 |14 |13 |12 |11 |10 |9 |8 |7 |6 |5 |4 |3 |2 |1 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |- | align="right" bgcolor="#F0F0F0" | '''у сезонах 1977/1978—1983/1984:''' |25 |24 |23 |22 |21 |20 |19 |18 |17 |16 |15 |14 |13 |12 |11 |10 |9 |8 |7 |6 |5 |4 |3 |2 |1 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |} == Этапы Кубка свету == {| cellpadding="1" class="standard" style="white-space: nowrap; margin-bottom: 10px;" !Сезон !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 |- | 1978/1979<ref>{{Cite web |url=http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1977/ore119/ore119t.pdf |title=Olympic review № 119 верасень 1977 года, стр. 579 |access-date=22 лютага 2018 |archive-date=8 снежня 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101208143713/http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1977/ore119/ore119t.pdf |url-status=dead }}</ref> | {{Сцяг|ФРГ||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|СССР||15px}} <small>Мур</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Сод</small> | - | - | - | - | - |- | 1979/1980<ref>{{Cite web |url=http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1979/ore138/ore138zl.pdf |title=Olympic review № 138 красавік-май 1979 года, стр. 292 |access-date=22 лютага 2018 |archive-date=9 жніўня 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100809212724/http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1979/ore138/ore138zl.pdf |url-status=dead }}</ref> | {{Сцяг|Чэхія||15px}} <small>КВ</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Сод</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Бар</small> | - | - | - | - | - |- | 1980/1981<ref>{{Cite web |url=http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1979/ore144/ore144t.pdf |title=Olympic review № 144 кастрычнік 1979 года, стр. 605 |access-date=22 лютага 2018 |archive-date=9 жніўня 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100809214813/http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1979/ore144/ore144t.pdf |url-status=dead }}</ref> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Лах</small> | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Хед</small> | {{Сцяг|СССР||15px}} <small>Мур</small> | - | - | - | - |- | 1981/1982<ref>{{Cite web |url=http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1980/ore151/ORE151u.pdf |title=Olympic review № 151 май 1980 года, стр. 271 |access-date=22 лютага 2018 |archive-date=8 жніўня 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808165802/http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1980/ore151/ORE151u.pdf |url-status=dead }}</ref> | {{Сцяг|Чэхія||15px}} <small>КВ</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Хед</small> | - | - | - | - | - |- | 1982/1983<ref>{{Cite web |url=http://rusbiathlon.ru/blogs/biathlon/id20027 |title=Агляд Кубкаў свету, 1982—1985 |access-date=22 лютага 2018 |archive-date=9 верасня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130909010903/http://rusbiathlon.ru/blogs/biathlon/id20027 |url-status=dead }}</ref> | {{Сцяг|Швейцарыя||15px}} <small>ЭЭ</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Лах</small> | - | - | - | - | - |- | 1983/1984 | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Лах</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> | - | - | - | - | - |- | 1984/1985<ref>{{Cite web |url=http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1983/ore186/ORE186y.pdf |title=Olympic review № 186 красавік 1983 года, стр. 241 |access-date=22 лютага 2018 |archive-date=9 жніўня 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100809035539/http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1983/ore186/ORE186y.pdf |url-status=dead }}</ref> | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Фал</small> | {{Сцяг|Швейцарыя||15px}} <small>Пон</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|ГДР||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> | - | - | - | - |- | 1985/1986 | {{Сцяг|СССР||15px}} <small>Мін</small> | {{Сцяг|ГДР||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Лах</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> | - | - | - | - |- | 1986/1987<ref>{{Cite web |url=http://rusbiathlon.ru/blogs/biathlon/id33712 |title=Агляд Кубкаў свету, 1986—1991 |access-date=22 лютага 2018 |archive-date=19 жніўня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819085113/http://rusbiathlon.ru/blogs/biathlon/id33712 |url-status=dead }}</ref> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Фай</small> | {{Сцяг|ГДР||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Лах</small> | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Буд</small> | - | - | - | - |- | 1986/1987 | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Балгарыя|1971|15px}} <small>Бор</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Канада||15px}} <small>Кан</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Ліл</small> | - | - | - |- | 1987/1988 | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Ювя</small> | - | - | - | - |- | 1988/1989 | {{Сцяг|Францыя||15px}} <small>Аль</small> | {{Сцяг|Балгарыя|1971|15px}} <small>Бор</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Хям</small> | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Сте</small> | - | - | - |- | 1989/1990 | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Вал</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Кон</small> | - | - | - |- | 1990/1991 | {{Сцяг|Францыя||15px}} <small>Аль</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> | {{Сцяг|Канада||15px}} <small>Кан</small> | - | - | - |- | 1991/1992 | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Фаг</small> | {{Сцяг|Расія|1991|15px}} <small>Нов</small> | - | - | - |- | 1992/1993 | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Ліл</small> | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Кон</small> | - | - | - |- | 1993/1994 | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>БД</small> | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Канада||15px}} <small>Хин</small> | {{Сцяг|Канада||15px}} <small>Кан</small> | - | - | - |- | 1994/1995 | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>БД</small> | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Лах</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Ліл</small> | - | - | - |- | 1995/1996 | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Славакія||15px}} <small>Оср</small> | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | - | - | - |- | 1996/1997 | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Ліл</small> | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Японія||15px}} <small>Наг</small> | {{Сцяг|Расія||15px}} <small>Нов</small> | - |- | 1997/1998 | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Ліл</small> | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Кон</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | - | - |- | 1998/1999 | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Славакія||15px}} <small>Оср</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|ЗША||15px}} <small>ЛП</small> | {{Сцяг|Канада||15px}} <small>ВК</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> | - |- | 1999/2000 | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Славакія||15px}} <small>Оср</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Лах</small> | {{Сцяг|Расія||15px}} <small>ХМ</small> |- | 2000/2001 | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Славакія||15px}} <small>Оср</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|ЗША||15px}} <small>СЛС</small> | {{Сцяг|ЗША||15px}} <small>ЛП</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> |- | 2001/2002 | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Славакія||15px}} <small>Оср</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Лах</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> |- | 2002/2003 | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Славакія||15px}} <small>Оср</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Лах</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> |- | 2003/2004 | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Кон</small> | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Славакія||15px}} <small>Оср</small> | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|ЗША||15px}} <small>ЛП</small> | {{Сцяг|ЗША||15px}} <small>ФК</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> |- | 2004/2005 | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Бей</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Тур</small> | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Расія||15px}} <small>ХМ</small> |- | 2005/2006 | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Славакія||15px}} <small>Оср</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Кон</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> |- | 2006/2007 | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Лах</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> | {{Сцяг|Расія||15px}} <small>ХМ</small> |- | 2007/2008 | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Кон</small> | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Рэспубліка Карэя||15px}} <small>Пхё</small> | {{Сцяг|Расія||15px}} <small>ХМ</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> |- | 2008/2009 | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Канада||15px}} <small>Ван</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Тро</small> | {{Сцяг|Расія||15px}} <small>ХМ</small> |- | 2009/2010 | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Кон</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> | {{Сцяг|Расія||15px}} <small>ХМ</small> |- | 2010/2011 | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|ЗША||15px}} <small>ПА</small> | {{Сцяг|ЗША||15px}} <small>ФК</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> |- | 2011/2012 | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох<small><ref>[http://www.biathlonworld.com/en/press_releases.html/do/detail?presse=1399 International Biathlon Union / Adjusted Rules and OC Guidelines Available for Download]</ref></small></small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Чэхія||15px}} <small>НМ</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Кон</small> | {{Сцяг|Расія||15px}} <small>ХМ</small> |- | 2012/2013 | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> | {{Сцяг|Расія||15px}} <small>Соч</small> | {{Сцяг|Расія||15px}} <small>ХМ</small> |- | 2013/2014 | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Францыя||15px}} <small>Анс</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Кон</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> |- | 2014/2015 | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Чэхія||15px}} <small>НМ</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> | {{Сцяг|Расія||15px}} <small>ХМ</small> |- | 2015/2016 | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Канада||15px}} <small>Кан</small> | {{Сцяг|ЗША||15px}} <small>ПА</small> | {{Сцяг|Расія||15px}} <small>ХМ</small> |- | 2016/2017 | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Чэхія||15px}} <small>НМ</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Паўднёвая Карэя||15px}} <small>Пхё</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Кон</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> |- | 2017/2018 | {{Сцяг|Швецыя||15px}} <small>Эст</small> | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Францыя||15px}} <small>Анс</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Фінляндыя||15px}} <small>Кон</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> | {{Сцяг|Расія||15px}} <small>Цюм</small> |- | 2018/2019 | {{Сцяг|Славенія||15px}} <small>Пак</small> | {{Сцяг|Аўстрыя||15px}} <small>Гох</small> | {{Сцяг|Чэхія||15px}} <small>НМ</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Обе</small> | {{Сцяг|Германія||15px}} <small>Руп</small> | {{Сцяг|Італія||15px}} <small>Ант</small> | {{Сцяг|Канада||15px}} <small>Кан</small> | {{Сцяг|ЗША||15px}} <small>СХ</small> | {{Сцяг|Нарвегія||15px}} <small>Хал</small> |} ''Месцы размяшчэння біятлонных трас:'' * {{Сцяг|Швецыя}} Эст — [[Эстэрсунд]] * {{Сцяг|Аўстрыя}} Гох — [[Гохфільцэн]] * {{Сцяг|Аўстрыя}} Фай — Файстрыц (поўная назва — Файстрыц-ан-дэр-Драў; гэта абшчына ў камуне Патэрніён) * {{Сцяг|Славенія}} Пак — [[Паклюка]] * {{Сцяг|Славакія}} Оср — [[Осрблье]] (раён Брэзна) * {{Сцяг|Чэхія}} НМ — [[Нове-Места-на-Мораве]] * {{Сцяг|ГДР}}, {{Сцяг|Германія}} Обе — [[Обергоф]] * {{Сцяг|Германія}} Руп — [[Рупольдынг]] * {{Сцяг|Італія}} Ант — [[Разун-Антэрсельва]] (распаўсюджана таксама нямецкая назва АнтХальц) * {{Сцяг|Фінляндыя}} Кон — [[Контыялахты]] * {{Сцяг|Фінляндыя}} Лах — [[Лахты]] * {{Сцяг|Фінляндыя}} Хмл — [[Хямеэнліна]] (іншая назва — Тавасцехус) * {{Сцяг|Нарвегія}} Хал — [[Халменколен]] (ускраіна [[Осла]]) * {{Сцяг|Нарвегія}} Ліл — [[Лілехамер]] * {{Сцяг|Расія}} ХМн — [[Ханты-Мансійск]] * {{Сцяг|Расія}} Сочы — [[Сочы]] * {{Сцяг|Францыя}} Алб — [[Альбервіль]] (сама біятлонная траса знаходзіцца каля мястэчка Коль-дэ-Сезье блізу Альбервіля) * {{Сцяг|Расія}} Цюм — [[Цюмень]] (сама біятлонная траса знаходзіцца непадалёку ад Цюмені) * {{Сцяг|ЗША}} СЛС — [[Солт-Лэйк-Сіці]] (сама біятлонная траса знаходзіцца непадалёку ад Солт-Лэйк-Сіці і называецца Солджэр Хала) * {{Сцяг|ЗША}} ФК — Форт-Кент * {{Сцяг|Італія}} [[Турын]] (сама біятлонная траса знаходзіцца ў раёне Сан-Сікарыё камуны [[Чэзана-Тарынезэ]], размешчанай каля Турына) * {{Сцяг|Канада}} Ван — [[Ванкувер]] (сама біятлонная траса знаходзіцца блізу горада Уістлер, размешчанага непадалёку ад Ванкувера) == Прызавыя == [[Файл:Bailly-Wilhelm-Akhatova.jpg|справа|міні|250x250пкс|Сандрын Баі, Каці Вільхельм і Альбіна Ахатава]] {| cellspacing="1" class="wikitable" width="600" style="margin-bottom: 10px;" |Месца |У асабістых гонках<br> <font face="Tahoma" size="1">(індывідуальныя, спрынт,<br> праследаванне, мас-старт)</font> |У эстафетах<br> <font face="Tahoma" size="1">(на ўсю каманду)</font> |За месца ў агульным<br> заліку Кубка свету<br> <font face="Tahoma" size="1">(па заканчэнні сезона)</font> |За месца ў<br> Кубку нацый<br> <font face="Tahoma" size="1">(нац. </font><font face="Tahoma" size="1">федэрацыям)</font> |- ! colspan="5" |з сезона 2002/2003 |- align="center" |1 |€ 7500 |€ 7500 |€ 20000 |€ 30000 |- align="center" |2 |€ 5000 |€ 5000 |€ 15000 |€ 25000 |- align="center" |3 |€ 3000 |€ 3000 |€ 12000 |€ 20000 |- align="center" |4 |€ 1500 |€ 2500 |€ 10000 |€ 15000 |- align="center" |5 |€ 1000 |€ 2000 |€ 7000 |€ 12000 |- align="center" |6 |€ 500 |€ 1000 |€ 6000 |€ 10000 |- align="center" |7 |€ 250 |€ 5000 |€ 8000 |- align="center" |8 |€ 250 |€ 4000 |€ 6000 |- align="center" |9 |€ 3000 |€ 4000 |- align="center" |10 |€ 2000 |€ 2000 |- ! colspan="5" |у сезоне 2005/2006<ref name="autogenerated1">[http://www.biathlonworld.com/media/download/media_0616320.pdf FORUM NORDICUM 2006 — International Biathlon Union] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140201112857/http://www.biathlonworld.com/media/download/media_0616320.pdf |date=1 лютага 2014 }}</ref> |- align="center" |1 |€ 9000 |€ 12000 |€ 20000 |€ 30000 |- align="center" |2 |€ 6000 |€ 9000 |€ 15000 |€ 25000 |- align="center" |3 |€ 3000 |€ 5000 |€ 12000 |€ 20000 |- align="center" |4 |€ 2000 |€ 3500 |€ 10000 |€ 15000 |- align="center" |5 |€ 1500 |€ 2500 |€ 7000 |€ 12000 |- align="center" |6 |€ 1000 |€ 1500 |€ 6000 |€ 10000 |- align="center" |7 |€ 500 |€ 5000 |€ 8000 |- align="center" |8 |€ 250 |€ 4000 |€ 6000 |- align="center" |9 |€ 3000 |€ 4000 |- align="center" |10 |€ 2000 |€ 2000 |- ! colspan="5" |з сезона 2006/2007 |- align="center" |1 |€ 10000 |€ 16000 |€ 25000 |€ 40000 |- align="center" |2 |€ 7500 |€ 9600 |€ 20000 |€ 35000 |- align="center" |3 |€ 5000 |€ 7500 |€ 15000 |€ 30000 |- align="center" |4 |€ 2500 |€ 5000 |€ 12000 |€ 24000 |- align="center" |5 |€ 2000 |€ 3500 |€ 10000 |€ 20000 |- align="center" |6 |€ 1500 |€ 2500 |€ 7000 |€ 16000 |- align="center" |7 |€ 1000 |€ 6000 |€ 12000 |- align="center" |8 |€ 500 |€ 5000 |€ 10000 |- align="center" |9 |€ 4000 |€ 8000 |- align="center" |10 |€ 3000 |€ 5000 |- ! colspan="5" |з сезона 2008/2009 |- align="center" |1 |€ 10000 |€ 16000 |€ 25000 |€ 40000 |- align="center" |2 |€ 7500 |€ 9600 |€ 20000 |€ 35000 |- align="center" |3 |€ 5000 |€ 7500 |€ 15000 |€ 30000 |- align="center" |4 |€ 2500 |€ 5000 |€ 12000 |€ 24000 |- align="center" |5 |€ 2000 |€ 3500 |€ 10000 |€ 20000 |- align="center" |6 |€ 1500 |€ 2500 |€ 7000 |€ 16000 |- align="center" |7 |€ 1000 |€ 6000 |€ 12000 |- align="center" |8 |€ 500 |€ 5000 |€ 10000 |- align="center" |9 |€ 300 |€ 4000 |€ 8000 |- align="center" |10 |€ 200 |€ 3000 |€ 5000 |- ! colspan="5" |з сезона 2010/2011 |- align="center" |1 |€ 11000 |€ 20000 |€ 25000 |€ 40000 |- align="center" |2 |€ 8000 |€ 12000 |€ 20000 |€ 35000 |- align="center" |3 |€ 5500 |€ 10000 |€ 15000 |€ 30000 |- align="center" |4 |€ 2750 |€ 6000 |€ 12000 |€ 24000 |- align="center" |5 |€ 2250 |€ 4100 |€ 10000 |€ 20000 |- align="center" |6 |€ 1600 |€ 3000 |€ 7000 |€ 16000 |- align="center" |7 |€ 1000 |€ 6000 |€ 12000 |- align="center" |8 |€ 750 |€ 5000 |€ 10000 |- align="center" |9 |€ 500 |€ 4000 |€ 8000 |- align="center" |10 |€ 500 |€ 3000 |€ 5000 |- ! colspan="5" |з сезона 2012/2013<ref>[http://cdn.biathlonworld.com/files/IBU_Guide_2012-2013.pdf IBU Guide 2012/2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130121235307/http://cdn.biathlonworld.com/files/IBU_Guide_2012-2013.pdf |date=21 студзеня 2013 }}</ref><ref>[http://www.biathlon.com.ua/biathlon.php?id=18 Біятлон — прызавыя] Сайт федэрацыі біятлону Украіны</ref> |- align="center" |1 |€ 12000 |€ 20000 |€ 25000 |€ 40000 |- align="center" |2 |€ 9000 |€ 12000 |€ 20000 |€ 35000 |- align="center" |3 |€ 6000 |€ 10000 |€ 15000 |€ 30000 |- align="center" |4 |€ 4000 |€ 6000 |€ 12000 |€ 24000 |- align="center" |5 |€ 3500 |€ 4100 |€ 10000 |€ 20000 |- align="center" |6 |€ 3000 |€ 3000 |€ 7000 |€ 16000 |- align="center" |7 |€ 2000 |€ 6000 |€ 12000 |- align="center" |8 |€ 1000 |€ 5000 |€ 10000 |- align="center" |9 |€ 800 |€ 4000 |€ 8000 |- align="center" |10 |€ 700 |€ 3000 |€ 5000 |- ! colspan="5" |з сезона 2014/2015<ref>[http://www.biathlon.com.ua/biathlon.php?id=18 Сайт федэрацыі біятлону Украіны].</ref> |- align="center" |1 |€ 13000 |€ 20000 |€ 28000 |€ 44000 |- align="center" |2 |€ 10000 |€ 14000 |€ 23000 |€ 39000 |- align="center" |3 |€ 7000 |€ 11000 |€ 18000 |€ 34000 |- align="center" |4 |€ 5000 |€ 8000 |€ 15000 |€ 29000 |- align="center" |5 |€ 4000 |€ 6000 |€ 13000 |€ 24000 |- align="center" |6 |€ 3500 |€ 4000 |€ 10000 |€ 19000 |- align="center" |7 |€ 3000 |€ 9000 |€ 17000 |- align="center" |8 |€ 2000 |€ 8000 |€ 14000 |- align="center" |9 |€ 1500 |€ 7000 |€ 11000 |- align="center" |10 |€ 1000 |€ 6000 |€ 9000 |} Бонус за майку лідара (чырвоную і жоўтую): 750 € У сезоне 1994/1995 пераможца гонкі атрымліваў усяго толькі 1500 нямецкіх марак (прыз за другое месца складаў 1000 марак, за трэцяе — 500 марак)<ref>[http://www.biathlonworld.com/en/ibu-history.html IBU History — International Biathlon Union]</ref>. == Гл. таксама == * [[Агульны залік Кубка свету па біятлоне]] * [[Залік Кубка нацый па біятлоне]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.biathlonworld.com/ru/home.html Афіцыйны сайт Міжнароднага саюза біятланістаў «Свет біятлона», што асвятляе Кубак свету] * [http://biathlon.by/ Афіцыйны сайт Беларускай федэрацыі біятлона] {{Кубак свету па біятлоне}} [[Катэгорыя:Біятлон]] li9oxyfyahqedwyegpm63crzhdqne2s Кашмірскі канфлікт 0 553139 5133627 5067093 2026-04-29T13:57:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133627 wikitext text/x-wiki {{Арфаграфія}} {{Узброены канфлікт |назва = Кашмірскі канфлікт |частка = [[Інда-пакістанскі канфлікт]] |выява = Kashmir region 2004.jpg |подпіс = {{легенда|#F2076C|Межы гістарычнага рэгіёна Кашмір}}{{легенда|#474B3A|Інда-пакістанская дзяржаўная мяжа, а таксама фактычная інда-пакістанская мяжа ў Кашміры}}{{легенда|#ACCFB1|Тэрыторыі Кашміра пад кантролем Пакістана}}{{легенда|#DAC782|Тэрыторыі Кашміра пад кантролем Індыі}}{{легенда|#CAAF80|Тэрыторыі Кашміра пад кантролем Кітая}} |дата = 3 [[22 кастрычніка]] [[1947]] года да цяперашняга часу |месца = [[Кашмір]] |прычына = |вынік = |тэрытарыяльныя змены = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Пакістан}} |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|Індыя}} |праціўнік3 = [[Файл:Jammu Kashmir Liberation Front flag.svg|20пкс]] [[Вызваленчы фронт Джаму і Кашміра]]<br/>[[Файл:Flag of Jihad.svg|20пкс]] [[Гаркат-уль-Джыгад-аль-Ісламія]]<br/>[[Файл:Flag of Jihad.svg|20пкс]] [[Лашкар-э-Тайба]]<br/>[[Файл:Jaishi-e-Mohammed.svg|20пкс]] [[Джаіш-э-Мугамад]]<br/>[[Файл:Flag of Harkat-ul-Mujahideen.svg|20пкс]] [[Гаркат-уль-Муджагідын]]<br/>[[Файл:Flag of Jihad.svg|20пкс]] [[Аль-Бадар]]<br>[[Выява:Flag_of_the_Islamic_State_of_Iraq_and_the_Levant2.svg|border|20px]] [[Ісламская дзяржава Ірака і Леванта|Ісламская дзяржава]] (з 2019)<ref>[http://9tv.co.il/news/2019/05/11/270396.html "Исламское государство" объявило Кашмир своей провинцией]</ref><br/>падтрымка Пакістана |праціўнік4 = |камандзір1 = * [[Файл:Flag of the President of Pakistan.svg|20пкс]] [[Мамнун Хусейн]] * [[Файл:Flag of the Pakistani Army.svg|20пкс]] [[Рагіл Шарыф]] |камандзір2 = * [[Файл:Flag of the President of India.svg|20пкс]] [[Пранаб Мукерджы]] * [[Файл:Flag of Indian Army.svg|20пкс]] [[Далбір Сынгг Сугаг]] * [[Файл:Flag of Indian Army.svg|20пкс]] П. К. Бгардвадж * [[Файл:Ensign of the Indian Air Force.svg|20пкс]] Аруп Рага * [[Файл:Flag of India.svg|20пкс]] Пранай Сагай |камандзір3 = * [[Файл:Jammu Kashmir Liberation Front flag.svg|20пкс]] [[Аманула Хан]] * [[Файл:Flag of Jihad.svg|20пкс]] Гафіз Мугамад Саід * [[Файл:Jaishi-e-Mohammed.svg|20пкс]] Масуд Азгар * [[Файл:Flag of Jihad.svg|20пкс]] Саід Салагудын * [[Файл:Flag of Harkat-ul-Mujahideen.svg|20пкс]] Фазлур Рэгман Халіл * [[Файл:Flag of Harkat-ul-Mujahideen.svg|20пкс]] Фарук Кашміры * [[Файл:Flag of Jihad.svg|20пкс]] Арфін Бгаі * [[Файл:Flag of Jihad.svg|20пкс]] Бахт Замін |камандзір4 = |сілы1 = 617 тыс. асабовага складу |сілы2 = 1 325 тыс. асабовага складу |сілы3 = ад 325 да 850 баевікоў |сілы4 = |страты1 = каля 16 тыс. забітых |страты2 = каля 10 тыс. забітых |страты3 = каля 60 тыс. забітых,<br/>у тым ліку 40 тыс. грамадзянскіх асоб |страты4 = |агульныя страты = |дадаткі = }} '''Кашмі́рскі канфлі́кт''' ({{lang-en|Kashmir conflict}}; {{lang-hi|कश्मीर विवाद}}, [[транслітарацыя|трансл.]] ''Kaśmīr Vivād''; {{lang-ur|مسئلۂ کشمیر}}, трансл. ''Mas’ala-ē Kašmīr'') — канфлікт, узніклы як тэрытарыяльная спрэчка паміж урадамі [[Пакістан]]а і [[Індыя|Індыі]], а таксама мясцовымі паўстанцкімі групоўкамі над гістарычным рэгіёнам [[Кашмір]]<ref>{{Cite web| url = http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=74&regionSelect=6-Central_and_Southern_Asia| publisher = UCDP Conflict Encyclopedia| date = 2 жніўня 2014| lang = en| title = India| access-date = 21 сакавіка 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20130203162633/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=74&regionSelect=6-Central_and_Southern_Asia| archive-date = 3 лютага 2013| url-status = dead}}</ref>. Вытокі канфлікту палягаюць у інда-пакістанскай вайне [[1947]] года, калі па падзеле [[Брытанская Індыя|Брытанскай Індыі]] на дзяржавы Пакістан і Індыя паміж абедзвюма краінамі ўзнікнуў узброены тэрытарыяльны канфлікт з мэтай узяцця пад кантроль гістарычнага рэгіёна Кашмір, які месціўся на поўначы былых уладанняў Вялікабрытаніі. У якасці трэцяга боку ў канфлікце ўдзельнічаюць мясцовыя кашмірскія паўстанцкія групоўкі, якія ставяць на мэце стварэнне незалежнай дзяржавы на тэрыторыі рэгіёна або ўваходжанне ўсяго рэгіёна ў склад Пакістана. Асноўныя ўзброеныя канфлікты, спрычыненыя спрэчным характарам рэгіёна, праходзілі ў [[20 стагоддзе|ХХ]] ст. у рамках інда-пакістанскіх войн [[1947]], [[1965]] і [[1999]] гадоў. За выняткам буйных ваенных канфліктаў з [[1984]] года абедзве краіны перыядычна ажыццяўляюць узброеныя сутычкі, якія галоўным чынам вядуцца за кантроль над [[ляднік|ледніком]] [[Сіячэн]], што на поўначы рэгіёна. Ваенны канфлікт [[1947]] года не выявіў пераможцаў, аднак з [[1949]] года пад кантролем ААН у Кашміры была праведзеная лінія спынення агню, якая стала фактычнай дзяржаўнай мяжой дзвюх краін у рэгіёне. З [[1962]] года Пакістан добраахвотна перадаў [[Кітай|Кітаю]] паўночны ўсход кантраляванай дзяржавай тэрыторыі (Шаксгамская даліна), у гэтым жа годзе распачалася інда-кітайская вайна, у выніку якой Кітай узяў пад фактычны кантроль рэгіён [[Аксай-Чын]] — усход Кашміра. З невялікімі зменамі над усімі тэрыторыямі захоўваецца статус-кво, пры гэтым Індыя прэтэндуе таксама на тэрыторыі, дэ-факта падкантрольныя Пакістану і Кітаю, разглядаючы іх як часткі штата [[Джаму і Кашмір]], фактычная тэрыторыя якога складае тэрыторыі Кашміра, што знаходзяцца пад кантролем Індыі. Узброены канфлікт паміж мясцовымі кашмірскімі паўстанцкімі групоўкамі і ўрадавымі сіламі Індыі ў асноўным спрычынены мясцовым рухам за [[аўтаномія|аўтанамізацыю]]. Так, з канца 1970-х гг. да [[1988]] года ўрад Індыі згарнуў дэмакратычныя рэформы ў рэгіёне, праз што былі абмежаваныя мажлівасці да мірнага волевыяўлення, у выніку чаго ў індыйскай частцы рэгіёна ўзрасла падтрымка ваенізаваных радыкальных арганізацый. З ліпеня [[1988]] года ваенізаваныя групоўкі здзейснілі серыю дэманстрацый, [[страйк]]аў і ўзброеных нападаў на ўрадавыя органы, што абвастрыла сітуацыю ў штаце. У апошнія гады назіраецца спад узброенага супрацьстаяння ў Кашміры<ref>{{артыкул|аўтар=Emily Wax.|загаловак=Peaceful Protests In Kashmir Alter Equation for India|спасылка=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/27/AR2008082703195.html?nav=rss_world|выданне=The Washington Post|год=2008}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Yaroslav Trofimov.|загаловак=A New Tack in Kashmir. Peaceful Protest Gains in Separatist Fight|спасылка=http://online.wsj.com/news/articles/SB122930169820005503?mg=reno64-wsj&url=http%3A%2F%2Fonline.wsj.com%2Farticle%2FSB122930169820005503.html|выданне=The Wall Street Journal|год=2008}}</ref>. У [[2008]] годзе ў індыйскай частцы Кашміра адбыліся мясцовыя выбары, якія, нягледзячы на заклікі ўзброеных груповак да іх байкоту, адбыліся паспяхова. Выбары атрымалі станоўчую ацэнку ад Упраўлення Вярхоўнага камісара [[ААН|Арганізацыі Аб’яднаных Нацый]] па справах уцекачоў, пры гэтым большасць галасоў і, адпаведна, магчымасць фарміравання ўрада штата атрымала Нацыянальная Канферэнцыя Джаму і Кашміра<ref>{{артыкул|аўтар=[[Freedom House]].|загаловак=Freedom in the World 2009 — Kashmir [India]|спасылка=http://www.refworld.org/cgi-bin/texis/vtx/rwmain?page=country&category=&publisher=&type=ANNUALREPORT&coi=IND&rid=&docid=4a6452aa2d&skip=0|выданне=refword|год=2009}}</ref>. Шмат аналітыкаў ацэньвае падтрымку праіндыйскіх партый у Джаму і Кашміры як паказчык падтрымкі насельніцтвам індыйскага суверэнітэта над штатам, што, аднак, ставіць пад сумнеў адзін з лідараў сепаратыстаў у Джаму і Кашміры Саджад Лун<ref>{{артыкул|загаловак=Regional Party Enters Talks for Coalition Government in Jammu and Kashmir|спасылка=http://www.voanews.com/content/a-13-2008-12-29-voa15-66803742/373964.html|выданне=[[Голас Амерыкі|Voice of America]]|год=2007}}</ref>. 2009 і 2010 гады адзначаліся паўторнай эскалацыяй канфлікту ў індыйскай частцы рэгіёна. Кашмірскі канфлікт на цяперашні час з’яўляецца адной з асноўных прычын інда-пакістанскага канфлікту і адным з фактараў палітычнай барацьбы ў абедзвюх краінах<ref name=almanach/>. Канфлікт ускладняецца наяўнасцю ў Пакістана і Індыі [[ядзерная зброя|ядзернага ўзбраення]], якое краіны маюць з канца ХХ стагодздзя. == Гісторыя == Аднымі з першых згадак гістарычнага рэгіёна Кашмір лічацца сведчанні Гекатэюса Мілецкага пра землі ''Каспапірас'' і [[герадот]]авы сведчанні аб краі ''Каспейрыя''<ref>{{артыкул|загаловак=Kashmir|выданне=Encyclopædia Britannica|год=1911}}</ref><ref>{{Кніга|аўтар = Brill, E. J.|частка = 4|загаловак = Encyclopaedia of Islam|год = 1913-1936}}</ref>. У XIV ст. пануючай рэлігіяй у Кашміры становіцца [[іслам]], пазіцыі ранейшых рэлігій рэгіёна, [[індуізм]]у і [[будызм]]у, змяншаюцца. З XVIII ст. Кашмір траплае пад уладу [[Дуранійская імперыя|дзяржавы]] [[Афганістан|афганскіх]] ханаў Дурані, пасля чаго рэгіён у 1819 годзе адваёўвае магараджа дзяржавы сікхаў Ранджыт Сінгх. У 1845—1846 гг. адбылася паспяховая для брытанцаў Першая англа-сікхская вайна, пасля якой быў падпісаная Лахорскі дагавор, які перадаў рэгіён [[Брытанская Ост-Індская кампанія|Брытанскай Ост-Індскай кампаніі]]. Неўзабаве пасля гэтага між кампаніяй і раджой Джаму Гулабам Сінгхам Кашмір быў прададзены апошняму, у выніку чаго раджа атрымаў тытул магараджы Джаму і Кашміра. У 1857 годзе ў княстве разраслося паўстанне супраць брытанскага кіравання, але кіроўная дынастыя княства (Догры) адмовілася даць прытулак паўстанцам і паслала супраць іх войска, чым зарабіла гарантыі ад брытанскага кіраўніцтва ў пераемнасці кіравання княствам<ref>{{Кніга|аўтар = Schofield, Victoria.|загаловак = Kashmir in conflict: India, Pakistan and the unending war|спасылка = http://books.google.co.in/books?id=Ek00fuXVz1wC|выдавецтва = I. B. Tauris|год = 2010|старонкі = 7|старонак = 297|isbn = 978-1-84885-105-4}}</ref>. Праз хуткі час княства ўзначаліў другі князь дынастыі, Ранбір Сінгх, які далучыў да Кашміра княствы Гунза, Гілгіт і Нагар (цяперашняя поўнач кіраванай Пакістанам часткі Кашміра)<ref>{{Кніга|аўтар = Schofield, Victoria.|загаловак = Kashmir in conflict: India, Pakistan and the unending war|спасылка = http://books.google.co.in/books?id=Ek00fuXVz1wC|выдавецтва = I. B. Tauris|год = 2010|старонкі = 11|старонак = 297|isbn = 978-1-84885-105-4}}</ref>. Ад гэтага часу ўвесь гістарычны Кашмір, у адрозненне ад іншых шматлікіх брытанскіх уладанняў у Індыі, складаў адно з [[туземнае княства|туземных княстваў]] — палітычных утварэнняў, якія кіраваліся мясцовым манархам і прызнавалі сюзерэнітэт брытанскіх уладаў у Індыі. Большасць насельніцтва рэгіёна складалі мусульмане, але да кіроўнай дынастыі княства належалі індуісты. Этнарэлігійны характар княства быў параўнальна разнастайным: напрыклад, усход рэгіёна (Ладакх) насялялі [[тыбетцы]]-будысты, паўднёвы захад (Джаму) меў змяшанае індуісцка-мусульманска-сікхскае насельніцтва, густанаселеную Кашмірскую даліну насялялі пераважна мусульмане, але ў ёй існавала ўплывовая індуісцкая меншасць (шырокавядомыя ў Індыі [[Варны|касты]] кашмірскіх брахманаў і пандытаў); крайні ўсход сучаснай пакістанскай часткі Кашміра, г.зв. Балтыстан, насялялі [[балці]] — этнічная група блізкая тыбетцам, якая адрознівалася ад іх [[шыізм|шыіцкім]] мусульманскім вызнаннем; Гілгіт (сучасная поўнач пакістанскай часткі Кашміра) насялялі этнічна розныя прадстаўнікі насельніцтва, якіх з суседнім Балтыстанам аб’ядноўвала шыіцкая плынь ісламу; захад княства (рэгіён Пунч, сучасны Азад Кашмір) насялялі пераважна мусульмане, этнічны характар якіх, аднак, адрозніваўся ад суседняй Кашмірскай даліны<ref>{{Кніга|аўтар = Bowers, Paul.|загаловак = Kashmir|выданне = Research Paper 4/28|выдавецтва = International Affairs and Defence, House of Commons Library|год = 2004}}</ref>. === Падзел Брытанскай Індыі === [[Выява:British Indian Empire 1909 Imperial Gazetteer of India.jpg|thumb|right|250пкс|Туземнае княства Джаму і Кашмір у складзе Брытанскай Індыі.]] Пад канец 1940-х гг. урад Вялікабрытаніі канчаткова пагадзіўся на наданне незалежнасці тэрыторыям Брытанскай Індыі, пайшоўшы на саступкі індыйскаму нацыянальнаму і мусульманскаму рухам, якія імкнуліся да стварэння ўласных дзяржаў на тэрыторыі гэтых каляніяльных уладанняў. У 1947 годзе тэрыторыя Брытанскай Індыі была падзеленая на дамініён [[Пакістан (дамініён)|Пакістан]], які ўключыў тэрыторыі, заселеныя пераважна мусульманамі (сучасны Пакістан, а таксама цяперашні [[Бангладэш]]), і [[Індыйскі Саюз]], які ахапіў астатнія тэрыторыі; у адпаведнасці з Актам аб незалежнасці Індыі сюзерэнітэт Вялікабрытаніі над туземнымі княствамі быў скасаваны. Гэтыя тэрыторыі атрымалі магчымасць далучыцца да Індыі ці Пакістана або атрымаць незалежны статус, у спрэчным выпадку лёс княства мусіў быць вырашаным паводле рэферэндума<ref name=almanach>{{артыкул|загаловак=Кашмирский конфликт|спасылка=http://almanacwhf.ru/?no=3&art=11|выданне=Альманах Войны, история, факты|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709072726/http://almanacwhf.ru/?no=3&art=11|archive-date=9 ліпеня 2014}}</ref>. Пасля падзелу Брытанскай Індыі кіраўніцтва Пакістана разлічвала на ўключэнне пераважна мусульманскага туземнага княства Джаму і Кашмір у склад краіны, але дадзеная тэрыторыя кіравалася індуісцкім магараджай Гары Сінгхам. Паводле стану на гэты год, у рэлігійным дачыненні 77 % ад насельніцтва княства складалі мусульмане, 20 % — індуісты<ref name=stein>{{Кніга|аўтар = Stein, B.|загаловак = A History of India|спасылка = http://books.google.si/books?id=SXdVS0SzQSAC&redir_esc=y|выданне = 1st ed|месца = Oxford|выдавецтва = Wiley-Blackwell|год = 1998|старонкі = 368|старонак = 448|isbn = 978-0-631-20546-3}}</ref>. === Інда-пакістанская вайна 1947 года === У 1947 годзе ў Пунчы (крайні паўднёвы захад княства) пачалося паўстанне супраць падатковай палітыкі княства, у жніўні распачаліся акцыі пратэсту на карысць далучэння да Пакістана, якія былі жорстка здушаныя войскамі княства. 24 кастрычніка паўстанцы ў Пунчы абвясцілі пра стварэнне незалежнага палітычнага ўтварэння Азад Кашмір і далучэнне княства да Пакістана. Жадаючы адкласці рашэнне аб уваходжанні княства ў склад той ці іншай дзяржавы былой Брытанскай Індыі, магараджа Сінгх падпісаў з кіраўніцтвам Пакістана пагадненне аб міры, якое забяспечыла эканамічныя сувязі між княствам і Пакістанам. У кастрычніку гэтага ж года ў Кашмір уварваліся мусульманскія паўстанцы з захаду рэгіёна, а таксама [[пуштуны|пуштунскія]] пламёны афпыдый, юсуфзаяў і масудаў з акругі Дыр суседняй Паўночна-Заходняй Памежнай правінцыі Пакістана (цяпер правінцыя [[Хайбер-Пахтунхва]])<ref name=britannica>{{артыкул|загаловак=The Kashmir problem|спасылка=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/312908/Kashmir/214223/The-Kashmir-problem#ref673547|выданне=Encyclopaedia Britannica}}</ref>, нагодай для чаго стала нібыта прыцясненне мусульманскага насельніцтва ў рэгіёне. Не маючы вайсковых рэсурсаў для супрацьстаяння, магараджа княства 25 кастрычніка 1947 года згодна з парадай апошняга віцэ-караля Брытанскай Індыі Луіса Маўнтбетэна быў вымушаны падпісаць дагавор аб уваходжанні Джаму і Кашміра ў склад Індыі<ref name=stein/>, якая была ўхвалена ўрадам Індыі 27 кастрычніка. Тым часам атрады пламеннага апалчэння дасягнулі прадмесцяў сталіцы княства горада [[Срынагар]]. Урэшце магараджа Гары Сінгх пагадзіўся на ўключэнне княства ў склад Індыі, пагадненне аб чым было падпісана між магараджай і Маўнтбетэнам. Атрады партыі Нацыянальная канферэнцыя Джаму і Кашміра прыступілі да сумесных баявых дзеянняў разам з рэгулярнай арміяй Індыі. Разам з баявымі дзеяннямі ўрад Індыі прыкладаў дыпламатычныя намаганні па вырашэнні праблемы прыналежнасці Кашміра ў [[Савет Бяспекі ААН|Савеце Бяспекі ААН]]. Асноўныя баявыя дзеянні скончыліся ўжо ў наступным годзе. На тэрыторыі, узятай пад кантроль прапакістанскімі апалчэнцамі, было абвешчанае стварэнне г.зв. арміі [[Азад Кашмір]]а (літаральна «Свабодны Кашмір»). Пазней у баях былі задзейнічаны рэгулярныя вайсковыя часці Пакістана. З 1948 года пры [[ААН]] была ўтворана Місія ваенных назіральнікаў ААН у Індыі і Пакістане, пасля чаго 21 красавіка гэтага ж года Савет Бяспекі ААН рэзалюцыяй № 47 абавязаў скараціць індыйскі кантынгент у княстве, Пакістан быў абавязаны спрыяць вываду пламеннага апалчэння, пасля чаго паводле планаў арганізацыі ў рэгіёне меў прайсці [[рэферэндум]] аб лёсе княства. Тым не менш, Індыя і Пакістан не здолелі дамовіцца наконт перамір’я з прычыны рознагалоссяў адносна ўмоў працэдуры і ступені дэмілітарызацыі, у прыватнасці, не было абумоўлена пра роспуск арміі Азад Кашміра падчас перамір’я або падчас рэферэндума. У лістападзе гэтага ж года ўрады абедзвюх краін дамовіліся адносна ўмоў правядзення волевыяўлення ў Джаму і Кашміры, аднак Пакістан адмовіўся вывесці апалчэнне, што спыніла працэс волевыяўлення<ref name=bbc>{{артыкул|аўтар=Schofield, Victoria.|загаловак=Kashmir's forgotten plebiscite|спасылка=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1766582.stm|выданне=BBC News|год=2002}}</ref>. Акрамя таго, урад Індыі дыстанцыяваўся ад пагаднення аб правядзенні рэферэндума<ref name=bbc/>. Урад Індыі растлумачыў дадзеную адмову прапановай першапачатковага вываду пакістанскіх войск, у адказ на што Пакістан адхіліў прапанову Індыі, выступіўшы супраць яе праз, на думку пакістанскіх уладаў, перашкоды індыйскай арміі ў працэсе волевыяўлення і цесныя ўзаемаадносіны між галоўным міністрам княства Шэйхам Абдулам і прэм’ер-міністрам Індыі [[Джавахарлал Неру|Джавахарлалам Неру]]. У сваю чаргу, Пакістан высунуў сустрэчны план, паводле якога прадугледжваўся адначасовы вывад армій абедзвюх дзяржаваў і правядзенне рэферэндума пад эгідай міжнароднай супольнасці, які, аднак, не быў прыняты Індыяй, што прывяло да адмовы Пакістана на вывад войск. У 1949 годзе пад кантролем ААН была прынята лінія спынення агню, якая стала фактычнай мяжой дзвюх краін у рэгіёне. Цягам наступных некалькіх гадоў Савет Бяспекі прыняла чатыры абноўленых рэзалюцыі, якія абавязвалі Індыю і Пакістан здзейсніць сінхронны вывад войскаў, з мэтай чаго арганізацыяй было высунута 11 пунктаў па дэмілітарызацыі рэгіёна. План быў прыняты Пакістанам, але быў адхілены Індыяй. Гэтыя рашэнні былі прынятыя пад эгідай часткі VI Хартыі Аб’яднаных Нацый<ref>{{Cite web| date = 2003| url = http://www.pakun.org/statements/Security_Council/2003/05132003-01.php| title = Foreign Minister of Pakistan, on the role of the Security Council in the Pacific Settlement of Disputes| work = Pakistan Mission to United Nations| access-date = 3 жніўня 2014| language = en| archive-date = 23 чэрвеня 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230623104248/https://www.pakun.org/statements/Security_Council/2003/05132003-01.php| url-status = dead}}</ref>, якія, у адрозненне ад часткі VII, не сталі абавязковымі. === Кітайска-індыйская вайна === [[Выява:China India western border 88.jpg|thumb|right|250пкс|{{легенда|#E38F8D|Рэгіён Аксай-Чын (уверсе) і некаторыя іншыя інда-кітайскія тэрытарыяльныя спрэчкі.}}]] У сярэдзіне 1950-х гг. урад Кітая, не прызнаючы мяжы на ўсходзе Кашміра, увайшоў ва ўсходнюю частку Ладакха<ref name=britannica/>. У 1956—1957 гг. Кітай стаў весці працу па наладжванні камунікацый у гэтым рэгіёне, якім звязваліся [[Сінцзян-Уйгурскі аўтаномны раён|Сінцзян-Уйгурскі]] і [[Тыбецкі аўтаномны раён|Тыбецкі]] аўтаномныя раёны<ref name=britannica/>. Дзеянні Кітая ў рэгіёне былі выяўленыя Індыяй толькі ў 1962 годзе. Непрацяглыя баявыя сутыкненні ў кастрычніку гэтага ж года скончыліся паспяховымі дзеяннямі Народна-Вызвольнай Арміі Кітая, у выніку чаго паўночны ўсход Кашміра, вядомы таксама як Аксай-Чын, быў узяты пад фактычны кантроль Кітая. Фактычная лінія мяжы ў гэтым рэгіёне прызнаная толькі ўрадам КНР і неафіцыйна мае назву ''Лінія фактычнага кантролю''. У 1963 годзе Пакістан перадаў крайні паўночны ўсход кантраляванай краінай часткі Кашміра, вядомы як Шаксгамская даліна, Кітаю, што таксама не прызнаецца кіраўніцтвам Індыі. === Другая і трэцяя інда-пакістанскія войны === У 1965 і 1971 годзе між Індыяй успыхнулі новыя баявыя сутыкненні, мэтай якіх былі намаганні абедзвюх дзяржаваў усталяваць кантроль над усёй тэрыторыяй Кашміра. Канфлікт 1965 года быў выкліканы жаданнем Пакістана інспіраваць паўстанне ў індыйскай частцы Кашміра, што склала аперацыю «Гібралтар». У 1966 годзе пры пасярэдніцтве [[СССР]] была прынятая Ташкенцкая дэкларацыя, паводле якой варагуючыя бакі вярнуліся на зыходныя лініі кантролю. Наступныя сутыкненні, якія адбываліся ў 1971 годзе, адзначаліся выкарыстаннем ваенных рэсурсаў ва Усходнім Пакістане, дзе пакістанскія войскі панеслі паражэнне, у выніку чаго на тэрыторыі правінцыі была абвешчана незалежная дзяржава Бангладэш. Баявыя сутыкненні гэтага года былі вырашаны мірным шляхам у рамках падпісання Сімлскага пагаднення 1972 года. Гэтым пагадненнем фактычная дзяржаўная інда-пакістанская мяжа ў Кашміры (лінія спынення агню паводле ўгоды 1949 года) зведала невялікія змены і была перайменавана ў ''Лінію кантролю'', дзяржавы абавязаліся адмовіцца ад аднабаковага змянення гэтай лініі. На цяперашні час большасць краін свету дэ-факта прымае гэтую лінію як дзяржаўную мяжу Індыі і Пакістана ў гэтым рэгіёне. === Узброенае паўстанне ў індыйскім Кашміры === У канцы 1980-х гг. у індыйскай частцы Кашміра адзначылася ўзрастанне ўзброеных сепаратысцкіх і ісламісцкіх рухаў. У 1987 годзе адбыліся выбары ў Заканадаўчы сход штата Джаму і Кашмір, аднак некаторыя з вынікаў выбараў былі пастаўленыя пад сумнеў, што прывяло да разгортвання ўзброеных паўстанцкіх рухаў, дзейнасць якіх у той ці іншай ступені працягваецца і да цяперашняга часу<ref name=bbc2>{{артыкул|загаловак=Kashmir insurgency|спасылка=http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/south_asia/2002/india_pakistan/timeline/1989.stm|выданне=BBC News}}</ref>. Паводле сцвярджэнняў урадавых органаў Індыі, узброены рух у штаце ў значнай ступені быў інспіраваны ўзброенымі групоўкамі з [[Афганістан]]а, якія праніклі на індыйскія тэрыторыі рэгіёна па заканчэнні савецкага ўварвання ў гэтую краіну 1979—1989 гг.<ref name=bbc2/> З 1995 года ў арганізацыі кашмірскіх сепаратыстаў назіраецца раскол, падчас якога адзін з лідараў сепаратыстаў Фарук Сідыкві вырашыў перайсці да мірных спосабаў палітычнай барацьбы. Напрыканцы снежня 1999 года кашмірскімі тэрарыстамі быў збіты індыйскі самалёт, віна ў гэтым кіраўніцтвам Індыі была ўскладзеная на Пакістан, кіраўніцтва якой заявіла аб намеры дабівацца прызнання апошняй краіны «тэрарыстычнай дзяржавай»<ref name=almanach/>. Перыядычна ў адрас індыйскіх уладаў, а таксама рэгіянальных уладаў штата высоўваюцца абвінавачанні ў парушэнні [[правы чалавека|правоў чалавека]], чаму спрыяе, у прыватнасці, закон Індыі аб дзяржаўнай бяспецы, згодна з якім затрыманы можа ўстрымлівацца цягам двух гадоў без прад’яўлення абвінавачання, акрамя таго, праваабаронцы адзначаюць існаванне ў штаце братэрскіх могілак, у якіх за апошнія дваццаць гадоў пахавана 2 156 чалавек<ref>{{артыкул|аўтар=Caitlin Huey-Burns.|загаловак=Amnesty International Cites Human Rights Abuse in Kashmir|спасылка=http://www.usnews.com/news/articles/2011/03/28/amnesty-international-cites-human-rights-abuse-in-kashmir|выданне=USNews|год=2011}}</ref><ref name=bbc3>{{артыкул|загаловак=Kashmir graves: Human Rights Watch calls for inquiry|спасылка=http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-14660253|выданне=BBC News|год=2011}}</ref>. Падобныя абвінавачванні высоўваюцца ў адрас узброеных сілаў Індыі і узброеных праіндыйскіх груповак, напрыклад, шэраг праваабарончых арганізацый сцвярджаюць, што індыйскія і праіндыйскія фарміраванні адказныя за смерць 4501 цывільных асоб у Кашміры між 1990 і 1999 гадамі і згвалтаванне 4242 асоб жаночага насельніцтва рэгіёна<ref>{{артыкул|аўтар=Anver Suliman.|загаловак=Cry and Anguish for Freedom in Kashmir|спасылка=http://www.mediamonitors.net/suliman1.html|выданне=Media Monitors Network|год=2000}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=India. Human Rights Developments|спасылка=http://www.hrw.org/legacy/wr2k1/asia/india.html|выданне=Human Rights Watch|год=2001}}</ref>. === Сіячэнскі канфлікт === У 1984 годзе паміж Індыяй і Пакістанам з ініцыятывы апошняй краіны распачаўся ўзброены канфлікт, мэтай якога было ўзяцце арміяй Пакістана пад кантроль ледніка Сіячэн, што з’яўляецца адным з найвышэйшых пунктаў індыйскага Кашміра і да сутыкнення кантраляваўся Індыяй. Баявыя дзеянні працягваліся ў высакагорнай мясцовасці з выкарыстаннем спецыяльных падраздзяленняў войскаў абедзвюх краін да 1987 года і скончыліся пераходам большай часткі ледніка пад фактычны кантроль Індыі. Апошнія сутычкі ў гэтым раёне фіксаваліся ў 2001 годзе<ref name=almanach/>. === Каргільскі канфлікт === [[Выява:Kargil.map.gif|thumb|right|250пкс|Размяшчэнне каргільскага канфлікту.]] У сярэдзіне 1999 года распачалася ўзброеная акцыя пранікнення падраздзяленняў арміі Пакістана і мясцовых кашмірскіх баевікоў на тэрыторыю Джаму і Кашміра. Падчас зімовага сезона індыйскія памежныя войскі, не маючы магчымасці ахоўваць фактычную дзяржаўную мяжу ў цяжкіх кліматычных умовах, перыядычна змянялі месца дыслакацыі на больш умеранныя тэрыторыі, што было выкарыстана паўстанцамі і пакістанскімі ваеннымі, якія занялі стратэгічна важны горны ўчастак (Каргільскі хрыбет), які меў доступ да шашы Срынагар — Лег. Пакістанская армія і паўстанцы атрымалі мажлівасць блакіроўкі транспартнага злучэння Ладакха (усход індыйскага Кашміра) з адміністрацыйным цэнтрам штата горадам Срынагар, што прывяло да найбуйнейшага за апошнія часы ўзброенага інда-пакістанскага канфлікту. Тым не менш, тагачасная сусветная супольнасць, маючы перасцярогі перарастання канфлікту ў ядзерную вайну, была вымушана заклікаць Пакістан ажыццявіць вывад сваіх войскаў. === Удзел міжнародных тэрарыстычных арганізацый === У 2001 годзе амерыканскі некамерцыйны даследчы цэнтр RAND паведаміў, што пры ўдзеле замежных баевікоў мясцовы свецкі пратэст у Джаму і Кашміры шмат у чым перарос у міжнародны тэрарыстычны рух<ref>{{артыкул|аўтар=Peter Chalk.|загаловак=Pakistan's Role in the Kashmir Insurgency|спасылка=http://www.rand.org/blog/2001/09/pakistans-role-in-the-kashmir-insurgency.html|выданне=RAND|год=2001}}</ref>. У гэтым жа годзе з прычыны [[тэрарыстычныя акты 11 верасня 2001 года|тэрарыстычнага акту]] 11 верасня ў ЗША прымусілі амерыканскае кіраўніцтва заклікаць Пакістан спыніць практыку спрыяння пранікненню баевікоў у індыйскую частку Кашміра, а тэракт у снежні гэтага ж года, падчас якога адбыўся напад на будынак парламента Індыі і які звязваўся з Пакістанам, падштурхнуў да разгортвання ўзброеных сілаў Пакістана і Індыі і пагрозаў выкарыстання ядзернай зброі між гэтымі краінамі. У 2002 годзе падчас візіту ў Індыю тагачасны міністр абароны ЗША [[Дональд Рамсфелд]] заявіў пра ўдзел у супрацьстаянні ў Кашміры міжнародных тэрарыстычных арганізацый, у прыватнасці, [[Аль-Каіда|Аль-Каіды]], аднак трывалых доказаў на карысць гэтага нададзена не было<ref>{{артыкул|аўтар=Zaffar Abbas.|загаловак=Analysis: Is al-Qaeda in Kashmir?|спасылка=http://news.bbc.co.uk/2/hi/2043800.stm|выданне=BBC News|год=2002}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Rumsfeld offers US technology to guard Kashmir border|спасылка=http://www.smh.com.au/articles/2002/06/13/1023864326179.html|выданне=The Sydney Morning Herald|год=2002}}</ref>. Пазней паўставалі паведамленні аб існаванні ў пакістанскай частцы Кашміра пакістанскіх суполак Аль-Каіды, якія дзейнічалі за негалоснай падтрымкай Міжведамаснай разведкай Пакістана<ref>{{артыкул|аўтар=Philip Smucker.|загаловак=Al Qaeda thriving in Pakistani Kashmir|спасылка=http://www.csmonitor.com/2002/0702/p01s02-wosc.html|выданне=The Christian Science Monitor|год=2002}}</ref>. У гэтым жа годзе паводле сцвярджэнняў разведкі ЗША ў кантраляванай Пакістанам частцы Кашміра існавалі спецыяльныя лагеры, на базе якіх атрады [[Талібан]]а і Аль-Каіды рыхтавалі ісламісцкіх баевікоў Афганістана да пранікнення ў індыйскую частку рэгіёна<ref>{{артыкул|аўтар=John Diamond.|загаловак=Taliban, al-Qaeda linked to Kashmir|спасылка=http://usatoday30.usatoday.com/news/world/2002/05/29/taliban-kashmir.htm|выданне=Usa Today|год=2002}}</ref>. У 2006 годзе суполкі Аль-Каіды заявілі аб стварэнні аддзялення ў Кашміры, што выклікала негатыўную рэакцыю індыйскага ўрада<ref>{{артыкул|аўтар=Amelia Gentleman.|загаловак=Al Qaeda claim of Kashmir link worries India - Asia - Pacific - International Herald Tribune|спасылка=http://www.nytimes.com/2006/07/13/world/asia/13iht-india.2194572.html?_r=0|выданне=The New York Times|год=2006}}</ref>. Генерал-лейтэнант індыйскай арміі Г. Панах, аднак, выключыў магчымасць прысутнасці ў індыйскай частцы рэгіёна суполак Аль-Каіды і яе цеснага кантакту з рэгіянальнымі ісламісцкімі групоўкамі, такімі як Лашкар-э-Тайба і Джаіш-Магамед, разам з тым, паводле сцвярджэнняў Панаха, індыйскі ўрад мае інфармацыю аб цесным дачыненні Аль-Каіды да тэрарыстычных актаў у Джаму і Кашміры. Падчас свайго выступу ў сакавіку 2009 года галоўны міністр штата Джаму і Кашмір Амар Абдула заявіў, што на тэрыторыі штата дзейнічае каля 800 баевікоў, з якіх толькі прыкладна траціна ёсць мясцовымі жыхарамі<ref>{{артыкул|загаловак=800 ultras active in state: Omar|спасылка=http://www.tribuneindia.com/2009/20090303/j&k.htm#2|выданне=The Tribune|год=2009}}</ref>. Здзяйсняючы візіт у Індыю ў 2010 годзе, тагачасны міністр абароны ЗША Роберт Гейтс заявіў пра імкненне Аль-Каіды да дестабілізацыі сітуацыі ў рэгіёне і планах па правакаванні ядзернай вайны між Індыяй і Пакістанам. У чэрвені наступнага года ўдарам амерыканскага беспілотніка быў забіты Ільяс Кашміры, кіраўнік кашмірскай тэрарыстычнай арганізацыі Гаркат-уль-Джыгад-аль-Ісламі, якая падазравалася ў цесных сувязях з Аль-Каідай. Супрацоўніцтва кашмірскіх сепаратыстаў з Аль-Каідай таксама пацвердзілася прызначэннем 21 красавіка 2012 года кіраўніком пакістанскага аддзялення Аль-Каіды ў Пакістане Фармана Алі-Шынвары, былога ўдзельніка кашмірскіх ісламісцкіх груповак Гаркат-уль-Муджагідын і Гаркат-уль-Джыгад-аль-Ісламі<ref>{{артыкул|аўтар=Amir Mir.|загаловак=Farman Shinwari: New Al Qaeda leader, Kashmir jihad expert|спасылка=http://www.rediff.com/news/special/farman-shinwari-new-al-qaeda-leader-kashmir-jihad-expert/20120718.htm|выданне=rediff news|год=2012}}</ref>. === Нядаўнія сутычкі на Лініі кантролю === 11 жніўня 2014 года, падчас якіх пакістанскія вайскоўцы абстралялі дзесяць індыйскіх памежных пастоў, у выніку чаго былі параненыя два індыйскія салдаты. У сярэдзіне мінулага месяца падчас аналагічнай перастрэлкі быў забіты адзін індыйскі салдат, яшчэ трое — параненыя. Міністэрства абароны Індыі абвінавачвае Пакістан амаль у 200 выпадках парушэння рэжыму спынення агню ў 2013 годзе на лініі кантролю, у 2012 годзе было зафіксавана 93 падобныя выпадкі, у 2011 годзе — 51<ref>{{артыкул|загаловак=Пакістанскія ваенныя абстралялі дзесяць індыйскіх пагранічных пастоў на лініі кантролю|спасылка=http://zviazda.by/2014/08/48300.html|выданне=[[Звязда]]|год=2014}}</ref>. == Аргументы бакоў == Пры дыпламатычных і ваенных захадах па вырашэнні тэрытарыяльнай спрэчкі ў Кашміры пакістанскі і індыйскі бакі як правіла настойваюць на палітычных і этнаканфесійных прыкметах. Іншыя краіны свету прытрымліваліся падобных пунктаў гледжання: так, [[СССР]] выказваўся на падтрымку Індыі, разглядаючы Азад Кашмір як акупаваныя тэрыторыі Індыі, кіраўніцтва ЗША выказвалася аб нявырашанай праблеме, фактычна падтрымліваючы Пакістан. Налічваецца прыкладна 1,5 млн уцекачоў з індыйскай часткі Кашміра, якія былі вымушаны эміграваць у рэгіёны Кашміра, кантраляваныя Пакістанам<ref name=refworld2>{{артыкул|аўтар=Freedom House.|загаловак=Freedom in the World 2008 - Kashmir [Pakistan]|спасылка=http://www.refworld.org/cgi-bin/texis/vtx/rwmain?page=topic&tocid=463af2212&toid=469f2dcf2&docid=487ca21a2a&skip=0|выданне=refworld|год=2008}}</ref>, таксама былі вымушаныя эміграваць каля 506 тыс. асоб, якія належаць да гістарычнай касты кашмірскіх брахманаў. У кантраляванай Індыяй частцы Кашміра мусульмане складаюць большасць насельніцтва ў цэнтры і захадзе штата Джаму і Кашмір (акругі Пунч, Раджуры, Кіштвары, Дода, Каргіл). Афіцыйная Індыя не падтрымлівае даўняй ідэалогіі Пакістана, г.зв. «тэорыі дзвюх нацый», паводле якой насельніцтва Індастана падраздзяляецца на мусульманскае і немусульманскае насельніцтва; на афіцыйным узроўні Індыя з’яўляецца [[свецкасць|свецкай]] краінай<ref name=hardgrave>{{Кніга|аўтар = Hardgrave, Robert.|загаловак = India: The Dilemmas of Diversity|выданне = Journal of Democracy|старонкі = 54-65}}</ref>. У сваю чаргу, шэраг палітычных рухаў настойвае на пераход Кашміра пад кантроль Пакістана з прычыны перавагі мусульманскага насельніцтва ў рэгіёне і узнікнення Пакістана як дзяржавы мусульман Індастана (гл. вышэй). Ніжэй прыведзена размеркаванне насельніцтва Кашміра паводле [[рэлігія|рэлігійнай]] прыналежнасці і рэгіёна. У 1960-х гг. некаторымі палітыкамі была прапанаваная г.зв. Формула Чынабу, згодна з якой Кашмір прапаноўвалася падзяліць між Пакістанам і Індыяй паводле перавагі асоб таго ці іншага веравызнання сярод насельніцтва розных рэгіёнаў Кашміра. Пры прыняцці гэтай дарожнае карты ў склад Пакістана мусілі былі б адысці Кашмірская даліна і іншыя сумежныя раёны на поўнач ад ракі Чынаб (ад якой праект і атрымаў назву), іншыя раёны, дзе ў насельніцтве пераважалі асобы іншых вызнанняў (у прыватнасці, Джаму), планавалася перадаць Індыі<ref>{{артыкул|загаловак=The future of Kashmir? Scenario seven: The Chenab formula|спасылка=http://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/south_asia/03/kashmir_future/html/7.stm|выданне=BBC News}}</ref>. {| class="wikitable" |- ! Кіруецца !! Рэгіён !! Насельніцтва !! Дзель мусульманскага<br />насельніцтва !! Дзель індуісцкага<br />насельніцтва !! Дзель будысцкага<br />насельніцтва !! Насельніцтва іншага вызнання |- || Індыяй |Кашмірская даліна |~4 млн. |95 % |4 % |- |- |- | |Джаму |~3 млн. |30 % |66 % |- |4 % |- | |Ладакх |~0,25 млн. |46 % |- |50 % |3 % |- || Пакістанам |Гілгіт-Балтыстан |~1 млн. |99 % |- |- |- |- | |Азад-Кашмір |~2,6 млн. |100 % |- |- |- |- |Кітаем |Аксай-Чын |- |- |- |- | colspan ="7" | |} == Палітычны статус == === Індыя === Паводле індыйскага заканадаўства, уся тэрыторыя гістарычнага рэгіёна Кашмір, у тым ліку ўласна кантраляваная краінай яго частка, з’яўляюцца тэрыторыяй індыйскага [[штат]]а Джаму і Кашмір, які быў утвораны ў 1956 годзе пасля прыняцця закона аб новым адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле краіны. Пасля шэрагу ўзброеных выступленняў у штаце ў 2010 годзе тагачасны прэм’ер-міністр Індыі Манмахан Сінгх заявіў пра гатоўнасць надання штату аўтаноміі пры ўмовах дасягнення кансэнсусу па пытанні статусу гэтай тэрыторыі<ref>{{артыкул|загаловак=BJP questions PM's Kashmir autonomy remark|спасылка=http://timesofindia.indiatimes.com/india/BJP-questions-PMs-Kashmir-autonomy-remark/articleshow/6292479.cms?referral=PM|выданне=The Times of India|год=2010}}</ref>. Разглядаючы ўсе тэрыторыі рэгіёна як адну з тэрыторый Індыі, урад краіны падкрэслівае юрыдычнае замацаванне ўваходжання княства Кашмір у склад Індыі<ref>{{артыкул|аўтар=Arvind Lavakare.|загаловак=Legality of Accession Unquestionable|спасылка=http://www.rediff.com/news/1999/jun/01jk.htm|выданне=rediff.com}}</ref>, што, паводле сцвярджэнняў афіцыйных органаў краіны, адпавядае заканадаўству Вялікабрытаніі (Акт аб урадзе Індыі 1935 года, Акт аб незалежнасці Індыі 1947 года) і нормам міжнароднага права. Уваходжанне ў склад Індыі было зацверджана Устаноўчым сходам княства, які, як сцвярджае ўрад Індыі, на той момант з’яўляўся адзіным прадстаўнічым палітычным органам тэрыторыі. Рэзалюцыя № 47 Савета Бяспекі ААН ад 1948 года (гл. вышэй) урадам Індым разглядаецца як састарэлая з прычыны значнага змянення дэмаграфіі і геаграфіі рэгіёна з часу яе прыняцця. Акрамя таго, афіцыйная Індыя не падзяляе ідэалогіі Пакістана аб г.зв. «тэорыі дзвюх нацый», якая ў першай палове [[ХХ стагоддзе|ХХ ст.]] абгрунтоўвала стварэнне асобнай дзяржавы для мусульман Індастана і зыходзячы з якой нярэдка робяцца высновы аб неабходнасці ўключэння Кашміра ў склад Пакістана з прычыны перавагі мусульманскага насельніцтва ў рэгіёне. У галіне [[дэмакратыя|дэмакратычных]] інстытутаў афіцыйная Індыя настойвае на існаванні мірных і легальных метадаў палітычнай барацьбы, пры дапамозе якіх маюць рэалізоўвацца ў тым ліку патрабаванні насельніцтва Кашміра<ref>{{Cite web| url = http://meaindia.nic.in/jk/kashmirissue.htm| publisher = Міністэрства замежных спраў Індыі| date = 5 жніўня 2014| language = en| title = The Jammu and Kashmir Issue| access-date = 23 чэрвеня 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20080616161619/http://meaindia.nic.in/jk/kashmirissue.htm| archive-date = 16 чэрвеня 2008}}</ref>. Урад краіны выступае супраць узброеных метадаў рэалізацыі палітычных інтарэсаў, якія, паводле сцвярджэнняў афіцыйных органаў Індыі, інспіруюцца з боку Пакістана<ref>{{артыкул|загаловак=Pakistan, India meet on Kashmir|спасылка=http://edition.cnn.com/2005/WORLD/asiapcf/04/17/pakistan.india.talks/index.html|выданне=CNN.com|год=2005|archive-date=23 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230623104219/http://edition.cnn.com/2005/WORLD/asiapcf/04/17/pakistan.india.talks/index.html}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Vajpayee: Pakistan a 'terrorist' state|спасылка=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/414485.stm|выданне=BBC News|год=1999}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Rohde, David.|загаловак=India Renews Call for U.S. to Declare Pakistan a Terrorist State|спасылка=http://www.nytimes.com/2002/07/17/world/india-renews-call-for-us-to-declare-pakistan-a-terrorist-state.html|выданне=The New York Times|год=2002}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Ninan Koshy.|загаловак=Commentary: Qualifying as a terrorist state|спасылка=http://www.atimes.com/ind-pak/BB05Df01.html|выданне=Asia Times online|год=2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20000929055608/http://www.atimes.com/ind-pak/BB05Df01.html|archive-date=29 верасня 2000|archiveurl=https://web.archive.org/web/20000929055608/http://www.atimes.com/ind-pak/BB05Df01.html|archivedate=29 верасня 2000}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Jawed Naqvi.|загаловак=Congress wants Pakistan declared terror state|спасылка=http://www.dawn.com/news/342450/congress-wants-pakistan-declared-terror-state|выданне=Dawn News|год=2009}}</ref>. У адрас Пакістана ўрад Індыі, спасылаючыся на звесткі праваабарончых арганізацый, высоўвае абвінавачанні ў сферы поўнага выканання грамадзянскіх свабод і асноўных правоў чалавека, а таксама эканамічнага развіцця рэгіёна. 24 снежня 2008 года ў штаце Джаму і Кашмір былі праведзеныя рэгіянальныя выбары, яўка на якіх, нягледзячы на заклікі сепаратыстаў байкатаваць выбары, склала амаль 50 %<ref>{{артыкул|загаловак=Kashmiris vote despite boycott call|спасылка=http://www.aljazeera.com/news/asia/2008/11/20081117232949276497.html|выданне=Aljazeera|год=2008}}</ref>. 5 студзеня наступнага года да прысягі быў прыведзены новы галоўны міністр штата Амар Абдула — член [[Індыйскі Нацыянальны Кангрэс|Індыйскага Нацыянальнага Кангрэсу]], які выступіў у кааліцыі з праіндыйскай партыяй Нацыянальная канферэнцыя Джаму і Кашміра, якая перамагла на выбарах<ref>{{артыкул|аўтар=Mukhtar Ahmad.|загаловак=Omar Abdullah sworn in, Tara Chand to be deputy CM|спасылка=http://www.rediff.com/news/2009/jan/05jk-omar-abdullah-sworn-in-as-cm.htm|выданне=Rediff|месца=Srinagar|год=2009}}</ref>. Афіцыйныя пасадоўцы Індыі таксама заяўляюць аб выкарыстанні з боку Пакістана метадаў [[Прапаганда|прапаганды]], маючых на мэце выклікаць антыіндыйскія погляды ў рэгіёне<ref>{{артыкул|аўтар=Press Trust of India.|загаловак=Pak media being anti-India: J&K CM|спасылка=http://expressindia.indianexpress.com/news/fullstory.php?newsid=66049|выданне=Express India|год=2006}}</ref>. Частка VII рэзалюцыі Савета Бяспекі ААН № 1373, якая забараняе інфармацыйную або палітычную ці дыпламатычную падтрымку ўзброеным паўстанцам, на думку афіцыйнай Індыі, парушаецца з боку Пакістана ў выглядзе падтрымкі такіх тэрарыстычных арганізацый як Джаіш-э-Магамад і Лашкар-э-Тайба; урад Індыі лічыць патрэбным кантроль за выкананнем гэтай рэзалюцыі. === Пакістан === [[Выява:Kashmir Solidarity Day.JPG|thumb|right|250пкс|Расцяжка ў сталіцы Пакістана горадзе Ісламабад у гонар Дня салідарнасці з Кашмірам.]] З тэрыторый, якія пасля інда-пакістанскай вайне апынуліся пад кантролем Пакістана, большая частка была вылучана ў г.зв. [[Агенцтва паўночных тэрыторый]] (цяпер Гілгіт-Балтыстан) з адміністрацыйным цэнтрам у мястэчку [[Гілгіт (горад)|Гілгіт]], у складзе Азад Кашміра засталося толькі 2 169 км² тэрыторый, прылеглых з паўднёвага захаду да лініі спынення агню. Сталіцай Азад Кашміра з’яўляецца горад [[Музафарабад]], фармальна гэтае палітычнае ўтварэнне мае статус дзяржавы, [[асацыяваная дзяржава|асацыяванай]] з Пакістанам, і ўласныя ўзброеныя сілы. Афіцыйныя органы ўлады Пакістана разглядаюць увесь Кашмір як спрэчную тэрыторыю, канчатковы статус якой мае быць вызначаным згодна з волевыяўленнем яго насельніцтва. Урад краіны выступае супраць дагавора аб далучэнні Кашміра да Індыі і сцвярджае, што магараджа Сінгх быў непапулярным кіраўніком, які выкарыстоўваў гвалт для падаўлення волевыяўлення мясцовага жыхарства<ref>{{Cite web | url = https://www.pakistanarmy.gov.pk/AWPReview/TextContent.aspx?pId=159&rnd=460| title = Azad Kashmir Regiment| work = Афіцыйны партал узброеных сілаў Пакістана| date = 6 жніўня 2014 | language = en}}</ref>. Паводле сцвярджэнняў урадоўцаў краіны, у канцы 1940-х гг. урад Пакістана і магараджа Кашміра падпісалі пагадненне аб міры, якое было парушана Індыяй у выглядзе ўводу войскаў да далучэння Кашміра да Індыі. Тым не менш, Індыя не далучалася да падпісання пагаднення. Акрамя таго, у якасці прыкметы непрыхільнасці ідэі знаходжання Кашміра ў складзе Індыі Пакістан разглядае існаванне ўзброеных рухаў на тэрыторыі штата; на карысць прысутнасці Кашміра ў складзе Пакістана таксама выступаюць палажэнні тэорыі дзвюх нацый. У дыпламатычным дачыненні ўлады Пакістана падкрэсліваюць невыкананне Індыяй рэзалюцый Савета Бяспекі ААН, у якіх ставілася рэкамендацыя аб правядзенні рэферэндума ў Кашміры, на якім было б пастаўлена пытанне аб дзяржаўнай прыналежнасці рэгіёна<ref name=bbc/>. Пакістанскія органы ўлады адзначаюць шырокае выкарыстанне смяротнага пакарання, што здзяйсняецца індыйскімі ўзброенымі сіламі ў Кашміры па-за судовым расследаваннем, аднак паводле сцвярджэнняў індыйскіх органаў улады дадзеныя забойствы ажыццяўляюцца ў выніку антытэрарыстычных аперацый. Паводле шэрагу сведчанняў, большая частка дадзеных забойстваў застаюцца нерасследаванымі, вінаватыя часта пазбягаюць пакарання<ref>{{артыкул|загаловак=India: Prosecute Police for Killings in Jammu and Kashmir|спасылка=http://www.hrw.org/en/news/2007/01/29/india-prosecute-police-killings-jammu-and-kashmir|выданне=Human Rights Watch|год=2007}}</ref>. 5 лютага ў Пакістане адзначаецца г.зв. Дзень салідарнасці з Кашмірам. === Кітайская Народная Рэспубліка === Гісторыя тэрытарыяльных прэтэнзій Кітайскай Народнай Рэспублікі ў Кашміры сыходзяць у пачатак [[ХХ стагодздзе|ХХ]] ст., калі Кітай адмовіўся ад брытанскага праекта брытанска-кітайскай мяжы, паводле якога прадугледжвалася ўключэнне паўночнага ўсходу Кашміра ў склад Брытанскай Індыі<ref name=britannica/>. Неафіцыйна гэтая частка рэгіёна вядома як Аксай-Чын, гэтыя тэрыторыі цалкам кантралююцца КНР пасля інда-кітайскай вайны 1962 года; у адміністрацыйна-тэрытарыяльным дачыненні рэгіён падзелены між Сінцзян-Уйгурскім і Тыбецкім аўтаномнымі раёнамі. У 1963 годзе быў падпісаны кітайска-пакістанскі дагавор, паводле якога Пакістан перадаваў КНР паўночны ўсход кантраляванай Пакістанам часткі Кашміра, г.зв. Шаксгамскую даліну, якая ўрэшце стала падпарадкоўвацца Ташкурган-Таджыкскаму аўтаномнаму павету акругі Кашгар Сінцзян-Уйгурскага аўтаномнага раёна. Дадзеная змена мяжы не прызнаецца ўрадам Індыі. === Канфлікты на Лініі кантролю === Пад канец [[ХХ стагодздзе|ХХ]] ст. Індыя пачала адбудоўваць канструкцыі, мэтай якіх стала агароджванне фактычнай лініі мяжы ў Кашміры. Супраць будаўніцтва выступіў урад Пакістана, паводле меркавання якога дадзеныя мерапрыемствы парушалі Сімлскія пагадненні. Афіцыйная Індыя заяўляе пра зніжэнне інфільтрацыі баевікоў пасля збудавання агароджы. У 2002 годзе тагачасны прэзідэнт Пакістана Первез Мушараф выступіў з гатоўнасцю праверыць факт пранікнення ўзброеных баевікоў у індыйскую частку Кашміра. Іншай прычынай канфліктаў з’яўляецца размежаванне басейну шэрагу рэк, якія маюць вытокі ў Кашміры. Так, у 1947 годзе між Пакістанам і Індыяй разгарэўся канфлікт з прычыны водакарыстання ракі [[Інд]] у сельскагаспадарчых і энергетычных мэтах, аднак у гэтым жа годзе канфлікт быў вырашаны дзякуючы працы Сірыла Рэдкліфа, паводле рашэння якога рэчышча Інду размяжоўвалася на дзве роўназначныя часткі. Акрамя гэтага, была ўсталяваная ''Лінія кантролю'', якая аднесла да гаспадарчай галіны Пакістана ніжнюю частку басейну ракі, верхнюю — Індыі. У 1948 годзе тагачасны прэзідэнт [[Сусветны банк|Сусветнага банку]] Юджын Блэк прапанаваў уласны план па вырашэнні пытання водакарыстання Інду, аднак неўзабаве Індыя здолела перакрыць бары-даабскую ірыгацыйную сістэму, чым былі выкліканыя вялікія страты ў пасяўной гаспадарцы Пакістана. Праблема размежавання водакарыстання ў Індзе паводле сцвярджэнняў уладаў Пакістана з’яўлялася адной з найгалоўнейшых мэт тагачаснага ўрада Індыі<ref>{{артыкул|аўтар=Ayesha Siddiqi.|загаловак=Kashmir and the politics of water|спасылка=http://www.aljazeera.com/indepth/spotlight/kashmirtheforgottenconflict/2011/07/20117812154478992.html|выданне=Aljazeera|год=2011}}</ref>. 19 верасня 1960 года ў [[Карачы]] тагачасным прэм’ер-міністрам Індыі Джавахарлалам Неру і прэзідэнтам [[Аюб Хан|Аюбам Ханам]] быў падпісаны Дагавор аб водах Інда, паводле якога ў выключную сферу выкарыстання Пакістана траплялі тры заходнія прытокі Інда, [[Джэлам]], Чынаб і ўласна Інд (якія маюць вытокі на тэрыторыі Індыі), тры ўсходнія прытокі ([[Сатледж]], [[Раві]] і [[Біс]]), з умовай недапушчэння памяншэння або адтэрмінавання забеспячэння вадой Пакістана, трапілі ў сферу карыстання Індыяй, што прызнаецца Індыяй і дагэтуль. == Зносіны Пакістана з узброенымі фарміраваннямі Кашміра == Урадавымі органамі Індыі неаднаразова прадастаўляліся сведчанні, паводле якіх афіцыйны Пакістан аказваў падтрымку шэрагу сепаратысцкіх узброеных груповак у Кашміры. У адным з уласных інтвэрв’ю былы прэзідэнт Пакістана Первез Мушараф прызнаў факт аказання дапамогі пры фарміраванні гэтых груповак і дапушчэння іх існавання з боку ўладаў краіны, прычынай чаго сталі планы аб прымусовым прыцягненні Індыі да перамоў<ref>{{артыкул|загаловак=SPIEGEL Interview with Pervez Musharraf: 'Pakistan is Always Seen as the Rogue'|спасылка=http://www.spiegel.de/international/world/spiegel-interview-with-pervez-musharraf-pakistan-is-always-seen-as-the-rogue-a-721110.html|выданне=Spiegel|год=2010}}</ref>. У 2009 годзе тагачасны прэзідэнт Пакістана [[Асіф Зардары]] прызнаўся ў стварэнні з боку Пакістана ўзброеных груповак, мэтай чаго з’яўлялася прадстаўленне інтарэсаў краіны ў Кашміры і барацьба супраць індыйскіх сілаў у рэгіёне<ref>{{артыкул|аўтар=Dean Nelson.|загаловак=Pakistani president Asif Zardari admits creating terrorist groups|спасылка=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/pakistan/5779916/Pakistani-president-Asif-Zardari-admits-creating-terrorist-groups.html|выданне=The Telegraph|год=2009}}</ref>. Падобнага пераканання прытрымліваўся таксама былы прэм’ер-міністр Індыі Манмахан Сінгх, які ў 2010 годзе адзначаў гатоўнасць да вырашэння кашмірскага пытання пасля заканчэння аказання падтрымкі [[тэрарызм|тэрарыстам]] з боку Пакістана<ref>{{артыкул|загаловак=Remarks by President Obama and Prime Minister Singh in Joint Press Conference in New Delhi, India|спасылка=http://www.whitehouse.gov/the-press-office/2010/11/08/remarks-president-obama-and-prime-minister-singh-joint-press-conference-|выданне=Афіцыйны партал адміністрацыі прэзідэнта ЗША|год=2010|archive-date=18 студзеня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118115753/https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2010/11/08/remarks-president-obama-and-prime-minister-singh-joint-press-conference-}}</ref>. Ранейшыя, а таксама больш познія звесткі ўрада Вялікабрытаніі сведчылі пра існаванне кантактаў паміж Міжведамаснай разведкай Пакістана і такімі тэрарыстычнымі групоўкамі як Лашкар-э-Тайба, Джаіш-э-Магамад і Гаркат-уль-Муджагедын, якія вядуць ваенную дзейнасць у індыйскай частцы Кашміра<ref>{{артыкул|загаловак=Links between ISI, militant groups: Straw|спасылка=http://www.rediff.com/news/2002/jun/11war4.htm|выданне=rediff.com|год=2002}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Syed Shoaib Hasan.|загаловак=Why Pakistan is 'boosting Kashmir militants'|спасылка=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4416771.stm|выданне=BBC News|год=2010}}</ref>. У прыватнасці, паводле падобных сведчанняў пры ўдзеле Міжведамаснай разведкі краіны вялася падрыхтоўка і абсталяванне баевікоў у пакістанскім Кашміры і правінцыі [[Пенджаб (Пакістан)|Пенджаб]], гэтае ж ведамства працавала над пастаўкай узбраення баевікам у індыйскай частцы рэгіёна<ref>{{артыкул|аўтар=John Ward Anderson.|загаловак=Pakistan Reportedly Aiding Kashmir Rebels — Despite Assurances To U.S., Military Fueling India Conflict|спасылка=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19940517&slug=1910966|выданне=The Seattle Times|год=1994|archive-date=30 красавіка 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130430102933/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19940517&slug=1910966}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Directorate for Inter-Services Intelligence (ISI)|спасылка=http://www.globalsecurity.org/intell/world/pakistan/isi.htm|выданне=globalsecurity.com}}</ref>. Акрамя гэтага, высоўваліся абвінавачанні ў супрацоўніцтве гэтага ведамства з сеткай былога антысавецкага руху маджахедаў у Афганістане, якую міжведамасная разведка краіны прымяняла для ажыццяўлення аперацый супраць індыйскіх войскаў у Кашміры<ref>{{артыкул|загаловак=The Pakistani Inter-Service Intelligence Directorate's Sponsorship of Terrorism|спасылка=http://globalsecuritystudies.com/HOLT%20ISI.pdf|выданне=globalsecurity|archive-date=23 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230623104220/http://globalsecuritystudies.com/HOLT%20ISI.pdf}}</ref>. Высоўваліся падазрэнні ў супрацоўніцтве міжведамаснай разведкі краіны з Аль-Каідай, пасля чаго навучаныя радыкалы выкарыстоўваліся ў Кашміры<ref>{{Кніга|аўтар = Caldwell, Dan; Robert Williams.|загаловак = Seeking Security in an Insecure World|выданне = 2nd ed|выдавецтва = Rowman & Littlefield|год = 2011|старонкі = 103-104|isbn = 978-1442208032}}</ref>. Супрацоўніцтва з кашмірскімі баевікамі прыпісвалася таксама іншым разведвальным ведамствам Пакістана<ref>{{Кніга|аўтар = Camp, Dick.|загаловак = Boots on the Ground: The Fight to Liberate Afghanistan from Al-Qaeda and the Taliban, 2001–2002|выдавецтва = Zenith|год = 2011|старонкі = 38|isbn = 978-0760341117}}</ref>. Паводле шэрагу паведамленняў, разведка краіны, а таксама ўзброеныя сілы Пакістана спрыяюць таемнаму пераходу Лініі кантролю добраахвотнікамі<ref>{{артыкул|аўтар=Ashley J. Tellis.|загаловак=Bad Company – Lashkar-e-Tayyiba and the Growing Ambition of Islamist Militancy in Pakistan|спасылка=http://www.internationalrelations.house.gov/111/tel031110.pdf|выданне=Carnegie Endowment for International Peace|год=2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516081400/http://www.internationalrelations.house.gov/111/tel031110.pdf|archive-date=16 мая 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120516081400/http://www.internationalrelations.house.gov/111/tel031110.pdf|archivedate=16 мая 2012}}</ref>. == Правы чалавека == === Індыя === Абвінавачванні ў парушэнні правоў чалавека ў дачыненні насельніцтва індыйскай часткі Кашміра высоўваліся ў адрас як узброеных баевікоў, так і ў адрас узброеных сілаў Індыі. Паводле звестак праваабарончай арганізацыі Human Rights Watch, пачынаючы з 1989 года ў кантраляванай Індыяй частцы Кашміра было забіта ад 50 тыс. да амаль 100 тыс. прадстаўнікоў мясцовага насельніцтва<ref>{{артыкул|загаловак=India: Impunity Fuels Conflict in Jammu and Kashmir|спасылка=http://www.hrw.org/news/2006/09/11/india-impunity-fuels-conflict-jammu-and-kashmir|выданне=Human Rights Watch|год=2006}}</ref>. Некаторыя іншыя праваабарончыя арганізацыі прадстаўляюць сведчанні аб забойстве некалькіх соцень жыхароў індыйскай часткі Кашміра прадстаўнікамі індыйскіх узброеных сілаў падчас дэманстрацый, пазбаўлення волі або нявыбарчага прымянення сілы<ref>{{артыкул|загаловак=Continuing repression in Kashmir — Abuses Rise as International Pressure on India Eases|спасылка=http://www.hrw.org/sites/default/files/reports/INDIA948.PDF|выданне=Human Rights Watch}}</ref><ref name=dakument>{{артыкул|загаловак=Document — India: torture continues in Jammu and Kashmir|спасылка=http://www.amnesty.org/en/library/asset/ASA20/033/1995/en/ba90f2fe-eb2d-11dd-92ac-295bdf97101f/asa200331995en.html|выданне=Amnesty International}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Amnesty International.|загаловак=Amnesty International Report 1996 — India|спасылка=http://www.refworld.org/cgi-bin/texis/vtx/rwmain?page=country&category=&publisher=AMNESTY&type=&coi=IND&rid=&docid=3ae6a9f20&skip=0|выданне=refworld}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=The Kashmir tinderbox|спасылка=http://www.hrw.org/news/2008/08/18/kashmir-tinderbox|выданне=Human Rights Watch|год=2008}}</ref>. Урад Індыі адмаўляе шырокае выкарыстанне катаванняў і адзначае, што прэцэдэнты незаконнага выкарыстання сілы маюць адзінкавы і непастаянны характар<ref name=dakument/>. Згодна з шэрагам паведамленняў, з 1990 года ў індыйскай частцы Кашміра адбылося больш за трыста выпадкаў знікнення людзей<ref>{{артыкул|загаловак=Abuses in the Kashmir Valley|спасылка=http://www.hrw.org/reports/1999/kashmir/abus-dis.htm|выданне=Human Rights Watch}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=India: Hold Abusers in Kashmir Accountable|спасылка=http://www.hrw.org/news/2009/02/09/india-hold-abusers-kashmir-accountable|выданне=Human Rights Watch|год=2009}}</ref>. Паведамленні індыйскай нацыянальнай камісіі па правах чалавека адзначаюць знаходжанне 2730 трупаў у безыменных пахаваннях па ўсім Кашміры, якія прыпісваюцца ахвярам незаконных забойстваў і выкраданняў з боку індыйскіх сілавых ведамстваў<ref>{{артыкул|загаловак=India must investigate unidentified graves|спасылка=http://www.amnesty.org.au/news/comments/11808/|выданне=Amnesty International|год=2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080830095509/http://www.amnesty.org.au/news/comments/11808/|archive-date=30 жніўня 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080830095509/http://www.amnesty.org.au/news/comments/11808/|archivedate=30 жніўня 2008}}</ref><ref name=thousands>{{артыкул|загаловак=Thousands lost in Kashmir mass graves|спасылка=http://www.amnesty.org/en/appeals-for-action/thousands-lost-kashmir-mass-graves|выданне=Amnesty International|год=2008}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Cathy Scott-Clark.|загаловак=The mass graves of Kashmir|спасылка=http://www.theguardian.com/world/2012/jul/09/mass-graves-of-kashmir|выданне=The Guardian|год=2012}}</ref>. У бок іншых сілавых ведамстваў таксама гучалі абвінавачванні з боку індыйскіх праваабарончых арганізацый у выкарыстанні прымусовай працы мясцовага насельніцтва<ref>{{артыкул|аўтар=Arif Shafi Wani.|загаловак=Army challenges SHRC jurisdiction|спасылка=http://greaterkashmir.com/news/2012/Oct/16/army-challenges-shrc-jurisdiction-81.asp|выданне=Greater Kashmir|год=2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131003045712/http://greaterkashmir.com/news/2012/Oct/16/army-challenges-shrc-jurisdiction-81.asp|archive-date=3 кастрычніка 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131003045712/http://greaterkashmir.com/news/2012/Oct/16/army-challenges-shrc-jurisdiction-81.asp|archivedate=3 кастрычніка 2013}}</ref>. Некаторыя праваабарончыя арганізацыі падкрэсліваюць неабходнасць скасавання Закона аб грамадскай бяспецы, які дазваляе затрыманне да двух гадоў без высоўвання абвінавачання<ref>{{артыкул|загаловак=India: Repeal the Armed Forces Special Powers Act|спасылка=http://www.hrw.org/en/news/2007/11/19/india-repeal-armed-forces-special-powers-act|выданне=Human Rights Watch|год=2007}}</ref><ref name="hrw.org">{{артыкул|загаловак=Undermining the Judiciary|спасылка=http://www.hrw.org/reports/1999/kashmir/judiciary.htm|выданне=Human Rights Watch}}</ref>. У 1958 годзе ўрадам Індыі быў прыняты Акт аб спецыяльных паўнамоцтвах узброеных сілаў, згодна з якім было затрымана каля 20 тыс. жыхароў Кашміра, гэты заканадаўчы дакумент таксама падвяргаецца рэзкай крытыцы з боку праваабарончых арганізацый<ref name="hrw.org"/><ref>{{артыкул|загаловак=Abuses in the Kashmir Valley|спасылка=http://www.hrw.org/reports/1999/kashmir/abuses.htm|выданне=Human Rights Watch}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Amnesty International criticises 'tough' Kashmir law|спасылка=http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-12802359|выданне=BBC News|год=2011}}</ref>. 22 кастрычніка 1993 года атрад індыйскага войска адкрыў агонь па працэсіі ў мястэчку Біджбехара (захад штата Джаму і Кашмір), у выніку чаго загінула 40 чалавек, 150 было паранена. У расследаванні інцыдэнту ўдзельнічаў урад штата; было ўстаноўлена, што адкрыццё страляніны было неабгрунтаваным. Даклад Індыйскага цэнтральнага бюро па расследаваннях змяшчае звесткі аб забойстве індыйскімі вайскоўцамі сямі мірных жыхароў Кашміра ў 2000 годзе<ref>{{артыкул|загаловак=Pathribal encounter 'cold blooded murder', CBI tells SC|спасылка=http://archive.indianexpress.com/news/pathribal-encounter-cold-blooded-murder-cbi-tells-sc/925659/|выданне=The Indian Express|год=2012}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Pathribal encounter is cold-blooded murder, CBI tells court|спасылка=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/article3013556.ece|выданне=The Hindu|год=2012}}</ref>. Агульная пазіцыя індыйскага ваеннага кіраўніцтва складаецца ў тым, што каля 97 % выпадкаў неправамернага выкарыстання сілы з’яўляюцца сфальсіфікаванымі або ненейтральна трактаванымі<ref>{{артыкул|аўтар=Sarwar Kashani.|загаловак=Why Kashmiris want the hated AFSPA to go|спасылка=http://www.dnaindia.com/india/report-why-kashmiris-want-the-hated-afspa-to-go-1615040|выданне=DNA India|месца=Srinagar|год=2011}}</ref>. У сваю чаргу, у 2006 годзе [[Кангрэс ЗША]] прыняў рэзалюцыю, дзе адзначаўся факт чыстак з боку ісламісцкіх груповак у індыйскім Кашміры, якія праніклі ў рэгіён у 1989 годзе і пачалі кампанію выцяснення індуісцкага насельніцтва, у выніку якой прыкладна 400 тыс. жыхароў індыйскай часткі Кашміра індуісцкага веравызнання былі забітыя або змушаныя пакінуць рэгіён. Іншыя інфармацыйныя рэсурсы паведамляюць пра падрыхтоўку ісламісцкіх арганізацый Кашміра Міжведамаснай разведкай Пакістана, пасля чаго гэтыя ўзброеныя групоўкі прыступалі да прымусовага выцяснення жыхароў Джаму і Кашміра індуісцкага вызнання<ref>{{артыкул|загаловак=23 years on, Kashmiri Pandits remain refugees in their own nation|спасылка=http://www.rediff.com/news/column/kashmiri-pandits-remain-refugees-in-their-own-nation/20120119.htm|выданне=rediff.com|год=2012}}</ref>. Індыйскі ўрад прадпрымае высілкі па вяртанні прымусова выселеных індуістаў Джаму і Кашміра, акрамя таго, паводле аднаго з лідараў кашмірскіх сепаратыстаў Індыі, індуісты Кашміра з’яўляюцца аднымі з іх суайчыннікаў, абароне якіх будуць спрыяць і сепаратысты. Тым не менш, большая частка вымушаных перасяленцаў застаецца пражываць у Джаму і не лічаць мажлівым вяртанне ў ранейшыя месцы пражывання пры ўмовах, што сепаратысты будуць заставацца ў рэгіёне<ref>{{артыкул|загаловак=Paradise Lost — the Kashmiri Pandits|спасылка=http://www.bbc.co.uk/worldservice/specials/1246_land/page9.shtml|выданне=BBC News}}</ref>. Звесткі [[ЦРУ]] паведамляюць прынамсі пра 506 тыс. уцекачоў з індыйскага Кашміра, з якіх прыблізна палова з’яўляюцца індуістамі<ref>{{артыкул|загаловак=India|спасылка=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|выданне=The World Factbook|выдавецтва=Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне ЗША|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|archive-date=11 чэрвеня 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|archivedate=11 чэрвеня 2008}}</ref>. Камісія Аб’яднаных Нацый па правах чалавека паведамляе пра прыкладна 1,5 млн уцекачоў, якія аселі ў пакістанскай частцы Кашміра пасля спецаперацый індыйскіх вайскоўцаў супраць тэрарыстаў у Кашміры<ref name=refworld2/>. Даклад Упраўлення Вярхоўнага камісара ААН па справах уцекачоў за 2008 год паведамляе толькі аб частковым узроўні выканання грамадзянскіх свабод у індыйскай частцы Кашміра<ref name=thousands/>. 24 верасня 2013 года тагачасны вярхоўны галоўнакамандуючы індыйскімі ўзброенымі сіламі Віджай Кумар Сінгх заявіў пра фінансаванне армейскімі структурамі палітыкаў Кашміра з мэтай падтрымання правапарадку ў Джаму і Кашміры, практыка чаго цягнулася ажно з самага падзелу Брытанскай Індыі. Таксама Сінгх адзначыў, што індыйскія спецслужбы практыкавалі [[хабар]]ніцтва для зрынання палітычных партый, якія планавалі скасаванне акту аб спецыяльных паўнамоцтвах узброеных сілаў у 2010 годзе<ref>{{артыкул|загаловак=Paying ministers nothing new in J&K, former Army chief Gen VK Singh says|спасылка=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Paying-ministers-nothing-new-in-JK-former-Army-chief-Gen-VK-Singh-says/articleshow/22954107.cms?referral=PM|выданне=The Times of India|год=2013}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Muddasir Ali.|загаловак=JK ministers on Army payroll: Gen Singh|спасылка=http://www.greaterkashmir.com/news/2013/Sep/25/jk-ministers-on-army-payroll-gen-singh-20.asp|выданне=Greater Kashmir|год=2013}}</ref>. === Пакістан === У адрас кіраўніцтва Пакістана высоўваюцца прэтэнзіі ў існаванні дыскрымінацыі на рэлігійным грунце і прыцісканні свабоды слова і антыўрадавых акцый пратэсту, якія адбываюцца ў кантраляванай Пакістанам частцы Кашміра<ref name=refworld2/>. У 2006 годзе праваабарончай арганізацыяй Human Rights Watch былі высунутыя абвінавачанні ў незаконных катаваннях журналістаў і палітычных актывістаў у Азад Кашміры з боку Міжведамаснай разведкі краіны і яе узброеных сілаў<ref>{{артыкул|загаловак=With Friends Like These...|спасылка=https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/pakistan0906webwcover_0.pdf|выданне=Human Rights Watch|старонкі=51}}</ref>. Акрамя агульных палітычных свабод, урад Пакістана крытыкуецца за недастатковае прадстаўніцтва Кашміра ў палітычным жыцці дзяржавы<ref>{{артыкул|аўтар=Seema Sirohi.|загаловак=EU Report Rattles Pakistan|спасылка=http://www.outlookindia.com/article/EU-Report-Rattles-Pakistan/233329|выданне=Outlook}}</ref>. Паводле інфармацыі Камісіі па правах чалавека Пакістана, Міжведамасная разведка краіны здзяйсняе адвольныя арышты, фізічныя пакаранні, забойствы і інфармацыйнае сачэнне ў кантраляванай Пакістанам частцы Кашміра<ref name=refworld2/>. Даныя Упраўлення Вярхоўнага камісара ААН па справах уцекачоў вызначаюць узровень выканання грамадзянскіх свабод у пакістанскай частцы Кашміра як несвабодны<ref name=refworld2/>. Са снежня 1993 года ў пакістанскіх рэгіёнах Кашміра распаўсюджанае дзеянне закона аб [[блюзнерства|блюзнерстве]], у рамках якога прадугледжанае таксама смяротнае пакаранне. Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН адзначае таксама значнае абмежаванне правоў жанчын у пакістанскім Кашміры, якое праяўляецца ў абмежаваннях на атрыманне адукацыі і выбары шлюбнага партнёра, якія існуюць таксама ў іншых правінцыях Пакістана, аднак адзначаецца, што г.зв. ганаровыя забойствы і згвалтаванні ў рэгіёне адбываюцца радзей, ніж у іншых рэгіёнах краіны<ref name=refworld2/>. У снежні 2009 года ў горадзе Музафарабад адбыліся пікеты, адной з мэт якіх было, у прыватнасці, асуджэнне нібыта фальсіфікацыі вынікаў мясцовых выбараў. Урад Пакістана адмаўляе ў наданні статусу пятай [[адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Пакістана|правінцыі]] рэгіёна Гілгіт-Балтыстан (складае цэнтр і поўнач кантраляванай Пакістанам часткі Кашміра), спасылаючыся на рэзалюцыю ААН ад 1948 года, нягледзячы на фактычны кантроль Пакістана над гэтай тэрыторыяй<ref name=pytanjnie>{{артыкул|аўтар=Pallavi Singh|загаловак=Gilgit-Baltistan: A question of autonomy|спасылка=http://archive.indianexpress.com/news/gilgitbaltistan-a-question-of-autonomy/519428/1|выданне=The Indian Express|год=2010}}</ref><ref name=reuters>{{артыкул|аўтар=Manzar Shigri.|загаловак=Pakistan's disputed Northern Areas go to polls|спасылка=http://www.reuters.com/article/2009/11/12/us-pakistan-election-idUSTRE5AB1ZE20091112|выданне=Reuters|год=2009}}</ref>. Паводле інфармацыі Міжнароднай крызіснай групы, насельніцтва рэгіёна незадаволена нежаданнем планаў цэнтральнага ўрада Пакістана аб перадачы рэгіянальных паўнамоцтваў мясцовым выбарным прадстаўнікам, а ў самім рэгіёне набіраюць папулярнасць рух за незалежнасць рэгіёна і экстрэмісцкія групоўкі, да чаго дадаліся парушэнні палітычных правоў тубыльцаў. Рад членаў [[Еўрапарламент]]а выказваюць занепакоенасць з прычыны парушэння правоў чалавека ў Гілгіт-Балтыстане і заклікаюць улады Пакістана ўстанавіць дэмакратычныя інстытуты ў рэгіёне<ref>{{артыкул|загаловак=Link aid to Pak with effort in checking terror: Europe parliament|спасылка=http://archive.indianexpress.com/news/link-aid-to-pak-with-effort-in-checking-terr/556767/|выданне=The Indian Express|месца=London|год=2009}}</ref>. Разам з тым, ужо ў 2009 годзе ўрад Пакістана рэалізаваў пакет захадаў па аўтанамізацыі Гілгіт-Балтыстана, у выніку якіх Гілгіт-Балтыстан фактычна атрымаў статус, роўны з іншымі правінцыямі краіны (аднак без [[канстытуцыя|канстытуцыйнага]] замацавання дадзеных паправак)<ref name=pytanjnie/><ref name=autanomija>{{артыкул|загаловак=Gilgit-Baltistan autonomy|спасылка=http://www.dawn.com/news/843990/gilgit-baltistan-autonomy|выданне=Dawn|год=2009}}</ref>. Рэформы прадугледжваюць перадачу мясцовых паўнамоцтваў ад цэнтральнага ўрада Пакістана да выбарнага заканадаўчага сходу, узначальванага галоўным міністрам<ref name=pytanjnie/><ref name=autanomija/>. Аўтанамізацыя Гілгіт-Балтыстана крытыкуецца як нібыта механізм хавання фактычнай улады Пакістана над гэтай тэрыторыяй, таксама палітычная лібералізацыя ў рэгіёне бачыцца крытыкамі як падрыў легітымацыі пакістанскага кіравання ў рэгіёне<ref name=reuters/><ref>{{артыкул|аўтар=Aziz Ali Dad.|загаловак=Discontents in Gilgit-Baltistan|спасылка=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2010%5C01%5C21%5Cstory_21-1-2010_pg3_3|выданне=Daily Times|год=2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002113958/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2010%5C01%5C21%5Cstory_21-1-2010_pg3_3|archive-date=2 кастрычніка 2013}}</ref>. Некаторыя актывісты, якія выступаюць супраць уключэння Кашміра ў склад Пакістана, таксама разглядаюць аўтанамізацыю рэгіёна з негатыўнага боку, праз што падчас выбараў у заканадаўчы сход рэгіёна была арганізавана дэманстрацыя, у якой прынялі ўдзел трыста актывістаў<ref name=reuters/>. == Картаграфія == [[Выява:Un-kashmir-jammu.png|thumb|right|250пкс|Кашмірскі рэгіён паводле картаграфічнага выдання ААН.]] Аналагічна з іншымі спрэчнымі тэрыторыямі, [[картаграфія|картаграфічная]] прыналежнасць усяго Кашміра залежыць ад публікацыі картаў у адной з краін, якая з’яўляецца ўдзельніцай тэрытарыяльнае спрэчкі. З 1961 года ў Індыі прынятыя папраўкі ў закон аб крымінальным праве, якія зрабілі незаконным выключэнне з абрысаў Індыі ўсёй тэрыторыі Кашміра або яго часткі на мясцовых картах або публікацыю картаграфічнай прадукцыі, адрознай ад публікацый дзяржаўнага картаграфічнага ведамства Індыі, Агляду Індыі. Пакістанскае заканадаўства прадугледжвае пакаранне за выданне картаграфічнай прадукцыі, дзе штат Джаму і Кашмір не пазначаны ў якасці спрэчнай тэрыторыі. Картаграфічныя выданні Кітая, як правіла, у якасці тэрыторый КНР пазначаюць тэрыторыі Шаксгамскай даліны, а таксама Аксай-Чын. Нейтральныя краіны галоўным чынам у якасці інда-пакістанскай і інда-кітайскай дзяржаўнае мяжы ў рэгіёне выкарыстоўваюць Лінію кантролю і Лінію фактычнага кантролю, спрэчныя тэрыторыі звычайна пазначаюцца адпаведным чынам. Картаграфічныя выдавецтвы Пакістана і нейтральных краін сцвярджаюць аб выкарыстанні звестак ААН. Афіцыйныя картаграфічныя выданні ААН пазначаюць у якасці адміністрацыйна-тэрытарыльных межаў як адміністрацыйна-тэрытарыяльную мяжу Гілгіт-Балтыстана і Азад Кашміра з іншымі рэгіёнамі Пакістана, так і адміністрацыйна-тэрытарыяльную мяжу між Джаму і Кашмірам і іншымі штатамі Індыі. Шаксгамская даліна звычайна прызнаецца ў якасці тэрыторыі Кітая, у раёне ледніка Сіячэн мяжа не пазначаецца ніякім чынам увогуле. == Сучасныя праекты == На цяперашні час Індыя працягвае заяўляць аб сваім суверэнітэце на ўсёй тэрыторыі гістарычнага рэгіёна Кашмір, у той час як Пакістан разглядае гэтыя тэрыторыі як спрэчныя і настойвае на ранейшых планах аб правядзенні плебісцыту ў рэгіёне, у якасці ўласных тэрыторый Кітай разглядае Аксай-Чын і Шаксгамскую даліну. Паведамляецца, што ў неафіцыйных адносінах Пакістан гатовы абмежавацца дэмілітарызацыяй Кашміра і пераходам Кашмірскай даліны ў склад Азад Кашміра або выкананнем г.зв. Формулы Чынабу. У сваю чаргу, Формула Чынабу ставіцца пад сумнеў палітыкамі Кашміра, аднак шэраг палітыкаў, у прыватнасці, кіраўнік партыі Нацыянальная канферэнцыя Джаму і Кашміра Саджад Лун, дапускаюць падзел індыйскай часткі Кашміра паводле рэлігійнай прыкметы. Некаторыя палітолагі ўказваюць на магчымасць таго, што апошнім часам знешнепалітычная дактрына Пакістана адносна Кашміра мае памякчыцца ў сувязі з правалам у Каргільскім канфлікце і тэрактам 11 верасня 2001 года ў ЗША<ref>{{артыкул|аўтар=Peter R. Lavoy.|загаловак=Pakistan’s Kashmir Policy after the Bush Visit to South Asia Strategic Insights|год=2006|выпуск=4|нумар=5}}</ref>. Адзначаецца, што рэзалюцыі ААН па кашмірскім пытанні страцілі актуальнасць<ref>{{артыкул|аўтар=Maroof Raza.|загаловак=Kickstart Kashmir|спасылка=http://timesofindia.indiatimes.com/home/opinion/edit-page/LEADER-ARTICLEbrKickstart-Kashmir/articleshow/18797747.cms?referral=PM|выданне=The Times of India|год=2002}}</ref>. Трэці бок канфлікту настойвае на поўным суверэнітэце Кашміра як ад Індыі, так і ад Пакістана. Афіцыйныя органы ўлады Індыі сцвярджаюць пра перавагу ў кашмірскім грамадстве імкнення да знаходжання рэгіёна ў складзе Індыі. Так, паводле звестак 2002 года 61 % ад насельніцтва індыйскага Кашміра ўсведамляе сябе ў якасці грамадзян Індыі і толькі 6 % ад яго насельніцтва аддавала перавагу пакістанскай самаідэнтыфікацыі. Тым не менш, гэтая падтрымка ў асноўным зафіксавана ў Джаме і Ладакху, тады як у Кашмірскай даліне толькі 9 % ад насельніцтва лічаць лепшым вахадам знаходжанне рэгіёна ў складзе Індыі<ref>{{артыкул|загаловак=Full text of Mori survey on Kashmir 2002 |спасылка=http://www.milligazette.com/Archives/15062002/1506200229.htm|выданне=The Milli Gazette}}</ref>. Апытанні 2007 года паведамляюць аб прыхільнасці ідэі поўнай незалежнасці Кашміра сярод 87 % ад насельніцтва Кашмірскай даліны, даследаванні арганізацыі Chatham House паведамляюць аб падтрымцы ідэі суверэнітэта Кашміра сярод 43 і 44 % ад насельніцтва індыйскага і пакістанскага Кашміра адпаведна<ref>{{артыкул|загаловак=87 pct in Kashmir Valley want independence — poll|спасылка=http://www.reuters.com/article/2007/08/13/idUSDEL291796|выданне=Reuters|год=2007}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Robert W. Bradnock.|загаловак=Kashmir: Paths to Peace|спасылка=http://www.chathamhouse.org/sites/default/files/public/Research/Asia/0510pp_kashmir.pdf|выданне=King’s College London & Associate Fellow, Asia Programme, Chatham House|год=2010|старонкі=15}}</ref>. Пасля росту напружанасці ў сувязі з тэрактамі ў снежні 2001 года (гл. вышэй) з 10 чэрвеня наступнага года пачаўся адвод войскаў Індыі і Пакістана з Лініі кантролю, а перамоўны працэс быў адноўлены. 26 лістапада 2003 года кіраўніцтва абедзвюх краін дамовілася аб падтрымцы спынення агню на інда-пакістанскай мяжы (у тым ліку фактычнай, якая праходзіць у Кашміры), што стала першым двухбаковым спыненнем агню за апошнія амаль пятнаццаць гадоў. У лютым наступнага года Пакістан аказаў ціск на прапакістанскія тэрарыстычныя групоўкі ў індыйскай частцы Кашміра, былі дасягнутыя дамоўленасці пра ўзнаўленне транспартнага руху між пакістанскай і індыйскай часткамі Кашміра, а таксама аб эканамічным супрацоўніцтве. У 2005 годзе тагачасны прэзідэнт Пакістана генерал Мушараф і шэраг іншых палітыкаў краіны паспрабавалі прыбегнуць да вырашэння кашмірскага канфлікту дзякуючы Формуле Чынабу. Праект быў удакладнены г.зв. планам Дыксана, паводле якога прадугледжвалася захаванне Ладакха і Гілгіт-Балтыстана ў складзе Індыі і Пакістана адпаведна, падзел Джаму на дзве роўназначныя часткі і правядзенне рэферэндума ў Кашмірскай даліне<ref>{{артыкул|аўтар=Gitanjali Bakshi, Sahiba Trivedi.|загаловак=The Indus Equation|спасылка=http://www.strategicforesight.com/publication_pdf/10345110617.pdf|выданне=Strategic Foresight Group}}</ref>. Аднак 5 снежня наступнага года Мушараф паведаміў, што Пакістан цалкам адмовіцца ад уласных прэтэнзій у выпадку, калі Індыя прыме шэраг мірных прапановаў прэзідэнта, у тым ліку паэтапны вывад войскаў з рэгіёна, стварэнне мясцовага самакіравання, захаванне статус-кво ў адносінах межаў Кашміра і стварэнне агульнага нагляднага органа над рэгіёнам з удзелам прадстаўнікоў Пакістана, Індыі і Кашміра<ref>{{артыкул|загаловак=Musharraf pushes Kashmir proposal|спасылка=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6208660.stm|выданне=BBC News|год=2006}}</ref>. Таксама прэзідэнт краіны заявіў пра гатоўнасць адмовіцца ад ранейшых рэзалюцый ААН адносна Кашміра, але падобныя праекты не былі прынятыя кіраўніцтвам Індыі. У кастрычніку 2008 года падчас уласнага інтэрв’ю прэзідэнт ЗША Барак Абама выказаў намер прадпрыняць захады па вырашэнні праблемы Кашміра, у прыватнасці, Абама запрапанаваў удзел былога прэзідэнта краіны [[Біл Клінтан|Біла Клінтана]] ў якасці спецыяльнага пасярэдніка<ref>{{артыкул|аўтар=Joe Klein.|загаловак=Інтэрвію Б. Абамы выданню Time|спасылка=http://swampland.time.com/2008/10/23/the_full_obama_interview/|год=2008}}</ref>. Пазней у якасці спецыяльнага пасланніка ў Пакістане і Афганістане Абамай быў прызначаны былы пасол ЗША ў ААН [[Рычард Холбрук]], што было пазітыўна ўспрынята прэзідэнтам Пакістана Асіфам Алі Зардары, але негатыўна ацэнена Індыяй<ref>{{артыкул|аўтар=Asif Ali Zardari.|загаловак=Partnership With Pakistan|спасылка=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/01/27/AR2009012702675.html|выданне=The Washington Post|год=2009}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=India warns Obama over Kashmir|спасылка=http://www.ft.com/cms/s/a545f3b0-f1f9-11dd-9678-0000779fd2ac,Authorised=false.html?nclick_check=1&_i_location=http%3A%2F%2Fwww.ft.com%2Fcms%2Fs%2F0%2Fa545f3b0-f1f9-11dd-9678-0000779fd2ac.html%3Fnclick_check%3D1%26siteedition%3Duk&siteedition=uk&_i_referer=#axzz3ADADRfzp|выданне=Financial Times|год=2009}}</ref>. Праз некаторы час Кашмір быў выключаны з мандату Холбрука<ref>{{артыкул|аўтар=Bobby Ghosh.|загаловак=Will Kashmir Be an Obama Foreign Policy Focus?|спасылка=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1874627,00.html|выданне=Time|год=2009}}</ref>. Як адзначыла выданне The Washington Post, гэты крок мог стаць дыпламатычнай саступкай у бок Індыі, што дэманструе пацяпленне між Індыяй і ЗША<ref>{{артыкул|загаловак=Kashmir taken out of Holbrooke’s brief, says report|спасылка=http://www.dawn.com/news/341239/kashmir-taken-out-of-holbrooke-s-brief-says-report|выданне=Dawn|год=2009}}</ref>. У ліпені 2009 года памочнік дзяржаўнага сакратара ЗША Роберт О. Блэйк заявіў, што ЗША не маюць планаў прызначэння спецыяльнага пасланца па кашмірскім канфлікце, назваўшы яго пытаннем, якое вымагае двухбаковых кантактаў між Індыяй і Пакістанам. == Пратэсты == У 2008 годзе індыйскую частку Кашміра ахапіла новая хваля дэманстрацый, выкліканая планамі ўрада штата Джаму і Кашмір перадаць пад ведамства кампаніі, якая займаецца эксплуатацыяй індуісцкага пячорнага рэлігійнага комплексу ў Амарнатху, тэрыторыі ў пераважна мусульманскай Кашмірскай даліне<ref>{{артыкул|загаловак=Kashmir — missed chances for peace|спасылка=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7576393.stm|выданне=BBC News|год=2008}}</ref>. Тэрыторыю, якая заняла б плошчу ў 0,40 км², меркавалася выкарыстаць пад патрэбы размяшчэння індуісцкіх паломнікаў, якія штогадова наведваюць шанаваныя ў індуізме амарнацкія пячоры. У выніку прыціскання пратэстаў было забіта прынамсі сорак меркавана няўзброеных і затрымана каля трох соцень іншых пратэстоўцаў<ref>{{артыкул|загаловак=After Uprising, 300 Protestors Arrested in Indian Kashmir|спасылка=http://newsblaze.com/story/20080906092021kash.nb/topstory.html|выданне=News Blase|год=2008}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Non-violent protest in Kashmir|спасылка=http://www.bbc.co.uk/worldservice/news/2008/10/081016_kashmir_arney_dm.shtml|выданне=[[Сусьветная служба Бі-Бі-Сі|BBC Radio World Service]]|год=2008}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Top Kashmir separatists detained|спасылка=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7600982.stm|выданне=BBC News|год=2008}}</ref>. Адзін з лідараў кашмірскіх сепаратыстаў у Індыі Мірваіз Умар Фарук адзначыў, што выкарыстанне жорсткіх захадаў індыйскім урадам пры разгоне маніфестацыі магло прывесці да ўсплёску гвалту ў рэгіёне<ref>{{артыкул|загаловак=Mirwaiz warns of violent upsurge|спасылка=http://www.dawn.com/news/320271/mirwaiz-warns-of-violent-upsurge|выданне=Dawn|месца=Srinagar|год=2008}}</ref>. Занепакоенасць вынікамі разгону мітынгу выказала Арганізацыя Аб’яднаных Нацый, якая заклікала распачаць расследаванне супраць вайсковага боку канфлікту<ref>{{Cite web| url = http://www.unhchr.ch/huricane/huricane.nsf/view01/1058F3E39F77ACE5C12574B2004E5CE3?opendocument| work = Афіцыйны партал Арганізацыі Аб’яднаных Нацый| publisher = Арганізацыя Аб’яднаных Нацый| date = 12 жніўня 2014| language = en| title = United Nations. Press Release. OHCHR calls for restraint in Indian-administered Kashmir| access-date = 23 чэрвеня 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20130502022213/http://www.unhchr.ch/huricane/huricane.nsf/view01/1058F3E39F77ACE5C12574B2004E5CE3?opendocument| archive-date = 2 мая 2013}}</ref>. Як лічыцца, да адкрыцця агню прывяло кіданне камянёў у паліцыянтаў з боку пратэстоўцаў<ref>{{артыкул|загаловак=Separatists behind stone-pelting incidents: Police|спасылка=http://www.tribuneindia.com/2009/20090311/j&k.htm#1|выданне=The Tribune|месца=Srinagar|год=2010}}</ref><ref name=ghosh>{{артыкул|аўтар=Avijit Ghosh.|загаловак=In Kashmir, there's azadi in air|спасылка=http://timesofindia.indiatimes.com/In_Kashmir_theres_azadi_in_the_air/articleshow/3372070.cms|выданне=The Times of India|год=2008}}</ref><ref name=thottam>{{артыкул|аўтар=Jyoti Thottam.|загаловак=Valley of Tears|спасылка=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1838586,00.html|выданне=Time|год=2008|archive-date=24 студзеня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170124194816/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1838586,00.html}}</ref>. Пасля пратэстаў 2008 года ў Джаму і Кашміры сепаратысцкі рух у штаце атрымаў новы этап развіцця<ref name=ghosh/><ref name=thottam/>. У маі і чэрвені 2009 года ў мястэчку Шупіян (паўднёвы захад штата) адбылося згвалтаванне і забойства дзвюх мясцовых жанчын, што прыпісвалася паліцыі і выклікала новую пратэстную хвалю з антыіндыйскімі палітычнымі патрабаваннямі. На той момант не назіралася адзінства сярод мясцовых сепаратысцкіх груповак. У 2010 годзе ў Кашмірскай даліне пачаўся новы этап выступленняў, на чале якіх сталі Сіед Алі Шах Гілані і Мірваіз Умар Фарук — лідары Надпартыйнай канферэнцыі за свабоду, адной з сепаратысцкіх арганізацый у Джаму і Кашміры. Адным з галоўных патрабаванняў выступленняў стала дэмілітарызацыя штата і незадаволенасць меркаванымі парушэннямі правоў чалавека з боку індыйскіх узброеных сілаў. Пратэстоўцы, якія агучвалі сепаратысцкія лозунгі, парушылі [[каменданцкая гадзіна|каменданцкую гадзіну]] ў штаце, пасля чаго пачалі закідваць сілы бяспекі камянямі і падпальваць урадавыя машыны і будынкі<ref>{{артыкул|аўтар=Jim Yardley, Hari Kumar.|загаловак=Buildings Are Set Ablaze During Protests in Kashmir|спасылка=http://www.nytimes.com/2010/09/12/world/asia/12kashmir.html?_r=0|выданне=The New York Times|год=2010}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Lidya Polgreen.|загаловак=Kashmiris Storm the Street, Defying Curfew|спасылка=http://www.nytimes.com/2010/08/05/world/asia/05kashmir.html|выданне=The New York Times|год=2010}}</ref>. Паліцыя штата і індыйскія ваенізаваныя групоўкі адкрылі агонь па дэманстрантах, у выніку чаго паводле некаторых звестак загінула 112 чалавек. У верасні 2010 года ўрад Індыі абвясціў аб прыняцці пакету мераў, закліканых на зняцце напружанасці, пасля чаго пратэстная хваля пайшла на спад<ref>{{артыкул|загаловак=India to free protesters in Kashmir peace move|спасылка=http://in.reuters.com/article/2010/09/29/idINIndia-51833120100929|выданне=Reuters|год=2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728084829/http://in.reuters.com/article/2010/09/29/idINIndia-51833120100929|archive-date=28 ліпеня 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140728084829/http://in.reuters.com/article/2010/09/29/idINIndia-51833120100929|archivedate=28 ліпеня 2014}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар = Alastair Lamb.|загаловак = Kashmir: A Disputed Legacy 1846–1990|месца = Hertingfordbury, Herts|выдавецтва = Roxford Books|год = 1991}} * {{артыкул|аўтар=Alexander Evans.|загаловак=Why Peace Won't Come to Kashmir|выданне=Current History|год=2001|выпуск=100|нумар=645}} * {{Кніга|аўтар = Andrew Whitehead.|загаловак = A Mission in Kashmir|выдавецтва = Penguin India|год = 2007}} * {{Кніга|аўтар = Drew, Federic.|загаловак = The Northern Barrier of India: a popular account of the Jammoo and Kashmir Territories with Illustrations|выданне = 1st edition|месца = Edward Stanford, London|выдавецтва = Light & Life Publishers|год = 1971}} * {{Кніга|аўтар = Ijaz Hussain.|загаловак = Kashmir Dispute: An International Law Perspective|выдавецтва = National Institute of Pakistan Studies|год = 1998}} * {{Кніга|аўтар = Jaspreet Singh.|загаловак = Seventeen Tomatoes – an unprecedented look inside the world of an army camp in Kashmir|месца = Montreal|выдавецтва = Vehicle Press|год = 2004}} * {{Кніга|аўтар = Manoj Joshi.|загаловак = The Lost Rebellion|месца = New Delhi|выдавецтва = Penguin India|год = 1999}} * {{Кніга|аўтар = Muhammad Ayub.|загаловак = An Army; Its Role & Rule (A History of the Pakistan Army from Independence to Kargil 1947–1999)|месца = Pittsburgh|выдавецтва = Rosedog Books|год = 2005|isbn = 0-8059-9594-3}} * {{Кніга|аўтар = Navnita Behera.|загаловак = Demystifying Kashmir|месца = Washington|выдавецтва = Brooking Institute Press|год = 2006}} * {{Кніга|аўтар = Navnita Behera.|загаловак = State, identity and violence : Jammu, Kashmir and Ladakh|месца = New Delhi|выдавецтва = Manohar|год = 2006}} * {{Кніга|аўтар = Prem Shankar Jha.|загаловак = Kashmir, 1947: rival versions of history|месца = New Delhi|выдавецтва = Oxford University Press|год = 1996}} * {{Кніга|аўтар = Robert Johnson.|загаловак = A Region in Turmoil|месца = London and New York|выдавецтва = Reaktion|год = 2005}} * {{Кніга|аўтар = Sumantra Bose.|загаловак = The challenge in Kashmir : democracy, self-determination and a just peace|месца = New Delhi|выдавецтва = Sage|год = 1997}} * {{Кніга|аўтар = Sumit Ganguly.|загаловак = The Crisis in Kashmir|месца = Washington, Cambridge|выдавецтва = Woodrow Wilson Center Press, Cambridge U.P.|год = 1997}} == Спасылкі == * {{артыкул|аўтар=Hans Köchler.|загаловак=The Kashmir Problem between Law and Realpolitik. Reflections on a Negotiated Settlement|спасылка=http://i-p-o.org/Koechler-Kashmir_Discourse-European_Parliament-April2008.htm|месца=Brussels|выдавецтва=European Parliament|год=2008}} * {{Кніга|аўтар = Matthew A. Rosenstein, Suba Chandran, Syed Rifaat Hussain, Mehraj Hajni, Howard B. Schaffer, Jabin T. Jacob, Dipankar Sengupta, Seema Sridhar.|загаловак = The Future of Kashmir|спасылка = http://acdis.illinois.edu/publications/207/publication-The-Future-of-Kashmir.html|выдавецтва = University of Illinois|год = 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20090421082744/http://acdis.illinois.edu/publications/207/publication-The-Future-of-Kashmir.html|archive-date = 21 красавіка 2009|archiveurl = https://web.archive.org/web/20090421082744/http://acdis.illinois.edu/publications/207/publication-The-Future-of-Kashmir.html|archivedate = 21 красавіка 2009}} * {{артыкул|аўтар=Яковлев А. Ю.|загаловак=Кашмир, региональная безопасность и индо-пакистанские отношения|спасылка=http://ars-administrandi.com/article/Yakovlev_2012_1.pdf|выданне=Ars Afminstrandi|archive-url=https://web.archive.org/web/20140825183455/http://ars-administrandi.com/article/Yakovlev_2012_1.pdf|archive-date=25 жніўня 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140825183455/http://ars-administrandi.com/article/Yakovlev_2012_1.pdf|archivedate=25 жніўня 2014}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Войны Індыі]] [[Катэгорыя:Войны Пакістана]] [[Катэгорыя:Кашмір]] 1hqxwypidtjz0u0zagusoj3i3cyw67q Аляксандр Дзмітрыевіч Валогін 0 554551 5133971 5132630 2026-04-30T10:33:57Z M.L.Bot 261 афармленне, стыль, арфаграфія 5133971 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |імя = Аляксандр Дзмітрыевіч Валогін |арыгінал імя = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |выява = |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|СССР|армія}} |гады службы = [[1942]]—[[1943]] |званне = {{СССР, Малодшы сяржант}} |род войскаў = [[стралковыя войскі]] |часць = 118-ы гвардзейскі тралковы полк 37-й гвардзейскай стралковай дывізіі |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды = {{{!}} {{!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}} {{{!}} {{!}} {{Ордэн Леніна}} {{!}}} |сувязі = |у адстаўцы = }} '''Аляксандр Дзмітрыевіч Валогін''' ([[8 кастрычніка]] [[1924]], в. Пячэрскае, Сызранскі раён, [[Самарская вобласць]] — [[17 кастрычніка]] [[1943]], [[Лоеўскі раён]], [[Гомельская вобласць]]) — савецкі вайсковец, кулямётчык 118-га гвардзейскага стралковага палка 37-й гвардзейскай стралковай дывізіі 65-й арміі [[Цэнтральны фронт|Цэнтральнага фронту]], гвардыі [[малодшы сяржант]]<ref name="warheroes">{{warheroes|id=5480}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся [[8 кастрычніка]] [[1924]] года ў сяле Пячэрскае цяпер Сызранскага раёна [[Самарская вобласць|Самарскай вобласці]] ў сям’і [[Сялянства|селяніна]]<ref name="warheroes"/>. Пасля заканчэння сярэдняй школы працаваў вучнем токара на Першамайскім асфальтавым заводзе<ref name="warheroes"/>. У 1942 годзе быў прызваны ў [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоную Армію]]<ref name="warheroes"/>. Упершыню ўдзельнічаў у баях падчас контрнаступлення савецкай арміі на [[Курская бітва|Курскай дузе]]<ref name="warheroes"/>. У пачатку жніўня 1943 года ў баях за [[Дзмітроўск|Дзмітроўск-Арлоўскі]] стральбой з кулямёта Валогін падавіў контратаку ўзвода [[Вермахт|гітлераўцаў]]<ref name="warheroes"/>. Нягледзячы на раненне асколкам бомбы, міны, малодшы сяржант Валогін заставаўся ў баявым страі на працягу некалькіх дзён, пакуль ішлі баі за Дзмітроўск-Арлоўскі<ref name="warheroes"/>. Кулямётны разлік Валогіна знішчыў некалькі дзясяткаў салдат і афіцэраў праціўніка<ref name="warheroes"/>. [[Кулямёт]]чык Валогін прымаў удзел у фарсіраванні рэк [[Дзясна]], [[Сноў]], [[Сож]], прыкрываючы наступ савецкіх войск кулямётным агнём<ref name="warheroes"/>. Некалькі дзён ішлі баі ў міжрэччы Сожа і [[Дняпро|Дняпра]]<ref name="warheroes"/>. 17 кастрычніка 1943 года каля вёскі [[Рудня Каменева]] гітлераўцы накіравалі супраць дэсантнікаў, танкі і свежыя падмацаванні<ref name="warheroes"/>. Байцы адбіваліся, калі побач з кулямётчыкам Валогіным разарваўся снарад, асколкамі якога ён быў смяротна [[Рана|паранены]]<ref name="warheroes"/>. Указам Прэзідыума [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] ад 15 студзеня 1944 года гвардыі малодшаму сяржанту Аляксандру Дзмітрыевічу Валогіну было прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]<blockquote class="">За ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі, паспяховае [[Бітва за Дняпро|фарсіраванне Дняпра]] і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства<ref name="warheroes"/><ref>[http://sun.tsu.ru/mminfo/2020/000462771/1944/1944_004.pdf Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года] // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.</ref></blockquote> Пахаваны ў брацкай магіле ў вёсцы [[Церуха]] [[Гомельскі раён|Гомельскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]<ref name="warheroes"/>. == Узнагароды і званні == Узнагароджаны [[Ордэн Леніна|ордэнам Леніна]]<ref name="warheroes" />. == Памяць == * У горадзе [[Акцябрск (Самарская вобласць)|Акцябрск]] Самарскай вобласці імем А . Д. Валогіна названыя вуліца і сярэдняя школа<ref name="warheroes" />. На доме, дзе ён жыў, устаноўлена мемарыяльная дошка, а побач са школай-інтэрнатам — [[помнік]]<ref name="warheroes" />. * Імя Аляксандра Валогіна нададзена вуліцам ў [[Полацк]]у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] і [[Церуха|Церусе]] [[Гомельскі раён|Гомельскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]<ref>{{Cite web|url=https://sozhnews.by/news/obshchestvo/sokhranyaya-pamyat-o-geroe-pulemetchik-aleksandr-vologin/|title=Сохраняя память о герое: пулеметчик Александр Вологин|website=Гомельская районная газета «Маяк»}}</ref>. * Мемарыяльная дошка Валогіну ўстаноўлена Расійскім ваенна-гістарычным таварыствам на будынку школы № 5 горада Акцябрска, дзе ён вучыўся. * Загадам Міністра абароны СССР А. Д. Валогін навечна залічаны ў спісы асабовага складу вайсковай часткі<ref name="warheroes" />. * Імя Валогіна прысвоена студэнцкаму атраду «Актыў» з [[Церуха|Церухі]] ([[Гомельскі раён]]). * Аляксандру Валогіну ў [[Церуха|Церусе]] [[Гомельскі раён|Гомельскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]] адкрыта мемарыяльная дошка (09.05.2019)<ref>{{Cite web|url=https://tvrgomel.by/news/memorialnyy-znak/|title=Мемориальный знак герою войны открыли в Терюхе|website=Телерадиокомпания «Гомель»}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга:Героі Савецкага Саюза|1}} * ''Зайцев А. Д.'', ''Рощин И. И.'', ''Соловьёв В. Н.'' Зачислены навечно. — кн. 1. — М.: Политиздат, 1990. * Подвиг во имя Родины. — Книга 1 — Куйбышев, 1965. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Валогін Аляксандр Дзмітрыевіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Самарскай вобласці]] jccboiid5oqyckvdc99lrgnklkrkwm8 Сербская Праваслаўная царква 0 562055 5133767 3152909 2026-04-29T22:54:33Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Сербская праваслаўная царква]] 5133767 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сербская праваслаўная царква]] 0jbsalintvkheksjp1lydynv0m1n584 Алімпія Гродна 0 563430 5133911 5080285 2026-04-30T08:34:38Z Slavazai1973 60865 5133911 wikitext text/x-wiki {{Баскетбольны клуб |назва = Алімпія |арыгінальная назва = |лагатып = |канферэнцыя = |дывізіён = |год заснавання = |арэна = |горад = [[Гродна]] |колеры клуба = |спонсар = |прэзідэнт = |менеджар = |трэнер = [[Віталь Анатолевіч Маклакоў|Віталь Маклакоў]] |уладальнікі = |дліга = |тытулы = |канферэнцыі = |дывізіёны = |нумары = | д_майка =FF0000 | д_выява_майка =_whitesides | д_трусы =FF0000 | д_выява_трусы = | г_майка = FFFFFF | г_выява_майка =_redsides_2 | г_трусы =FFFFFF | г_выява_трусы =_sides_on_white |сайт = https://team-olimpia.by/ }} '''«Алімпія»''' — беларускі жаночы баскетбольны клуб з горада [[Гродна]]. Адзін з самых тытулаваных клубаў Беларусі. Дзевяціразовы чэмпіён краіны. Дзевяціразовы пераможца Кубка Беларусі. З 2001 года «Алімпія» прымае ўдзел у Балтыйскай жаночай баскетбольнай лізе, дзе ў 2013 годзе стала пераможцам лігі. Удзельніца 1/8 фіналу Кубка ФІБА сярод жаночых каманд сезона 2012/13. == Назвы == * Гродна (1992—1996) * Алімпія (з 1996) == Дасягненні == '''[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (9)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|2002/2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|2003/2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2006/2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (8)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|1998/1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|1999/2000]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2011/2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (14)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|1996/1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|2001/2002]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]]. '''[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (9)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997|1997]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999|1999]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000|2000]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004|2004]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005|2005]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006|2006]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007|2007]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009|2009]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014|2014]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (8)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001|2001]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003|2003]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022|2022]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|2025]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (10)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998|1998]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002|2002]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013|2013]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023|2023]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024|2024]]. '''[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (1)''': [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2012/2013|2012/2013]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (4)''': [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2011/2012|2011/2012]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2013/2014|2013/2014]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2014/2015|2014/2015]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]]. == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубак]] !! Заўвагі |- |1992-93|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3 || || |- |1993-94|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|2 || || |- |1994-95|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- |1995-96|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- |1996-97|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3 || bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997|Уладальнік]] || |- |1997-98|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998|3]] || |- |1998-99|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|2 || || |- |1999-00|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|2 || bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999|Уладальнік]] || |- |[[Сезон 2000/2001 «Алімпіі» Гродна|2000-01]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1 || bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000|Уладальнік]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2000/2001|2000/2001]] — 10-е месца |- |2001-02|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001|Фіналіст]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2001/2002|2001/2002]] — 11-е месца |- |[[Сезон 2002/2003 «Алімпіі» Гродна|2002-03]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002|3]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2002/2003|2002/2003]] — 8-е месца |- |[[Сезон 2003/2004 «Алімпіі» Гродна|2003-04]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003|Фіналіст]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2003/2004|2003/2004]] — 5-е месца |- |[[Сезон 2004/2005 «Алімпіі» Гродна|2004-05]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1 || bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004|Уладальнік]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2004/2005|2004/2005]] — 9-е месца |- |[[Сезон 2005/2006 «Алімпіі» Гродна|2005-06]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1 || bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005|Уладальнік]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2005/2006|2005/2006]] — 4-е месца |- |[[Сезон 2006/2007 «Алімпіі» Гродна|2006-07]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1 || bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006|Уладальнік]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2006/2007|2006/2007]] — паўфінальны раўнд |- |[[Сезон 2007/2008 «Алімпіі» Гродна|2007-08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|2 || bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007|Уладальнік]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2007/2008|2007/2008]] — паўфінальны раўнд |- |[[Сезон 2008/2009 «Алімпіі» Гродна|2008-09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008|Фіналіст]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2008/2009|2008/2009]] — 7-е месца ў групе |- |[[Сезон 2009/2010 «Алімпіі» Гродна|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3 || bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009|Уладальнік]] || |- |[[Сезон 2010/2011 «Алімпіі» Гродна|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010|4]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2010/2011|2010/2011]] — паўфінальны раўнд |- | rowspan="2" |[[Сезон 2011/2012 «Алімпіі» Гродна|2011-12]]|| rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="Silver" |2 || rowspan="2" style="background:#cc9966" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011|3]] || style="background:#cc9966"|[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2011/2012|2011/2012]] — 3-е месца |- |Еўракубак 2011/2012 — групавы этап |- | rowspan="2" |[[Сезон 2012/2013 «Алімпіі» Гродна|2012-13]]|| rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1 || rowspan="2" bgcolor="Silver" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012|Фіналіст]] || bgcolor=gold|[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2012/2013|2012/2013]] — 1-е месца |- |Еўракубак 2012/2013 — 1/8 фіналу |- | rowspan="2" |[[Сезон 2013/2014 «Алімпіі» Гродна|2013-14]]|| rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" style="background:#cc9966" |3 || rowspan="2" style="background:#cc9966" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013|3]] || style="background:#cc9966"|[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2013/2014|2013/2014]] — 3-е месца |- |Еўракубак 2013/2014 — групавы этап |- |[[Сезон 2014/2015 «Алімпіі» Гродна|2014-15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3 || bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014|Уладальнік]] || style="background:#cc9966"|[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2014/2015|2014/2015]] — 3-е месца |- | rowspan="2" |[[Сезон 2015/2016 «Алімпія Гродна»|2015-16]]|| rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" style="background:#cc9966" |3 || rowspan="2" style="background:#cc9966" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015|3]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2015/2016|2015/2016]] — другі этап |- |[[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2015/2016|2015/2016]]  — 7-е месца |- |[[Сезон 2016/2017 «Алімпія Гродна»|2016-17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016|3]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2016/2017|2016/2017]] — другі этап |- |[[Сезон 2017/2018 «Алімпія Гродна»|2017-18]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017|4]] || style="background:#cc9966"|[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]] — 3-е месца |- |[[Сезон 2018/2019 «Алімпія Гродна»|2018-19]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|2 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018|Фіналіст]] ||[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2018/2019|2018/2019]]  — 8-е месца |- |[[Сезон 2019/2020 «Алімпія Гродна»|2019-20]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019|Фіналіст]] ||[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2019/2020|2019/2020]]  — 16-е месца |- |[[Сезон 2020/2021 «Алімпія Гродна»|2020-21]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020|3]] ||[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2020/2021|2020/2021]]  — групавы этап |- |[[Сезон 2021/2022 «Алімпія Гродна»|2021-22]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|2 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021|3]] ||[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2021/2022|2021/2022]] — групавы этап |- |[[Сезон 2022/2023 «Алімпія Гродна»|2022-23]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|2 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022|Фіналіст]] || |- |[[Сезон 2023/2024 «Алімпіі Гродна»|2023-24]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023|3]] || |- |[[Сезон 2024/2025 «Алімпіі Гродна»|2024-25]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024|3]] || |- |[[Сезон 2025/2026 «Алімпіі Гродна»|2025-26]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|Фіналіст]] || |} == Трэнеры == {{Div col|3}} * [[Яўген Мікалаевіч Елісееў|Яўген Елісееў]] (1992—2000) * [[Аляксандр Станіслававіч Шымкавяк|Аляксандр Шымкавяк]] (2000—2002) * [[Яўген Мікалаевіч Елісееў|Яўген Елісееў]] (2002)<ref>{{Cite web |title=CИТУАЦИЯ. "Олимпия": смена власти |url=https://www.pressball.by/articles/basketball/belarus/3603 |accessdate=1 ліпеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220701102747/https://www.pressball.by/articles/basketball/belarus/3603 |archivedate=1 ліпеня 2022 |url-status=dead }}</ref> * [[Валянціна Пятроўна Навойчык|Валянціна Навойчык]] (2002—2003)<ref>{{Cite web |title=ЛАУРЕАТЫ СЕЗОНА. Валентина Навойчик: мы — единое целое |url=https://www.pressball.by/articles/basketball/belarus/3632 |accessdate=1 ліпеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220701102736/https://www.pressball.by/articles/basketball/belarus/3632 |archivedate=1 ліпеня 2022 |url-status=dead }}</ref> * [[Яўген Мікалаевіч Елісееў|Яўген Елісееў]] (2003—2004) * [[Аляксандр Станіслававіч Шымкавяк|Аляксандр Шымкавяк]] (2004—2018)<ref>{{Cite web |title=Александр Шимковяк: пока сильнее мы не стали |url=https://www.pressball.by/articles/basketball/belarus/3670 |accessdate=1 ліпеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220701102743/https://www.pressball.by/articles/basketball/belarus/3670 |archivedate=1 ліпеня 2022 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Скорбим. Прощай, Мастер |url=https://www.pressball.by/articles/basketball/others/100974 |accessdate=1 ліпеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220701102752/https://www.pressball.by/articles/basketball/others/100974 |archivedate=1 ліпеня 2022 |url-status=dead }}</ref> * [[Вікторыя Уладзіміраўна Дацун|Вікторыя Дацун]] (2018) * [[Дзмітрый Аляксандравіч Кузьмін|Дзмітрый Кузьмін]] (2018—2019)<ref>{{Cite web |title=Новости. Кузьмин возглавил “Олимпию” |url=https://www.pressball.by/news/basketball/302666 |accessdate=1 ліпеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180814170009/https://www.pressball.by/news/basketball/302666 |archivedate=14 жніўня 2018 |url-status=dead }}</ref> * [[Юрый Мікалаевіч Чарняк|Юрый Чарняк]] (2019—2022) * [[Вікторыя Уладзіміраўна Дацун|Вікторыя Дацун]] (2022—2025)<ref>[https://vgr.by/2022/08/24/peremenyi-v-grodnenskom-basketbole-u-vseh-komand-smenilis-glavnyie-treneryi/ Перемены в гродненском баскетболе — у всех команд сменились главные тренеры]</ref> * [[Віталь Анатолевіч Маклакоў|Віталь Маклакоў]] (з 2025)<ref>[https://betnews.by/u-bronzovyh-prizerov-zhenskoj-betera-superligi-po-basketbolu-smenilsya-glavnyj-trener/ У БРОНЗОВЫХ ПРИЗЕРОВ ЖЕНСКОЙ BETERA-СУПЕРЛИГИ ПО БАСКЕТБОЛУ СМЕНИЛСЯ ГЛАВНЫЙ ТРЕНЕР]</ref> {{Div col end}} == Легіянеры == {{Div col|3}} * {{Сцяг Украіны}} [[Алена Сташчук]] (2008—2009) * {{Сцяг Украіны}} [[Марыя Дубас]] (2010—2011) * {{Сцяг Расіі}} Людміла Тымкова (2010—2011) * {{Сцяг Украіны}} [[Вікторыя Шматава]] (2010—2012) * {{Сцяг Нігерыі}} [[Джасцін Удэнзе]] (2011—2012) * {{Сцяг Украіны}} Аліна Іярдан (2011—2012) * {{Сцяг Украіны}} [[Любоў Алёшкіна]] (2011—2014) * {{Сцяг Эстоніі}} [[Яна Ранавескі]] (2012—2013) * {{Сцяг Канады}} [[Джулі Сібрук]] (2013—2014) * {{Сцяг ЗША}} [[Джордан Чаніта]] (2013—2014) * {{Сцяг Украіны}} [[Вікторыя Карава]] (2015—2016) * {{Сцяг Украіны}}/{{Сцяг Расіі}} [[Таццяна Станіславаўна Чахоўская|Таццяна Чахоўская]] (2012—2014, 2018—2019) {{Div col end}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://basketball.eurobasket.com/team/Belarus/SBK-Olimpia-Grodno/8355?Women=1 Профіль клуба на eurobasket.com] * [http://team-olimpia.by Афіцыйны сайт клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180607231622/http://team-olimpia.by/ |date=7 чэрвеня 2018 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Баскетбольныя клубы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Алімпія Гродна| ]] mn8yus92w4jmstcjjma5yx95wkwec6y Кругліцкі сельсавет 0 565103 5133829 4890706 2026-04-30T03:13:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133829 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Кругліцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Чашніцкі раён]] |Уключае = 52 населеныя пункты |Сталіца = [[Кругліца (Кругліцкі сельсавет)|Кругліца]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1031 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = http://chashniki.vitebsk-region.gov.by/ru/kruglitski/ |Заўвагі = }} '''Кру́гліцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Чашніцкі раён|Чашніцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Кругліца (Кругліцкі сельсавет)|Кругліца]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Лазукоўскі сельсавет''' у складзе Чашніцкага раёна [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Лазукі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чашніцкім раёне БССР. У 1931 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Грынькі]]. З 21 чэрвеня 1935 года ў складзе [[Лепельская акруга|Лепельскай акругі]], з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 1 красавіка 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Старасельскі сельсавет (Чашніцкі раён)|Старасельскага сельсавета]] (14 населеных пунктаў: вёскі [[Аўсянікі (Чашніцкі раён)|Аўсянікі]], [[Баркі (Чашніцкі раён)|Баркі]], [[Блажэўшчына]], [[Вялікія Ліпавічы]], [[Вятны]], [[Вяцера]], [[Вяціцераўка]], [[Горы (Чашніцкі раён)|Горы]], [[Гразіна (Чашніцкі раён)|Гразіна]], [[Кавельшчына]], [[Малыя Ліпавічы]], [[Навіны (Чашніцкі раён)|Навіны]], [[Стараселле (Чашніцкі раён)|Стараселле]] і пасёлак [[Вяцера (пасёлак)|Вяцера]]), цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Пуські (Чашніцкі раён)|Пуські]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 9.</ref>. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у складзе адноўленага Чашніцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Лазукоўскага сельсавета 33 населеныя пункты<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|63}}</ref>. 12 жніўня 1974 года цэнтрам сельсавета ўстаноўлена вёска Кругліца<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 жніўня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 25 (1435).</ref>. 30 студзеня 1976 года скасавана вёска [[Раманоўшчына (Чашніцкі раён)|Раманоўшчына]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 студзеня 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 8 (1490).</ref>. 22 красавіка 1980 года сельсавет перайменаваны ў Кругліцкі<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 22 красавіка 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 20 (1646).</ref>. 10 кастрычніка 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Антапольскі сельсавет|Антапольскага сельсавета]] (28 населеных пунктаў: вёскі [[Антаполле (Чашніцкі раён)|Антаполле]], [[Бабоўка (Чашніцкі раён)|Бабоўка]], [[Бараўцы (Чашніцкі раён)|Бараўцы]], [[Барок (Чашніцкі раён)|Барок]], [[Барсукі (Чашніцкі раён)|Барсукі]], [[Баяры (Кругліцкі сельсавет)|Баяры]], [[Белая Дуброва (Чашніцкі раён)|Белая Дуброва]], [[Бельнякі]], [[Будзілава (Чашніцкі раён)|Будзілава]], [[Будзішча (Чашніцкі раён)|Будзішча]], [[Восава (Чашніцкі раён)|Восава]], [[Дайлідаўка]], [[Жукі (Чашніцкі раён)|Жукі]], [[Жучкі (Чашніцкі раён)|Жучкі]], [[Замачак]], [[Камянец (Чашніцкі раён)|Камянец]], [[Коравічы]], [[Мар’іна (Чашніцкі раён)|Мар’іна]], [[Мялешкавічы (Чашніцкі раён)|Мялешкавічы]], [[Падмошша (Чашніцкі раён)|Падмошша]], [[Рыжанкі]], [[Сабалі (Чашніцкі раён)|Сабалі]], [[Слабодка (Кругліцкі сельсавет)|Слабодка]], [[Слідчаны]], [[Тоўпіна]], [[Хаўчы]], [[Хмялёўка (Чашніцкі раён)|Хмялёўка]] і [[Церабені]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0060692&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 10 октября 2013 г. № 292 Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210717094751/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0060692&p1=1 |date=17 ліпеня 2021 }}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (24 населеныя пункты) — 712 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 98,0 % — [[беларусы]], 1,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=9 лістапада 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (52 населеныя пункты) — 1031 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Кругліцкі сельсавет}} {{Чашніцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Кругліцкі (да 1980 года Лазукоўскі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Чашніцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Лазукоўскі сельсавет у [[Чашніцкі раён|Чашніцкім раёне]] (1924—1962)}} |спіс2 = {{Бешанковіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Лазукоўскі сельсавет у [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкім раёне]] (1962—1965)}} |спіс3 = {{Чашніцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Кругліцкі (да 1980 года Лазукоўскі) сельсавет у [[Чашніцкі раён|Чашніцкім раёне]] (з 1965)}} }} [[Катэгорыя:Кругліцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бешанковіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 7hziohromohtm14ghkbdithyh5xxpi2 Аляксей Сцяпанавіч Кучынскі 0 565848 5133671 4483062 2026-04-29T15:33:50Z Rommmmmka 78299 5133671 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} {{Цёзкі2|Кучынскі}} '''Аляксе́й Сцяпа́навіч Кучы́нскі''' ({{ДН|24|2|1892|12}}, [[Выдранка (Краснапольскі раён)|в. Выдранка]], [[Магілёўская губерня]], цяпер {{МН|Краснапольскі раён|ў Краснапольскім раёне|}} — {{ДС|29|10|1937}}, {{МС|Менск||}}) — дзяржаўны і грамадскі дзеяч [[БССР]], в. а. рэктара [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], [[прафесар]]. == Біяграфія == Скончыў сельскае вучылішча і [[Мсціслаўскае гарадское вучылішча]]. Здаўшы экстэрнам экзамен на званне сельскага настаўніка, з кастрычніка 1909 г. па верасень 1913 года выкладаў у школах [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]]. Скончыў [[Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава|Віцебскі настаўніцкі інстытут]] (1916), у тым жа годзе быў прызваны ў армію, служыў радавым у 50-м пяхотным запасным палку, з 1917 года — на [[Румынскі фронт|Румынскім фронце]] [[яфрэйтар]]ам 7-га інжынернага палка. У маі 1917 года быў камандзіраваны ў Петраградскі савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў, удзельнічаў у рабоце I Усерасійскага з’езда сялянскіх дэпутатаў з правам дарадчага голасу. У чэрвені 1917 г. уступіў у [[РСДРП(б)]]. Пасля дэмабілізацыі ў снежні 1917 года прыехаў да бацькоў у вёску Соіна [[Мсціслаўскі павет|Мсціслаўскага павета]]. Быў абраны старшынёй павятовага выканкама; адначасова са студзеня 1918 па май 1920 года ўзначальваў павятовы райкам, кіраваў аддзелам адукацыі, затым аддзелам юстыцыі, рэдагаваў газету «Думы бедняка». З мая 1920 года працаваў у [[Смаленск]]у: член камісіі па рабоце ў вёсцы, адначасова — старшыня губернскага праўлення работнікаў асветы. З лютага 1921 года ўзначальваў Мсціслаўскі павятовы камітэт РКП(б) і выканкам. З верасня 1922 года — намеснік загадчыка аддзела агітацыі і прапаганды Смаленскага губкама РКП(б), член камісіі па працы ў вёсцы. З лютага 1923 па красавік 1924 года — рэдактар газеты «Працоўны шлях», кандыдат у члены Смаленскага губкама РКП(б). З красавіка 1924 года — загадчык агітацыйна-прапагандысцкім аддзелам [[Ярцава|Ярцаўскага]] гаркама РКП(б). З красавіка 1925 года — у Смаленску: намеснік рэдактара газеты «Працоўны шлях», з лістапада 1925 — старшыня губернскага праўлення саюза сельскагаспадарчых і лясных рабочых, адначасова рэдактар газеты «Смаленская вёска». Абіраўся ў прэзідыум губернскага савета прафсаюзаў, дэлегатам XV, XVI і XVII губернскіх партканферэнцый, членам Смаленскага губкама партыі, членам ЦК саюза сяльгаслесрабочых (студзень 1926). З лістапада 1927 года — загадчык пададдзелам друку Смаленскага губкама ВКП(б). З мая 1929 года жыў і працаваў у Менску: выконваў абавязкі рэдактара газеты «Рабочы», з лютага 1930 г. па красавік 1931 года — намеснік рэдактара газеты «[[Советская Белоруссия]]». Адначасова завочна вучыўся ў Інстытуце чырвонай прафесуры (1930—1933), у аспірантуры на кафедры палітычнай эканоміі факультэта права і гаспадаркі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У чэрвені — лістападзе 1933 года — намеснік упаўнаважанага па БССР наркамата цяжкай прамысловасці СССР, затым — старшыня палітаддзела Чаускай МТС, з 1935 г. — загадчык аддзела ЦК КП(б)Б. Адначасова выкладаў у менскім Камвузе. З 3 красавіка 1936 г. па 7 лютага 1937 года — в. а. рэктара [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. 7 лютага 1937 года арыштаваны ў Менску па адрасе [[Вуліца Кірава (Мінск)|вул. Універсітэцкая]] (цяпер вул. Кірава), 23, кв. 44.; выключаны з партыі. 28 кастрычніка 1937 як «член антысавецкай шпіёнскай тэрарыстычнай арганізацыі, які прымаў удзел у падрыхтоўцы тэракту над адным з кіраўнікоў дзяржавы» выязной сесіяй [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіі Вярхоўнага суда СССР]] згодна арт. 69, 70, 76 Крымінальнага кодэкса Беларускай ССР асуджаны да вышэйшай меры пакарання з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны 29 кастрычніка 1937 года; пахаваны ў [[Мінск]]у. Рэабілітаваны 4 ліпеня 1957 г. [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР]] «за адсутнасцю складу злачынства». == Сям’я == * жонка — Алёна Фёдараўна Кучынская (Старасценка), выкладчык нямецкай мовы Беларускага політэхнічнага інстытута; асуджана да 8 гадоў лагераў, другім разам да ссылкі, якую адбывала ссылку ў [[Краснаярск]]у; * сын — Дзмітрый (нар. 9.11.1919), асуджаны да 5 гадоў лагераў, з 1940 года ў Краснаярску, вызвалены ў 1940, але далейшы лёс невядомы, мачыма, памёр у Краснаярску ў тым жа годзе. == Літаратура == * Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч // {{Крыніцы/ЭГБ|4}} — С. 322. * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i/index_20478.html Кучынская (Старасценка) Алена Фёдараўна] // {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-1}} * [http://www.marakou.by/by/davedniki/ahvyary-i-karniki/ahvyary/index_25728.html Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч] // Ахвяры і карнікі / Леанід Маракоў. — Мн., 2007. — 440 с. * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i/index_19584.html Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч] // {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1}} * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii-dadatak/index_27920.html Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч (Стафанавіч)] // {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2}} == Спасылкі == * ''[[Алег Антонавіч Яноўскі|Яноўскі А. А.]]'' [http://time.bsu.by/by/rectors/5950-kuchinskij-aleksej-stepanovich.html Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч.] Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. * [http://lists.memo.ru/d19/f296.htm Кучинский Алексей Степанович]. ''Жертвы политического террора в СССР''. Общество «Мемориал». {{Рэктары БДУ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч}} [[Катэгорыя:Рэктары БДУ]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] fhtnv9lb35zqpmvovdp1yag3m2prhbh 5133714 5133671 2026-04-29T18:01:01Z M.L.Bot 261 5133714 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кучынскі}} {{Вучоны}} '''Аляксе́й Сцяпа́навіч Кучы́нскі''' ({{ДН|24|2|1892|12}}, [[Выдранка (Краснапольскі раён)|в. Выдранка]], [[Магілёўская губерня]], цяпер {{МН|Краснапольскі раён|ў Краснапольскім раёне|}} — {{ДС|29|10|1937}}, [[Менск]]) — дзяржаўны і грамадскі дзеяч [[БССР]], в. аб. рэктара [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], [[прафесар]]. == Біяграфія == Скончыў сельскае вучылішча і [[Мсціслаўскае гарадское вучылішча]]. Здаўшы экстэрнам экзамен на званне сельскага настаўніка, з кастрычніка 1909 г. па верасень 1913 года выкладаў у школах [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]]. Скончыў [[Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава|Віцебскі настаўніцкі інстытут]] (1916), у тым жа годзе быў прызваны ў армію, служыў радавым у 50-м пяхотным запасным палку, з 1917 года — на [[Румынскі фронт|Румынскім фронце]] [[яфрэйтар]]ам 7-га інжынернага палка. У маі 1917 года быў камандзіраваны ў Петраградскі савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў, удзельнічаў у рабоце I Усерасійскага з’езда сялянскіх дэпутатаў з правам дарадчага голасу. У чэрвені 1917 г. уступіў у [[РСДРП(б)]]. Пасля дэмабілізацыі ў снежні 1917 года прыехаў да бацькоў у вёску Соіна [[Мсціслаўскі павет|Мсціслаўскага павета]]. Быў абраны старшынёй павятовага выканкама; адначасова са студзеня 1918 па май 1920 года ўзначальваў павятовы райкам, кіраваў аддзелам адукацыі, затым аддзелам юстыцыі, рэдагаваў газету «Думы бедняка». З мая 1920 года працаваў у [[Смаленск]]у: член камісіі па рабоце ў вёсцы, адначасова — старшыня губернскага праўлення работнікаў асветы. З лютага 1921 года ўзначальваў Мсціслаўскі павятовы камітэт РКП(б) і выканкам. З верасня 1922 года — намеснік загадчыка аддзела агітацыі і прапаганды Смаленскага губкама РКП(б), член камісіі па працы ў вёсцы. З лютага 1923 па красавік 1924 года — рэдактар газеты «Працоўны шлях», кандыдат у члены Смаленскага губкама РКП(б). З красавіка 1924 года — загадчык агітацыйна-прапагандысцкім аддзелам [[Ярцава|Ярцаўскага]] гаркама РКП(б). З красавіка 1925 года — у Смаленску: намеснік рэдактара газеты «Працоўны шлях», з лістапада 1925 — старшыня губернскага праўлення саюза сельскагаспадарчых і лясных рабочых, адначасова рэдактар газеты «Смаленская вёска». Абіраўся ў прэзідыум губернскага савета прафсаюзаў, дэлегатам XV, XVI і XVII губернскіх партканферэнцый, членам Смаленскага губкама партыі, членам ЦК саюза сяльгаслесрабочых (студзень 1926). З лістапада 1927 года — загадчык пададдзелам друку Смаленскага губкама ВКП(б). З мая 1929 года жыў і працаваў у Менску: выконваў абавязкі рэдактара газеты «Рабочы», з лютага 1930 г. па красавік 1931 года — намеснік рэдактара газеты «[[Советская Белоруссия]]». Адначасова завочна вучыўся ў Інстытуце чырвонай прафесуры (1930—1933), у аспірантуры на кафедры палітычнай эканоміі факультэта права і гаспадаркі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У чэрвені — лістападзе 1933 года — намеснік упаўнаважанага па БССР наркамата цяжкай прамысловасці СССР, затым — старшыня палітаддзела Чаускай МТС, з 1935 г. — загадчык аддзела ЦК КП(б)Б. Адначасова выкладаў у менскім Камвузе. З 3 красавіка 1936 г. па 7 лютага 1937 года — в. а. рэктара [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. 7 лютага 1937 года арыштаваны ў Менску па адрасе [[Вуліца Кірава (Мінск)|вул. Універсітэцкая]] (цяпер вул. Кірава), 23, кв. 44.; выключаны з партыі. 28 кастрычніка 1937 як «член антысавецкай шпіёнскай тэрарыстычнай арганізацыі, які прымаў удзел у падрыхтоўцы тэракту над адным з кіраўнікоў дзяржавы» выязной сесіяй [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіі Вярхоўнага суда СССР]] згодна арт. 69, 70, 76 Крымінальнага кодэкса Беларускай ССР асуджаны да вышэйшай меры пакарання з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны 29 кастрычніка 1937 года; пахаваны ў [[Мінск]]у. Рэабілітаваны 4 ліпеня 1957 г. [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР]] «за адсутнасцю складу злачынства». == Сям’я == * жонка — Алёна Фёдараўна Кучынская (Старасценка), выкладчык нямецкай мовы Беларускага політэхнічнага інстытута; асуджана да 8 гадоў лагераў, другім разам да ссылкі, якую адбывала ссылку ў [[Краснаярск]]у; * сын — Дзмітрый (нар. 9.11.1919), асуджаны да 5 гадоў лагераў, з 1940 года ў Краснаярску, вызвалены ў 1940, але далейшы лёс невядомы, мачыма, памёр у Краснаярску ў тым жа годзе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч // {{Крыніцы/ЭГБ|4}} — С. 322. * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i/index_20478.html Кучынская (Старасценка) Алена Фёдараўна] // {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-1}} * [http://www.marakou.by/by/davedniki/ahvyary-i-karniki/ahvyary/index_25728.html Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч] // Ахвяры і карнікі / Леанід Маракоў. — Мн., 2007. — 440 с. * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i/index_19584.html Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч] // {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1}} * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii-dadatak/index_27920.html Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч (Стафанавіч)] // {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2}} == Спасылкі == * ''[[Алег Антонавіч Яноўскі|Яноўскі А. А.]]'' [http://time.bsu.by/by/rectors/5950-kuchinskij-aleksej-stepanovich.html Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч.] Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. * [http://lists.memo.ru/d19/f296.htm Кучинский Алексей Степанович]. ''Жертвы политического террора в СССР''. Общество «Мемориал». {{Рэктары БДУ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч}} [[Катэгорыя:Рэктары БДУ]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] a5ixoc4bxyad2gk5oq3ujoezs2iish8 Кевін Трап 0 566633 5133661 4917285 2026-04-29T15:23:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133661 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст |імя = Кевін Трап |выява = |поўнае імя = |мянушка = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Германія}} |рост = |вага = |пазіцыя = [[брамнік (футбол)|брамнік]] |цяперашні клуб = {{Сцяг|Германія}} [[ФК Айнтрахт Франкфурт|Айнтрахт (Франкфурт)]] |нумар = |моладзевыя клубы = {{футбольная кар’ера |1997—2000|{{Сцяг|Германія||20px}} Бротдарф| |2000—2003|{{Сцяг|Германія||20px}} Бахем| |2003—2005|{{Сцяг|Германія||20px}} Метлах| |2005—2008|{{Сцяг|Германія||20px}} [[ФК Кайзерслаўтэрн|Кайзерслаўтэрн]]| }} |клубы = {{футбольная кар’ера |2007—2012|{{Сцяг|Германія||20px}} [[ФК Кайзерслаўтэрн|Кайзерслаўтэрн]]|32 (-41) |2007—2011|{{фарм-клуб}} {{Сцяг|Германія||20px}} [[ФК Кайзерслаўтэрн II|Кайзерслаўтэрн II]]|50 (-50) |2012—2015|{{Сцяг|Германія||20px}} [[ФК Айнтрахт Франкфурт|Айнтрахт (Франкфурт)]]|82 (-128) |2015—2019|{{Сцяг|Францыя||20px}} [[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]]|63 (-36) |2018—2019|{{арэнда}} {{Сцяг|Германія||20px}} [[ФК Айнтрахт Франкфурт|Айнтрахт (Франкфурт)]]|33 (-48) |2019—|{{Сцяг|Германія||20px}} [[ФК Айнтрахт Франкфурт|Айнтрахт (Франкфурт)]]| }} |нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2007—2008|{{Сцяг|Германія||20px}} [[Юнацкая зборная Германіі па футболе (да 17 гадоў)|Германія (да 18)]]|4 (-9) |2008—2009|{{Сцяг|Германія||20px}} [[Юнацкая зборная Германіі па футболе (да 19 гадоў)|Германія (да 19)]]|6 (-9) |2009—2010|{{Сцяг|Германія||20px}} [[Юнацкая зборная Германіі па футболе (да 19 гадоў)|Германія (да 20)]]|6 (-9) |2010—2013|{{Сцяг|Германія||20px}} [[Моладзевая зборная Германіі па футболе|Германія (да 21)]]|11 (-6) |2017—|{{Сцяг|Германія||20px}} [[Зборная Германіі па футболе|Германія]]|3 (-4) }} |медалі = {{Турнір|[[Кубак канфедэрацый|Кубкі канфедэрацый]]}} {{медаль|Золата|[[Кубак канфедэрацый 2017|Расія 2017]]}} |абнаўленне даных пра клуб = 17 жніўня 2019 |абнаўленне даных пра зборную = 21 ліпеня 2018 }} '''Кевін Трап''' ({{lang-de|Kevin Trapp}}; нар. [[8 ліпеня]] [[1990]], [[Мерцыг (Саар)|Мерцыг]], [[Германія]]) — [[Германія|нямецкі]] футбаліст, брамнік франкфурцкага [[ФК Айнтрахт Франкфурт|«Айнтрахта»]] і [[Зборная Германіі па футболе|нацыянальнай зборнай Германіі]]. == Кар’ера == Трап пачаў сваю прафесійную кар’еру ў клубе [[ФК Кайзерслаўтэрн|«Кайзерслаўтэрн»]], дэбютаваўшы ў камандзе 9 жніўня 2008 года ў матчы [[Кубак Германіі па футболе|Кубка Германіі]] супраць [[ФК Карл Цэйс Ена|«Карл Цэйса»]]. Пасля вылету клуба з [[Бундэсліга|Бундэслігі]] ў 2012 годзе Трап далучыўся да франкфурцкага [[ФК Айнтрахт Франкфурт|«Айнтрахта»]], сума трансферу склала 1,5 млн еўра. Пагадненне іграка з клубам разлічана да 30 чэрвеня 2016 года. У новым клубе Кевін здолеў выцесніць са складу брамніка [[Ока Нікалаў|Ока Нікалава]], а таксама зрабіў вялікі ўнёсак на моцныя выступы клуба, які скончыў першы этап чэмпіянату на чацвёртым месцы. 8 ліпеня 2015 года падпісаў пяцігадовы кантракт з французскім клубам [[ФК Пары Сен-Жэрмен|«Пары Сен-Жэрмен»]]. Спачатку быў асноўным брамнікам парыжан, поты стаў саступаць месца ў аснове [[Альфос Арэала|Альфонсу Арэала]]. У жніўні 2018 года на правах арэнды вярнуўся ў [[ФК Айнтрахт Франкфурт|«Айнтрахт»]]<ref>[https://by.tribuna.com/football/1066574055.html «ПСЖ» отдал Траппа в аренду «Айнтрахту»]. by.tribuna.com</ref>, дзе стаў асноўным брамнікам. Па заканчэнні сезона 2018/19 зноў далучыўся да «Пары Сен-Жэрмен», выйграў з ім Суперкубак Францыі, але ў жніўні 2019 года перайшоў у «Айнтрахт» на трывалай аснове<ref>[https://by.tribuna.com/football/1076975142.html Трапп перешел из «ПСЖ» в «Айнтрахт»]{{Недаступная спасылка}}. by.tribuna.com</ref>. == Дасягненні == '''«Пары Сен-Жэрмен»''': * [[Чэмпіянат Францыі па футболе|Чэмпіён Францыі]]: [[Ліга 1 у сезоне 2015/2016|2016]], [[Ліга 1 у сезоне 2017/2018|2018]] * Уладальнік [[Кубак Францыі па футболе|Кубка Францыі]] (2): 2017, 2018 * Уладальнік [[Кубак французскай лігі па футболе|Кубка французскай лігі]] (2): 2017, 2018 * Уладальнік [[Суперкубак Францыі па футболе|Суперкубка Францыі]] (5): 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 '''«Айнтрахт» Франкфурт''': * Пераможца [[Ліга Еўропы УЕФА|Лігі Еўропы]]: 2022 '''Германія''': * Уладальнік [[Кубак канфедэрацый|Кубка канфедэрацый]]: 2017 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Навігацыйны блок2 |стыль_загалоўка = {{колеры зборнай/Германія|1}} |state = collapsed |загаловак = Склады зборнай Германіі |Склад зборнай Германіі па футболе на Кубку канфедэрацый 2017 |Склад зборнай Германіі па футболе на чэмпіянаце свету 2018 |Склад зборнай Германіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2020 |Склад зборнай Германіі па футболе на чэмпіянаце свету 2022 }} {{DEFAULTSORT:Трап Кевін}} [[Катэгорыя:Футбольныя варатары]] [[Катэгорыя:Футбалісты Германіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Германіі па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Кайзерслаўтэрн II]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Кайзерслаўтэрн]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Айнтрахт Франкфурт]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Пары Сен-Жэрмен]] ej6xpwiemmb42swe7l6vrd4hr6sxw25 Крынічны сельсавет 0 567885 5133862 5122002 2026-04-30T05:10:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133862 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крынічны сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мазырскі раён]] |Уключае = 10 населеных пунктаў |Сталіца = [[Крынічны (Мазырскі раён)|Крынічны]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2906 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 236 |Паштовыя індэксы = 247781 |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = http://mozyrisp.gov.by/ru/krinicnu/ |Заўвагі = }} '''Крыні́чны сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мазырскі раён|Мазырскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2018 г. пасёлак<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918g0088086&p1=1 Решение Мозырского районного Совета депутатов от 13 февраля 2018 г. № 180 Об отнесении некоторых сельских населенных пунктов Мозырского района к агрогородкам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919215345/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918g0088086&p1=1 |date=19 верасня 2020 }}</ref>) [[Крынічны (Мазырскі раён)|Крынічны]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Бібікаўскі сельсавет''' у складзе Мазырскага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Бібікі (Мазырскі раён)|Бібікі]]. З 5 кастрычніка 1926 года ў складзе [[Слабадскі раён|Слабадскога раёна]], з 4 жніўня 1927 года — у складзе [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] той жа акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Нараўлянскім раёне БССР. З 5 красавіка 1935 года ў складзе Мазырскага раёна, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі. 23 жніўня 1937 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Тварычаўскі нацыянальны польскі сельсавет|Тварычаўскага нацыянальнага польскага сельсавета]]. З 20 лютага 1938 года ў складзе [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з жніўня 1941 года да студзеня 1944 года тэрыторыя сельсавета знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гомельскай вобласці. У 1975 годзе на тэрыторыі сельсавета ўтвораны пасёлак [[Крынічны (Мазырскі раён)|Крынічны]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР № 124—IX ад 2 кастрычніка 1975 г. Аб найменаванні населенага пункта, які ўзнік на тэрыторыі Бібікаўскага сельсавета Мазырскага раёна Гомельскай вобласці // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 28 (1474).</ref>. У 1976 годзе ў склад сельсавета з [[Міхалкаўскі сельсавет|Міхалкаўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Стрэльск]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 жніўня, 1 і 15 кастрычніка 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 36 (1518).</ref>. 11 чэрвеня 1980 года цэнтр сельсавета перанесены ў пасёлак Крынічны, сельсавет перайменаваны ў Крынічны<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 11 чэрвеня 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 20 (1646).</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзіць 10 населеных пунктаў: {|class=standard |+ ! Населены пункт ! Статус ! Насельніцтва, 2004 ! Гаспадаркі, 2004 ! Насельніцтва, 2009<ref name=":0">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref> ! Насельніцтва, 2018 |- | align=center |[[Акулінка]]|| align="center" | вёска || align=center | 83 || align=center | 62 || align=center | 62 || align="center" | 45 |- | align=center |[[Бібікі (Мазырскі раён)|Бібікі]]|| align="center" | вёска || align=center | 211 || align="center" | 117 || align=center | 209 || align="center" | 192 |- | align=center |[[Гурыны (Мазырскі раён)|Гурыны]]|| align="center" | вёска || align=center | 236 || align="center" | 129 || align=center | 190 || align="center" |196 |- | align=center |[[Крынічны (Мазырскі раён)|Крынічны]]|| align="center" | аграгарадок || align=center | 1560 || align="center" | 519 || align=center | 1858 || align="center" |2219 |- | align=center |[[Лубня (Мазырскі раён)|Лубня]]|| align="center" | вёска || align=center | 32 || align="center" | 22 || align=center | 23 || align="center" |14 |- | align=center |[[Матрункі]]|| align="center" | вёска || align=center | 79 || align="center" | 46 || align=center | 86 || align="center" | 107 |- | align=center |[[Молажава]]|| align="center" | хутар || align=center | 6 || align="center" | 2 || align=center | 4 || align="center" | 4 |- | align=center |[[Пянькі]]|| align="center" | вёска || align=center | 8 || align="center" | 6 || align=center | 7 || align="center" | 3 |- | align=center |[[Стрэльск]]|| align="center" | вёска || align=center | 45 || align="center" | 31 || align=center | 48 || align="center" | 32 |- | align=center |[[Тварычаўка]]|| align="center" | вёска || align=center | 303 || align="center" | 103 || align=center | 335 || align="center" | 302 |- |} == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2822 чалавекі<ref name=":0" />, з іх 90,0 % — [[беларусы]], 5,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,7 % — [[цыганы на Беларусі|цыганы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 кастрычніка 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 2906 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} {{Крынічны сельсавет}} {{Мазырскі раён}} [[Катэгорыя:Крынічны сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Слабадскога раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Нараўлянскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] ee3ya0kn7wvg49qfst3ijb8kbsz6y8v УПЦ МП 0 568528 5133765 4131248 2026-04-29T22:54:11Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Украінская праваслаўная царква (Маскоўскага патрыярхата)]] 5133765 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Украінская праваслаўная царква (Маскоўскага патрыярхата)]] mxhfx6hsn0i28vtlt8xq4kw3knme8s6 Украінская праваслаўная царква, Маскоўскі патрыярхат 0 568529 5133766 4131249 2026-04-29T22:54:22Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Украінская праваслаўная царква (Маскоўскага патрыярхата)]] 5133766 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Украінская праваслаўная царква (Маскоўскага патрыярхата)]] mxhfx6hsn0i28vtlt8xq4kw3knme8s6 Мікалай Міхайлавіч Кірычэнка 0 568625 5133970 5131760 2026-04-30T10:29:04Z M.L.Bot 261 не выдаляйце лінкі-зноскі, нават калі яны не працуюць, афармленне 5133970 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кірычэнка}} {{Кінематаграфіст |Фота = Mikalaj Kiryčenka.jpg }} '''Мікала́й Міха́йлавіч Кірычэ́нка''' ({{ДН|16|3|1946}}, [[Маладзечна]] — {{ДС|14|8|2018}}<ref>[https://www.svaboda.org/a/29433965.html «Быў чалавекам Тэатра». Памёр акцёр Мікалай Кірычэнка], Радыё Свабода, 14-08-2018</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/zemlya-kirichenko.html|title=Народный артист Беларуси Николай Кириченко был убедителен в любой ипостаси - актера, педагога, директора|website=[[СБ. Беларусь сегодня]]}}</ref>, [[Мінск]]) — беларускі акцёр тэатра і кіно. [[Народны артыст Беларусі]] ([[2006]]). == Біяграфія == Працаваў з 1962 года на аўтазаводзе. З сёмага класа ў вячэрняй школе пры заводзе. Пасля працы наведваў драматычныя гурткі. З сям’і вайскоўца, маці — [[армяне|армянка]], бацька — [[украінцы|украінец]], таму «праз нетыповы выгляд меў праблемы пры паступленні ў ВНУ»<ref>[http://www.belgazeta.by/ru/2005_03_28/sexus/9299/ Николай КИРИЧЕНКО: «НА СЦЕНУ НУЖНО ВЫХОДИТЬ КАЖДЫЙ ВЕЧЕР»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131113141637/http://www.belgazeta.by/ru/2005_03_28/sexus/9299/ |date=13 лістапада 2013 }} [[Белгазета]], № 12 (480) [[28 сакавіка]] [[2005]]</ref>. Скончыў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут]] у [[1969]] годзе. З [[1969]] па [[1971]] гады працаваў акцёрам у [[Брэсцкі акадэмічны тэатр драмы імя Ленінскага камсамола Беларусі|Брэсцкім тэатры]]. Вядучы акцёр [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Купалы]], у якім працаваў з [[1971]] года. У [[2005]]—[[2009]] гадах — генеральны дырэктар тэатра. Прафесар кафедры [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтва]]. Працаваў у [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|БДАМ]] з [[1987]] года. Галоўныя ролі ў спектаклях: «Дон Хіль — зялёныя нагавіцы» [[Цірса дэ Маліна]], «Ажаніцца не журыцца» [[Міхась Чарот|Міхася Чарота]], «Дзвон — не малітва» [[Іван Гаўрылавіч Чыгрынаў|Івана Чыгрынава]], «Тры сястры» [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антона Чэхава]], «Дзеці сонца» [[Максім Горкі|Максіма Горкага]], «Крывавая Мэры» [[Д. Бойка|Д. Бойкі]], «Памінальная малітва» [[Рыгор Ізраілевіч Горын|Рыгора Горына]], «[[Гамлет]]» [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]], «Князь Вітаўт», «Чорная панна Нясвіжа», «Вечар», «Ядвіга» [[Аляксей Ануфрыевіч Дудараў|Алеся Дударава]], «С. В.» паводле [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антона Чэхава]], «Вяселле» Антона Чэхава, «Эрык XIV» [[Юхан Аўгуст Стрындберг|Аўгуста Стрындберга]], «[[Сны аб Беларусі]]» [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]], «[[Тутэйшыя (спектакль)|Тутэйшыя]]» [[Янка Купала|Янкі Купалы]], «Пан Тадэвуш» [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], «Дзве душы» [[Максім Іванавіч Гарэцкі|Максіма Гарэцкага]], «Не мой» [[Алесь Адамовіч|Алеся Адамовіча]]. Прызёр і лаўрэат міжнародных тэатральных і кінафестываляў. Зняўся больш як у 40 фільмах. == Узнагароды == * [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь|Заслужаны артыст Беларусі]] ([[1998]]). * Лаўрэат [[прэмія імя Ігната Буйніцкага|прэміі імя Ігната Буйніцкага]] ([[1999]]). * [[Народны артыст Беларусі]] ([[2006]]). * Лаўрэат [[Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва|Спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] ([[2006]]). * [[Ордэн Ламаносава]] ([[2006]]). * Прызёр і лаўрэат міжнародных тэатральных і кінафестываляў. == Фільмаграфія == * [[2018]] У сузор’і Стральца * [[2017]] Акушэрка : ''Юрый Пятровіч'' * [[2015]] Плакучая іва * [[2015]] Адваротны бок месяца 2 : ''тамада'' * [[2015]] Непадкупны : ''замміністра рыбпраму'' * [[2014]] Старэйшая дачка * [[2014]] Замак на пяску : ''шэф'' * [[2014]] Алхімік. Эліксір Фаўста : ''Захар Сямёнавіч'' * [[2013]] Прывітанне ад «кацюшы» : ''генерал'' * [[2013]] Доктар Смерць : ''прафесар, кардыёхірург'' * [[2013]] Белыя ваўкі : ''Мікалай Міхайлавіч, бухгалтар'' * [[2012]] [[Санта Лючыя]] : ''суддзя'' * [[2012]] [[Паляванне на гаўляйтара]] : ''доктар'' * [[2012]] Адналюбы : эпізод * [[2012]] Белыя ваўкі : ''Мікалай Міхайлавіч — гал. бухгалтар будаўнічай кампаніі'' * [[2011]] ПіраМММіда : ''спец'' * [[2010]] Іронія ўдачы * [[2010]] Жураў-2 : ''пацукалоў'' * [[2010]] Пяты дзень | Фільм 1 * [[2009]] Чалавек, які ведаў усё : ''Альберта Рызота'' * [[2009]] Сёмін : ''Лявіцын'' * [[2009]] Адступнікі | Фільм № 2 * [[2009]] Інсайт : ''Арнольд Кандрацьевіч'' * [[2009]] Дэтэктыўнае агенцтва «Іван да Мар’я» : ''Крутаяраў'' * [[2009]] Справа аб ласкавым моры | Фільм № 8 * [[2009]] [[Дастыш фантастыш]] : ''Квінта, бандыт'' * [[2009]] Вольф Месынг: Бачыўшы скрозь час : ''Фрыдман'' * [[2007]] [[Шчыт Айчыны|Шчыт айчыны]] * [[2007]] Скульптар смерці : ''Таліеў'' * [[2007]] Дзевяць дзён да вясны : ''Урадовец'' * [[2006]] Лісты Феліні : ''маэстра Феліні'' (галоўная роля) * [[2006]] Знакі кахання | Signs of Love : эпізод * [[2005]] [[Тры талеры]] : ''пасол Францыі'' * [[2004]] Мужчыны не плачуць : ''Соін'' * [[2004]] Эрык XIV, фільм-спектакль : ''Ёран Персан'' * [[2004]] Кажыце грамчэй! За вамі сочаць… : ''Якаў Міхайлавіч, бухгалтар'' * [[2003]] Тартарэн з Тараскона : ''мэр горада'' * [[2003]] Неба і зямля * [[2003]] [[Паміж жыццём і смерцю]] : эпізод * [[2003]] [[Анастасія Слуцкая (фільм)|Анастасія Слуцкая]] : ''баярын Хадасевіч'' * [[2001]] [[У жніўні 44-га…|У жніўні 44-га]] : ''Берыя'' * [[2000]] Алхімікі : ''Суддзя'' * [[1999]] Паскораная дапамога 1 : ''мафіёзі'' * [[1999]] Чыстыя рукі | Серыя 6 * [[1999]] Каменская-1 : Іштван Барташ * [[2000]] Смерць і крыху кахання | фільм 6 * [[1998]] Забіць камедыяншчыка : ''Стожыч'' * [[1998]] [[Пракляты ўтульны дом]] : ''Шчапся, жыд-карчмар'' * [[1998]] Привет от Чарли-трубача : ''Зубаў'' * [[1996]] [[Птушкі бяз гнёздаў]] : ''Янка Геніюш'' * [[1995]] [[Пастка для зубра. Вітаўт]] * [[1994]] [[Пастка для зубра. Ягайла]] : ''Ягайпа'' * [[1993]] Чортавыя лялькі : ''Арчы Хоўп'' * [[1992]] [[Прыйдзі і віждзь]] : ''князь Ягайла'' * [[1991]] Хэппі энд * [[1990]] Ай лаў ю, Пятровіч : эпізод * [[1988]] Радавыя (фільм-спектакль) : ''тэлефаніст'' * [[1988]] Воля Сусвету : эпізод * [[1983]] Шчасце Нікіфара Бубнова : ''Саўка'' * [[1980]] Бусляня : эпізод * [[1979]] Задача з трыма невядомымі : ''сведка'' * [[1978]] Пуск * [[1972]] [[Пасля кірмашу]] : эпізод == Памяць == * 16 красавіка 2026 года ў [[Мінск]]у Народнаму артысту Беларусі Мікалаю Кірычэнку адкрыта мемарыяльная дошка на фасадзе дома ў якім ён жыў па [[Цэнтральная вуліца (Мінск)|вуліцы Цэнтральная]], 5<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/culture/view/v-nem-byl-tot-samyj-ogon-kotoryj-on-umel-peredavat-zriteljam-v-minske-otkryli-pamjatnuju-dosku-775864-2026/|title="В нем был тот самый огонь, который он умел передавать зрителям". В Минске открыли памятную доску Николаю Кириченко|website=[[БелТА]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/v-minske-otkryli-memorialnuyu-dosku-narodnogo-artista-belarusi-nikolaya-kirichenko.html|title=В Минске открыли мемориальную доску народному артисту Беларуси Николаю Кириченко|website=[[СБ. Беларусь сегодня]]}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/post/1963/bio/ Жыццяпіс на Кіна-тэатр.ру] * [http://bdam.by/by/teachers/3053.html Жыццяпіс на БДАМ]{{Недаступная спасылка}} * {{bis.nlb.by|134196|Кірычэнка Мікалай Міхайлавіч}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кірычэнка Мікалай Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Народныя артысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Акцёры СССР]] qur2hijxsw1nui553brbbi224iu6mkn Кацярына Віктараўна Гандзюк 0 577400 5133611 4736430 2026-04-29T12:49:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133611 wikitext text/x-wiki {{Палітык}} '''Кацярына Віктараўна Гандзюк''' ({{lang-uk|Катерина Вікторівна Гандзюк}}; {{ДН|17|06|1985}}, [[Херсон]], [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінская ССР]] — {{ДС|4|11|2018}}, [[Кіеў]], [[Украіна]]) — [[палітык|палітычная]] і грамадская дзяячка, дэпутат Херсонскага абласнога савета V склікання і Херсонскага гарадскога савета VI склікання, в. а. кіраўніка справамі выканаўчага камітэта Херсонскага гарадскога савета, саветнік Херсонскага гарадскога галавы, Нацыянальны валанцёр ААН, аспірантка Нацыянальнай акадэміі дзяржаўнага кіравання пры Прэзідэнце Украіны, грамадская актывістка ў сферы доступу да публічнай інфармацыі, каардынатар Цэнтра палітычных студый і аналітыкі ў Херсонскай вобласці. == Біяграфія == Нарадзілася 17 чэрвеня 1985 года ў горадзе Херсон Украінскай ССР. З 2002 па 2006 год вучылася ў [[Херсонскі дзяржаўны універсітэт|Херсонскім дзяржаўным універсітэце]]. У 2008 годзе скончыла [[Кіеўскі нацыянальны эканамічны ўніверсітэт імя Вадзіма Гецьмана|Кіеўскі нацыянальны эканамічны ўніверсітэт]]. У 2016 годзе — [[Нацыянальная акадэмія дзяржаўнага кіравання пры Прэзідэнце Украіны|Нацыянальную акадэмію дзяржаўнага кіравання пры Прэзідэнце Украіны]]. === Грамадская і палітычная дзейнасць === {{Фотакалонка|Ukraine activist Kateryna Handzyuk placard.jpg|тэкст=Пратэстоўцы патрабуюць расследаваць напады на ўкраінскіх актывістаў. Тэкст на плакаце на ўкраінскай мове: прабачце, дык а хто замовіў Гандзюк? ({{lang-uk|Вибачте, так а хто замовив Гандзюк?}})|ш=295|align=right}} З 2003 года актывістка партыі «[[Усеўкраінскае аб’яднанне «Бацькаўшчына»|Бацькаўшчына]]». Узначальвала абласную грамадскую арганізацыю «Батьківщина Молода». У 2004 годзе — актыўная ўдзельніца [[Аранжавая рэвалюцыя|Аранжавай рэвалюцыі]]. У 2006 годзе абрана дэпутатам Херсонскага аблсавета ад [[Блок Юліі Цімашэнкі|БЮТ]]. У 2012 годзе стала сузаснавальнікам агенцтва грамадзянскай журналістыкі «МОСТ» і сайта most.ks.ua. Сайт стаў пляцоўкай, якая асвятляе праблемы мясцовай палітыкі, а пазней стаў адзіным у рэгіёне СМІ, сфакусаваным на маніторынгу дзяржаўных закупак і выдаткоўванні публічных фінансаў. Каманда Агенцтва грамадзянскай журналістыкі «МОСТ» займаецца антыкарупцыйнымі і маніторынгавымі даследаваннямі на Херсоншчыне. З 2012 года, працуючы ў праекце «Маладыя футбольныя валанцёры: Спорт і валанцёрства для мэт развіцця тысячагоддзя» [[Праграма развіцця ААН|ПРААН]], займалася развіццём спорту ў сельскіх раёнах Херсоншчыны, працуючы са школьнікамі і школьнымі настаўнікамі фізкультуры. Актыўная ўдзельніца [[Еўрамайдан]]а ў Херсоне. Актыўна супрацьстаяла спробам пачаць у Херсоне [[Прарасійскія выступленні ва Украіне (2014)|«рускую вясну»]]. Пасля [[Анексія Крыма Расіяй|далучэння Крыма да Расіі]] і пачатку [[Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|вайны на Данбасе]] займалася змушанымі перасяленцамі. Працуючы памочнікам па пытаннях прававой абароны [[Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў|Упраўлення Вярхоўнага камісара ААН па справах бежанцаў]] у Херсонскай вобласці, арганізавала валанцёрскі рух па зборы грошай для куплі абутку дзецям перасяленцаў<ref>{{Cite web|url=https://krytyka.com/ua/community/blogs/nikhto-ne-povynen-perezhyvaty-spilnu-bidu-naodyntsi|title=Ніхто не павінен перажываць агульную бяду сам-насам, Кацярына Гандзюк {{!}} Крытыка|publisher=krytyka.com|lang=uk|access-date=2018-11-04}}</ref>. У маі 2014 года Кацярына была абраная дэпутатам Херсонскага гарадскога савета па спісе палітычнай партыі «Бацькаўшчына».<ref>{{Cite news|title=Уладзімір Мікалаенка прысягнуў на вернасць херсонцам|url=http://most.ks.ua/news/url/vladimir_mikolaenko_prisjagnul_na_vernost_hersontsam|publisher=Мост|access-date=2018-08-05}}</ref> У верасні 2015 года была выключаная з шэрагаў палітычнай партыі «Бацькаўшчына»<ref>{{Навіна|загаловак=Мікалаенка, Войценка, Назарана, Мазур і Гандзюк выключылі з «Бацькаўшчыны»|спасылка=http://khersonline.net/novosti/politika/45696-mikolaenko-voytenko-nazaryana-mazur-i-gandzyuk-isklyuchili-iz-batkivschiny.html|выдавец=Херсон Анлайн|дата публікацыі=15 верасня 2015|дата доступу=15 верасня 2015|мова=ru}}</ref>. З 2016 года ўваходзіла ў валанцёрскую групу Itchy Trigger Finger Ukrainians, якая займаецца распрацоўкай і распаўсюджваннем праўкраінскай знешняй рэкламы, накіраванай на жыхароў Крыма.<ref>{{cite news|title=Аматарам адпачываць у акупаваным Крыме нагадалі, дзе трэба адпачываць нармальным людям|url=http://most.ks.ua/news/url/ljubiteljam_vidpochivati_v_okupovanomu_krimu_nagadali_de_potribno_vidpochivati_normalnim_ljudjam|work=Мост|access-date=2018-08-05|lang=uk}}</ref> Улічваючы актыўную жыццёвую пазіцыю, на працягу доўгага часу Кацярына Гандзюк знаходзілася ў сістэмным канфлікце з прарасійскімі сіламі рэгіёна, сярод якіх арганізацыя [[Украінскі выбар|«Украінскі выбар»]] Віктара Медведчука, [[Камуністычная партыя Украіны|КПУ]], КОБ, Рух Экстэрытарыяльных Суполак. З 2017 года ў канфлікт Гандзюк з прарасійскімі сіламі рэгіёна былі ўцягнутыя праваахоўнікі, якія адкрыта падтрымлівалі, ахоўвалі і аказвалі арганізацыйную дапамогу сепаратысцкім рухам Херсоншчыны. У прыватнасці, Кацярына Гандзюк адкрыта і неаднаразова заяўляла пра самавольства арганізатара «рускіх прабежак» у Херсоне Кірыла Страмавусава.<ref>{{cite news|title=Прарасійскія сепаратысты зноў прабуюць разгайдаць сітуацыю ў Херсоне|url=http://most.ks.ua/news/url/prorossijskie_separatisty_vnov_pytajutsja_raskachat_situatsiju_v_hersone|publisher=Мост|access-date=2018-08-05|lang=ru}}</ref> Апошні ў снежні 2017 года стаў кіраўніком [[Сацыялістычная партыя Украіны|Сацпартыі]] ў Херсонскай вобласці і каардынуе сваю дзейнасць з кіраўніком партыі [[Ілля Уладзіміравіч Ківа|Іллёй Ківай]]. Страмавусаў ладзіў сутычкі і правакацыі падчас пасяджэнняў сесіі Херсонскага гарадскога савета. Падчас сутыкненняў Страмавусаў ужыў фізічную сілу да паліцыянтаў, на што праваахоўнікі не рэагавалі. Таксама Страмавусаў арганізоўваў мітынгі з мэтай выклікаць недавер да органаў дзяржаўнай улады і мясцовага самакіравання. 2 снежня 2017 года актывісты ў Херсоне сарвалі лекцыю дэпутата Мікалаеўскага абласнога савета Максіма Невінчанага,<ref>{{cite news|title=У Херсоне нацыяналісты напалі на дэпутата Мікалаеўскага аблсавета, «медведчукоўца» Невінчанага|url=http://nikvesti.com/news/politics/120635|publisher=НикВести|access-date=2018-08-05|lang=ru}}</ref> які таксама з’яўляецца старшынёй Мікалаеўскага тэрытарыяльнага Савета грамадскай арганізацыі «Украінскі выбар». Сярод вулічных пратэстоўцаў была заўважаная і Кацярына Гандзюк, якая раскрытыкавала дзеянні Херсонскай паліцыі. Кацярына Гандзюк таксама мела канфлікт з начальнікам упраўлення абароны эканомікі ў Запарожскай вобласці Дэпартамента абароны эканомікі [[Нацыянальная паліцыя Украіны|Нацыянальнай паліцыі Украіны]] Арцёмам Анташчуком.<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/uk/хто-така-катерина-гандзюк-і-чому-на-неї-могли-напасти/a-44907661|title=Хто такая Кацярына Гандзюк і чаму на яе маглі напасці?|publisher=Deutsche Welle|date=1 жніўня 2018|lang=uk|access-date=2018-08-05}}</ref> 14 верасня 2017 года яна абвінаваціла яго ў карупцыі і вымагальніцтве.<ref>{{Cite web|url = https://www.facebook.com/uakateryna/posts|title=Кацярына Гандзюк|publisher=www.facebook.com|lang=uk|access-date=2018-08-05}}</ref> Анташчук падаў пазоў супраць Гандзюк аб абароне гонару і годнасці, які быў часткова задаволены.<ref>{{cite news|title=Кацярына Гандзюк выйграла суд у начальніка абласнога УБЭЗа|url=https://gazeta.ks.ua/khersonskiye-policeyskiye-raskazali-ob-antialkogolnoy-otrabotke/|publisher=Gazeta.ks.ua|date=13 сакавіка 2018|access-date=2018-08-05|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20180816013746/https://gazeta.ks.ua/khersonskiye-policeyskiye-raskazali-ob-antialkogolnoy-otrabotke/|archive-date=16 жніўня 2018|url-status=dead}}</ref> У выніку гучнага медыя-скандалу Анташчук страціў пасаду. У красавіку 2018 года Кацярына Гандзюк таксама апублікавала інфармацыю аб тым, што амаль 200 «журналістаў» з падробленымі пасведчаннямі атрымалі ў абласной паліцыі дазвол на валоданне траўматычнай і газавай зброяй у 2014—2018 гадах. Кацярына Гандзюк актыўна садзейнічала адраджэнню футбольнага клуба [[ФК Крышталь Херсон|«Крышталь»]] у Херсоне пасля таго, як ён спыніў сваё прафесійнае існаванне ў 2017 годзе. У межах сваіх паўнамоцтваў дапамагала развіццю не толькі самой футбольнай каманды, а таксама і развіцця фан-руху «Крышталя» ў горадзе. === Прафесійная дзейнасць === * 2006 — ГА «Эйдас» (цэнтр палітычных студый і аналітыкі), менеджар праектаў, старшыня рэгіянальнага аддзялення ў Херсоне * 2008 — Інстытут псіхалогіі, сацыялогіі і гісторыі [[Херсонскі дзяржаўны ўніверсітэт|Херсонскага дзяржаўнага ўніверсітэта]], кіраўнік групы практыкі * 2008—2012 — спецыяліст маладзёжнага цэнтра працы пры ўпраўленні моладзі і спорту Херсонскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі. * 2011—2012 — менеджар праектаў Фонду падтрымкі грамадзянскай актыўнасці * 2012 — спецыяліст па развіцці валанцёрства сярод моладзі [[Фонд ААН у галіне народанасельніцтва|фонду народанасельніцтва ААН]] ва Украіне<ref>{{cite news|title=Херсонская каманда перамагла ў турніры «Сумленная Гульня»|url=http://most.ks.ua/news/url/hersonskaja_komanda_pobedila_v_turnire_chestnaja_igra |publisher=Мост-Навіны|access-date=2018-08-18|lang=ru}}</ref> * 2012—2016 — член праграмнага савета «Дэмакратычная практыка» міжнароднага фонду «Адраджэнне» * 2014 — старэйшы памочнік па пытаннях прававой абароны [[Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў|Упраўлення Вярхоўнага камісара ААН па справах бежанцаў]] у Херсонскай вобласці<ref>{{Cite news|title=Маладыя палітыкі прайшлі навучэнне ў Школе лідараў грамад|url=https://blog.poltava.to/shaviro/4337/|publisher=Інтернет-выданне «Палтаўшчына»|access-date=2018-08-18|lang=uk}}</ref> * 2015 — Кансультант праекта [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі|Міжнароднай арганізацыі па міграцыі]] ў Херсоне * лістапад 2016 — прызначана в.а. кіруючай справамі выканаўчага камітэта Херсонскага гарадскога савета.<ref>{{Cite web|url=https://kherson.net.ua/news/ekaterinu-gandzjuk-naznachili-io-upravljajuschej-delami-ispolkoma|title=Кацярыну Гандзюк прызначылі в.а. кіраўніка справамі выканкама|publisher=kherson.net.ua|lang=ru|access-date=2018-08-05}}</ref> === Напад на Гандзюк === 31 мая 2018 года каля 8:30 невядомы абліў Кацярыну Гандзюк канцэнтраванай [[Серная кіслата|сернай кіслатой]].<ref>{{Cite web|url=https://zik.ua/news/2018/08/01/gandzyuk_oblyly_sirchanoyu_kyslotoyu_spravu_znovu_perekvalifikuvaly__mvs_1377639|title=Гандзюк аблілі сернай кіслатой, справу зноў перакваліфікавалі — МУС|publisher=zik.ua|lang=uk|access-date=2018-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410192248/https://zik.ua/news/2018/08/01/gandzyuk_oblyly_sirchanoyu_kyslotoyu_spravu_znovu_perekvalifikuvaly__mvs_1377639|archive-date=10 красавіка 2019|url-status=dead}}</ref> Напад адбыўся каля дома, дзе жыла палітык, у той час, калі яна ішла на працу.<ref name=": 0 ">{{Cite news|title=Стан Гандзюк цяжкі: Падрабязнасці нападу на чыноўніцу Херсонскага гарадскога савета|first=Іван|last=Анціпенка|url=https://day.kyiv.ua/uk/news/310718-stan-gandzyuk-vazhkyy-podrobyci-napadu-na-chynovnycyu-hersonskoyi-miskoyi-rady|publisher=Дзень|date=21 ліпеня 2018|lang=uk}}</ref> Кацярыну Гандзюк даставілі ў рэанімацыйнае аддзяленне абласной бальніцы ў [[Шок|шокавым стане]]. [[Апёк]]і склалі больш за 30% цела. Кіслата трапіла жанчыне на спіну, галаву, руку, а таксама ў вочы. Першапачаткова крымінальная справа была ўзбуджаная па ч. 4 арт. 296 [[Крымінальны кодэкс Украіны|Крымінальнага кодэкса Украіны]] (хуліганства)<ref>{{Cite web|url=https://hr.npu.gov.ua/ua/news/novini/v-xersoni-policzejski-rozshukuyut-cholovika-yakij-obliv-oblichchya-zhinki-nevidomoyu-rechovinoyu/|title=У Херсоне паліцэйскія разшукуюць мужчыну, які абліў аблічча жонкі невядомай рэчывай|publisher=hr.npu.gov.ua|lang=uk|access-date=2018-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180906171324/https://hr.npu.gov.ua/ua/news/novini/v-xersoni-policzejski-rozshukuyut-cholovika-yakij-obliv-oblichchya-zhinki-nevidomoyu-rechovinoyu/|archive-date=6 верасня 2018|url-status=dead}}</ref>, затым злачынства перакваліфікавалі на «наўмысныя цяжкія цялесныя пашкоджанні, учыненыя з мэтай запалохвання пацярпелага» (ч. 2 арт. 121)<ref>{{cite web|title=Праваабаронцы змянілі кваліфікацыю злачынства з «хуліганства» на артыкул пра цяжкія цялесныя пашкоджанні|url=http://gordonua.com/ukr/news/localnews/-napad-na-gandzjuk-pravoohorontsi-zminili-kvalifikatsiju-zlochinu-iz-huliganstva-na-stattju-pro-tjazhkih-tilesnih-ushkodzhennjah-288265.html|publisher=gordonua.com|access-date=2018-08-05}}</ref>. Пасля справу перакваліфікавалі на «замах на забойства з асаблівай жорсткасцю».<ref>{{cite news|title=Аброськін пра напад на Гандзюк: Найбліжэйшым часам гэтае злачынства будзе раскрытае|url=http://gordonua.com/ukr/news/politics/abroskin-pro-napad-na-gandzjuk-najblizhchim-chasom-tsej-zlochin-bude-rozkrito-290853.html|publisher=gordonua.com|access-date=2018-08-05|lang=uk}}</ref> 1 жніўня Кацярыну Гандзюк санітарным бортам даставілі ў Кіеў, ёй далі дзяржаўную ахову.<ref>{{Cite news|title=Аблітую кіслатой Гандзюк даставілі самалётам з Херсона ў Кіеў: фота і відэа|url=http://glavred.info/ukraine/oblituyu-kislotoy-gandzyuk-dostavili-samoletom-iz-hersona-v-kiev-foto-i-video-519456.html|publisher=glavred.info|access-date=2018-08-05|lang=ru|archive-date=2 жніўня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802110613/http://glavred.info/ukraine/oblituyu-kislotoy-gandzyuk-dostavili-samoletom-iz-hersona-v-kiev-foto-i-video-519456.html|url-status=dead}}</ref> З-за недаверу да херсонскай паліцыі і падазрэнні ў яе датычнасці да нападу Гандзюк адмовілася ад супрацоўніцтва з імі.<ref>{{cite news|title=Гандзюк, па сутнасці, ваявала з херсонскімі мянтамі. Таму на мясцовую паліцыю наогул ніякіх надзей няма — валанцёр Сініцын|url=http://gordonua.com/news/localnews/gandzyuk-po-suti-voevala-s-hersonskimi-mentami-poetomu-na-mestnuyu-policiyu-voobshche-nikakih-nadezhd-net-volonter-sinicyn-290852.html|publisher=gordonua.com|access-date=2018-08-05|lang=ru}}</ref> Замест гэтага 2 жніўня яна дала паказанні аператыўнікам дэпартамента стратэгічных расследаванняў (ДСР)<ref>{{cite web|url=https://www.npu.gov.ua/news/golovne/poterpila-vid-napadu-v-xersoni-pogodilasya-spivpraczyuvati-z-policzijeyu/|title=Пацярпелая ад нападу ў Херсоне пагадзілася на супрацу з паліцыяй|publisher=www.npu.gov.ua|lang=uk|access-date=2018-08-05}}</ref>, якія наведалі Гандзюк па месцы лячэння ў Кіеўскім апёкавым цэнтры. Па стане на 5 жніўня 2018 пошукі нападніка працягваліся. Быў складзены фотаробат нападніка і аб’яўлена ўзнагарода<ref>{{cite news|title=Сябры Гандзюк склалі фотаробат зламысніка: фота|url=http://news.liga.net/incidents/news/druzya-gandzyuk-sostavili-fotorobot-zloumyshlennika-foto|publisher=news.liga.net|access-date=2018-08-05|lang=ru}}</ref> за любую інфармацыю, якая дазволіць яго ідэнтыфікаваць. Генеральны пракурор Украіны Юрый Луцэнка ўзяў пад асабісты кантроль крымінальную справу па факце нападу на Кацярыну Гандзюк.<ref>{{cite news|title=Напад у Херсоне: у грамадскай актывісткі больш за 30% апёкаў цела|url = https://www.rbc.UA/ukr/news/napadenie-hersone-chinovnitsy-30-ozhogov-1533060789.html|publisher=РБК Навіны Украіны|access-date=2018-10-03|lang=uk}}</ref> Найбольш верагоднай прычынай нападу лічаць публічную дзейнасць Гандзюк. 17 жніўня 2018 года затрыманыя двое грамадзян Украіны, якія па версіі следства з’яўляюцца саўдзельнікамі арганізацыі замаху — Уладзімір Васяновіч і Сяргей Торбін. Пракурор адзначыў, што на іх як саўдзельнікаў замаху на Гандзюк паказваюць паказанні іншых удзельнікаў справы — Гарбунова і Вішнеўскага. Херсонскі гарадскі суд 21 жніўня 2018 года прыняў рашэнне аб утрыманні іх пад вартай тэрмінам на 60 сутак без права ўнясення закладу для абодвух.<ref>{{cite news|title=Справа Гандзюк: з’явіліся падрабязнасці нападу і новыя заарыштаваныя|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/delo-gandzyuk-poyavilis-podrobnosti-napadeniya-1534888574.html|publisher=РБК Навіны Украіны|access-date=2018-10-03|lang=uk}}</ref> У 2019 годзе за замах на яе асуджаныя пяць чалавек, якія атрымалі ад 6,5 да 3 гадоў зняволення. Абвінавачаныя прызналі сваю віну і пайшлі на здзелку са следствам, пракуратура змяніла ім абвінавачанне з забойства на наўмыснае нанясенне цяжкіх цялесных пашкоджанняў. Заказчык злачынства на судовым працэсе названы не быў<ref>[https://www.svaboda.org/a/29985078.html svaboda.org]</ref>. == Смерць == Кацярына Гандзюк памерла 4 лістапада 2018 года на 34-м годзе жыцця ад ран, выкліканых кіслотнай атакай. Паводле папярэдняй інфармацыі, дакладнай прычынай смерці стаў абрыў тромба<ref>[https://24tv.ua/pomerla_aktivistka_katerina_gandzyuk_n1058050 Памерла актывістка Кацярына Гандзюк, якую аблілі кіслатой]</ref><ref name="смерць украінскай актывісткі выклікала шок і пратэсты">{{cite web |url=https://www.bbc.com/russian/news-46092455 |title=Забойства Кацярыны Гандзюк: смерць украінскай актывісткі выклікала шок і пратэсты |publisher=[[Бі-бі-сі]] |date=4 лістапада 2018|access-date=5 лістапада 2018}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Вікіцытатнік}} {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гандзюк Кацярына Віктараўна}} [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Украіны]] [[Катэгорыя:Члены УА «Бацькаўшчына»]] 2h4c8dzgk8wofpkg28fnsb5o795xac9 Крывошынскі сельсавет 0 578293 5133848 4743024 2026-04-30T04:19:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133848 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крывошынскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Ляхавіцкі раён]] |Уключае = 13 населеных пунктаў |Сталіца = [[Крывошын]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2340 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Крыво́шынскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Крывошын]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў Ляхавіцкім раёне [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]]. З 8 студзеня 1954 года — у Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ліпскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)|Ліпскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 22 красавіка 1957 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Свяціцкі сельсавет|Свяціцкага сельсавета]] [[Ганцавіцкі раён|Ганцавіцкага раёна]], таксама ў склад сельсавета з [[Тухавіцкі сельсавет|Тухавіцкага сельсавета]] [[Быценскі раён|Быценскага раёна]] перададзена вёска [[Залужжа (Крывошынскі сельсавет)|Залужжа]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 12 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|27}}</ref>. 6 красавіка 1981 года ў склад сельсавета з [[Востраўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)|Востраўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Стральцы (Ляхавіцкі раён)|Стральцы]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 красавіка 1981 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1981, № 14 (1676).</ref>. 3 снежня 1997 года з часткі сельсавета ўтвораны Свяціцкі сельсавет, які быў скасаваны 20 снежня 2013 года і зноў увайшоў у склад Крывошынскага сельсавета<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D914b0062313&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 20 декабря 2013 г. № 330 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ляховичского района Брестской области]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (11 населеных пунктаў) — 2798 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 96,9 % — [[беларусы]], 1,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (13 населеных пунктаў) — 2340 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=18 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Крывошынскі сельсавет}} {{Ляхавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Крывошынскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 26o8c5fyfot04bnpee9dfgnt8yk71z5 Краснадворскі сельсавет 0 578447 5133798 4700891 2026-04-30T01:22:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133798 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Краснадворскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Салігорскі раён]] |Уключае = 13 населеных пунктаў |Сталіца = [[Краснадворцы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2651 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Краснадво́рскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Салігорскі раён|Салігорскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. — вёска) [[Краснадворцы]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года як Краснадварэцкі (Краснадворскі) сельсавет у складзе [[Старобінскі раён|Старобінскага раёна]] [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Старобінскім раёне БССР. З 1935 года ў Старобінскім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Старобінскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]]. 11 кастрычніка 1961 года ў склад сельсавета з [[Чапялёўскі сельсавет|Чапялёўскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Астроўкі (Салігорскі раён)|Астроўкі]], [[Балотчыцы (Салігорскі раён)|Балотчыцы]] і [[Касынічы]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 кастрычніка 1961 года // Зборнік законаў Беларускай ССР і указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР. — 1962, № 2 (961).</ref>. З 25 снежня 1962 года — у складзе [[Любанскі раён|Любанскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у Салігорскім раёне. 30 кастрычніка 2009 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Чапялёўскі сельсавет|Чапялёўскага сельсавета]] з вёскамі [[Прусікі]], [[Прусы (Салігорскі раён)|Прусы]], [[Чапялі (Салігорскі раён)|Чапялі]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-307/2009-307(002-019).pdf&oldDocPage=3 Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201025132415/https://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-307%2F2009-307%28002-019%29.pdf&oldDocPage=3|date=25 кастрычніка 2020}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (10 населеных пунктаў) — 2508 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 сакавіка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 94,1 % — [[беларусы]], 4,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=18 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (13 населеных пунктаў) — 2651 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=24 сакавіка 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Краснадворскі сельсавет}} {{Салігорскі раён}} [[Катэгорыя:Краснадворскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Старобінскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Любанскага раёна]] m5hibx5ysmcml7k0y0axh4myookl5un Колкаўскі сельсавет 0 578468 5133757 4720554 2026-04-29T21:13:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133757 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Колкаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Петрыкаўскі раён]] |Уключае = 5 населеных пунктаў |Сталіца = [[Колкі (Петрыкаўскі раён)|Колкі]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 608 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ко́лкаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Колкі (Петрыкаўскі раён)|Колкі]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Капаткевіцкі раён|Капаткевіцкага раёна]] [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Капаткевіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года па 12 лютага 1935 года ў Петрыкаўскім раёне. З 21 чэрвеня 1935 года ў Капаткевіцкім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 красавіка 1959 года ў склад [[Ламавіцкі сельсавет|Ламавіцкага сельсавета]] [[Акцябрскі раён|Акцябрскага раёна]] перададзена вёска [[Зарыжжа]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 красавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.</ref>. Пасля скасавання Капаткевіцкага раёна з 25 снежня 1962 года ў складзе Петрыкаўскага раёна. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 773 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 95,7 % — [[беларусы]], 3,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=18 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 608 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Колкаўскі сельсавет}} {{Петрыкаўскі раён}} [[Катэгорыя:Колкаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Капаткевіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 4ox1enmt5g2nstmb8yqjh2tq9vdcvsn Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён) 0 578573 5133804 4719786 2026-04-30T01:42:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133804 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Краснаслабодскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Краснаслабодскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Акцябрскі раён]] |Уключае = 9 населеных пунктаў |Сталіца = [[Красная Слабада (Акцябрскі раён)|Красная Слабада]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 769 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Краснаслабо́дскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Акцябрскі раён|Акцябрскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да [[2009]] г. — вёска) [[Красная Слабада (Акцябрскі раён)|Красная Слабада]] (да [[1939]] г. мела назву Германава Слабада, да [[2005]] г. — Чырвоная Слабада). == Гісторыя == Створаны [[20 жніўня]] [[1924]] года як '''Германа-Слабадскі сельсавет''' у складзе [[Глускі раён|Глускага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Германава Слабада. Пасля скасавання [[акруга|акруговай сістэмы]] [[26 ліпеня]] [[1930]] года ў Глускім раёне БССР. З [[12 лютага]] [[1935]] года ў [[Капаткевіцкі раён|Капаткевіцкім раёне]], з [[21 чэрвеня]] 1935 года ў Капаткевіцкім раёне [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]], з [[20 лютага]] [[1938]] года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]]. У 1939 годзе сельсавет перайменаваны ў '''Чырвонаслабодскі''', а цэнтр — у Чырвоную Слабаду. З [[28 чэрвеня]] 1939 года ў Акцябрскім раёне Палескай вобласці, з [[20 верасня]] [[1944]] года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з [[8 студзеня]] [[1954]] года — Гомельскай вобласці. З [[25 снежня]] [[1962]] года па [[30 ліпеня]] [[1966]] года ў складзе [[Светлагорскі раён|Светлагорскага раёна]]. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 6 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|94}}</ref>. [[15 мая]] [[2000]] года ў склад сельсавета з [[Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Парэцкага сельсавета]] перададзены вёскі [[Андрэеўка (Акцябрскі раён)|Андрэеўка]], [[Бубнаўка]] і [[Буда (Акцябрскі раён)|Буда]]<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time55/lav55652.htm Решение Гомельского областного Совета депутатов от 19 мая 2000 г. № 45 Об изменении границ Поречского и Червоннослободского сельсоветов Октябрьского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120606185315/http://old.bankzakonov.com/d2008/time55/lav55652.htm|date=6 чэрвеня 2012}}</ref>. [[25 сакавіка]] 2005 цэнтр сельсавета перайменаваны ў Красную Слабаду. [[10 чэрвеня]] 2005 года сельсавет перайменаваны ў Краснаслабодскі<ref>[http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/spelling1997-2008.pdf Спіс змененых назваў геаграфічных аб’ектаў Беларусі за 1997—2008 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304231312/http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/spelling1997-2008.pdf|date=4 сакавіка 2016}} {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 942 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 97,6 % — [[беларусы]], 1,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=20 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 769 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|114222}} {{Краснаслабодскі сельсавет, Акцябрскі раён}} {{Акцябрскі раён}} [[Катэгорыя:Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Глускага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Капаткевіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Светлагорскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 5mxilb1wkjtz1u63a81u66isrhfk6do Крытышынскі сельсавет 0 579061 5133876 4800681 2026-04-30T06:14:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133876 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крытышынскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Іванаўскі раён]] |Уключае = 8 населеных пунктаў |Сталіца = [[Крытышын]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = [[26 чэрвеня]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1421 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часовойпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Крыты́шынскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2010 года вёска) [[Крытышын]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Іванаўскага раёна [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў складзе [[Драгічынскі раён|Драгічынскага раёна]]. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Крытышынскага сельсавета было 8 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|21}}</ref>. 26 чэрвеня 2013 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Рудскі сельсавет|Рудскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0058875&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 26 июня 2013 г. № 287 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивановского района Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210411005832/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0058875&p1=1 |date=11 красавіка 2021 }}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1421 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Насельніцтва ўсіх населеных пунктаў паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm |date=2 кастрычніка 2019 }}</ref>, з іх 95,6 % — беларусы<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў паводле перапісу 2009 года |access-date=24 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. На момант скасавання ў сельсавет уваходзілі 8 населеных пунктаў: [[Башня]], [[Гнеўчыцы]], [[Загута]], [[Заруддзе (Рудскі сельсавет)|Заруддзе]], [[Крытышын]], [[Маразы (Іванаўскі раён)|Маразы]], [[Рагадашч]], [[Радаўня]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Крытышынскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Іванаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Крытышынскі сельсавет у [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Драгічынскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Крытышынскі сельсавет у [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]] (1962—1965)}} |спіс3 = {{Іванаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Крытышынскі сельсавет у [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] (1965—2013)}} }} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Іванаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Драгічынскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] axk5tfdf462bgj4181xfjsgf3gjzvcl Клятнянскі сельсавет 0 579509 5133731 4371263 2026-04-29T18:45:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133731 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Клятнянскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Глускі раён]] |Уключае = 16 населеных пунктаў |Сталіца = [[Клетнае (Глускі раён)|Клетнае]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[20 лістапада]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1033 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часовыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Клятня́нскі сельсаве́т''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Глускі раён|Глускага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. — вёска) [[Клетнае (Глускі раён)|Клетнае]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Глускі раён|Глускага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Глускім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў Глускім раёне [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Дакольскі сельсавет|Дакольскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 23 студзеня 1960 года ў складзе Магілёўскай вобласці. З 25 снежня 1962 года па 30 ліпеня 1966 года ў складзе [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]]. 20 лістапада 2013 года сельсавет скасаваны, частка тэрыторыі далучана да [[Слаўкавіцкі сельсавет|Слаўкавіцкага сельсавета]] (аграгарадок [[Клетнае (Глускі раён)|Клетнае]], пасёлкі [[Зара (Глускі раён)|Зара]], [[Красны (Глускі раён)|Красны]], вёскі [[Байлюкі]], [[Барбарова (Глускі раён)|Барбарова]], [[Баянава]], [[Бярэжкі (Глускі раён)|Бярэжкі]], [[Вайцяхова (Глускі раён)|Вайцяхова]], [[Малінава]], [[Новаандрэеўка (Глускі раён)|Новаандрэеўка]], [[Пагарэлае (Глускі раён)|Пагарэлае]], [[Пяценка]]), частка — да [[Хваставіцкі сельсавет|Хваставіцкага сельсавета]] (вёскі [[Даколь (вёска)|Даколь]], [[Старына (Глускі раён)|Старына]], [[Сялец (Глускі раён)|Сялец]], [[Цяснова]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 ноября 2013 г. № 23-1 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета — 1033 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Насельніцтва населеных пунктаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm |date=2 кастрычніка 2019 }} {{ref-ru}}</ref>, з іх 94,3 % — беларусы<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |date=14 студзеня 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Глускі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Глускага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бабруйскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] hswpowabs1ape3pwbgqe492iw2x4kl3 Конкавіцкі сельсавет 0 579581 5133760 4720560 2026-04-29T21:52:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133760 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Конкавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Петрыкаўскі раён]] |Уключае = 6 населеных пунктаў |Сталіца = [[Конкавічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 476 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ко́нкавіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Конкавічы]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Петрыкаўскага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Петрыкаўскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Петрыкаўскім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 746 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 97,3 % — [[беларусы]], 2,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 476 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Конкавіцкі сельсавет}} {{Петрыкаўскі раён}} [[Катэгорыя:Конкавіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] pqztisgh1qs1xpl6gwk7c5v6llur3xb 56 (лік) 0 579737 5133763 5057837 2026-04-29T22:14:55Z Bk1949 50943 5133763 wikitext text/x-wiki '''56''' ('''пяцьдзясят шэсць''') — [[натуральны лік]] паміж [[55 (лік)|55]] і [[57 (лік)|57]]. == У матэматыцы == * З'яўляецца двухзначным цотным лікам * З'яўляецца [[Залішні лік|залішнім лікам]] * З'яўляецца [[Састаўны лік|састаўным лікам]] * З'яўляецца адыёзным лікам * 6-е тэтраэдральны лік * 2<sup>56</sup> = 72057594037927936 * Адзін з лікаў з такой уласцівасцю, што сума яго з перавернутым лікам роўная квадрату сумы яго лічбаў (<math />). == У навуцы == * Атамны нумар [[Барый|барыю]] == У іншых галінах == * [[56|56 год]]; [[56 да н.э.|56 год да н. э.]], [[1956|1956 год]] * ASCII-код сімвала «8» * 56 — Код [[Суб’екты Расійскай Федэрацыі|суб'екта Расійскай Федэрацыі]] і Код ДІБДР-ДАІ [[Арэнбургская вобласць|Арэнбургскай вобласці]]. * 56 Малодшых Арканаў ў складзе калоды [[Карты Таро|карт Таро]]. *[[ГАЗ-56]] — савецкі і расійскі эксперыментальны грузавы аўтамабіль [[Горкаўскі аўтамабільны завод|Горкаўскага аўтамабільнага завода]]. * 56 кбіт/з — максімальная тэарэтычная хуткасць мадэмных (Dial-Up) падлучэнняў. [[Катэгорыя:Натуральныя лікі]] == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} r4a6370sdppv4l9www3sro9ntraherk Крыўлянскі сельсавет 0 579900 5133877 4801980 2026-04-30T06:32:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133877 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крыўлянскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Жабінкаўскі раён]] |Уключае = 24 населеныя пункты |Сталіца = [[Крыўляны (Жабінкаўскі раён)|Крыўляны]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1765 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Крыўля́нскі сельсаве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок [[Крыўляны (Жабінкаўскі раён)|Крыўляны]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Глыбокаўскі сельсавет''' у складзе Жабінкаўскага раёна Брэсцкай вобласці [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Глыбокае (Жабінкаўскі раён)|Глыбокае]]. 16 ліпеня 1954 года сельсавет перайменаваны ў Крыўлянскі, цэнтр перанесены ў вёску Крыўляны<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 20 мая 1957 года ў склад сельсавета з [[Мацеевіцкі сельсавет|Мацеевіцкага сельсавета]] перададзены 2 населеныя пункты (вёскі [[Пруск]] і [[Вялікія Якаўчыцы|Якаўчыцы]])<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. З 8 жніўня 1959 года ў складзе [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]]. 13 кастрычніка 1961 года ў склад сельсавета з [[Якаўчыцкі сельсавет|Якаўчыцкага сельсавета]] перададзены вёскі [[Багны]], [[Баляўшчына]], [[Вялікія Сяхновічы]] (з крухмальным заводам), [[Грыцэвічы (Жабінкаўскі раён)|Грыцэвічы]] (з канторай нарыхтоўкі жывёлы), [[Карды]], [[Мацеевічы (Жабінкаўскі раён)|Мацеевічы]], [[Новыя Дворы]], [[Семенаўцы]], у склад [[Якаўчыцкі сельсавет|Якаўчыцкага сельсавета]] перададзены вёскі [[Агароднікі (Жабінкаўскі раён)|Агароднікі]], [[Барздзілы]], [[Вандалін]], [[Вежкі (Жабінкаўскі раён)|Вежкі]], [[Мацясы (Жабінкаўскі раён)|Мацясы]], [[Пруск]], [[Свішчы]], [[Стаўпы (Жабінкаўскі раён)|Стаўпы]], [[Якаўчыцы]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 13 кастрычніка 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 2 (961).</ref>. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Кобрынскі раён|Кобрынскага раёна]]. 4 студзеня 1965 года ў склад сельсавета са [[Сцяпанкаўскі сельсавет|Сцяпанкаўскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Арэпічы]], [[Вярхі (Жабінкаўскі раён)|Вярхі]], [[Налезнікі]], [[Палявая Рэчыца|Рэчыца]] і [[Селішчы (Сцяпанкаўскі сельсавет)|Селішчы]])<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref>, якія 31 сакавіка 1965 года вернуты ў склад Сцяпанкаўскага сельсавета [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 18 (1098).</ref>. З 30 ліпеня 1966 года сельсавет у складзе адноўленага Жабінкаўскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 15 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|20}}</ref>. 11 мая 2012 года да сельсавета далучана частка тэрыторыі скасаванага [[Якаўчыцкі сельсавет|Якаўчыцкага сельсавета]] (8 населеных пунктаў: вёскі [[Агароднікі (Жабінкаўскі раён)|Агароднікі]], [[Барздзілы]], [[Вандалін]], [[Вежкі (Жабінкаўскі раён)|Вежкі]], [[Малыя Якаўчыцы]], [[Мацясы (Жабінкаўскі раён)|Мацясы]], [[Свішчы]], [[Стаўпы (Жабінкаўскі раён)|Стаўпы]])<ref>{{Cite web |url=http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2012-60/2012_60_9_50254.pdf&oldDocPage=1 |title=Решение Брестского областного Совета депутатов от 11 мая 2012 г. № 198 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Жабинковского и Кобринского районов Брестской области |access-date=30 лістапада 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190210044823/http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2012-60%2F2012_60_9_50254.pdf&oldDocPage=1 |archivedate=10 лютага 2019 |url-status=dead }}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (16 населеных пунктаў) — 1362 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 87,4 % — [[беларусы]], 8,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 3,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=30 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (24 населеныя пункты) — 1765 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Крыўлянскі сельсавет}} {{Жабінкаўскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Крыўлянскі (да 1954 года Глыбокаўскі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Жабінкаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Крыўлянскі (да 1954 года Глыбокаўскі) сельсавет у [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскім раёне]] (1940—1959)}} |спіс2 = {{Камянецкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Крыўлянскі сельсавет у [[Камянецкі раён|Камянецкім раёне]] (1959—1962)}} |спіс3 = {{Кобрынскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Крыўлянскі сельсавет у [[Кобрынскі раён|Кобрынскім раёне]] (1962—1966)}} |спіс4 = {{Жабінкаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Крыўлянскі сельсавет у [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскім раёне]] (з 1966)}} }} [[Катэгорыя:Крыўлянскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Камянецкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Кобрынскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] ojc2fdj6eou3drjw5qkualjrysakhz7 Крапівенскі сельсавет 0 580052 5133793 4639144 2026-04-30T01:00:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133793 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крапівенскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Аршанскі раён]] |Уключае = 15 населеных пунктаў |Сталіца = [[Крапіўна (Аршанскі раён)|Крапіўна]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1496 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часовыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Крапі́венскі сельсаве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Аршанскі раён|Аршанскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] [[Крапіўна (Аршанскі раён)|Крапіўна]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Аршанскага раёна [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Аршанскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Крапівенскага сельсавета 16 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|53}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1856 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 96,0 % — [[беларусы]], 3,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=3 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1496 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНДІДАС|БЕЛНИИДАД]], 2012. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|121314}} {{Крапівенскі сельсавет}} {{Аршанскі раён}} [[Катэгорыя:Крапівенскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 1zlrdjpftwkzqc98rmaxlcv7c21qbi7 Клюкаўскі сельсавет 0 580087 5133720 4625869 2026-04-29T18:11:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133720 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Клюкаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Аршанскі раён]] |Уключае = 13 населеных пунктаў |Сталіца = [[Клюкаўка]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[10 кастрычніка]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 543 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Клю́каўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Аршанскі раён|Аршанскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Клюкаўка]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Дзевінскі сельсавет''' у складзе [[Багушэўскі раён|Багушэўскага раёна]] [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Дзевіна (Беларусь)|Дзевіна]]. 24 верасня 1926 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Клюкаўка, сельсавет перайменаваны ў Клюкаўскі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Багушэўскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у складзе Аршанскага раёна, з 12 лютага 1935 года — у складзе адноўленага Багушэўскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. З 9 верасня 1946 года сельсавет у складзе [[Арэхаўскі раён (БССР)|Арэхаўскага раёна]], з 17 снежня 1956 года — у складзе Багушэўскага раёна, з 20 студзеня 1960 года — у складзе Аршанскага раёна<ref>[http://boguchevsk.narod.ru/dvist. БАГУШЭЎСК (НАРЫС ГІСТОРЫІ, ЭКАНОМІКІ І КУЛЬТУРЫ)]{{ref-ru}}</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Клюкаўскага сельсавета 12 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|53}}</ref>. 8 красавіка 2004 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[стайкаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Стайкаўскага сельсавета]] (3 населеныя пункты: вёскі [[Сармацк]], [[Слабада (Межаўскі сельсавет)|Слабада]] і [[Чарняўскія]])<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}</ref>. 10 кастрычніка 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Высокаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Высокаўскага]] (7 населеных пунктаў: вёскі [[Дзевіна (Беларусь)|Дзевіна]], [[Замасточча (Аршанскі раён)|Замасточча]], [[Іванькова (Аршанскі раён)|Іванькова]], [[Клюкаўка]], [[Сармацк]], [[Сафіёўка]] і [[Сімахі]]), [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Арэхаўскага]] (4 населеныя пункты: вёскі [[Арашкі]], [[Лісоўскія]], [[Рамальдава]], [[Старына (Аршанскі раён)|Старына]]) і [[Межаўскі сельсавет|Межаўскага]] (2 населеныя пункты: вёскі [[Слабада (Межаўскі сельсавет)|Слабада]] і [[Чарняўскія]]) сельсаветаў<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0060692&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 10 октября 2013 г. № 292 Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210717094751/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0060692&p1=1 |date=17 ліпеня 2021 }}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 543 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/viciebskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150625194006/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/viciebskaja.htm |date=25 чэрвеня 2015 }}{{ref-ru}}</ref>, з іх 94,1 % — [[беларусы]], 4,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |date=14 студзеня 2016 }}{{ref-ru}}</ref>. == Склад == На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 13 населеных пунктаў. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|110920}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Клюкаўскі (да 1926 года Дзевінскі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Багушэўскі раён|child|загаловак=Клюкаўскі (да 1926 года Дзевінскі) сельсавет у [[Багушэўскі раён|Багушэўскім раёне]] (1924—1931)}} |спіс2 = {{Аршанскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Клюкаўскі сельсавет у [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] (1931—1935)}} |спіс3 = {{Багушэўскі раён|child|загаловак=Клюкаўскі сельсавет у [[Багушэўскі раён|Багушэўскім раёне]] (1935—1946)}} |спіс4 = {{Арэхаўскі раён (БССР)|child|загаловак=Клюкаўскі сельсавет у [[Арэхаўскі раён (БССР)|Арэхаўскім раёне]] (1946—1956)}} |спіс5 = {{Багушэўскі раён|child|загаловак=Клюкаўскі сельсавет у [[Багушэўскі раён|Багушэўскім раёне]] (1956—1960)}} |спіс6 = {{Аршанскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Клюкаўскі сельсавет у [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] (1960—2013)}} }} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Аршанскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Арэхаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Багушэўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] c76zfh6tg5vfeuxadoeoq9m0v5ao73q Кемелішкаўскі сельсавет 0 580655 5133682 5039453 2026-04-29T15:48:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133682 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Кемелішкаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Астравецкі раён]] |Уключае = 66 населеных пунктаў (1986)<ref>Белорусская ССР. Административно-территориальное деление на 1 января 1986 года. — 7-е издание. — Мн.: Беларусь, 1986. — 231 с. С. 118</ref> |Сталіца = [[Кемелішкі]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]],</br>[[26 чэрвеня]] [[1965]] |Скасаванне = [[3 красавіка]] [[1959]],</br>[[31 сакавіка]] [[2013]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1406 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Кеме́лішкаўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Астравецкі раён|Астравецкага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Кемелішкі]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Свірскі раён|Свірскага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Рыценскі сельсавет|Рыценскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 3 красавіка 1959 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага [[Некрашунскі сельсавет|Некрашунскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 3 красавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.</ref><ref>{{Крыніцы/ЭГБ|6-1к}} С. 261</ref>. 26 чэрвеня 1965 года Кемелішкаўскі сельсавет утвораны зноў у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці ў складзе 85 населеных пунктаў ([[Аелі (Астравецкі раён)|Аелі]], [[Алёкса (Рытанскі сельсавет)|Алёкса]], [[Апушыны]], [[Бабінішкі]], [[Балашынка]], [[Балоша]], [[Бамбярышкі]], [[Баяры (Рытанскі сельсавет)|Баяры]], [[Бразіня]], [[Бурблішкі]], [[Вердзялішкі]], [[Відзінішкі (Астравецкі раён)|Відзінішкі]], [[Вялікія Свіраны]], [[Галаваткі]], [[Гваздзікяны]], [[Гольнішкі]], [[Даўцюны]], [[Дварчышча]], [[Драўнэлі]], [[Дубоўка (Кемелішкаўскі сельсавет)|Дубоўка]], [[Жусіны (Астравецкі раён)|Жусіны]], [[Загарышкі]], [[Зарадзілле]], [[Кемелішкі]], [[Клевацішкі]], [[Крыніца (Астравецкі раён)|Крыніца]], [[Кукенішкі]], [[Куцішкі (Астравецкі раён)|Куцішкі]], [[Курніцкі]], [[Лапецішкі]], [[Ліпнішкі (Кемелішкаўскі сельсавет)|Ліпнішкі]], [[Літвяны (вёска)|Літвяны]], [[Малінаўка (Астравецкі раён)|Малінаўка]], [[Малінова (Астравецкі раён)|Малінова]], [[Маліняк]], [[Малыя Свіраны]], [[Малярка]], [[Маргелі]], [[Маргелькі]], [[Маргі (Астравецкі раён)|Маргі]], [[Маргуцішкі]], [[Масцішча (Астравецкі раён)|Масцішча]], [[Мачулы (Астравецкі раён)|Мачулы]], [[Міхалішкі (Кемелішкаўскі сельсавет)|Міхалішкі]], [[Мужылы]], [[Некрашуны]], [[Нотна]], [[Паддуб’е (Астравецкі раён)|Паддуб’е]], [[Падзюжа]], [[Падліпяны]], [[Панарцы]], [[Парцэль-Паляны]], [[Пасялішча]], [[Патока (Астравецкі раён)|Патока]], [[Паточка]], [[Паядуня]], [[Перавознікі (Астравецкі раён)|Перавознікі]], [[Пінанішкі]], [[Плехаці]], [[Поплацк]], [[Прэны (Астравецкі раён)|Прэны]], [[Пяткунішкі (Астравецкі раён)|Пяткунішкі]], [[Раскоша]], [[Рудзішкі (вёска, Рытанскі сельсавет)|Рудзішкі I]], [[Рудзішкі (хутар)|Рудзішкі II]], [[Рызгоры]], [[Рысова]], [[Рытань]], [[Рытанька]], [[Савішкі]], [[Саснова]], [[Скудзішкі]], [[Стаскелы]], [[Стрыпуны (Астравецкі раён)|Стрыпуны]], [[Сціпіны]], [[Талюшаны]], [[Таркоўшчына]], [[Тракішча]], [[Траццякі (Астравецкі раён)|Траццякі]], [[Усвяць]], [[Хмяляны]], [[Чэхі (Рытанскі сельсавет)|Чэхі]], [[Шадзюны]], [[Юзафполле (Астравецкі раён)|Юзафполле]], [[Ярошышкі]]), якія ўваходзілі ў склад [[Падольскі сельсавет|Падольскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 чэрвеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 30 (1110).</ref>. Станам на 1 студзеня 1974 года ў склад сельсавета ўваходзілі 74 населеныя пункты<ref name="АТД74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|124}}</ref>. 19 жніўня 1985 года скасаваны хутары [[Дубоўка (Кемелішкаўскі сельсавет)|Дубоўка]] і [[Рызгоры]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref>, у 2005 годзе — хутары [[Балашынка]], [[Нотна]], [[Поплацк]] і [[Усвяць]]. 31 сакавіка 2013 года сельсавет быў перайменаваны ў [[Рытанскі сельсавет|Рытанскі]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913r0057134 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 26 февраля 2013 г. № 224 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Островецкого района Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304210204/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913r0057134|date=4 сакавіка 2016}}</ref>. == Насельніцтва == Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета складала 1406 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Насельніцтва населеных пунктаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm |date=2 кастрычніка 2019 }} {{ref-ru}}</ref>, з іх 84,5 % — [[беларусы]], 11,9 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 2,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |date=14 студзеня 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|55133}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Кемелішкаўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Свірскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Кемелішкаўскі сельсавет у [[Свірскі раён|Свірскім раёне]] (1940—1959)}} |спіс2 = {{Астравецкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Кемелішкаўскі сельсавет у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] (1965—2013)}} }} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Астравецкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Свірскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1959 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1965 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] 5t5dfiormc1lfro1yxi00cp6wt3bdqr Крошынскі сельсавет 0 581179 5133823 4806747 2026-04-30T02:59:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133823 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крошынскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Баранавіцкі раён]] |Уключае = 24 населеныя пункты |Сталіца = [[Крошын]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2641 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 194,8 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = +2 |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = http://baranovichi.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=49106%3A2018-07-05-11-39-14&catid=1331%3A2018-06-19-11-31-41&Itemid=3447&lang=ru |Заўвагі = }} '''Кро́шынскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Цэнтр сельсавета — аграгарадок [[Крошын]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Баранавіцкага раёна<ref>КРОШЫН // {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}} С. 53</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 8 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|14}}</ref>. 19 мая 1986 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Мядзеневіцкі сельсавет|Мядзеневіцкага сельсавета]]. 19 студзеня 1987 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Падлясейскі сельсавет|Падлясейскага сельсавета]]. 26 чэрвеня 2013 года да сельсавета далучаныя ўсе населеныя пункты — [[Бараціна (Баранавіцкі раён)|Бараціна]], [[Дудзічы (Баранавіцкі раён)|Дудзічы]], [[Ішкалдзь]], [[Петкавічы (Баранавіцкі раён)|Петкавічы]], [[Родкавічы]] — скасаванага [[Петкавіцкі сельсавет|Петкавіцкага сельсавета]], а таксама вёскі [[Адахаўшчына (Баранавіцкі раён)|Адахаўшчына]], [[Гірава]], [[Дубава (Баранавіцкі раён)|Дубава]], [[Заброддзе (Баранавіцкі раён)|Заброддзе]], [[Лаўрынавічы (Баранавіцкі раён)|Лаўрынавічы]], [[Якімавічы (Баранавіцкі раён)|Якімавічы]] скасаванага [[Каўпеніцкі сельсавет|Каўпеніцкага сельсавета]]<ref>{{Спасылка|url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm|копія = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm|дата копіі = 2 жніўня 2015|загаловак = «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области». Решение Брестского областного Совета депутатов от 26 июня 2013 г. № 286|дата доступу = 22 снежня 2018 |мова = ru}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (13 населеных пунктаў) — 1992 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 85,9 % — [[беларусы]], 7,2 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 5,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=22 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (24 населеныя пункты) — 2641 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=23 чэрвеня 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|112442}} {{Крошынскі сельсавет}} {{Баранавіцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Крошынскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Гарадзішчанскі раён|child|загаловак=Крошынскі сельсавет у [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Баранавіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Крошынскі сельсавет у [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] (з 1962)}} }} [[Катэгорыя:Крошынскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гарадзішчанскага раёна]] eiwrtne7kl42tu4slzvtnla6r1ipb0f Краснаўскі сельсавет 0 583024 5133808 4719688 2026-04-30T01:53:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133808 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Краснаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Светлагорскі раён]] |Уключае = 16 населеных пунктаў |Сталіца = [[Краснаўка (Светлагорскі раён)|Краснаўка]] |Датаўтварэння = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Скасаванне = |Глава = Сяргей Сяргеевіч Кавальчук |Назва главы = Старшыня сельсавета |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 906 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 308,84 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 2342 |Паштовыя індэксы = 247417 |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = http://svetlogorsk.by/ru/pages/gov/selskie-sovety/krasnovka-sovet/ |Заўвагі = }} '''Кра́снаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Светлагорскі раён|Светлагорскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Краснаўка (Светлагорскі раён)|Краснаўка]]. == Геаграфія == * Агульная плошча: 308,84 км² * Размяшчэнне: паўночна-заходняя частка Светлагорскага раёна * Мяжуе: ** на поўначы — з [[Бабруйскі раён|Бабруйскім раёнам]] ** на паўднёвым захадзе — з [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёнам]] ** на поўдні — з [[Парыцкі сельсавет|Парыцкім сельсаветам]] Светлагорскага раёна ** на ўсходзе — са [[Жлобінскі раён|Жлобінскім раёнам]] * Па тэрыторыі сельсавета праходзяць аўтамабільныя дарогі: {{Таблічка-by|Р|31}} · {{Таблічка-by|Н|5002}} · {{Таблічка-by|Н|5005}} · {{Таблічка-by|Н|5023}} · {{Таблічка-by|Н|5031}} · {{Таблічка-by|Н|5033}} * Рэкі: [[Бярэзіна]]. == Гісторыя == Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе [[Парыцкі раён|Парыцкага раёна]] Гомельскай вобласці [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Каралёваслабадскі сельсавет|Каралёваслабадскога]] і [[Коўчыцкі сельсавет|Коўчыцкага]] сельсаветаў<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 29 ліпеня 1961 года Парыцкі раён перайменаваны ў Светлагорскі. 26 сакавіка 1987 года ў склад сельсавета з [[Казлоўскі сельсавет (Светлагорскі раён)|Казлоўскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты (вёскі [[Завічча]], [[Міхайлаўка (Краснаўскі сельсавет)|Міхайлаўка]], [[Новая Беліца (Светлагорскі раён)|Новая Беліца]] і [[Старая Беліца (Светлагорскі раён)|Старая Беліца]])<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. == Эканоміка == На тэрыторыі сельсавета буйным сельскагаспадарчым прадпрыемствам з’яўляецца Міхайлаўскае-агра. Гэтак жа працуюць два прадпрыемствы лясной гаспадаркі Светлагорскага лясгаса ў вёсках [[Краснаўка (Светлагорскі раён)|Краснаўка]] і [[Коўчыцы 2]]. На тэрыторыі сельсавета зарэгістравана адна прыватная фермерская гаспадарка. ;Гандаль Гандлёвае абслугоўванне ажыццяўляе Светлагорскае райпо ў вёсках: [[Міхайлаўка (Краснаўскі сельсавет)|Міхайлаўка]], [[Краснаўка (Светлагорскі раён)|Краснаўка]], [[Коўчыцы 2]], [[Данілоўка]], [[Васілёўка (Светлагорскі раён)|Васілёўка]], [[Каралёва Слабада 2]]. Астатнія вёскі абслугоўваюцца аўталаўкай. ; Ахова здароўя Медыцынскае абслугоўванне прадстаўлена 3 фельчарска-акушэрскімі пунктамі ў [[Краснаўка (Светлагорскі раён)|Краснаўцы]], [[Коўчыцы 2|Коўчыцах 2]], [[Васілёўка (Светлагорскі раён)|Васілёўцы]]. ; Адукацыя і культура На тэрыторыі сельсавета працуе: Краснаўская яслі-сад сярэдняя школа. Дом культуры ў вёсках [[Міхайлаўка (Краснаўскі сельсавет)|Міхайлаўка]] і [[Коўчыцы 2]]. Бібліятэкі ў [[Краснаўка (Светлагорскі раён)|Краснаўцы]] і [[Міхайлаўка (Краснаўскі сельсавет)|Міхайлаўцы]]. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1497 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 85,1 % — [[беларусы]], 12,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=3 лютага 2022 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 906 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Органы мясцовай улады == Мясцовая ўлада прадстаўлена Краснаўскім сельскім Саветам дэпутатаў і сельскім выканаўчым камітэтам. Месца знаходжання — вёска [[Краснаўка (Светлагорскі раён)|Краснаўка]], вуліца Дарожная, дом 3. Савет дэпутатаў падзелены на 11 акруг. == Славутасці == * Тэрыторыя былога [[Казімір (горад)|горада «Казімір»]] ([[XVII стагоддзе]]) — {{ГККРБ 4|}} * Курганны магільнік перыяду ранняга сярэднявечча ля в. [[Коўчыцы 2]] * Ваенныя помнікі і мемарыялы ў вёсках: [[Малімоны]], [[Коўчыцы 1]], [[Коўчыцы 2]], [[Новая Беліца (Светлагорскі раён)|Новая Беліца]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Краснаўскі сельсавет}} {{Светлагорскі раён}} [[Катэгорыя:Краснаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Парыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]] tqosqcn4k4ufc9x8omxgpjxn0kq1ixm Краснабудскі сельсавет 0 583307 5133795 4627031 2026-04-30T01:16:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133795 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Краснабудскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Крычаўскі раён]] |Уключае = 17 населеных пунктаў |Сталіца = [[Красная Буда (Крычаўскі раён)|Красная Буда]] |Датаўтварэння = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Скасаванне = |Глава = Галіна Міхайлаўна Герашчанка |Назва главы = Старшыня сельсавета |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1046 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 184,97 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = http://krichev.gov.by/vlast/selispolkomy/itemlist/category/51-krasnobud-selispolkom |Заўвагі = }} '''Краснабу́дскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Крычаўскі раён|Крычаўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Красная Буда (Крычаўскі раён)|Красная Буда]]. Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Крычаўскага раёна Магілёўскай вобласці [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Зарубецкі сельсавет|Зарубецкага]] і [[Міхеевіцкі сельсавет|Міхеевіцкага]] сельсаветаў<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкага раёна]], з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Крычаўскага раёна. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1715 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 92,7 % — [[беларусы]], 6,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=23 верасня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. Станам на 2018 год на тэрыторыі сельсавета пражывала 1812 жыхароў. Насельнітва сельсавета паводле перапісу 2019 года — 1046 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Краснабудскі сельсавет}} {{Крычаўскі раён}} [[Катэгорыя:Краснабудскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Клімавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]] fc1gpvxpcb4d1kuwsbo1tndn4663yoa Яблуніў 0 583829 5133640 5133493 2026-04-29T14:18:33Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Spokiyny|Spokiyny]]) і адноўлена версія 4971513, зробленая Artsiom91Bot: без даты няма сэнсу 5133640 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Ябланаў'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|7}} — карта Івана-Франкоўскай вобласці</ref> ці '''Яблуніў'''<ref>{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Яблунів}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Косіўскі раён|Косіўскім раёне]] [[Івана-Франкоўская вобласць|Івана-Франкоўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. У студзені 1989 года колькасць насельніцтва складала 1834 чалавек. На 1 студзеня 2013 года колькасць насельніцтва складала 2056 чалавек. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Аксана Іларыёнаўна Затварская]], украінская актрыса == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Косіўскі раён}} {{Івана-Франкоўская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Івана-Франкоўскай вобласці]] ge15ibpksq7dfvsasvq6qp7qhv8jt6g Квасоўскі сельсавет 0 585899 5133656 4811630 2026-04-29T14:52:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133656 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Квасоўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Гродзенскі раён]] |Уключае = 29 населеных пунктаў |Сталіца = [[Квасоўка]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 3217 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Квасо́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Гродзенскі раён|Гродзенскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Квасоўка]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Далінскі сельсавет''' у складзе Гродзенскага раёна [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Сухая Даліна]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Агародніцкі сельсавет (Гродзенскі раён)|Агародніцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гродненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 30 жніўня 1957 года ў склад [[Індурскі сельсавет|Індурскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Баброўнікі (Гродзенскі раён)|Баброўнікі]], [[Кунцаўшчына (Гродзенскі раён)|Кунцаўшчына]], [[Паценкі]], [[Рагачы (Індурскі сельсавет)|Рагачы]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 жніўня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.</ref>. 11 верасня 1962 года ў склад [[Індурскі сельсавет|Індурскага сельсавета]] перададзены населеныя пункты [[Балічы (Гродзенскі раён)|Балічы]], [[Буракі (Гродзенскі раён)|Буракі]], [[Занявічы (Гродзенскі раён)|Занявічы]] і [[Ланявічы]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 верасня 1962 года // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 30 (989).</ref>. 28 ліпеня 1967 года перайменаваны ў Квасоўскі сельсавет, цэнтр перанесены ў вёску Квасоўка, да сельсавета далучана частка скасаванага [[Баранаўскі сельсавет|Баранаўскага сельсавета]] (5 населеных пунктаў: вёскі [[Баранава (Гродзенскі раён)|Баранава]], [[Грыўкі (Гродзенскі раён)|Грыўкі]], [[Кругляны (Гродзенскі раён)|Кругляны]], [[Лікоўка]] і [[Хліставічы]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 ліпеня 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 24 (1182).</ref>. 11 лютага 1972 года ў склад сельсавета з [[Капцёўскі сельсавет|Капцёўскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Віцькі]] і [[Гарны (Гродзенскі раён)|Гарны]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>. У верасні 1985 года ў склад [[Індурскі сельсавет|Індурскага сельсавета]] перададзена вёска Сухая Даліна<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 і 22 верасня 1975 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 33 (1479).</ref>. У 1977 годзе ў склад [[Індурскі сельсавет|Індурскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Кавалічы (Гродзенскі раён)|Кавалічы]] і [[Лаша]], у склад [[Капцёўскі сельсавет|Капцёўскага сельсавета]] — вёскі [[Баранава (Гродзенскі раён)|Баранава]], [[Грыўкі (Гродзенскі раён)|Грыўкі]] і [[Кругляны (Гродзенскі раён)|Кругляны]]<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14, 28 лютага, 21 красавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).</ref>. 16 сакавіка 1987 года ў склад сельсавета з Капцёўскага сельсавета перададзены 9 населеных пунктаў: [[Баранава (Гродзенскі раён)|Баранава]], [[Грыўкі (Гродзенскі раён)|Грыўкі]], [[Дайлідкі (Гродзенскі раён)|Дайлідкі]], [[Зарубічы]], [[Кругляны (Гродзенскі раён)|Кругляны]], [[Навасёлкі (Квасоўскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Новікі (Квасоўскі сельсавет)|Новікі]], [[Путна]], [[Саломенка (Гродзенскі раён)|Саломенка]], скасавана вёска [[Свіслач Горна]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 16 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. 28 верасня 2010 года скасавана вёска [[Верхняя Свіслач]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2011-2/2011_2_9_36845.pdf Решение Гродненского районного Совета депутатов от 28.09.2010 г. № 36 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Гродненского района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (30 населеных пунктаў) — 4030 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=29 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 58,6 % — [[беларусы]], 31,3 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 7,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 студзеня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (29 населеных пунктаў) — 3217 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=29 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Квасоўскі сельсавет}} {{Гродзенскі раён}} [[Катэгорыя:Квасоўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] i3gonopdjqoz8m0no5umwnhqz35ildl Конькаўскі сельсавет 0 586381 5133777 4743132 2026-04-29T23:04:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133777 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Конькаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Ляхавіцкі раён]] |Уключае = 13 населеных пунктаў |Сталіца = [[Конькі]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1396 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ко́нькаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Конькі]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Федзюкоўскі сельсавет''' у складзе Ляхавіцкага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Федзюкі]]. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Дараўскі сельсавет|Дараўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 13 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|27}}</ref>. 16 сакавіка 1987 года у склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Адахаўшчына (Ляхавіцкі раён)|Адахаўшчына]], цэнтр Федзюкоўскага сельсавета перанесены ў вёску Конькі, сельсавет перайменаваны ў Конькаўскі<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 16 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2019 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 81,1 % — [[беларусы]], 10,7 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 5,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=29 студзеня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1396 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Конькаўскі сельсавет}} {{Ляхавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Конькаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 65zpfj7sge98gfd6gmdt8iki8vmlvc8 Прыгодніцкая відэагульня 0 590286 5133778 5130264 2026-04-29T23:06:47Z ~2026-26066-56 167408 дробная арфаграфічная праўка 5133778 wikitext text/x-wiki '''Прыгодніцкая гульня''' ({{lang-en|adventure game}}) або '''квэст''' ({{lang-en|quest}}) — адзін з асноўных [[Класіфікацыя камп’ютарных гульняў|жанраў]] [[Камп’ютарная гульня|камп’ютарных гульняў]], інтэрактыўная гісторыя з галоўным героем, якім кіруе гулец. Найважнейшымі элементамі гульні ў жанры квэсту ёсць уласна апавяданне і даследаванне свету, а ключавую ролю ў гульнявым працэсе грае рашэнне галаваломак і задач, якія вымагаюць ад гульца разумовых высілкаў. Такія характэрныя для іншых жанраў камп’ютарных гульняў элементы, як баі, эканамічнае планаванне і задачы, якія вымагаюць ад гульца хуткасці рэакцыі і хуткіх дзеянняў у адказ, у квэсце зведзены да мінімуму або іх зусім няма<ref name="fundamentals">{{кніга|аўтар=Adams, Ernest|загаловак=Fundamentals of Game Design|выданне=2nd edition|месца=Berkeley, CA|выдавецтва=New Riders|год=2010|старонкі=547|allpages=700|isbn=978-0321643377}}</ref>. Гульні, якія аб’ядноўваюць у сабе характэрныя прыкметы квэстаў і жанру [[action]], вылучаюць у асобны жанр — [[прыгодніцкі экшан]]. Нягледзячы, што паняцце «квэст» запазычанае з англійскай мовы, у англамоўнай традыцыі слова «quest» не ўжываюць у сэнсе «прыгодніцкая гульня» і асацыююць больш з асобнымі місіямі ў ролевых гульнях.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://dl.acm.org/action/cookieAbsent|title=Towards Disambiguating Quests as a Technical Term|author=Yu, Kristen K., Sturtevant, Nathan R., & Guzdial, Matthew|website=FDG '21: Proceedings of the 16th International Conference on the Foundations of Digital Games|date=2021|publisher=ACM|doi=10.1145/3472538.3472543|access-date=2026-04-11}}</ref> == Гісторыя == Першай папулярнай камп’ютарнай прыгодніцкай гульнёй стала ''[[Colossal Cave Adventure]]'' («Прыгоды ў Каласальнай пячоры»), створаная ў 1975 годзе {{Не перакладзена|Уільям Краўдэр|Уільямам Краўдэрам|en|William Crowther (programmer)}} і дапрацаваная рознымі аўтарамі цягам наступных гадоў. Гульня складалася выключна з тэксту, які апісваў падзеі; гулец у сваю чаргу ўводзіў на клавіятуры тэкставыя каманды, каб кіраваць галоўным персанажам.<ref>{{Cite web|url=https://www.historyofinformation.com/detail.php?id=2020|title="Adventure," or "Colossal Cave Adventure," is the First Computer Text Adventure Game : History of Information|author=Norman, Jeremy M.|website=www.historyofinformation.com|access-date=2026-04-11}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://www.google.dk/books/edition/Writing_an_Interactive_Story/bR7CDwAAQBAJ|аўтар=Pierre Lacombe, Gabriel Feraud, Clement Riviere|загаловак=Writing an Interactive Story|год=2019-12-06|выдавецтва=CRC Press|старонак=346|isbn=978-1-000-73545-1}}</ref> У 1980 годзе [[Раберта Уільямс]] разам з мужам {{Не перакладзена|Кен Уільямс|Кенам Уільямсам|en|Ken Williams (game developer)}} выпусцілі першую графічную прыгодніцкую гульню, ''{{Не перакладзена|Mystery House|Mystery House («Загадкавы дом»)|en|Mystery House}}''.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.altaonline.com/culture/movies-tv-shows/a46976900/sierra-on-line-video-games-roberta-williams-joy-lanzendorfer/|title=Falling in and out of Love with Sierra On-Line|author=Lanzendorfer, Joy|website=Alta Online|date=2024-03-25|access-date=2026-04-11}}</ref> Гульня моцна паўплывала на фармаванне жанру. На працягу 1980-х і першай паловы 1990-х студыя Sierra On-Line, заснаваная Уільямсамі, выпусціла дзясяткі папулярных прыгодніцкіх гульняў, у тым ліку, серыі ''King’s Quest'', ''Police Quest'' і ''Space Quest''.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.historylink.org/File/20912|title=Williams, Roberta Lynn (b. 1953)|author=Holden Givens, Linda|website=HistoryLink|date=2019-11-27|access-date=2026-04-07}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Cite web|lang=ru|url=https://questzone.ru/enzi/|title=Энцыклапедыя квэстаў|website=questzone.ru|access-date=2024-05-20}} {{жанры камп’ютарных гульняў}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Квэсты| ]] gxx8ywp1o52ywufjtg0hi5ax6hdol91 Крамяніцкі сельсавет 0 591195 5133791 4810285 2026-04-30T00:54:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133791 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крамяніцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Зэльвенскі раён]] |Уключае = 27 населеных пунктаў |Сталіца = [[Крамяніца]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1864 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Крамя́ніцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Крамяніца]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Зэльвенскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 17 красавіка 1962 года ў складзе [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскага раёна]]. 23 сакавіка 1964 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Самаравіцкі сельсавет|Самаравіцкага сельсавета]]. З 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Зэльвенскага раёна. 11 лютага 1972 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ялуцавіцкі сельсавет|Ялуцавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>. 23 чэрвеня 1980 года ў склад сельсавета з [[Зэльвенскі сельсавет|Зэльвенскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Аўдзеевічы (Зэльвенскі раён)|Аўдзеевічы]], [[Вішнеўка (Зэльвенскі раён)|Вішнеўка]], [[Забагонне]], [[Мадзейкі]], [[Пасуцічы]], [[Савічы (Зэльвенскі сельсавет)|Савічы]], [[Сухінічы (Зэльвенскі раён)|Сухінічы]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 чэрвеня 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 20 (1646).</ref>. 24 жніўня 1981 года з часткі Крамяніцкага сельсавета (18 населеных пунктаў: вёскі [[Аўдзеевічы (Зэльвенскі раён)|Аўдзеевічы]], [[Вішнеўка (Зэльвенскі раён)|Вішнеўка]], [[Дзеркачы]], [[Жадзейкі (Зэльвенскі раён)|Жадзейкі]], [[Забагонне]], [[Звёздная (Зэльвенскі раён)|Звёздная]], [[Крамяніца Дольная]], [[Мадзейкі]], [[Падгрушаны]], [[Пасуцічы]], [[Рэксці]], [[Савічы (Зэльвенскі сельсавет)|Савічы]], [[Станелевічы]], [[Сухінічы (Зэльвенскі раён)|Сухінічы]], [[Тадзіно]], [[Шавулічы]], [[Ялуцавічы (Зэльвенскі раён)|Ялуцавічы]] і хутар [[Крамяніца Горная]]) зноў утвораны [[Ялуцавіцкі сельсавет]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 жніўня 1981 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1981, № 31 (1693).</ref>. 25 лістапада 2004 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Ялуцавіцкі сельсавет|Ялуцавіцкага сельсавета]] (11 населеных пунктаў: [[Дзеркачы]], [[Жадзейкі (Зэльвенскі раён)|Жадзейкі]], [[Звёздная (Зэльвенскі раён)|Звёздная]], [[Крамяніца Горная]], [[Крамяніца Дольная]], [[Падгрушаны]], [[Рэксці]], [[Станелевічы]], [[Тадзіно]], [[Шавулічы]], [[Ялуцавічы (Зэльвенскі раён)|Ялуцавічы]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-203/2004-203(002-011).pdf&oldDocPage=6 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 25 ноября 2004 г. № 94 О решении вопросов административно-территориального устройства Зельвенского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201030133503/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-203%2F2004-203%28002-011%29.pdf&oldDocPage=6|date=30 кастрычніка 2020}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2628 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 79,3 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 18,4 % — [[беларусы]], 1,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=16 сакавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1864 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Крамяніцкі сельсавет}} {{Зэльвенскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Крамяніцкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Зэльвенскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Крамяніцкі сельсавет у [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскім раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Ваўкавыскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Крамяніцкі сельсавет у [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскім раёне]] (1962—1966)}} |спіс3 = {{Зэльвенскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Крамяніцкі сельсавет у [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскім раёне]] (з 1966)}} }} [[Катэгорыя:Крамяніцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ваўкавыскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] mfw882ovraohoqorc983dc8jigpcwfo Нэдашкы 0 593589 5133639 5133485 2026-04-29T14:18:03Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Spokiyny|Spokiyny]]) і адноўлена версія 4929772, зробленая Artsiom91Bot: без даты і пажадана крыніцы няма сэнсу ў лічбе 5133639 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Нэдашкы'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Неда́шки}}) — вёска ў [[Малынскі раён|Малынскім раёне]] [[Жытомірская вобласць|Жытомірскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Малынскага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Малынскага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1570 годзе]] 6ym9ucw5cx4op932ci4xj8a78qowmeh Затышша (Адэская вобласць) 0 606843 5133741 4955514 2026-04-29T19:48:59Z Spokiyny 153126 5133741 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Пасёлак гарадскога тыпу |беларуская назва = Затышша |арыгінальная назва = Затишшя |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = ДК Затишье.jpg |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 20|lat_sec = 07 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 52|lon_sec = 15 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Адэская вобласць |від раёна = |раён = Захарыўскі раён |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1865 |ранейшыя імёны = |статус з = 1964 |плошча = 3,83 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 3470 |год перапісу = 2025 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +380-4860 |паштовы індэкс = 66740 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Zatyshshia |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Затышша'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Затишшя}}) — [[пасёлак гарадскога тыпу]] ў [[Захарыўскі раён|Захарыўскім раёне]] [[Адэская вобласць|Адэскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. [[Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Адэса]] — [[Балта]]. == Персаналіі == * [[Міхаіл Іванавіч Туган-Бараноўскі|Міхаіл Туган-Бараноўскі]] — украінскі навуковец-эканаміст, міністр фінансаў [[УНР]], памёр 21 студзеня 1919 г. каля станцыі Затышша па дарозе на [[Парыжская мірная канферэнцыя|Парыжскую мірную канферэнцыю]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Захарыўскі раён}} {{Адэская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Адэскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Захарыўскага раёна]] q9lp6pmu0rkjsuzuuxus400qge3zc1m Крапінец 0 610661 5133794 4387349 2026-04-30T01:03:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133794 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image descr = {{bt-bellat|Крапінец звычайны|Polygala vulgaris}} |regnum = Расліны |rang = Род |latin = Polygala |author = [[L.]], 1753<ref>[[Sp. Pl.]] [http://www.biodiversitylibrary.org/page/358722#page/143/mode/1up 2: 701. 1753]</ref> |syn = * {{btname|Acanthocladus|[[Klotzsch]] [[ex (таксанамія)|ex]] [[Hassk.]]}} * {{btname|Badiera|[[DC.]]}} * {{btname|Phlebotaenia|[[Griseb.]]}} |typus = |children name = Віды |children = [[#Віды|Гл. тэкст]] |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = Polygala |grin = 9707 }} [[Файл:Polygala_chamaebuxus_IP0805024.jpg|справа|міні|{{bt-bellat||Polygala chamaebuxus}}]] [[Файл:Polygala_amara_a1.jpg|справа|міні|{{bt-bellat||Polygala amara}}]] [[Файл:Bog_Batchelors_Button_(5385569343).jpg|справа|міні|{{bt-bellat||Polygala lutea}}]] [[Файл:Polygala_macradenia_var_macradenia_7.jpg|справа|міні|{{bt-bellat||Polygala macradenia{{!}}Polygala macradenia var. macradenia}}]] [[Файл:Polygala_japonica_6.JPG|справа|міні|{{bt-bellat||Polygala japonica}}]] [[Файл:Gaywings.jpg|справа|міні|{{bt-bellat||Polygala paucifolia}}]] [[Файл:Polygalanana.jpg|справа|міні|{{bt-bellat||Polygala nana}}]] [[Файл:Flickr_-_João_de_Deus_Medeiros_-_Polygala_poaya.jpg|справа|міні|{{bt-bellat||Polygala poaya}}]] '''Крапінец'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|100}}</ref> (''Polýgala'') — [[Род (біялогія)|род]] [[Сямейства (біялогія)|сямейства]] {{bt-bellat|Крапінцовыя|Polygalaceae}}. Крапінец расце амаль ва ўсіх ўмераных і цёплых [[клімат]]ычных зонах<ref name=jeps>[http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_IJM.pl?tid=39031 ''Polygala''.] The Jepson eFlora 2013.</ref>. == Назва == Назва роду ''Polygala'' паходзіць ад старажытнагрэчаскага {{lang-el|πολύς}} + {{lang-el|γάλα}} — «шмат малака», лічылася, што расліна здольна павялічыць надоі малака ў буйной рагатай жывёлы<ref name=AZPLA>{{cite book|last=Coombes|first=A. J.|title=The A to Z of Plant Names|year=2012|publisher=Timber Press|location=USA|isbn=9781604691962|pages=[https://archive.org/details/isbn_9781604691962/page/312 312]|url=https://archive.org/details/isbn_9781604691962/page/312}}</ref>. == Батанічнае апісанне == [[Шматгадовыя расліны|Шматгадовыя]] [[Трава|травы]], [[паўкуст]]ы або [[куст]]ы. [[Чашачка]] пяцілісточкавая, пасля адцвітання застаецца пры [[Плод|плодзе]]. Два ўнутраных [[Чашалісцік|чашалісцікі]] (крылцы) буйней іншых і ярка афарбаваныя. [[Пялёстак|Пялёсткаў]] ад трох да пяці, зрослых у рознай ступені. Плод — [[каробачка]], сціснутая з бакоў, зваротнасэрцападобная. [[Насенне]] з зубчастым прынасеннікам, вярхушка яго выгнутая, пашыраная, звычайна падзеленая на дзве няроўныя лопасці; [[завязь]] верхняя, двухгнёздавая, у кожным гняздзе развіваецца па адной насеніне. == Віды == Род ўключае віды<ref name=usda>[http://plants.usda.gov/core/profile?symbol=POLYG ''Polygala''.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160421155645/http://plants.usda.gov/core/profile?symbol=POLYG |date=21 красавіка 2016 }} North American species. USDA PLANTS.</ref><ref>[http://www.efloras.org/browse.aspx?flora_id=2&start_taxon_id=126390 ''Polygala'': list of species.] Flora of China.</ref><ref>[http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?9707 GRIN Species Records of ''Polygala''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001206183500/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?9707 |date=6 грудень 2000 }} Germplasm Resources Information Network (GRIN).</ref><ref>[https://florabase.dpaw.wa.gov.au/search/advanced?genus=polygala ''Polygala''.] FloraBase. Western Australian Herbarium.</ref><ref>[http://bie.ala.org.au/species/POLYGALA#tab_classification ''Polygala''.] Atlas of Living Australia.</ref><ref>[http://redlist.sanbi.org/genus.php?genus=3614 ''Polygala''.] Red List of South African Plants. SANBI.</ref>: {{Кал}} * {{bt-latbel|Polygala acanthoclada|}} * {{bt-latbel|Polygala africana|}} * {{bt-latbel|Polygala alba|}} * {{bt-latbel|Polygala alpestris|}} * {{bt-latbel|Polygala amara|}} * {{bt-latbel|Polygala amarella|Крапінец горкі|Крапінец горкі{{!}}Крапінец гаркаваты}} * {{bt-latbel|Polygala ambigua|}} * {{bt-latbel|Polygala apopetala|}} * {{bt-latbel|Polygala arillata|}} * {{bt-latbel|Polygala arvensis|}} * {{bt-latbel|Polygala asbestina|}} * {{bt-latbel|Polygala balduinii|}} * {{bt-latbel|Polygala barbeyana|}} * {{bt-latbel|Polygala bifoliata|}} * {{bt-latbel|Polygala boykinii|}} * {{bt-latbel|Polygala brevifolia|}} * {{bt-latbel|Polygala butyracea|}} * {{bt-latbel|Polygala calcarea|}} * {{bt-latbel|Polygala californica|}} * {{bt-latbel|Polygala canaliculata|}} * {{bt-latbel|Polygala chamaebuxus|}} * {{bt-latbel|Polygala chapmanii|}} * {{bt-latbel|Polygala chinensis|}} * {{bt-latbel|Polygala comosa|Крапінец чубаты|Крапінец чубаты{{!}}Вераднік|Малыя козлікі|Шчэпа}} * {{bt-latbel|Polygala cornuta|}} * {{bt-latbel|Polygala cowellii|}} * {{bt-latbel|Polygala crassitesta|}} * {{bt-latbel|Polygala crenata|}} * {{bt-latbel|Polygala crotalarioides|}} * {{bt-latbel|Polygala crucianelloides|}} * {{bt-latbel|Polygala cruciata|}} * {{bt-latbel|Polygala curtissii|}} * {{bt-latbel|Polygala cymosa|}} * {{bt-latbel|Polygala dasyphylla|}} * {{bt-latbel|Polygala eriocephala|}} * {{bt-latbel|Polygala erubescens|}} * {{bt-latbel|Polygala exsquarrosa|}} * {{bt-latbel|Polygala floribunda|}} * {{bt-latbel|Polygala fruticosa|}} * {{bt-latbel|Polygala gerrardii|}} * {{bt-latbel|Polygala glandulosa|}} * {{bt-latbel|Polygala glochidiata|}} * {{bt-latbel|Polygala grandiflora|}} * {{bt-latbel|Polygala hecatantha|}} * {{bt-latbel|Polygala hemipterocarpa|}} * {{bt-latbel|Polygala heterorhyncha|}} * {{bt-latbel|Polygala hookeri|}} * {{bt-latbel|Polygala hottentotta|}} * {{bt-latbel|Polygala incarnata|}} * {{bt-latbel|Polygala intermontana|}} * {{bt-latbel|Polygala japonica|}} * {{bt-latbel|Polygala karensium|}} * {{bt-latbel|Polygala klotzschii|}} * {{bt-latbel|Polygala langebergensis|}} * {{bt-latbel|Polygala lasiosepala|}} * {{bt-latbel|Polygala leptocaulis|}} * {{bt-latbel|Polygala leptostachys|}} * {{bt-latbel|Polygala lewtonii|}} * {{bt-latbel|Polygala linariifolia|}} * {{bt-latbel|Polygala lindheimeri|}} * {{bt-latbel|Polygala longicaulis|}} * {{bt-latbel|Polygala longifolia|}} * {{bt-latbel|Polygala lutea|}} * {{bt-latbel|Polygala macowaniana|}} * {{bt-latbel|Polygala macradenia|}} * {{bt-latbel|Polygala major|}} * {{bt-latbel|Polygala maravillasensis|}} * {{bt-latbel|Polygala mariana|}} * {{bt-latbel|Polygala microphylla|}} * {{bt-latbel|Polygala monspeliaca|}} * {{bt-latbel|Polygala mossii|}} * {{bt-latbel|Polygala myrtifolia|}} * {{bt-latbel|Polygala nana|}} * {{bt-latbel|Polygala nicaeensis|}} * {{bt-latbel|Polygala nitida|}} * {{bt-latbel|Polygala nudata|}} * {{bt-latbel|Polygala nuttallii|}} * {{bt-latbel|Polygala obscura|}} * {{bt-latbel|Polygala ohlendorfiana|}} * {{bt-latbel|Polygala ovatifolia|}} * {{bt-latbel|Polygala palmeri|}} * {{bt-latbel|Polygala paniculata|}} * {{bt-latbel|Polygala paucifolia|}} * {{bt-latbel|Polygala penaea|}} * {{bt-latbel|Polygala persicariifolia|}} * {{bt-latbel|Polygala piliophora|}} * {{bt-latbel|Polygala planellasii|}} * {{bt-latbel|Polygala podolica|}} * {{bt-latbel|Polygala polifolia|}} * {{bt-latbel|Polygala polygama|}} * {{bt-latbel|Polygala pottebergensis|}} * {{bt-latbel|Polygala pungens|}} * {{bt-latbel|Polygala ramosa|}} * {{bt-latbel|Polygala rectipilis|}} * {{bt-latbel|Polygala rehmannii|}} * {{bt-latbel|Polygala rimulicola|}} * {{bt-latbel|Polygala rugelii|}} * {{bt-latbel|Polygala rupestris|}} * {{bt-latbel|Polygala rusbyi|}} * {{bt-latbel|Polygala sanguinea|}} * {{bt-latbel|Polygala scabra|}} * {{bt-latbel|Polygala scoparioides|}} * {{bt-latbel|Polygala sekhukhuniensis|}} * {{bt-latbel|Polygala senega|}} * {{bt-latbel|Polygala serpentaria|}} * {{bt-latbel|Polygala serpyllifolia|}} * {{bt-latbel|Polygala setacea|}} * {{bt-latbel|Polygala sibirica|}} * {{bt-latbel|Polygala smallii|}} * {{bt-latbel|Polygala subspinosa|}} * {{bt-latbel|Polygala succulenta|}} * {{bt-latbel|Polygala tatarinowii|}} * {{bt-latbel|Polygala tenuifolia|}} * {{bt-latbel|Polygala tepperi|}} * {{bt-latbel|Polygala teretifolia|}} * {{bt-latbel|Polygala triflora|}} * {{bt-latbel|Polygala umbellata|}} * {{bt-latbel|Polygala vayredae|}} * {{bt-latbel|Polygala venenosa|}} * {{bt-latbel|Polygala verticillata|}} * {{bt-latbel|Polygala violacea|}} * {{bt-latbel|Polygala virgata|}} * {{bt-latbel|Polygala vulgaris|Крапінец звычайны|Зязюльчыны ручнікі|Надсаднік}} {{Тып}} * {{bt-latbel|Polygala watsonii|}} * {{bt-latbel|Polygala wattersii|}} {{Канец кал}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|3|''Лярскі А. М.'' Крапінец}} — С. 63. * Определитель высших растений Украины / Акад. наук Украинской ССР; Ин-т ботаники им. Н. Г. Холодного; Редкол.: Ю. Н. Прокудин, Д. Н. Доброчаева, Б. В. Заверуха, В. И. Чопик; Авт.: М. И. Котов, Ю. Н. Прокудин, А. И. Барбарич и др. — 2-е изд., стереот., с незначительными доп. и исправлениями. — К. : Фитосоциоцентр, 1999. — 548 с. — ISBN 966-7459-18-7. == Спасылкі == * {{Плантарыум|44151|Истод — род Polygala}} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=POLYG ''Крапінец'' на сайце USDA NRCS]{{Ref-en}} * [http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Polygalaceae/Polygala/ Polygala]{{Ref-en}} // [[The Plant List]] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Крапінец| ]] dh4bvb5uy8n477pia1vtfem5uhq12ya Hate to State 0 611904 5133982 5129289 2026-04-30T11:31:54Z M.L.Bot 261 афармленне 5133982 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў |Назва = Hate to State |Жанры = [[Анарха-панк]]<br />[[Панк-рок]]<br />[[Краст-панк]] |Горад = [[Мінск]] |Краіна = Беларусь |Мова = [[руская мова|руская]] |Склад = Ігар Конік<br />Віця Жаркевіч (Маа) |Гады = 1997—2000<br />2013 |Лога = }} '''«Hate to State»''' ('''Нянавісць да дзяржавы''') — беларускі [[анарха-панк]]авы гурт. Адзін з першых гуртоў у Беларусі ў жанры [[краст-панк]]. == Удзельнікі == * Ігар Конік — бас * Віця Жаркевіч (Маа) — спеў, тэкст Усяго ў гурце змянілася сем бубначоў, чатыры гітарысты і дзве вакалісткі, і толькі Ігар і Маа былі нязменнымі ўдзельнікамі. == Гісторыя гурта == === Пачатак === Калі Маа вярнуўся з [[Германія|Германіі]], дзе жыў 4 гады, ён сустрэўся з Ігарам. Яны абмяркоўвалі сітуацыю — гуртоў няма, рух на нулі, нічога няма. А пасля вырашылі, што наракаць няма сэнсу і трэба ствараць свой гурт. Першыя рэпэтыцыі адбыліся вясною 97-га года. Яны адбываліся ў хаце знаёмага, які пісаў у «Музычную газету» пад псеўданімам Баралдой Мерген, ён сам мусіў быць гітарыстам у гурце. Калі Ігар атрымаў месца для рэпетыцый на сваім заводзе, выявілася, што граць Баралдой Мерген зусім не ўмее. Яго спрабавалі навучыць, але безвынікова. У 1998 годзе выдаецца на касетах першы і адзіны дэмаальбом гурта «Hate Demo». === Падарожжа ў Маскву === У 1998 годзе у Мінску адбыўся фестываль «nuCLEAR free land». На ім разам з «Hate to State» выступаў маскоўскі гурт «Три креста». Там жа яны і пасябравалі. Госці з Масквы ўзялі ўсе касеты «Hate to State», усяго пару дзясяткаў, і адвезлі ў Маскву. Увосень яны патэлефанавалі, сказалі, прыязджаюць да іх выступаць. Для Ігара і Маа гэта была падзея, з-за якой яны нават крыху разгубіліся. Вандроўка пачалася з вакзала. Праязджаючы ля ГУМу гурт вырашыў купіць бутэльку гарэлкі. Удзельнікі напіліся падчас падарожжа, з-за чаго на мяжы адбылася патасоўка з памежнікамі, у ходзе якой Маа разбілі акуляры і пасля хацелі забраць пашпарт. Па прыездзе ў Маскву панкі не зразумелі дзе яны апынуліся, потым праспаліся. Сам канцэрт прайшоў добра, публіка нават спявала песні гурта. Убачыўшы, што адбывалася з п’янымі людзьмі на канцэрце музыкі пераасэнсоўваюць свае погляды: адмовіліся ад алькаголю, сталі вэгетарыянцамі, бо задумаліся пра тое, што мы спажываем прадукты забойства. === Канцэрт у Брэсце === Выступ адбыўся 18 красавіка 1999 года ў клубе «Прогресс» (Прагрэс). Прыезжыя музыкі патрапілі ў нейкія разборкі з тутэйшымі. У выніку Маа мантыроўкай разбілі галаву. Спачатку выступалі тутэйшыя хардкоршчыкі «[[Knuckleduster]]», затым «Hate To State» з акрываўленым Маа на вакале, які гойсаў з мікрафонам па сцэне перад сямюдзесяццю гледачамі, выкрыківаючы тэксты песень: «Голод, холод, ветер, смерть», «ОМОН SS, ОМОН SS». Затым наступіла чарга «[[Deviation]]». Пасля іх чацвёртай песні «Х…й вам, альбо Таталітарызм ня пройдзе» прыехалі [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыянеры]] і скончылі канцэрт. === Канец гурта === У 2000 годзе «Hate To State» даў свой апошні канцэрт у Мінску разам з гуртамі «[[Правакацыя (гурт)|Правакацыя]]» і «Call Centre» з Фінляндыі. === Раптоўнае адраджэнне === У 2013 годзе Ігар і Віця адрадзілі гурт дзеля аднаго канцэрта з нагоды гадавіны ў 50 год у Ігара. Выступ адбыўся ў клубе «Піраты». == Светапогляд == Пра свае погляды:<blockquote>Мы — [[Анархізм|анархісты]]! За гэтым стаіць нешта большае за літару «А», намалёваную на сцяне ці [[Ягор Летаў|Ягора Летава]] на майцы большасці тых, хто кліча сябе «анархістамі». На наш погляд анархія — гэта тая мадэль ладу грамадства, пры якім не будзе расавай, нацыянальнай и іншай варожасці, эксплуатацыі чалавека чалавекам…</blockquote>Пра беларускую панкавую сцэну:<blockquote>Такой сцэны, якую нам жадалася б мець, у нас у Беларусі няма. Ёсць некалькі суполак, якія жадаюць згуртавацца ў сцэну, але добрых клубаў няма, няма куды запрашаць добрыя гурты з Піцера ці Масквы. Клубы, якія працуюць на камерцыйнай аснове, такія гурты запрашаць проста не будуць, а ў клубах, якія здаюць свае пляцоўкі фашыстам, сатаністам і г.д., мы і самі граць не жадаем. Тыя гурты, якія можна аднесці да нашай сцэны і DIY-панк руху, на жаль, покі не згуртаваныя. З беларускіх гуртоў жадалася б павылучваць «[[Deviation|DEVIATION]]» ([[Гродна]]), «[[TWIN PIGS]]» ([[Івацэвічы]]) — гэта хлопцы што трэба, за іх я ўпэўнены. «[[Правакацыя (гурт)|ПРАВАКАЦЫЯ]]» (Мінск) — таксама гурт, які мае сваю пазіцыю, я думаю, што і яны не пачнуць прадавацца. З гуртам «[[СОНЦА МАО]]» не зусім зразумела — накшталт і анархісты, і панк-хардкоршчыкі, але граюць музыку, якая ўсё больш падобная на «MTV-noncy». Зноў жа, прамошн, раскрутка, канцэрты дзе папала і з кім папала — не магу зразумець, чым гэтае выклікана. «[[ЙО-ЙО (гурт)|ЙО-ЙО]]» таксама маглі б паўдзельнічаць у будаўніцтве незалежнай сцэны, але яны не ідуць на кантакт. «[[Дай дарогу!|ДАЙ ДАРОГУ!]]» ([[Брэст]]) на словах панкі, але ад ідэі далёкія, сябруюць з нацыстамі. Вось вам і ўвесь панк…</blockquote>Пра сутнасць панкавай музыкі:<blockquote>У Расеі ёсць некалькі добрых гуртоў, з якімі мы выступалі: «XXX», «Б-67», «UNCONFORM». Гэта straight-edge гурты. калі чалавек знайшоў у сабе сілы адмовіцца ад шкодных звычак, ужо гэта кажа пра нешта. Апроч іх ёсць яшчэ такія гурты, як "ДОЛБИ СИСТЕМУ, «ПОСЛЕДНИЕ ТАНКИ В ПАРИЖЕ» і некаторыя іншыя. Гурты «ДАЙ ПИСТОЛЕТ», «МАРРАДЕРЫ», «ПЯТЬ УГЛОВ» граюць нармальна, але іхнія інтерв’ю паказваюць, што мэты іх мала адрозніваюцца ад Укупніка ці кагосьці гэтага кшталту. Многія забываюць, што панк — гэта не камерцыйнае, а хутчэй антыкамерцыйныя погляды, не проста музычны напрамак, а цэлая [[контркультура]]. Дзякуючы [[СМІ|мас-медыя]] панк вырадзіўся ў грубых абадранцаў, якія шакуюць бабулек. Але многія гэтаксама зразумелі, што супрацьпастаўленне сябе сістэме, дзяржаве — не ў самазнішчэнні, а ў рэальным змаганні супраць дзяржавы і ейнай ідэалогіі, напрыклад, у знішчэнні стэрэатыпаў, якія навязаны нам капіта­лістычным грамадствам.</blockquote>Пра байкот клуба «Альтернатива» (Альтэрнатыва):<blockquote>Думаю, што акрамя нас гэты клуб байкатуюць і «DEVIATION», але здзіўляе, што многія суполкі надта спакойна ставяцца да палітыкі гэтага клуба. Па-першае, клуб прыйме любых выступоўцаў. Таму на сцэне могуць спяваць гурты, якія спавядаюць [[фашызм]], [[Нацыянал-сацыялізм|нацызм]], [[сексізм]], [[сатанізм]] і гэтак далей. Па-другое, ім напляваць на публіку. Ахова можа фактычна бесперашкодна збіваць народ, калі гэта ёй зажадаецца. Вобшукі з ног да галавы на ўваходзе. Такое ўражанне, што людзі прыходзяць не на канцэрт музыку паслухаць, а ў нейкі [[Канцэнтрацыйны лагер|канцлагер]], дзе іх заганяюць за краты і загадваюць, што ім можна рабіць, а што не. Тое ж самае і ў адносінах да музыкаў. Да музыкі, уласна, тут ніхто не прыслухоўваецца — даюць граць настолькі, насколькі ты дазваляеш зарабляць на табе грошы. Гук наладжвае зусім «выключаны» гукарэжысёр, якому ўсё адно, хто грае і які павінны быць у іх гук. Галоўнае, каб прыйшло болей народу і каб было продана болей квіткоў. Такія мэты ўсялякага нармальнага клуба, як, праводзячы канцэрты, выказваць нейкія ідэі, даваць магчымасць граць новым і невядомым гуртам, для іх не існуюць. Покі ўсе музыкі не задумаюцца, покі ёсць гурты, якія з задавальненнем граюць у «Альтэрнатыве», калі іх задавальняюць метады адміністрацыі клуба і на першае месца ставіцца жаданне як мага больш і часцей выступаць, сітуацыя не зменіцца. Няхай яны выступаюць. Мы, тым часам, прызываем да байкоту. Сваім прыкладам мы жадаем паказаць, што не трэба падстройвацца пад сітуацыю, яе трэба змяняць!</blockquote>Пра сутычкі з [[Фашызм|фашыстамі]]:<blockquote>Былі, чаму ж ім не быць? Мы можам адказаць за свае [[Антыфашызм|антыфашысцкія]] погляды. Маа на кожным канцэрце паміж песнямі прапагандуе ідэі Супраціву і часам паспявае прачытаць цэлую «лекцыю» з бесшабашным вяселлем.</blockquote>Пра прынцып D.I.Y.:<blockquote>(Do It Yourself — Зрабі сам) — гэта своеасаблівая сістэма зносін, якая супрацьпастаўляецца камерцыйнаму падыходу да музыкі і не толькі. Яна ўключае выпуск касет, зіноў (самавыдадзеныя часопісы), арганізацыю канцэртаў, акцый без дапамогі людзей, якіх цікавіць толькі фінансавы бок любой справы. Аддаючы магчымасць камусьці яшчэ рабіць гэта за цябе, ты пазбаўляешся магчымасці ведаць, на што ідуць грошы ад продажу касет, часопісаў, квіткоў на канцэрты (можа на падтрымку фашыстаў?), ці цябе могуць без тваёй згоды ўвапхнуць у адзін зборнік з нацысцкімі гуртамі. Самастойна занімаючыся ўсімі справамі, ты не рызыкуеш укляпацца ў лайно.</blockquote>Пра вегетарыянства:<blockquote>Я зразумеў, што цвярозае жыццё і вэгетарыянства — гэта шлях супраціву мас-культуры і афіцыёзным такім уціскам таксама, хоць сам я сябе ніколі стрэйт-эйджэрам не называў. І пасля мы гэтыя ідэі прывезлі ў Мінск.</blockquote>Пра сябе:<blockquote>Мы людзі, якія адказваюць за свае словы і ўчынкі і насамрэч хочуць нешта змяніць у гэтым свеце, а не вечна п’яныя маладзёны з іракезамі, як гэта шмат каму ўяўляецца.</blockquote> == Смерці абодвух галоўных удзельнікаў гурта == === Смерць Віці Жаркевіча «Маа» === Ён памёр 22 верасня 2024 года ў сваёй кватэры ў Мінску. Па звестках знаёмых не вытрывала сэрдца. Сябры Віці кажуць, што яго здароўе і маральны стан моцна падарвалі 13 сутак на Акрэсціна. Яго ў верасні 2022 года затрымалі ГУБАЗІКі. Падчас затрымання Жаркевіча моцна збілі. Яшчэ яму аб галаву зламалі патэльню і прымусілі ў наручніках да аддзялення цягнуць з сабой дзверы ад халадзільніка, на якія былі налепленыя панк-рокерскія і анархісцкія налепкі, магніты за розныя гады. Віцю звольнілі з працы на будоўле, і прынамсі першы час, не бралі на новую праз палітычныя абвінавачанні. Ён перабіваўся выпадковымі заробкамі і часта скардзіўся сябрам на праблемы са здароўем.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/351891|title=Памёр легенда беларускага панка Віктар «Мао» Жаркевіч. Губазікаўцы прымушалі яго несці з сабой дзверы ад халадзільніка|website=Наша Ніва|date=2024-09-23|access-date=2026-04-17}}</ref> === Смерць Ігара Коніка === 1 кастрычніка 2025 года пайшоў з жыцця і Ігар. За сваё жыццё ён паспеў зайграць акрамя «Hate To State» яшчэ ў шмат якіх DIY панк-рок гуртах («Green Brain Arts Band Inc.», «Lamant», «I Know», «Каин XIIIV», «Партия»).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nashaniva.com/ru/378250|title=Умер музыкант Игорь Коник|website=Наша Ніва|date=2025-10-01|access-date=2026-04-17}}</ref> == Творчасць == '''Hate Demo (1998)''' Першы і адзіны дэмаальбом гурту, быў выдадзены на касетах. # Hate (Нянавісць) # No (Не) # Cold, Hunger, Wind, Death (Холад, голад, вецер, смерць) # Omon — SS (I) (Амон — [[СС]]) # Mc Donalds Zum Kotzen ([[McDonald’s|МакДональдс]] смактае) # Fuck (Халера) # I Hate All What I See (Усё, што я бачу, я ненавіджу) # Omon — SS (II) # Kill Me (Забей мяне) # Guerrillas (Партызаны) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://punk-bel.tilda.ws/be-clear Інтэрв’ю] * [https://www.last.fm/ru/music/Hate+to+State/+wiki Інтэрв’ю] * [https://piter.anarhist.org/volja12-12.htm Інтэрв’ю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190827104827/https://piter.anarhist.org/volja12-12.htm |date=27 жніўня 2019 }} * [https://piter.anarhist.org/volja12-12.htm Інтэрв’ю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190827104827/https://piter.anarhist.org/volja12-12.htm |date=27 жніўня 2019 }} * [https://people.onliner.by/2016/05/27/hardcore Гісторыя мінскага панк-року] * [https://myzcloud.pro/album/1637144/hate-to-state-hate-demo-1998 Канцэрт у Брэсце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190827110330/https://myzcloud.pro/album/1637144/hate-to-state-hate-demo-1998 |date=27 жніўня 2019 }} * [https://myzcloud.pro/album/1637144/hate-to-state-hate-demo-1998 Альбом гурту] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190827110330/https://myzcloud.pro/album/1637144/hate-to-state-hate-demo-1998 |date=27 жніўня 2019 }} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Анарха-панк-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1997 годзе]] 50xl6nrl7zsr41fartm6262sgrrzsvq 5133984 5133982 2026-04-30T11:34:35Z M.L.Bot 261 афармленне 5133984 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў |Склад = * Ігар Конік * Віця Жаркевіч (Маа) |Гады = * 1997—2000 * 2013 }} '''«Hate to State»''' ('''Нянавісць да дзяржавы''') — беларускі [[анарха-панк]]авы гурт. Адзін з першых гуртоў у Беларусі ў жанры [[краст-панк]]. == Удзельнікі == * Ігар Конік — бас * Віця Жаркевіч (Маа) — спеў, тэкст Усяго ў гурце змянілася сем бубначоў, чатыры гітарысты і дзве вакалісткі, і толькі Ігар і Маа былі нязменнымі ўдзельнікамі. == Гісторыя гурта == === Пачатак === Калі Маа вярнуўся з [[Германія|Германіі]], дзе жыў 4 гады, ён сустрэўся з Ігарам. Яны абмяркоўвалі сітуацыю — гуртоў няма, рух на нулі, нічога няма. А пасля вырашылі, што наракаць няма сэнсу і трэба ствараць свой гурт. Першыя рэпэтыцыі адбыліся вясною 97-га года. Яны адбываліся ў хаце знаёмага, які пісаў у «Музычную газету» пад псеўданімам Баралдой Мерген, ён сам мусіў быць гітарыстам у гурце. Калі Ігар атрымаў месца для рэпетыцый на сваім заводзе, выявілася, што граць Баралдой Мерген зусім не ўмее. Яго спрабавалі навучыць, але безвынікова. У 1998 годзе выдаецца на касетах першы і адзіны дэмаальбом гурта «Hate Demo». === Падарожжа ў Маскву === У 1998 годзе у Мінску адбыўся фестываль «nuCLEAR free land». На ім разам з «Hate to State» выступаў маскоўскі гурт «Три креста». Там жа яны і пасябравалі. Госці з Масквы ўзялі ўсе касеты «Hate to State», усяго пару дзясяткаў, і адвезлі ў Маскву. Увосень яны патэлефанавалі, сказалі, прыязджаюць да іх выступаць. Для Ігара і Маа гэта была падзея, з-за якой яны нават крыху разгубіліся. Вандроўка пачалася з вакзала. Праязджаючы ля ГУМу гурт вырашыў купіць бутэльку гарэлкі. Удзельнікі напіліся падчас падарожжа, з-за чаго на мяжы адбылася патасоўка з памежнікамі, у ходзе якой Маа разбілі акуляры і пасля хацелі забраць пашпарт. Па прыездзе ў Маскву панкі не зразумелі дзе яны апынуліся, потым праспаліся. Сам канцэрт прайшоў добра, публіка нават спявала песні гурта. Убачыўшы, што адбывалася з п’янымі людзьмі на канцэрце музыкі пераасэнсоўваюць свае погляды: адмовіліся ад алькаголю, сталі вэгетарыянцамі, бо задумаліся пра тое, што мы спажываем прадукты забойства. === Канцэрт у Брэсце === Выступ адбыўся 18 красавіка 1999 года ў клубе «Прогресс» (Прагрэс). Прыезжыя музыкі патрапілі ў нейкія разборкі з тутэйшымі. У выніку Маа мантыроўкай разбілі галаву. Спачатку выступалі тутэйшыя хардкоршчыкі «[[Knuckleduster]]», затым «Hate To State» з акрываўленым Маа на вакале, які гойсаў з мікрафонам па сцэне перад сямюдзесяццю гледачамі, выкрыківаючы тэксты песень: «Голод, холод, ветер, смерть», «ОМОН SS, ОМОН SS». Затым наступіла чарга «[[Deviation]]». Пасля іх чацвёртай песні «Х…й вам, альбо Таталітарызм ня пройдзе» прыехалі [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыянеры]] і скончылі канцэрт. === Канец гурта === У 2000 годзе «Hate To State» даў свой апошні канцэрт у Мінску разам з гуртамі «[[Правакацыя (гурт)|Правакацыя]]» і «Call Centre» з Фінляндыі. === Раптоўнае адраджэнне === У 2013 годзе Ігар і Віця адрадзілі гурт дзеля аднаго канцэрта з нагоды гадавіны ў 50 год у Ігара. Выступ адбыўся ў клубе «Піраты». == Светапогляд == Пра свае погляды:<blockquote>Мы — [[Анархізм|анархісты]]! За гэтым стаіць нешта большае за літару «А», намалёваную на сцяне ці [[Ягор Летаў|Ягора Летава]] на майцы большасці тых, хто кліча сябе «анархістамі». На наш погляд анархія — гэта тая мадэль ладу грамадства, пры якім не будзе расавай, нацыянальнай и іншай варожасці, эксплуатацыі чалавека чалавекам…</blockquote>Пра беларускую панкавую сцэну:<blockquote>Такой сцэны, якую нам жадалася б мець, у нас у Беларусі няма. Ёсць некалькі суполак, якія жадаюць згуртавацца ў сцэну, але добрых клубаў няма, няма куды запрашаць добрыя гурты з Піцера ці Масквы. Клубы, якія працуюць на камерцыйнай аснове, такія гурты запрашаць проста не будуць, а ў клубах, якія здаюць свае пляцоўкі фашыстам, сатаністам і г.д., мы і самі граць не жадаем. Тыя гурты, якія можна аднесці да нашай сцэны і DIY-панк руху, на жаль, покі не згуртаваныя. З беларускіх гуртоў жадалася б павылучваць «[[Deviation|DEVIATION]]» ([[Гродна]]), «[[TWIN PIGS]]» ([[Івацэвічы]]) — гэта хлопцы што трэба, за іх я ўпэўнены. «[[Правакацыя (гурт)|ПРАВАКАЦЫЯ]]» (Мінск) — таксама гурт, які мае сваю пазіцыю, я думаю, што і яны не пачнуць прадавацца. З гуртам «[[СОНЦА МАО]]» не зусім зразумела — накшталт і анархісты, і панк-хардкоршчыкі, але граюць музыку, якая ўсё больш падобная на «MTV-noncy». Зноў жа, прамошн, раскрутка, канцэрты дзе папала і з кім папала — не магу зразумець, чым гэтае выклікана. «[[ЙО-ЙО (гурт)|ЙО-ЙО]]» таксама маглі б паўдзельнічаць у будаўніцтве незалежнай сцэны, але яны не ідуць на кантакт. «[[Дай дарогу!|ДАЙ ДАРОГУ!]]» ([[Брэст]]) на словах панкі, але ад ідэі далёкія, сябруюць з нацыстамі. Вось вам і ўвесь панк…</blockquote>Пра сутнасць панкавай музыкі:<blockquote>У Расеі ёсць некалькі добрых гуртоў, з якімі мы выступалі: «XXX», «Б-67», «UNCONFORM». Гэта straight-edge гурты. калі чалавек знайшоў у сабе сілы адмовіцца ад шкодных звычак, ужо гэта кажа пра нешта. Апроч іх ёсць яшчэ такія гурты, як "ДОЛБИ СИСТЕМУ, «ПОСЛЕДНИЕ ТАНКИ В ПАРИЖЕ» і некаторыя іншыя. Гурты «ДАЙ ПИСТОЛЕТ», «МАРРАДЕРЫ», «ПЯТЬ УГЛОВ» граюць нармальна, але іхнія інтерв’ю паказваюць, што мэты іх мала адрозніваюцца ад Укупніка ці кагосьці гэтага кшталту. Многія забываюць, што панк — гэта не камерцыйнае, а хутчэй антыкамерцыйныя погляды, не проста музычны напрамак, а цэлая [[контркультура]]. Дзякуючы [[СМІ|мас-медыя]] панк вырадзіўся ў грубых абадранцаў, якія шакуюць бабулек. Але многія гэтаксама зразумелі, што супрацьпастаўленне сябе сістэме, дзяржаве — не ў самазнішчэнні, а ў рэальным змаганні супраць дзяржавы і ейнай ідэалогіі, напрыклад, у знішчэнні стэрэатыпаў, якія навязаны нам капіта­лістычным грамадствам.</blockquote>Пра байкот клуба «Альтернатива» (Альтэрнатыва):<blockquote>Думаю, што акрамя нас гэты клуб байкатуюць і «DEVIATION», але здзіўляе, што многія суполкі надта спакойна ставяцца да палітыкі гэтага клуба. Па-першае, клуб прыйме любых выступоўцаў. Таму на сцэне могуць спяваць гурты, якія спавядаюць [[фашызм]], [[Нацыянал-сацыялізм|нацызм]], [[сексізм]], [[сатанізм]] і гэтак далей. Па-другое, ім напляваць на публіку. Ахова можа фактычна бесперашкодна збіваць народ, калі гэта ёй зажадаецца. Вобшукі з ног да галавы на ўваходзе. Такое ўражанне, што людзі прыходзяць не на канцэрт музыку паслухаць, а ў нейкі [[Канцэнтрацыйны лагер|канцлагер]], дзе іх заганяюць за краты і загадваюць, што ім можна рабіць, а што не. Тое ж самае і ў адносінах да музыкаў. Да музыкі, уласна, тут ніхто не прыслухоўваецца — даюць граць настолькі, насколькі ты дазваляеш зарабляць на табе грошы. Гук наладжвае зусім «выключаны» гукарэжысёр, якому ўсё адно, хто грае і які павінны быць у іх гук. Галоўнае, каб прыйшло болей народу і каб было продана болей квіткоў. Такія мэты ўсялякага нармальнага клуба, як, праводзячы канцэрты, выказваць нейкія ідэі, даваць магчымасць граць новым і невядомым гуртам, для іх не існуюць. Покі ўсе музыкі не задумаюцца, покі ёсць гурты, якія з задавальненнем граюць у «Альтэрнатыве», калі іх задавальняюць метады адміністрацыі клуба і на першае месца ставіцца жаданне як мага больш і часцей выступаць, сітуацыя не зменіцца. Няхай яны выступаюць. Мы, тым часам, прызываем да байкоту. Сваім прыкладам мы жадаем паказаць, што не трэба падстройвацца пад сітуацыю, яе трэба змяняць!</blockquote>Пра сутычкі з [[Фашызм|фашыстамі]]:<blockquote>Былі, чаму ж ім не быць? Мы можам адказаць за свае [[Антыфашызм|антыфашысцкія]] погляды. Маа на кожным канцэрце паміж песнямі прапагандуе ідэі Супраціву і часам паспявае прачытаць цэлую «лекцыю» з бесшабашным вяселлем.</blockquote>Пра прынцып D.I.Y.:<blockquote>(Do It Yourself — Зрабі сам) — гэта своеасаблівая сістэма зносін, якая супрацьпастаўляецца камерцыйнаму падыходу да музыкі і не толькі. Яна ўключае выпуск касет, зіноў (самавыдадзеныя часопісы), арганізацыю канцэртаў, акцый без дапамогі людзей, якіх цікавіць толькі фінансавы бок любой справы. Аддаючы магчымасць камусьці яшчэ рабіць гэта за цябе, ты пазбаўляешся магчымасці ведаць, на што ідуць грошы ад продажу касет, часопісаў, квіткоў на канцэрты (можа на падтрымку фашыстаў?), ці цябе могуць без тваёй згоды ўвапхнуць у адзін зборнік з нацысцкімі гуртамі. Самастойна занімаючыся ўсімі справамі, ты не рызыкуеш укляпацца ў лайно.</blockquote>Пра вегетарыянства:<blockquote>Я зразумеў, што цвярозае жыццё і вэгетарыянства — гэта шлях супраціву мас-культуры і афіцыёзным такім уціскам таксама, хоць сам я сябе ніколі стрэйт-эйджэрам не называў. І пасля мы гэтыя ідэі прывезлі ў Мінск.</blockquote>Пра сябе:<blockquote>Мы людзі, якія адказваюць за свае словы і ўчынкі і насамрэч хочуць нешта змяніць у гэтым свеце, а не вечна п’яныя маладзёны з іракезамі, як гэта шмат каму ўяўляецца.</blockquote> == Смерці абодвух галоўных удзельнікаў гурта == === Смерць Віці Жаркевіча «Маа» === Ён памёр 22 верасня 2024 года ў сваёй кватэры ў Мінску. Па звестках знаёмых не вытрывала сэрдца. Сябры Віці кажуць, што яго здароўе і маральны стан моцна падарвалі 13 сутак на Акрэсціна. Яго ў верасні 2022 года затрымалі ГУБАЗІКі. Падчас затрымання Жаркевіча моцна збілі. Яшчэ яму аб галаву зламалі патэльню і прымусілі ў наручніках да аддзялення цягнуць з сабой дзверы ад халадзільніка, на якія былі налепленыя панк-рокерскія і анархісцкія налепкі, магніты за розныя гады. Віцю звольнілі з працы на будоўле, і прынамсі першы час, не бралі на новую праз палітычныя абвінавачанні. Ён перабіваўся выпадковымі заробкамі і часта скардзіўся сябрам на праблемы са здароўем.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/351891|title=Памёр легенда беларускага панка Віктар «Мао» Жаркевіч. Губазікаўцы прымушалі яго несці з сабой дзверы ад халадзільніка|website=Наша Ніва|date=2024-09-23|access-date=2026-04-17}}</ref> === Смерць Ігара Коніка === 1 кастрычніка 2025 года пайшоў з жыцця і Ігар. За сваё жыццё ён паспеў зайграць акрамя «Hate To State» яшчэ ў шмат якіх DIY панк-рок гуртах («Green Brain Arts Band Inc.», «Lamant», «I Know», «Каин XIIIV», «Партия»).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nashaniva.com/ru/378250|title=Умер музыкант Игорь Коник|website=Наша Ніва|date=2025-10-01|access-date=2026-04-17}}</ref> == Творчасць == '''Hate Demo (1998)''' Першы і адзіны дэмаальбом гурту, быў выдадзены на касетах. # Hate (Нянавісць) # No (Не) # Cold, Hunger, Wind, Death (Холад, голад, вецер, смерць) # Omon — SS (I) (Амон — [[СС]]) # Mc Donalds Zum Kotzen ([[McDonald’s|МакДональдс]] смактае) # Fuck (Халера) # I Hate All What I See (Усё, што я бачу, я ненавіджу) # Omon — SS (II) # Kill Me (Забей мяне) # Guerrillas (Партызаны) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://punk-bel.tilda.ws/be-clear Інтэрв’ю] * [https://www.last.fm/ru/music/Hate+to+State/+wiki Інтэрв’ю] * [https://piter.anarhist.org/volja12-12.htm Інтэрв’ю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190827104827/https://piter.anarhist.org/volja12-12.htm |date=27 жніўня 2019 }} * [https://piter.anarhist.org/volja12-12.htm Інтэрв’ю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190827104827/https://piter.anarhist.org/volja12-12.htm |date=27 жніўня 2019 }} * [https://people.onliner.by/2016/05/27/hardcore Гісторыя мінскага панк-року] * [https://myzcloud.pro/album/1637144/hate-to-state-hate-demo-1998 Канцэрт у Брэсце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190827110330/https://myzcloud.pro/album/1637144/hate-to-state-hate-demo-1998 |date=27 жніўня 2019 }} * [https://myzcloud.pro/album/1637144/hate-to-state-hate-demo-1998 Альбом гурту] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190827110330/https://myzcloud.pro/album/1637144/hate-to-state-hate-demo-1998 |date=27 жніўня 2019 }} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Анарха-панк-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1997 годзе]] ici2iudfjq1ad1g7m12c1i0x1kk7ven 5133985 5133984 2026-04-30T11:35:55Z M.L.Bot 261 5133985 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Склад = * Ігар Конік * Віця Жаркевіч (Маа) | Гады = * 1997—2000 * 2013 | Горад = [[Мінск]] }} '''«Hate to State»''' ('''Нянавісць да дзяржавы''') — беларускі [[анарха-панк]]авы гурт. Адзін з першых гуртоў у Беларусі ў жанры [[краст-панк]]. == Удзельнікі == * Ігар Конік — бас * Віця Жаркевіч (Маа) — спеў, тэкст Усяго ў гурце змянілася сем бубначоў, чатыры гітарысты і дзве вакалісткі, і толькі Ігар і Маа былі нязменнымі ўдзельнікамі. == Гісторыя гурта == === Пачатак === Калі Маа вярнуўся з [[Германія|Германіі]], дзе жыў 4 гады, ён сустрэўся з Ігарам. Яны абмяркоўвалі сітуацыю — гуртоў няма, рух на нулі, нічога няма. А пасля вырашылі, што наракаць няма сэнсу і трэба ствараць свой гурт. Першыя рэпэтыцыі адбыліся вясною 97-га года. Яны адбываліся ў хаце знаёмага, які пісаў у «Музычную газету» пад псеўданімам Баралдой Мерген, ён сам мусіў быць гітарыстам у гурце. Калі Ігар атрымаў месца для рэпетыцый на сваім заводзе, выявілася, што граць Баралдой Мерген зусім не ўмее. Яго спрабавалі навучыць, але безвынікова. У 1998 годзе выдаецца на касетах першы і адзіны дэмаальбом гурта «Hate Demo». === Падарожжа ў Маскву === У 1998 годзе у Мінску адбыўся фестываль «nuCLEAR free land». На ім разам з «Hate to State» выступаў маскоўскі гурт «Три креста». Там жа яны і пасябравалі. Госці з Масквы ўзялі ўсе касеты «Hate to State», усяго пару дзясяткаў, і адвезлі ў Маскву. Увосень яны патэлефанавалі, сказалі, прыязджаюць да іх выступаць. Для Ігара і Маа гэта была падзея, з-за якой яны нават крыху разгубіліся. Вандроўка пачалася з вакзала. Праязджаючы ля ГУМу гурт вырашыў купіць бутэльку гарэлкі. Удзельнікі напіліся падчас падарожжа, з-за чаго на мяжы адбылася патасоўка з памежнікамі, у ходзе якой Маа разбілі акуляры і пасля хацелі забраць пашпарт. Па прыездзе ў Маскву панкі не зразумелі дзе яны апынуліся, потым праспаліся. Сам канцэрт прайшоў добра, публіка нават спявала песні гурта. Убачыўшы, што адбывалася з п’янымі людзьмі на канцэрце музыкі пераасэнсоўваюць свае погляды: адмовіліся ад алькаголю, сталі вэгетарыянцамі, бо задумаліся пра тое, што мы спажываем прадукты забойства. === Канцэрт у Брэсце === Выступ адбыўся 18 красавіка 1999 года ў клубе «Прогресс» (Прагрэс). Прыезжыя музыкі патрапілі ў нейкія разборкі з тутэйшымі. У выніку Маа мантыроўкай разбілі галаву. Спачатку выступалі тутэйшыя хардкоршчыкі «[[Knuckleduster]]», затым «Hate To State» з акрываўленым Маа на вакале, які гойсаў з мікрафонам па сцэне перад сямюдзесяццю гледачамі, выкрыківаючы тэксты песень: «Голод, холод, ветер, смерть», «ОМОН SS, ОМОН SS». Затым наступіла чарга «[[Deviation]]». Пасля іх чацвёртай песні «Х…й вам, альбо Таталітарызм ня пройдзе» прыехалі [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыянеры]] і скончылі канцэрт. === Канец гурта === У 2000 годзе «Hate To State» даў свой апошні канцэрт у Мінску разам з гуртамі «[[Правакацыя (гурт)|Правакацыя]]» і «Call Centre» з Фінляндыі. === Раптоўнае адраджэнне === У 2013 годзе Ігар і Віця адрадзілі гурт дзеля аднаго канцэрта з нагоды гадавіны ў 50 год у Ігара. Выступ адбыўся ў клубе «Піраты». == Светапогляд == Пра свае погляды:<blockquote>Мы — [[Анархізм|анархісты]]! За гэтым стаіць нешта большае за літару «А», намалёваную на сцяне ці [[Ягор Летаў|Ягора Летава]] на майцы большасці тых, хто кліча сябе «анархістамі». На наш погляд анархія — гэта тая мадэль ладу грамадства, пры якім не будзе расавай, нацыянальнай и іншай варожасці, эксплуатацыі чалавека чалавекам…</blockquote>Пра беларускую панкавую сцэну:<blockquote>Такой сцэны, якую нам жадалася б мець, у нас у Беларусі няма. Ёсць некалькі суполак, якія жадаюць згуртавацца ў сцэну, але добрых клубаў няма, няма куды запрашаць добрыя гурты з Піцера ці Масквы. Клубы, якія працуюць на камерцыйнай аснове, такія гурты запрашаць проста не будуць, а ў клубах, якія здаюць свае пляцоўкі фашыстам, сатаністам і г.д., мы і самі граць не жадаем. Тыя гурты, якія можна аднесці да нашай сцэны і DIY-панк руху, на жаль, покі не згуртаваныя. З беларускіх гуртоў жадалася б павылучваць «[[Deviation|DEVIATION]]» ([[Гродна]]), «[[TWIN PIGS]]» ([[Івацэвічы]]) — гэта хлопцы што трэба, за іх я ўпэўнены. «[[Правакацыя (гурт)|ПРАВАКАЦЫЯ]]» (Мінск) — таксама гурт, які мае сваю пазіцыю, я думаю, што і яны не пачнуць прадавацца. З гуртам «[[СОНЦА МАО]]» не зусім зразумела — накшталт і анархісты, і панк-хардкоршчыкі, але граюць музыку, якая ўсё больш падобная на «MTV-noncy». Зноў жа, прамошн, раскрутка, канцэрты дзе папала і з кім папала — не магу зразумець, чым гэтае выклікана. «[[ЙО-ЙО (гурт)|ЙО-ЙО]]» таксама маглі б паўдзельнічаць у будаўніцтве незалежнай сцэны, але яны не ідуць на кантакт. «[[Дай дарогу!|ДАЙ ДАРОГУ!]]» ([[Брэст]]) на словах панкі, але ад ідэі далёкія, сябруюць з нацыстамі. Вось вам і ўвесь панк…</blockquote>Пра сутнасць панкавай музыкі:<blockquote>У Расеі ёсць некалькі добрых гуртоў, з якімі мы выступалі: «XXX», «Б-67», «UNCONFORM». Гэта straight-edge гурты. калі чалавек знайшоў у сабе сілы адмовіцца ад шкодных звычак, ужо гэта кажа пра нешта. Апроч іх ёсць яшчэ такія гурты, як "ДОЛБИ СИСТЕМУ, «ПОСЛЕДНИЕ ТАНКИ В ПАРИЖЕ» і некаторыя іншыя. Гурты «ДАЙ ПИСТОЛЕТ», «МАРРАДЕРЫ», «ПЯТЬ УГЛОВ» граюць нармальна, але іхнія інтерв’ю паказваюць, што мэты іх мала адрозніваюцца ад Укупніка ці кагосьці гэтага кшталту. Многія забываюць, што панк — гэта не камерцыйнае, а хутчэй антыкамерцыйныя погляды, не проста музычны напрамак, а цэлая [[контркультура]]. Дзякуючы [[СМІ|мас-медыя]] панк вырадзіўся ў грубых абадранцаў, якія шакуюць бабулек. Але многія гэтаксама зразумелі, што супрацьпастаўленне сябе сістэме, дзяржаве — не ў самазнішчэнні, а ў рэальным змаганні супраць дзяржавы і ейнай ідэалогіі, напрыклад, у знішчэнні стэрэатыпаў, якія навязаны нам капіта­лістычным грамадствам.</blockquote>Пра байкот клуба «Альтернатива» (Альтэрнатыва):<blockquote>Думаю, што акрамя нас гэты клуб байкатуюць і «DEVIATION», але здзіўляе, што многія суполкі надта спакойна ставяцца да палітыкі гэтага клуба. Па-першае, клуб прыйме любых выступоўцаў. Таму на сцэне могуць спяваць гурты, якія спавядаюць [[фашызм]], [[Нацыянал-сацыялізм|нацызм]], [[сексізм]], [[сатанізм]] і гэтак далей. Па-другое, ім напляваць на публіку. Ахова можа фактычна бесперашкодна збіваць народ, калі гэта ёй зажадаецца. Вобшукі з ног да галавы на ўваходзе. Такое ўражанне, што людзі прыходзяць не на канцэрт музыку паслухаць, а ў нейкі [[Канцэнтрацыйны лагер|канцлагер]], дзе іх заганяюць за краты і загадваюць, што ім можна рабіць, а што не. Тое ж самае і ў адносінах да музыкаў. Да музыкі, уласна, тут ніхто не прыслухоўваецца — даюць граць настолькі, насколькі ты дазваляеш зарабляць на табе грошы. Гук наладжвае зусім «выключаны» гукарэжысёр, якому ўсё адно, хто грае і які павінны быць у іх гук. Галоўнае, каб прыйшло болей народу і каб было продана болей квіткоў. Такія мэты ўсялякага нармальнага клуба, як, праводзячы канцэрты, выказваць нейкія ідэі, даваць магчымасць граць новым і невядомым гуртам, для іх не існуюць. Покі ўсе музыкі не задумаюцца, покі ёсць гурты, якія з задавальненнем граюць у «Альтэрнатыве», калі іх задавальняюць метады адміністрацыі клуба і на першае месца ставіцца жаданне як мага больш і часцей выступаць, сітуацыя не зменіцца. Няхай яны выступаюць. Мы, тым часам, прызываем да байкоту. Сваім прыкладам мы жадаем паказаць, што не трэба падстройвацца пад сітуацыю, яе трэба змяняць!</blockquote>Пра сутычкі з [[Фашызм|фашыстамі]]:<blockquote>Былі, чаму ж ім не быць? Мы можам адказаць за свае [[Антыфашызм|антыфашысцкія]] погляды. Маа на кожным канцэрце паміж песнямі прапагандуе ідэі Супраціву і часам паспявае прачытаць цэлую «лекцыю» з бесшабашным вяселлем.</blockquote>Пра прынцып D.I.Y.:<blockquote>(Do It Yourself — Зрабі сам) — гэта своеасаблівая сістэма зносін, якая супрацьпастаўляецца камерцыйнаму падыходу да музыкі і не толькі. Яна ўключае выпуск касет, зіноў (самавыдадзеныя часопісы), арганізацыю канцэртаў, акцый без дапамогі людзей, якіх цікавіць толькі фінансавы бок любой справы. Аддаючы магчымасць камусьці яшчэ рабіць гэта за цябе, ты пазбаўляешся магчымасці ведаць, на што ідуць грошы ад продажу касет, часопісаў, квіткоў на канцэрты (можа на падтрымку фашыстаў?), ці цябе могуць без тваёй згоды ўвапхнуць у адзін зборнік з нацысцкімі гуртамі. Самастойна занімаючыся ўсімі справамі, ты не рызыкуеш укляпацца ў лайно.</blockquote>Пра вегетарыянства:<blockquote>Я зразумеў, што цвярозае жыццё і вэгетарыянства — гэта шлях супраціву мас-культуры і афіцыёзным такім уціскам таксама, хоць сам я сябе ніколі стрэйт-эйджэрам не называў. І пасля мы гэтыя ідэі прывезлі ў Мінск.</blockquote>Пра сябе:<blockquote>Мы людзі, якія адказваюць за свае словы і ўчынкі і насамрэч хочуць нешта змяніць у гэтым свеце, а не вечна п’яныя маладзёны з іракезамі, як гэта шмат каму ўяўляецца.</blockquote> == Смерці абодвух галоўных удзельнікаў гурта == === Смерць Віці Жаркевіча «Маа» === Ён памёр 22 верасня 2024 года ў сваёй кватэры ў Мінску. Па звестках знаёмых не вытрывала сэрдца. Сябры Віці кажуць, што яго здароўе і маральны стан моцна падарвалі 13 сутак на Акрэсціна. Яго ў верасні 2022 года затрымалі ГУБАЗІКі. Падчас затрымання Жаркевіча моцна збілі. Яшчэ яму аб галаву зламалі патэльню і прымусілі ў наручніках да аддзялення цягнуць з сабой дзверы ад халадзільніка, на якія былі налепленыя панк-рокерскія і анархісцкія налепкі, магніты за розныя гады. Віцю звольнілі з працы на будоўле, і прынамсі першы час, не бралі на новую праз палітычныя абвінавачанні. Ён перабіваўся выпадковымі заробкамі і часта скардзіўся сябрам на праблемы са здароўем.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/351891|title=Памёр легенда беларускага панка Віктар «Мао» Жаркевіч. Губазікаўцы прымушалі яго несці з сабой дзверы ад халадзільніка|website=Наша Ніва|date=2024-09-23|access-date=2026-04-17}}</ref> === Смерць Ігара Коніка === 1 кастрычніка 2025 года пайшоў з жыцця і Ігар. За сваё жыццё ён паспеў зайграць акрамя «Hate To State» яшчэ ў шмат якіх DIY панк-рок гуртах («Green Brain Arts Band Inc.», «Lamant», «I Know», «Каин XIIIV», «Партия»).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nashaniva.com/ru/378250|title=Умер музыкант Игорь Коник|website=Наша Ніва|date=2025-10-01|access-date=2026-04-17}}</ref> == Творчасць == '''Hate Demo (1998)''' Першы і адзіны дэмаальбом гурту, быў выдадзены на касетах. # Hate (Нянавісць) # No (Не) # Cold, Hunger, Wind, Death (Холад, голад, вецер, смерць) # Omon — SS (I) (Амон — [[СС]]) # Mc Donalds Zum Kotzen ([[McDonald’s|МакДональдс]] смактае) # Fuck (Халера) # I Hate All What I See (Усё, што я бачу, я ненавіджу) # Omon — SS (II) # Kill Me (Забей мяне) # Guerrillas (Партызаны) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://punk-bel.tilda.ws/be-clear Інтэрв’ю] * [https://www.last.fm/ru/music/Hate+to+State/+wiki Інтэрв’ю] * [https://piter.anarhist.org/volja12-12.htm Інтэрв’ю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190827104827/https://piter.anarhist.org/volja12-12.htm |date=27 жніўня 2019 }} * [https://piter.anarhist.org/volja12-12.htm Інтэрв’ю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190827104827/https://piter.anarhist.org/volja12-12.htm |date=27 жніўня 2019 }} * [https://people.onliner.by/2016/05/27/hardcore Гісторыя мінскага панк-року] * [https://myzcloud.pro/album/1637144/hate-to-state-hate-demo-1998 Канцэрт у Брэсце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190827110330/https://myzcloud.pro/album/1637144/hate-to-state-hate-demo-1998 |date=27 жніўня 2019 }} * [https://myzcloud.pro/album/1637144/hate-to-state-hate-demo-1998 Альбом гурту] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190827110330/https://myzcloud.pro/album/1637144/hate-to-state-hate-demo-1998 |date=27 жніўня 2019 }} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Анарха-панк-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1997 годзе]] 2ud9e0hygjlfe51ybgx040pv7v1q84a 5133988 5133985 2026-04-30T11:37:48Z M.L.Bot 261 5133988 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Склад = * Ігар Конік * Віця Жаркевіч (Маа) | Гады = * 1997—2000 * 2013 | Горад = [[Мінск]] }} '''«Hate to State»''' (''Нянавісць да дзяржавы'') — беларускі [[анарха-панк]]авы гурт. Адзін з першых гуртоў у Беларусі ў жанры [[краст-панк]]. == Удзельнікі == * Ігар Конік — бас * Віця Жаркевіч (Маа) — спеў, тэкст Усяго ў гурце змянілася сем бубначоў, чатыры гітарысты і дзве вакалісткі, і толькі Ігар і Маа былі нязменнымі ўдзельнікамі. == Гісторыя гурта == === Пачатак === Калі Маа вярнуўся з [[Германія|Германіі]], дзе жыў 4 гады, ён сустрэўся з Ігарам. Яны абмяркоўвалі сітуацыю — гуртоў няма, рух на нулі, нічога няма. А пасля вырашылі, што наракаць няма сэнсу і трэба ствараць свой гурт. Першыя рэпэтыцыі адбыліся вясною 97-га года. Яны адбываліся ў хаце знаёмага, які пісаў у «Музычную газету» пад псеўданімам Баралдой Мерген, ён сам мусіў быць гітарыстам у гурце. Калі Ігар атрымаў месца для рэпетыцый на сваім заводзе, выявілася, што граць Баралдой Мерген зусім не ўмее. Яго спрабавалі навучыць, але безвынікова. У 1998 годзе выдаецца на касетах першы і адзіны дэмаальбом гурта «Hate Demo». === Падарожжа ў Маскву === У 1998 годзе у Мінску адбыўся фестываль «nuCLEAR free land». На ім разам з «Hate to State» выступаў маскоўскі гурт «Три креста». Там жа яны і пасябравалі. Госці з Масквы ўзялі ўсе касеты «Hate to State», усяго пару дзясяткаў, і адвезлі ў Маскву. Увосень яны патэлефанавалі, сказалі, прыязджаюць да іх выступаць. Для Ігара і Маа гэта была падзея, з-за якой яны нават крыху разгубіліся. Вандроўка пачалася з вакзала. Праязджаючы ля ГУМу гурт вырашыў купіць бутэльку гарэлкі. Удзельнікі напіліся падчас падарожжа, з-за чаго на мяжы адбылася патасоўка з памежнікамі, у ходзе якой Маа разбілі акуляры і пасля хацелі забраць пашпарт. Па прыездзе ў Маскву панкі не зразумелі дзе яны апынуліся, потым праспаліся. Сам канцэрт прайшоў добра, публіка нават спявала песні гурта. Убачыўшы, што адбывалася з п’янымі людзьмі на канцэрце музыкі пераасэнсоўваюць свае погляды: адмовіліся ад алькаголю, сталі вэгетарыянцамі, бо задумаліся пра тое, што мы спажываем прадукты забойства. === Канцэрт у Брэсце === Выступ адбыўся 18 красавіка 1999 года ў клубе «Прогресс» (Прагрэс). Прыезжыя музыкі патрапілі ў нейкія разборкі з тутэйшымі. У выніку Маа мантыроўкай разбілі галаву. Спачатку выступалі тутэйшыя хардкоршчыкі «[[Knuckleduster]]», затым «Hate To State» з акрываўленым Маа на вакале, які гойсаў з мікрафонам па сцэне перад сямюдзесяццю гледачамі, выкрыківаючы тэксты песень: «Голод, холод, ветер, смерть», «ОМОН SS, ОМОН SS». Затым наступіла чарга «[[Deviation]]». Пасля іх чацвёртай песні «Х…й вам, альбо Таталітарызм ня пройдзе» прыехалі [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыянеры]] і скончылі канцэрт. === Канец гурта === У 2000 годзе «Hate To State» даў свой апошні канцэрт у Мінску разам з гуртамі «[[Правакацыя (гурт)|Правакацыя]]» і «Call Centre» з Фінляндыі. === Раптоўнае адраджэнне === У 2013 годзе Ігар і Віця адрадзілі гурт дзеля аднаго канцэрта з нагоды гадавіны ў 50 год у Ігара. Выступ адбыўся ў клубе «Піраты». == Светапогляд == Пра свае погляды:<blockquote>Мы — [[Анархізм|анархісты]]! За гэтым стаіць нешта большае за літару «А», намалёваную на сцяне ці [[Ягор Летаў|Ягора Летава]] на майцы большасці тых, хто кліча сябе «анархістамі». На наш погляд анархія — гэта тая мадэль ладу грамадства, пры якім не будзе расавай, нацыянальнай и іншай варожасці, эксплуатацыі чалавека чалавекам…</blockquote>Пра беларускую панкавую сцэну:<blockquote>Такой сцэны, якую нам жадалася б мець, у нас у Беларусі няма. Ёсць некалькі суполак, якія жадаюць згуртавацца ў сцэну, але добрых клубаў няма, няма куды запрашаць добрыя гурты з Піцера ці Масквы. Клубы, якія працуюць на камерцыйнай аснове, такія гурты запрашаць проста не будуць, а ў клубах, якія здаюць свае пляцоўкі фашыстам, сатаністам і г.д., мы і самі граць не жадаем. Тыя гурты, якія можна аднесці да нашай сцэны і DIY-панк руху, на жаль, покі не згуртаваныя. З беларускіх гуртоў жадалася б павылучваць «[[Deviation|DEVIATION]]» ([[Гродна]]), «[[TWIN PIGS]]» ([[Івацэвічы]]) — гэта хлопцы што трэба, за іх я ўпэўнены. «[[Правакацыя (гурт)|ПРАВАКАЦЫЯ]]» (Мінск) — таксама гурт, які мае сваю пазіцыю, я думаю, што і яны не пачнуць прадавацца. З гуртам «[[СОНЦА МАО]]» не зусім зразумела — накшталт і анархісты, і панк-хардкоршчыкі, але граюць музыку, якая ўсё больш падобная на «MTV-noncy». Зноў жа, прамошн, раскрутка, канцэрты дзе папала і з кім папала — не магу зразумець, чым гэтае выклікана. «[[ЙО-ЙО (гурт)|ЙО-ЙО]]» таксама маглі б паўдзельнічаць у будаўніцтве незалежнай сцэны, але яны не ідуць на кантакт. «[[Дай дарогу!|ДАЙ ДАРОГУ!]]» ([[Брэст]]) на словах панкі, але ад ідэі далёкія, сябруюць з нацыстамі. Вось вам і ўвесь панк…</blockquote>Пра сутнасць панкавай музыкі:<blockquote>У Расеі ёсць некалькі добрых гуртоў, з якімі мы выступалі: «XXX», «Б-67», «UNCONFORM». Гэта straight-edge гурты. калі чалавек знайшоў у сабе сілы адмовіцца ад шкодных звычак, ужо гэта кажа пра нешта. Апроч іх ёсць яшчэ такія гурты, як "ДОЛБИ СИСТЕМУ, «ПОСЛЕДНИЕ ТАНКИ В ПАРИЖЕ» і некаторыя іншыя. Гурты «ДАЙ ПИСТОЛЕТ», «МАРРАДЕРЫ», «ПЯТЬ УГЛОВ» граюць нармальна, але іхнія інтерв’ю паказваюць, што мэты іх мала адрозніваюцца ад Укупніка ці кагосьці гэтага кшталту. Многія забываюць, што панк — гэта не камерцыйнае, а хутчэй антыкамерцыйныя погляды, не проста музычны напрамак, а цэлая [[контркультура]]. Дзякуючы [[СМІ|мас-медыя]] панк вырадзіўся ў грубых абадранцаў, якія шакуюць бабулек. Але многія гэтаксама зразумелі, што супрацьпастаўленне сябе сістэме, дзяржаве — не ў самазнішчэнні, а ў рэальным змаганні супраць дзяржавы і ейнай ідэалогіі, напрыклад, у знішчэнні стэрэатыпаў, якія навязаны нам капіта­лістычным грамадствам.</blockquote>Пра байкот клуба «Альтернатива» (Альтэрнатыва):<blockquote>Думаю, што акрамя нас гэты клуб байкатуюць і «DEVIATION», але здзіўляе, што многія суполкі надта спакойна ставяцца да палітыкі гэтага клуба. Па-першае, клуб прыйме любых выступоўцаў. Таму на сцэне могуць спяваць гурты, якія спавядаюць [[фашызм]], [[Нацыянал-сацыялізм|нацызм]], [[сексізм]], [[сатанізм]] і гэтак далей. Па-другое, ім напляваць на публіку. Ахова можа фактычна бесперашкодна збіваць народ, калі гэта ёй зажадаецца. Вобшукі з ног да галавы на ўваходзе. Такое ўражанне, што людзі прыходзяць не на канцэрт музыку паслухаць, а ў нейкі [[Канцэнтрацыйны лагер|канцлагер]], дзе іх заганяюць за краты і загадваюць, што ім можна рабіць, а што не. Тое ж самае і ў адносінах да музыкаў. Да музыкі, уласна, тут ніхто не прыслухоўваецца — даюць граць настолькі, насколькі ты дазваляеш зарабляць на табе грошы. Гук наладжвае зусім «выключаны» гукарэжысёр, якому ўсё адно, хто грае і які павінны быць у іх гук. Галоўнае, каб прыйшло болей народу і каб было продана болей квіткоў. Такія мэты ўсялякага нармальнага клуба, як, праводзячы канцэрты, выказваць нейкія ідэі, даваць магчымасць граць новым і невядомым гуртам, для іх не існуюць. Покі ўсе музыкі не задумаюцца, покі ёсць гурты, якія з задавальненнем граюць у «Альтэрнатыве», калі іх задавальняюць метады адміністрацыі клуба і на першае месца ставіцца жаданне як мага больш і часцей выступаць, сітуацыя не зменіцца. Няхай яны выступаюць. Мы, тым часам, прызываем да байкоту. Сваім прыкладам мы жадаем паказаць, што не трэба падстройвацца пад сітуацыю, яе трэба змяняць!</blockquote>Пра сутычкі з [[Фашызм|фашыстамі]]:<blockquote>Былі, чаму ж ім не быць? Мы можам адказаць за свае [[Антыфашызм|антыфашысцкія]] погляды. Маа на кожным канцэрце паміж песнямі прапагандуе ідэі Супраціву і часам паспявае прачытаць цэлую «лекцыю» з бесшабашным вяселлем.</blockquote>Пра прынцып D.I.Y.:<blockquote>(Do It Yourself — Зрабі сам) — гэта своеасаблівая сістэма зносін, якая супрацьпастаўляецца камерцыйнаму падыходу да музыкі і не толькі. Яна ўключае выпуск касет, зіноў (самавыдадзеныя часопісы), арганізацыю канцэртаў, акцый без дапамогі людзей, якіх цікавіць толькі фінансавы бок любой справы. Аддаючы магчымасць камусьці яшчэ рабіць гэта за цябе, ты пазбаўляешся магчымасці ведаць, на што ідуць грошы ад продажу касет, часопісаў, квіткоў на канцэрты (можа на падтрымку фашыстаў?), ці цябе могуць без тваёй згоды ўвапхнуць у адзін зборнік з нацысцкімі гуртамі. Самастойна занімаючыся ўсімі справамі, ты не рызыкуеш укляпацца ў лайно.</blockquote>Пра вегетарыянства:<blockquote>Я зразумеў, што цвярозае жыццё і вэгетарыянства — гэта шлях супраціву мас-культуры і афіцыёзным такім уціскам таксама, хоць сам я сябе ніколі стрэйт-эйджэрам не называў. І пасля мы гэтыя ідэі прывезлі ў Мінск.</blockquote>Пра сябе:<blockquote>Мы людзі, якія адказваюць за свае словы і ўчынкі і насамрэч хочуць нешта змяніць у гэтым свеце, а не вечна п’яныя маладзёны з іракезамі, як гэта шмат каму ўяўляецца.</blockquote> == Смерці абодвух галоўных удзельнікаў гурта == === Смерць Віці Жаркевіча «Маа» === Ён памёр 22 верасня 2024 года ў сваёй кватэры ў Мінску. Па звестках знаёмых не вытрывала сэрдца. Сябры Віці кажуць, што яго здароўе і маральны стан моцна падарвалі 13 сутак на Акрэсціна. Яго ў верасні 2022 года затрымалі ГУБАЗІКі. Падчас затрымання Жаркевіча моцна збілі. Яшчэ яму аб галаву зламалі патэльню і прымусілі ў наручніках да аддзялення цягнуць з сабой дзверы ад халадзільніка, на якія былі налепленыя панк-рокерскія і анархісцкія налепкі, магніты за розныя гады. Віцю звольнілі з працы на будоўле, і прынамсі першы час, не бралі на новую праз палітычныя абвінавачанні. Ён перабіваўся выпадковымі заробкамі і часта скардзіўся сябрам на праблемы са здароўем.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/351891|title=Памёр легенда беларускага панка Віктар «Мао» Жаркевіч. Губазікаўцы прымушалі яго несці з сабой дзверы ад халадзільніка|website=Наша Ніва|date=2024-09-23|access-date=2026-04-17}}</ref> === Смерць Ігара Коніка === 1 кастрычніка 2025 года пайшоў з жыцця і Ігар. За сваё жыццё ён паспеў зайграць акрамя «Hate To State» яшчэ ў шмат якіх DIY панк-рок гуртах («Green Brain Arts Band Inc.», «Lamant», «I Know», «Каин XIIIV», «Партия»).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nashaniva.com/ru/378250|title=Умер музыкант Игорь Коник|website=Наша Ніва|date=2025-10-01|access-date=2026-04-17}}</ref> == Творчасць == '''Hate Demo (1998)''' Першы і адзіны дэмаальбом гурту, быў выдадзены на касетах. # Hate (Нянавісць) # No (Не) # Cold, Hunger, Wind, Death (Холад, голад, вецер, смерць) # Omon — SS (I) (Амон — [[СС]]) # Mc Donalds Zum Kotzen ([[McDonald’s|МакДональдс]] смактае) # Fuck (Халера) # I Hate All What I See (Усё, што я бачу, я ненавіджу) # Omon — SS (II) # Kill Me (Забей мяне) # Guerrillas (Партызаны) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://punk-bel.tilda.ws/be-clear Інтэрв’ю] * [https://www.last.fm/ru/music/Hate+to+State/+wiki Інтэрв’ю] * [https://piter.anarhist.org/volja12-12.htm Інтэрв’ю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190827104827/https://piter.anarhist.org/volja12-12.htm |date=27 жніўня 2019 }} * [https://piter.anarhist.org/volja12-12.htm Інтэрв’ю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190827104827/https://piter.anarhist.org/volja12-12.htm |date=27 жніўня 2019 }} * [https://people.onliner.by/2016/05/27/hardcore Гісторыя мінскага панк-року] * [https://myzcloud.pro/album/1637144/hate-to-state-hate-demo-1998 Канцэрт у Брэсце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190827110330/https://myzcloud.pro/album/1637144/hate-to-state-hate-demo-1998 |date=27 жніўня 2019 }} * [https://myzcloud.pro/album/1637144/hate-to-state-hate-demo-1998 Альбом гурту] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190827110330/https://myzcloud.pro/album/1637144/hate-to-state-hate-demo-1998 |date=27 жніўня 2019 }} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Анарха-панк-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1997 годзе]] cstrhlmjmdd7y1zpb7tedz6dze1i2lf Крупаўскі сельсавет 0 625527 5133832 5044825 2026-04-30T03:22:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133832 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крупаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Лідскі раён]] |Уключае = 24 населеныя пункты |Сталіца = [[Крупава (Лідскі раён)|Крупава]] |Датаўтварэння = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Скасаванне = [[21 лютага]] [[2023]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2665 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Кру́паўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лідскі раён|Лідскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Крупава (Лідскі раён)|Крупава]]. Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Лідскага раёна Гродзенскай вобласці [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Аполінскі сельсавет|Аполінскага]] і [[Запольскі сельсавет (Лідскі раён)|Запольскага]] сельсаветаў<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гродненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 30 жніўня 1957 года ў склад [[Гервянікаўскі сельсавет|Гервянікаўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Белевічы (Лідскі раён)|Белевічы]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 жніўня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.</ref>. 3 красавіка 1959 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Гервянікаўскі сельсавет|Гервянікаўскага сельсавета]]. 26 чэрвеня 1965 года ў склад [[Мыцкі сельсавет|Мыцкага сельсавета]] перададзены 6 населеных пунктаў ([[Банцавічы]], [[Дайнава II]], [[Заполле (Лідскі раён)|Заполле]], [[Засценак Бельскія]], [[Кульбакі (Лідскі раён)|Кульбакі]] і [[Рапэйкі]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 чэрвеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 30 (1110).</ref>, якія 11 лютага 1972 года вернуты назад у склад сельсавета<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>. 27 сакавіка 1978 года ў склад сельсавета з [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Колышкі]], [[Малейкаўшчына]], [[Споркаўшчына]], [[Стругі]], [[Чахаўцы]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў Беларускай ССР ад 27 сакавіка 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).</ref>. 24 красавіка 1978 года з часткі сельсавета ўтвораны [[Дзітвянскі сельсавет]], у яго склад перададзены 16 населеных пунктаў: [[Банцавічы]], [[Бельскія (Лідскі раён)|Бельскія]], [[Дайнава 1]], [[Дайнава 2]], [[Дамейкі (Лідскі раён)|Дамейкі]], [[Дзітва (аграгарадок)|Дзітва]], [[Заполле (Лідскі раён)|Заполле]], [[Засценак Бельскія]], [[Кульбакі (Лідскі раён)|Кульбакі]], [[Мальгі]], [[Рапэйкі]], [[Рылаўцы]], [[Хрулі]], [[Хутар Янцавічы]], [[Янцавічы]], [[Яўсеевічы (Лідскі раён)|Яўсеевічы]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў Беларускай ССР ад 24 красавіка 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).</ref>. У 1986 годзе скасаваны вёскі [[Малыя Рэксці]] (далучана да вёскі [[Шаўдзюкі]]) і [[Сарокі (Лідскі раён)|Сарокі]] (далучана да вёскі [[Вялікае Сяло (Крупаўскі сельсавет)|Вялікае Сяло]])<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада і 22 снежня 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).</ref>. 21 лютага 2023 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Дварышчанскі сельсавет (Лідскі раён)|Дварышчанскага]] (8 населеных пунктаў: аграгарадок [[Гуды (Лідскі раён)|Гуды]], вёскі [[Аўсядава]], [[Верх-Ліда]], [[Вялікае Сяло (Крупаўскі сельсавет)|Вялікае Сяло]], [[Колышкі]], [[Малэйкаўшчына]], [[Споркаўшчына]] і [[Чахаўцы]]) і [[Дзітвянскі сельсавет|Дзітвянскага]] (16 населеных пунктаў: аграгарадок [[Крупава (Лідскі раён)|Крупава]], вёскі [[Абрубы]], [[Белевічы (Лідскі раён)|Белевічы]], [[Бенкевічы]], [[Бярнуці]], [[Верх-Крупава]], [[Ворнішкі]], [[Вялікія Рэксці]], [[Жырмуны (Лідскі раён)|Жырмуны]], [[Кербядзі]], [[Козічы]], [[Навіцкія 3]], [[Наркуны (Лідскі раён)|Наркуны]], [[Пурсці]], [[Чэрнікі (Лідскі раён)|Чэрнікі]] і [[Шаўдзюкі]]) сельсаветаў<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923r0122126&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 21 февраля 2023 г. № 497 Об изменении административно-территориального устройства Лидского района Гродненской области]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 2977 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=14 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 67,1 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 26,0 % — [[беларусы]], 4,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,5 % — [[літоўцы ў Беларусі|літоўцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 снежня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 2665 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=14 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 24 населеныя пункты. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Лідскі раён|варыянт=гісторыя|загаловак=Крупаўскі сельсавет у [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] (1954—2023)}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лідскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2023 годзе]] mo5k7ilhvg1monr81mzoks2ingrrczj Эстонская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата 0 626719 5133632 5133104 2026-04-29T14:04:15Z M.L.Bot 261 5133632 wikitext text/x-wiki {{Праваслаўная Царква | Царква = Эстонская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата | Царква2 = Moskva Patriarhaadi Eesti Õigeusu Kirik | Выява галоўнага храма = [[Файл:Alexander-Newski-Kathedrale.JPG|280px]] | Подпіс = Аляксандра-Неўскі сабор | Царква-маці = [[Руская праваслаўная царква]] | Аўтаномія = 10 мая 1920 | Прадстаяцель у наш час = [[Аляксандра-Неўскі сабор (Талін)|Аляксандра-Неўскі сабор]] | Цэнтр = [[Талін]], [[Эстонія]] | Рэзідэнцыя Прадстаяцеля = [[Талін]] | Юрысдыкцыя (тэрыторыя) = {{Сцягафікацыя|Эстонія}} | Набажэнская мова = [[Эстонская мова|эстонская]], [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]] | Каляндар = [[юліянскі каляндар|юліянскі]] | Біскупаў = 3 | Епархій = 2 | Навучальных устаноў = | Сайт=http://www.orthodox.ee/ }} '''Эстонская праваслаўная царква''' ({{lang-et|Moskva Patriarhaadi Eesti Õigeusu Kirik, MPEÕK}}) — [[Самакіраваная царква|самакіраваная частка]] [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]]. Ахоплівае тэрыторыю [[Эстонія|Эстоніі]]. == Гісторыя == У 1817 годзе было заснавана Рэвельскае вікарыяцтва [[Санкт-Пецярбургская епархія|Санкт-Пецярбургскай епархіі]]. [[10 мая]] 1920 года на супольным пасяджэнні патрыярха [[Ціхан (Патрыярх Маскоўскі)|Ціхана (Бялавіна)]], Сінода і Вышэйшага царкоўнага савета Расійскай Праваслаўнай Царквы была прынята пастанова прызнаць Эстонскую Праваслаўную Царкву аўтаномнай, Рэвельская дыяцэзія стала самастойнай. У верасні 1922 года сабор Эстонскай Апостальскай Праваслаўнай Царквы прыняў пастанову пра зварот да [[Канстанцінопальскі патрыярхат|Канстанцінопальскага Патрыярха]] Мялеція IV з прашэннем аб прыняцці ў юрысдыкцыю Канстанцінопальскага Патрыярхату і надання ёй [[Аўтакефалія|аўтакефаліі]]. [[7 ліпеня]] 1923 года Патрыярх Мялецій IV уручыў у [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]] Томас. У чэрвені 1940 года Эстонія была ўключана ў склад [[СССР|Савецкага Саюза]]. Эстонская царква была далучана да Маскоўскага Патрыярхату. Пасля акупацыі Эстоніі германскімі войскамі мітрапаліт Талінскі Аляксандр (Паўлус) абвясціў аб аднаўленні Эстонскай Аўтаномнай Праваслаўнай Царквы. У 1944 годзе, калі Эстонія зноў апынулася ў складзе СССР, мітрапаліт і больш за 20 праваслаўных святароў эмігравалі на Захад. Эстонская Царква ўвайшла ў склад Маскоўскага Патрыярхату як епархія і ў 1947 годзе была пераназвана ў Талінскую і Эстонскую епархію<ref>[http://www.orthodox.ee/estonian-orthodox.html ПРАВОСЛАВИЕ В ЭСТОНИИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191213080642/http://www.orthodox.ee/estonian-orthodox.html |date=13 снежня 2019 }}</ref>. У 1990-х гадах была прынята пастанова прызнаць Эстонскую Праваслаўную Царкву аўтаномнай. Доўгі час царква не магла атрымаць дзяржаўнай рэгістрацыі<ref>[https://archive.today/20030110233932/http://www.strana.ru/stories/02/01/08/2313/122755.html Православную церковь Московского патриархата вновь отказываются регистрировать]</ref>. У пачатку 2000-х гадоў, дзякуючы судзеянню дыпламатаў Расійскай Федэрацыі, атрымала дзяржаўную рэгістрацыю<ref>[https://mospat.ru/archive/2002/04/nr204181/ Состоялась регистрация устава Эстонской Православной Церкви Московского Патриархата] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190514124655/https://mospat.ru/archive/2002/04/nr204181/ |date=14 мая 2019 }}</ref>. == Епіскапы == * [[Аляксій II (Патрыярх Маскоўскі)]] (1961—1992) == Епархіі == * [[Талінская епархія]] * [[Нарвская епархія]] == Гл. таксама == * [[Эстонская апостальская праваслаўная царква]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.orthodox.ee/index.html Эстонская православная церковь Московского патриархата] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180504010611/http://www.orthodox.ee/index.html |date=4 мая 2018 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{Праваслаўе}} [[Катэгорыя:Эстонская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата| ]] dpovo4c1n5o4ml4ecq0pqittongvzyu 5133633 5133632 2026-04-29T14:04:42Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перайменаваў старонку [[Эстонская Праваслаўная Царква Маскоўскага патрыярхата]] у [[Эстонская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата]] па-над перасылкай: БП-2008 5133632 wikitext text/x-wiki {{Праваслаўная Царква | Царква = Эстонская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата | Царква2 = Moskva Patriarhaadi Eesti Õigeusu Kirik | Выява галоўнага храма = [[Файл:Alexander-Newski-Kathedrale.JPG|280px]] | Подпіс = Аляксандра-Неўскі сабор | Царква-маці = [[Руская праваслаўная царква]] | Аўтаномія = 10 мая 1920 | Прадстаяцель у наш час = [[Аляксандра-Неўскі сабор (Талін)|Аляксандра-Неўскі сабор]] | Цэнтр = [[Талін]], [[Эстонія]] | Рэзідэнцыя Прадстаяцеля = [[Талін]] | Юрысдыкцыя (тэрыторыя) = {{Сцягафікацыя|Эстонія}} | Набажэнская мова = [[Эстонская мова|эстонская]], [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]] | Каляндар = [[юліянскі каляндар|юліянскі]] | Біскупаў = 3 | Епархій = 2 | Навучальных устаноў = | Сайт=http://www.orthodox.ee/ }} '''Эстонская праваслаўная царква''' ({{lang-et|Moskva Patriarhaadi Eesti Õigeusu Kirik, MPEÕK}}) — [[Самакіраваная царква|самакіраваная частка]] [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]]. Ахоплівае тэрыторыю [[Эстонія|Эстоніі]]. == Гісторыя == У 1817 годзе было заснавана Рэвельскае вікарыяцтва [[Санкт-Пецярбургская епархія|Санкт-Пецярбургскай епархіі]]. [[10 мая]] 1920 года на супольным пасяджэнні патрыярха [[Ціхан (Патрыярх Маскоўскі)|Ціхана (Бялавіна)]], Сінода і Вышэйшага царкоўнага савета Расійскай Праваслаўнай Царквы была прынята пастанова прызнаць Эстонскую Праваслаўную Царкву аўтаномнай, Рэвельская дыяцэзія стала самастойнай. У верасні 1922 года сабор Эстонскай Апостальскай Праваслаўнай Царквы прыняў пастанову пра зварот да [[Канстанцінопальскі патрыярхат|Канстанцінопальскага Патрыярха]] Мялеція IV з прашэннем аб прыняцці ў юрысдыкцыю Канстанцінопальскага Патрыярхату і надання ёй [[Аўтакефалія|аўтакефаліі]]. [[7 ліпеня]] 1923 года Патрыярх Мялецій IV уручыў у [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]] Томас. У чэрвені 1940 года Эстонія была ўключана ў склад [[СССР|Савецкага Саюза]]. Эстонская царква была далучана да Маскоўскага Патрыярхату. Пасля акупацыі Эстоніі германскімі войскамі мітрапаліт Талінскі Аляксандр (Паўлус) абвясціў аб аднаўленні Эстонскай Аўтаномнай Праваслаўнай Царквы. У 1944 годзе, калі Эстонія зноў апынулася ў складзе СССР, мітрапаліт і больш за 20 праваслаўных святароў эмігравалі на Захад. Эстонская Царква ўвайшла ў склад Маскоўскага Патрыярхату як епархія і ў 1947 годзе была пераназвана ў Талінскую і Эстонскую епархію<ref>[http://www.orthodox.ee/estonian-orthodox.html ПРАВОСЛАВИЕ В ЭСТОНИИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191213080642/http://www.orthodox.ee/estonian-orthodox.html |date=13 снежня 2019 }}</ref>. У 1990-х гадах была прынята пастанова прызнаць Эстонскую Праваслаўную Царкву аўтаномнай. Доўгі час царква не магла атрымаць дзяржаўнай рэгістрацыі<ref>[https://archive.today/20030110233932/http://www.strana.ru/stories/02/01/08/2313/122755.html Православную церковь Московского патриархата вновь отказываются регистрировать]</ref>. У пачатку 2000-х гадоў, дзякуючы судзеянню дыпламатаў Расійскай Федэрацыі, атрымала дзяржаўную рэгістрацыю<ref>[https://mospat.ru/archive/2002/04/nr204181/ Состоялась регистрация устава Эстонской Православной Церкви Московского Патриархата] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190514124655/https://mospat.ru/archive/2002/04/nr204181/ |date=14 мая 2019 }}</ref>. == Епіскапы == * [[Аляксій II (Патрыярх Маскоўскі)]] (1961—1992) == Епархіі == * [[Талінская епархія]] * [[Нарвская епархія]] == Гл. таксама == * [[Эстонская апостальская праваслаўная царква]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.orthodox.ee/index.html Эстонская православная церковь Московского патриархата] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180504010611/http://www.orthodox.ee/index.html |date=4 мая 2018 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{Праваслаўе}} [[Катэгорыя:Эстонская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата| ]] dpovo4c1n5o4ml4ecq0pqittongvzyu Курапольскі сельсавет 0 631707 5133986 4644523 2026-04-30T11:36:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133986 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Курапольскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Пастаўскі раён]] |Уключае = 59 населеных пунктаў |Сталіца = [[Кураполле]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 961 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Курапо́льскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Кураполле]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Пастаўскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. З 6 снежня 1944 года ў складзе [[Дунілавіцкі раён|Дунілавіцкага раёна]] [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]]. 9 жніўня 1946 года вернуты ў склад Пастаўскага раёна Маладзечанскай вобласці. 2 снежня 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Андронскі сельсавет|Андронскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 снежня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 17.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Курапольскага сельсавета 38 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|57}}</ref>. 16 кастрычніка 1989 года ў склад [[Юнкаўскі сельсавет|Юнкаўскага сельсавета]] перададзены 2 населеныя пункты ([[Васіліны|Васіліны-I]] і [[Чарэмушнікі Падзісенныя]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 16 кастрычніка 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 35 (1985).</ref>. 24 жніўня 1992 года 16 населеных пунктаў перададзены ў склад [[Юнкаўскі сельсавет|Юнкаўскага сельсавета]]. 26 верасня 2002 года ў склад сельсавета з Юнькаўскага сельсавета перададзены 17 населеных пунктаў. 20 чэрвеня 2008 года скасаваны вёскі [[Старыца (Пастаўскі раён)|Старыца]] і [[Шылаватае]]<ref>[https://pravo.by/pdf/2009-180/2009_180_9_24238.pdf Решение Поставского районного Совета депутатов от 20 июня 2008 г. № 80 Об упразднении сельских населенных пунктов Поставского района]</ref>. 18 снежня 2009 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Белькаўскі сельсавет|Белькаўскага сельсавета]] (10 вёсак: [[Алашкаўшчына]], [[Асіннікі (Пастаўскі раён)|Асіннікі]], [[Балаі (Пастаўскі раён)|Балаі]], [[Дубрава (Пастаўскі раён)|Дубрава]], [[Казімерцы]], [[Крашнева]], [[Мацейкі (Курапольскі сельсавет)|Мацейкі]], [[Навасёлкі (Курапольскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Тузбіца]] і [[Шымукоўшчына]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-37/2010-37(003-017).pdf&oldDocPage=4 Решение Витебского областного Совета депутатов от 18 декабря 2009 г. № 202 Об упразднении Бельковского сельсовета и изменении границ Воропаевского поссовета и Куропольского сельсовета Поставского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210518203414/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-37%2F2010-37%28003-017%29.pdf&oldDocPage=4|date=18 мая 2021}}</ref>. 27 снежня 2019 года скасавана вёска [[Крашнева]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D920v0100198&p1=1 Решение Поставского районного Совета депутатов от 27 декабря 2019 г. № 74 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Поставского района]</ref>. 21 чэрвеня 2023 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ярэўскі сельсавет|Ярэўскага сельсавета]] (21 населены пункт: аграгарадок [[Хацілы]], вёскі [[Азёркі (Пастаўскі раён)|Азёркі]], [[Вілейты]], [[Волахі]], [[Волься Вялікая]], [[Дукі]], [[Заброддзе (Пастаўскі раён)|Заброддзе]], [[Задзеўе]], [[Курты]], [[Ліцвінкі]], [[Мажэйкі (Пастаўскі раён)|Мажэйкі]], [[Мольдзевічы]], [[Муляры Лясныя]], [[Норкавічы]], [[Родзі (Пастаўскі раён)|Родзі]], [[Свілэлі]], [[Сіўцы (Пастаўскі раён)|Сіўцы]], [[Цаліно]], [[Чыгуначная Казарма (Курапольскі сельсавет)|Чыгуначная Казарма]], [[Ярэва]] і хутар [[Загатскот]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923v0124596 Решение Витебского областного Совета депутатов от 21 июня 2023 г. № 402 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Поставского района Витебской области]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (29 населеных пунктаў) — 1082 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 83,7 % — [[беларусы]], 9,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 3,5 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=13 лютага 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (38 населеных пунктаў) — 961 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Курапольскі сельсавет}} {{Пастаўскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Курапольскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Пастаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Курапольскі сельсавет у [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] (1940—1944)}} |спіс2 = {{Дунілавіцкі раён|child|загаловак=Курапольскі сельсавет у [[Дунілавіцкі раён|Дунілавіцкім раёне]] (1944—1946)}} |спіс3 = {{Пастаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Курапольскі сельсавет у [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] (з 1946)}} }} [[Катэгорыя:Курапольскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дунілавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] f1kca9pqix68swed1d0rmzspoqo2f2z Сікунка 0 633695 5133604 4846590 2026-04-29T12:12:15Z Pabojnia 135280 афармленне 5133604 wikitext text/x-wiki {{Рака2 |Назва = Сікунка |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 13 |Плошча басейна = 89 |Басейн = Ашмянка/Вілія/Нёман/Балтыйскае мора |Басейн рэк = |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= за 2 км ад аграгарадка [[Солы (Смаргонскі раён)|Солы]] |Вышыня вытоку = |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 54.512933|s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 26.209156|s_lon_min = |s_lon_sec = |Вусце = [[Ашмянка]] |Месцазнаходжанне вусця = за 0,6 км на захад ад вёскі [[Валэйкавічы]] |Вышыня вусця = |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 54.594446|m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 26.243552|m_lon_min = |m_lon_sec = |Ухіл ракі = 0,9 |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён = Смаргонскі раён |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Сіку́нка'''<ref name="ЭПБ4">{{Крыніцы/ЭПБ|4}}</ref> — [[рака]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], правы [[прыток]] ракі [[Ашмянка]] (басейн [[Вілія|Віліі]]). Даўжыня ракі 13 км. Плошча [[вадазбор]]у 89 км². Сярэдні [[Ухіл ракі|нахіл воднай паверхні]] 0,9 м/км. Выток ракі знаходзіцца за 2 км у напрамку на ўсход ад аграгарадка [[Солы (Смаргонскі раён)|Солы]]. Працякае праз возера [[Рыжае]]. Упадае ў Ашмянку прыкладна за 0,6 км на захад ад вёскі [[Валэйкавічы]]. Вадазбор на поўдні [[Нарачана-Вілейская нізіна|Нарачана-Вілейскай нізіны]]. Асноўны прыток — [[Ратагол]] (правы). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == == Спасылкі == * [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Grodno/tabl1-2.pdf Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923211125/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Grodno/tabl1-2.pdf |date=23 верасня 2015 }}{{Ref-ru}} [[Катэгорыя:Рэкі Смаргонскага раёна]] [[Катэгорыя:Прытокі Ашмянкі]] ttrvunfsgdlehe3locv2tu7r2irg020 Княгінінскі сельсавет 0 633806 5133739 4645010 2026-04-29T19:42:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133739 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Княгінінскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мядзельскі раён]] |Уключае = 27 населеных пунктаў |Сталіца = [[Княгінін]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1370 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Тэлефонны код = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Княгі́нінскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Княгінін]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Крывіцкі раён|Крывіцкага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Княгініна (Мядзельскі раён)|Княгініна]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Восаўскі сельсавет (Крывіцкі раён)|Восаўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 15 лістапада 1957 года ў склад сельсавета з [[Пузырскі сельсавет|Пузырскага сельсавета]] перададзены 8 населеных пунктаў ([[Азяркі (Мядзельскі раён)|Азяркі]], [[Вытраскі]], [[Ельніцы]], [[Кавалі (Княгінінскі сельсавет)|Кавалі]], [[Картоўка]], [[Марачэўшчына]], [[Франопаль (Мядзельскі раён)|Франопаль]], [[Янушова]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 лістапада 1957 г. № 750 // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 11.</ref>. З 20 студзеня 1960 года сельсавет у складзе Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Мядзельскага раёна. 5 сакавіка 1981 года цэнтр сельсавета перайменаваны ў Княгінін. 30 сакавіка 2018 года скасавана вёска [[Маргі (Мядзельскі раён)|Маргі]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918n0088674&p1=1 Решение Мядельского районного Совета депутатов от 30 марта 2018 г. № 7 Об упразднении деревни Морги Княгининского сельсовета Мядельского района Минской области]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2000 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 97,9 % — [[беларусы]], 1,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=4 сакавіка 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1370 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Княгінінскі сельсавет}} {{Мядзельскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Княгінінскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Крывіцкі раён|child|загаловак=Княгінінскі сельсавет у [[Крывіцкі раён|Крывіцкім раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Мядзельскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Княгінінскі сельсавет у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] (з 1962)}} }} [[Катэгорыя:Княгінінскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Крывіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 9tp90chjih969l9ek230zovbca6625w Крывіцкі сельсавет 0 634113 5133849 4645013 2026-04-30T04:24:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133849 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Крывіцкі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крывіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мядзельскі раён]] |Уключае = 26 населеных пунктаў |Сталіца = [[Крывічы (Мядзельскі раён)|Крывічы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]],</br>[[30 кастрычніка]] [[2009]] |Скасаванне = [[28 чэрвеня]] [[1958]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1837 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Тэлефонны код = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Крыві́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — гарадскі пасёлак [[Крывічы (Мядзельскі раён)|Крывічы]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Крывіцкі раён|Крывіцкага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Крывічы (Мядзельскі раён)|Крывічы]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 28 чэрвеня 1958 года сельсавет скасаваны, усе населеныя пункты перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Крывіцкага пассавета. З 20 студзеня 1960 года пассавет у складзе Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Мядзельскага раёна. 27 снежня 1962 года ў склад [[Касцяневіцкі сельсавет|Касцяневіцкага сельсавета]] [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Лоцевічы]], [[Навасёлкі (Людвіноўскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Субачы (Вілейскі раён)|Субачы]] і [[Цярэшкі (Вілейскі раён)|Цярэшкі]])<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).</ref>. 8 чэрвеня 1963 года да пассавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Сіўцаўскі сельсавет|Сіўцаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 8 чэрвеня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 23 (1023).</ref>. 30 кастрычніка 2009 года Крывіцкі пассавет рэарганізаваны ў сельсавет, да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Пузыроўскі сельсавет|Пузыроўскага сельсавета]] (12 населеных пунктаў: [[Васілеўшчына (Мядзельскі раён)|Васілеўшчына]], [[Вераб’і (Мядзельскі раён)|Вераб'і]], [[Грыбкі]], [[Дубаносы (Мядзельскі раён)|Дубаносы]], [[Завуголле]], [[Залессе (Мядзельскі раён)|Залессе]], [[Капусцічы]], [[Кулікова (Мядзельскі раён)|Кулікова]], [[Маставікі]], [[Навасёлкі (Крывіцкі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Папоўка (Мядзельскі раён)|Папоўка]] і [[Пузыры (Мядзельскі раён)|Пузыры]])<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-307/2009-307(002-019).pdf&oldDocPage=3 Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области]</ref>. Насельніцтва пассавета паводле перапісу 2009 года (13 населенных пунктаў, без Крывічаў) — 559 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 97,1 % — [[беларусы]], 1,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=5 сакавіка 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (26 населеных пунктаў) — 1837 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Крывіцкі сельсавет}} {{Мядзельскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Крывіцкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Крывіцкі раён|child|загаловак=Крывіцкі сельсавет у [[Крывіцкі раён|Крывіцкім раёне]] (1940—1958)}} |спіс2 = {{Мядзельскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Крывіцкі сельсавет у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] (з 2009)}} }} [[Катэгорыя:Крывіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Крывіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1958 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2009 годзе]] i7i4y4y6rtyzz08ozfz4fvke4e57yen Краснаслабодскі сельсавет (Быхаўскі раён) 0 635808 5133805 4630801 2026-04-30T01:42:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133805 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Краснаслабодскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Быхаўскі раён]] |Уключае = 13 населеных пунктаў |Сталіца = [[Красная Слабада (Быхаўскі раён)|Красная Слабада]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 676 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = http://bykhov.gov.by/vlast/sel-isp/itemlist/category/364-kras |Заўвагі = }} {{Значэнні|Краснаслабодскі сельсавет}} '''Краснаслабо́дскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Быхаўскі раён|Быхаўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Красная Слабада (Быхаўскі раён)|Красная Слабада]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Узніцкі сельсавет''' у складзе Быхаўскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Узнікі (Быхаўскі раён)|Узнікі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Быхаўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 20 красавіка 1939 года вёска Узнікі перайменавана ў Чырвоную (Красную) Слабаду<ref>Чырвоная слабада // {{Крыніцы/ГВБ|5-1}} С. № 320</ref>, а сельсавет — у Краснаслабодскі. У канцы 1930-х гадоў на тэрыторыі сучаснага Краснаслабодскага сельсавета існавалі пасёлкі Беларусь, Шакілаўка, Сідабор’е, Чапаева, Закал, жыхары якіх перасяліліся ў іншыя месцы. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ніканавіцкі сельсавет|Ніканавіцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref> == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 951 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 96,5 % — [[беларусы]], 2,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[таджыкі ў Беларусі|таджыкі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=23 сакавіка 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 676 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=25 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|52050}} {{Краснаслабодскі сельсавет (Быхаўскі раён)}} {{Быхаўскі раён}} [[Катэгорыя:Краснаслабодскі сельсавет (Быхаўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 106oy19fsiw03z0nctilogncgyr82zl Крэўскі сельсавет 0 637016 5133879 5036908 2026-04-30T07:02:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133879 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крэўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Смаргонскі раён]] |Уключае = 66 населеных пунктаў |Сталіца = [[Крэва]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1845 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Крэ́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Крэва]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Смаргонскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]], з 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ардашынскі сельсавет|Ардашынскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 20.</ref>. 20 красавіка 1962 года ў склад [[Ракавецкі сельсавет|Ракавецкага сельсавета]] перададзены 15 населеных пунктаў ([[Ардашы]], [[Арляняты]], [[Балобаны]], [[Біцяняты]], [[Вішнёўка (вёска, Смаргонскі раён)|Вішнёўка]], [[Вярэбушкі]], [[Гайлешы (Смаргонскі раён)|Гайлешы]], [[Каранды]], [[Копцевічы (Смаргонскі раён)|Копцевічы]], [[Куты (Смаргонскі раён)|Куты]], [[Малявічы (Смаргонскі раён)|Малявічы]], [[Навасёлкі (Крэўскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Равок (Смаргонскі раён)|Равок]], [[Чатыркі]] і [[Янушы (Смаргонскі раён)|Янушы]]), наўзамен у склад сельсавета перададзены 9 населеных пунктаў ([[Вавукі]], [[Дойнеўцы]], [[Ермакі (Смаргонскі раён)|Ермакі]], [[Клышкі]], [[Крыўск (Смаргонскі раён)|Крыўск]], [[Кунцаўшчына (Смаргонскі раён)|Кунцаўшчына]], [[Мікулеўшчына]], [[Ракаўцы (Смаргонскі раён)|Ракаўцы]] і [[Ракуцева]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 красавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. 11 лютага 1972 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Стрыпунскі сельсавет|Стрыпунскага сельсавета]] (10 населеных пунктаў: [[Вайташы]], [[Гамзічы]], [[Гаравыя (Смаргонскі раён)|Гаравыя]], [[Мірклішкі (Смаргонскі раён)|Мірклішкі]], [[Монтацішкі]], [[Панарка (вёска)|Панарка]], [[Полтараўшчына]], [[Скірдзімы]], [[Франаполь]] і [[Яніна (Смаргонскі раён)|Яніна]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>. У 1978 годзе ў склад сельсавета з [[Сінькоўскі сельсавет|Сінькоўскага сельсавета]] перададзены 17 населеных пунктаў (вёскі [[Дахны]], [[Карачоўшчына (Смаргонскі раён)|Карачоўшчына]], [[Лашаны (Смаргонскі раён)|Лашаны]], [[Мілідаўшчына]], [[Мысіншчына]], [[Рымцелі]], [[Серадзі]], хутары [[Дзяракі (Смаргонскі раён)|Дзяракі]], [[Жменькі]], [[Касарыха]], [[Касымова]], [[Леанполле (Смаргонскі раён)|Леанполле]], [[Ленкаўшчына (Смаргонскі раён)|Ленкаўшчына]], [[Садкі (Смаргонскі раён)|Садкі]], [[Чаботкі]], [[Шлямкі]] і [[Янушка (Смаргонскі раён)|Янушка]])<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 сакавіка, 24 красавіка і 15 мая 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).</ref>. У 1986 годзе скасаваны хутары [[Касарыха]], [[Мажалі]], [[Хоцькі (Смаргонскі раён)|Хоцькі]] і [[Янушка (Смаргонскі раён)|Янушка]]<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада і 22 снежня 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).</ref>. 25 чэрвеня 2008 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ардашынскі сельсавет|Ардашынскага сельсавета]] (23 населеныя пункты: вёскі [[Ардашы]], [[Арляняты]], [[Балобаны]], [[Баярск]], [[Біцяняты]], [[Вішнёўка (вёска, Смаргонскі раён)|Вішнёўка]], [[Вярэбушкі]], [[Гейлешы]], [[Каранды]], [[Качаны (Смаргонскі раён)|Качаны]], [[Копцевічы (Смаргонскі раён)|Копцевічы]], [[Круглянка]], [[Куты (Смаргонскі раён)|Куты]], [[Малявічы (Смаргонскі раён)|Малявічы]], [[Мілэйкава]], [[Навасёлкі (Крэўскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Пераходы (Смаргонскі раён)|Пераходы]], [[Равок (Смаргонскі раён)|Равок]], [[Труханава (Смаргонскі раён)|Труханава]], [[Чатыркі]], хутары [[Асманоўка]], [[Вішнёўка (хутар)|Вішнёўка]], [[Галавацішкі]])<ref>[http://pravo.by/pdf/2008-181/2008-181(002-013).pdf Решение Гродненского областного Совета депутатов от 25 июня 2008 г. № 92 О решении вопросов административно-территориального устройства Сморгонского района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2386 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 96,5 % — [[беларусы]], 1,6 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 1,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=29 сакавіка 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1845 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Крэўскі сельсавет}} {{Смаргонскі раён}} [[Катэгорыя:Крэўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 2c0rophviy5q2vdug906029zn2rwwk9 Леанід Міхайлавіч Нерадзюк 0 651069 5133636 5133177 2026-04-29T14:14:23Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5133636 wikitext text/x-wiki {{архітэктар}} {{цёзкі2|Нерадзюк}} '''Леанід Міхайлавіч Нерадзюк''' ({{ДН|28|11|1945}}, [[Брэст]] - {{ДС|12|11|2022}}, [[Брэст]]) — беларускі [[архітэктар]]. == Біяграфія == Скончыў у 1971 годзе [[Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут]]. З 1971 года працуе архітэктарам, старшым архітэктарам, кіраўніком групы архітэктараў у [[Белкалгаспраект|Белкалгаспраекце]]<ref name="АСБ"/>, начальнікам упраўлення па справах інвестыцый і будаўніцтва [[Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Беларусі]]. Член [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў СССР]] з [[1978]] года. Жыў у [[Мінск]]у<ref name="АСБ"/>. Памёр 12 лістапада 2022 года ў Брэсце.{{Няма АК}} == Творчасць == Асноўныя працы: клуб у в. [[Семежава]] [[Капыльскі раён|Капыльскага раёна]] (1983); у аўтарскім калектыве: серыя жылых дамоў панэльнай і панэльна-драўлянай канструкцыі ў пас. [[Жамчужны]] [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкага раёна]], адміністрацыйны будынак са сталовай [[Новалукомльскі завод керамзітавага жвіру|завода керамзітавага жвіру]] ў [[Новалукомль|Новалукомлі]] [[Чашніцкі раён|Чашніцкага раёна]] (1982)<ref name="АСБ"/>. == Узнагароды == Узнагароджаны [[сярэбраны медаль ВДНГ|сярэбраным]] (1985) і [[Бронзавы медаль ВДНГ|бронзавым]] (1986) [[Медалі ВДНГ СССР|медалямі ВДНГ СССР]] за серыі панэльных дамоў сядзібнага тыпу<ref name="АСБ">{{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Неродюк Леонид Михайлович}}</ref>. == Сям’я == Мае сына Аляксандра (нар. 22 чэрвеня 1979) і дачку Алену (у замужжы Якутовіч; нар. 14 сакавіка 1975). {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Неродюк Леонид Михайлович}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нерадзюк Леанід Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]] dkex5qpnxqlygvyolx5szbnupkq8d6g 5133637 5133636 2026-04-29T14:16:27Z M.L.Bot 261 афармленне 5133637 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Нерадзюк}} {{архітэктар}} '''Леанід Міхайлавіч Нерадзюк''' ({{ВДП}}) — беларускі [[архітэктар]]. == Біяграфія == Скончыў у 1971 годзе [[Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут]]. З 1971 года працуе архітэктарам, старшым архітэктарам, кіраўніком групы архітэктараў у [[Белкалгаспраект|Белкалгаспраекце]]<ref name="АСБ"/>, начальнікам упраўлення па справах інвестыцый і будаўніцтва [[Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Беларусі]]. Член [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў СССР]] з 1978 года. Жыў у [[Мінск]]у<ref name="АСБ"/>. Памёр 12 лістапада 2022 года ў Брэсце.{{Няма АК}} == Творчасць == Асноўныя працы: клуб у в. [[Семежава]] [[Капыльскі раён|Капыльскага раёна]] (1983); у аўтарскім калектыве: серыя жылых дамоў панэльнай і панэльна-драўлянай канструкцыі ў пас. [[Жамчужны]] [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкага раёна]], адміністрацыйны будынак са сталовай [[Новалукомльскі завод керамзітавага жвіру|завода керамзітавага жвіру]] ў [[Новалукомль|Новалукомлі]] [[Чашніцкі раён|Чашніцкага раёна]] (1982)<ref name="АСБ"/>. == Узнагароды == Узнагароджаны [[сярэбраны медаль ВДНГ|сярэбраным]] (1985) і [[Бронзавы медаль ВДНГ|бронзавым]] (1986) [[Медалі ВДНГ СССР|медалямі ВДНГ СССР]] за серыі панэльных дамоў сядзібнага тыпу<ref name="АСБ">{{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Неродюк Леонид Михайлович}}</ref>. == Сям’я == Мае сына Аляксандра (нар. 22 чэрвеня 1979) і дачку Алену (у замужжы Якутовіч; нар. 14 сакавіка 1975). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Неродюк Леонид Михайлович}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нерадзюк Леанід Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]] dtub8j5pn6rlqfs940tomv6xcoelazu Лізавета Саламонаўна Весніна 0 654810 5133600 5021894 2026-04-29T12:05:14Z Pabojnia 135280 афармленне 5133600 wikitext text/x-wiki {{тэатральны дзеяч}} {{цёзкі2|Весніна (значэнні)|Весніна}} '''Лізавета Саламонаўна Весніна́''' (сапраўднае прозвішча '''Ядзіткіна-Весніна'''; нар. {{ДН|28|10|1917}}, [[Сухумі]] — [[5 мая]] [[2013]]<ref name="">[https://www.rustheatre.by/theatre/troupe/actors/1125-actors.html Веснина (Едиткина) Елизавета Соломоновна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230309094711/https://www.rustheatre.by/theatre/troupe/actors/1125-actors.html |date=9 сакавіка 2023 }} {{ref-ru}} // Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя М. Горкага</ref>) — беларуская [[актрыса]]. [[Заслужаны артыст Беларускай ССР]] (1961). == Біяграфія == У 1939 годзе скончыла Ленінградскую тэатральную студыю (курс [[Барыс Вульфавіч Зон|Б. Зона]])<ref name="РусТ" />. Сцэнічную дзейнасць пачала ў [[Гомельскі абласны рускі драматычны тэатр|Гомельскім абласным рускім драматычным тэатры]] з 1939 па 1941 і з 1945 па 1946 год, у 1946—1948 гадах працавала ў [[Магілёў|Магілёве]], куды быў пераведзены тэатр, у 1948—1949 гадах у [[Брэсцкі абласны драматычны тэатр|Брэсцкім абласным драматычным тэатры]], дзе выконвала галоўным чынам эпізадычныя ролі<ref name="РусТ">{{Cite web |url=https://www.rustheatre.by/theatre/history/89-history64.html |title=Веснина (Едиткина) Елизавета Соломоновна |access-date=6 верасня 2020 |archive-date=2 лютага 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202013844/https://www.rustheatre.by/theatre/history/89-history64.html |url-status=dead }}</ref>, у 1949—1977 гадах у [[Дзяржаўны рускі драматычны тэатр (Беларусь)|Дзяржаўным рускім драматычным тэатры]] ў [[Мінск]]у. Член [[Беларускі саюз тэатральных дзеячаў|Беларускага саюза тэатральных дзеячаў]] з [[1947]] года. == Творчасць == Выканаўца вострахарактарных роляў. Сярод лепшых: Мар’я («[[Галоўная стаўка (п’еса)|Галоўная стаўка]]» [[К. Губарэвіч]]а), Каця («[[Варвары (п'еса)|Варвары]]» [[Максім Горкі|М. Горкага]]), Лушка («[[Узнятая цаліна]]» паводле [[М. Шолахаў|М. Шолахава]]), Святлана («[[Яе сябры]]» [[Віктар Сяргеевіч Розаў|В. Розава]]), Паэма («Не называючы прозвішчаў» [[Васіль Пятровіч Мінко|В. Мінко]]), Калугіна («Таварышы па працы» [[Эміль Веньямінавіч Брагінскі|Э. Брагінскага]] і [[Эльдар Аляксандравіч Разанаў|Э. Разанава]]). == Сям’я == У шлюбе з акцёрам [[Яўген Максімавіч Палосін|Яўгенам Максімавічам Палосіным]] (1911—1981). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|4|Весніна Лізавета Саламонаўна}} == Спасылкі == * [https://www.rustheatre.by/theatre/troupe/actors/1125-actors.html Веснина (Едиткина) Елизавета Соломоновна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230309094711/https://www.rustheatre.by/theatre/troupe/actors/1125-actors.html |date=9 сакавіка 2023 }} {{ref-ru}} // Дзяржаўная ўстанова «Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя М. Горкага» * [https://www.kino-teatr.ru/teatr/acter/sov/299249/bio/ Елизавета Веснина (Едитктна) // КИНО-ТЕАТР.РУ] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Весніна Лізавета Саламонаўна}} [[Катэгорыя:Актрысы тэатра СССР]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Беларусі]] 4psfr0qqeyrvl68astua3bomuqh368d Крулеўшчынскі сельсавет 0 656469 5133831 4644506 2026-04-30T03:18:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133831 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крулеўшчынскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Докшыцкі раён]] |Уключае = 19 населеных пунктаў |Сталіца = [[Крулеўшчына]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2755 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Круле́ўшчынскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Крулеўшчына]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Докшыцкага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — у складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 24 красавіка 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Валодзькаўскі сельсавет (Докшыцкі раён)|Валодзькаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 красавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.</ref>. З 20 студзеня 1960 года сельсавет у складзе Віцебскай вобласці. 29 снежня 1961 года ў склад адноўленага [[Порплішчанскі сельсавет|Порплішчанскага сельсавета]] перададзены 17 населеных пунктаў ([[Асінаўка (Докшыцкі раён)|Асінаўка]], [[Брычанькі]], [[Варганы]], [[Гаране (Докшыцкі раён)|Гаране]], [[Дуброўка (Докшыцкі раён)|Дуброўка]], [[Іванаўка (Докшыцкі раён)|Іванаўка]], [[Крывашына]], [[Лапліна]], [[Паўлінава (Докшыцкі раён)|Паўлінава]], [[Порплішча]], [[Пятровічы (Докшыцкі раён)|Пятровічы]], [[Пятроўка (Докшыцкі раён)|Пятроўка]], [[Серадзіна (Докшыцкі раён)|Серадзіна]], [[Чарэмшына (Докшыцкі раён)|Чарэмшына]], [[Чачукі]], [[Шантараўшчына]] і [[Яблонка (Докшыцкі раён)|Яблонка]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 снежня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 12 (971).</ref>. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у складзе адноўленага Докшыцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 29 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|47}}</ref>. 22 сакавіка 2016 года скасавана вёска [[Дзямідзенкі]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916v0075896&p1=1 Решение Докшицкого районного Совета депутатов от 22 марта 2016 г. № 68 Об упразднении сельского населенного пункта Докшицкого района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3341 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 93,9 % — [[беларусы]], 3,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 0,6 % — [[цыганы на Беларусі|цыганы]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=25 верасня 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 2755 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Крулеўшчынскі сельсавет}} {{Докшыцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Крулеўшчынскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Докшыцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Крулеўшчынскі сельсавет у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Глыбоцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Крулеўшчынскі сельсавет у [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім раёне]] (1962—1965)}} |спіс3 = {{Докшыцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Крулеўшчынскі сельсавет у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] (з 1965)}} }} [[Катэгорыя:Крулеўшчынскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Глыбоцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] kmgnpr5oe9wwfwv5nawjkx40bbhqi6l Крукавіцкі сельсавет 0 657651 5133830 4847379 2026-04-30T03:15:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133830 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крукавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Калінкавіцкі раён]] |Уключае = 7 населеных пунктаў |Сталіца = [[Крукавічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[12 лістапада]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 816 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Кру́кавіцкі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Калінкавіцкі раён|Калінкавіцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Крукавічы]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Азарыцкі раён|Азарыцкага раёна]] [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Азарыцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў [[Мазырскі раён|Мазырскім раёне]] БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе [[Даманавіцкі раён|Даманавіцкага раёна]], з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Калінкавіцкага раёна. 19 красавіка 1978 года скасавана вёска [[Медзведаў (Калінкавіцкі раён)|Медзведаў]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 красавіка 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).</ref>. 12 лістапада 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага [[Азарыцкі сельсавет|Азарыцкага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913g0061463&p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 12 ноября 2013 г. № 282 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Калинковичского района Гомельской области]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 816 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 97,5 % — [[беларусы]], 1,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=8 кастрычніка 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 7 населеных пунктаў: аграгарадок [[Крукавічы]], вёскі [[Беразнякі (Калінкавіцкі раён)|Беразнякі]], [[Віша (Калінкавіцкі раён)|Віша]], [[Вуглы (Калінкавіцкі раён)|Вуглы]], [[Гара (Калінкавіцкі раён)|Гара]], [[Сышчыцы]], [[Чыстая Лужа (Калінкавіцкі раён)|Чыстая Лужа]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Калінкавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Калінкавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Азарыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Даманавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мазырскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] tazo8b18nxwxvpknwj7lrlpb3b368jg Козенскі сельсавет 0 657934 5133749 4719795 2026-04-29T20:44:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133749 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Козенскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мазырскі раён]] |Уключае = 10 населеных пунктаў |Сталіца = [[Козенкі]] |Датаўтварэння = [[2 студзеня]] [[1925]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 10654 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ко́зенскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мазырскі раён|Мазырскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2018 г. вёска<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918g0088086&p1=1 Решение Мозырского районного Совета депутатов от 13 февраля 2018 г. № 180 Об отнесении некоторых сельских населенных пунктов Мозырского района к агрогородкам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919215345/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918g0088086&p1=1|date=19 верасня 2020}}</ref>) [[Козенкі]]. Утвораны 2 студзеня 1925 года як '''Баброўскі сельсавет''' у складзе Мазырскага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Бабры (Мазырскі раён)|Бабры]]. З 5 кастрычніка 1926 года ў складзе [[Слабадскі раён|Слабадскога раёна]], з 4 жніўня 1927 года — у складзе [[Калінкавіцкі раён|Калінкавіцкага раёна]] той жа акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Калінкавіцкім раёне БССР. З 27 верасня 1930 года ў складзе Мазырскага раёна, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі. 23 жніўня 1937 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Тварычаўскі нацыянальны польскі сельсавет|Тварычаўскага нацыянальнага польскага сельсавета]]. З 20 лютага 1938 года ў складзе [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Бабраняцкі сельсавет|Бабраняцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 15 мая 1959 года ў склад горада [[Мазыр]] уключана вёска [[Целепуны]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 15 мая 1959 г. Аб уключэнні ў гарадскую мяжу горада Мазыр вёскі Целяпуны, Мазырскага раёна // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.</ref>, 29 чэрвеня 1962 года — вёска [[Баравікі (Мазырскі раён)|Баравікі]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 29 чэрвеня 1962 г. Аб уключэнні ў гарадскую мяжу горада Мазыра вёскі Баравікі Баброўскага сельскага Савета Мазырскага раёна // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 21 (980).</ref>. 25 лютага 1987 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Козенкі, сельсавет перайменаваны ў Козенскі<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 25 лютага 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. 9 сакавіка 1988 года ў гарадскую мяжу [[Мазыр]]а ўключаны вёскі [[Бабры (Мазырскі раён)|Бабры]] і [[Майская (Мазырскі раён)|Майская]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР № 2084—XI ад 9 сакавіка 1988 г. Аб уключэнні вёсак Бабры, Майская Козенскага сельсавета Мазырскага раёна Гомельскай вобласці ў гарадскую мяжу горада Мазыра // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 8 (1922).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 6357 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 94,1 % — [[беларусы]], 3,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=11 кастрычніка 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 10654 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Козенскі сельсавет}} {{Мазырскі раён}} [[Катэгорыя:Козенскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Слабадскога раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Калінкавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1925 годзе]] sc0qjvi4cmnxadohu8hquandcpwkh8l Заслужаны настаўнік БССР 0 663637 5133736 3735447 2026-04-29T19:39:16Z MocnyDuham 99818 Мэта перасылкі зменена з [[Заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларусь]] на [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР]] 5133736 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР]] gd5snam1mbp8o9blz62blfkey2i79wg Каўпенскі сельсавет 0 665244 5133648 4715935 2026-04-29T14:24:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133648 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Каўпенскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Лоеўскі раён]] |Уключае = 6 населеных пунктаў |Сталіца = [[Каўпень]] |Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]],</br>[[17 ліпеня]] [[1986]] |Скасаванне = [[30 снежня]] [[1927]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1107 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Каўпе́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лоеўскі раён|Лоеўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Каўпень]]. Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Лоеўскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Крупейкаўскі сельсавет|Крупейкаўскага (Крупейскага) сельсавета]]. 17 ліпеня 1986 года цэнтр [[Казярожскі сельсавет|Казярожскага сельсавета]] перанесены ў вёску Каўпень, сельсавет перайменаваны ў Каўпенскі<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 ліпеня 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1986, № 30 (1872).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1375 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 94,9 % — [[беларусы]], 3,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,4 % — [[армяне ў Беларусі|армяне]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=13 снежня 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1107 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=21 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Каўпенскі сельсавет}} {{Лоеўскі раён}} [[Катэгорыя:Каўпенскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1986 годзе]] b3pneq7vqeort68mezki2kkkcydughp Кацярына Анатольеўна Барысевіч 0 666370 5133609 4786431 2026-04-29T12:28:23Z 5133609 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Узнагароды = Журналіст года (2020)<br/>Прэмія «Гонар журналістыкі» імя [[Алесь Ліпай|Алеся Ліпая]] (2021)<br/>{{нп3|Міжнародная прэмія за свабоду прэсы|Міжнародная прэмія за свабоду прэсы|en|CPJ International Press Freedom Awards}} (2021)<br/>«{{нп3|Свабодная прэса Усходняй Еўропы|Свабодная прэса Усходняй Еўропы|ru|Свободная пресса Восточной Европы}}» (2021) |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} {{Цёзкі2|Барысевіч}} '''Кацярына Анатольеўна Барысевіч''' (нар. {{ДН|2|8|1984}}, [[Старыя Дарогі]], [[Мінская вобласць]], [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]) — беларуская журналістка<ref>{{Cite web|author=Катерина Борсевич|title=Катерина БОРИСЕВИЧ|url=https://www.kp.ru/daily/author/1578/|access-date=2020-12-11|publisher=[[Комсомольская правда]]|language=ru}}</ref>, [[Палітычныя зняволеныя|палітычная зняволеная]]. == Біяграфічныя звесткі == Нарадзілася ў Старых Дарогах<ref name=":0" />. Падчас навучання ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]] падпрацоўвала на «[[Новае радыё|Новым радыё]]», потым на [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё|Першым Нацыянальным канале Беларускага радыё]]<ref name=":0">{{Cite web|language=ru|url=https://news.tut.by/author/2595.html|title=Катерина Борисевич|publisher=[[TUT.BY]]|access-date=2020-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20201212100646/https://news.tut.by/author/2595.html|archive-date=12 снежня 2020|url-status=dead}}</ref>. У 2007 годзе скончыла [[факультэт журналістыкі БДУ]] па спецыяльнасці «Тэлевізійная і радыёжурналістыка». У 2007 годзе працаўладкавалася на [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]], але яго давялося пакінуць у 2008 годзе, калі ў офісе радыёстанцыі ў Мінску быў праведзены ператрус і ўсе супрацоўнікі павінны былі эвакуірававацца ў [[Варшава|Варшаву]]. Яна засталася ў Мінску і ўладкавалася на працу ў «[[КП у Беларусі|Камсамольскую праўду ў Беларусі]]», дзе з большага асвятляла крымінальную хроніку<ref name=":1" />. Барысевіч працавала ў газеце да студзеня 2017 года, перш чым прыняла прапанову перайсці на сайт «[[TUT.BY]]»<ref name=":1">{{Cite web|language=ru|url=https://baj.by/ru/analytics/katerina-borisevich-o-rabote-s-mvd-esli-komu-ne-ugodil-prosto-delayut-vid-chto-tebya-net|title=Катерина Борисевич о работе с МВД: Если кому-то не угодил, просто делают вид, что тебя нет|last=Горецкий|first=Борис|publisher=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|date=2019-08-02|access-date=2021-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419130023/https://baj.by/ru/analytics/katerina-borisevich-o-rabote-s-mvd-esli-komu-ne-ugodil-prosto-delayut-vid-chto-tebya-net|archive-date=19 красавіка 2021|url-status=dead}}</ref>. Яна працуе на сайце «[[TUT.BY]]». Напісала пра забойства [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] ў 2020 годзе<ref name=":4">{{Cite web|language=ru|url=https://www.b-g.by/news/zhurnalistu-tut-by-katerine-borisevich-kotoraya-pisala-statyu-o-romane-bondarenko-predyavleno-obvinenie/|title=Журналисту TUT.BY Катерине Борисевич, которая писала статью о Романе Бондаренко, предъявлено обвинение|publisher=[[Брестская газета]]|date=2020-10-29|access-date=2020-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129160753/https://www.b-g.by/news/zhurnalistu-tut-by-katerine-borisevich-kotoraya-pisala-statyu-o-romane-bondarenko-predyavleno-obvinenie/|archive-date=29 лістапада 2020|url-status=dead}}</ref>. Была арыштавана 19 лістапада 2020 года ў [[Мінск]]у<ref name=":2" />. == Справа «0 праміле» == {{main|Справа «0 праміле»}} Напісала пра забойства [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] ў лістападзе 2020 года, паведаміўшы медыцынскую інфармацыю, што забіты быў абсалютна цвярозы, што абвергла словы [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] і [[Наталля Іванаўна Качанава|Наталлі Качанавай]] аб тым, што Бандарэнка быў п’яны<ref name=":4" />. За гэта была арыштавана 19 лістапада 2020 года ў [[Мінск]]у, разам з журналісткай па крымінальнай справе быў затрыманы і ўрач Арцём Сарокін<ref name=":2" />. 2 сакавіка 2021 года [[Суд Маскоўскага раёна (Мінск)|суд Маскоўскага раёна горада Мінска]] (суддзя — Святлана Бандарэнка) абвясціў прысуд: Кацярыну Барысевіч прызналі вінаватай у падбухторванні да выдавання медыцынскай таямніцы і прысудзілі 6 месяцаў калоніі, а таксама штраф у памеры 100 [[Базавая велічыня|базавых велічынь]]<ref name=":3">{{Cite web|language=ru|url=https://news.tut.by/society/720915.html|title=Приговор по делу о «ноль промилле»: полгода колонии журналистке TUT.BY и два года с отсрочкой врачу|publisher=[[TUT.BY]]|date=2021-03-02|access-date=2021-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302141038/https://news.tut.by/society/720915.html|archive-date=2 сакавіка 2021|url-status=dead}}</ref>. Урач Арцём Сарокін быў прызнаны вінаватым у выдаванні медыцынскай таямніцы журналістцы і асуджаны на 2 гады пазбаўлення волі з адтэрміноўкай выканання пакарання на 1 год, а таксама пакараны штрафам у памеры 50 базавых велічыняў<ref name=":3" />. Апеляцыя на прысуд, разгледжаная [[Суд горада Мінска|судом горада Мінска]] 20 красавіка 2021 года, задаволена не была<ref>{{Cite web|last=Русецкая|first=Анастасія|date=2021-04-20|title=Суд не задаволіў апеляцыю пракурораў у справе Кацярыны Барысевіч|url=https://belsat.eu/in-focus/20-04-2021-sud-ne-zadavoliu-apelyatsyyu-prakurorau-u-sprave-katsyaryny-barysevich/|archive-url=https://archive.today/20210423165224/https://belsat.eu/in-focus/20-04-2021-sud-ne-zadavoliu-apelyatsyyu-prakurorau-u-sprave-katsyaryny-barysevich/|archive-date=23 красавіка 2021|access-date=2021-04-23|publisher=[[Белсат]]|language=be|url-status=live}}</ref>. 24 лістапада 2020 года міжнародная праваабарончая арганізацыя «[[Amnesty International]]» прызнала яе [[Вязень сумлення|вязнем сумлення]] па справе Бандарэнкі<ref name=":2">{{Cite web|last=Гуштын|first=Адар’я|date=2020-11-27|title=Журналиста TUT.BY Катерину Борисевич перевели в СИЗО на Володарского. Письма ей почти не доходят|url=https://news.tut.by/society/709395.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130111737/https://news.tut.by/society/709395.html|archive-date=2020-11-30|access-date=2020-11-30|publisher=[[TUT.BY]]|language=ru}}</ref>. У гэты ж дзень сумеснай заявай дзесяці арганізацый, сярод якіх [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]], [[Беларускі Хельсінкскі камітэт|Беларускі Хельсінскі камітэт]], яна таксама была прызнана [[Палітычныя зняволеныя|палітычнай зняволенай]]<ref>{{Cite web|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124164502/https://naviny.media/new/20201124/1606235777-pravozashchitniki-priznali-politzaklyuchennymi-zhurnalistok-borisevich|archive-date=2020-11-24|url=https://naviny.media/new/20201124/1606235777-pravozashchitniki-priznali-politzaklyuchennymi-zhurnalistok-borisevich|title=Правозащитники признали политзаключенными журналисток Борисевич, Андрееву и Чульцову|publisher=[[naviny.by]]|date=2020-11-24|access-date=2020-12-11}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://mediazona.by/news/2020/11/24/zhurnalistki|title=Правозащитники признали журналисток Катерину Борисевич, Катерину Андрееву и Дарью Чульцову политзаключенными|publisher=[[Медиазона]]|access-date=2020-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201124164052/https://mediazona.by/news/2020/11/24/zhurnalistki|archivedate=24 лістапада 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://news.tut.by/economics/709054.html|title=Журналисток TUT.BY и «Белсат» правозащитники назвали политзаключенными|publisher=[[TUT.BY]]|date=2020-11-24|access-date=2020-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209124108/https://news.tut.by/economics/709054.html|archive-date=9 снежня 2020|url-status=dead}}</ref>. Намеснік старшыні Беларускай асацыяцыі журналістаў Барыс Гарэцкі сказаў, што ўлады змагаюцца не з праблемай, а са СМІ: ''«Яны думаюць, што калі прэса не будзе пісаць пра Бандарэнку, то людзі не даведаюцца пра гэта. Яны, вядома ж, усё пазнаюць, але СМІ ўсё адно трапляюць пад удар»''<ref>{{Cite web|last=Александровская|first=Богдана|date=2020-11-25|title=Ходьба по минному полю. Как в Беларуси сейчас работают журналисты|url=https://www.dw.com/ru/hodba-po-minnomu-polju-kak-v-belarusi-sejchas-rabotajut-zhurnalisty/a-55713681|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204062138/https://www.dw.com/ru/hodba-po-minnomu-polju-kak-v-belarusi-sejchas-rabotajut-zhurnalisty/a-55713681|archive-date=2020-12-04|access-date=2020-12-04|publisher=[[Deutsche Welle]]|language=ru}}</ref>. 16 снежня 2020 года шэфства над палітычнай зняволенай узяў [[Джэм Эздэмір]], дэпутат [[Бундэстаг]]а<ref name="Libereco">{{Cite web|date=2020-12-16|title=100 Paten für politische Gefangene in Belarus: Cem Özdemir wird Pate der Journalistin Katsiaryna Barysevich|url=https://www.lphr.org/100-paten-fuer-politische-gefangene-in-belarus-cem-oezdemir-wird-pate-der-journalistin-katsiaryna-barysevich/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202160428/https://www.lphr.org/100-paten-fuer-politische-gefangene-in-belarus-cem-oezdemir-wird-pate-der-journalistin-katsiaryna-barysevich/|archive-date=2021-02-02|access-date=2021-02-02|publisher= {{нп3|Libereco – Partnership for Human Rights|Libereco – Partnership for Human Rights|de|Libereco – Partnership for Human Rights}}|language=de|quote=Es ist von unschätzbarem Wert, dass mutige Journalist*innen wie Katsiaryna Barysevich die Wahrheit ans Licht bringen. ... Katsiaryna Barysevich ist eine von vielen beeindruckenden Frauen, die den Wandel in Belarus vorangetrieben haben.}}</ref>. У адкрытай заяве рэдакцыі «[[TUT.BY]]» ад 2 сакавіка 2021 года прыгавор Барысевіч быў названы незаконным і несправядлівым, ''«помстай ёй персанальна за яе працу і спробай аказаць ціск на „TUT.BY“ і іншыя незалежныя медыя»'', у той час як усе журналісты, рэдактары і супрацоўнікі сайта падпісаліся пад тым, каб Кацярына Барысевіч была неадкладна вызвалена<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://naviny.online/new/20210302/1614703467-redakciya-tutby-prigovor-katerine-borisevich-nezakonnyy-i-nespravedlivyy|title=Редакция TUT.by назвала приговор Борисевич незаконным|date=2021-03-02|access-date=2021-03-02|publisher=[[naviny.by]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210407133315/https://naviny.online/new/20210302/1614703467-redakciya-tutby-prigovor-katerine-borisevich-nezakonnyy-i-nespravedlivyy|archive-date=7 красавіка 2021|url-status=dead}}</ref>. З крытыкай судовага рашэння таксама выступілі прадстаўнікі {{нп3|Нямецкая асацыяцыя журналістаў|Нямецкай асацыяцыі журналістаў|de|Deutscher Journalisten-Verband}}, «[[Рэпарцёры без межаў|Рэпарцёраў без межаў]]», Джэм Эздэмір<ref name=":22">{{Cite web|url=https://www.dw.com/ru/%D0%B2-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B8-%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%8B-%D0%BF%D0%BE-%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%83-%D0%BE-%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D1%8C-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B5/a-56749938|title=В Германии осудили приговоры по делу о "ноль промилле"|date=2021-03-02|access-date=2021-03-03|last=Мороз|first=Янина|archive-url=https://archive.today/20210303092552/https://www.dw.com/ru/%D0%B2-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B8-%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%8B-%D0%BF%D0%BE-%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%83-%D0%BE-%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D1%8C-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B5/a-56749938?maca=rus-tco-dw|archive-date=3 сакавіка 2021|publisher=[[Deutsche Welle]]|url-status=live}}</ref>. [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]] назвала судовыя рашэнні ў дачыненні да ўрача і журналісткі доказам таго, што ''«для [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму]] праўда стала крымінальна каральным злачынствам»'', туравала ёй і капітан [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|жаночай зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Кацярына Сныціна]]<ref name=":22" />. Беларуская асацыяцыя журналістаў таксама асудзіла турэмны прысуд у дачыненні да Кацярыны Барысевіч за яе працу<ref name="AP news">{{Cite web|title=Belarus journalist sentenced for report on protester’s death|publisher=[[Associated Press]]|language=en|date=2021-03-02|url=https://apnews.com/article/katsiaryna-barysevich-sentenced-belarus-protester-death-1309daeee6882331bbc68181dd2ab868|url-status=live|access-date=2021-03-04}}</ref>. Сярод іншых арганізацый, якія асудзілі зняволенне і прысуд Барысевіч, былі {{нп3|Еўрапейская федэрацыя журналістаў|Еўрапейская федэрацыя журналістаў|uk|Європейська федерація журналістів}}, [[Камітэт абароны журналістаў]], {{нп3|Міжнародны інстытут прэсы|Міжнародны інстытут прэсы|de|International Press Institute}}<ref>{{Cite web|date=2020-11-20|title=EFJ demands the immediate release of Belarusian reporter Katsiaryna Barysevich|url=https://europeanjournalists.org/blog/2020/11/20/efj-demands-the-immediate-release-of-belarusian-reporter-katsiaryna-barysevich/|url-status=dead|language=en|access-date=2021-03-04|publisher={{нп3|Еўрапейская федэрацыя журналістаў|Еўрапейская федэрацыя журналістаў|uk|Європейська федерація журналістів}}|archive-date=20 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120154021/https://europeanjournalists.org/blog/2020/11/20/efj-demands-the-immediate-release-of-belarusian-reporter-katsiaryna-barysevich/}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-02|title=CPJ condemns sentencing of Belarus journalist Katsiaryna Barysevich to 6 months in jail|url=https://cpj.org/2021/03/cpj-condemns-sentencing-of-belarus-journalist-katsiaryna-barysevich-to-6-months-in-jail/|url-status=live|access-date=2021-03-04|language=en|publisher=[[Камітэт абароны журналістаў]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-03|title=IPI denounces conviction of Belarus journalist Katsiaryna Barysevich|url=https://ipi.media/ipi-denounces-conviction-of-belarus-journalist-katsiaryna-barysevich/|access-date=2021-03-04|language=en|publisher={{нп3|Міжнародны інстытут прэсы|Міжнародны інстытут прэсы|de|International Press Institute}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303111213/https://ipi.media/ipi-denounces-conviction-of-belarus-journalist-katsiaryna-barysevich/|archive-date=3 сакавіка 2021|url-status=dead}}</ref>. [[Міс Беларусь]], журналіст паводле адукацыі [[Вольга Хіжынкова]] пракаментавала прысуд: ''«Радуюся адносна „мяккаму“ прысуду для зусім невінаватых людзей. Што гэта не пяць, не дзесяць гадоў калоніі. Вось да чаго мы дажыліся»''<ref>{{Cite journal|last=Колб|first=Аксана|date=2021-03-05|title=Мы не маем права спыняцца|journal=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|issue=9 (717)|pages=1|issn=2218-2244}}</ref>. [[Прадстаўніца АБСЕ па свабодзе СМІ]] {{нп3|Тэрэза Рыбейру|Тэрэза Рыбейру|it|Teresa Ribeiro}} назвала прысуд Барысевіч чарговым ударам па свабодзе СМІ ў Беларусі<ref>{{Cite web|language=uk|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-world/3201792-obse-zasudila-virok-zurnalistci-tutby-u-likarskij-spravi.html|title=ОБСЄ засудила вирок журналістці TUT.BY у «лікарській справі»|publisher=[[Укрінфарм]]|date=2021-03-04|access-date=2021-04-01}}</ref>. 19 мая 2021 года Кацярына Барысевіч выйшла на волю. == Ацэнкі == Беларускія праваабаронцы назвалі яе «Журналістам года» (2020) (разам з [[Дар’я Дзмітрыеўна Чульцова|Дар’яй Чульцовай]] і [[Кацярына Андрэева (беларуская журналістка)|Кацярынай Андрэевай]])<ref>{{Cite web|language=ru|url=http://spring96.org/ru/news/100877|title=Названы лауреаты Национальной правозащитной премии|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]|date=2020-12-10|access-date=2020-12-11}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://belaruspartisan.by/life/520147/|title=Есть такая профессия! "Журналистами года" правозащитники пр|publisher=[[Белорусский партизан]]|date=2020-12-10|access-date=2020-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20201210180230/https://belaruspartisan.by/life/520147/|archive-date=10 снежня 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://news.tut.by/society/710939.html|title=«Журналистами года» правозащитники назвали трех арестованных по уголовным делам журналисток, в том числе и Катерину Борисевич|publisher=[[TUT.BY]]|date=2020-12-10|access-date=2020-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20201210171431/https://news.tut.by/society/710939.html|archive-date=2020-12-10}}</ref>. 9 красавіка 2021 года стала лаўрэаткай прэміі «Гонар журналістыкі» імя [[Алесь Ліпай|Алеся Ліпая]] (разам з [[Дар’я Дзмітрыеўна Чульцова|Дар’яй Чульцовай]] і [[Кацярына Андрэева (беларуская журналістка)|Кацярынай Андрэевай]])<ref>{{Cite web|date=2021-04-09|title=Катерина Борисевич, Катерина Андреева и Дарья Чульцова удостоены премии «Гонар журналістыкі»|url=https://www.b-g.by/news/katerina-borisevich-katerina-andreeva-i-darya-chulcova-udostoenyi-premii-gonar-zhurnal-styik/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210409123102/https://www.b-g.by/news/katerina-borisevich-katerina-andreeva-i-darya-chulcova-udostoenyi-premii-gonar-zhurnal-styik/|archive-date=2021-04-09|access-date=2021-04-10|publisher=[[Брестская газета]]|language=ru}}</ref>. 14 ліпеня 2021 года стала лаўрэаткай {{нп3|Міжнародная прэмія за свабоду прэсы|Міжнароднай прэміі за свабоду прэсы|en|CPJ International Press Freedom Awards}} ад [[Камітэт абароны журналістаў|Камітэта абароны журналістаў]] (разам з [[Дар’я Дзмітрыеўна Чульцова|Дар’яй Чульцовай]], [[Кацярына Андрэева (беларуская журналістка)|Кацярынаю Андрэеваю]] ды інш.)<ref>{{Cite web|date=2021-07-14|title=Журналістка Кацярына Барысевіч узнагароджаная прэміяй «За свабоду прэсы 2021»|url=https://euroradio.fm/zhurnalistka-kacyaryna-barysevich-uznagarodzhanaya-premiyay-za-svabodu-presy-2021|archive-url=https://archive.today/20210714111912/https://euroradio.fm/zhurnalistka-kacyaryna-barysevich-uznagarodzhanaya-premiyay-za-svabodu-presy-2021|archive-date=14 ліпеня 2021|access-date=2021-07-14|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|url-status=live}}</ref>. 12 жніўня 2021 года была названая лаўрэткай Прэміі імя {{нп3|Герд Буцэрыўс|Герда Буцэрыўса|ru|Буцериус, Герд}} «{{нп3|Вольная прэса Усходняй Еўропы|Вольная прэса Усходняй Еўропы|ru|Свободная пресса Восточной Европы}}»<ref>{{Cite web|last=Кепински|first=Ольга|date=2021-08-12|title=Все награды Free Media Awards присуждены белорусским журналистам|url=https://ru.euronews.com/2021/08/12/free-media-awards-belarus-journalists|archive-url=https://archive.today/20210812204758/https://ru.euronews.com/2021/08/12/free-media-awards-belarus-journalists|archive-date=12 жніўня 2021|access-date=2021-08-12|publisher=[[Euronews]]|language=ru|url-status=live}}</ref>. == Асабістае жыццё == Выхоўвае дачку<ref name="Прэс-клуб">{{Cite web|title=Катерина Борисевич, журналистка TUT.BY, обвиняемая по уголовному делу|url=https://underpressure.press-club.by/katerina-borisevich|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210130205034/https://underpressure.press-club.by/katerina-borisevich|archive-date=2021-01-30|access-date=2021-01-30|publisher=[[Press Club Belarus]]|language=ru}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://prisoners.spring96.org/ru/person/kacjaryna-barysevicz Старонка Кацярыны Барысевіч на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»] {{перакласці|uk|Борисевич Катерина Анатоліївна}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Барысевіч Кацярына Анатольеўна}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя вязнямі сумлення арганізацыяй Amnesty International у Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Міжнароднай прэміі за свабоду прэсы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Вольная прэса Усходняй Еўропы»]] 616nz86o1jdvyu9icmyot42zkt8yhnm Размовы з удзельнікам:MocnyDuham 3 667017 5133738 5133405 2026-04-29T19:41:13Z JerzyKundrat 174 5133738 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:45, 3 студзеня 2021 (+03) == Аўтадогляд == Добры дзень, прапаную Вам атрымаць паўнамоцтвы [[Вікіпедыя:Догляд#Сцяг аўтадаглядчыка|Аўтадаглядчыка]]. Калі Вы не супраць, адкажыце, калі ласка (наўпрост на гэтай старонцы размоў). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:18, 1 верасня 2023 (+03) :Добры дзень! Хацеў набраць 100 правак і сам напісаць датычна гэтага. Можа адразу лепш пайсці на даглядчыка? Я б тады свае неправераныя праўкі праверыў бы. Але канешне, я не супраць сцяга. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 верасня 2023 (+03) :: {{зроблена}}, плёну і здабыткаў! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:18, 1 верасня 2023 (+03) :::Дзякуй вялікі! Make be.wiki Great Again! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:29, 1 верасня 2023 (+03) ==Даследванне супольнасці== Прывітанне, Ладжу даслеванне з мэтай вывучэння магчымых кропак развіцця беларускай Вікімедыя супольнасці, як у Беларусі, так і па-за межамі. Прашу [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z прыняць удзел] у даследванні! Само даслежванне ананімнае і вынікі складаюцца на маім сэрверы. Вынікі даследвання могуць быць расшараны прыватна пры запаўненні поля кантакт, на які можна будзе даслаць гэтыя вынікі, а таксама пры ўважлівым запаўненні адказаў на прапанаваныя [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z ў анкеце пытанні]. Гэта даследванне можа адбывацца некалькімі спосабамі. # мы правядзем размову анлайн і даследчык запаўняе вашы адповяды, # ці можна запаўніць [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z гэту анкету] наўпрост. Запаўненне анкеты можа заняць 20-30 хвілін часу. Калі ласка, прысвяціце гэты час з максімальнай канцэнтраванасцю. Я адказны за даследванне карыстач [[User:Mr. Zabej|Mr. Zabej]], таму калі зацікаўлены ў дзейнасным боку супольнасці, [https://www.facebook.com/mikhail.volczak пішыце мне]. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 19:51, 7 жніўня 2024 (+03) == Электронные обращения для перехода сайтов на свободные лицензии == Добрый вечер, коллега! Извиняюсь, что пишу на русском языке, но это касается крайне важной темы. У меня к вам есть серьёзное предложение - начать перевод государственных сайтов на лицензии типа Creative Commons, поскольку Беларусь значительно запоздала с их внедрением, несмотря на потребности общества. С августа 2021 года неоднократно пытался уговорить ваших коллег рассмотреть вопрос о переводе президентского сайта на CC для начала тех или иных шагов. При этом в феврале того же года произошёл редизайн сайта, в котором медиаархив ведётся с 1994 года - многие фотографии и видеозаписи опубликованы впервые и представляют высокую историческую ценность, поскольку здесь в большинстве своём ключевые события в истории современной Беларуси. --[[Удзельнік:MasterRus21thCentury|MasterRus21thCentury]] ([[Размовы з удзельнікам:MasterRus21thCentury|размовы]]) 18:08, 22 лютага 2025 (+03) == Запрашэнне ў дыскорд == Вітаю! Нажаль не магу зайсці ў новы дыскорд па спасылцы з [[Вікіпедыя:Форум#Дыскорд|абмеркавання на форуме]]. Ці можна неяк атрымаць новае запрашэнне? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 11:21, 23 красавіка 2025 (+03) : Дзіўна, бо ў мяне працуе. Вось новая спасылка для вас: https://discord.gg/q6d7u39s [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 красавіка 2025 (+03) ::Падаецца, праблема была на маім баку, урэшце зайшоў. Дзякуй! [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2025 (+03) == Peisatai == Вітаю! На старонцы [[ВП:запыты да адміністратараў]] абмяркоўваюцца ўласныя даследванні гэтага ўдзельніка, магчыма, вам будзе гэта цікава.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 18 мая 2025 (+03) : Добры дзень! Дзякуй за паведамленне. Бачу там шмат тэксту і вялікае абмеркаванне. Трошкі пазней адкажу ў тэму, калі будуць сілы гэта ўсё праглядзець. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:58, 19 мая 2025 (+03) ::Вітаю! не магу разабрацца, як зьвязваць артыкул з іншымі мовамі. [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 16:31, 19 лістапада 2025 (+03) ::: Добры дзень! Справа ў інструментах ёсць опцыі "Элемент Вікіданых" і "Звязаць з іншымі раздзеламі" (ці нешта накшталт гэтага). Можна праз ніх. Дайце спасылку на артыкул - усё зробім :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:36, 19 лістапада 2025 (+03) ::::Дзякуй! Але старонка на тарашкевіцы https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%86%D0%97%D0%90 [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 17:06, 19 лістапада 2025 (+03) ::::: Справа ёсць кнопка "Дадаць міжмоўныя спасылкі". Вось там трэба знайсці аналагічны артыкул на іншай мове і пазначыць яго. Паспрабуйце. Калі не атрымаецца - я сам зраблю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:17, 19 лістапада 2025 (+03) ::::::Дзякуй, вельмі добрая парада: хвіля - і ўсё зроблена! ::::::чаму ня пішуцца такой зразумелай мовай інструкцыі? я паўгадзіны тыркаўся і нічога не знайшоў. там увогуле пішуць, што нейкай кансоль зьлева )) ::::::і яшчэ: а як з кім-небудзь перапісвацца? я вось залез у чужую размову, бо не зразумеў, як можна каму-небудзь напісаць прыватна. [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 20:56, 19 лістапада 2025 (+03) ::::::: Трэба напісаць, канешне. Гэта ўсё не лёгка для чалавека, які толькі пачынае нешта рабіць у Вікі. Звычайна новую тэму для размовы трэба рабіць у самым нізе старонкі і пачынаць яе з "<nowiki>== Назва тэмы ==</nowiki>". Я вам раю ўключыць [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions/ru гэты гаджэт], ён вельмі спрошчвае задачу камунікацыі ў рамках Вікіпедыі. Прыватна ў Вікі размаўляць не атрымаецца, але вы можаце далучыцца да нашага [[Вікіпедыя:Discord|Discord-сервера]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:27, 20 лістапада 2025 (+03) == Датычна у:Нел_Вес == Вітаю. Здаецца, Нел Вес згубіў доступ да свайго ўліковага запісу і цяпер працуе як Livandiay. Унёсак у асноўным пазітыўны, але ёсць схільнасць да выдалення спасылак на нейкія_не_такія_СМІ, часам з заменай іх на такія_як_трэба_СМІ. Таксама перыядычна ўстаўляе для паселішч {{ш|lang-ru}}, дзе яно не трэба. Пісаў Нел Вес'у пра гэта на старонку размоў удзельніка. З беларускай мовай, як разумею, ва ўдзельніка праблемы, то-бок ведае на вельмі базавым узроўні. Магчыма, далі на працы заданне напаўняць вікі спасылкамі на pravo.by, belta і падобнае, а таксама звесткамі пра брацкія магілы часоў 2СВ, і ён яго выконвае. А можа то памкненне ад душы, хто ведае. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:16, 30 верасня 2025 (+03) : Ну-с, нейкія карысныя праўкі я ад яго бачыў. Прастаўляе шаблоны на неадназначнасці, спасылкі вікіфікуе, звесткі ў ВД пераносіць. Пакуль я сачыў за рувікі, ён там спрабаваў пісаць нейкія артыкулы пра вёскі, няхай і з праблематычным афармленнем. Таму мне здаецца, што ўсёж не заданне гэта, а памкненне. Дарэчы з апошняга, што я правяраў - не бачыў выдалення спасылак. Але можа гэта вы ўжо перад маёй праверкай адхілілі. Амаль дабілі з вамі Pending Changes, яшчэ трошки засталося :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:44, 30 верасня 2025 (+03) == Абарона старонак == Вітаю. Пастаўце, калі ласка, абарону старонкі [[Францыск Скарына]] для незарэгістраваных удзельнікаў. Старонка папулярная і мае статус. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03) : Добры дзень! Маеце рацыю, зрабіў! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:20, 30 верасня 2025 (+03) ::[[Ефрасіння Полацкая]] таксама варта абараніць. Статусны артыкул, ананімныя толькі вандальныя праўкі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:06, 21 кастрычніка 2025 (+03) ::: {{Done}}. Артыкул са статусам. Абараніў да аўтапацверджаных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:09, 21 кастрычніка 2025 (+03) == Моцны духам, як я доўга цябе шукала)) дапамажы, умаляю == Вітаю! Браце, дапамажы разабрацца, як тут што працуе, бо я ўзялася за справу ўпершыню і пакуль ідзе прам не агонь. Я некалькі разоў намагалася паправіць артыкул пра Беларускую Раду культуры, бо ён жэстачайшэ састарэў. Мае праўкі не прыняў нейкі чалавек, маўляў, я раблю вітрыну, а не артыкул. Але я арыентавалася на артыкулы кшталту Мемарыяла і ПЭНа, не пісала "якая класная кантора, усім бы так" і гд. Мой тэкст стрыманы і па факту. Умаляю, скажы, як жыць ці хаця б як абнавіць артыкул [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 14:53, 2 кастрычніка 2025 (+03) : Добры дзень! Давайце падумаем, як мы можам палепшыць артыкул. Зараз вашы праўкі не выконваюць правіла аб [[Вікіпедыя:Правяральнасць|правяральнасці]] зместу артыкула. Калі коратка: чытач павінен мець магчымасць пераканацца ў тым, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў [[ВП:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Напрыклад, паглядзіце як гэта правіла выконваецца [[Беларускі Гаюн|тут]]. : Калі вы хочаце апісаць ініцыятывы арганізацыі – вам патрэбна ўзяць іх опіс з незалежных ад вас СМІ, або іншых [[ВП:АК|АК]]. Цяпер вы іх апісваеце без крыніц, што разам з вашай адназначнай афіліяванасцю з арганізацыяй выглядае як простая рэклама новых ініцыятыў. : Таксама звярніце ўвагу на тое, што нават з энцыклапедычнай значнасцю вашай арганізацыі, не заўсёды ўсе вашы дзеянні з'яўляюцца такімі. Умоўна і груба кажучы, калі заўтра Рада правядзе сустрэчу з людзьмі на кубачак гарбаты абмеркаваць беларускую культуру, то гэты факт наўрад ці будзе апісаны ў Вікіпедыі. : Я вам вельму прачытаць вось гэтыя правілы перад тым, як зноў дадаць інфармацыю ў артыкул: [[ВП:НПГ]], [[ВП:СНК]], [[ВП:АЎТА]], [[ВП:ПРАВ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:45, 2 кастрычніка 2025 (+03) ::Шчыры дзякуй за адказ. Я паспрабую сёння яшчэ раз. Я прачытала ўсе правілы, дзякуй, што звярнулі маю ўвагу на іх яшчэ раз (вельмі дасяжна напісаныя, дарэчы, дзякуй). Але ёсць такая штука, калі, напрыклад, інфармацыя ёсць толькі на нашым сайце. Напрыклад, статут ці Дарожная мапа. Ці нават склад кіраўніцтва рады. Людзі проста ёсць на сваіх пачадах і на нашым сайце -- таму тут я ў тупіку. [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 10:23, 3 кастрычніка 2025 (+03) :::і я разумею, што пра кававанне ў Вікі не пішуць, у мяне і не было такой мэты. Але апісаць флагманскія праекты арганізацыі, мяркую, варта, таму што яны даюць уяўленне, што канкрэтна мы робім. Ці Вы пра каву не да гэтага пісалі?)) [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 10:35, 3 кастрычніка 2025 (+03) ::: Нажаль правілы дзейнічаюць так, што калі інфармацыя ёсць толькі на вашым сайце, то яна хутчэй за ўсё не з'яўляецца «[[вікіпедыя:Значнасць|значнай]]» для Вікіпедыі. Лепш пазбягаць дабаўлення гэтых звестак да артыкула. Кава была толькі прыкладам, можа не самым удалым. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:38, 6 кастрычніка 2025 (+03) == Ордэн «Заслужаны даглядчык» == {| style="background:#FDFFE7; border: solid 1px #C2C2C2; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Файл:Premium Reviewer Barnstar Hires.png|100px|center|link=ВП:Догляд|Ордэн «Заслужаны даглядчык»]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Вікіпедыя:Ордэны/Заслужаны даглядчык|Ордэн «Заслужаны даглядчык»]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2C2C2;" | За самы значны ўнёсак у разбіранне завалаў састарэлых старонак [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 02:26, 6 кастрычніка 2025 (+03) |} : Дзякуй вялікі! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:48, 6 кастрычніка 2025 (+03) == Падзяка за ўдзел у праекце [[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдзень істотных артыкулаў 2025]] == {| style="{{float left}} width:430px; background-color: White; border: 3px solid Blue; text-align: center;" | rowspan=2 | [[Файл:Círculos_Concéntricos.svg|50px|]] | height=20px style="border-bottom: 1px solid #000; font-size:8pt;" | <big><font color="blue">'''Падзяка ад праекта</font></big><br>«[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень|Вікітыдзень]]»''' |- |align="left" style="font-size:9pt;padding:4pt;line-height:1.25em"|<small>'''За ўдзел у рамках''' <font color="Blue"><big>[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдня істотных артыкулаў 2025]]</big></font>. -- [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:52, 20 кастрычніка 2025 (+03) |}<br /><br /><br /><br /><br /> : Дзякуй! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:53, 20 кастрычніка 2025 (+03) == СВО == Не война а СВО запомни [[Удзельнік:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|Беларусі і Расійскай Федэрацыі]] ([[Размовы з удзельнікам:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|размовы]]) 18:43, 29 снежня 2025 (+03) : Мы пішам артыкулы ў адпаведнасці з [[ВП:АК]]. Сусветная акадэмічная супольнасць прыйшла да кансэнсусу датычна ваенных дзеянняў на тэрыторыі Украіны. Пра альтэрнатыўныя назвы гэтай вайны можна напісаць у артыкуле, калі ў вас ёсць такое жаданне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:54, 29 снежня 2025 (+03) ::На Окрестина скоро пропишут тебе как надо [[Удзельнік:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|Беларусі і Расійскай Федэрацыі]] ([[Размовы з удзельнікам:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|размовы]]) 18:56, 29 снежня 2025 (+03) ::: Поспехаў! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:57, 29 снежня 2025 (+03) == [[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]] == Вітаю! Ідзе апошні тыдзень конкурсу. У сувязі з невялікай колькасцю галасоў прашу аддаць свой за любы артыкул на [[Вікіпедыя:Артыкулы года/2025/Кандыдаты ў артыкулы года|гэтай старонцы]]. Паведамляю, што голас можна пакінуць да 14 лютага ўключна. З павагай, [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 07:52, 7 лютага 2026 (+03) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 21:30, 28 красавіка 2026 (+03) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Вандалізм == Артыкул [[Федэральная служба бяспекі Расіі]] трэба абараніць ад ананімых правак. Адказваць мне не трэба. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:41, 29 красавіка 2026 (+03) jq7bmzjiysgagejl5mlougocd1wi1yk 5133748 5133738 2026-04-29T20:20:11Z MocnyDuham 99818 /* Вандалізм */ reply: Абараніў на месяц. (-) ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]]) 5133748 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:45, 3 студзеня 2021 (+03) == Аўтадогляд == Добры дзень, прапаную Вам атрымаць паўнамоцтвы [[Вікіпедыя:Догляд#Сцяг аўтадаглядчыка|Аўтадаглядчыка]]. Калі Вы не супраць, адкажыце, калі ласка (наўпрост на гэтай старонцы размоў). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:18, 1 верасня 2023 (+03) :Добры дзень! Хацеў набраць 100 правак і сам напісаць датычна гэтага. Можа адразу лепш пайсці на даглядчыка? Я б тады свае неправераныя праўкі праверыў бы. Але канешне, я не супраць сцяга. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 верасня 2023 (+03) :: {{зроблена}}, плёну і здабыткаў! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:18, 1 верасня 2023 (+03) :::Дзякуй вялікі! Make be.wiki Great Again! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:29, 1 верасня 2023 (+03) ==Даследванне супольнасці== Прывітанне, Ладжу даслеванне з мэтай вывучэння магчымых кропак развіцця беларускай Вікімедыя супольнасці, як у Беларусі, так і па-за межамі. Прашу [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z прыняць удзел] у даследванні! Само даслежванне ананімнае і вынікі складаюцца на маім сэрверы. Вынікі даследвання могуць быць расшараны прыватна пры запаўненні поля кантакт, на які можна будзе даслаць гэтыя вынікі, а таксама пры ўважлівым запаўненні адказаў на прапанаваныя [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z ў анкеце пытанні]. Гэта даследванне можа адбывацца некалькімі спосабамі. # мы правядзем размову анлайн і даследчык запаўняе вашы адповяды, # ці можна запаўніць [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z гэту анкету] наўпрост. Запаўненне анкеты можа заняць 20-30 хвілін часу. Калі ласка, прысвяціце гэты час з максімальнай канцэнтраванасцю. Я адказны за даследванне карыстач [[User:Mr. Zabej|Mr. Zabej]], таму калі зацікаўлены ў дзейнасным боку супольнасці, [https://www.facebook.com/mikhail.volczak пішыце мне]. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 19:51, 7 жніўня 2024 (+03) == Электронные обращения для перехода сайтов на свободные лицензии == Добрый вечер, коллега! Извиняюсь, что пишу на русском языке, но это касается крайне важной темы. У меня к вам есть серьёзное предложение - начать перевод государственных сайтов на лицензии типа Creative Commons, поскольку Беларусь значительно запоздала с их внедрением, несмотря на потребности общества. С августа 2021 года неоднократно пытался уговорить ваших коллег рассмотреть вопрос о переводе президентского сайта на CC для начала тех или иных шагов. При этом в феврале того же года произошёл редизайн сайта, в котором медиаархив ведётся с 1994 года - многие фотографии и видеозаписи опубликованы впервые и представляют высокую историческую ценность, поскольку здесь в большинстве своём ключевые события в истории современной Беларуси. --[[Удзельнік:MasterRus21thCentury|MasterRus21thCentury]] ([[Размовы з удзельнікам:MasterRus21thCentury|размовы]]) 18:08, 22 лютага 2025 (+03) == Запрашэнне ў дыскорд == Вітаю! Нажаль не магу зайсці ў новы дыскорд па спасылцы з [[Вікіпедыя:Форум#Дыскорд|абмеркавання на форуме]]. Ці можна неяк атрымаць новае запрашэнне? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 11:21, 23 красавіка 2025 (+03) : Дзіўна, бо ў мяне працуе. Вось новая спасылка для вас: https://discord.gg/q6d7u39s [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 красавіка 2025 (+03) ::Падаецца, праблема была на маім баку, урэшце зайшоў. Дзякуй! [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2025 (+03) == Peisatai == Вітаю! На старонцы [[ВП:запыты да адміністратараў]] абмяркоўваюцца ўласныя даследванні гэтага ўдзельніка, магчыма, вам будзе гэта цікава.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 18 мая 2025 (+03) : Добры дзень! Дзякуй за паведамленне. Бачу там шмат тэксту і вялікае абмеркаванне. Трошкі пазней адкажу ў тэму, калі будуць сілы гэта ўсё праглядзець. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:58, 19 мая 2025 (+03) ::Вітаю! не магу разабрацца, як зьвязваць артыкул з іншымі мовамі. [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 16:31, 19 лістапада 2025 (+03) ::: Добры дзень! Справа ў інструментах ёсць опцыі "Элемент Вікіданых" і "Звязаць з іншымі раздзеламі" (ці нешта накшталт гэтага). Можна праз ніх. Дайце спасылку на артыкул - усё зробім :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:36, 19 лістапада 2025 (+03) ::::Дзякуй! Але старонка на тарашкевіцы https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%86%D0%97%D0%90 [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 17:06, 19 лістапада 2025 (+03) ::::: Справа ёсць кнопка "Дадаць міжмоўныя спасылкі". Вось там трэба знайсці аналагічны артыкул на іншай мове і пазначыць яго. Паспрабуйце. Калі не атрымаецца - я сам зраблю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:17, 19 лістапада 2025 (+03) ::::::Дзякуй, вельмі добрая парада: хвіля - і ўсё зроблена! ::::::чаму ня пішуцца такой зразумелай мовай інструкцыі? я паўгадзіны тыркаўся і нічога не знайшоў. там увогуле пішуць, што нейкай кансоль зьлева )) ::::::і яшчэ: а як з кім-небудзь перапісвацца? я вось залез у чужую размову, бо не зразумеў, як можна каму-небудзь напісаць прыватна. [[Удзельнік:Zm.Zmagar|Zm.Zmagar]] ([[Размовы з удзельнікам:Zm.Zmagar|размовы]]) 20:56, 19 лістапада 2025 (+03) ::::::: Трэба напісаць, канешне. Гэта ўсё не лёгка для чалавека, які толькі пачынае нешта рабіць у Вікі. Звычайна новую тэму для размовы трэба рабіць у самым нізе старонкі і пачынаць яе з "<nowiki>== Назва тэмы ==</nowiki>". Я вам раю ўключыць [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions/ru гэты гаджэт], ён вельмі спрошчвае задачу камунікацыі ў рамках Вікіпедыі. Прыватна ў Вікі размаўляць не атрымаецца, але вы можаце далучыцца да нашага [[Вікіпедыя:Discord|Discord-сервера]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:27, 20 лістапада 2025 (+03) == Датычна у:Нел_Вес == Вітаю. Здаецца, Нел Вес згубіў доступ да свайго ўліковага запісу і цяпер працуе як Livandiay. Унёсак у асноўным пазітыўны, але ёсць схільнасць да выдалення спасылак на нейкія_не_такія_СМІ, часам з заменай іх на такія_як_трэба_СМІ. Таксама перыядычна ўстаўляе для паселішч {{ш|lang-ru}}, дзе яно не трэба. Пісаў Нел Вес'у пра гэта на старонку размоў удзельніка. З беларускай мовай, як разумею, ва ўдзельніка праблемы, то-бок ведае на вельмі базавым узроўні. Магчыма, далі на працы заданне напаўняць вікі спасылкамі на pravo.by, belta і падобнае, а таксама звесткамі пра брацкія магілы часоў 2СВ, і ён яго выконвае. А можа то памкненне ад душы, хто ведае. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:16, 30 верасня 2025 (+03) : Ну-с, нейкія карысныя праўкі я ад яго бачыў. Прастаўляе шаблоны на неадназначнасці, спасылкі вікіфікуе, звесткі ў ВД пераносіць. Пакуль я сачыў за рувікі, ён там спрабаваў пісаць нейкія артыкулы пра вёскі, няхай і з праблематычным афармленнем. Таму мне здаецца, што ўсёж не заданне гэта, а памкненне. Дарэчы з апошняга, што я правяраў - не бачыў выдалення спасылак. Але можа гэта вы ўжо перад маёй праверкай адхілілі. Амаль дабілі з вамі Pending Changes, яшчэ трошки засталося :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:44, 30 верасня 2025 (+03) == Абарона старонак == Вітаю. Пастаўце, калі ласка, абарону старонкі [[Францыск Скарына]] для незарэгістраваных удзельнікаў. Старонка папулярная і мае статус. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03) : Добры дзень! Маеце рацыю, зрабіў! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:20, 30 верасня 2025 (+03) ::[[Ефрасіння Полацкая]] таксама варта абараніць. Статусны артыкул, ананімныя толькі вандальныя праўкі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:06, 21 кастрычніка 2025 (+03) ::: {{Done}}. Артыкул са статусам. Абараніў да аўтапацверджаных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:09, 21 кастрычніка 2025 (+03) == Моцны духам, як я доўга цябе шукала)) дапамажы, умаляю == Вітаю! Браце, дапамажы разабрацца, як тут што працуе, бо я ўзялася за справу ўпершыню і пакуль ідзе прам не агонь. Я некалькі разоў намагалася паправіць артыкул пра Беларускую Раду культуры, бо ён жэстачайшэ састарэў. Мае праўкі не прыняў нейкі чалавек, маўляў, я раблю вітрыну, а не артыкул. Але я арыентавалася на артыкулы кшталту Мемарыяла і ПЭНа, не пісала "якая класная кантора, усім бы так" і гд. Мой тэкст стрыманы і па факту. Умаляю, скажы, як жыць ці хаця б як абнавіць артыкул [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 14:53, 2 кастрычніка 2025 (+03) : Добры дзень! Давайце падумаем, як мы можам палепшыць артыкул. Зараз вашы праўкі не выконваюць правіла аб [[Вікіпедыя:Правяральнасць|правяральнасці]] зместу артыкула. Калі коратка: чытач павінен мець магчымасць пераканацца ў тым, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў [[ВП:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Напрыклад, паглядзіце як гэта правіла выконваецца [[Беларускі Гаюн|тут]]. : Калі вы хочаце апісаць ініцыятывы арганізацыі – вам патрэбна ўзяць іх опіс з незалежных ад вас СМІ, або іншых [[ВП:АК|АК]]. Цяпер вы іх апісваеце без крыніц, што разам з вашай адназначнай афіліяванасцю з арганізацыяй выглядае як простая рэклама новых ініцыятыў. : Таксама звярніце ўвагу на тое, што нават з энцыклапедычнай значнасцю вашай арганізацыі, не заўсёды ўсе вашы дзеянні з'яўляюцца такімі. Умоўна і груба кажучы, калі заўтра Рада правядзе сустрэчу з людзьмі на кубачак гарбаты абмеркаваць беларускую культуру, то гэты факт наўрад ці будзе апісаны ў Вікіпедыі. : Я вам вельму прачытаць вось гэтыя правілы перад тым, як зноў дадаць інфармацыю ў артыкул: [[ВП:НПГ]], [[ВП:СНК]], [[ВП:АЎТА]], [[ВП:ПРАВ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:45, 2 кастрычніка 2025 (+03) ::Шчыры дзякуй за адказ. Я паспрабую сёння яшчэ раз. Я прачытала ўсе правілы, дзякуй, што звярнулі маю ўвагу на іх яшчэ раз (вельмі дасяжна напісаныя, дарэчы, дзякуй). Але ёсць такая штука, калі, напрыклад, інфармацыя ёсць толькі на нашым сайце. Напрыклад, статут ці Дарожная мапа. Ці нават склад кіраўніцтва рады. Людзі проста ёсць на сваіх пачадах і на нашым сайце -- таму тут я ў тупіку. [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 10:23, 3 кастрычніка 2025 (+03) :::і я разумею, што пра кававанне ў Вікі не пішуць, у мяне і не было такой мэты. Але апісаць флагманскія праекты арганізацыі, мяркую, варта, таму што яны даюць уяўленне, што канкрэтна мы робім. Ці Вы пра каву не да гэтага пісалі?)) [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 10:35, 3 кастрычніка 2025 (+03) ::: Нажаль правілы дзейнічаюць так, што калі інфармацыя ёсць толькі на вашым сайце, то яна хутчэй за ўсё не з'яўляецца «[[вікіпедыя:Значнасць|значнай]]» для Вікіпедыі. Лепш пазбягаць дабаўлення гэтых звестак да артыкула. Кава была толькі прыкладам, можа не самым удалым. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:38, 6 кастрычніка 2025 (+03) == Ордэн «Заслужаны даглядчык» == {| style="background:#FDFFE7; border: solid 1px #C2C2C2; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Файл:Premium Reviewer Barnstar Hires.png|100px|center|link=ВП:Догляд|Ордэн «Заслужаны даглядчык»]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Вікіпедыя:Ордэны/Заслужаны даглядчык|Ордэн «Заслужаны даглядчык»]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid #C2C2C2;" | За самы значны ўнёсак у разбіранне завалаў састарэлых старонак [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 02:26, 6 кастрычніка 2025 (+03) |} : Дзякуй вялікі! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:48, 6 кастрычніка 2025 (+03) == Падзяка за ўдзел у праекце [[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдзень істотных артыкулаў 2025]] == {| style="{{float left}} width:430px; background-color: White; border: 3px solid Blue; text-align: center;" | rowspan=2 | [[Файл:Círculos_Concéntricos.svg|50px|]] | height=20px style="border-bottom: 1px solid #000; font-size:8pt;" | <big><font color="blue">'''Падзяка ад праекта</font></big><br>«[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень|Вікітыдзень]]»''' |- |align="left" style="font-size:9pt;padding:4pt;line-height:1.25em"|<small>'''За ўдзел у рамках''' <font color="Blue"><big>[[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Істотныя артыкулы|Тыдня істотных артыкулаў 2025]]</big></font>. -- [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:52, 20 кастрычніка 2025 (+03) |}<br /><br /><br /><br /><br /> : Дзякуй! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:53, 20 кастрычніка 2025 (+03) == СВО == Не война а СВО запомни [[Удзельнік:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|Беларусі і Расійскай Федэрацыі]] ([[Размовы з удзельнікам:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|размовы]]) 18:43, 29 снежня 2025 (+03) : Мы пішам артыкулы ў адпаведнасці з [[ВП:АК]]. Сусветная акадэмічная супольнасць прыйшла да кансэнсусу датычна ваенных дзеянняў на тэрыторыі Украіны. Пра альтэрнатыўныя назвы гэтай вайны можна напісаць у артыкуле, калі ў вас ёсць такое жаданне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:54, 29 снежня 2025 (+03) ::На Окрестина скоро пропишут тебе как надо [[Удзельнік:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|Беларусі і Расійскай Федэрацыі]] ([[Размовы з удзельнікам:Беларусі і Расійскай Федэрацыі|размовы]]) 18:56, 29 снежня 2025 (+03) ::: Поспехаў! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:57, 29 снежня 2025 (+03) == [[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]] == Вітаю! Ідзе апошні тыдзень конкурсу. У сувязі з невялікай колькасцю галасоў прашу аддаць свой за любы артыкул на [[Вікіпедыя:Артыкулы года/2025/Кандыдаты ў артыкулы года|гэтай старонцы]]. Паведамляю, што голас можна пакінуць да 14 лютага ўключна. З павагай, [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 07:52, 7 лютага 2026 (+03) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 21:30, 28 красавіка 2026 (+03) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Вандалізм == Артыкул [[Федэральная служба бяспекі Расіі]] трэба абараніць ад ананімых правак. Адказваць мне не трэба. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:41, 29 красавіка 2026 (+03) : Абараніў на месяц. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:20, 29 красавіка 2026 (+03) 7jfkr10bffjzmm5rb13gqflsq0cl64o Украінская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата 0 668113 5133772 4131250 2026-04-29T22:54:55Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Украінская праваслаўная царква (Маскоўскага патрыярхата)]] 5133772 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Украінская праваслаўная царква (Маскоўскага патрыярхата)]] mxhfx6hsn0i28vtlt8xq4kw3knme8s6 Размовы з удзельнікам:Rommmmmka 3 668968 5133713 3854949 2026-04-29T17:59:44Z M.L.Bot 261 /* Менск */ новы падраздзел 5133713 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:29, 27 студзеня 2021 (+03) ==Вікі любіць Зямлю-2021== {| width="700" align="center" style="text-align:center; border:3px solid Yellow;-moz-border-radius:7px;-webkit-border-radius:5px; background:YellowGreen; color:DarkBlue;" |- |[[Файл:Wiki Loves Earth map marker.svg|140пкс|link=:be-tarask:Вікіпэдыя:Праект:Вікі любіць Зямлю]] | <div style="font-size:16pt; text-align: center;"><big style="color: DarkBlue;">'''Запрашэньне на «[[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2021 in Belarus|Вікі любіць Зямлю]]»'''</big> <div style="font-size:13pt;"> {{gender:{{BASEPAGENAME}}|Паважаны вікіпэдыст!|Паважаная вікіпэдыстка!}} Ад імя ўдзельніц і ўдзельнікаў '''міжнароднага</br>спаборніцтва «[[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2021 in Belarus|Вікі любіць Зямлю-2021]]»'''</br>маем гонар запрасіць Вас да супрацы.</br>Калі ласка, запішыцеся ў [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Праект:Вікі любіць Зямлю-2021/Удзел|сьпіс удзельніц і ўдзельнікаў]]. |} --[[Удзельнік:W]] 22:51, 30 траўня 2021 (UTC+3) == Менск == Вітаю. У <nowiki>{{МС|Мінск||}}</nowiki> не мяняйце на Менск, ломіцца катэгарызацыя. Замяняйце гэты шаблон проста на <nowiki>[[Менск]]</nowiki>. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:59, 29 красавіка 2026 (+03) l5fi1yigynisb5y296q2h3p1ymei2l9 Кругавец-Калінінскі сельсавет 0 670190 5133825 4839808 2026-04-30T03:03:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133825 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Кругавец-Калінінскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Добрушскі раён]] |Уключае = 3 населеныя пункты |Сталіца = [[Кругавец-Калініна]] |Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 816 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = http://dobrush.gov.by/ru/krug-kal-sisp/ |Заўвагі = }} '''Кругавец-Калі́нінскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Добрушскі раён|Добрушскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Кругавец-Калініна]]. Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года '''Кругавец-Калінінскі (Кругавецкі) сельсавет''' у складзе [[Чырванабудскі раён|Чырванабудскага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе [[Церахоўскі раён|Церахоўскага раёна]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Церахоўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. 26 мая 1960 года ў склад [[Ленінскі сельсавет (Церахоўскі раён)|Ленінскага сельсавета]] перададзены пасёлак [[Леніндар]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Добрушскі раён|Добрушскага раёна]]. 26 чэрвеня 1969 года скасаваны пасёлак [[Круглы (Добрушскі раён)|Круглы]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 чэрвеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 22 (1252).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 4 населеныя пункты<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|81}}</ref>. 29 жніўня 1974 года скасаваны пасёлак [[Гарадок (Добрушскі раён)|Гарадок]]<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 жніўня і 26 верасня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 34 (1444).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1109 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 88,2 % — [[беларусы]], 8,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=8 лютага 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 816 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=31 сакавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Кругавец-Калінінскі сельсавет}} {{Добрушскі раён}} [[Катэгорыя:Кругавец-Калінінскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чырванабудскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Церахоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] 60icsrq22sg4x5cemg0c8uis76v60mr Кузьмініцкі сельсавет 0 670270 5133938 4705277 2026-04-30T09:22:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133938 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Кузьмініцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Добрушскі раён]] |Уключае = 5 населеных пунктаў |Сталіца = [[Кузьмінічы (Добрушскі раён)|Кузьмінічы]] |Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]] |Скасаванне = [[27 снежня]] [[2022]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 416 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} {{значэнні|Спасылка=Кузьмініцкі сельсавет (значэнні)}} '''Кузьмі́ніцкі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Добрушскі раён|Добрушскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2010 года вёска) [[Кузьмінічы (Добрушскі раён)|Кузьмінічы]]. == Гісторыя == Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе [[Чырванабудскі раён|Чырванабудскага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе [[Церахоўскі раён|Церахоўскага раёна]]. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага [[Быкоўскі сельсавет|Быкоўскага сельсавета]], і рэарганізаваны ў '''Кузьмініцкі нацыянальны рускі сельсавет'''. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Церахоўскім раёне БССР. У 1935 годзе рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Добрушскі раён|Добрушскага раёна]]. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 6 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|82}}</ref>. 23 лютага 1982 года ў склад сельсавета з [[Баршчоўскі сельсавет (Добрушскі раён)|Баршчоўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Чырвоны Партызан (Добрушскі раён)|Чырвоны Партызан]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 лютага 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 10 (1708).</ref>. 1 снежня 2009 года ў склад сельсавета з [[Кармянскі сельсавет (Добрушскі раён)|Кармянскага сельсавета]] перададзены вёска [[Харошаўка (Добрушскі раён)|Харошаўка]] і пасёлак [[Уборак (Добрушскі раён)|Уборак]], а ў склад [[Ленінскі сельсавет (Добрушскі раён)|Ленінскага сельсавета]] перададзена вёска [[Чырвоны Партызан (Добрушскі раён)|Чырвоны Партызан]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-309/2009-309(003-022).pdf&oldDocPage=2 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 279 Об изменении административно-территориального устройства Добрушского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210205080252/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-309%2F2009-309%28003-022%29.pdf&oldDocPage=2|date=5 лютага 2021}}</ref>. 30 чэрвеня 2015 года вёска Харошаўка і пасёлак Уборак вернуты ў склад Кармянскага сельсавета<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D915g0071846&p1=1&p5=0 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 30 июня 2015 г. № 72 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Добрушского района Гомельской области]</ref>. 29 чэрвеня 2022 года скасаваны пасёлак [[Сцяпанаў (Добрушскі раён)|Сцяпанаў]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D922g0117061&p1=1 Решение Добрушского районного Совета депутатов от 29 июня 2022 г. № 322 Об упразднении поселка Степанов Добрушского района]</ref>. 27 снежня 2022 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Кармянскі сельсавет (Добрушскі раён)|Кармянскага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923g0120608&p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 27 декабря 2022 г. № 421 Об изменении административно-территориального устройства Добрушского района Гомельской области]</ref>. == Склад == На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 5 населеных пунктаў: аграгарадок [[Кузьмінічы (Добрушскі раён)|Кузьмінічы]], вёскі [[Знамя (Добрушскі раён)|Знамя]], [[Слабада (Добрушскі раён)|Слабада]], пасёлкі [[Галае (Добрушскі раён)|Галае]] і [[Чырвоны Камень]]. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (7 населеных пунктаў) складала 808 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 90,5 % — [[беларусы]], 5,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,5 % — [[малдаване ў Беларусі|малдаване]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=9 лютага 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (6 населеных пунктаў) — 416 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=31 сакавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Добрушскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Добрушскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чырванабудскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Церахоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2022 годзе]] [[Катэгорыя:Нацыянальныя рускія сельсаветы БССР]] c2rrvhnas8ekyzmhgbaq4mf3ggwq849 Крупецкі сельсавет 0 670278 5133833 4848017 2026-04-30T03:24:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133833 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крупецкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Добрушскі раён]] |Уключае = 1 населены пункт |Сталіца = [[Крупец]] |Датаўтварэння = [[30 снежня]] [[1927]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 978 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = http://dobrush.gov.by/ru/krup-isp/ |Заўвагі = }} '''Кру́пецкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Добрушскі раён|Добрушскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт — аграгарадок [[Крупец]]. Утвораны 30 снежня 1927 года ў складзе [[Церахоўскі раён|Церахоўскага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Навакрупецкі сельсавет|Навакрупецкага]], [[Навашляхаўскі сельсавет|Навашляхаўскага]], [[Новажыццёўскі сельсавет (Добрушскі раён)|Новажыццёўскага]] і [[Старакрупецкі сельсавет|Старакрупецкага]] сельсаветаў. Цэнтр — вёска [[Новы Крупец]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Церахоўскім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе Добрушскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. 14 красавіка 1960 года ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Добрушскага гарсавета перададзены пасёлак [[Зара (Добрушскі раён)|Зара]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 8.</ref>. У 1963 годзе ў склад сельсавета з адміністрацыйнага падпарадкавання Добрушскага гарсавета перададзены пасёлак [[Зара Новай Жызні]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 снежня 1962 г. і выканкома Гомельскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 24 студзеня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Крупецкага сельсавета 14 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|81}}</ref>. 29 жніўня 1974 года скасаваны пасёлкі [[Ляскі I]] і [[Ляскі II]]<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 жніўня і 26 верасня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 34 (1444).</ref>, 15 кастрычніка 1976 года — пасёлак [[Зара Новай Жызні]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 кастрычніка 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 36 (1518).</ref>, 7 чэрвеня 1979 года — пасёлкі [[Буды (Добрушскі раён)|Буды]] і [[Гарэлае (Добрушскі раён)|Гарэлае]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 7 чэрвеня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. 26 кастрычніка 1989 года 5 населеных пунктаў (вёска [[Ігаўка]], пасёлкі [[Высакаполле]], [[Майскі (Добрушскі раён)|Майскі]], [[Пакроўскі (Добрушскі раён)|Пакроўскі]] і [[Ясенкі]]) былі перададзены ў склад [[Рассветаўскі сельсавет|Рассветаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 кастрычніка 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 35 (1985).</ref>. 10 чэрвеня 2014 года вёскі Новы Крупец і [[Стары Крупец]] аб’яднаны ў адзін населены пункт — аграгарадок Крупец<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D914g0066163&p1=1 Решение Добрушского районного Совета депутатов от 10 июня 2014 г. № 10 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Добрушского района Гомельской области]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (2 населеныя пункты) — 1203 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 90,2 % — [[беларусы]], 6,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,6 % — [[цыганы на Беларусі|цыганы]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,6 % — [[малдаване ў Беларусі|малдаване]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 лютага 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (1 населены пункт) — 978 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=31 сакавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Добрушскі раён}} [[Катэгорыя:Крупецкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Церахоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1927 годзе]] sx5l8a9eeh9d5ss98k9ojmmva8irl3l Віктар Якаўлевіч Прушак 0 675568 5133635 5132684 2026-04-29T14:12:22Z M.L.Bot 261 5133635 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Віктар Якаўлевіч Прушак''' (нар. {{ДН|24|1|1956}}, в. [[Ямінск]], [[Любанскі раён]], [[Мінская вобласць]]) — беларускі вучоны ў галіне геатэхналогіі і горнага машынабудавання. [[Член-карэспандэнт НАН Беларусі|Член-карэспандэнт]] (2014), [[акадэмік НАН Беларусі]] (2021)<ref>https://nasb.gov.by/rus/news/photo/20211220/list.pdf</ref>, [[Доктар навук|доктар тэхнічных навук]] (2000), [[прафесар]] (2001). [[Заслужаны вынаходнік Рэспублікі Беларусь]] (2012). Ганаровы грамадзянін г. [[Любань|Любані]] (2006). == Біяграфія == Скончыў [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Наваполацкі політэхнічны інстытут]] (1978). У 1978 працаваў на Гомельскім ліцейным заводзе «Цэнтраліт». З 1980 года на Салігорскім ліцейна-механічным заводзе, з 1988 года дырэктар будуемага Салігорскага завода тэхналагічнага абсталявання. З 1993 года дырэктар Інстытута праблем рэсурсазберажэння, з 1999 года тэхнічны дырэктар, у 2017-2023 гадах дырэктар ЗАТ «Салігорскі Інстытут праблем рэсурсазберажэння з доследнай вытворчасцю»<ref>[https://nasb.gov.by/bel/members/chleny-korrespondenty/prushak.php ПРУШАК Віктар Якаўлевіч]</ref>. == Узнагароды і прэміі == Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] у галіне навукі і тэхнікі (2000, у аўтарскім калектыве) — ''за працу «Парашковыя ахоўныя пакрыцці: тэорыя, тэхналогія, практыка».'' Узнагароджаны [[Медаль «За працоўныя заслугі»|медалём «За працоўныя заслугі»]] (2006). == Навуковая дзейнасць == Распрацаваў рэсурсазберагальныя тэхналогіі падземнай распрацоўкі саляных пластоў у складаных горна-геалагічных умовах, спосабы прадухілення газадынамічных з’яў у калійных рудніках, спосабы павышэння ўстойлівасці горных выпрацовак. Устанавіў заканамернасці праявы горнага ціску ў пародным масіве паблізу горных выпрацовак Старобінскага радовішча, Асаблівасці ўзаемадзеяння інжынерных канструкцый з пародным масівам на глыбокіх гарызонтах, асаблівасці зруху зямной паверхні ва ўмовах развіцця слупковых сістэм распрацоўкі. Распрацаваў геафізічныя мадэлі ўзаемадзеяння выканаўчых органаў горных машын з напружана-дэфармаваным горным масівам, вызначыў заканамернасці пабудовы забойных лавакомплексаў, механізмы ўплыву горнага ціску на праходчыя і ачышчальныя комплексы. Прапанаваў рашэнні па аптымізацыі тэхналогіі перапрацоўкі хлорыстага калію. Аўтар больш за 290 навуковых прац, у тым ліку 12 манаграфій, 166 патэнтаў на вынаходствы. === Бібліяграфія === * Строительство горных выработок специальными способами. Минск, 2005 (в соавт.). * Технология производства и ремонта горных машин и оборудования : в 2 т. Минск, 2007 (в соавт.). * Регулирование коллоидно-химических свойств солевых минеральных дисперсий при получении гранулированных калийных удобрений Минск, 2010 (в соавт.). * Деформирование контура горных выработок Старобинского месторождения калийных солей при различных глубинах заложения // Докл. НАН Беларуси. 2016. № 2. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://csl.bas-net.by/personalii/85268/prushak-viktor-yakovlevich/ Віктар Якаўлевіч Прушак] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Прушак Віктар Якаўлевіч}} [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Любані]] [[Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі]] srr0b48toyk1a6dt8vjgv83es7kszh3 Клімат Брэста 0 675965 5133732 3835170 2026-04-29T19:08:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133732 wikitext text/x-wiki == Агульная характарыстыка == Метэаназіранні ў Брэсце вядуцца з [[1834]] года. Клімат у раёне горада — [[Кантынентальны клімат|умерана кантынентальны]]<ref>Брест. Энциклопедический справочник. — <abbr>Мн.</abbr>: Белорусская энциклопедия им. П. Бровки, 1987. — С. 9.</ref>. З-за ўплыву марскіх паветраных мас характэрна мяккая зіма і ўмерана цёплае лета. Цыклоны, якія з’яўляюцца прычынай гэтага, прыходзяць з Атлантычнага акіяна, прасоўваючыся з захаду на ўсход. Сярэдняя тэмпература студзеня −2,7&nbsp;°C, ліпеня +20,8&nbsp;°C. Гадавая колькасць ападкаў 609 мм. Сярэднегадавая [[тэмпература]] паветра ў Брэсце складае +8,8&nbsp;°C, сярэднегадавая [[Шкала Бофарта|хуткасць ветру]] — {{s|2,6 м/с}}, сярэднегадавая [[Адносная вільготнасць|вільготнасць паветра]] — 76 %. [[Вегетацыйны перыяд]] доўжыцца 214 сутак.<ref name="brest_rayon">[http://gerb.brestobl.com/breraj0.html «После раздела Речи Посполитой»], gerb.brestobl.com {{праверана|27|4|2009}}</ref> Сярэдняя сутачная тэмпература падае ніжэй за нуль, у сярэднім [[4 снежня]], пасля чаго наступае кліматычная зіма. Надвор'е зімой, як правіла, няўстойлівае, з рэгулярнымі [[Адліга|адлігамі]], таму снежны покров можа за зіму ўсталёўвацца і сыходзіць некалькі разоў. Апошні зімні дзень выпадае ў сярэднім на [[3 сакавіка]], гэта значыць [[зіма]] доўжыцца 91 дзень. Сярэдняя працягласць [[Лета|кліматычнага лета]] (з перыядам сярэднясутачных тэмператур вышэй +15 градусаў) складае 112 дзён. Пачынаецца лета ў сярэднім [[18 мая]], апошні дзень летняга перыяду даводзіцца на [[6 верасня]].. Вясной сярэдняя сутачная тэмпература паветра вышэй 5 °C усталёўваецца, у сярэднім, [[30 сакавіка]] і дасягае 10 °C [[22 красавіка]]. Увосень сярэднясутачная тэмпература апускаецца ніжэй +10 °C [[7 кастрычніка]] і ніжэй +5 °C [[3 лістапада]].<ref name="autogenerated1">[http://www.pogodaiklimat.ru/monitor.php?id=33008 Погода и Климат]</ref>. У годзе ў сярэднім 160 дзён ідзе дождж, 68 дзён — снег. Туманы назіраюцца на працягу 33 дзён, навальніцы — 27 дзён.<ref name="Погода и климат">{{Cite web |url=http://pogoda.ru.net/climate/33008.htm |title=Погода и Климат. Климат Бреста |access-date=11 красавіка 2021 |archive-date=23 мая 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120523165618/http://pogoda.ru.net/climate/33008.htm |url-status=dead }}</ref> === Тэмпература паветра === {{Клімат горада||Сне_сяр_мін=-2.9|Лют_а_мін=-22.0|Лют_а_макс=14.4|Сту_а_мін=-26.1|Сту_а_макс=11.4|Год_сяр_макс=12.6|Год_сяр_мін=4.9|Сне_сяр_макс=0.4|Ліс_сяр_макс=6.2|Сак_а_мін=-14.9|Ліс_сяр_мін=1.8|Кас_сяр_макс=12.2|Кас_сяр_мін=5.0|Вер_сяр_макс=19.3|Вер_сяр_мін=9.2|Жні_сяр_макс=24.5|Жні_сяр_мін=14.1|Сак_а_макс=19.4|Кра_а_макс=26.5|Ліп_сяр_мін=15.5|Вер_а_мін=-2.0|Год_а_макс=35.5|Сне_а_мін=-22.2|Сне_а_макс=12.3|Ліс_а_мін=-14.2|Ліс_а_макс=19.0|Кас_а_мін=-5.8|Кас_а_макс=24.4|Вер_а_макс=31.5|Кра_а_мін=-4.8|Жні_а_мін=4.9|Жні_а_макс=35.5|Ліп_а_мін=8.8|Ліп_а_макс=35.0|Чэр_а_мін=4.0|Чэр_а_макс=32.0|Май_а_мін=-1.2|Май_а_макс=31.6|Ліп_сяр_макс=26.0|Чэр_сяр_макс=22.7|Горад_род=Брэста за перыяд 2001 - 2011 гг|Кра_сяр_апад=29|Жні_сяр=19.3|Ліп_сяр_апад=83|Ліп_сяр=20.8|Чэр_сяр_апад=62|Чэр_сяр=17.5|Май_сяр_апад=76|Май_сяр=14.6|Кра_сяр=9.3|Вер_сяр=14.2|Сак_сяр_апад=31|Сак_сяр=2.7|Лют_сяр_апад=38|Лют_сяр=-1.9|Сту_сяр_апад=42|Сту_сяр=-2.7|Крыніца=[http://www.weatheronline.co.uk/weather/maps/city?FMM=1&FYY=2001&LMM=12&LYY=2011&WMO=33008&CONT=euro&REGION=0005&LAND=BY&ART=TMX&R=0&NOREGION=1&LEVEL=162&LANG=en&MOD=tab www.weatheronline.co.uk] [http://pogoda.ru.net/monitor.php?id=33008 экстрэмумы і ападкі з Кліматычнага манітора]|Жні_сяр_апад=77|Вер_сяр_апад=48|Чэр_сяр_мін=12.3|Лют_сяр_мін=-4.3|Май_сяр_макс=19.8|Май_сяр_мін=9.4|Кра_сяр_макс=14.4|Кра_сяр_мін=4.2|Сак_сяр_макс=6.4|Сак_сяр_мін=-1.0|Лют_сяр_макс=0.5|Сту_сяр_макс=-0.8|Кас_сяр=8.6|Сту_сяр_мін=-4.6|Год_сяр_апад=609|Год_сяр=8.8|Сне_сяр_апад=42|Сне_сяр=-1.2|Ліс_сяр_апад=41|Ліс_сяр=4.0|Кас_сяр_апад=41|Год_а_мін=-26.1}} {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Брэст]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Клімат Беларусі|Брэст]] [[Катэгорыя:Клімат паводле гарадоў|Брэст]] 83qgx52w2vmutqstdpopf6bjowdbdxt Курганскі сельсавет (Рагачоўскі раён) 0 682316 5134003 4846779 2026-04-30T11:50:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5134003 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Курганскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Рагачоўскі раён]] |Уключае = 9 населеных пунктаў |Сталіца = [[Курганне (Рагачоўскі раён)|Курганне]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 603 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} {{значэнні|Спасылка=Курганскі сельсавет}} '''Курга́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 года вёска) [[Курганне (Рагачоўскі раён)|Курганне]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Гарадзецкі раён|Гарадзецкага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рагачоўскага раёна. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рагачоўскім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе [[Доўскі раён|Доўскага раёна]], які 5 красавіка 1935 года перайменаваны ў [[Журавіцкі раён]]. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Рыскоў]]. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Курганне<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 17 снежня 1956 года сельсавет у складзе Рагачоўскага раёна. 14 красавіка 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Серабранскі сельсавет|Серабранскага сельсавета]] (вёска [[Малашкавічы (Рагачоўскі раён)|Малашкавічы]])<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. 16 студзеня 1975 года скасавана вёска [[Дзедлава]] (злілася з вёскай Курганне)<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 студзеня 1975 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 7 (1453).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1061 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 93,3 % — [[беларусы]], 3,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 ліпеня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 603 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=31 сакавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * [https://rogachev.gomel-region.by/uploads/files/kurganskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.pdf Інфармацыя пра Курганскі сельсавет на сайце Рагачоўскага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210710050742/https://rogachev.gomel-region.by/uploads/files/kurganskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.pdf|date=10 ліпеня 2021}}{{ref-ru}} {{Курганскі сельсавет (Рагачоўскі раён)}} {{Рагачоўскі раён}} [[Катэгорыя:Курганскі сельсавет (Рагачоўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гарадзецкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Доўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Журавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 9qen5s2framwuvs2zyz3kvjja9kfi5a Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 0 682995 5133907 5133400 2026-04-30T08:21:25Z Slavazai1973 60865 5133907 wikitext text/x-wiki {{For|мужчынскі чэмпіянат|Чэмпіянат Беларусі па баскетболе}} {{Картка спартыўнай лігі |current_season = |sport = баскетбол |founded = 1992 |inaugural = 1992/1993 |Колькасць каманд = |country = {{Сцягафікацыя|BLR}} |continent = [[ФІБА Еўропа]] |Цяперашні = |most_champs = |website = }} '''Вышэйшая ліга Беларусі ''' — гэта нацыянальная жаночая ліга Беларусі, першы розыгрыш якой быў праведзены ў сезоне 1992/1993. Першым чэмпіёнам стаў мінскі «[[Гарызонт Мінск|Гарызонт]]». == Пераможцы == {|class="wikitable" !Сезон||Чэмпіён||2 месца||3 месца |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1992/1993|1992/1993]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|СКАФ (Мінск)]]||[[Алімпія Гродна|Гродна]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1993/1994|1993/1994]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Алімпія Гродна|Гродна]]||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|РШВСМ-СКАФ (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1994/1995|1994/1995]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Гермес Бабруйск|Гермес (Бабруйск)]]||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|РШВСМ-СКАФ (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1995/1996|1995/1996]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]]'''||[[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РВАР (Мінск)]]||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|РШВСМ-СКАФ (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|1996/1997]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт-РШВСМ (Мінск)]]'''||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|Акадэмія (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|1997/1998]]||'''[[Гарызонт Мінск|Гарызонт-РШВСМ (Мінск)]]'''||[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|Акадэмія (Мінская вобласць)]]||[[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РВАР-Гарызонт-2 (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|1998/1999]]||'''[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна (Барысаў)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|1999/2000]]||'''[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ (Барысаў)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|2000/2001]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ (Барысаў)]]||[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|2001/2002]]||'''[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ (Барысаў)]]'''||[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|2002/2003]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДАФК (Барысаў)]]||[[Вікторыя Гродна|Вікторыя-ВАР-ГДАУ (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|2003/2004]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДАФК (Барысаў)]]||[[Вікторыя Гродна|Вікторыя-ВАР-ГДАУ (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|2004/2005]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДУФК (Барысаў)]]||[[Гарызонт Мінск|РЦАР-Гарызонт (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|2005/2006]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДУФК (Барысаў)]]||[[Гарызонт Мінск|РЦАР-Гарызонт (Мінск)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2006/2007]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''|| [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|РЦАР-РДВАР-Мінск-2006]]||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-БДУФК (Барысаў)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|2007/2008]]||'''[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР (Барысаў)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2008/2009]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР (Барысаў)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2009/2010]]||'''[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР (Барысаў)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2010/2011]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2011/2012]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінск)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]]||'''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2013/2014]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2014/2015]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2015/2016]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]]||'''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]'''||[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]'''||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]]||'''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]'''||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]||[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]]|| '''[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]]''' || [[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]]|| '''[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]]''' || [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]]||[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] |- |[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]|| '''[[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]]''' || [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]]|| [[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт (Мінская вобласць)]] |} == Дасягненні == === Медалі === ''Даныя прыведзеныя на канец сезона [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]].'' {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! Каманда ! [[File:Gold_medal_blank.svg|17px]] ! [[File:Silver_medal_blank.svg|17px]] ! [[File:Bronze_medal_blank.svg|17px]] ! Усяго |- ! style="text-align:left;" |[[Алімпія Гродна|Алімпія]] (Гродна) |9 |8 |14 |'''31''' |- ! style="text-align:left;" |[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]] (Гарызонт, РЦАР-Гарызонт) |8 |1 |3 |'''12''' |- ! style="text-align:left;" |[[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] (Цмокі-Мінск, Мінск-2006) |7 |8 |5 |'''20''' |- ! style="text-align:left;" |[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] |7 |6 |3 |'''16''' |- ! style="text-align:left;" |[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна]] |3 |6 |3 |'''12''' |- ! style="text-align:left;" |[[Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)|Акадэмія]] (РШВСМ-СКАФ) |0 |3 |3 |'''6''' |- ! style="text-align:left;" |[[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РВАР]] (РВАР-Гарызонт-2) |0 |1 |1 |'''2''' |- ! style="text-align:left;" |[[Гермес Бабруйск|Гермес]] |0 |1 |0 |'''1''' |- ! style="text-align:left;" |[[Вікторыя Гродна|Вікторыя]] |0 |0 |2 |'''2''' |} === Трэнеры === ''Даныя прыведзеныя на канец сезона [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]].'' {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" ! Перамогі ! Трэнер ! Каманды |- | 8 | {{sortname|Андрэй|Ваўлеў|Андрэй Валер’евіч Ваўлеў}} | [[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2010]])</small><br/>[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2020]])</small><br/>[[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2024]])</small> |- | 7 | {{sortname|Аляксандр|Шымкавяк|Аляксандр Станіслававіч Шымкавяк}} | [[Алімпія Гродна|Алімпія]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2013]])</small> |- | 6 | {{sortname|Анатоль|Буяльскі|Анатоль Сяргеевіч Буяльскі}} | [[Гарызонт Мінск|Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1995/1996|1996]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|1999]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2012]])</small> |- | 5 | {{sortname|Наталля|Трафімава|Наталля Уладзіміраўна Трафімава}} | [[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2025]])</small> |- | 3 | {{sortname|Міхаіл|Біцан|Міхаіл Андрэевіч Біцан}} | [[Гарызонт Мінск|Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1992/1993|1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1993/1994|1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1994/1995|1995]])</small> |- | 1 | {{sortname|Аляксандр|Лазоўскі|Аляксандр Міхайлавіч Лазоўскі}} | [[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|2000]])</small> |- | 1 | {{sortname|Рыгор|Калента|Рыгор Анатолевіч Калента}} | [[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|2002]])</small> |- | 1 | {{sortname|Валянціна|Навойчык|Валянціна Пятроўна Навойчык}} | [[Алімпія Гродна|Алімпія]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|2003]])</small> |- | 1 | {{sortname|Уладзімір|Каласкоў|Уладзімір Фёдаравіч Каласкоў}} | [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2014]])</small> |- | 1 | {{sortname|Віталь|Маклакоў|Віталь Анатолевіч Маклакоў}} | [[Алімпія Гродна|Алімпія]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2026]])</small> |} === Гульцы === ''Даныя прыведзеныя на канец сезона [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]].'' {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" ! Перамогі ! Гулец ! Каманды |- | 12 | {{sortname|Вікторыя|Гаспер}} | [[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2010]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2025]])</small><br/>[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2020]])</small> |- | 9 | {{sortname|Наталля|Ануфрыенка|Наталля Валер’еўна Ануфрыенка}} | [[Алімпія Гродна|Алімпія]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2009]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2022]])</small> |- | 9 | {{sortname|Вольга|Зюзькова|Вольга Ігараўна Зюзькова}} | [[Алімпія Гродна|Алімпія]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|2004]])</small><br/>[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2010]])</small><br/>[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2015]])</small><br/>[[Гарызонт Мінск|БК Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2023]])</small> |- | 7 | {{sortname|Жанна|Гарадзецкая|Жанна Васільеўна Гарадзецкая}} | [[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|2000]])</small><br/>[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-АФ]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|2002]])</small><br/>[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] <small>([[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2015]])</small> |} == Гл. таксама == * [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын]] * [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] * [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] == Спасылкі == * [https://belarus.basketball/sorevnovaniya/chempionat-zhenshchiny/pobediteli-i-prizjory-komandy ПОБЕДИТЕЛИ И ПРИЗЁРЫ ЧЕМПИОНАТА СТРАНЫ (ЖЕНСКИЕ КОМАНДЫ)] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Баскетбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын| ]] 94wluhlpes3khomqvg62v20tmzjmvy0 Краснапольскі сельсавет (Расонскі раён) 0 683004 5133802 4640645 2026-04-30T01:36:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133802 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Краснапольскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Расонскі раён]] |Уключае = 25 населеных пунктаў |Сталіца = [[Краснаполле (Расонскі раён)|Краснаполле]] |Датаўтварэння = [[2 жніўня]] [[1966]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1003 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} {{значэнні|Спасылка=Краснапольскі сельсавет}} '''Краснапо́льскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Расонскі раён|Расонскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2008 года вёска) [[Краснаполле (Расонскі раён)|Краснаполле]]. 2 жніўня 1966 года цэнтр [[Тродавіцкі сельсавет|Тродавіцкага сельсавета]] Расонскага раёна Віцебскай вобласці [[БССР]] перанесены ў вёску Краснаполле, сельсавет перайменаваны ў Краснапольскі<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 жніўня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 26 (1146).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 21 населены пункт<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|59}}</ref>. 8 красавіка 2004 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Дварышчанскі сельсавет (Расонскі раён)|Дварышчанскага сельсавета]] (12 населеных пунктаў: [[Байдзіна 1|Байдзіна]], [[Гарадзішча (Расонскі раён)|Гарадзішча]], [[Горы (Расонскі раён)|Горы]], [[Дворышча (Расонскі раён)|Дворышча]], [[Жалезнікі (Расонскі раён)|Жалезнікі]], [[Казлы (Расонскі раён)|Казлы]], [[Красты (Расонскі раён)|Красты]], [[Пакоціна]], [[Прудок (Расонскі раён)|Прудок]], [[Рудня (Альбрэхтаўскі сельсавет)|Рудня]], [[Рум (Расонскі раён)|Рум]], [[Трыполле]]) і частка скасаванага [[Заборскі сельсавет (Расонскі раён)|Заборскага сельсавета]] (12 населеных пунктаў у межах камунальнага ўнітарнага прадпрыемства імя Азіна: [[Азёрная (Расонскі раён)|Азёрная]], [[Бухава]], [[Дудкі (Расонскі раён)|Дудкі]], [[Забор’е (Краснапольскі сельсавет)|Забор’е]], [[Лакці]], [[Мамолі]], [[Межагосце]], [[Ніўё]], [[Ножніцы (вёска)|Ножніцы]], [[Паддуб’е (Расонскі раён)|Паддуб’е]], [[Перавоз (Расонскі раён)|Перавоз]] і [[Шарстова]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}</ref>. 23 чэрвеня 2005 года ў склад [[Альбрэхтаўскі сельсавет|Альбрэхтаўскага сельсавета]] перададзены 12 населеных пунктаў былога Дварышчанскага сельсавета ([[Байдзіна 1]], [[Гарадзішча (Расонскі раён)|Гарадзішча]], [[Горы (Расонскі раён)|Горы]], [[Дворышча (Расонскі раён)|Дворышча]], [[Жалезнікі (Расонскі раён)|Жалезнікі]], [[Казлы (Расонскі раён)|Казлы]], [[Красты (Расонскі раён)|Красты]], [[Пакоціна]], [[Прудок (Расонскі раён)|Прудок]], [[Рудня (Альбрэхтаўскі сельсавет)|Рудня]], [[Рум (Расонскі раён)|Рум]] і [[Трыполле]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-117/2005-117(003-085).pdf&oldDocPage=76 Решение Витебского областного Совета депутатов от 23 июня 2005 г. № 132 Об изменении границ сельсоветов Россонского и Ушачского районов]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1358 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=11 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 92,6 % — [[беларусы]], 6,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=19 ліпеня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1003 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=11 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С. Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Краснапольскі сельсавет (Расонскі раён)}} {{Расонскі раён}} [[Катэгорыя:Краснапольскі сельсавет (Расонскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1966 годзе]] r7137tm7kkgxjiacc92irf8sm8duyka Мінск (жаночы баскетбольны клуб) 0 683102 5133909 5130904 2026-04-30T08:28:52Z Slavazai1973 60865 5133909 wikitext text/x-wiki {{Картка БК | назва = ЖБК "Мінск" | лога = | лігі = [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйская ліга]] | заснаваны = 2006 | гісторыя = '''Мінск-2006''' (2006—2012)<br>'''Цмокі-Мінск''' (2012—2022)<br>'''Мінск''' (2022—{{н.ч.}}) | колеры = {{color box|#142952}} {{color box|white}} | зала = Falcon Club | умяшчальнасць = 2300 месцаў | прэзідэнт = {{Сцяг Беларусі}} [[Пётр Леанідавіч Івашкоў|Пётр Івашкоў]] | трэнер = {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Мацвеевіч Светнік|Сяргей Светнік]] | горад = {{Сцяг Мінска}} [[Мінск]] | званні = | д_майка = 142952 | д_выява_майка = _vneckwhite | д_трусы = 142952 | д_выява_трусы = | г_майка = FFFFFF | г_выява_майка = _thinwhitesides | г_трусы = 142952 | г_выява_трусы =_sides_on_white }} '''Мінск''' — беларускі жаночы баскетбольны клуб з [[Мінск]]а, уваходзіць у структуру баскетбольнага клуба «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]» == Назвы == * Мінск-2006 (2006—2012) * Цмокі-Мінск (2012—2022) * Мінск (з 2022) == Дасягненні == '''[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (7)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (8)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2006/2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (5)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2011/2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]]. '''[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (6)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010|2010]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|2025]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (8)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006|2006]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013|2013]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023|2023]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024|2024]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (5)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007|2007]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009|2009]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022|2022]]. '''[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]]''' * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (1)''': [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2018/2019|2018/2019]]. '''[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (1)''': [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2014/2015|2014/2015]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (2)''': [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2015/2016|2015/2016]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (1)''': [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2009/2010|2009/2010]]. == Склад каманды == Склад каманды ў сезоне 2023/24 * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Бабак]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Яна Барысевіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Дарына Бачкарова]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ксенія Аляксандраўна Вабішчэвіч|Ксенія Вабішчэвіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ірына Венская]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Паліна Верабей]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кацярына Грэк]] * {{Сцяг ЗША}} [[Кіяна Джонсан]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Яўгенія Ігнаценка]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кацярына Карпук]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслава Кушнер]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Яна Макуца]] * {{Сцяг ЗША}} [[Рэйчал Тэрыёт]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Лізавета Пішчака]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Алена Цітавец]] === Трэнеры каманды === * {{Сцяг Беларусі}} Андрэй Ваўлеў (галоўны трэнер) == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубак]] !! Заўвагі |- | [[Сезон 2006/2007 ЖБК «Мінск-2006»|2006-07]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|2|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006|2-е месца]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2006/2007|2006/2007]] — 9-е месца |- | [[Сезон 2007/2008 ЖБК «Мінск-2006»|2007-08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007|3-е месца]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2007/2008|2007/2008]] — 9-е месца |- | [[Сезон 2008/2009 ЖБК «Мінск-2006»|2008-09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008|3-е месца]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2008/2009|2008/2009]] — 12-е месца |- | [[Сезон 2009/2010 ЖБК «Мінск-2006»|2009-10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|2|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009|3-е месца]] || style="background:#cc9966"|[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2009/2010|2009/2010]] — 3-е месца |- | rowspan="2" | [[Сезон 2010/2011 ЖБК «Мінск-2006»|2010-11]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="Silver" |2|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010|Уладальнік]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2010/2011|2010/2011]] — паўфінальны раўнд |- |Еўракубак 2010/2011 — 1/16 фіналу |- | [[Сезон 2011/2012 ЖБК «Мінск-2006»|2011-12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011|Фіналіст]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2011/2012|2011/2012]] — 4-е месца |- | [[Сезон 2012/2013 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2012-13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|2|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012|3-е месца]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2012/2013|2012/2013]] — 4-е месца |- | rowspan="2" | [[Сезон 2013/2014 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2013-14]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="Silver" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013|Фіналіст]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2013/2014|2013/2014]] — элітны раўнд |- |Еўракубак 2013/2014 — групавы этап |- | rowspan="2" | [[Сезон 2014/2015 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2014-15]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="Silver" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014|Фіналіст]] || bgcolor=gold|[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2014/2015|2014/2015]] — 1-е месца |- |Еўракубак 2014/2015 — групавы этап |- | rowspan="2" | [[Сезон 2015/2016 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2015-16]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="Silver" |2|| rowspan="2" bgcolor="Silver" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015|Фіналіст]] || bgcolor="Silver" |[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2015/2016|2015/2016]] — 2-е месца |- |[[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2015/2016|2015/2016]] — 4-е месца |- | rowspan="2" | [[Сезон 2016/2017 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2016-17]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016|Уладальнік]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2016/2017|2016/2017]] — другі этап |- |[[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2016/2017|2016/2017]] — групавы этап |- | rowspan="2" | [[Сезон 2017/2018 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2017-18]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017|Уладальнік]] || bgcolor=Silver|[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]] — 2-е месца |- |[[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]] — 9-е месца |- | rowspan="2" | [[Сезон 2018/2019 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2018-19]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018|Уладальнік]] || bgcolor=Silver|[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2018/2019|2018/2019]] — 2-е месца |- |Еўракубак 2018/2019 — групавы этап |- | rowspan="2" | [[Сезон 2019/2020 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2019-20]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019|Уладальнік]] ||[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2019/2020|2019/2020]] — фінал чатырох |- |Еўракубак 2019/2020 — плэй-оф |- | [[Сезон 2020/2021 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2020-21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|Вышэйшая ліга]] ||bgcolor=Silver|2|| [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020|4-е месца]] ||[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2020/2021|2020/2021]] — групавы этап |- | [[Сезон 2021/2022 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2021-22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|Вышэйшая ліга]] ||style="background:#cc9966"|3|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021|Фіналіст]] ||[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2021/2022|2021/2022]] — групавы этап (зняўся) |- | [[Сезон 2022/2023 ЖБК «Мінск»|2022-23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|Вышэйшая ліга]] ||style="background:#cc9966"|3|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2023/2024 ЖБК «Мінск»|2023-24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|Вышэйшая ліга]] ||bgcolor=gold|1|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2024/2025 ЖБК «Мінск»|2024-25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|2|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2025/2026 ЖБК «Мінск»|2025-26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|2|| bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|Уладальнік]] || |} == Трэнеры == {{Div col|3}} * {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Валер’евіч Ваўлеў|Андрэй Ваўлеў]] (2006—2007) * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Іванавіч Капылоў|Уладзімір Капылоў]] (2007—2008)<ref>[https://web.archive.org/web/20220603101406/https://www.pressball.by/articles/basketball/belarus/22217 Кубок прижился?]</ref> * {{Сцяг Беларусі}} [[Мікалай Аляксандравіч Бузлякоў|Мікалай Бузлякоў]] (2008—2010) * {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Мацвеевіч Светнік|Сяргей Светнік]] (2010—2014) * {{Сцяг Расіі}} [[Уладзімір Фёдаравіч Каласкоў|Уладзімір Каласкоў]] (2014)<ref>{{Cite web |url=https://usitmoik.gov.by/ru/novosti/item/280-basketbolistki-tsmoki-minsk-lishili-grodnenskuyu-olimpiyu-zvaniya-chempionok-belarusi |title=Баскетболистки "Цмокi-Мiнск" лишили гродненскую "Олимпию" звания чемпионок Беларуси |access-date=21 жніўня 2023 |archive-date=21 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821100648/https://usitmoik.gov.by/ru/novosti/item/280-basketbolistki-tsmoki-minsk-lishili-grodnenskuyu-olimpiyu-zvaniya-chempionok-belarusi |url-status=dead }}</ref> * {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Валер’евіч Ваўлеў|Андрэй Ваўлеў]] (2014—2024) * {{Сцяг Беларусі}} [[Вольга Віктараўна Падабед|Вольга Падабед]] (2024—2026) * {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Мацвеевіч Светнік|Сяргей Светнік]] (з 2026) {{Div col end}} == Фарм-клубы == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Назва !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубак]] !! Заўвагі |- | 2019-20 || БДУ-Цмокі || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 2020/2021 ЖБК «БДУ-Цмокі»|2020-21]] || БДУ-Цмокі || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020|Фіналіст]] || |- | 2021-22 || БДУ-Цмокі || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | 2022-23 || Мінск (маладзёжная) || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у || |- | [[Сезон 2023/2024 ЖБК «Мінск-моладзевая»|2023-24]] || Мінск (маладзёжная) || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у || |- | [[Сезон 2024/2025 ЖБК «Мінск-моладзевая»|2024-25]] || Мінск (маладзёжная) || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024|4-е месца]] || bgcolor=Silver|[[Студэнцкая ліга РЖД]] [[Студэнцкая ліга РЖД 2024/2025|2024/2025]] — 2-е месца |- | [[Сезон 2025/2026 ЖБК «Мінск-моладзевая»|2025-26]] || Мінск (маладзёжная) || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|4-е месца]] || bgcolor=Silver|[[Студэнцкая ліга РЖД]] [[Студэнцкая ліга РЖД 2025/2026|2025/2026]] — 2-е месца |} == Легіянеры == {{Div col|3}} * {{Сцяг Расіі}} Галіна Ігнатовіч (2008—2012) * {{Сцяг ЗША}} [[Брук Куінэн]] (2010—2011) * {{Сцяг ЗША}} [[Крысі Гівенс]] (2010—2011) * {{Сцяг Эстоніі}} [[Яна Ранавескі]] (2010—2011) * {{Сцяг Украіны}} Аліна Іярдан (2012—2013) * {{Сцяг Эстоніі}} Каці Раўсбэрг (2012—2013) * {{Сцяг Расіі}} [[Яна Паневіна]] (2012—2013) * {{Сцяг ЗША}} [[Крыстэн Морыс]] (2013—2014) * {{Сцяг ЗША}} [[Шантэль Элфард]] (2013—2014) * {{Сцяг Сербіі}} [[Біляна Сцепановіч]] (2013—2014) * {{Сцяг ЗША}} [[Андола Дорч]] (2014—2015) * {{Сцяг Літвы}} [[Гедрэ Паўгайтэ]] (2014—2016) * {{Сцяг Літвы}} [[Габрыэле Гуткаўскайце]] (2015—2016) * {{Сцяг ЗША}} [[Эмбер Джонс]] (2015—2016) * {{Сцяг ЗША}} [[Рэйчал Тэрыёт]] (2016—2020, 2021—2022) * {{Сцяг ЗША}} [[Кай Афі Джэймс]] (2017—2018) * {{Сцяг ЗША}} [[Шэнан Мак-Калум]] (2018—2019) * {{Сцяг ЗША}} [[Даніэль Мак-Крэй]] (2018—2019) * {{Сцяг Чэхіі}} [[Ленка Бартакова]] (2018, 2019—2020) * {{Сцяг ЗША}} [[Адэра Чыдом]] (2019—2020) * {{Сцяг ЗША}} [[Брытні Джонс]] (2020—2021) * {{Сцяг ЗША}} [[Джордан Рэнэ Хупер|Джордан Хупер]] (2020—2021) {{Div col end}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://bc-tsmoki.by/zhenskaya-komanda?tv|seasone=2020-2021 Жаночая каманда] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210723015438/http://bc-tsmoki.by/zhenskaya-komanda?tv%7Cseasone=2020-2021 |date=23 ліпеня 2021 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:ЖБК «Цмокі-Мінск»]] 8nhz4nejcb6ibeoeax5e91q8pdp8f8i Гарызонт Мінск 0 683398 5133908 5111895 2026-04-30T08:25:37Z Slavazai1973 60865 5133908 wikitext text/x-wiki {{Картка БК | назва = ЖБК "Гарызонт Мінск"<br>(Мінск) | лога = | лігі = [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйская ліга]], [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга|Еўрапейская ліга]] | заснаваны = | гісторыя = | колеры = | зала = | умяшчальнасць = | прэзідэнт = | трэнер = {{Сцяг Беларусі}} [[Наталля Уладзіміраўна Трафімава|Наталля Трафімава]] | горад = {{Сцяг Мінска}} [[Мінск]] | д_майка = FFFFFF | д_выява_майка = | д_трусы = FFFFFF | д_выява_трусы = | г_майка = 0000FF | г_выява_майка = | г_трусы = 0000FF | г_выява_трусы = }} {{цёзкі2|Гарызонт}} '''Гарызонт''' — беларускі жаночы баскетбольны клуб з [[Мінск]]а. Клуб быў адноўлены ў 2010 годзе пасля банкруцтва ў 2006 годзе. Уласнік клуба — Мінскі абласны выканаўчы камітэт<ref>[https://bc-horizont.com/club/istoriya/ История баскетбольного клуба «Горизонт»]</ref>. == Назвы == * Радыётэхнік (1967—1974) * Гарызонт (1974—1996) * РШВСМ-Гарызонт (1996—2004) * РЦАР-Гарызонт (2004—2006) * Гарызонт (з 2010) == Дасягненні == '''[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (7)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2011/2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (6)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (3)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]. '''[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (9)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013|2013]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022|2022]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023|2023]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024|2024]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (3)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010|2010]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017|2017]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (3)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|2025]]. '''[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (1)''': [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2020/2021|2020/2021]]. '''[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]]''' * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (3)''': [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2011/2012|2011/2012]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2012/2013|2012/2013]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2013/2014|2013/2014]] * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (1)''': [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2010/2011|2010/2011]] === Да рэарганізацыі ў 2010 годзе === '''[[Чэмпіянат СССР па баскетболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (1)''': 1989. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (1)''': 1991. '''[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (8)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1995/1996|1995/1996]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|1996/1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|1997/1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|1998/1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|1999/2000]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (1)''':[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|2001/2002]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (3)''':[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|2005/2006]]. '''[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (1)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998|1998]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (3)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997|1997]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000|2000]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005|2005]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (2)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999|1999]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001|2001]]. '''[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (1)''':[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1998/1999|1998/1999]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (1)''': [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1997/1998|1997/1998]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (1)''': [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1995/1996|1995/1996]]. == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубак]] !! Заўвагі |- | rowspan="2" | [[Сезон 1992/1993 «Гарызонт Мінск»|1992-93]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1 || rowspan="2" | - || Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў 1992/1993 — 3-і адборачны раўнд |- | style="background:#cc9966"| Кубак Адраджэння — 3-е месца |- | rowspan="2" | [[Сезон 1993/1994 «Гарызонт Мінск»|1993-94]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1 || rowspan="2" | - || [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1993/1994|1993/1994]] |- |Кубак Ранкеці 1993/1994 — 2-і адборачны раўнд |- | [[Сезон 1994/1995 «Гарызонт Мінск»|1994-95]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1|| - || [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1994/1995|1994/1995]] — 4-е месца |- | [[Сезон 1995/1996 «Гарызонт Мінск»|1995-96]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1 || - || style="background:#cc9966"| [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1995/1996|1995/1996]] — 3-е месца |- | [[Сезон 1996/1997 «Гарызонт Мінск»|1996-97]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997|Фіналіст]] || [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1996/1997|1996/1997]] — 4-е месца |- | [[Сезон 1997/1998 «Гарызонт Мінск»|1997-98]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1|| bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998|Уладальнік]] || bgcolor=silver| [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1997/1998|1997/1998]] — 2-е месца |- | [[Сезон 1998/1999 «Гарызонт Мінск»|1998-99]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1|| - || bgcolor=gold| [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1998/1999|1998/1999]] — Чэмпіён |- | [[Сезон 1999/2000 «Гарызонт Мінск»|1999-00]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2000/2001 «Гарызонт Мінск»|2000-01]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2001/2002 «Гарызонт Мінск»|2001-02]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=silver|2|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2002/2003 «Гарызонт Мінск»|2002-03]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002|8-е месца]] || |- | [[Сезон 2003/2004 «Гарызонт Мінск»|2003-04]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003|5-е месца]] || |- | [[Сезон 2004/2005 «Гарызонт Мінск»|2004-05]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3|| [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004|5-е месца]] || |- | [[Сезон 2005/2006 «Гарызонт Мінск»|2005-06]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005|Фіналіст]] || |- | |- | rowspan="2" | [[Сезон 2010/2011 «Гарызонт Мінск»|2010-11]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="silver" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010|Фіналіст]] || style="background:#cc9966"| [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2010/2011|2010/2011]] — 3-е месца |- |Еўракубак 2010/2011 — 1/8 фіналу |- | rowspan="2" | [[Сезон 2011/2012 «Гарызонт Мінск»|2011-12]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011|Уладальнік]] || bgcolor=silver| [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2011/2012|2011/2012]] — 2-е месца |- |Еўракубак 2011/2012 — 1/8 фіналу |- | rowspan="2" | [[Сезон 2012/2013 «Гарызонт Мінск»|2012-13]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" style="background:#cc9966" |3|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012|Уладальнік]] || bgcolor=silver| [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2012/2013|2012/2013]] — 2-е месца |- |Еўракубак 2012/2013 — 1/8 фіналу |- | rowspan="2" | [[Сезон 2013/2014 «Гарызонт Мінск»|2013-14]]|| rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|Вышэйшая ліга]]|| rowspan="2" bgcolor="silver" |2|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013|Уладальнік]]|| bgcolor="silver" | [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2013/2014|2013/2014]] — 2-е месца |- |Еўракубак 2013/2014 — 1/8 фіналу |- | [[Сезон 2014/2015 «Гарызонт Мінск»|2014-15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || bgcolor="silver" |2|| н/у ||Еўракубак 2014/2015 — групавы этап |- | [[Сезон 2015/2016 «Гарызонт Мінск»|2015-16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1|| bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015|Уладальнік]] ||[[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2015/2016|2015/2016]] — 6-е месца |- | [[Сезон 2016/2017 «Гарызонт Мінск»|2016-17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=silver|2|| bgcolor=silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016|Фіналіст]] ||[[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2016/2017|2016/2017]] — 5-е месца |- | [[Сезон 2017/2018 «Гарызонт Мінск»|2017-18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=silver|2|| bgcolor=silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017|Фіналіст]] ||[[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]] — 11-е месца |- | [[Сезон 2018/2019 «Гарызонт Мінск»|2018-19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018|3-е месца]] ||[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2018/2019|2018/2019]] — групавы этап |- | [[Сезон 2019/2020 «Гарызонт Мінск»|2019-20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=silver|2|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019|3-е месца]] ||[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2019/2020|2019/2020]] — 11-е месца |- | [[Сезон 2020/2021 «Гарызонт Мінск»|2020-21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1|| bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020|Уладальнік]] || bgcolor=gold|[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2020/2021|2020/2021]] — Чэмпіён |- | rowspan="2" | [[Сезон 2021/2022 «Гарызонт Мінск»|2021-22]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021|Уладальнік]] ||[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2021/2022|2021/2022]] — групавы этап (зняўся) |- |Еўракубак 2021/2022 — групавы этап |- | [[Сезон 2022/2023 «Гарызонт Мінск»|2022-23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1|| bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2023/2024 «Гарызонт Мінск»|2023-24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=silver|2|| bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2024/2025 «Гарызонта» Мінск|2024-25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1|| bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2025/2026 «Гарызонта» Мінск|2025-26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|3-е месца]] || |} == Трэнеры == {{Div col|3}} * [[Міхаіл Аляксеевіч Тайц|Міхаіл Тайц]] (1967—1968) * [[Веніямін Палікарпавіч Елістратаў|Веніямін Елістратаў]] (1968—1971) * [[Сямён Львовіч Халіпскі|Сямён Халіпскі]] (1971—1992) * [[Міхаіл Андрэевіч Біцан|Міхаіл Біцан]] (1992—1995) * [[Анатоль Сяргеевіч Буяльскі|Анатоль Буяльскі]] (1995—1999) * [[Аляксандр Міхайлавіч Лазоўскі|Аляксандр Лазоўскі]] (1999—2001) * [[Андрэй Валер’евіч Ваўлеў|Андрэй Ваўлеў]] (2001—2002) * [[Марыя Іванаўна Сялюніна|Марыя Сялюніна]] (2002—2004) * [[Андрэй Валер’евіч Ваўлеў|Андрэй Ваўлеў]] (2004—2006) * [[Анатоль Сяргеевіч Буяльскі|Анатоль Буяльскі]] (2010—2015) * [[Наталля Уладзіміраўна Трафімава|Наталля Трафімава]] (з 2015) {{Div col end}} == Фарм-клубы == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Назва !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1992-93 || Гарызонт-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | 1993-94 || Гарызонт-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 1994-95 || Гарызонт-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 1995-96 || Гарызонт-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | 1996-97 || РВАР-Гарызонт-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997|4-е месца]] || |- | 1997-98 || РВАР-Гарызонт-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998|4-е месца]] || |- | 1999-00 || РШВСМ-Анега-Гарызонт-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999|5-е месца]] || |- | 2005-06 || СДзЮШАР-Гарызонт-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | [[Сезон 2014/2015 «Гарызонт-2-РЦАР»|2014-15]] || Гарызонт-2-РЦАР || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 5 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014|3-е месца]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2014/2015|2014/2015]] — 6-е месца |- | [[Сезон 2015/2016 «Гарызонт-2-РЦАП»|2015-16]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2015/2016|2015/2016]] — першы этап |- | [[Сезон 2016/2017 «Гарызонт-2-РЦАП»|2016-17]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2016/2017|2016/2017]] — першы этап |- | [[Сезон 2017/2018 «Гарызонт-2-РЦАП»|2017-18]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 7 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017|5-е месца]] || |- | [[Сезон 2018/2019 «Гарызонт-2-РЦАП»|2018-19]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | [[Сезон 2019/2020 «Гарызонт-2-РЦАП»|2019-20]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | [[Сезон 2020/2021 «Гарызонт-2-РЦАП»|2020-21]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | [[Сезон 2021/2022 «Гарызонт-2-РЦАП»|2021-22]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | [[Сезон 2022/2023 «Гарызонт-2-РЦАП»|2022-23]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 9 || н/у || style="background:#cc9966"|[[Студэнцкая ліга РЖД]] [[Студэнцкая ліга РЖД 2022/2023|2022/2023]] — 3-е месца |- | [[Сезон 2023/2024 «Гарызонт-2-РЦАП»|2023-24]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | [[Сезон 2024/2025 «Гарызонт-2-РЦАП»|2024-25]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 4 || н/у || |- | [[Сезон 2025/2026 «Гарызонт-2-РЦАП»|2025-26]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || 4 || н/у || |} == Легіянеры == {{Div col|3}} * {{Сцяг|Украіна}} [[Іна Качубей]] (2010—2011) * {{Сцяг|ЗША}} Эмбер Мейс (2010—2011) * {{Сцяг|Украіна}} [[Аляксандра Хамянчук]] (2010—2011) * {{Сцяг|Украіна}} [[Аксана Сцепанюк]] (2014—2015) * {{Сцяг|Украіна}} [[Таццяна Антанюк]] (2014—2015) * {{Сцяг|Украіна}} [[Мірыям Ура-Ніле]] (2015—2016) * {{Сцяг|Нідэрланды}} [[Францыска Дандэрс]] (2015—2016) * {{Сцяг|Францыя}} [[Наджат Уардад]] (2016—2017) * {{Сцяг|Расія}} [[Ганна Нужная]] (2017—2018, з 2022) * {{Сцяг|Сербія}} [[Баяна Стэванавіч]] (2018—2019) * {{Сцяг|Расія}} [[Яўгенія Каратыгіна]] (2018—2019) * {{Сцяг|Расія}} [[Крысціна Алегаўна Яўсейчава|Крысціна Яўсейчава]] (2018—2019) * {{Сцяг|ЗША}} [[Бры Элфард]] (2019—2020) * {{Сцяг|ЗША}} [[Джэні Сміт]] (2019—2020) * {{Сцяг|ЗША}} [[Алексіс Робінсан]] (2019—2020) * {{Сцяг|ЗША}} [[Морган Грын]] (2019—2020) * {{Сцяг ЗША}} [[Адрыянна Уэб]] (2020—2022) * {{Сцяг Босніі}} [[Ірэна Вранчыч]] (2020—2022) * {{Сцяг Сербіі}} [[Мая Шчэкіч]] (2021—2022) * {{Сцяг Бразіліі}} [[Марыян дэ Карвальё]] (2021—2022) {{Div col end}} {{зноскі}} == Спасылкі == {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гарызонт Мінск| ]] [[Катэгорыя:Баскетбольныя клубы, заснаваныя ў 2010 годзе]] b3ofklgmhuj4qa0so00wbmqkvya70p4 5133910 5133908 2026-04-30T08:30:09Z Slavazai1973 60865 5133910 wikitext text/x-wiki {{Картка БК | назва = ЖБК "Гарызонт Мінск"<br>(Мінск) | лога = | лігі = [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйская ліга]], [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга|Еўрапейская ліга]] | заснаваны = | гісторыя = | колеры = | зала = | умяшчальнасць = | прэзідэнт = | трэнер = {{Сцяг Беларусі}} [[Наталля Уладзіміраўна Трафімава|Наталля Трафімава]] | горад = {{Сцяг Мінска}} [[Мінск]] | д_майка = FFFFFF | д_выява_майка = | д_трусы = FFFFFF | д_выява_трусы = | г_майка = 0000FF | г_выява_майка = | г_трусы = 0000FF | г_выява_трусы = }} {{цёзкі2|Гарызонт}} '''Гарызонт''' — беларускі жаночы баскетбольны клуб з [[Мінск]]а. Клуб быў адноўлены ў 2010 годзе пасля банкруцтва ў 2006 годзе. Уласнік клуба — Мінскі абласны выканаўчы камітэт<ref>[https://bc-horizont.com/club/istoriya/ История баскетбольного клуба «Горизонт»]</ref>. == Назвы == * Радыётэхнік (1967—1974) * Гарызонт (1974—1996) * РШВСМ-Гарызонт (1996—2004) * РЦАР-Гарызонт (2004—2006) * Гарызонт (з 2010) == Дасягненні == '''[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (7)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2011/2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (6)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (3)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]. '''[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (9)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013|2013]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022|2022]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023|2023]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024|2024]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (3)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010|2010]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017|2017]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (3)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|2025]]. '''[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (1)''': [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2020/2021|2020/2021]]. '''[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]]''' * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (3)''': [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2011/2012|2011/2012]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2012/2013|2012/2013]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2013/2014|2013/2014]] * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (1)''': [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2010/2011|2010/2011]] === Да рэарганізацыі ў 2010 годзе === '''[[Чэмпіянат СССР па баскетболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (1)''': 1989. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (1)''': 1991. '''[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (8)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1995/1996|1995/1996]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|1996/1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|1997/1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|1998/1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|1999/2000]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (1)''':[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|2001/2002]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (3)''':[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|2005/2006]]. '''[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (1)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998|1998]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (3)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997|1997]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000|2000]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005|2005]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (2)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999|1999]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001|2001]]. '''[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (1)''':[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1998/1999|1998/1999]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (1)''': [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1997/1998|1997/1998]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (1)''': [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1995/1996|1995/1996]]. == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубак]] !! Заўвагі |- | rowspan="2" | [[Сезон 1992/1993 «Гарызонт Мінск»|1992-93]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1 || rowspan="2" | - || Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў 1992/1993 — 3-і адборачны раўнд |- | style="background:#cc9966"| Кубак Адраджэння — 3-е месца |- | rowspan="2" | [[Сезон 1993/1994 «Гарызонт Мінск»|1993-94]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1 || rowspan="2" | - || [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1993/1994|1993/1994]] |- |Кубак Ранкеці 1993/1994 — 2-і адборачны раўнд |- | [[Сезон 1994/1995 «Гарызонт Мінск»|1994-95]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1|| - || [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1994/1995|1994/1995]] — 4-е месца |- | [[Сезон 1995/1996 «Гарызонт Мінск»|1995-96]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1 || - || style="background:#cc9966"| [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1995/1996|1995/1996]] — 3-е месца |- | [[Сезон 1996/1997 «Гарызонт Мінск»|1996-97]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997|Фіналіст]] || [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1996/1997|1996/1997]] — 4-е месца |- | [[Сезон 1997/1998 «Гарызонт Мінск»|1997-98]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1|| bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998|Уладальнік]] || bgcolor=silver| [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1997/1998|1997/1998]] — 2-е месца |- | [[Сезон 1998/1999 «Гарызонт Мінск»|1998-99]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1|| - || bgcolor=gold| [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1998/1999|1998/1999]] — Чэмпіён |- | [[Сезон 1999/2000 «Гарызонт Мінск»|1999-00]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2000/2001 «Гарызонт Мінск»|2000-01]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2001/2002 «Гарызонт Мінск»|2001-02]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=silver|2|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2002/2003 «Гарызонт Мінск»|2002-03]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002|8-е месца]] || |- | [[Сезон 2003/2004 «Гарызонт Мінск»|2003-04]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003|5-е месца]] || |- | [[Сезон 2004/2005 «Гарызонт Мінск»|2004-05]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3|| [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004|5-е месца]] || |- | [[Сезон 2005/2006 «Гарызонт Мінск»|2005-06]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005|Фіналіст]] || |- | |- | rowspan="2" | [[Сезон 2010/2011 «Гарызонт Мінск»|2010-11]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="silver" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010|Фіналіст]] || style="background:#cc9966"| [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2010/2011|2010/2011]] — 3-е месца |- |Еўракубак 2010/2011 — 1/8 фіналу |- | rowspan="2" | [[Сезон 2011/2012 «Гарызонт Мінск»|2011-12]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011|Уладальнік]] || bgcolor=silver| [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2011/2012|2011/2012]] — 2-е месца |- |Еўракубак 2011/2012 — 1/8 фіналу |- | rowspan="2" | [[Сезон 2012/2013 «Гарызонт Мінск»|2012-13]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" style="background:#cc9966" |3|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012|Уладальнік]] || bgcolor=silver| [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2012/2013|2012/2013]] — 2-е месца |- |Еўракубак 2012/2013 — 1/8 фіналу |- | rowspan="2" | [[Сезон 2013/2014 «Гарызонт Мінск»|2013-14]]|| rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|Вышэйшая ліга]]|| rowspan="2" bgcolor="silver" |2|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013|Уладальнік]]|| bgcolor="silver" | [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2013/2014|2013/2014]] — 2-е месца |- |Еўракубак 2013/2014 — 1/8 фіналу |- | [[Сезон 2014/2015 «Гарызонт Мінск»|2014-15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || bgcolor="silver" |2|| н/у ||Еўракубак 2014/2015 — групавы этап |- | [[Сезон 2015/2016 «Гарызонт Мінск»|2015-16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1|| bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015|Уладальнік]] ||[[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2015/2016|2015/2016]] — 6-е месца |- | [[Сезон 2016/2017 «Гарызонт Мінск»|2016-17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=silver|2|| bgcolor=silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016|Фіналіст]] ||[[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2016/2017|2016/2017]] — 5-е месца |- | [[Сезон 2017/2018 «Гарызонт Мінск»|2017-18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=silver|2|| bgcolor=silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017|Фіналіст]] ||[[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]] — 11-е месца |- | [[Сезон 2018/2019 «Гарызонт Мінск»|2018-19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018|3-е месца]] ||[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2018/2019|2018/2019]] — групавы этап |- | [[Сезон 2019/2020 «Гарызонт Мінск»|2019-20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=silver|2|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019|3-е месца]] ||[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2019/2020|2019/2020]] — 11-е месца |- | [[Сезон 2020/2021 «Гарызонт Мінск»|2020-21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1|| bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020|Уладальнік]] || bgcolor=gold|[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2020/2021|2020/2021]] — Чэмпіён |- | rowspan="2" | [[Сезон 2021/2022 «Гарызонт Мінск»|2021-22]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021|Уладальнік]] ||[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2021/2022|2021/2022]] — групавы этап (зняўся) |- |Еўракубак 2021/2022 — групавы этап |- | [[Сезон 2022/2023 «Гарызонт Мінск»|2022-23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1|| bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2023/2024 «Гарызонт Мінск»|2023-24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=silver|2|| bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2024/2025 «Гарызонта» Мінск|2024-25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|1|| bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2025/2026 «Гарызонта» Мінск|2025-26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|3-е месца]] || |} == Трэнеры == {{Div col|3}} * [[Міхаіл Аляксеевіч Тайц|Міхаіл Тайц]] (1967—1968) * [[Веніямін Палікарпавіч Елістратаў|Веніямін Елістратаў]] (1968—1971) * [[Сямён Львовіч Халіпскі|Сямён Халіпскі]] (1971—1992) * [[Міхаіл Андрэевіч Біцан|Міхаіл Біцан]] (1992—1995) * [[Анатоль Сяргеевіч Буяльскі|Анатоль Буяльскі]] (1995—1999) * [[Аляксандр Міхайлавіч Лазоўскі|Аляксандр Лазоўскі]] (1999—2001) * [[Андрэй Валер’евіч Ваўлеў|Андрэй Ваўлеў]] (2001—2002) * [[Марыя Іванаўна Сялюніна|Марыя Сялюніна]] (2002—2004) * [[Андрэй Валер’евіч Ваўлеў|Андрэй Ваўлеў]] (2004—2006) * [[Анатоль Сяргеевіч Буяльскі|Анатоль Буяльскі]] (2010—2015) * [[Наталля Уладзіміраўна Трафімава|Наталля Трафімава]] (з 2015) {{Div col end}} == Фарм-клубы == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Назва !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1992-93 || Гарызонт-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | 1993-94 || Гарызонт-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 1994-95 || Гарызонт-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 1995-96 || Гарызонт-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | 1996-97 || РВАР-Гарызонт-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997|4-е месца]] || |- | 1997-98 || РВАР-Гарызонт-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998|4-е месца]] || |- | 1999-00 || РШВСМ-Анега-Гарызонт-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999|5-е месца]] || |- | 2005-06 || СДзЮШАР-Гарызонт-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | [[Сезон 2014/2015 «Гарызонт-2-РЦАР»|2014-15]] || Гарызонт-2-РЦАР || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 5 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014|3-е месца]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2014/2015|2014/2015]] — 6-е месца |- | [[Сезон 2015/2016 «Гарызонт-2-РЦАП»|2015-16]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2015/2016|2015/2016]] — першы этап |- | [[Сезон 2016/2017 «Гарызонт-2-РЦАП»|2016-17]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2016/2017|2016/2017]] — першы этап |- | [[Сезон 2017/2018 «Гарызонт-2-РЦАП»|2017-18]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 7 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017|5-е месца]] || |- | [[Сезон 2018/2019 «Гарызонт-2-РЦАП»|2018-19]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | [[Сезон 2019/2020 «Гарызонт-2-РЦАП»|2019-20]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | [[Сезон 2020/2021 «Гарызонт-2-РЦАП»|2020-21]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | [[Сезон 2021/2022 «Гарызонт-2-РЦАП»|2021-22]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | [[Сезон 2022/2023 «Гарызонт-2-РЦАП»|2022-23]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 9 || н/у || style="background:#cc9966"|[[Студэнцкая ліга РЖД]] [[Студэнцкая ліга РЖД 2022/2023|2022/2023]] — 3-е месца |- | [[Сезон 2023/2024 «Гарызонт-2-РЦАП»|2023-24]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | [[Сезон 2024/2025 «Гарызонт-2-РЦАП»|2024-25]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 4 || н/у || |- | [[Сезон 2025/2026 «Гарызонт-2-РЦАП»|2025-26]] || Гарызонт-2-РЦАП || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || 4 || н/у || |} == Легіянеры == {{Div col|3}} * {{Сцяг|Украіна}} [[Іна Качубей]] (2010—2011) * {{Сцяг|ЗША}} Эмбер Мейс (2010—2011) * {{Сцяг|Украіна}} [[Аляксандра Хамянчук]] (2010—2011) * {{Сцяг|Украіна}} [[Аксана Сцепанюк]] (2014—2015) * {{Сцяг|Украіна}} [[Таццяна Антанюк]] (2014—2015) * {{Сцяг|Украіна}} [[Мірыям Ура-Ніле]] (2015—2016) * {{Сцяг|Нідэрланды}} [[Францыска Дандэрс]] (2015—2016) * {{Сцяг|Францыя}} [[Наджат Уардад]] (2016—2017) * {{Сцяг|Расія}} [[Ганна Нужная]] (2017—2018, з 2022) * {{Сцяг|Сербія}} [[Баяна Стэванавіч]] (2018—2019) * {{Сцяг|Расія}} [[Яўгенія Каратыгіна]] (2018—2019) * {{Сцяг|Расія}} [[Крысціна Алегаўна Яўсейчава|Крысціна Яўсейчава]] (2018—2019) * {{Сцяг|ЗША}} [[Бры Элфард]] (2019—2020) * {{Сцяг|ЗША}} [[Джэні Сміт]] (2019—2020) * {{Сцяг|ЗША}} [[Алексіс Робінсан]] (2019—2020) * {{Сцяг|ЗША}} [[Морган Грын]] (2019—2020) * {{Сцяг ЗША}} [[Адрыянна Уэб]] (2020—2022) * {{Сцяг Босніі}} [[Ірэна Вранчыч]] (2020—2022) * {{Сцяг Сербіі}} [[Мая Шчэкіч]] (2021—2022) * {{Сцяг Бразіліі}} [[Марыян дэ Карвальё]] (2021—2022) {{Div col end}} {{зноскі}} == Спасылкі == {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гарызонт Мінск| ]] [[Катэгорыя:Баскетбольныя клубы, заснаваныя ў 2010 годзе]] n8pcxlih61q0usgt4ab6vm0ym9gukhh Клясціцкі сельсавет 0 683504 5133729 4752575 2026-04-29T18:43:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133729 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Клясціцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Расонскі раён]] |Уключае = 19 населеных пунктаў |Сталіца = [[Клясціцы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1143 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Кля́сціцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Расонскі раён|Расонскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2008 года вёска) [[Клясціцы]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Расонскага раёна [[Полацкая акруга|Полацкай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Расонскім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 23 лістапада 1959 года ў склад сельсавета з [[Сяляўшчынскі сельсавет|Сяляўшчынскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Замошша (Расонскі раён)|Замошша]] і [[Канцавыя (Расонскі раён)|Канцавыя]], з [[Сакалішчанскі сельсавет|Сакалішчанскага сельсавета]] — вёскі [[Абухава (Расонскі раён)|Абухава]] і [[Купелішча]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 23 лістапада 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 16.</ref>. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскага раёна]], за выключэннем вёскі [[Замошша (Расонскі раён)|Замошша]], якая была перададзена ў склад [[Полацкі раён|Полацкага раёна]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 25 снежня 1962 г. Аб узбуйненні сельскіх раёнаў Беларускай ССР // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 41 (1000).</ref>. З 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Расонскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Клясціцкага сельсавета 21 населены пункт<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|59}}</ref>. 4 сакавіка 1987 года ў склад сельсавета з [[Сакалішчанскі сельсавет|Сакалішчанскага сельсавета]] перададзены 2 населеныя пункты (вёскі [[Валатоўкі (Расонскі раён)|Валатоўкі]] і [[Галоўчыцы (Расонскі раён)|Галоўчыцы]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 4 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. 8 красавіка 2004 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных [[Марачкоўскі сельсавет|Марачкоўскага]] (5 населеных пунктаў: вёскі [[Залессе (Расонскі раён)|Залессе]], [[Марачкова]], [[Маторына]], [[Мілавіды (Расонскі раён)|Мілавіды]] і [[Роўнае Поле (Расонскі раён)|Роўнае Поле]]) і [[Юхавіцкі сельсавет|Юхавіцкага]] (4 населеныя пункты: вёскі [[Красны Бор (Расонскі раён)|Красны Бор]], [[Сасновы Бор (Расонскі раён)|Сасновы Бор]], [[Хаданы]] і [[Юхавічы (Расонскі раён)|Юхавічы]]) сельсаветаў, у склад [[Сакалішчанскі сельсавет|Сакалішчанскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў, якія знаходзіліся ў межах камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Гвардыя» ([[Валатоўкі (Расонскі раён)|Валатоўкі]], [[Галоўчыцы (Расонскі раён)|Галоўчыцы]], [[Забалоцце (Расонскі раён)|Забалоцце]], [[Купелішча]] і [[Маркова]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. 22 снежня 2009 года скасавана вёска [[Залессе (Расонскі раён)|Залессе]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2010-102/2010_102_9_30546.pdf Решение Россонского районного Совета депутатов от 22 декабря 2009 г. № 168 Об упразднении населенного пункта Залесье Россонского района]</ref>. 1 ліпеня 2021 года ў склад [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскага раёна]] перададзены хутар [[Дабраплёсаўскі]]<ref>[https://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%20%D0%A0%D0%91/type-%D0%A3%D0%BA%D0%B0%D0%B7/136-05.04.2021.htm Указ Президента Республики Беларусь от 5 апреля 2021 г. № 136 Об административно-территориальном устройстве Витебской, Гомельской и Могилевской областей]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.nca.by/press/news/vpervye-granitsy-vsekh-oblastey/ |title=Впервые границы всех областей и их районов на Публичной кадастровой карте |access-date=26 лютага 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240213085231/https://www.nca.by/press/news/vpervye-granitsy-vsekh-oblastey/ |archivedate=13 лютага 2024 |url-status=dead }}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1570 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=11 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 89,6 % — [[беларусы]], 8,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=25 ліпеня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1143 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=11 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Клясціцкі сельсавет}} {{Расонскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Клясціцкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Расонскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Клясціцкі сельсавет у [[Расонскі раён|Расонскім раёне]] (1924—1962)}} |спіс2 = {{Верхнядзвінскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Клясціцкі сельсавет у [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскім раёне]] (1962—1965)}} |спіс3 = {{Расонскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Клясціцкі сельсавет у [[Расонскі раён|Расонскім раёне]] (з 1965)}} }} [[Катэгорыя:Клясціцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Верхнядзвінскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 5mmvau744vupq8wb46nqlqkx28yjw0c Кубліцкі сельсавет 0 684024 5133916 5069431 2026-04-30T08:53:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133916 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Кубліцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Ушацкі раён]] |Уключае = 38 населеных пунктаў |Сталіца = [[Кублічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 689 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = http://ushachi.vitebsk-region.gov.by/ru/cublich/ |Заўвагі = }} '''Ку́бліцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Ушацкі раён|Ушацкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2010 года вёска) [[Кублічы]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Ушацкага раёна [[Полацкая акруга|Полацкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Кублічы, якая ў 1930 годзе атрымала статус мястэчка. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ва Ушацкім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — [[Лепельская акруга|Лепельскай акругі]], з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 27 верасня 1938 года статус Кубліч паніжаны да вёскі. З 20 верасня 1944 года сельсавет ва Ушацкім раёне [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Чарапоўшчынскі сельсавет|Чарапоўшчынскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 20 мая 1960 года ў склад [[Старынкаўскі сельсавет (Ушацкі раён)|Старынкаўскага сельсавета]] перададзены 7 населеных пунктаў ([[Галадушша]], [[Гамылёва]], [[Забалацце (Кубліцкі сельсавет)|Забалацце]], [[Лажаншчына]], [[Пад’язна]], [[Самоўка]] і [[Слабодка Гушчынская|Слабодка]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Лепельскі раён|Лепельскага раёна]]. 18 сакавіка 1963 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Старынкаўскі сельсавет (Лепельскі раён)|Старынкаўскага сельсавета]] (10 населеных пунктаў: [[Гамылёва]], [[Забалацце (Кубліцкі сельсавет)|Забалацце]], [[Ідута (вёска)|Ідута]], [[Клапы (Ушацкі раён)|Клапы]], [[Лажаншчына]], [[Пад’язна]], [[Самоўка]], [[Слабодка Гушчынская|Слабодка]], [[Судзілавічы I]] і [[Судзілавічы II]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 18 сакавіка 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 18 (1018).</ref>. З 30 ліпеня 1966 года сельсавет у складзе адноўленага Ушацкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Кубліцкага сельсавета 28 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|62}}</ref>. 8 красавіка 2004 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Селішчанскі сельсавет (Ушацкі раён)|Селішчанскага сельсавета]] (11 населеных пунктаў: вёскі [[Анікеўшчына]], [[Баяршчына (Ушацкі раён)|Баяршчына]], [[Воцькавічы]], [[Двор Зерчаніцы]], [[Загуззе (Ушацкі раён)|Загуззе]], [[Зерчаніцы]], [[Лажане]], [[Мажуйкі]], [[Мар’янполле (Ушацкі раён)|Мар’янполле]], [[Рыбакі (Ушацкі раён)|Рыбакі]] і [[Селішча (Ушацкі раён)|Селішча]])<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1103 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=11 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 94,8 % — [[беларусы]], 4,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,3 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 0,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=4 жніўня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 689 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=11 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Кубліцкі сельсавет}} {{Ушацкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Кубліцкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Ушацкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Кубліцкі сельсавет ва [[Ушацкі раён|Ушацкім раёне]] (1924—1962)}} |спіс2 = {{Лепельскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Кубліцкі сельсавет у [[Лепельскі раён|Лепельскім раёне]] (1962—1966)}} |спіс3 = {{Ушацкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Кубліцкі сельсавет ва [[Ушацкі раён|Ушацкім раёне]] (з 1966)}} }} [[Катэгорыя:Кубліцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лепельскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 4n631drrd3i7j4xecw9e8hkocae5y24 Карнілій Максімавіч Жолудаў 0 684110 5133663 3892088 2026-04-29T15:25:36Z Rommmmmka 78299 5133663 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | выява = | шырыня партрэта = | апісанне выявы = | тытул = Старшыня [[Слуцкая акруга|Слуцкага акрвыканкама]] | парадак = | сцяг = | перыядпачатак = жнівень 1935 | перыядканец = ліпень 1937 | перыяд праўлення = | папярэднік = ''пасада заснаваная'' | пераемнік = в. а. [[Міхаіл Васілевіч Кулагін|Міхаіл Кулагін]] | прэм'ер = [[Мікалай Мацвеевіч Галадзед|Мікалай Галадзед]]<br/>[[Даніла Іванавіч Валковіч|Даніла Валковіч]] | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Карнілій Максімавіч Жолудаў''' ({{ДН|||1892}}, {{МН|Віцебск||}}, [[Расійская імперыя]] — {{ДС|28|6|1938}}, {{МС|Менск||}}, [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларуская ССР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — савецкі партыйны і дзяржаўны, першы старшыня Слуцкага акрвыканкама (1935—1937). == Біяграфія == Член РСДРП(б) з 1917 года. У 1926 годзе скончыў Курсы марксізму пры ЦК РКП(б)-УКП(б). З 1915 года служыў у [[Руская імператарская армія|царскай арміі]] на [[Ваенна-марскі флот Расійскай імперыі|флоце]]. У 1918—1920 гадах у шэрагах [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|РСЧА]]. У 1921—1926 гадах — адказны сакратар [[Орша|Аршанскага]] чыгуначнага раённага камітэта [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП(б) Беларусі]], намеснік старшыні Выканаўчага камітэта [[Аршанская акруга|Аршанскага акруговага Савета]], старшыня Аршанскай акруговай кантрольнай камісіі КП(б) Беларусі. * 1926—1930 гг. — старшыня [[Магілёўская акруга|Магілёўскай]] акруговай кантрольнай камісіі КП (б) Беларусі, * 1927—1934 гг. — член Цэнтральнай кантрольнай камісіі КП(б) Беларусі, * 1930—1932 гг. — загадчык Бюро скаргаў Цэнтральнай кантрольнай камісіі КП(б) Беларусі, * 1932—1933 гг. — намеснік старшыні Цэнтральнай кантрольнай камісіі КП(б) Беларусі, * 1932—1933 гг. — намеснік [[Народны камісарыят рабоча-сялянскай інспекцыі БССР|народнага камісара рабоча-сялянскай інспекцыі Беларускай ССР]], * 1933—1935 гг.  — упаўнаважаны Народнага камісарыята збожжавых і жывёлагадоўчых саўгасаў СССР па Беларускай ССР, * 1935—1937 гг. — старшыня выканаўчага камітэта [[Слуцкая акруга|Слуцкага акруговага Савета]]. Член [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК КП(б) Беларусі]] (1934—1937). 30 ліпеня 1937 года быў арыштаваны па абвінавачванні ва ўдзеле ў контррэвалюцыйнай арганізацыі. 28 чэрвеня 1938 года быў прысуджаны да расстрэлу, і ў той жа дзень пакараны. 29 снежня 1966 года быў рэабілітаваны [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР.]] == Крыніца == * [http://www.knowbysight.info/ZhZZ/17220.asp] * [https://ru.openlist.wiki/Желудов_Корнилий_Максимович_(1892) https://ru.openlist.вікі/Жалудоў_Карнілій_Максімавіч_ (1892)] {{DEFAULTSORT:Жолудаў Карнілій Максімавіч}} [[Катэгорыя:Члены ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] d4qyfc5el2a4qzgtoas6ma597oergyj 5133718 5133663 2026-04-29T18:06:18Z M.L.Bot 261 афармленне 5133718 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | выява = | шырыня партрэта = | апісанне выявы = | тытул = Старшыня [[Слуцкая акруга|Слуцкага акрвыканкама]] | парадак = | сцяг = | перыядпачатак = жнівень 1935 | перыядканец = ліпень 1937 | перыяд праўлення = | папярэднік = ''пасада заснаваная'' | пераемнік = в. а. [[Міхаіл Васілевіч Кулагін|Міхаіл Кулагін]] | прэм'ер = [[Мікалай Мацвеевіч Галадзед|Мікалай Галадзед]]<br/>[[Даніла Іванавіч Валковіч|Даніла Валковіч]] | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Карнілій Максімавіч Жолудаў''' ({{ДН|||1892}}, {{МН|Віцебск||}}, [[Расійская імперыя]] — {{ДС|28|6|1938}},[[Менск]], [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларуская ССР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — савецкі партыйны і дзяржаўны, першы старшыня Слуцкага акрвыканкама (1935—1937). == Біяграфія == Член РСДРП(б) з 1917 года. У 1926 годзе скончыў Курсы марксізму пры ЦК РКП(б)-УКП(б). З 1915 года служыў у [[Руская імператарская армія|царскай арміі]] на [[Ваенна-марскі флот Расійскай імперыі|флоце]]. У 1918—1920 гадах у шэрагах [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|РСЧА]]. У 1921—1926 гадах — адказны сакратар [[Орша|Аршанскага]] чыгуначнага раённага камітэта [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП(б) Беларусі]], намеснік старшыні Выканаўчага камітэта [[Аршанская акруга|Аршанскага акруговага Савета]], старшыня Аршанскай акруговай кантрольнай камісіі КП(б) Беларусі. * 1926—1930 гг. — старшыня [[Магілёўская акруга|Магілёўскай]] акруговай кантрольнай камісіі КП (б) Беларусі, * 1927—1934 гг. — член Цэнтральнай кантрольнай камісіі КП(б) Беларусі, * 1930—1932 гг. — загадчык Бюро скаргаў Цэнтральнай кантрольнай камісіі КП(б) Беларусі, * 1932—1933 гг. — намеснік старшыні Цэнтральнай кантрольнай камісіі КП(б) Беларусі, * 1932—1933 гг. — намеснік [[Народны камісарыят рабоча-сялянскай інспекцыі БССР|народнага камісара рабоча-сялянскай інспекцыі Беларускай ССР]], * 1933—1935 гг. — упаўнаважаны Народнага камісарыята збожжавых і жывёлагадоўчых саўгасаў СССР па Беларускай ССР, * 1935—1937 гг. — старшыня выканаўчага камітэта [[Слуцкая акруга|Слуцкага акруговага Савета]]. Член [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК КП(б) Беларусі]] (1934—1937). 30 ліпеня 1937 года быў арыштаваны па абвінавачванні ва ўдзеле ў контррэвалюцыйнай арганізацыі. 28 чэрвеня 1938 года быў прысуджаны да расстрэлу, і ў той жа дзень пакараны. 29 снежня 1966 года быў рэабілітаваны [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.knowbysight.info/ZhZZ/17220.asp] * [https://ru.openlist.wiki/Желудов_Корнилий_Максимович_(1892) https://ru.openlist.вікі/Жалудоў_Карнілій_Максімавіч_ (1892)] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Жолудаў Карнілій Максімавіч}} [[Катэгорыя:Члены ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] ord53py9fgaau3hhffclbl539ahjr2h 5133719 5133718 2026-04-29T18:06:57Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ 5133719 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | выява = | шырыня партрэта = | апісанне выявы = | тытул = Старшыня [[Слуцкая акруга|Слуцкага акрвыканкама]] | парадак = | сцяг = | перыядпачатак = жнівень 1935 | перыядканец = ліпень 1937 | перыяд праўлення = | папярэднік = ''пасада заснаваная'' | пераемнік = в. а. [[Міхаіл Васілевіч Кулагін|Міхаіл Кулагін]] | прэм'ер = [[Мікалай Мацвеевіч Галадзед|Мікалай Галадзед]]<br/>[[Даніла Іванавіч Валковіч|Даніла Валковіч]] | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Карнілій Максімавіч Жолудаў''' ({{ДН|||1892}}, {{МН|Віцебск||}}, [[Расійская імперыя]] — {{ДС|28|6|1938}},[[Менск]], [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларуская ССР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — савецкі партыйны і дзяржаўны, першы старшыня Слуцкага акрвыканкама (1935—1937). == Біяграфія == Член РСДРП(б) з 1917 года. У 1926 годзе скончыў Курсы марксізму пры ЦК РКП(б)-УКП(б). З 1915 года служыў у [[Руская імператарская армія|царскай арміі]] на [[Ваенна-марскі флот Расійскай імперыі|флоце]]. У 1918—1920 гадах у шэрагах [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|РСЧА]]. У 1921—1926 гадах — адказны сакратар [[Орша|Аршанскага]] чыгуначнага раённага камітэта [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП(б) Беларусі]], намеснік старшыні Выканаўчага камітэта [[Аршанская акруга|Аршанскага акруговага Савета]], старшыня Аршанскай акруговай кантрольнай камісіі КП(б) Беларусі. * 1926—1930 гг. — старшыня [[Магілёўская акруга|Магілёўскай]] акруговай кантрольнай камісіі КП (б) Беларусі, * 1927—1934 гг. — член Цэнтральнай кантрольнай камісіі КП(б) Беларусі, * 1930—1932 гг. — загадчык Бюро скаргаў Цэнтральнай кантрольнай камісіі КП(б) Беларусі, * 1932—1933 гг. — намеснік старшыні Цэнтральнай кантрольнай камісіі КП(б) Беларусі, * 1932—1933 гг. — намеснік [[Народны камісарыят рабоча-сялянскай інспекцыі БССР|народнага камісара рабоча-сялянскай інспекцыі Беларускай ССР]], * 1933—1935 гг. — упаўнаважаны Народнага камісарыята збожжавых і жывёлагадоўчых саўгасаў СССР па Беларускай ССР, * 1935—1937 гг. — старшыня выканаўчага камітэта [[Слуцкая акруга|Слуцкага акруговага Савета]]. Член [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК КП(б) Беларусі]] (1934—1937). 30 ліпеня 1937 года быў арыштаваны па абвінавачванні ва ўдзеле ў контррэвалюцыйнай арганізацыі. 28 чэрвеня 1938 года быў прысуджаны да расстрэлу, і ў той жа дзень пакараны. 29 снежня 1966 года быў рэабілітаваны [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * http://www.knowbysight.info/ZhZZ/17220.asp * https://ru.openlist.wiki/Желудов_Корнилий_Максимович_(1892) {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Жолудаў Карнілій Максімавіч}} [[Катэгорыя:Члены ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] 5sr9kwojh8c3quiolpoylcesplh1xsq Каўлякоўскі сельсавет 0 689095 5133646 4639961 2026-04-29T14:21:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133646 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Каўлякоўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Шумілінскі раён]] |Уключае = 41 населены пункт |Сталіца = [[Крывое Сяло (Шумілінскі раён)|Крывое Сяло]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 448 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = http://shumilino.vitebsk-region.gov.by/ru/new_url_1544386975-ru/ |Заўвагі = }} '''Каўляко́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Шумілінскі раён|Шумілінскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр сельсавета — [[аграгарадок]] (да 2008 года вёска) [[Крывое Сяло (Шумілінскі раён)|Крывое Сяло]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]] [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Каўлякі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бешанковіцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Віцебскай вобласці. У 1938 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Крывое Сяло. 20 мая 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Навікоўскі сельсавет (Бешанковіцкі раён)|Навікоўскага сельсавета]] (21 населены пункт: [[Альшанікі (Шумілінскі раён)|Альшанікі]], [[Аўхіменкі]], [[Барэц (Шумілінскі раён)|Барэц]], [[Белькава (Шумілінскі раён)|Белькава]], [[Бондарава (Шумілінскі раён)|Бондарава]], [[Бялянкава]], [[Васток (Шумілінскі раён)|Васток]], [[Гаравыя (Шумілінскі раён)|Гаравыя]], [[Дубінкі (Шумілінскі раён)|Дубінкі]], [[Загор’е (Шумілінскі раён)|Загор’е]], [[Зарэчча (Шумілінскі раён)|Зарэчча]], [[Застарынне (Шумілінскі раён)|Застарынне]], [[Звязда (Шумілінскі раён)|Звязда]], [[Кародзіна]], [[Кудраўка (Шумілінскі раён)|Кудраўка]], [[Любічы (Шумілінскі раён)|Любічы]], [[Мясаеды]], [[Навікі (Шумілінскі раён)|Навікі]], [[Полькавічы (Шумілінскі раён)|Полькавічы]], [[Свярдлы (Шумілінскі раён)|Свярдлы]] і [[Старына (Шумілінскі раён)|Старына]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. 26 сакавіка 1973 года ў склад [[Бешанковіцкі сельсавет|Бешанковіцкага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты (вёскі [[Альшанікі (Шумілінскі раён)|Альшанікі]], [[Бондарава (Шумілінскі раён)|Бондарава]], [[Гаравыя (Шумілінскі раён)|Гаравыя]] і [[Полькавічы (Шумілінскі раён)|Полькавічы]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 сакавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 26 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|40}}</ref>. 13 студзеня 1984 года ў склад сельсавета з [[Бешанковіцкі сельсавет|Бешанковіцкага сельсавета]] перададзены 20 населеных пунктаў (вёскі [[Альшанікі (Шумілінскі раён)|Альшанікі]], [[Бондарава (Шумілінскі раён)|Бондарава]], [[Бонькі]], [[Вусы (Шумілінскі раён)|Вусы]], [[Гаравыя (Шумілінскі раён)|Гаравыя]], [[Дворышча (Каўлякоўскі сельсавет)|Дворышча]], [[Доўгія]], [[Заграмадзіна]], [[Заручэўе (Шумілінскі раён)|Заручэўе]], [[Кавалеўшчына (Шумілінскі раён)|Кавалеўшчына]], [[Мамойкі (Шумілінскі раён)|Мамойкі-II]], [[Мурашкі (Шумілінскі раён)|Мурашкі]], [[Полькавічы (Шумілінскі раён)|Полькавічы]], [[Саўчонкі (Каўлякоўскі сельсавет)|Саўчонкі]], [[Узрэчча (Шумілінскі раён)|Узрэчча]], [[Харакова (Шумілінскі раён)|Харакова]], [[Харкавічы]], [[Юдзіна (Бешанковіцкі раён)|Юдзіна]], [[Яцукі (Шумілінскі раён)|Яцукі]] і пасёлак [[Заводскі]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 13 студзеня 1984 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1984, № 9 (1779).</ref>. 18 ліпеня 1985 года сельсавет перададзены ў склад Шумілінскага раёна. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 747 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 91,8 % — [[беларусы]], 6,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 кастрычніка 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 448 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Каўлякоўскі сельсавет}} {{Шумілінскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Каўлякоўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Бешанковіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Каўлякоўскі сельсавет у [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкім раёне]] (1924—1985)}} |спіс2 = {{Шумілінскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Каўлякоўскі сельсавет у [[Шумілінскі раён|Шумілінскім раёне]] (з 1985)}} }} [[Катэгорыя:Каўлякоўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бешанковіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 92bmpdoq3f6fx496ywo3i4p906hdcz6 Корку 0 689756 5133781 4972984 2026-04-29T23:27:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133781 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Корку <br /> | image = [[Выява:Family of a Korku tribal in Melghat, Maharashtra (1).jpg|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab"></div> | poptime = 1045400 (2021 г.) | popplace = {{Сцягафікацыя|Індыя}} - 1043000<br />{{Сцягафікацыя|Бангладэш}} - 2400 | langs = корку, сылхеці | rels = [[політэізм]], [[анімізм]] | related = [[Мунда (народ)|мунда]], [[Хо (народ)|хо]], [[санталы]], [[бірхор]], [[кхарыя]], [[савара (народ)|савара]], [[гадаба]], [[бхумідж]] }} '''Корку''' ({{lang-hi|कोरकू}}) — [[Аўстраазіяцкія мовы|аўстраазіяцкі]] народ у цэнтральнай і ўсходняй [[Індыя|Індыі]]. Жывуць таксама ў [[Бангладэш]]. Агульная колькасць (2021 г.) — 1 045 400 чалавек<ref>[https://joshuaproject.net/people_groups/17269 Korku]</ref>. Корку маюць супольнае паходжанне з іншымі аўстраазіяцкімі народамі [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]], аднак доўгі час развіваліся асобна ад іх асноўнага кластара на паўночным усходзе паўвострава [[Індастан]]. Да канца [[19 стагоддзе|XIX]] ст. іх асноўным месцам рассялення былі паўднёвы і паўночны схілы хрыбта [[Сатпура]], дзе яны часцей кантактавалі з [[Дравідыйскія мовы|дравідамоўнымі]] [[гонды|гондамі]]. Нават у нашы дні паселішчы корку найчасцей сустракаюцца ў штатах [[Мадх’я-Прадэш]] і [[Махараштра]]. Назва народа літаральна значыць «жывыя людзі». [[Файл:Dhandhal dancers of Korku tribe (14).jpg|thumb|Корку]] Галоўнымі заняткамі корку здаўна былі [[земляробства]], [[паляванне]], [[рыбалоўства]] і [[збіральніцтва]]. Аднак у [[1872]] г. улады [[Брытанская Індыя|Брытанскай Індыі]] абмежавалі магчымасці эксплуатацыі [[лес|лясных]] багаццяў. Гэта вымусіла корку развіваць [[сельская гаспадарка|сельскую гаспадарку]]. Нягледзячы на пэўныя поспехі ў гэтай галіне, былыя паляўнічыя не здолелі адаптаваць сваю харчовую культуру да новых умоў. Спецыялісты заўважаюць недахоп у іх паўсядзённай дыеце [[бялок|бялку]] і многіх важных рэчываў, якія іх продкі атрымоўвалі дзякуючы ўжыванню дзічыны. Асноўнымі сельскагаспадарчымі культурамі сталі [[збожжавыя культуры|збожжавыя]] — [[проса]], [[ячмень]], [[кукуруза]]. Для спажывання і на продаж вырошчваюць [[бульба|бульбу]], [[перац]], [[кафейнае дрэва|каву]]. Характэрна, што корку валодаюць адносна невялікімі надзеламі з не вельмі ўрадлівымі [[глеба]]мі, таму не маюць магчымасці вырошчваць кармавыя культуры для развіцця [[жывёлагадоўля|жывёлагадоўлі]]. Працэнт тых, хто заняты ў іншых сферах, застаецца малым. Паселішчы звычайна месцяцца на крутых схілах. Традыцыйныя хаціны [[каркас]]нага тыпу звычайна маюць [[тэраса|тэрасу]] з аднаго боку, з іншага ўпіраюцца ў схіл. Кіраванне паселішчамі было рэфармавана ў [[20 стагоддзе|XX]] ст., так што ў агульных рысах яно нагадвае агульнаіндыйскае. Але найбольш важныя пасады найчасцей займаюць нашчадкі традыцыйных правадыроў і [[жрэцтва|жрацоў]]. Корку захоўваюць народныя [[свята|святы]], [[танец|танцавальныя]] і [[музыка|музычныя]] традыцыі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commonscat|Korku people}} * [http://greenglobe.co.in/publication-pdf/korku-publication.pdf Understanding Korku Tribes of Madhya Pradesh, India]{{Недаступная спасылка}} * [https://www.spandan4change.in/reports/annual%20rep%202018-19.pdf ENRICHING MARGINALIZED KORKU TRIBE] * [http://researchjournal.co.in/upload/assignments/14_246-249.pdf Occupational aspiration of korku tribal farmers] * [https://www.researchgate.net/publication/306117949_ASTRONOMY_OF_THE_KORKU_TRIBE_OF_INDIA ASTRONOMY OF THE KORKU TRIBE OF INDIA] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Народы Індыі]] [[Катэгорыя:Народы Бангладэш]] [[Катэгорыя:Народы мунда]] 96c8z5duq1g5s1fhxu3e9eit40j00ao Курганскі сельсавет (Смалявіцкі раён) 0 690678 5134004 4751723 2026-04-30T11:51:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5134004 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Курганскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Смалявіцкі раён]] |Уключае = 24 населеныя пункты |Сталіца = [[Курганне (Смалявіцкі раён)|Курганне]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1727 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = http://smolevichi.gov.by/ru/rukovodstvo/selskie-ispolnitelnye-komitety/kurganskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.html |Заўвагі = }} {{значэнні|Спасылка=Курганскі сельсавет}} '''Курга́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Курганне (Смалявіцкі раён)|Курганне]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Кленнікоўскі (Клініцкі) сельсавет''' у складзе Смалявіцкага раёна [[Менская акруга|Менскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Кляннік]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Смалявіцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 12 лістапада 1957 года ў склад сельсавета з [[Верхменскі сельсавет|Верхменскага сельсавета]] перададзены 8 населеных пунктаў ([[Варанеўшчына]], [[Дабраводка]], [[Заброддзе (Смалявіцкі раён)|Заброддзе]], [[Пеліка (Курганскі сельсавет)|Пеліка]], [[Сцепша]], [[Тумель]], [[Туры (Смалявіцкі раён)|Туры]] і [[Шыпяны]]), цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Курганне, сельсавет перайменаваны ў Курганскі<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.</ref>. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Мінскі раён|Мінскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Смалявіцкага раёна. 28 ліпеня 1966 года ў склад сельсавета перададзены хутар [[Аслессе]], у склад Верхменскага сельсавета перададзены вёскі [[Пеліка (Курганскі сельсавет)|Пеліка]] і [[Шыпяны]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 ліпеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 26 (1146).</ref>. 10 лютага 1977 года ў склад сельсавета з Верхменскага сельсавета перададзены 8 населеных пунктаў (вёскі [[Алесіна]], [[Верхмень]], [[Ворат]], [[Дуброва (Курганскі сельсавет)|Дуброва]], [[Пеліка (Курганскі сельсавет)|Пеліка]], [[Старая Дуброва (Смалявіцкі раён)|Старая Дуброва]], [[Студзёнка (Смалявіцкі раён)|Студзёнка]] і [[Шыпяны]])<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 лютага 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 9 (1527).</ref>. 23 сакавіка 1987 года ў склад [[Пекалінскі сельсавет|Пекалінскага сельсавета]] перададзена вёска [[Ворат]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. У 2005 годзе скасаваны хутары [[Аслессе]], [[Разедзі]] і [[Шчуркі]]. 5 сакавіка 2008 года цэнтр сельсавета перанесены ў аграгарадок [[Алесіна]]<ref>{{Cite web |url=https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-203/2008_203_9_15278.pdf&oldDocPage=1 |title=Решение Смолевичского районного Совета депутатов от 5 марта 2008 г. № 66 О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов в агрогородки |access-date=22 кастрычніка 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021202103/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-203%2F2008_203_9_15278.pdf&oldDocPage=1 |archivedate=21 кастрычніка 2021 |url-status=dead }}</ref>, 28 кастрычніка 2013 года вернуты ў вёску Курганне<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D914n0062999&p1=1 Решение Смолевичского районного Совета депутатов от 28 октября 2013 г. № 174 О переносе административных центров сельсоветов Смолевичского района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1800 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 студзеня 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 92,1 % — [[беларусы]], 5,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,8 % — [[армяне ў Беларусі|армяне]], 0,6 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=22 кастрычніка 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1727 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 студзеня 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Курганскі сельсавет (Смалявіцкі раён)}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Курганскі сельсавет (Смалявіцкі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 0hwc1029ldwkh7y6t82xu0phrg5mkw3 Красналуцкі сельсавет 0 691570 5133801 4639848 2026-04-30T01:31:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133801 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Красналуцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Чашніцкі раён]] |Уключае = 21 населены пункт |Сталіца = [[Красналукі]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 844 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = http://chashniki.vitebsk-region.gov.by/ru/krasnolukski/ |Заўвагі = }} '''Красналу́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Чашніцкі раён|Чашніцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Красналукі]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Халопеніцкі раён|Халопеніцкага раёна]] [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Менская акруга|Менскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Халопеніцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе [[Лепельскі раён|Лепельскага раёна]], з 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Халопеніцкага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Латыгаліцкі сельсавет|Латыгаліцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 20 студзеня 1960 года сельсавет у складзе Лепельскага раёна Віцебскай вобласці. 20 мая 1960 года ў склад сельсавета са [[Слабадскі сельсавет (Лепельскі раён)|Слабадскога сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Вобалачча]], [[Забаенне 1|Забаенне]], [[Карсаўшчына]], [[Рэўтполле]] і [[Стайкі (Чашніцкі раён)|Стайкі]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. 7 ліпеня 1961 года ў склад [[Валосавіцкі сельсавет (Лепельскі раён)|Валосавіцкага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты ([[Валатоўкі (Лепельскі раён)|Валатоўкі]], [[Вобалачча]] і [[Карсаўшчына]]), у склад [[Кашчынскі сельсавет|Кашчынскага сельсавета]] — 2 населеныя пункты ([[Амосаўка]] і [[Забор’е (Чашніцкі раён)|Забор’е]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 ліпеня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1961, № 28 (1948).</ref>. З 6 студзеня 1965 года ў складзе Чашніцкага раёна. 10 красавіка 1965 года ў склад сельсавета са [[Слабадскі сельсавет (Лепельскі раён)|Слабодскага сельсавета]] Лепельскага раёна перададзены 3 населеныя пункты ([[Адамаўка (Чашніцкі раён)|Адамаўка]], [[Замошша (Красналуцкі сельсавет)|Замошша]] і [[Чорная Лаза]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 красавіка 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 18 (1098).</ref>. 16 жніўня 1965 года з часткі сельсавета ўтвораны [[Латыгаліцкі сельсавет]] у складзе 8 населеных пунктаў ([[Адамаўка (Чашніцкі раён)|Адамаўка]], [[Багданава (Чашніцкі раён)|Багданава]], [[Замошша (Красналуцкі сельсавет)|Замошша]], [[Латыгалічы]], [[Руднае (Чашніцкі раён)|Руднае]], [[Студзёнка (Чашніцкі раён)|Студзёнка]], [[Чорная Лаза]] і [[Ясная Горка]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 жніўня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 30 (1110).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Красналуцкага сельсавета 17 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|63}}</ref>. 8 красавіка 2004 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Латыгаліцкі сельсавет|Латыгаліцкага сельсавета]] (7 населеных пунктаў: вёскі [[Адамаўка (Чашніцкі раён)|Адамаўка]], [[Багданава (Чашніцкі раён)|Багданава]], [[Замошша (Красналуцкі сельсавет)|Замошша]], [[Латыгалічы]], [[Руднае (Чашніцкі раён)|Руднае]], [[Студзёнка (Чашніцкі раён)|Студзёнка]] і [[Чорная Лаза]])<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1322 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 97,7 % — [[беларусы]], 1,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=31 кастрычніка 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 844 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Красналуцкі сельсавет}} {{Чашніцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Красналуцкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Халопеніцкі раён|child|загаловак=Красналуцкі сельсавет у [[Халопеніцкі раён|Халопеніцкім раёне]] (1924—1931)}} |спіс2 = {{Лепельскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Красналуцкі сельсавет у [[Лепельскі раён|Лепельскім раёне]] (1931—1935)}} |спіс3 = {{Халопеніцкі раён|child|загаловак=Красналуцкі сельсавет у [[Халопеніцкі раён|Халопеніцкім раёне]] (1935—1960)}} |спіс4 = {{Лепельскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Красналуцкі сельсавет у [[Лепельскі раён|Лепельскім раёне]] (1960—1965)}} |спіс5 = {{Чашніцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Красналуцкі сельсавет у [[Чашніцкі раён|Чашніцкім раёне]] (з 1965)}} }} [[Катэгорыя:Красналуцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Халопеніцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лепельскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] nz9ljby51847t5b0xwn6gfdx5e8fofy Віталь Анатолевіч Маклакоў 0 693205 5133927 5114367 2026-04-30T09:10:19Z Slavazai1973 60865 /* Дасягненні */ 5133927 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст |трэнерскія клубы = {{спартыўная кар’ера |2013—2019| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Гродна-93-ГрДУ]]|}} }} {{цёзкі2|Маклакоў}} '''Віталь Анатолевіч Маклакоў''' (нар. {{ДН|10|5|1970}}, [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзімір]], [[Уладзімірская вобласць]], [[РСФСР]], [[СССР]]<ref>{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%8B-1/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B8/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2-%D0%B2/ |title=Виталий Маклаков |access-date=16 лістапада 2021 |archive-date=16 лістапада 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211116124329/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%8B-1/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B8/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2-%D0%B2/ |url-status=dead }}</ref>) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]], трэнер. [[Дацэнт]] [[Факультэт фізічнай культуры ГрДУ|факультэта фізічнай культуры]] [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|ГрДУ імя Янкі Купалы]]<ref>[https://www.grsu.by/glavnaya/univer/rabotniki/item/13807-card76730.html Маклаков Виталий Анатольевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211116124331/https://www.grsu.by/glavnaya/univer/rabotniki/item/13807-card76730.html |date=16 лістапада 2021 }}</ref>. Галоўны трэнер каманды «[[Гродна-93-ГрДУ|Прынёманне-ГрДУ]]» (Гродна) (2013—2019). == Кар’ера баскетбаліста == Выхаванец ДзЮСШ «Собінка» Уладзімірскай вобласці. Першы трэнер — Вячаслаў Іванавіч Гадалаў<ref>[https://sportshkola-sobinka.nubex.ru/vospitanniki/ Детско-юношеская спортивная школа «Собинка». Лучшие воспитанники ДЮСШ]</ref>. Выступаў у чэмпіянаце СССР за [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|мінскі РТІ]] (1989—1992), у [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянаце Беларусі]] — за клубы [[ЭНКА (баскетбольны клуб)|ЭНКА]] з [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] (1992/93), [[Свіслач Асіповічы|асіповіцкі АЗАА]] (1993/94), «[[Гродна-93]]» (1994—1998), [[Рубон (баскетбольны клуб)|віцебскі «Лакаматыў»]] (1999/2000), [[Аўтазаводзец Мінск|мінскі «Аўтазаводзец-Джэнці»]] (2000/01), «Гродна-Азот» (2006/07). == Кар’ера трэнера == Працаваў галоўным трэнерам клубаў «Гродна-93-2» (2010—2013)<ref>{{Cite web |url=https://www.grsu.by/component/k2/item/8090-article670.html |title=Мужская сборная команда ГрГУ имени Янки Купалы в составе команды «Гродно-93-2» одержала победу в чемпионате Республики Беларусь по баскетболу |access-date=1 красавіка 2022 |archive-date=30 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230095624/https://www.grsu.by/component/k2/item/8090-article670.html |url-status=dead }}</ref>, «[[Гродна-93-ГрДУ|Прынёманне-ГрДУ]]» (2013—2019). У 2018—2020 гадах працаваў галоўным трэнерам [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|мужчынскай зборнай Беларусі па баскетболе U-20]]<ref>[https://belarus.basketball/novosti/federatsiya/vitalij-maklakov-utverzhden-glavnym-trenerom-muzhskoj-molodezhnoj-komandy-u-20 ВИТАЛИЙ МАКЛАКОВ УТВЕРЖДЕН ГЛАВНЫМ ТРЕНЕРОМ МУЖСКОЙ МОЛОДЕЖНОЙ КОМАНДЫ U-20]</ref><ref>{{Cite web |title=Молодежная сборная Беларуси приступила к подготовке к чемпионату Европы в дивизионе "Б" |url=https://www.pressball.by/news/basketball/297275 |accessdate=1 красавіка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220401093330/https://www.pressball.by/news/basketball/297275 |archivedate=1 красавіка 2022 |url-status=dead }}</ref>. З 2021 года — другі трэнер [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-18|жаночай юніёрскай зборнай Беларусі (U-18)]]. З 2022 года — другі трэнер жаночай каманды [[Алімпія Гродна|«Алімпія» (Гродна)]]<ref>[https://vgr.by/2022/08/24/peremenyi-v-grodnenskom-basketbole-u-vseh-komand-smenilis-glavnyie-treneryi/ Перемены в гродненском баскетболе — у всех команд сменились главные тренеры]</ref>, з 2025 года — галоўны трэнер<ref>[https://betnews.by/u-bronzovyh-prizerov-zhenskoj-betera-superligi-po-basketbolu-smenilsya-glavnyj-trener/ У БРОНЗОВЫХ ПРИЗЕРОВ ЖЕНСКОЙ BETERA-СУПЕРЛИГИ ПО БАСКЕТБОЛУ СМЕНИЛСЯ ГЛАВНЫЙ ТРЕНЕР]</ref>. == Дасягненні == === У якасці баскетбаліста === * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1995/1996|1995/1996]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1997/1998|1997/1998]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1996/1997|1996/1997]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1992/1993|1992/1993]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 1998|1998]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 1999|1999]]. === У якасці трэнера === * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі сярод жанчын]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]. {{Зноскі}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2018}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2019}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Маклакоў Віталь Анатолевіч}} [[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі «Гродна-93»]] [[Катэгорыя:Ігракі РТІ]] [[Катэгорыя:Ігракі «Свіслачы» Асіповічы]] [[Катэгорыя:Ігракі «Рубона» Віцебск]] [[Катэгорыя:Ігракі «Аўтазаводца» Мінск (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Трэнеры «Гродна-93-ГрДУ»]] [[Катэгорыя:Трэнеры мужчынскай зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] 77m3b7inul2j498cwf295gpvl53hxw9 Крынкаўскі сельсавет (Лёзненскі раён) 0 699112 5133855 4638728 2026-04-30T04:55:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133855 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Крынкаўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крынкаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Лёзненскі раён]] |Уключае = 38 населеных пунктаў |Сталіца = [[Крынкі (Лёзненскі раён)|Крынкі]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1890 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Кры́нкаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лёзненскі раён|Лёзненскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Крынкі (Лёзненскі раён)|Крынкі]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Высачанскі раён|Высачанскага раёна]] [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — станцыя [[Крынкі (станцыя)|Крынкі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Высачанскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у складзе Лёзненскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Круг (Лёзненскі раён)|Круг]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Высачанскі сельсавет|Высачанскага сельсавета]], цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Крынкі<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 1 красавіка 1960 года ў склад сельсавета з [[Дабрамысленскі сельсавет (Лёзненскі раён)|Дабрамысленскага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты ([[Бор (Лёзненскі раён)|Бор]], [[Мар’янова (Лёзненскі раён)|Мар’янова]] і [[Рэчкі (Лёзненскі раён)|Рэчкі]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 9.</ref>, 17 ліпеня 1964 года са [[Стасеўскі сельсавет (Лёзненскі раён)|Стасеўскага сельсавета]] — 8 населеных пунктаў ([[Вялікая Выдрэя]], [[Клімчонкі]], [[Малая Выдрэя]], [[Мерзлякова]], [[Пагосцішча]], [[Хамяны]] і [[Чыкаўшчына]] і чыгуначная станцыя [[Выдрэя (пасёлак)|Выдрэя]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 17 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 31 (1071).</ref>. 9 ліпеня 1965 года ў склад сельсавета з [[Бабінавіцкі сельсавет|Бабінавіцкага сельсавета]] перададзены 9 населеных пунктаў ([[Асіпова]], [[Вялікія Калінавічы]], [[Кучыншчына]], [[Малыя Калінавічы]], [[Ордзеж]], [[Рудакі (Лёзненскі раён)|Рудакі]], [[Салаўёва (Лёзненскі раён)|Салаўёва]], [[Сасновая Наспа]] і [[Шніткі (Лёзненскі раён)|Шніткі]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 ліпеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Крынкаўскага сельсавета 46 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|50}}</ref>. 21 сакавіка 2008 года скасавана вёска [[Старына (Лёзненскі раён)|Старына]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-180/2008_180_9_15981.pdf&oldDocPage=1 Решение Лиозненского районного Совета депутатов от 21 марта 2008 г. № 59 Об упразднении сельских населенных пунктов]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2117 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 87,9 % — [[беларусы]], 10,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=25 студзеня 2022 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1890 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Крынкаўскі сельсавет (Лёзненскі раён)}} {{Лёзненскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Крынкаўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Высачанскі раён|child|загаловак=Крынкаўскі сельсавет у [[Высачанскі раён|Высачанскім раёне]] (1924—1931)}} |спіс2 = {{Лёзненскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Крынкаўскі сельсавет у [[Лёзненскі раён|Лёзненскім раёне]] (з 1931)}} }} [[Катэгорыя:Крынкаўскі сельсавет (Лёзненскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Высачанскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 2dlki4t4fxnvlazy4miz169apsd0jh8 Кватэра-студыя 0 699832 5133657 5127333 2026-04-29T14:55:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133657 wikitext text/x-wiki '''Кватэра-студыя''' — як правіла невялікая [[кватэра]] без унутраных перагародак, у якой кухня, гасцiная і [[спальня]] размяшчаюцца ў адным пакоі. У пачатку 20 стагоддзя студыі ўяўлялі сабой маленькае жылое [[памяшканне]] з мінімумам мэблі і падчас з агульным санвузлом на паверсе. Сёння кватэры-студыі прадстаўлены ў розных сегментах нерухомасці. У эканомкласе гэта кватэры невялікага метражу. Таксама існуюць кватэры-студыі вялікай плошчы ў элітных дамах. == У розных краінах == === Аргенціна === У Аргенцiне аднапакаёвая кватэра завецца monoambiente (па-іспанску mono — гэта адзін, а ambiente — пакой).<ref>{{cite web|title=Monoambiente|url=https://monoambiente.com.ar/en/m16|accessdate=2022-01-31|work=monoambiente.com.ar|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220104113717/https://monoambiente.com.ar/en/m16|archivedate=4 студзеня 2022|url-status=dead}}</ref> === ЗША === У ЗША сярэдні памер студыі складае 46-56 м².<ref>{{cite web|title=The Truth About Apartment Square Footage|url=https://www.hotspotrentals.com/the-truth-about-apartment-square-footage/|accessdate=2022-01-31|work=hotspotrentals.com}}</ref> === Германія === У Германіі аднапакаёвую кватэру традыцыйна называюць Garçonnière (ад французскага garçon, што азначае хлопчык, малады чалавек ці халасцяк), ці Einzimmerwohnung ("Ein" азначае адзін, "Zimmer" — пакой, а "Wohnung" — кватэра).<ref>{{cite web|title=Недвижимость в Германии: стоит ли покупать, цены, лучшие регионы!|url=https://egrp.ru/article/stoit-li-pokupat-nedvizhimost-v-germanii/|accessdate=2022-01-31|work=egrp.ru}}</ref> === Ганконг === У Ганконгу студыя — гэта міні-кватэра плошчай каля 10 квадратных метраў плюс ванная і кухня. Мінімальна дапушчальны памер жылой плошчы памерам з аўтастаянку.<ref>{{cite web|title=Жизнь в Гонконге: Дорогая недвижимость, отсутствие личного пространства и тайфуны|url=https://journal.tinkoff.ru/hong-kong/|accessdate=2022-01-31|work=journal.tinkoff.ru}}</ref><ref>{{cite web|title=迷你71呎開放式單位= 1個標準車位 點放傢俬好？|url=http://topick.hket.com/article/1485817/|accessdate=2022-01-31|work=topick.hket.com}}</ref> === Канада === У Канадзе студыю называюць bachelor (халасцяцкая кватэра). === Партугалія === У Партугаліі кватэры-студыі маюць абазначэнне T0 (T-Zero), лічба 0 азначае, што ў кватэры няма незалежных спальняў.<ref>{{cite web|title=Buying property in Portugal as a foreigner|url=https://wise.com/gb/blog/buy-property-in-portugal|accessdate=2022-01-31|work=wise.com}}</ref> === Швецыя === У Швецыі кватэры-студыі называюць etta, "адзінка". Іх плошча звычайна ад 20 да 40 м².<ref>{{cite web|title=Ett = One (1) & A; Etta = One-room flat|url=http://gothenburg-400.com/ett-one-1-etta-one-room-flat/|accessdate=2022-01-31|work=gothenburg-400.com|archive-date=4 студзеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220104112631/http://gothenburg-400.com/ett-one-1-etta-one-room-flat/|url-status=dead}}</ref> === Японія === У Японіі кватэры-студыі плошчай каля 10 м² называюцца wan rūmu manshon (аднапакаёвы асабняк).<ref>{{cite web|title=Жильё в Японии (современные и традиционные дома)|url=https://miuki.info/2015/04/zhilyo-v-yaponii-sovremennye-i-tradicionnye-doma/|accessdate=2022-01-31|work=miuki.info}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-01-31}} [[Катэгорыя:Нерухомая маёмасць]] kz49fjq3i5xq83ckde2ddnjmmebgnsa Краснабярэжскі сельсавет (Жлобінскі раён) 0 700717 5133796 4846254 2026-04-30T01:17:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133796 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Краснабярэжскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Жлобінскі раён]] |Уключае = 15 населеных пунктаў |Сталіца = [[Красны Бераг (Жлобінскі раён)|Красны Бераг]] |Датаўтварэння = [[14 жніўня]] [[1937]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2490 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = http://gisp.gov.by/ru/krasnoberezhskij-selsovet |Заўвагі = }} {{значэнні|Спасылка=Краснабярэжскі сельсавет}} '''Краснабярэ́жскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Жлобінскі раён|Жлобінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Красны Бераг (Жлобінскі раён)|Красны Бераг]]. Утвораны 14 жніўня 1937 года ў складзе Жлобінскага раёна [[БССР]] падчас разбуйнення [[Казіміраўскі сельсавет (Жлобінскі раён)|Казіміраўскага сельсавета]] і скасавання [[Сенажаткаўскі нацыянальны польскі сельсавет|Сенажаткаўскага нацыянальнага польскага сельсавета]]. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 30 красавіка 1948 года ў склад новаўтворанага [[Ракцянскі сельсавет|Ракцянскага сельсавета]] перададзены 2 населеныя пункты (вёскі [[Грачухі]] і [[Дубрава (Луцкі сельсавет)|Дубрава]])<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 30 апреля 1948 г. О разукрупнении Луковского сельского Совета, Жлобинского района, Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 25 снежня 1962 года ў склад [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]] перададзены 7 населеных пунктаў ([[Антушы]], [[Гарбачоўка (Жлобінскі раён)|Гарбачоўка]], [[Гарбачоўская Рудня]], [[Красная Слабада (Жлобінскі раён)|Красная Слабада]], [[Марусенька]], [[Сенажаткі (Рагачоўскі раён)|Сенажаткі]] і [[Ухватаўка]])<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 25 снежня 1962 г. Аб узбуйненні сельскіх раёнаў Беларускай ССР // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 41 (1000).</ref>, якія 24 студзеня 1963 года ўключаны ў склад [[Побалаўскі сельсавет|Побалаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 24 студзеня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).</ref>. У 1966 годзе ў склад сельсавета з [[Малевіцкі сельсавет|Малевіцкага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Кадзішча (Жлобінскі раён)|Кадзішча]], [[Казіміраўская Слабодка]], [[Курганне (Жлобінскі раён)|Курганне]] і [[Чарцёж (Жлобінскі раён)|Чарцёж]])<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада, 1 і 8 снежня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).</ref>. 26 верасня 1968 года ў склад сельсавета з Побалаўскага сельсавета Рагачоўскага раёна вернуты 3 населеныя пункты (Гарбачоўка, Красная Слабада і Марусенька)<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 верасня 1968 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1968, № 29 (1223).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Краснабярэжскага сельсавета 10 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|85}}</ref>. 29 жніўня 1964 года скасавана вёска [[Прыстань (Жлобінскі раён)|Прыстань]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 жніўня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 34 (1444).</ref>. 21 верасня 1992 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Радушскі сельсавет|Радушскага сельсавета]]. У склад Краснабярэжскага сельсавета ўваходзілі зараз неіснуючыя паселішчы: да 1962 года пасёлак вучгаса «Красны Бераг», пасёлак чыгуначнай станцыі «Красны Бераг», хутары Прырэчча, Рассвет, Цёсы; да 1966 года хутар Кадзішча; да 1974 года вёска Прыстань. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3486 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 86,3 % — [[беларусы]], 9,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,3 % — [[цыганы на Беларусі|цыганы]], 0,9 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=11 лютага 2022 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 2490 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Краснабярэжскі сельсавет}} {{Жлобінскі раён}} [[Катэгорыя:Краснабярэжскі сельсавет (Жлобінскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1937 годзе]] 2a630zm5o8m25i3jvdefebslo7as3jr Коханаўскі сельсавет 0 701896 5133786 5065815 2026-04-30T00:11:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133786 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Коханаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Талачынскі раён]] |Уключае = 51 населены пункт |Сталіца = [[Коханава]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]],</br>[[27 верасня]] [[1938]],</br>[[20 чэрвеня]] [[2013]] |Скасаванне = [[24 верасня]] [[1926]],</br>[[15 кастрычніка]] [[1960]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 5447 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = https://tolochin.vitebsk-region.gov.by/ru/kohan/i/ |Заўвагі = }} '''Ко́ханаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Талачынскі раён|Талачынскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр — гарадскі пасёлак [[Коханава]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Коханаўскі раён|Коханаўскага раёна]] [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка Коханава. 24 верасня 1926 года скасаваны ў сувязі з утварэннем Коханаўскага пасялковага савета. 27 верасня 1938 года Коханаўскі сельсавет утвораны зноў у складзе Талачынскага раёна Віцебскай вобласці БССР у сувязі з паніжэннем статуса Коханава да вёскі і скасаваннем Коханаўскага пасялковага савета. З 9 верасня 1946 года сельсавет у складзе адноўленага Коханаўскага раёна, з 17 снежня 1956 года — у складзе Талачынскага раёна. 15 кастрычніка 1960 года скасаваны, усе населеныя пункты перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Коханаўскага пассавета<ref name=":0">Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 кастрычніка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 31.</ref>. 15 кастрычніка 1960 года да Коханаўскага пассавета далучана частка скасаванага [[Пярэвалачненскі сельсавет|Пярэвалачненскага сельсавета]] (10 населеных пунктаў: [[Астрашапкі]], [[Байкал (Талачынскі раён)|Байкал]], [[Балашова]], [[Пярэвалачня (вёска)|Вялікая Пярэвалачня]], [[Забайкал]], [[Кучына (Талачынскі раён)|Кучына]], [[Пярэвалачня (сяло)|Малая Пярэвалачня]], [[Малое Гальцэва]], [[Марцюхова]], [[Чырвоны (Талачынскі раён)|Чырвоны]] і 4 чыгуначныя будкі), таксама ў адміністрацыйнае падпарадкаванне пассавета з [[Жукнеўскі сельсавет|Жукнеўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Кувечына]]<ref name=":0" />. 29 снежня 1961 года ў склад [[Жукнеўскі сельсавет|Жукнеўскага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты ([[Вялікае Галошава]], [[Заазер’е (Коханаўскі сельсавет)|Заазер’е]] і [[Кувечына]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 снежня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 12 (971).</ref>. 12 лютага 1965 года да пассавета далучана частка [[Сальніцкі сельсавет|Сальніцкага сельсавета]] (9 населеных пунктаў: [[Белаброддзе]], [[Замошша (Коханаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Кісялі (Талачынскі раён)|Кісялі]], [[Круханавічы]], [[Нагаўкі (Талачынскі раён)|Нагаўкі]], [[Рамашкава (Талачынскі раён)|Рамашкава]], [[Сальнікі (Талачынскі раён)|Сальнікі]], [[Старынкі (Талачынскі раён)|Старынкі]] і [[Уладыкі (Талачынскі раён)|Уладыкі]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лютага 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref>, 8 красавіка 2004 года — частка скасаванага [[Жукнеўскі сельсавет|Жукнеўскага сельсавета]] (10 населеных пунктаў: [[Барашы]], [[Дуброўскія]], [[Замосце (Талачынскі раён)|Замосце]], [[Любатынь]], [[Новае Рцішчава]], [[Рэчкі (Талачынскі раён)|Рэчкі]], [[Сіманава (Талачынскі раён)|Сіманава]], [[Старое Рцішчава]], [[Хаценічы]] і [[Чотава]])<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}</ref>. 29 сакавіка 2013 года скасавана сяло [[Пярэвалачня (сяло)|Пярэвалачня]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0057684&p1=1 Решение Толочинского районного Совета депутатов от 29 марта 2013 г. № 160 Об упразднении села Переволочня Кохановского поссовета, изменении границы деревни Переволочня Кохановского поссовета Толочинского района]</ref>. 20 чэрвеня 2013 года Коханаўскі пассавет рэарганізаваны ў сельсавет<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0059409&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 20 июня 2013 г. № 278 О некоторых вопросах административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211204112304/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0059409&p1=1|date=4 снежня 2021}}</ref>. 28 снежня 2022 года скасавана вёска [[Кучына (Талачынскі раён)|Кучына]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923v0120480&p1=1 Решение Толочинского районного Совета депутатов от 28 декабря 2022 г. № 220 Об упразднении сельских населенных пунктов Толочинского района Витебской области]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва пассавета паводле перапісу 2009 года (без Коханава) — 2322 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 91,3 % — [[беларусы]], 6,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 лютага 2022 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2019 года — 5447 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Коханаўскі сельсавет}} {{Талачынскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Коханаўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Коханаўскі раён|child|загаловак=Коханаўскі сельсавет у [[Коханаўскі раён|Коханаўскім раёне]] (1924—1926)}} |спіс2 = {{Талачынскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Коханаўскі сельсавет у [[Талачынскі раён|Талачынскім раёне]] (1938—1946)}} |спіс3 = {{Коханаўскі раён|child|загаловак=Коханаўскі сельсавет у [[Коханаўскі раён|Коханаўскім раёне]] (1946—1956)}} |спіс4 = {{Талачынскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Коханаўскі сельсавет у [[Талачынскі раён|Талачынскім раёне]] (1956—1960, з 2013)}} }} [[Катэгорыя:Коханаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Коханаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1926 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1938 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1960 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2013 годзе]] tanrajfyz1i1xdhyc1athxzwiw3domg Кручанскі сельсавет 0 701976 5133839 4936933 2026-04-30T03:39:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133839 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Кручанскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Круглянскі раён]] |Уключае = 17 населеных пунктаў |Сталіца = [[Круча (Круглянскі раён)|Круча]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]],</br>[[4 чэрвеня]] [[1965]] |Скасаванне = [[11 красавіка]] [[1960]],</br>[[21 снежня]] [[2011]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 625 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Круча́нскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Круглянскі раён|Круглянскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Круча (Круглянскі раён)|Круча]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Круглянскага раёна [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Круглянскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у складзе [[Талачынскі раён|Талачынскага раёна]] БССР, з 12 лютага 1935 года — у складзе адноўленага Круглянскага раёна БССР. 3 верасня 1937 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Мархлеўскі нацыянальны польскі сельсавет|Мархлеўскага нацыянальнага польскага сельсавета]]. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Новапалескі сельсавет|Новапалескага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 16 верасня 1959 года ў складзе [[Бялыніцкі раён|Бялыніцкага раёна]]. 11 красавіка 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Паўлавіцкі сельсавет (Бялыніцкі раён)|Паўлавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. 4 чэрвеня 1965 года сельсавета адноўлены ў складзе Бялыніцкага раёна Магілёўскай вобласці БССР з часткі Паўлавіцкага сельсавета ў складзе 26 населеных пунктаў ([[Аладзенка]], [[Бярозка (Круглянскі раён)|Бярозка]], [[Вугляны (Круглянскі раён)|Вугляны]], [[Дарожкавічы (Круглянскі раён)|Дарожкавічы]], [[Дудакі]], [[Жукава (Круглянскі раён)|Жукава]], [[Кассё (круглянскі раён)|Кассё]], [[Катоўка (Круглянскі раён)|Катоўка]], [[Каўрыжына]], [[Круча (Круглянскі раён)|Круча]], [[Лужа (Круглянскі раён)|Лужа]], [[Любішча]], [[Малыя Вугляны]], [[Малыя Каскевічы]], [[Мікулінка]], [[Новае Палессе (Круглянскі раён)|Новае Палессе]], [[Паграбішча (Круглянскі раён)|Паграбішча]], [[Паляжаеўка]], [[Салаўёва (Круглянскі раён)|Салаўёва]], [[Стаі (Круглянскі раён)|Стаі]], [[Старое Палессе]], [[Татарка (Круглянскі раён)|Татарка]], [[Труханаўка]], [[Цімохаўка (Круглянскі раён)|Цімохаўка]], [[Шчыток]] і [[Янава (Круглянскі раён)|Янава]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 чэрвеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105).</ref>. З 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Круглянскага раёна. У сакавіку 1977 года скасаваны вёскі [[Аладзенка]], [[Паляжаеўка]] і пасёлак [[Лужа (Круглянскі раён)|Лужа]]<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 і 29 сакавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).</ref>. 21 снежня 2011 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Рубежскі сельсавет (Круглянскі раён)|Рубежскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46715.pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 21 декабря 2011 г. № 13-9 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190414013031/http://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46715.pdf|date=14 красавіка 2019}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 625 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 98,1 % — [[беларусы]], 1,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=28 лютага 2022 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. == Склад == На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 17 населеных пунктаў: [[Бярозка (Круглянскі раён)|Бярозка]], [[Вугляны (Круглянскі раён)|Вугляны]], [[Дарожкавічы (Круглянскі раён)|Дарожкавічы]], [[Дудакі]], [[Жукава (Круглянскі раён)|Жукава]], [[Каўрыжына]], [[Круча (Круглянскі раён)|Круча]], [[Любішча]], [[Малыя Вугляны]], [[Малыя Каскевічы]], [[Мікулінка]], [[Новае Палессе (Круглянскі раён)|Новае Палессе]], [[Паграбішча (Круглянскі раён)|Паграбішча]], [[Стаі (Круглянскі раён)|Стаі]], [[Старое Палессе]], [[Татарка (Круглянскі раён)|Татарка]] і [[Янава (Круглянскі раён)|Янава]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Кручанскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Круглянскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Кручанскі сельсавет у [[Круглянскі раён|Круглянскім раёне]] (1924—1931)}} |спіс2 = {{Талачынскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Кручанскі сельсавет у [[Талачынскі раён|Талачынскім раёне]] (1931—1935)}} |спіс3 = {{Круглянскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Кручанскі сельсавет у [[Круглянскі раён|Круглянскім раёне]] (1935—1959)}} |спіс4 = {{Бялыніцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Кручанскі сельсавет у [[Бялыніцкі раён|Бялыніцкім раёне]] (1959—1960, 1965—1966)}} |спіс5 = {{Круглянскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Кручанскі сельсавет у [[Круглянскі раён|Круглянскім раёне]] (1966—2011)}} }} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Круглянскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Талачынскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бялыніцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1960 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1965 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2011 годзе]] 899et63ve5e6n4tdad3nzzbvekshpjc Комсеніцкі сельсавет 0 702192 5133758 5116240 2026-04-29T21:38:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133758 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Комсеніцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Круглянскі раён]] |Уключае = 17 населеных пунктаў |Сталіца = [[Комсенічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 957 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = http://krugloe.gov.by/ru/koms_selisp-ru/ |Заўвагі = }} '''Ко́мсеніцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Круглянскі раён|Круглянскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Комсенічы]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Круглянскага раёна [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Круглянскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]] БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Круглянскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. З 16 верасня 1959 года ў складзе [[Бялыніцкі раён|Бялыніцкага раёна]]. У красавіку 1963 года ў склад [[Круглянскі сельсавет|Круглянскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Альшанікі 1]], [[Альшанікі 2]], [[Дубоўка (Круглянскі раён)|Дубоўка]] і [[Шупені (Круглянскі раён)|Шупені]])<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 5 і 19 красавіка 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 18 (1018).</ref>. 18 сакавіка 1966 года ў склад адноўленага [[Цяцерынскі сельсавет|Цяцерынскага сельсавета]] перададзены 6 населеных пунктаў ([[Дразды (Круглянскі раён)|Дразды]], [[Зарэчча 1 (Круглянскі раён)|Зарэчча]], [[Маліна (Круглянскі раён)|Маліна]], [[Прыгані 1]], [[Прыгані 2]], [[Прыгані 3]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 сакавіка 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 16 (1136).</ref>. З 30 ліпеня 1966 года сельсавет у складзе адноўленага Круглянскага раёна. У сакавіку 1977 года скасаваны пасёлак [[Сцяпанаўка (Круглянскі раён)|Сцяпанаўка]]<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 і 29 сакавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).</ref>. 20 лістапада 2013 года ў склад [[Ляснянскі сельсавет (Круглянскі раён)|Ляснянскага сельсавета]] перададзены 6 населеных пунктаў (аграгарадок [[Запруддзе (Круглянскі раён)|Запруддзе]], вёскі [[Ахімкавічы 1]], [[Ахімкавічы 2]], [[Краснагор’е (Круглянскі раён)|Краснагор’е]], [[Петушкі (Круглянскі раён)|Петушкі]] і [[Тубышкі]]), а ў склад сельсавета з [[Цяцерынскі сельсавет|Цяцерынскага сельсавета]] перададзены 11 населеных пунктаў (вёскі [[Банькі]], [[Дразды (Круглянскі раён)|Дразды]], [[Зарэчча 1 (Круглянскі раён)|Зарэчча 1]], [[Крывуліна]], [[Маліна (Круглянскі раён)|Маліна]], [[Папоўка (Круглянскі раён)|Папоўка]], [[Прудкі (Круглянскі раён)|Прудкі]], [[Прыгані 1]], [[Прыгані 2]], [[Прыгані 3]] і [[Старкі]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 ноября 2013 г. № 23-1 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200616214854/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1|date=16 чэрвеня 2020}}</ref>. 29 снежня 2020 года скасавана вёска [[Старкі]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D921m0106151&p1=1 Решение Круглянского районного Совета депутатов от 29 декабря 2020 г. № 29-9 Об упразднении сельских населенных пунктов Круглянского района]</ref>, 18 сакавіка 2026 года — вёска [[Саладоўня (вёска)|Саладоўня]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926m0145023|title=Решение Круглянского районного Совета депутатов от 26 февраля 2026 года № 21-5 Об упразднении деревни Солодовня Комсеничского сельсовета Круглянского района|website=pravo.by}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (14 населеных пунктаў) — 1223 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 89,1 % — [[беларусы]], 7,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,7 % — [[чувашы ў Беларусі|чувашы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=3 сакавіка 2022 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (19 населеных пунктаў) — 957 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Комсеніцкі сельсавет}} {{Круглянскі раён}} [[Катэгорыя:Комсеніцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шклоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бялыніцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] dhkm657a1nmctowilljjb1c9bpdh5dq Квока 0 707163 5133659 5067115 2026-04-29T15:05:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133659 wikitext text/x-wiki {{Таксон |regnum = Жывёлы |rang = Від |parent = Macropodidae }} '''Квока''' ці '''Караткахвосты кенгуру''' ({{lang-la|Setonix brachyurus}}), — адзіны прадстаўнік роду ''Setonix'' сям’і кенгуровых. Як і іншыя сумчатыя з сям’і кенгуровых (як кенгуру ды валабі), квока траваедная і ў асноўным начнога ладу жыцця<ref name=":1">{{Cite web|url=http://wildlife.rottnestisland.com/land/fauna/quokka|title=the happiest animals on earth Quokkas|website=Rottnest Island Wildlife|access-date=7 February 2021|archive-date=10 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210132354/https://wildlife.rottnestisland.com/land/fauna/quokka|url-status=dead}}</ref>. Квокі жывуць на некаторых невялікіх астравах каля ўзбярэжжа [[Заходняя Аўстралія|Заходняй Аўстраліі]], асабліва на востраве {{нп5|Ротнэст|4=Rottnest Island}} паблізу [[Перт (Аўстралія)|Перта]] і на востраве {{нп5|Болд-айлэнд|Болд|4=Bald Island}} паблізу [[Олбані (Заходняя Аўстралія)|Олбані]]. Ізаляваныя, разрозненыя папуляцыі таксама жывуць у лясах і ўзбярэжнай пустыні паміж Пертам і Олбані. Невялікая калонія насяляе падахоўную тэрыторыю прыроднага запаведніка {{нп5|Бухта двух народаў|||Two Peoples Bay Nature Reserve}}, дзе яны суіснуюць з {{нп5|Potorous gilbertii}}, [[Біялагічны від|відам пад пагрозай знікнення]].<ref>{{Cite news|url=https://theconversation.com/australian-endangered-species-gilberts-potoroo-11640|title=Australian endangered species: Gilbert's Potoroo|last=Sinclair|first=Elizabeth|work=The Conversation|access-date=20 October 2017|language=en}}</ref> == Апісанне == Квока важыць ад 2,5 да 5,0 кг і мае даўжыню ад 40 да 54 см, з хвастом даўжынёй ад 25 да 30 см, што мала для кенгуровага. У яе каржакаваты целасклад, добра развітыя заднія лапы, круглявыя вушы і кароткая шырокая галава. Яе косцева-цяглічная сістэма спрадвечна была прыстасавана да наземных двухногіх перасоўванняў, але падчас эвалюцыі сістэма адаптавалася для перасоўвання па дрэвах. Хоць яна выглядае як вельмі маленькі кенгуру, можа залазіць на невялікія дрэвы і [[куст]]ы вышынёй да 1,5 метра<ref>{{Cite web|language=en-GB|url=https://www.arkive.org/quokka/setonix-brachyurus/|title=Quokka videos, photos and facts - Setonix brachyurus|website=Arkive.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20180320044432/https://www.arkive.org/quokka/setonix-brachyurus/|archive-date=20 March 2018|access-date=19 March 2018|url-status=dead}}</ref>. Яе грубае футра — шэравата-карычневага колеру і пераходзіць у жаўтлява-карычневы на жываце. Вядома, што квока жыве ў сярэднім 10 гадоў<ref name="Burrell">{{Cite web|url=https://australian.museum/learn/animals/mammals/quokka/|title=Animal Species: Quokka|first=Sue|last=Burrell|website=australian.museum|date=30 October 2015|access-date=18 March 2018}}</ref>. Квокі — начныя жывёлы; яны спяць удзень у {{нп5|Acanthocarpus preissii}}, каб шыпы расліны абаранялі і хавалі іх<ref name=":0">{{Cite news|last=Giaimo|first=Cara|date=23 October 2020|title=5 Strange Facts About Quokkas|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/interactive/2020/10/23/science/quokka.html|access-date=28 October 2020|issn=0362-4331}}</ref>. У квокі бязладная сістэма спарвання<ref>{{cite journal|last1=McLean|first1=Ian G.|first2=Natalie T.|last2=Schmitt|url=https://www.researchgate.net/publication/260798976|title=Copulation and associated behavior in the quokka, ''Setonix brachyurus''|journal=Australian Mammalogy|volume=21|date=1999|pages=139–142|doi=10.1071/AM99139}}</ref>. Праз месяц цяжарнасці самкі нараджаюць адно дзіцяня, якое называюць «джоўі». Самкі могуць нараджаць два разы на год і агулам каля 17 дзіцянят за жыццё<ref name="Burrell" />. Джоўі жыве ў сумцы сваёй маці цягам шасці месяцаў. Пасля таго як ён пакідае сумку, джоўі спадзяецца на малако сваёй маці яшчэ два месяцы і цалкам адлучаецца ад грудзей прыкладна праз восем месяцаў пасля нараджэння<ref name="Burrell" />. Самкі становяцца полаваспелымі прыкладна праз 18 месяцаў<ref>{{cite web|url=http://www.animalfactguide.com/animal-facts/quokka/|title=Quokka Facts &#124; Quokkas &#124; Australian Marsupials|website=animalfactguide.com|access-date=25 August 2016}}</ref>. Калі самку квокі з дзіцянём у сумцы праследуе драпежнік, яна можа выпусціць дзіцяня на зямлю; джоўі выдае гукі, якія могуць прыцягнуць увагу драпежніка, а маці ўцякае.<ref>{{cite journal|display-authors=3|last1=Hayward|first1=Matt W.|last2=de Tores|first2=Paul J.|last3=Augee|first3=Michael L.|last4=Banks|first4=Peter B.|year=2005|title=Mortality and survivorship of the quokka (''Setonix brachyurus'')(Macropodidae: Marsupialia) in the northern jarrah forest of Western Australia|url=https://ibs.bialowieza.pl/g2/pdf/1617.pdf|url-status=live|journal=Wildlife Research|volume=32|issue=8|pages=715–722|doi=10.1071/WR04111|bibcode=2005WildR..32..715H|archive-url=https://web.archive.org/web/20190307173734/https://ibs.bialowieza.pl/g2/pdf/1617.pdf|archive-date=7 March 2019}}</ref> == Адкрыццё ды назва == [[Файл:Quokka family.jpg|thumb|left|Сям’я квок.]] Слова «квока» паходзіць ад {{нп5|н’юнгарская мова|н’юнгарскага|4=Noongar language}} слова, якое, напэўна, было ''{{lang|nys|gwaga}}''<ref>{{cite book|last1=Dixon|first1=R. M. W.|last2=Moore|first2=Bruce|last3=Ramson|first3=W. S.|last4=Thomas|first4=Mandy|date=2006|title=Australian Aboriginal Words in English: Their Origin and Meaning|edition=2nd|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=0-19-554073-5}}</ref>. Сёння ў народзе [[н’юнгар]] іх называюць або гэтым словам, або словамі, якія ў адаптаваным выглядзе падобныя на «бан-гап» або «банджап»<ref>{{Cite web|url=https://www.wwf.org.au/what-we-do/species/quokka/quokka|title=Quokka - WWF-Australia|website=www.wwf.org.au|access-date=2 November 2022}}</ref><ref>{{Cite web|language=en-AU|url=https://www.natureaustralia.org.au/explore/australian-animals/meet-the-quokka|title=Meet the Quokka {{!}} The Nature Conservancy Australia|website=The Nature Conservancy Australia|access-date=2 November 2022}}</ref>. Квока ўпершыню апісана [[Нідэрланды|нідэрландскім]] мараком Сэмюэлем Волкертцунам, калі ён напісаў пра назіранне «дзікай коткі» на востраве Ротнэст у [[1658]] годзе<ref name="Flannery2008">{{cite book|last1=Flannery|first1=Tim|title=Chasing Kangaroos: A Continent, a Scientist, and a Search for the World's Most Extraordinary Creature|date=2008|isbn=9781555848217|page=30|publisher=Open Road + Grove/Atlantic|url=https://books.google.com/books?id=G-bHpcgSJb4C&pg=PT30|language=en}}</ref>. У [[1696]] годзе нідэрландскі даследнік {{нп5|Вілем дэ Вламінг|4=Willem de Vlamingh}} прыняў іх за гіганцкіх пацукоў і назваў востраў ''«{{lang|nl|'t Eylandt 't Rottenest}}»'' (т-Эйландт-т-Ротэнэст), што значыць «востраў пацучынага гнязда» [[Нідэрландская мова|па-нідэрландску]]<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/1114883|title=Het Westelykste Gedeelte van 't Land vande Eendragt of Nova Hollandia Strekkende van het Eyland Rottenest lot voorby de Willems Rivier|website=National Library of Australia|date=1753|location=Amsterdam|access-date=17 March 2021|last1=Van Keulen|first1=Joannes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://australian.museum/learn/animals/mammals/quokka/|title=Quokka|publisher=Australian Museum|access-date=25 August 2016}}</ref>. Вламінг апісваў іх як «від пацука памерам з ката»<ref>{{cite web|language=en|url=https://australian.museum/learn/animals/mammals/quokka/#:~:text=The%20Quokka%2C%20Setonix%20brachyurus%2C%20was,in%20honour%20of%20this%20sighting.|title=Quokka|website=The Australian Museum|access-date=16 September 2024|last1=Burrell|first1=Sue}}</ref>. == Экалогія == На мацерыковай частцы Аўстраліі квокі аддаюць перавагу ўчасткам з больш густой расліннасцю, бо там і разнастайнасці корму болей, і лягчэй схавацца ад драпежнікаў, такіх як [[дынга]], [[Звычайны ліс|лісы]] і {{нп5|дзікая котка|дзікія коткі|4=feral cat}}. У дзікай прыродзе арэал квокі абмежаваны вельмі невялікай тэрыторыяй на [[Паўднёвы Захад Заходняй Аўстраліі|Паўднёвым Захадзе Заходняй Аўстраліі]], дзе існуюць некалькі раскіданых дробных папуляцый. Адна вялікая калонія знаходзіцца на востраве {{нп5|Ротнэст|4=Rottnest Island}}, а меншая — на востраве {{нп5|Болд-айлэнд|Болд|4=Bald Island}} каля [[Олбані (Заходняя Аўстралія)|Олбані]]. Гэтыя астравы свабодныя ад вышэйзгаданых драпежнікаў. На Ротнэсце квокі сустракаюцца часта і насяляюць самыя розныя [[Асяроддзе існавання|біятопы]] — ад паўсухіх хмызнякоў да ўпарадкаваных садоў.<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.australiangeographic.com.au/journal/a-close-encounter-of-the-furry-kind.htm|title=A close encounter of the furry kind|date=2010|publisher=Australian Geographic|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921061955/http://www.australiangeographic.com.au/journal/a-close-encounter-of-the-furry-kind.htm|archive-date=21 September 2013|access-date=22 April 2010|url-status=dead}}</ref> Колючыя расліны {{нп5|Acanthocarpus preissii|Acanthocarpus}}, праз якія цяжка прайсці чалавеку ці іншай адносна буйной жывёле, служаць квокам любімым дзённым сховішчам для сну<ref name="poole" />. Акрамя таго, вядома, што гэтыя сумчастыя ўмеюць узбірацца на дрэвы.<ref name="Burrell" /> == Харчаванне == Як і большасць прадстаўнікоў сямейства [[Кенгуровыя]], квокі харчуюцца рознымі відамі расліннасці, у тым ліку травамі, [[Асаковыя|асаковымі]] і лісцем. Даследаванне паказала, што {{нп5|Guichenotia ledifolia}} — невялікі хмызняк з сямейства [[Мальвавыя|мальвавых]] — належыць да любімых відаў корму квокі.<ref name="poole">{{cite journal|last1=Poole|first1=H. L.|last2=Mukaromah|first2=L.|last3=Kobryn|first3=H. T.|last4=Fleming|first4=P. A.|year=2015|title=Spatial analysis of limiting resources on an island: diet and shelter use reveal sites of conservation importance for the Rottnest Island quokka|journal=Wildlife Research|volume=41|issue=6|pages=510–521|doi=10.1071/WR14083|s2cid=84805749|language=en}}</ref> Наведвальнікам Ротнэст настойліва раяць не карміць квок, бо «чалавечая ежа», напрыклад чыпсы, можа выклікаць абязводжванне і недаяданне, што шкодзіць здароўю жывёл<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.rottnestisland.com/the-island/about-the-island/quokkas-and-wildlife|title=Quokkas and Wildlife|publisher=Rottnest Island|archive-url=https://web.archive.org/web/20160814172440/http://www.rottnestisland.com/the-island/about-the-island/quokkas-and-wildlife|archive-date=14 August 2016|access-date=25 August 2016|url-status=dead}}</ref>. Нягледзячы на адносны дэфіцыт прэснай вады на Ротнэсце, квокам патрабуецца шмат вільгаці, якую яны пераважна атрымліваюць з расліннага корму. На мацерыку гэтыя сумчатыя сустракаюцца толькі ў раёнах з гадавым узроўнем ападкаў не менш як 600 мм.<ref name="abc.net.au">{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/2016-10-17/quokkas-rottnest-island-smile-but-island-life-no-paradise/7930208|title=Quokka smiles mask pain on Rottnest Island|work=Radio National|publisher=Australian Broadcasting Corporation|department=Off Track|date=17 October 2016|access-date=14 December 2016|last=Jones|first=Ann|language=en}}</ref> Квокі, падобна да кароў, перажоўваюць сваю {{нп5|Жвачка (жывёлы)|жвачку|4=Cud}}.<ref name=":02" /> == Папуляцыя == [[Файл:Quokka I gnangarra 100121.webm|thumb|Квока на востраве Ротнэст.]] У часы каланіяльнага засялення квока была шырока распаўсюджана, яе арэал ахопліваў плошчу каля 41 200 км² на паўднёвым захадзе Заходняй Аўстраліі, уключала два прыбярэжныя астравы — Болд і Ротнэст. Да 1992 года, пасля рэзкага скарачэння колькасці ў [[XX стагоддзе|XX ст]]., папуляцыя квок на мацерыку скарацілася больш за 50 % да плошчы каля 17 800 км².<ref name="rp" /> Нягледзячы на тое, што квока шматлікая на невялікіх узбярэжных астравах, яна класіфікавана як уразлівая. На мацерыку, дзе ёй пагражаюць прывезеныя ў Аўстралію драпежныя віды, такія як лісы, коткі і сабакі, каб схавацца ад іх, ім патрабуецца шчыльнае наглебавае покрыва. {{нп5|Суцэльная вырубка лясоў|4=Clearcutting}}, прасекі, развіццё сельскай гаспадаркі і пашырэнне жыллёвага будаўніцтва скарацілі іх асяроддзе жыцця, спрыялі заняпаду віду, як і расчышчэнне і спаленне астатніх балот. Квокі звычайна гадуюць адно дзіцяня штогод. Невялікі памер вывадка, разам з абмежаванай прасторай і небяспечнымі драпежнікамі, спрыяе малалікасці гэтага віду на мацерыку.<ref name="Reproduction">{{cite web|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/accounts/Setonix_brachyurus/|title=Sentonix Brachyurus|first=Wojtek|last=Nocon|work=Quokka|publisher=University of Michigan|access-date=30 September 2013}}</ref> Прыблізна 4000 квок жыве на мацерыку, пры гэтым амаль усе папуляцыі мацерыка складаюць групы меней за 50, але адна група колькасцю больш за 700 жывёл жыве ў паўднёвым лесе паміж {{нп5|Нануп (Заходняя Аўстралія)|Нанупам|4=Nannup, Western Australia}} ды [[Дэнмарк]]ам, але і яна скарачаецца<ref name="rp">{{cite web|url=http://www.environment.gov.au/system/files/resources/4581df81-0041-4fc9-ba1b-aca7cb22246d/files/quokka-recovery-plan.pdf|title=Quokka (Setonix brachyurus) Recovery Plan|date=January 2013|location=Bentley, WA|publisher=Department of Environment and Conservation, Government of Western Australia|access-date=3 May 2017|last1=de Tores|first1=Paul|last2=Williams|first2=Richard|last3=Podesta|first3=Mia|last4=Pryde|first4=Jill}}</ref><ref>{{cite web|url=http://research-repository.uwa.edu.au/files/9623707/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_BAIN_Karlene_Tracy_10258658_2016.PDF|title=The ecology of the quokka (Setonix brachyurus)in the southern forests of Western Australia|website=University of Western Australia|date=June 2015|location=Crawley, WA|publisher=School of Animal Biology|access-date=3 May 2017|last1=Bain|first1=Karlene}}</ref>. У [[2015]] годзе вялікі лясны пажар паблізу {{нп5|Норткліф (Заходняя Аўстралія)|Норткліфа|4=Northcliffe, Western Australia}} амаль знішчыў адну з мясцовых папуляцый на мацерыку, пры гэтым, па ацэнках, загінула 90 % з 500 квок<ref>[http://www.abc.net.au/news/2016-09-06/northcliffe-quokka-population-decimated-after-2015-bushfire/7818884 Mainland quokka population decimated after 2015 bushfire near Northcliffe — ABC News (Australian Broadcasting Corporation)]. Abc.net.au. Retrieved on 24 December 2016.</ref>. У [[2007]] годзе папуляцыя квок на востраве Ротнэст ацэньвалі ад 8 000 да 12 000 асобін. Змеі — адзіныя драпежнікі на востраве, якія палююць на квок. Папуляцыя на меншым востраве Болд, дзе ў квокі няма драпежнікаў, складае 600—1000 асобін. Пад канец лета і восенню на востраве Ротнэст адбываецца сезоннае змяншэнне квокі, дзе страта расліннасці і скарачэнне даступных павярхоўных водаў можа прывесці да голаду.{{Няма АК|кам=Красавік 2025}} Від зазнаў наймацнейшае скарачэнне з 1930 па 1990-я гады, калі распаўсюджанне скарацілася больш за ўдвая<ref>{{Cite journal|last1=de Tores|first1=Paul|last2=Matt W.|first2=Hayward|last3=Dillon|first3=Michael J.|last4=Brazell|first4=Robert I.|date=2007|title=Review of the distribution, causes for the decline and recommendations for management of the quokka, Setonix brachyurus (Macropodidae: Marsupialia), an endemic macropodid marsupial from south-west Western Australia.|url=https://www.researchgate.net/publication/232957252|journal=[[Conservation Science Western Australia]]|volume=6|issue=1|pages=13–73|issn=1447-3682|via=ResearchGate}}</ref>. Колькасць і распаўсюджанне квок заўважна скараціліся напачатку 1930-х гадоў, і гэта тэндэнцыя захоўваецца дагэтуль. Іх жыццё на мацерыку скарацілася да такой ступені, што яны сустракаюцца толькі невялікімі групамі ў зарасніках хмызнякоў, што акружаюць Перт. У канцы 2024 года ў пагорках Перт-Хілс была выяўлена новая папуляцыя квок.<ref>{{cite web|language=en|url=https://nit.com.au/12-12-2024/15377/new-quokka-population-discovered-on-the-mainland|title=New quokka population discovered on WA mainland|date=12 December 2024}}</ref> Гэта першы выпадак, калі квок сфатаграфавала шырокая публіка ў гэтым рэгіёне, і знаходка мае істотнае значэнне для аховы віду. Дакладнае месцазнаходжанне жывёл застаецца канфідэнцыйным. Квока зараз занесена ў спіс уразлівых паводле крытэрыяў [[Міжнародны саюз аховы прыроды|МСАП]]<ref name="rp" /><ref>{{cite web|url=http://www.environment.gov.au/cgi-bin/sprat/public/publicspecies.pl?taxon_id=229|title=Setonix brachyurus — Quokka Glossary|website=Species Profile and Threats Database|location=Canberra|publisher=Department of the Environment|access-date=12 February 2017}}</ref>. == Ахова == Квока, хоць і не знаходзіцца пад непасрэднай пагрозай поўнага знікнення, лічыцца відам, які падвяргаецца пагрозе. Па меры таго як клімат працягвае змяняцца, змяняецца і аўстралійскі ландшафт; будучы траваеднымі, квокі залежаць ад шматлікіх мясцовых раслін як крыніцы корму і сродку абароны. Высветлена, што квокі аддаюць перавагу прадстаўнікам [[Мальвавыя|мальвавых]] як асноўнай крыніцы ежы, выкарыстоўваючы кустоўе ў якасці сховішча ў найбольш спякотныя перыяды дня.<ref>{{Cite journal |last1=Poole |first1=Holly L. |last2=Mukaromah |first2=Laily |last3=Kobryn |first3=Halina T. |last4=Fleming |first4=Patricia A. |date=4 March 2015 |title=Spatial analysis of limiting resources on an island: diet and shelter use reveal sites of conservation importance for the Rottnest Island quokka |url=https://www.publish.csiro.au/wr/WR14083 |journal=Wildlife Research |language=en |volume=41 |issue=6 |pages=510–521 |doi=10.1071/WR14083 |s2cid=84805749 |issn=1448-5494|url-access=subscription }}</ref> З-за такіх фактараў, як [[Лясны пажар|лясныя пажары]] і антрапагеннае ўздзеянне, натуральная флора змяняе сваё размеркаванне, і квокам становіцца цяжэй да яе дабірацца. Інвазійныя віды і экалагічныя змены з’яўляюцца асноўнымі пагрозамі для квок. Даследаванне выявіла, што мацерыковыя папуляцыі аддаюць перавагу жыць у раёнах, дзе сярэднегадавая колькасць ападкаў перавышае 700 мм, але не дасягае 1000 мм; гэта робіцца ўсё больш складаным, паколькі засушлівасць на паўднёвым захадзе Заходняй Аўстраліі павялічваецца.<ref name=":02">{{Cite journal |last1=Gibson |first1=Lesley |last2=McNeill |first2=Asha |last3=Tores |first3=Paul de |last4=Wayne |first4=Adrian |last5=Yates |first5=Colin |date=1 November 2010 |title=Will future climate change threaten a range restricted endemic species, the quokka (Setonix brachyurus), in south west Australia? |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0006320710002776 |journal=Biological Conservation |language=en |volume=143 |issue=11 |pages=2453–2461 |doi=10.1016/j.biocon.2010.06.011 |bibcode=2010BCons.143.2453G |issn=0006-3207 |url-access=subscription}}</ref> Рост тэмператур таксама аказвае істотны ўплыў на распаўсюджанне квок, бо з 1970-х гадоў сярэднегадавая тэмпература на паўднёвым захадзе Заходняй Аўстраліі экспаненцыйна павялічваецца.<ref name=":02" /> У сувязі з тым, што [[змена клімату|змены клімату]] абмяжоўваюць аптымальныя ўмовы існавання квок і змяняюць даступнасць іх корму, від занесены ў катэгорыю «{{нп5|Уразлівыя віды|уразлівых||Vulnerable species}}» у [[Чырвоная кніга|Чырвоным спісе МСАП]] пагражаных відаў.<ref>{{Cite web |title=Quokka {{!}} San Diego Zoo Animals & Plants |url=https://animals.sandiegozoo.org/animals/quokka#:~:text=The%20quokka%20is%20listed%20as,to%2015,000%20mature%20individuals%20worldwide. |access-date=23 March 2023 |website=animals.sandiegozoo.org |language=en}}</ref> Павелічэнне рызыкі сур’ёзных лясных пажараў утварае дадатковую пагрозу для квок, бо іх папуляцыям патрабуецца шмат часу, каб аднавіцца пасля пажараў і зноў засяліцца на моцна выгаралых тэрыторыях.<ref>{{cite journal |last1=Bain |first1=Karlene |last2=Halley |first2=Merril |last3=Wayne |first3=Adrian |title=Severe, large-scale bushfire threatens metapopulation function of quokka (Setonix brachyurus) in south-western Australia |journal=International Journal of Wildland Fire |date=20 June 2023 |volume=32 |issue=8 |pages=1175–1186 |doi=10.1071/WF23008 |url=https://www.publish.csiro.au/WF/WF23008 |access-date=26 October 2024 |language=en |doi-access=free}}</ref> == Узаемадзеянне з чалавекам == [[Файл:Quokka_Selfie.jpg|міні|Мужчына робіць сэлфі з квокай.]] [[Файл:RottnestQuokka.jpg|міні|Квока з вострава Ротнэст з характэрнай «усмешкай».]] Квокі мала баяцца людзей і часта падыходзяць да іх блізка, асабліва на востраве [[Выспа Ротнэст|Ротнэст]], дзе іх шмат. Нягледзячы на такую прыязнасць, штогод фіксуецца некалькі дзясяткаў выпадкаў, калі квокі кусаюць людзей, асабліва дзяцей.<ref>{{cite web|language=en|url=https://rove.me/to/western-australia/quokka|title=Quokka|publisher=rove.me|access-date=6 March 2019}}</ref> Існуюць абмежаванні адносна кармлення і кантакту з жывёламі. Членам грамадскасці незаконна дакранацца да квок у якой-небудзь форме, а кармленне, асабліва «чалавечай ежай», катэгарычна не рэкамендуецца, бо жывёлы лёгка могуць захварэць. За такое парушэнне Адміністрацыя востраў Ротнэст можа выпісаць штраф у 300 [[Аўстралійскі долар|AUD]]<ref>Rottnest Island Regulations 1988 (WA), rr 40 & 73; sched. 4</ref>, а паліцыя Ротнэста мае права праводзіць арышты і ўтрыманне. Максімальнае пакаранне за жорсткае абыходжанне з жывёламі — штраф 50 000 AUD і пяць гадоў пазбаўлення волі.<ref>{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/2015-04-17/french-tourists-fined-for-burning-quokka-on-rottnest-island/6402032|title=Quokka cruelty: French tourists fined after pleading guilty to burning animal on Rottnest Island – ABC News (Australian Broadcasting Corporation)|publisher=ABC News|date=17 April 2015|access-date=25 August 2016|language=en}}</ref><ref>Rottnest Island Regulations 2007 (WA), r 40</ref><ref>Squires, Nick (12 January 2003). [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/australiaandthepacific/1418673/Rare-marsupials-kicked-to-death-in-quokka-soccer.html «Rare marsupials kicked to death in 'quokka soccer'»]. ''The Daily Telegraph'' (London).</ref> Акрамя гэтых абмежаванняў на ўзаемадзеянне з квокамі, навукоўцы выявілі, што гэтыя жывёлы могуць быць патэнцыйна небяспечнымі для людзей з-за высокай частаты заражэння [[Сальманелёз|сальманелай]], асабліва ў летнюю спёку. Гэта пацверджана аналізамі крыві дзікіх квок на Ротнэсце.<ref>{{Cite journal|last1=Martíñez-Pérez|first1=Pedro A.|last2=Hyndman|first2=Timothy H.|last3=Fleming|first3=Patricia A.|date=17 September 2020|title=Haematology and blood chemistry in free-ranging quokkas (Setonix brachyurus): Reference intervals and assessing the effects of site, sampling time, and infectious agents|journal=PLOS ONE|language=en|volume=15|issue=9|pages=e0239060|doi=10.1371/journal.pone.0239060|issn=1932-6203|pmc=7498088|pmid=32941511|bibcode=2020PLoSO..1539060M|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Hart|first1=R. P.|last2=Bradshaw|first2=S. D.|last3=Iveson|first3=J. B.|date=May 1985|title=Salmonella infections in a marsupial, the quokka (Setonix brachyurus), in relation to seasonal changes in condition and environmental stress|url=https://archive.org/details/sim_applied-and-environmental-microbiology_1985-05_49_5/page/1276|journal=Applied and Environmental Microbiology|volume=49|issue=5|pages=1276–1281|doi=10.1128/aem.49.5.1276-1281.1985|pmid=4004242|pmc=238542|bibcode=1985ApEnM..49.1276H|issn=0099-2240|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Martíñez-Pérez|first1=Pedro|last2=Hyndman|first2=Timothy H.|last3=Fleming|first3=Patricia A.|date=April 2020|title=Salmonella in Free-Ranging Quokkas (Setonix brachyurus) from Rottnest Island and the Mainland of Western Australia|journal=Animals|language=en|volume=10|issue=4|pages=585|doi=10.3390/ani10040585|pmid=32244325|pmc=7222713|issn=2076-2615|doi-access=free}}</ref> Пазнаёміцца з квокамі можна ў некалькіх заапарках і парках дзікай прыроды Аўстраліі, у тым ліку ў {{нп5|Заапарк Перта|Заапарку Перта|4=Perth Zoo}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://perthzoo.wa.gov.au/animal/quokka|title=Quokka – Perth Zoo|website=perthzoo.wa.gov.au}}</ref>, {{нп5|Заапарк Таронга|Таронга|4=Taronga Zoo}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://taronga.org.au/animal/quokka|title=Quokka|website=taronga.org.au|date=10 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426171505/https://taronga.org.au/animal/quokka|archive-date=26 April 2018|access-date=24 April 2017|url-status=dead}}</ref>, «{{нп5|Wild Life Sydney}}»<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.wildlifesydney.com.au/news/our-quokkas-have-arrived/|title=Our Quokkas Have Arrived (1)|website=wildlifesydney.com.au}}</ref>, «{{нп5|Australia Zoo}}»<ref>{{cite web|language=en|url=https://australiazoo.com.au/wildlife/our-animals/quokka/|title=Check out our Quokka at the Australia Zoo}}</ref>, {{нп5|Заапарк Адэлаіды|4=Adelaide Zoo}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.adelaidezoo.com.au/animals/quokka/|title=Quokka Fact Sheet – Adelaide Zoo|website=adelaidezoo.com.au}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=https://www.ntnews.com.au/news/national/baby-quokka-makes-debut-at-adelaide-zoo/video/84258aa2b42bd54c570af73b26171f27|title=Baby Quokka Makes Debut at Adelaide Zoo|website=Northern Territory News|date=15 March 2022|access-date=10 September 2022}}{{Dead link|date=April 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>, і {{нп5|Caversham Wildlife Park|парку Caversham}}<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.whitemanpark.com.au/attraction/conservation-environment/caversham-wildlife-park/|title=Caversham Wildlife Park|website=Whiteman Park|access-date=5 жніўня 2025|archive-date=26 кастрычніка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026213720/https://www.whitemanpark.com.au/attraction/conservation-environment/caversham-wildlife-park/|url-status=dead}}</ref>. Фізічны кантакт з жывёламі звычайна не дазваляецца без відавочнага дазволу персаналу. Паводзіны квок у адказ на прысутнасць людзей вывучаліся ў заапарках. Кароткае даследаванне паказала, што ў адкрытых або прахадных вальерах жывёл у полі зроку наведвальнікаў застаецца менш. Магчыма, гэта звязана з тым, што квокі выпрацоўваюць паводзіны пазбягання людзей, што аўтары лічаць важным фактарам кіравання стрэсам пры дэманстрацыі віду шырокай публіцы.<ref>{{Cite journal|last1=Learmonth|first1=Mark James|last2=Sherwen|first2=Sally|last3=Hemsworth|first3=Paul H.|date=1 July 2018|title=The effects of zoo visitors on Quokka (Setonix brachyurus) avoidance behavior in a walk-through exhibit|journal=Zoo Biology|language=en|volume=37|issue=4|pages=223–228|doi=10.1002/zoo.21433|pmid=29992613|issn=1098-2361|doi-access=free|hdl=11343/284165|hdl-access=free}}</ref> == Сэлфі з квокай == У сярэдзіне 2010-х гадоў квокі набылі ў інтэрнэце рэпутацыю «самых шчаслівых жывёл свету» і сімвалаў пазітыву, бо на франтальных фотаздымках іх твары выглядаюць так, нібы яны ўсміхаюцца (на самай справе квокі «не ўсміхаюцца»; падабенства да чалавечай усмешкі абумоўлена асаблівасцямі будовы рыла)<ref>{{cite web|language=en|url=https://thewest.com.au/news/wa/wildlife-photographer-suzana-paravacs-photo-of-quokka-nibbling-leaf-into-heart-captivates-instagammers-ng-b881371389z|title=Wildlife photographer Suzana Paravac's photo of a quokka nibbling leaf into heart captivates Instagrammers|website=The West Australian|date=2 November 2019|accessdate=3 July 2019}}</ref>. Шматлікія «ўсмешлівыя» здымкі квок сталі [[Вірусны феномен|віруснымі]]<ref name="smile3">{{cite web|language=en|url=https://www.abc.net.au/news/2016-10-17/quokkas-rottnest-island-smile-but-island-life-no-paradise/7930208|title=Quokka smiles mask pain on Rottnest Island|website=ABC|date=17 October 2016|accessdate=3 July 2020|last1=Jones|first1=Ann}}</ref>, і «сэлфі з квокай» ператварылася ў папулярны трэнд у сацыяльных сетках; у ім бралі ўдзел такія знакамітасці, як {{нп5|Крыс Гемсворт|4=Chris Hemsworth}}, {{нп5|Шон Мендэс|4=Shawn Mendes}}, [[Марго Робі]], {{нп5|Роджар Федэрэр|4=Roger Federer}} і Кім Донхёк з {{нп5|iKON}}.<ref>{{cite web|language=en|url=https://thewest.com.au/entertainment/music/shawn-mendes-becomes-latest-celeb-to-rack-up-instagram-likes-with-quokka-selfie-at-rottnest-ng-b881358099z|title=Shawn Mendes becomes latest celeb to rack up Instagram likes with quokka selfie at Rottnest|website=The West Australian|date=20 October 2019|accessdate=3 July 2020|last1=Rintoul|first1=Caitlyn}}</ref> У выніку турыстычны паток на востраў Ротнэст павялічыўся.<ref name="smile3" />{{зноскі}} == Літаратура == * {{Cite book|last=Nowak|first=Ronald M.|year=1999|title=Walker's Mammals of the World|url=https://archive.org/details/walkersmammalsof0002nowa_d2q4|edition=6th|location=Baltimore, Md.|publisher=Johns Hopkins University Press|isbn=0-8018-5789-9|lccn=98023686|language=en <!--|GBS-id=T37sFCl43E8C |Ltwork=257350 -->}} == Спасылкі == {{Wikispecies|Setonix brachyurus}} {{Commons|Setonix brachyurus|Quokka}} * {{cite web|url=https://bie.ala.org.au/species/https://biodiversity.org.au/afd/taxa/1d05e718-4e56-496b-8cf0-47c16bd187d0|title=''Setonix'' Lesson, 1842|publisher=[[Atlas of Living Australia]]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-05-01}} [[Катэгорыя:Кенгуровыя]] 9xk0iu8f7swg1lfe1fe9acp7307xdhp Украінская Праваслаўная Царква Маскоўскага патрыярхата 0 709368 5133769 4130523 2026-04-29T22:54:44Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Украінская праваслаўная царква (Маскоўскага патрыярхата)]] 5133769 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Украінская праваслаўная царква (Маскоўскага патрыярхата)]] mxhfx6hsn0i28vtlt8xq4kw3knme8s6 Кляноўскі сельсавет 0 713572 5133728 4626034 2026-04-29T18:37:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133728 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Кляноўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Дубровенскі раён]] |Уключае = 10 населеных пунктаў |Сталіца = [[Кляны]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[10 кастрычніка]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 573 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часовыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Кляно́ўскі сельсаве́т''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Дубровенскі раён|Дубровенскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Кляны]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Дубровенскага раёна [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года сельсавет у Дубровенскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Аршанскі раён|Аршанскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у складзе адноўленага Дубровенскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Кляноўскага сельсавета 16 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|48}}</ref>. 16 кастрычніка 1989 года ў склад [[Дабрынскі сельсавет (Дубровенскі раён)|Дабрынскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Вялікая Дзяцель]], [[Вялікая Лыскаўка]], [[Каўровае]], [[Лугавая (Дубровенскі раён)|Лугавая]] і [[Малая Лыскаўка]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 16 кастрычніка 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 35 (1985).</ref>. 10 кастрычніка 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Зарубскі сельсавет|Зарубскага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0060692&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 10 октября 2013 г. № 292 Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 573 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/viciebskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150625194006/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/viciebskaja.htm |date=25 чэрвеня 2015 }}{{ref-ru}}</ref>, з іх 95,6 % — [[беларусы]], 3,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[азербайджанцы ў Беларусі|азербайджанцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |date=14 студзеня 2016 }}{{ref-ru}}</ref>. == Склад == На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 10 населеных пунктаў: аграгарадкі [[Ляхаўка (Дубровенскі раён)|Ляхаўка]] і [[Чырына (Дубровенскі раён)|Чырына]], вёскі [[Быстрыёўка]], [[Гладкія]], [[Жарнеўка]], [[Кляны]], [[Кулакоўшчына (Дубровенскі раён)|Кулакоўшчына]], [[Пячонкі (Дубровенскі раён)|Пячонкі]], [[Хаетчына]] і [[Цыбульскія]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Кляноўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Дубровенскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Кляноўскі сельсавет у [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] (1924—1962)}} |спіс2 = {{Аршанскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Кляноўскі сельсавет у [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] (1962—1965)}} |спіс3 = {{Дубровенскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Кляноўскі сельсавет у [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] (1965—2013)}} }} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дубровенскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Аршанскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] bl5uncn34xev82vkzj7h7aqr923likr Конегадоўля 0 713709 5133759 5067557 2026-04-29T21:51:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133759 wikitext text/x-wiki [[Выява:Н. Е. Сверчков Охота на медведя.jpg|міні|Выкарыстанне коней для транспартыроўкі на карціне М. Я. Свярчкова «Паляванне на мядзведзя» ([[1885]] г.; [[Віцебскі мастацкі музей]])]] '''Конегадо́ўля''' — галіна [[жывёлагадоўля|жывёлагадоўлі]], трыманне і вырошчванне [[конь свойскі|коней]]. Арганічна ўключае ў сябе такія напрамкі дзейнасці, як вытворчасць і выкарыстанне коней. Конегадоўля таксама з’яўляецца [[навуковая дысцыпліна|навуковай дысцыплінай]], якая мае комплексны характар, што тлумачыцца спецыфікай каня як свойскай жывёлы. Яна засяроджана на вывучэнні каня як [[біялогія|біялагічнай]] істоты, развіцці [[заатэхнія|заатэхніі]], навучанні жывёл для іх далейшай эксплуатацыі, [[эканоміка|эканоміцы]] і [[кіраванне|кіраванні]] гаспадаркай. == Гісторыя == === Паходжанне === Тэорыі паходжання конегадоўлі абапіраюцца на 2 асноўныя [[гіпотэза|гіпотэзы]], якія тлумачаць яе ўзнікненне або ў розных цэнтрах, сярод якіх называюць [[Пірэнеі]], [[Анатолія|Анатолію]] і стэпы [[Еўразія|Еўразіі]], або з аднаго цэнтру. Дзякуючы працам [[археалогія|археолагаў]] вядома, што найбольш старажытным цэнтрам прыручэння коней з’яўляецца [[энеаліт]]ычная [[Батайская культура]] ([[4 тысячагоддзе да н.э.|4]] тысячагоддзе да н. э.)<ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/botayskaya-loshad-i-eyo-znachimost-v-evraziyskoy-kulture-i-izuchenii-problem-domestikatsii-roda-equus Нурушев М. Ж. Ботайская лошадь и её значимость в евразийской культуре и изучении проблем доместикации рода Equus]</ref>. Тым не меней, [[Генетыка|генетыкі]] высветлілі, што сучасныя [[конь свойскі|свойскія коні]] маюць толькі прыкладна 2,7 % генетычнага радаводу, што яднае іх з батайскімі коньмі<ref>[https://doi.org/10.1126/science.aao3297 CHARLEEN GAUNITZ, et al. Ancient genomes revisit the ancestry of domestic and Przewalski’s horses]</ref>. Другім важным цэнтрам мажлівага прыручэння коней і распаўсюджвання конегадоўлі былі [[Хвалынская археалагічная культура|Хвалынская]], [[Сярэднястогаўская археалагічная культура|Сярэднястогаўская]] і [[Ямная культура|Ямная]] культуры [[Медны век|меднага]] і [[Бронзавы век|бронзавага]] вякоў, якія звязваюць з прарадзімай [[Індаеўрапейцы|індаеўрапейцаў]]. Прыхільнікі [[Курганная гіпотэза|курганнай гіпотэзы]]<ref>[https://ebrary.net/32203/political_science/gimbutas_kurgan_theory Gimbutas’ Kurgan theory]</ref> нават тлумачылі конегадоўлю як прычыну паспяховай экспансіі выхадцаў з гэтых культур. Даследаванне генетыкі сучасных і старажытных коней, апублікаванае ў 2021 г.<ref>[https://doi.org/10.1038/s41586-021-04018-9 Librado, P., Khan, N., Fages, A. et al. The origins and spread of domestic horses from the Western Eurasian steppes. Nature 598, 634—640 (2021)]</ref>, удакладняе складаную гісторыю пачатку конегадоўлі. Сучасныя свойскія коні сапраўды з’яўляюцца нашчадкамі коней Ямнай культуры. У выніку [[Селекцыя|селектыўнага]] адбору тут склалася папуляцыя, болей цягавітая, рахманая і ўстойлівая да [[стрэс]]аў, чым дзікая продкавая форма. Коні Ямнай культуры ўдзельнічалі ў фарміраванні папуляцыі дзікіх [[тарпан]]аў. Доўгі час конегадоўля Ямнай культуры заставалася лакальнай практыкай і не ўплывала на экспансію яе прадстаўнікоў. Стадыю шырокага распаўсюджання конегадоўлі ў [[Еўразія|Еўразіі]] аўтары даследавання аднеслі да позняга прамежку часу паміж першымі стагоддзямі [[2 тысячагоддзе да н.э.|2]] тысячагоддзя да н. э. і [[1 тысячагоддзе да н.э.|1]] тысячагоддзем да н. э. === Старажытнасць === [[Выява:1038 - Keramikos Museum, Athens - Vase, 8th century BC - Photo by Giovanni Dall'Orto, Nov 12 2009.jpg|міні|Выява чалавека з канямі на вазе [[Геаметрычны стыль|геаметрычнага перыяду]]]] Відавочна, адной з першых [[цывілізацыя|цывілізацый]], якая пазнаёмілася са свойскім канём, быў [[Бактрыйска-Маргіянскі археалагічны комплекс]] (сярэдзіна 3 тысячагоддзя да н. э. — першая трэць 2 тысячагоддзя да н. э.)<ref>[https://revistas.uam.es/cupauam/article/download/1116/1063/2758 Lamberg-Karlovsky C.C. The Oxus Civilization]</ref>. Адзін з першых малюнкаў запрэжаных у калясніцу коней быў зроблены ў [[шумер]]скім [[Ур]]ы каля 2600 г. да н. э. Да пачатку 2 тысячагоддзя да н. э. коні багата выяўляліся на [[палац]]авых [[рэльеф]]ах [[Месапатамія|Месапатаміі]]<ref>[https://www.world-archaeology.com/features/horse-power/ Horse Power — World Archaeology]</ref> Узнікненне конегадоўлі ў [[Вавілонія|Вавілоніі]] як заўважнай галіны звязана з пранікненнем сюды [[Касіты|касітаў]] у 2 тысячагоддзі да н. э.<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/kassites KASSITES — Encyclopaedia Iranica]</ref> Знойдзеныя на паўночным усходзе Сірыі старажытныя таблеткі ўзгадваюць каманды вершнікаў, дрэсіроўшчыкаў і конюхаў, што працавалі з коннымі статкамі. У XIV ст. да н. э. [[мітані]]ец Кікулі, заставіў тэкст, прысвечаны дрэсіроўцы коней<ref>[http://worksofchivalry.com/the-oldest-text-dedicated-to-the-care-and-training-of-the-horse-2/ The oldest text dedicated to the care and training of the horse]</ref>. Мяркуецца, што першапачаткова ён быў складзены на [[хецкая мова|хецкай мове]]. Найстаражытнейшае сведчанне выкарыстання свойскіх коней у [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]] — выявы ў магільным комплексе [[Старажытны Егіпет|старажытнаегіпецкага]] фараона [[Яхмас I|Яхмаса I]] (XVI ст. да н. э.)<ref>[https://africanrockart.britishmuseum.org/thematic/the-domesticated-horse/ The domesticated horse in northern African rock art]</ref>. Конегадоўля стала вядомай не толькі старажытным егіпцянам, але і суседнім народам [[Сахара|Сахары]]. Існаванне конегадоўлі ў [[Старажытная Грэцыя|Старажытнай Грэцыі]] падцвярджаецца малюнкамі на [[ваза]]х, а таксама [[міфалогія]]й (напрыклад, пра [[Геракл]]а), дзе коні выяўляюцца не толькі ў баях або на паляванні, але і ў [[Стайня|стайне]]. [[Старажытныя Афіны|Афінскі]] пісьменнік [[Ксенафонт]] склаў твор «Пра мастацтва верхавой язды»<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0210%3Atext%3DHorse. The Art of Horsemanship: Xenophon, Morgan, Morris H.]</ref>, у якім апісваў правільны догляд коней. У [[Старажытны Рым|Старажытным Рыме]] конегадоўлі былі прысвечаны часткі [[сельская гаспадарка|сельскагаспадарчых]] [[трактат]]аў. Адметна, што тут мелася асобная прафесія ўрача коней. Спачатку яе прадстаўнікі зваліся ''hippiatroi'', пазней — ''veterinarius'' і ''mulomedicus''<ref>[https://doi.org/10.13140/RG.2.1.3865.4966 Crittenden, Mark. (2016). Horse-Doctors in the Roman Empire]</ref>. У ваенных мэтах рымляне трымалі значныя конныя статкі і арганізоўвалі конныя відовішчы. Раскопкі на [[Вал Адрыяна|Адрыянавым валу]] паказалі, што ў рымскім войску не было асобных стайняў. Вершнікі і іх коні жылі ў адных і тых жа казармах<ref>[https://www.english-heritage.org.uk/visit/places/chesters-roman-fort-and-museum-hadrians-wall/history/absence-of-stables/ THE MYSTERIOUS ABSENCE OF STABLES AT ROMAN CAVALRY FORTS]</ref>. Рымляне імкнуліся прытрымлівацца пэўных стандартаў пры адборы жывёл. Сярэдні рымскі каляснічны конь меў памеры ад 135 да 155 см у карку<ref>[https://doi.org/10.3390/ani11071859 Klecel W, Martyniuk E. From the Eurasian Steppes to the Roman Circuses: A Review of Early Development of Horse Breeding and Management. Animals. 2021; 11(7):1859]</ref>. === Сярэднявечча === На працягу тысячагоддзяў існавання конегадоўлі адбывалася вывядзенне новых парод коней. Гэтаму спрыялі розныя [[клімат]]ычныя і [[экалогія|экалагічныя]] ўмовы, у якіх аказваліся конегадоўцы і іх падапечныя жывёлы, а таксама зменлівыя патрэбы саміх людзей. Патрэбы прывялі да спецыялізацыі парод, што выкарыстоўваліся як крыніца ежы, у [[транспарт]]ыроўцы грузаў, працы на палетках, [[вайна|ваеннай]] справе, [[спорт|спорце]] і забавах, нарэшце ў [[тэрапія|тэрапеўтычнай]] падтрымцы чалавека<ref>[https://www.researchgate.net/publication/354695050_HISTORICAL_DEVELOPMENT_OF_HORSE_BREEDS Tuncer, Selçuk Seçkin & Kozat, Süleyman. (2021). HISTORICAL DEVELOPMENT OF HORSE BREEDS]</ref>. Так, якуцкая парода коней выдатна прыстасавана да прахалоднага [[кантынентальны клімат|кантынентальнага клімату]] [[Сібір]]ы, а арэал яе трымання сягае на поўнач за [[палярны круг]]. Продкі якуцкіх коней з’явіліся ў [[Якуція|Якуціі]] з [[Прыбайкалле|Прыбайкалля]] разам з продкамі [[Якуты|якутаў]] і адаптаваліся да новых умоў дзякуючы павышэнню функцыянальных магчымасцей іх унутраных органаў, а таксама ўдасканаленню конегадоўлі. Ва ўмовах паўднёвага [[стэп]]у практыкавалася круглагоднае пашавае ўтрыманне. Пасля міграцыі на поўнач якуты былі вымушаны падкормліваць маладняк узімку<ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/novoe-o-proishozhdenii-loshadey-yakutskoy-porody-biologicheskie-aspekty Алексеев Н. Д. Новое о происхождении лошадей якутской породы (биологические аспекты)]</ref>. Зімовыя падкормкі настолькі важныя, што здзічэлыя коні не выжывалі. Затое свойскія коні давалі патомства, перавозілі ўюкі на далёкія адлегласці, іх [[мяса]] і [[малако]] выкарыстоўваліся для харчавання. Селекцыя арабскіх скакуноў з характэрным экстэр’ерам, адметным увагнутым профілем твару, хупавай вертыкальнай шыяй і высокім хвастом, пачалася каля 3000 гадоў таму, да нашых дзён яны складаюць адзіную генетычную лінію<ref>[https://doi.org/10.1038/s41598-020-66232-1 Cosgrove, E.J., Sadeghi, R., Schlamp, F. et al. Genome Diversity and the Origin of the Arabian Horse. Sci Rep 10, 9702 (2020).]</ref>. Арабскія коні адаптаваліся да ўмоў [[пустыня|пустыні]], але важным быў і мэтанакіраваны адбор гаспадарамі. [[Арабы|Арабская]] культура конегадоўлі ўключала вусную перадачу конскага радаводу. З [[14 стагоддзе|XIV]] ст. радаводы фіксаваліся [[пісьмо]]ва. У [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] з [[1299]] г. мэтанакіравана адбіралі пустынных скакуноў для войска і вялі ўлік іх [[генеалогія|генеалогіі]]<ref>[https://horseracingsense.com/discover-the-arabian-horse-past-to-present/ The Arabian Horse Breed: Its History and Facts Revealed]</ref>. У [[сярэднявечча|сярэднявечнай]] [[Еўропа|Еўропе]] радаводы коней вялі [[картэзіянцы]], аднак гэта было хутчэй выключэннем. Пасля распаду [[Заходняя Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] законы, што рэгулявалі конегадоўчую гаспадарку, захоўваліся ў [[Францыя|Францыі]]. [[Меравінгі]] і [[Каралінгі]] праяўлялі клопат пра завоз коней з [[мусульмане|мусульманскіх]] краін, паколькі гэтага патрабавала нарастальная важнасць цяжкай [[кавалерыя|кавалерыі]] ў ваеннай справе. Найбольш вядомым цэнтрам конегадоўлі ў [[заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]] стала [[Іспанія]], дзе пасля мусульманскага заваявання [[711]] г. старыя рымскія традыцыі ўзбагаціліся арабскімі. У еўрапейскіх краінах асабліва шанаваліся іспанскія плямістыя інаходцы ''Genêt''<ref>[http://www.spanishjennethorses.org/history.html History — Spanish Jennet Horse Society]</ref>. Значныя статкі коней трымалі ў княжых маёнтках [[Кіеўская Русь|Старажытнай Русі]]<ref>[http://www.spsl.nsc.ru/history/vernad/vol2/vgv205.htm Экономические основы Киевской Руси]</ref>, дзе за імі наглядаў асобны [[цівун]]. Пасада княжага або каралеўскага конюха была пачэснай ва ўсіх еўрапейскіх краінах. Паводле аднаго з гістарычных [[міф]]аў<ref>''Семянчук, А. А.'' Беларуска-літоўскія летапісы і польскія хронікі. — Гродна: ГрДУ, 2000. — С. 42 </ref>, ад конюха Гегіменіка паходзіў род [[Вялікія князі літоўскія|вялікіх князёў літоўскіх]]. Пра існаванне мэтанакіраванага адбору кажуць змены экстэр’еру коней той пары. Даследаванне конскіх астанкаў ад [[300]] г. да [[1650]] г. на тэрыторыі Англіі<ref>[https://ueaeprints.uea.ac.uk/id/eprint/81448/1/Published_Version.pdf Carly Ameen et al. In search of the ‘great horse’: A zooarchaeological assessment of horses from England (AD 300—1650)]</ref> паказала ваганне памераў костак, прычым не абавязкова ў бок іх павелічэння, што тлумачыцца як патрабаваннямі, якія высоўваліся з боку карыстальнікаў у розныя перыяды, так і станам конегадоўчай гаспадаркі. Відавочна, што сярэднявечныя коні істотна адрозніваліся ад сучасных. Генетыкі выявілі агульныя [[Мутацыя|мутацыі]] для сучасных еўрапейскіх парод і прыйшлі да высновы, што яны ўзніклі каля 700 гадоў таму з-за вельмі значнага ўплыву 2 ліній свойскіх коней з [[Аравія|Аравіі]] і [[Туркменістан]]а<ref>[https://doi.org/10.1126/science.aan7044 Most modern horses came from just two ancient lineages]</ref>. Найменшым гэты ўплыў быў выяўлены ў 3 парод поні з [[Шэтландскія астравы|Шэтландскіх астравоў]], [[Ісландыя|Ісландыі]] і [[Нарвегія|Нарвегіі]]. === Адраджэнне === Значныя змены ў конегадоўлі адбыліся ў эпоху [[Адраджэнне|Адраджэння]], калі спачатку ў [[Неапаль|Неапалі]], а потым у [[Францыя|Францыі]] склаліся першыя школы верхавой язды. Адметна, што праца «Правілы вершніцтва» ({{lang-it|Gli Ordini di Cavalcare}}) неапалітанца Федэрыка Грысонэ, упершыню выдадзеная ў [[1550]] г., была перакладзена на некалькі еўрапейскіх моў і перавыдадзена да [[1623]] г. 49 разоў<ref>[https://www.horsemagazine.com/thm/2015/03/federico-grisone-was-he-really-such-a-baddie/ Federico Grisone — was he really such a baddie?]</ref>. Не меней вядомай стала праца «Слава каню» ({{lang-it|La Gloria del Cavallo}}, [[1566]] г.) яго суайчынніка Паскуале Карачыола, у якой разглядаліся не толькі дрэсура і здароўе каня, але таксама складаны характар адносін паміж канём і чалавекам. Відавочна, знаёмства з неапалітанскай школай аказала ўплыў на [[Крыштаф Мікалай Дарагастайскі|Крыштафа Мікалая Дарагастайскага]], вялікага маршалка ВКЛ і аўтара трактата «[[Гіпіка]]» ([[1603]] г.). У ім распавядалася пра міфалагізаваную гісторыю каня, падбор вытворнікаў, вырошчванне племяннога маладняка, выездку маладых жарэбчыкаў, конскія хваробы і інш. Дзякуючы працам аўтараў-[[гуманізм|гуманістаў]] старое ўяўленне аб кані як аб прыроджана злосным і непакорным зверы саступіла месца погляду на каня як на разумную жывёлу, здольную навучацца. === Фарміраванне сучаснай конегадоўлі === [[Выява:Coa of zelva, belarus.jpg|thumb|146 px|Конь на [[герб]]е Зэльвы]] У [[1535]] г. і [[1540]] г. [[Каралеўства Англія|англійскі]] кароль [[Генрых VIII]] выдаў спецыяльныя акты, накіраваныя на паляпшэнне конскага пагалоўя. Яны абавязвалі ўладальнікаў выпасаў мець племянных кабыл і рэгуляваць рост коней <ref>{{Cite web |url=https://www.ponybox.com/news_details.php?id=3425&title=Henry-the-VIII-and-His-Horses |title=Henry the VIII and His Horses |access-date=30 ліпеня 2022 |archive-date=30 ліпеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730180455/https://www.ponybox.com/news_details.php?id=3425&title=Henry-the-VIII-and-His-Horses |url-status=dead }}</ref>. Ужо ў [[16 стагоддзе|XVI]] ст. у Англіі з’явіліся асабістыя пароды цяжкавозаў і пры конных гаспадарках — племянныя кнігі. У [[1793]] г. пачалася публікацыя дзяржаўнай племянной кнігі{{sfn|Пестис, В.К., Ракицкий, Д.Т., Горчаков, В.Ю.|2018|с=75}}. Да канца [[18 стагоддзе|XVIII]] ст. англійскі вопыт пашырыўся амаль на ўсе краіны Еўропы. Гэтаму садзейнічаў значны попыт на якасных моцных коней, якія патрабаваліся ў [[армія|арміі]], [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадарцы]] і [[прамысловасць|прамысловасці]]. Доўгі час конегадоўля разглядалася як важная і прыбытковая галіна [[эканоміка|эканомікі]]. На [[Беларусь|беларускіх]] землях у XVIII — [[19 стагоддзе|XIX]] стст. конегадоўляй славіліся [[Ашмяны]] і наваколлі, адкуль жывёл пастаўлялі ў [[Гусары|гусарскія]] палкі. З [[1721]] г. у [[Зэльва|Зэльве]] дзейнічаў конскі [[кірмаш]], другі па велічыні пасля [[Лейпцыг]]скага{{sfn|Пестис, В.К., Ракицкий, Д.Т., Горчаков, В.Ю.|2018|с=12 — 13}}. З канца [[19 стагоддзе|XIX]] ст. уплыў конегадоўлі на эканоміку зніжаўся, што звычайна тлумачыцца [[індустрыялізацыя]]й і [[механізацыя]]й, якія прывялі да скарачэння конскага пагалоўя. Гэты працэс не быў імклівым. Так, у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], радзіме [[Індустрыяльная рэвалюцыя|індустрыяльнай рэвалюцыі]], яшчэ ў пачатку [[20 стагоддзе|XX]] ст. коні шырока выкарыстоўваліся пры апрацоўцы сялянскіх палеткаў, у працы на [[шахта]]х, транспартыроўцы людзей і грузаў. У [[1914]] г. брытанская армія валодала 25 тысячамі коней, прычым падчас [[Першая сусветная вайна|I Сусветнай вайны]] іх колькасці яўна не хапала<ref>[https://www.thebrooke.org/news/how-working-horses-shaped-britain HOW WORKING HORSES SHAPED BRITAIN]</ref>. У [[ЗША]] ў [[1915]] г. конскае пагалоўе перавышала 21 млн.<ref>[http://imh.org/exhibits/past/legacy-of-the-horse/1900-horse-transition-overview/ 1900 — THE HORSE IN TRANSITION: OVERVIEW]</ref> У [[Францыя|Францыі]] яно заставалася стабільным з [[1840]] г. да [[1935]] г. — каля 3 млн галоў. Рэзкае зніжэнне адбывалася ў другой палове 1930-х гг. і ў канцы 1940-х гг. Рост колькасці коней пачаўся толькі з [[1995]] г., але ў [[2010]] г. пагалоўе не перавышала 950 тысяч<ref>[https://doi.org/10.1017/S2040470013000356 Desnoyers, Marion & Jez, Christine. (2013). The French horse industry at present. Advances in Animal Biosciences. 4]</ref>. На Беларусі пагалоўе коней скарачаецца з 1930-х гг. Так, у [[1927]] г. у [[БССР]] (значыць без [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]) было 1 089 400 коней<ref>[https://istmat.org/files/uploads/22271/zhivotnovodstvo_1932_razdel_1.pdf Животноводство СССР в цифрах (1932)]</ref>. У [[1995]] г. на ўсёй тэрыторыі Рэспублікі Беларусь іх заставалася 229 000, у [[2018]] г. — 43 000<ref>{{Cite web |url=https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/realny-sector-ekonomiki/selskoe-hozyaistvo/selskoe-khozyaystvo/godovye-dannye/pogolove-skota-i-ptitsy/ |title=Поголовье скота и птицы (в хозяйствах всех категорий; на конец года; тыс. голов) Белстат |access-date=31 ліпеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220731140552/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/realny-sector-ekonomiki/selskoe-hozyaistvo/selskoe-khozyaystvo/godovye-dannye/pogolove-skota-i-ptitsy/ |archivedate=31 ліпеня 2022 |url-status=dead }}</ref>. У першыя 2 дзесяцігоддзі [[21 стагоддзе|XXI]] ст. сусветная конегадоўля перажыла пэўнае адраджэнне. Напрыклад, у [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] эканамічны эфект конегадоўлі ацэньваўся ў 100 млрд [[еўра]] <ref>[https://www.europeanhorsenetwork.eu/horse-industry/ News and events — European Horse Network]</ref>. У [[ЗША]] у [[2017]] г. яе ўнёсак у эканоміку краіны склаў 122 млрд [[Долар ЗША|долараў]]<ref>[https://horsesonly.com/horse-industry/ Horse Industry Statistics in 2022 (U.S. Data)]</ref>. == Тыпы коней == У конегадоўлі прынята адрозніваць [[конь свойскі|коней]] * па [[экалогія|экалагічных]] тыпах * па [[эканоміка|гаспадарчых]] тыпах * па [[тэмперамент]]у * па экстэр’еру * па ўзросту і [[пол]]у Экалагічная тыпалагізацыя абапіраецца на тэорыю вонкавага ўздзеяння, перш за ўсё [[клімат]]ычнага, на адаптацыю і натуральны адбор у конскіх статках, якія фарміруюць целасклад. Так, прынята лічыць, што коні [[пустыня|пустынь]] маюць тонкі [[косць|касцяк]], вузкае [[Цела (біялогія)|цела]] і [[галава|галаву]], доўгія [[ногі]], слабое пакрыццё [[скура|скуры]] [[валасы|валасамі]], эластычны рух. Яны могуць абмяжоўвацца невялікімі аб’ёмамі вады і корму, аднак пераборлівыя да іх якасці<ref>Daumas E.[https://books.google.by/books?id=0j0DAAAAQAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false The horses of the Sahara, and the manners of the desert, with comm. by the emir Abd-el-Kader] — London, 1863</ref>. [[Гара|Горныя]], [[востраў|астраўныя]] і [[стэп]]авыя коні маларослы, аднак таксама добра прыстасаваны да навакольных умоў і кармавой базы. Гаспадарчыя тыпы залежныя ад целаскладу, вагі і цягавітасці каня<ref>Витт В., Желиговский О., Красников А., Шпайер Н. Коневодство и конеиспользование. — Москва: Колос, 1964. — С. 49 — 52</ref>. Запрэжныя коні звычайна маюць досіць значную масу і цягавітасць, кароткія ногі. Яны рухаюцца павольным [[алюр]]ам, пры гэтым абапіраюцца адразу на 3 або 2 нагі. Цэнтр іх вагі пры руху перамяшчаецца папярочна, вертыкальна і падоўжна. Да іх блізкія масіныя, але не абавязкова цяжкія ўючныя коні. Скакавыя коні дзякуючы доўгім нагам і лёгкаму целу рухаюцца хуткім алюрам, цэнтр іх вагі перамяшчаецца амаль без папярочных ваганняў. Тэмперамент каня — яго рэакцыя на раздражняльнікі. Звычайна, адрозніваюць жывы тэмперамент, які часцей за ўсё сустракаецца ў хуткаалюрных коней, і спакойны, уласцівы большасці коней крокавых парод. Тым не меней, коні адной і той жа пароды могуць мець розны тэмперамент{{sfn|Пестис, В.К., Ракицкий, Д.Т., Горчаков, В.Ю.|2018|с=25}}. Пры продажы тэмперамент можа суб’ектыўна ацэньвацца па шкале ад 1 да 5 або ад 1 да 10<ref>{{Cite web |url=https://animals.mom.com/temperament-scale-horse-work-4749.html |title=How Does the Temperament Scale of a Horse Work? |access-date=1 жніўня 2022 |archive-date=2 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002221218/https://animals.mom.com/temperament-scale-horse-work-4749.html |url-status=dead }}</ref>. У абодвух выпадках нізкія балы шкалы азначаюць спакойныя, стрыманыя паводзіны, а высокія — на сталую ўзбуджанасць. Экстэр’ер — знешні выгляд каня. У экстэ’еры прынята вылучаць{{sfn|Пестис, В.К., Ракицкий, Д.Т., Горчаков, В.Ю.|2018|с=26 — 49}}: * Масць — афарбоўка валасянога покрыва, скуры і [[вока|вачэй]] (вароная, каракавая, гнядая, рудая, шэрая і г. д.) * Пазнакі прыроджанага (завіткі — змена кірунку валасянога покрыва, плямы, участкі ружовай [[пігмент]]аванай скуры, акантоўка на [[Вуха|вушах]] і інш.) і набытага (шнары, таўро) паходжання. * Стаці (асобныя часткі цела), сярод якіх пры ацэньванні асобна вылучаюць: ** [[Галава|Галаву]], [[шыя|шыю]], [[тулава]] ** Канечнасці ** Канстытуцыю, [[цягліцы]], [[Сухажылле|сухажыллі]], звязкі * Адкормленасць * Кандыцыя (выставачная, заводская, трэніровачная, адкормачная, нездавальняючая) Адхіленні ад нормы ў пабудове асобных частак цела каня і [[хвароба|хваробы]] лічаць заганамі. == Класіфікацыя коней == [[Конь свойскі|Коней]] прынята класіфікаваць у адпаведнасці з іх вышынёй і вагой. Вышыня вымяраецца ад карку да зямлі. Карак у каня — верхняя кропка спіны. Яна ўтворана [[Пазванок|пазванкамі]] паміж лапаткамі. Такім чынам вылучаюць<ref>{{Cite web |url=https://www.pval.org/cms/lib/NY19000481/Centricity/Domain/86/horse%20book%20chapter.pdf |title=Breeds, Types, and Classes of Horses |access-date=2 жніўня 2022 |archive-date=4 снежня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204092301/https://www.pval.org/cms/lib/NY19000481/Centricity/Domain/86/horse%20book%20chapter.pdf |url-status=dead }}</ref>: * Лёгкія коні бываюць 122—175 см у вышыню і важаць 408—635 кг. Іх часцей выкарыстоўваюць для верхавой язды, на скачках, у [[спорт|спартыўных]] спаборніцтвах. * Цяжкія коні (цяжкавозы) дасягаюць 144—175 см і болей за 635 кг. Традыцыйна яны ўжываюцца на цяжкіх працах і пры транспартыроўцы грузаў. У мінулым цяжкія коні мелі ўнутраную класіфікацыю і падзяляліся на цяглавых, возавых, сялянскіх і змяшанага выкарыстання. * Поні маюць рост ніжэй за 144 см і важаць да 408 кг. Іх у залежнасці ад целаскладу падзяляюць на цяглавых і сядзельных. == Пароды коней == Парода ствараецца і падтрымліваецца дзякуючы выбарчаму ўплыву чалавека. Стандарты для пароды могуць грунтавацца на некаторых крытэрах: устойлівасць прыкмет, целасклад, масць, даўжыня і гушчыня [[валасы|валасоў]], продкі, [[спорт|спартыўныя]] паказчыкі і г. д.{{sfn|Пестис, В.К., Ракицкий, Д.Т., Горчаков, В.Ю.|2018|с=67}}. Прынята вылучаць так званыя «мясцовыя» пароды, якія ўтвараюцца «натуральна» ў выніку паступовай і не заўсёды наўмыснай [[селекцыя|селекцыі]], і «завадскія» пароды, якія выводзяцца прафесійна. Пароды звычайна падзяляюцца згодна з класіфікацыяй або па тыпах, аднак здараюцца выпадкі, калі адна парода можа класіфікавацца па-рознаму ў выніку працяглай селекцыі. Так, ольдэнбургская парода з’явілася ў [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]] дзякуючы намаганням [[ольдэнбург]]скіх графаў у [[17 стагоддзе|XVII]] ст. Першапачаткова яна выкарыстоўвалася як вершнікамі, так і ў запрэжцы карэт. У [[19 стагоддзе|XIX]] ст. пасля «паляпшэння» ольдэнбургскія коні славіліся як запрэжныя, актыўна выкарыстоўваліся ў [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадарцы]]. У першай палове [[20 стагоддзе|XX]] ст. [[механізацыя]] прывяла да скарачэння патрэбы ў іх. Прыхільнікі пароды скрыжоўвалі яе са скакавымі канямі. У выніку ольдэнбургскія коні сталі выкарыстоўвацца як універсальная спартыўная парода. У [[1935]] г. ольдэнбургскі конь Люпус XX упершыню выйграў скачкі ў [[Дэрбі (Англія)|Дэрбі]]<ref>[http://afs.okstate.edu/breeds/horses/oldenburg/index.html Breeds of Livestock — Oldenburg Horse]</ref>. Знутры пароды могуць існаваць розныя [[генетыка|генетычныя]] лініі. Пасля стварэння племянных кніг імкненне да падтрымцы чысціні пароды часцяком прыводзіла да [[імбрыдынг]]у. У конегадоўлі ён разглядаецца не як адмоўная, а хутчэй як звычайная з’ява, паколькі дапамагае захоўваць спадчыну выбітных коней з пажаданымі характарыстыкамі<ref>[https://www.acsedu.com/info/pets/equine/inbreeding-horses.aspx What is Inbreeding -Equine breeding course]</ref>. На [[Большасць|Беларусі]] большасць коннага статку належыць да [[Беларускі запражны конь|беларускай запрэжнай пароды]]<ref>[https://elib.psu.by/bitstream/123456789/12946/1/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5%20%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%BD%D0%B5_2014_1_%D1%81197-201_%D0%93.%D0%98.%20%D0%9A%D0%90%D0%A1%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%9E%D0%92%D0%98%D0%A7.pdf Г. И. Касперович Традиции коневодства в Республике Беларусь]</ref>. <gallery> Barbe Horse 01.jpg|Барб — мясцовая [[магрыб]]ская парода Oldenburgerhorse.jpg|Ольдэнбургскі конь у канцы [[19 стагоддзе|XIX]] ст. Bess2.jpg|Сучасны ольдэнбургскі конь Belarus Harness Horse Orlik I.jpg|Жарабец Орлік I — заснавальнік адной з генетычных ліній беларускай запрэжнай пароды Belarusian Harness Horse.jpg|Беларускі запрэжны конь у прыватнай гаспадарцы </gallery> == Догляд коней == === Месца для трымання === [[Выява:Scuderia Magic Ranch ASD.jpg|міні|Коні ў стайне]] Пры стацыянарным трыманні [[конь свойскі|коней]] месцяць у загон або ў [[стайня|стайню]]<ref>[https://www.rspca.org.uk/adviceandwelfare/pets/horses/environment Creating the right environment for your horse]</ref>. Апошняя павінна праветрывацца, быць чыстай і абароненай ад скразнякоў. На [[падлога|падлогу]] кладуць подсцілку. Асноўныя патрабаванні да яе — чысціня і адсутнасць [[пыл]]у для захавання ад [[Таксікалогія|таксічнасці]] і [[Мікраарганізмы|мікробаў]]. Загон з’яўляецца абавязковай часткай трымання, паколькі коні павінны рухацца і, як сацыяльныя жывёлы, мець магчымасць кантактаваць з іншымі прадстаўнікамі свайго віду. У загоне павінна мецца ўкрыцце ад [[сонца]] і [[Атмасферныя ападкі|ападкаў]]. Ім можа стаць разгалістае [[дрэва]], але звычайна ладзяць штучны навес, дзе нават у вільготныя дні дастаткова суха. Стайня і загон павінны перыядычна чысціцца ад [[гной (угнаенне)|гною]], які з’яўляецца крыніцай таксічных рэчываў і мікробаў. === Корм === Кармленне [[конь свойскі|каня]] залежыць ад яго памераў, узросту, вагі і фізічнага стану. Пры нармальных абставінах дарослы конь штодзённа з’ядае корм, вага якога складае прыкладна 2,5 % ад вагі самога каня, прычым большая частка — грубы корм накшталт [[трава|травы]] і [[Сена (корм)|сена]]<ref>[https://theultimateequestrian.com/basic-horse-care-for-beginners/ Basic Horse Care For Beginners — How to Look After a Horse]</ref>. Іншы конскі корм: цвёрды канцэнтраваны фураж, дабаўкі для атрымання [[Вітаміны|вітамінаў]] і захавання ад [[Паразітызм|паразітаў]], розныя прысмакі. У коней адчувальная [[Страваванне|стрававальная]] сістэма, таму рэжым кармлення павінен быць сталым, а любыя змены варта ўносіць паступова. У прыродзе коні спажываюць корм падчас выпасу па меры ўзнікнення патрэбы, значыцца ва ўмовах стайні або загона найбольш спрыяльна частае кармленне адносна невялікімі порцыямі. Коні ўвесь час маюць патрэбу ў чыстай свежай [[вада|вадзе]]. === Грумінг === Грумінг — перыядычная чыстка [[конь свойскі|каня]], якая мае як санітарныя, так і сацыяльныя ўласцівасці, прызвычайвае жывёлу да кантактаў з чалавекам. Пры гэтым абавязкова падтрыманне чалавекам правіл бяспекі і наяўнасці спецыяльных прылад<ref>[https://equisearch.com/all-about-horses/good-grooming-ground-rules/ Good Grooming Ground Rules]</ref>. Грумінг уключае чыстку [[капыт]]оў, [[скура|скуры]], [[валасы|валасоў]] на целе, грыве і хвасце, расчэсванне, праціранне [[Слізістая абалонка|слізістых]] частак ([[вока|вачэй]], [[Губы|вуснаў]], унутранай паверхні [[вуха|вушэй]]), выдаленне бруду і солі ад [[пот]]у пасля трэніровак. === Размнажэнне === На працягу года ў кабыл можа быць некалькі [[Авуляцыя|авуляцый]]. Іх колькасць і працягласць залежаць ад індывідуальных асаблівасцей і вонкавых умоў. Так, у прахалодным [[клімат|клімаце]], асабліва пры недахопе кармоў злучны сезон часцей адбываецца ўвесну. У дзікіх і табунных коней назіраецца сезоннасць у [[секс|полавых]] функцыях<ref> Витт В., Желиговский О., Красников А., Шпайер Н. Коневодство и конеиспользование. — Москва: Колос, 1964. — С. 240—241</ref>. Кабылы і жарэбчыкі здольны да размножвання ўжо ва ўзросце паміж 1 і 2 гадамі, але ў раннім узросце [[цяжарнасць]], [[роды]] і выкормліванне жарабят затрымліваюць развіццё кабыл, жарабцы пры ранняй злучцы могуць высільвацца, таму ў спрыяльных умовах трымання злучка арганізуецца ва ўзросце 3 — 5 гадоў. Злучная кампанія пачынаецца з агляду статка і распрацоўкі плана падбора вытворцаў. Жарабец-вытворца павінен мець больш высокі клас, чым кабыла. Неабходна пазбягаць злучкі жарабца і кабылы, якія маюць аднолькавыя экстэр’ерныя недахопы, звязаныя з [[ген]]амі бацькі і маці. На працягу ўсяго злучнага перыяду важны дакладны ўлік, для чаго вядуць журнал злучкі. Першасным [[дакумент]]ам усталёўваюць час чаканай выжарабкі кабыл, а таксама паходжання нашчадкаў. Факт апладнення канстатуецца паўторнай пробай кабылы праз 3 тыдні пасля папярэдняй злучкі. Цяжарнасць цягнецца 332±10 дзён пры чаканні жаночага і 334±10 дзён пры чаканні мужчынскага прыплоду{{sfn|Пестис, В.К., Ракицкий, Д.Т., Горчаков, В.Ю.|2018|с=125}}. Роды ў кабыл праходзяць пераважна спрыяльна, гэтаму садзейнічае своеасаблівае размяшчэнне [[таз (анатомія)|тазавых]] костак. Плод у большасці выпадкаў выходзіць галавой і пярэднімі канечнасцямі наперад ([[галава|галаўное]] перадляжанне) і радзей — заднімі канечнасцямі (тазавае перадляжанне). Працягласць выхаду плоду: 5 — 30 хвілін. Вельмі рэдка магчыма падвойная цяжарнасць. Другое жарабя нараджаецца праз 10 — 20 хвілін пасля выхаду першага{{sfn|Пестис, В.К., Ракицкий, Д.Т., Горчаков, В.Ю.|2018|с=126}}. Некаторыя кабылы аддаюць перавагу родам у адзіноце, таму для іх загадзя рыхтуюць асобнае памяшканне. Развіццё жарабят вызначаюць шляхам перыядычнага вымярэння і ўзважвання на трэці дзень пасля нараджэння, ва ўзросце 6 і 12 месяцаў, 1,5 гады, 2 гады, 2,5 гады і 3 гады{{sfn|Пестис, В.К., Ракицкий, Д.Т., Горчаков, В.Ю.|2018|с=128}}. Паказчыкі жывой масы і прамераў жарабят параўноўваюць з кантрольнымі шкаламі росту маладняку, распрацаванымі для коней розных парод. Дадзеныя аб змене прамераў і жывой масы коней запісваюць у часопіс уліку развіцця. Найбольш інтэнсіўна жарабяты растуць у першы год жыцця. === Лекаванне === [[Ветэрынарыя|Ветэрынарная дапамога]] з’яўляецца важнай часткай конегадоўлі. У нармальным становішчы здаровы [[конь свойскі|конь]] мае тэмпературу цела 37,5 °C — 38,5 °C, пульс 28 — 44 удары ў хвіліну, дыханне 8 — 16 удыхаў у хвіліну, чыстыя [[Слізістая абалонка|слізістыя]], не дэманструе млявасць ці неспакой<ref>[https://theultimateequestrian.com/basic-horse-care-for-beginners Basic Horse Care for Health and First Aid]</ref>. Прафілактыка [[хвароба|хвароб]] уключае сталы агляд, грумінг і чыстку капытоў, назіранне за [[зуб]]амі, асабліва ў зусім маладых і старых коней, [[Прышчэпка|прышчэпкі]], барацьбу з [[Гельмінтозы|гельмінтамі]]. У выпадку сур’ёзнай хваробы ўладальнік каня звяртаецца да [[ветэрынар]]а-спецыяліста. === Падкоўванне === [[Капыт]]ная падэшва [[Конь свойскі|каня]] схільная да хуткага сцірання на цвёрдых паверхнях. Для яе абароны прымяняюцца [[падкова|падковы]] розных форм і канструкцый, у тым ліку [[Артапедыя|артапедычныя]] падковы для лекавання пашкоджанняў канечнасцей пры няправільных рухах, а таксама для карэктыроўкі гэтых рухаў{{sfn|Пестис, В.К., Ракицкий, Д.Т., Горчаков, В.Ю.|2018|с=159 — 160}}. == Трэнінг коней == [[Выява:Pena Park - Horse Training (32967477381).jpg|thumb|Практыкаванне]] Трэнінг — гэта метадалагічна вытрыманая, мэтанакіраваная фізічная і функцыянальная падрыхтоўка [[конь свойскі|каня]] да далейшага выкарыстання адпаведна яго [[спорт|спартыўнаму]], племянному і працоўнаму прызначэнню{{sfn|Пестис, В.К., Ракицкий, Д.Т., Горчаков, В.Ю.|2018|с=232}}. Ён пачынаецца з ранняга ўзросту, калі групы жарабят рухаюцца па пэўнаму маршруту на розных [[алюр]]ах з рознай хуткасцю. Групавы трэнінг умацоўвае коней, павышае іх працаздольнасць, падрыхтоўвае маладняк да індывідуальнага трэнінгу. Згодна з [[біхевіярызм]]ам, трэнінг абапіраецца на аперантнае абумоўліванне, звязанае з выкарыстаннем узнагароджанняў і наступстваў, а таксама на класічнае абумоўліванне, што ўключае ў сябе навучанне звязвання невядомага дагэтуль сігнала з яго вынікам<ref>[https://www.horsejournals.com/riding-training/english/dressage/science-schooling-horses The Science of Schooling Horses]</ref>. Падмацаванне бывае станоўчым і адмоўным. Станоўчае падмацаванне ўзнагароджвае каня, адмоўнае пазбаўляе ад напору трэнера, калі рэакцыя каня задавальняе яго. Першаснае індывідуальнае навучанне жарабят пачынаецца ва ўзросце 6 — 7 месяцаў. Канцэнтрацыя ўвагі маладых коней адносна кароткая, іх целасклад і навыкі зносін з людзьмі толькі развіваюцца, таму час заняткаў скарачаецца да 15 хвілін<ref>[https://equinehelper.com/how-to-train-a-young-horse/ How to Train a Young Horse: Everything You Need to Know]</ref>, у падгадаваных можа паступова павялічвацца. Малады конь павінен прызвычаіцца да дотыкаў чалавека і ўспрымаць яго як падмацаванне. Для гэтага дотыкі пачынаюць з павольнага дакранання да [[скура|скуры]] на твары і шыі, толькі потым — іншых частак цела. Трэнінг маладых коней асабліва эфектыўны, калі ў вачах каня ператвараецца ў гульню. Важныя часткі навучання — наяўнасць плана і распарадку, выхаванне павагі да асабістай прасторы чалавека, выпраўленне замест пакарання, пераадоленне страхаў каня. Падчас трэнінгу адбываецца прывучанне да прывязі і поваду, надзявання аброці, сядла, збруі з лейцамі, прымусовага руху пад кіраваннем трэнера, пераадолення простых перашкод і бар'ераў, выбару алюра. Наступны перыяд трэнінгу адбываецца ў групе і індывідуальна, узмацняе [[Мускулы|мускулатуру]], [[Дыхальная сістэма|органы дыхання]] і [[Сардэчна-сасудзістая сістэма|сардэчна-сасудзістую сістэму]] каня. Яго навучаюць мяняць напрамак і ход, паварочвацца, пераадольваць складаныя перашкоды, выпрацоўваць разлік, рытмічнасць і правільную каардынацыю рухаў. У канцы гэтага перыяду конь павінен выразна рэагаваць на сродкі кіравання і правільна адказваць на іх. У трэцім перыядзе каня рыхтуюць да спаборніцтваў, таму трэнінг мае пераважна індывідуальны характар. Удасканальваюцца навык правільнага адказу на кіраванне, тэхніка скокаў, развіццё сілавых якасцей, устойлівы рэфлекс спартыўнай барацьбы на дыстанцыі{{sfn|Пестис, В.К., Ракицкий, Д.Т., Горчаков, В.Ю.|2018|с=255 — 258}}. == Табунная конегадоўля == [[Выява:Пастух села Барагаш.jpg|міні|Табунная конегадоўля на [[Алтай|Алтаі]]]] Табунная конегадоўля — найстаражытнейшы спосаб трымання [[конь свойскі|коней]], калі жывёлы на працягу года ўтрымоўваюцца на падножным корме. Звычайна яна развіваецца ў [[стэп]]авых, [[паўпустыня|паўпустынных]] і [[гара|горных]] раёнах, дзе маюцца шырокія пашы. Спосаб з’яўляецца найбольш танным, але і найбольш рызыкоўным, паколькі залежыць ад вонкавых умоў, у тым ліку [[Надвор’е|надвор’я]], каштоўнасць кармавой базы дзікіх паш даволі розная, да таго ж вагаецца сезонна. Усё пагалоўе падзяляюць на табуны кабыл і маладняку, маладняк — на табуны па полу і ўзросту. Часам узімку стабуніваюць жарабцоў. У найбольш экстэнсіўнай форме ўсе дарослыя коні ўтрымліваюцца ў агульным табуне. Табун мае ўнутраную [[іерархія|іерархію]]<ref>[https://horserookie.com/groups-of-horses-herd-dynamics/ Equine behavior, hierarchy, and social dynamics]</ref>. У ім вылучаюцца дамінантныя коні, што адрозніваюцца агрэсіўнасцю і настойлівасцю. Коні імкнуцца самастойна высветліць, якое месца ў іерархіі табуна займае новы чалец праз дэманстрацыю дамінавання або нават лёгкую сутычку. Арганізацыя табуннай конегадоўлі патрабуе рацыянальнага выкарыстання травастою. Увесну коні павінны назапасіць дастаткова [[тлушч]]у, каб эканомна расходаваць яго ў зімовы сезон, а вясной — зноў паправіць сваю ўкормленасць пасля зімовага недакорму. Таму нароўні з круглагадовым пашавым трыманнем распаўсюджаны стайнева-табунная і культурна-табунная формы<ref>[http://konevodstvo.su/books/item/f00/s00/z0000013/st016.shtml Табунное коневодство]</ref>. У першым выпадку коней трымаюць на пашах толькі ў спрыяльную пару, у астатні час — у [[стайня]]х. Культурна-табунная форма прадугледжвае абавязковы падкорм [[Сена (корм)|сенам]] і канцэнтратамі, калі прадукцыйнасць пашы зніжаецца, наяўнасць каля пашы падстрэшкаў і [[хлеў|хлявоў]] для аховы слабога пагалоўя і выжарабкі кабыл. Табунны спосаб патрабуе ад конегадоўцаў улік пагалоўя, таўраванне, фарміраванне табуноў і асобных касякоў у перыяд злучкі, перагоны з адной пашы на іншую, назіранне за адкормам і нагулам, лоў коней. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8|Конегадоўля|Жураўская, Н.І.|405}} * {{кніга|аўтар = Пестис, В.К., Ракицкий, Д.Т., Горчаков, В.Ю.|частка = |загаловак = Коневодство: учебное пособие|арыгінал = |спасылка = https://www.ggau.by/universitet/downloads/category/217-konevodstvo?download=2562:uchebnoe-posobie-po-konevodstvu|адказны = |выданне = |месца = Минск|выдавецтва = ИВЦ Минфина|год = 2018|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 978-985-7205-26-4|тыраж = |ref = Пестис, В.К., Ракицкий, Д.Т., Горчаков, В.Ю.|archive-date = 26 ліпеня 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220726204346/https://www.ggau.by/universitet/downloads/category/217-konevodstvo?download=2562:uchebnoe-posobie-po-konevodstvu}} == Спасылкі == * [https://www.svaboda.org/a/24829137.html Конегадоўля і мастацтва верхавой язды ў XVI—XVII стагодзьдзях] * [http://belplem.by/konevodstvo/ КОНЕВОДСТВО В БЕЛАРУСИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221203220836/https://belplem.by/konevodstvo/ |date=3 снежня 2022 }} * [https://elib.psu.by/bitstream/123456789/12946/1/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5%20%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%BD%D0%B5_2014_1_%D1%81197-201_%D0%93.%D0%98.%20%D0%9A%D0%90%D0%A1%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%9E%D0%92%D0%98%D0%A7.pdf Г. И. Касперович Традиции коневодства в Республике Беларусь] * [https://www.wehorse.com/en/blog/horse-breeds-breeding/ A Brief History of Horse Breeds] * [https://www.fei.org/stories/lifestyle/horse-human/horse-cultures-around-globe Horse Cultures Around the Globe] * [https://www.discoverthehorse.com/horse-breeds/profiles All Horse Breeds — Complete List of Horse Profiles] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Конегадоўля| ]] 4henvhnqeahxaqpbnh4gxtktkiiin56 Медыцынскі факультэт замежных навучэнцаў БДМУ 0 717629 5133653 5133087 2026-04-29T14:38:08Z M.L.Bot 261 гэта і ў тэксце трэба пісаць чорным па белым 5133653 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта | name = Медыцынскі факультэт замежных навучэнцаў | university = [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]] | image = | latin_name = | motto = | established = 1 верасня 1975 года | head = | city = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}, [[Мінск]] | homepage = }} '''Медыцынскі факультэт замежных навучэнцаў БДМУ''' — структурнае падраздзяленне [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта]]. == Гісторыя == Падрыхтоўка спецыялістаў з ліку грамадзян замежных дзяржаў у сценах Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута вядзецца з 1 верасня 1964 года. Першы выпуск лекараў з замежных краін у МДМІ адбыўся ў 1970 годзе. У 1970 годзе выпушчаны першыя восем замежных спецыялістаў з краін Афрыкі. У 1974 годзе была створана кафедра рускай мовы, а ў 1975 годзе — дэканат па працы з замежнымі навучэнцамі. У 1992 годзе ў структуры МДМІ быў арганізаваны медыцынскі факультэт замежных навучэнцаў, у гэты ж час пачалася падрыхтоўка замежных грамадзян на падрыхтоўчым аддзяленні. Афіцыйны статус у структуры факультэта атрымала ў 1997 годзе. У перыяд з 1964 года па цяперашні час у МДМІ-БДМУ ажыццяўляецца падрыхтоўка медыцынскіх спецыялістаў па спецыяльнасці 1-79 01 01 «Лячэбная справа». З 1992/1993 навучальнага года па 1994/1995 навучальны год вялася падрыхтоўка па спецыяльнасці 1-79 01 01 «лячэбна-прафілактычная справа». Па спецыяльнасцях 1-79 01 07 «стаматалогія», 1-79 01 03 «санітарыя», «гігіена і эпідэміялогія» (пазней «Медыка-прафілактычная справа») навучанне замежных грамадзян пачалося з 1984/1985 навучальнага года і працягваецца па цяперашні час. Падрыхтоўка правізараў па спецыяльнасці 1-79 01 08 «Фармацыя» ажыццяўляецца з 2011/2012 навучальнага года па цяперашні час. Па спецыяльнасці 1-79 01 02 «Педыятрыя» першы вопыт падрыхтоўкі ўрачоў-педыятраў меў месца пачынаючы з 1975/1976 навучальнага года. Станам на 2024 год, за 60 гадоў падрыхтоўкі ў МДМІ і УА «БДМУ» медыцынскіх спецыялістаў для замежных дзяржаў было ажыццёўлена 48 выпускаў. Станам на 2024/2025 навучальны год уключна, агульная колькасць выпускнікоў для 110 замежных дзяржаў склала каля 4670 спецыялістаў, у тым ліку каля 2950 лекараў-лячэбнікаў, 1560 лекараў-стаматолагаў, 50 правізараў, 14 санітарных лекараў і 13 лекараў-педыятраў. == Дэканы == {{Div col|2}} * [[Віталь Макаравіч Казачонак]] (1975—1979) * [[Пётр Рыгоравіч Піўчанка]] (1979—1984) * [[Аляксандр Мікалаевіч Стажараў]] (1984—1988) * [[Уладзімір Аляксандравіч Манулік]] (1988—1995) * [[Пётр Рыгоравіч Піўчанка]] (1995—2001) * [[Аляксей Ігаравіч Валатоўскі]] (2001—2004) * [[Эдуард Анатольевіч Дацэнка]] (2004—2012) * [[Уладзімір Вітольдавіч Давыдаў]] (2012—2018) * [[Юрый Леанідавіч Горбіч]] (01-03.2018) * [[Аляксандр Уладзіміравіч Гайдук]] (03-10.2018) * [[Алег Сяргеевіч Ішуцін]] (з 10.2018) {{Div col end}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bel.bsmu.by/page/6/87/ Медыцынскі факультэт замежных навучэнцаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220825133354/https://bel.bsmu.by/page/6/87/ |date=25 жніўня 2022 }} * [https://medmag.bsmu.by/category77/article3247/ 45 лет первому в Беларуси факультету, осуществляющему подготовку медицинских специалистов для иностранных государств] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220228022514/https://medmag.bsmu.by/category77/article3247/ |date=28 лютага 2022 }} * Медицинский факультет иностранных учащихся УО «БГМУ»: 45 лет в пути: в год 100-летия Белорусского государственного медицинского университета: [монография / Е. А. Девина и др. — Минск : Колорград, 2021. — 226 с. * Белорусский государственный медицинский университет: 100 лет / [С. П. Рубникович и др. — Минск : Форум, 2021. — С.476-493. * Medical Faculty of Foreign Students ― 45 years on the way: in the year of the 100th anniversary of Belarusian State Medical University / [authors: O. S. Ishutin [et al.]. — Minsk : Kolorgrad, 2023. — 264, [2] с. {{БДМУ}} [[Катэгорыя:Медыцынскі факультэт замежных навучэнцаў БДМУ| ]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1975 годзе]] [[Катэгорыя:1975 год у Мінску]] 5mq8eh6out8qux7m0xekmpgwq6ml2bw Андрэй Сямёнавіч Збаражскі 0 723248 5133761 5010125 2026-04-29T21:54:06Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5133761 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Збаражскі}} {{ДД}} '''Андрэй Сямёнавіч Збаражскі''' (? — пасля [[1528]]) — князь. == Біяграфія == З княжацкага роду [[Збаражскія|Збаражскіх]] герба «[[Карыбут (герб)|Карыбут]]». Сын князя [[Сямён Васілевіч Збаражскі|Сямёна Васілевіча Збаражскага]]. Удзельнічаў у [[Вішнявецкая бітва|Вішнявецкай бітве]] 1512 года з татарамі. У 1528 годзе ставіў у [[войска ВКЛ]] 14 [[коннік]]аў. == Сям’я == У шлюбе з Геленай-Ганнай з [[Гербурты|Гербуртаў]] меў сыноў [[Мікалай Андрэевіч Збаражскі|Мікалая]], [[Стэфан Андрэевіч Збаражскі|Стафана]], [[Юрый Андрэевіч Збаражскі|Юрыя]], [[Уладзіслаў Андрэевіч Збаражскі|Уладзіслава]], [[Міхаіл Андрэевіч Збаражскі|Міхаіла]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=652|артыкул=Збаражскія|аўтар=[[Валерый Пазднякоў|Пазднякоў В.]]}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Збаражскі Андрэй Сямёнавіч}} mgzda2bknr1gjzkbe9mq9062je9q20g Удзельнік:James500 2 727021 5133744 4290140 2026-04-29T20:01:18Z James500 124892 Remove template 5133744 wikitext text/x-wiki {{Userpage}} {{Babel|en}} [[en:User:James500]] m4lmisz6eqbycoecmehzbahntl1krki Бабруйскі дзяржаўны лесатэхнічны каледж 0 728422 5133884 4765833 2026-04-30T07:18:53Z ~2026-26362-15 167421 5133884 wikitext text/x-wiki {{Картка каледжа | назва = Бабруйскі дзяржаўны лесатэхнічны каледж | арыгінал = | эмблема = | выява = | подпіс = | дэвіз = | заснаваны = 1930 года | тып = | дырэктар = Аляксандр Уладзіміравіч Кубрак | студэнты = | выкладчыкі = | размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | адрас = 213802, г. [[Бабруйск]], [[Вуліца Леніна (Бабруйск)|вул. Леніна]], 93а. | сайт = http://www.bobruisk.belstu.by/ }} '''Бабруйскі дзяржаўны лесатэхнічны каледж''' — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў [[Бабруйск]]у. == Гісторыя == Пастановай СНГ БССР у 1930 годзе быў заснаваны Бабруйскі лесатэхнічны тэхнікум. У 1938 годзе тэхнікум пераназваны ў Бабруйскі тэхнікум механічнай апрацоўкі драўніны. == Спецыяльнасці == * Абсталяванне дрэваапрацоўчай прамысловасці; * Тэхналогія дрэваапрацоўчай вытворчасці; * Эканоміка і арганізацыя вытворчасці. == Дырэктары == * П. І. Штыцко (1930—?) * Т. М. Шаўчук (1944—?) * Потапейко Андрей Иванович * Аляксандр Уладзіміравіч Кубрак == Гл. таксама == * [[Адукацыя ў Беларусі]] * [[Каледж]] {{зноскі}} == Літаратура == * Чирук, Г. Славен техникум выпускниками / Галина Чирук // Коммерческий курьер. — 2010. — 8 дек. — С. 7. {{БДТУ}} [[Катэгорыя:Каледжы Бабруйска]] [[Катэгорыя:1930 год у Бабруйску]] [[Катэгорыя:Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Тэхнічныя навучальныя ўстановы]] 6bljbfpnf9unduwt9cvyfz9svva6g7p 5133929 5133884 2026-04-30T09:13:31Z M.L.Bot 261 пішам беларускай, афармленне 5133929 wikitext text/x-wiki {{Картка каледжа | назва = Бабруйскі дзяржаўны лесатэхнічны каледж | арыгінал = | эмблема = | выява = | подпіс = | дэвіз = | заснаваны = 1930 | тып = | дырэктар = Аляксандр Уладзіміравіч Кубрак | студэнты = | выкладчыкі = | размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | адрас = 213802, г. [[Бабруйск]], [[Вуліца Леніна (Бабруйск)|вул. Леніна]], 93а. | сайт = http://www.bobruisk.belstu.by/ }} '''Бабруйскі дзяржаўны лесатэхнічны каледж''' — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў [[Бабруйск]]у. == Гісторыя == Пастановай СНГ БССР у 1930 годзе быў заснаваны Бабруйскі лесатэхнічны тэхнікум. У 1938 годзе тэхнікум пераназваны ў Бабруйскі тэхнікум механічнай апрацоўкі драўніны. == Спецыяльнасці == * Абсталяванне дрэваапрацоўчай прамысловасці; * Тэхналогія дрэваапрацоўчай вытворчасці; * Эканоміка і арганізацыя вытворчасці. == Дырэктары == * П. І. Штыцко (1930—?) * Т. М. Шаўчук (1944—?) * Андрэй Іванавіч Патапейка * Аляксандр Уладзіміравіч Кубрак == Гл. таксама == * [[Адукацыя ў Беларусі]] * [[Каледж]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Чирук, Г.'' Славен техникум выпускниками / Галина Чирук // Коммерческий курьер. — 2010. — 8 дек. — С. 7. {{БДТУ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Каледжы Бабруйска]] [[Катэгорыя:1930 год у Бабруйску]] [[Катэгорыя:Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Тэхнічныя навучальныя ўстановы]] 719a2iatz4oixq42pyqwz4jtp4ga2u7 Вікіпедыя:Форум 4 728988 5133961 5132390 2026-04-30T10:00:44Z MediaWiki message delivery 38732 /* Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 */ новы падраздзел 5133961 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Часовае схаванне гісторыі правак праз бота == Я ўжо хуценька з дапамогай LLM стварыў працоўны сервіс на Rust, які можа маніторыць бягучыя праўкі і перыядычна аналізаваць гісторыю правак артыкулаў у [[Удзельнік:Wizardist/SuppressionList]]. Таксама сервіс шукае старонкі перанакіраванняў, каб хаваць гісторыю і там, і тут. Ужо праверыў са свайго акаўнта, працуе. Я так разумею, што каб запускаць гэта ўсё шчасце са свайго бота, мне будзе патрэбна не толькі група для ботаў, але і sysop (адміністратары). Запрашаю да [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|абмеркавання]]. Код сваіх скрыптоў і сервісаў планую пазней выкласці ў публічны доступ на GitHub. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 8 красавіка 2026 (+03) : Паглядзеў на сітуацыю яшчэ раз, вырашыў, што тут варта мець 2 заяўкі: адна [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|на статус бота]], другая — [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы адміністратара для Plaga med Bot|на адміністратара]]. Таму стварыў заяўку. Запрашаю да галасавання і абмеркавання і там, і там. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:22, 8 красавіка 2026 (+03) :Напішы мне на мэйл і мы разрулім. У цяперашнім салюшане трэба толькі змяніць адзін выклік API, каб рабіць хаванне, а не падаўленне. Не ўпэўнены, што трэба дэплоіць новы ровар для гэтага. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 23:19, 17 красавіка 2026 (+03) == Notice of removal of local oversighters == Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter. Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03) : Coming from [[m:SRP]], I wanted to provide a bit more context and options in addition to what EPIC has said above. To elect a new oversighter, there would need to be at least 25 supporting votes and an 80% support ratio over a discussion of at least a week. But maybe there are other options to explore here. :* As there are only 8 local admins, you could instead use the deleterevision tool to hide the list of participants from those pages from public view. If this poses too great a risk, then maybe you could also provide the stewards with a list of usernames to suppress on a weekly or monthly basis. We have the capacity to address such requests. :* It may be possible to develop a technical solution to hide names in histories on certain pages. However, this likely will not come quickly. :* You could also restrict editing on those pages. Either full protection so only admins can edit, or you could introduce a new level of protection and assign editing permissions to those pages on a case-by-case basis. You could also restrict editing to specific alternate accounts that are not connected to the main account, so you could update the page in more anonymity. Any of these actions would reduce the number of accounts that may be targeted by state action. : I raise these options as the status quo of having one oversighter isn't a good solution for security either. What if something happens to him, or he even needs to step away for a short while? A secure system cannot have a single point of failure. [[Удзельнік:Ajraddatz|Ajraddatz]] ([[Размовы з удзельнікам:Ajraddatz|размовы]]) 16:40, 8 красавіка 2026 (+03) ::Hi! In our conversations we conclude, that we have no capacity right now to quickly and efectively make a vote with 25 votes for an oversighter + we have problems with candidates and trust for new users. We need a way to instantly hide edits on some pages, cause even when an edit is visible for a moment, it can be monitored if needed by Belarusian and other connected authorities. Hope we should not explain how dangerous this is in our circumstances and that there is a lot of unsertanty right now in the community. We were not prepared for this disabling of the {{u|Wizardist}}'s oversight rights suspension, while he did all automatisations. Also, the usage of deleterevision brings some more danger for those users, who have corresponding rights (admins). Right now I proposed to give admin rights to my bot to partly bring back automatisation, but still it is a flaw in the core of the engine. There is virtually no sense to hide it all manually and there is too much work to do even though. I guess authorities already have bots that watch relevant pages to store data, who edit them. It is easy to implement, and we are fortunate if it is not happened yet. People from Belarus will not actively involve in those discussions to not bring attention of authorities. We are now in pretty hard situation. ::I think, we'll now try to work with bot, restrict editing on some pages and make some notices to use temporary accounts. But still it does not eliminate all risks. ::Also, regarding the proposition with adding a steward, there is also a request to form a proposal of experienced candidates, so we can discuss those candidates and ensure, that those people are not connected with Belarusian, Russian or any other regime, so there will be trust. So the decision to give such right to a steward on our wiki should be also somehow include our opinion, but without such a big threshold of 25 votes or so. Please consider, that people, that live in Belarus, or sometimes visit this country, will likely not participate in such discussions, which are the most of the users here, I guess. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:11, 13 красавіка 2026 (+03) :::{{ping|Plaga med}} Regarding the suggestion to add a steward; the stewards have discussed and concluded that as long as the community is OK with the temporary compromise, no formal request for oversighter rights will be needed (and Wizardist's oversight flag can be restored). It's what we can do for the community at the moment under current circumstances, and we'd be happy to make it that way if that's what the community wants. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 11:17, 16 красавіка 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:EPIC|EPIC]]: yes, I think, that it will be a very good solution, but still there's an issue of trust. We need to approve the concrete person, that will be added here, so there will be less doubt, that the person will be somehow affiliated with Russia, Belarus, or any other similar regime. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:33, 16 красавіка 2026 (+03) :::::A bit late of a response, but I'd like to note that none of the stewards reside in or have any affiliation with Russia or Belarus. The NDA agreement signed by us also does not permit any users located in such regions to sign, so none of us are at risk in that end. That being said, how the community wants to take this forward is up to you. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 22:27, 23 красавіка 2026 (+03) ::Гэтак, як сцюарды зрабілі таксама не робіцца: узялі агалілі ўвесь праект, без якога-небудзь папярэджання, нават адмінаў. Сцюарды так хваляваліся за бяспеку, што сёння ўсе старонкі БелВікіпедыі, якія былі раней схаваныя, цяпер адкрытыя толькі па прычыне таго, што ўдзельнікі [[Удзельнік:Mienski|Mienski]] і [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] "год бяздзейнасці" [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 19:03, 13 красавіка 2026 (+03) == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) ::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03) ::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: але ж адміністратары й так маюць патрэбныя інструменты, ну не такія магутныя канешне, але цалкам прыдатныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:46, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::Хто гэта будзе рабіць рукамі, калі запыты на дадаванне ў спіс могуць тыдзень вісець не здзейсненыя? І прагляд мяккага схавання даступна на парадкі, так, на парадкі большай колькасці людзей, са слабейшымі правамі. Трэба вяртаць як было. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: Добра было б абраць яшчэ пару адміністратараў. Таксама вікірэдактары маюць адказана ставіцца да таго, пра што пішуць. Бо пакуль маецца спакуса заліваць які заўгодна кантэнт і адразу гісторыю правак хаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: У самым горшым выпадку можна будзе напісаць бота, які аўтаматычна будзе хаваць версіі для пэўных старонак. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:44, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::Я думаю, можна пераключыцца на звычайнае хаванне пакуль – гэта можна зрабіць. Прызнаю, што мой дызайн быў не зусім [[:En:Fail-safe#Fail safe and fail secure|fail-secure]]. Трэба? — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 23:08, 17 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) :Лічу, такія блакіроўкі для сапраўды дзейных удзельнікаў — перабор. Супольнасць другасная, першаснае стварэнне энцыклапедыі. Як правіла, актыўныя ўдзельнікі «супольнасці» не ёсць актыўнымі рэдактарамі. Але і простыя абразы — гэта зашмат. Мяркую, абразы трэба спыняць і блакаваць на які-небудзь тыдзень, а потым глядзець далей. У нас рэдактарскае кола вельмі вузкае, патрэбны асаблівы падыход. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:28, 7 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба. :::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку: :::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03) ::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту "''Сур'ёзна?''", гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] "не ссы" па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні "Сур'ёзна?", то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:57, 26 красавіка 2026 (+03) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 13:00, 30 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> 1qp5btwfp3ueucyza3c476fq2xc9gto 5133974 5133961 2026-04-30T10:53:50Z MHeidarzadeh-CEEhub 167370 /* Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 */ 5133974 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Часовае схаванне гісторыі правак праз бота == Я ўжо хуценька з дапамогай LLM стварыў працоўны сервіс на Rust, які можа маніторыць бягучыя праўкі і перыядычна аналізаваць гісторыю правак артыкулаў у [[Удзельнік:Wizardist/SuppressionList]]. Таксама сервіс шукае старонкі перанакіраванняў, каб хаваць гісторыю і там, і тут. Ужо праверыў са свайго акаўнта, працуе. Я так разумею, што каб запускаць гэта ўсё шчасце са свайго бота, мне будзе патрэбна не толькі група для ботаў, але і sysop (адміністратары). Запрашаю да [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|абмеркавання]]. Код сваіх скрыптоў і сервісаў планую пазней выкласці ў публічны доступ на GitHub. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 8 красавіка 2026 (+03) : Паглядзеў на сітуацыю яшчэ раз, вырашыў, што тут варта мець 2 заяўкі: адна [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|на статус бота]], другая — [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы адміністратара для Plaga med Bot|на адміністратара]]. Таму стварыў заяўку. Запрашаю да галасавання і абмеркавання і там, і там. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:22, 8 красавіка 2026 (+03) :Напішы мне на мэйл і мы разрулім. У цяперашнім салюшане трэба толькі змяніць адзін выклік API, каб рабіць хаванне, а не падаўленне. Не ўпэўнены, што трэба дэплоіць новы ровар для гэтага. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 23:19, 17 красавіка 2026 (+03) == Notice of removal of local oversighters == Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter. Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03) : Coming from [[m:SRP]], I wanted to provide a bit more context and options in addition to what EPIC has said above. To elect a new oversighter, there would need to be at least 25 supporting votes and an 80% support ratio over a discussion of at least a week. But maybe there are other options to explore here. :* As there are only 8 local admins, you could instead use the deleterevision tool to hide the list of participants from those pages from public view. If this poses too great a risk, then maybe you could also provide the stewards with a list of usernames to suppress on a weekly or monthly basis. We have the capacity to address such requests. :* It may be possible to develop a technical solution to hide names in histories on certain pages. However, this likely will not come quickly. :* You could also restrict editing on those pages. Either full protection so only admins can edit, or you could introduce a new level of protection and assign editing permissions to those pages on a case-by-case basis. You could also restrict editing to specific alternate accounts that are not connected to the main account, so you could update the page in more anonymity. Any of these actions would reduce the number of accounts that may be targeted by state action. : I raise these options as the status quo of having one oversighter isn't a good solution for security either. What if something happens to him, or he even needs to step away for a short while? A secure system cannot have a single point of failure. [[Удзельнік:Ajraddatz|Ajraddatz]] ([[Размовы з удзельнікам:Ajraddatz|размовы]]) 16:40, 8 красавіка 2026 (+03) ::Hi! In our conversations we conclude, that we have no capacity right now to quickly and efectively make a vote with 25 votes for an oversighter + we have problems with candidates and trust for new users. We need a way to instantly hide edits on some pages, cause even when an edit is visible for a moment, it can be monitored if needed by Belarusian and other connected authorities. Hope we should not explain how dangerous this is in our circumstances and that there is a lot of unsertanty right now in the community. We were not prepared for this disabling of the {{u|Wizardist}}'s oversight rights suspension, while he did all automatisations. Also, the usage of deleterevision brings some more danger for those users, who have corresponding rights (admins). Right now I proposed to give admin rights to my bot to partly bring back automatisation, but still it is a flaw in the core of the engine. There is virtually no sense to hide it all manually and there is too much work to do even though. I guess authorities already have bots that watch relevant pages to store data, who edit them. It is easy to implement, and we are fortunate if it is not happened yet. People from Belarus will not actively involve in those discussions to not bring attention of authorities. We are now in pretty hard situation. ::I think, we'll now try to work with bot, restrict editing on some pages and make some notices to use temporary accounts. But still it does not eliminate all risks. ::Also, regarding the proposition with adding a steward, there is also a request to form a proposal of experienced candidates, so we can discuss those candidates and ensure, that those people are not connected with Belarusian, Russian or any other regime, so there will be trust. So the decision to give such right to a steward on our wiki should be also somehow include our opinion, but without such a big threshold of 25 votes or so. Please consider, that people, that live in Belarus, or sometimes visit this country, will likely not participate in such discussions, which are the most of the users here, I guess. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:11, 13 красавіка 2026 (+03) :::{{ping|Plaga med}} Regarding the suggestion to add a steward; the stewards have discussed and concluded that as long as the community is OK with the temporary compromise, no formal request for oversighter rights will be needed (and Wizardist's oversight flag can be restored). It's what we can do for the community at the moment under current circumstances, and we'd be happy to make it that way if that's what the community wants. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 11:17, 16 красавіка 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:EPIC|EPIC]]: yes, I think, that it will be a very good solution, but still there's an issue of trust. We need to approve the concrete person, that will be added here, so there will be less doubt, that the person will be somehow affiliated with Russia, Belarus, or any other similar regime. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:33, 16 красавіка 2026 (+03) :::::A bit late of a response, but I'd like to note that none of the stewards reside in or have any affiliation with Russia or Belarus. The NDA agreement signed by us also does not permit any users located in such regions to sign, so none of us are at risk in that end. That being said, how the community wants to take this forward is up to you. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 22:27, 23 красавіка 2026 (+03) ::Гэтак, як сцюарды зрабілі таксама не робіцца: узялі агалілі ўвесь праект, без якога-небудзь папярэджання, нават адмінаў. Сцюарды так хваляваліся за бяспеку, што сёння ўсе старонкі БелВікіпедыі, якія былі раней схаваныя, цяпер адкрытыя толькі па прычыне таго, што ўдзельнікі [[Удзельнік:Mienski|Mienski]] і [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] "год бяздзейнасці" [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 19:03, 13 красавіка 2026 (+03) == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) ::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03) ::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: але ж адміністратары й так маюць патрэбныя інструменты, ну не такія магутныя канешне, але цалкам прыдатныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:46, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::Хто гэта будзе рабіць рукамі, калі запыты на дадаванне ў спіс могуць тыдзень вісець не здзейсненыя? І прагляд мяккага схавання даступна на парадкі, так, на парадкі большай колькасці людзей, са слабейшымі правамі. Трэба вяртаць як было. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: Добра было б абраць яшчэ пару адміністратараў. Таксама вікірэдактары маюць адказана ставіцца да таго, пра што пішуць. Бо пакуль маецца спакуса заліваць які заўгодна кантэнт і адразу гісторыю правак хаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: У самым горшым выпадку можна будзе напісаць бота, які аўтаматычна будзе хаваць версіі для пэўных старонак. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:44, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::Я думаю, можна пераключыцца на звычайнае хаванне пакуль – гэта можна зрабіць. Прызнаю, што мой дызайн быў не зусім [[:En:Fail-safe#Fail safe and fail secure|fail-secure]]. Трэба? — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 23:08, 17 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) :Лічу, такія блакіроўкі для сапраўды дзейных удзельнікаў — перабор. Супольнасць другасная, першаснае стварэнне энцыклапедыі. Як правіла, актыўныя ўдзельнікі «супольнасці» не ёсць актыўнымі рэдактарамі. Але і простыя абразы — гэта зашмат. Мяркую, абразы трэба спыняць і блакаваць на які-небудзь тыдзень, а потым глядзець далей. У нас рэдактарскае кола вельмі вузкае, патрэбны асаблівы падыход. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:28, 7 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба. :::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку: :::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03) ::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту "''Сур'ёзна?''", гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] "не ссы" па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні "Сур'ёзна?", то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:57, 26 красавіка 2026 (+03) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 13:00, 30 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> d6yqsj8iladcb5p3qvaqf5lz5gbn3t5 Залучча (Стаўбцоўскі раён) 0 731355 5133889 4479858 2026-04-30T07:28:20Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5133889 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Залучча}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |беларуская назва=Залучча |вобласць=Мінская |раён=Стаўбцоўскі |насельніцтва=0 |статус=фальварак }} '''Залу́чча''' (Залуча<ref name=":0">{{Артыкул|спасылка=http://niva.bialystok.pl/issue/2002/42/art_08.htm|загаловак=Камяні Уладзіслава Сыракомлі|год=20 кастрычніка 2002|нумар=42 (2423)|аўтар=[[Ганна Кандрацюк|Кандрацюк, Г]].|выданне=[[Ніва (газета)|Ніва]]}}</ref>; {{lang-be-trans|Zalučča}}, {{Lang-pl|Załucze}}, {{lang-ru|Залучье}}) — колішні [[фальварак]] у [[Беларусь|Беларусі]], у [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Залучча, паводле падарожнікаў першай паловы XIX ст. было маёнткам без гаспадара, які пераходзіў з рук у рукі арандатараў<ref name=":0" />. З 1840 года фальварак арандоўвалі Кандратовічы<ref name=":1">{{Кніга|год=1983|аўтар=[[Уладзімір Мархель|Мархель, У. І]].|загаловак=Лірнік вясковы|мова=be|старонкі=26}}</ref>. 16 красавіка 1844 года беларускі паэт [[Уладзіслаў Сыракомля]] ажаніўся з [[Паўліна Мітрашэўская|Паўлінай Мітрашэўскай]]. На наступны дзень яны выехалі ў Залучча, дзе меркавалі далей жыць, а бацькі пісьменніка пераехалі ў суседні фальфарак Тулёнку<ref name=":1" />. У 1844—1852 гадах фальварак арандоўваў Сыракомля, пра што цяпер сведчыць памятны камень<ref>{{Артыкул|загаловак=Залучье|спасылка=https://valatsuga.by/point/zaluchcha-ys/|выданне=globustut.by|аўтар=[[Уладзімір Цвірка|Цвірка, У]].}}</ref>. Тут жа творца за адзін тыдзень згубіў трох дзяцей праз [[Халера|халеру]], выжыў толькі чатырохгадовы Уладзіслаў. У 1862 годзе Сыракомля разам з жонкай і сынам назаўсёды пакінуў гэтую мясціну, пераехаўшы ў [[Вільнюс|Вільню]]<ref>{{Артыкул|загаловак=Wileńskie ślady polskich romantyków: Władysław Syrokomla|год=4 marca 2022|аўтар=Giedrojć, J.|спасылка=https://kurierwilenski.lt/2022/03/04/wilenskie-slady-polskich-romantykow-wladyslaw-syrokomla/|мова=pl|выданне=Kurier Wileński}}</ref>. У гэтым месцы Уладзіслаў Сыракомля напісаў паэмы «[[Хадыка (паэма)|Хадыка]]», «[[Старыя вароты (паэма)|Старыя вароты]]», «[[Канонік Пшэмыскі]]» (не скончыў)<ref>{{Кніга|год=1901|аўтар=[[Тадэвуш Піні|Pini, T]].|загаловак=Władysław Syrokomla i jego utwory|мова=pl|спасылка=https://pbc.gda.pl/dlibra/publication/15664/edition/61211?language=en#description|старонкі=34}}</ref>, вершы «[[Лірнік вясковы (Сыракомля)|Лірнік вясковы]]», «[[Лялька (верш)|Лялька]]»<ref>{{Кніга|год=1901|аўтар=[[Тадэвуш Піні|Pini, T]].|загаловак=Władysław Syrokomla i jego utwory|мова=pl|спасылка=https://pbc.gda.pl/dlibra/publication/15664/edition/61211?language=en#description|старонкі=45}}</ref>, «Немаўляці», «Прысвячэнне ліцвінам народных гутарак», «Пра маю старую хатку», «Гутарка пра бусла», «Заўчасна», «[[Добрыя весці (Сыракомля)|Добрыя весці]]», пачаў гутарку «[[Дабрародны Ян Дубарог]]» (скончыў у [[Барэйкаўшчына|Барэйкаўшчыне]])<ref>{{Артыкул|загаловак=Patron gimnazjum|спасылка=https://syrokomla.lt/pl/gimnazija-pl/mokyklos-globejas|мова=pl|выданне=Gimnazjum im. Władysława Syrokomli|год=2022-11-13}}</ref>, а таксама перакладаў паэтаў-лаціністаў XVI—XVII стст. [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] і пісаў тут і «Гісторыю літаратуры ў Польшчы».<ref>{{Кніга|год=1989|аўтар=[[Уладзімір Мархель|Мархель, У. І]].|загаловак=Вяшчун славы і волі|мова=be|старонкі=17}}</ref> {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Кніга|год=1989|аўтар=[[Уладзімір Мархель|Мархель, У. І]].|загаловак=Вяшчун славы і волі|выдавецтва=[[Навука і тэхніка]]|месца=[[Мінск]]|старонак=62|мова=be|isbn=5-343-00-403-2}} * {{Кніга|год=1983|аўтар=[[Уладзімір Мархель|Мархель, У. І]].|загаловак=Лірнік вясковы|выдавецтва=[[Навука і тэхніка]]|месца=[[Мінск]]|старонак=192|мова=be}} * {{Кніга|год=1901|аўтар=[[Тадэвуш Піні|Pini, T]].|загаловак=Władysław Syrokomla i jego utwory|старонак=247|месца=[[Львоў|Lwów]]|выдавецтва=Macierz Polska|мова=pl|спасылка=https://pbc.gda.pl/dlibra/publication/15664/edition/61211?language=en#description}} == Спасылкі == * {{Артыкул|загаловак=Залучье|спасылка=https://valatsuga.by/point/zaluchcha-ys/|выданне=globustut.by|аўтар=[[Уладзімір Цвірка|Цвірка, У]].}} {{Уладзіслаў Сыракомля}} [[Катэгорыя:Уладзіслаў Сыракомля]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна]] sswmu22q7j5ghqzgka801t8th7glo5e 5133890 5133889 2026-04-30T07:28:31Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5133890 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Залучча}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |беларуская назва=Залучча |вобласць=Мінская |раён=Стаўбцоўскі |насельніцтва=0 |статус=фальварак }} '''Залу́чча''' (Залуча<ref name=":0">{{Артыкул|спасылка=http://niva.bialystok.pl/issue/2002/42/art_08.htm|загаловак=Камяні Уладзіслава Сыракомлі|год=20 кастрычніка 2002|нумар=42 (2423)|аўтар=[[Ганна Кандрацюк|Кандрацюк, Г]].|выданне=[[Ніва (газета)|Ніва]]}}</ref>; {{lang-be-trans|Zalučča}}, {{Lang-pl|Załucze}}, {{lang-ru|Залучье}}) — колішні [[фальварак]] у [[Беларусь|Беларусі]], у [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Залучча, паводле падарожнікаў першай паловы XIX ст. было маёнткам без гаспадара, які пераходзіў з рук у рукі арандатараў<ref name=":0" />. З 1840 года фальварак арандоўвалі Кандратовічы<ref name=":1">{{Кніга|год=1983|аўтар=[[Уладзімір Мархель|Мархель, У. І]].|загаловак=Лірнік вясковы|мова=be|старонкі=26}}</ref>. 16 красавіка 1844 года беларускі паэт [[Уладзіслаў Сыракомля]] ажаніўся з [[Паўліна Мітрашэўская|Паўлінай Мітрашэўскай]]. На наступны дзень яны выехалі ў Залучча, дзе меркавалі далей жыць, а бацькі пісьменніка пераехалі ў суседні фальфарак Тулёнку<ref name=":1" />. У 1844—1852 гадах фальварак арандоўваў Сыракомля, пра што цяпер сведчыць памятны камень<ref>{{Артыкул|загаловак=Залучье|спасылка=https://valatsuga.by/point/zaluchcha-ys/|выданне=globustut.by|аўтар=[[Уладзімір Цвірка|Цвірка, У]].}}</ref>. Тут жа творца за адзін тыдзень згубіў трох дзяцей праз [[Халера|халеру]], выжыў толькі чатырохгадовы Уладзіслаў. У 1862 годзе Сыракомля разам з жонкай і сынам назаўсёды пакінуў гэтую мясціну, пераехаўшы ў [[Вільнюс|Вільню]]<ref>{{Артыкул|загаловак=Wileńskie ślady polskich romantyków: Władysław Syrokomla|год=4 marca 2022|аўтар=Giedrojć, J.|спасылка=https://kurierwilenski.lt/2022/03/04/wilenskie-slady-polskich-romantykow-wladyslaw-syrokomla/|мова=pl|выданне=Kurier Wileński}}</ref>. У гэтым месцы Уладзіслаў Сыракомля напісаў паэмы «[[Хадыка (паэма)|Хадыка]]», «[[Старыя вароты (паэма)|Старыя вароты]]», «[[Канонік Пшэмыскі]]» (не скончыў)<ref>{{Кніга|год=1901|аўтар=[[Тадэвуш Піні|Pini, T]].|загаловак=Władysław Syrokomla i jego utwory|мова=pl|спасылка=https://pbc.gda.pl/dlibra/publication/15664/edition/61211?language=en#description|старонкі=34}}</ref>, вершы «[[Лірнік вясковы (Сыракомля)|Лірнік вясковы]]», «[[Лялька (верш)|Лялька]]»<ref>{{Кніга|год=1901|аўтар=[[Тадэвуш Піні|Pini, T]].|загаловак=Władysław Syrokomla i jego utwory|мова=pl|спасылка=https://pbc.gda.pl/dlibra/publication/15664/edition/61211?language=en#description|старонкі=45}}</ref>, «Немаўляці», «Прысвячэнне ліцвінам народных гутарак», «Пра маю старую хатку», «Гутарка пра бусла», «Заўчасна», «[[Добрыя весці (Сыракомля)|Добрыя весці]]», пачаў гутарку «[[Дабрародны Ян Дубарог]]» (скончыў у [[Барэйкаўшчына|Барэйкаўшчыне]])<ref>{{Артыкул|загаловак=Patron gimnazjum|спасылка=https://syrokomla.lt/pl/gimnazija-pl/mokyklos-globejas|мова=pl|выданне=Gimnazjum im. Władysława Syrokomli|год=2022-11-13}}</ref>, а таксама перакладаў паэтаў-лаціністаў XVI—XVII стст. [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] і пісаў тут і «Гісторыю літаратуры ў Польшчы».<ref>{{Кніга|год=1989|аўтар=[[Уладзімір Мархель|Мархель, У. І]].|загаловак=Вяшчун славы і волі|мова=be|старонкі=17}}</ref> {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Кніга|год=1989|аўтар=[[Уладзімір Мархель|Мархель, У. І]].|загаловак=Вяшчун славы і волі|выдавецтва=[[Навука і тэхніка]]|месца=[[Мінск]]|старонак=62|мова=be|isbn=5-343-00-403-2}} * {{Кніга|год=1983|аўтар=[[Уладзімір Мархель|Мархель, У. І]].|загаловак=Лірнік вясковы|выдавецтва=[[Навука і тэхніка]]|месца=[[Мінск]]|старонак=192|мова=be}} * {{Кніга|год=1901|аўтар=[[Тадэвуш Піні|Pini, T]].|загаловак=Władysław Syrokomla i jego utwory|старонак=247|месца=[[Львоў|Lwów]]|выдавецтва=Macierz Polska|мова=pl|спасылка=https://pbc.gda.pl/dlibra/publication/15664/edition/61211?language=en#description}} == Спасылкі == * {{Артыкул|загаловак=Залучье|спасылка=https://valatsuga.by/point/zaluchcha-ys/|выданне=globustut.by|аўтар=[[Уладзімір Цвірка|Цвірка, У]].}} {{Уладзіслаў Сыракомля}} [[Катэгорыя:Уладзіслаў Сыракомля]] mmulldz4u7l2ftxg4rrj1ddearrj5e1 Крыптафашызм 0 733614 5133865 5021200 2026-04-30T05:20:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133865 wikitext text/x-wiki '''Крыптафашызм''' — таемная падтрымка або захапленне [[Фашызм|фашызмам]]. Асоба або група хавае сваю падтрымку або захапленне, каб пазбегнуць [[Палітычныя рэпрэсіі|палітычных рэпрэсій]] або [[Палітычнае самагубства|палітычнага самагубства]]. [[Оксфардскі слоўнік англійскай мовы]] цытуе некалькі ранніх ужыванняў гэтага тэрміна, у тым ліку «[[The Guardian]]», дзе гэты тэрмін выкарыстоўваўся больш за адзін раз у 1920-х гадах. У тэледэбатах [[ABC (тэлеканал)|ABC]] падчас хаосу [[Нацыянальны з’езд Дэмакратычнай партыі 1968 года|Нацыянальнага з’езду Дэмакратычнай партыі 1968 года]] [[Гор Відал]] апісаў [[Уільям Фрэнк Баклі малодшы|Уільяма Ф.]] [[Уільям Фрэнк Баклі малодшы|Баклі-малодшага]] як «крыптанацыста», пазней паправіўшы сябе, кажучы, што ён меў на ўвазе «крыптафашыст». Пяццю гадамі раней тэрмін з’явіўся ў нямецкамоўнай кнізе сацыёлага [[Тэадор Адорна|Тэадора В. Адорна]] «Der getreue Korrepetitor» («Верны рэпетытар»)<ref>Adorno, ''Gesammelte Schriften'', vol. 15, p. 191.</ref>. Адорна выкарыстаў тэрмін «крыптафашызм» яшчэ ў 1938 годзе ў лісце, напісаным [[Вальтэр Беньямін|Вальтэру Беньяміну]]. У гэтым дакуменце тэрмін не звязаны з тайнай падтрымкай або захапленнем фашызмам, але выкарыстоўваецца для абазначэння таго, хто недастаткова свядомы пры дэманстрацыі такіх рэгрэсіўных тэндэнцый. Тэрмін быў выкарыстаны нямецкім лаўрэатам Нобелеўскай прэміі [[Генрых Бёль|Генрыхам Бёлем]] у эсэ 1972 года пад назвай «Will Ulrike Gnade oder freies Geleit?»<ref>Theodor Adorno, Walter Benjamin, Correspondencia 1928—1940. Paris, La Frabrique, 2002, p. 342.</ref>, у якім рэзка крытыкавалася асвятленне бульварнай газетай «[[Bild]]» банды [[Фракцыя Чырвонай Арміі|Баадэр-Майнгоф]], леварадыкальнай тэрарыстычнай арганізацыі. У эсэ Бёль заявіў што тое, што робіць «Bild», «больш не крыптафашысцкае, не фашыстоіднае, а голы фашызм. Агітацыя, хлусня, бруд»<ref>Böll, Heinrich (1972-01-10). «Will Ulrike Gnade oder freies Geleit? Schriftsteller Heinrich Böll über die Baader-Meinhof-Gruppe und „Bild“» (in German). Der Spiegel. Retrieved 2016-02-03.</ref>. == Гл. таксама == * [[Протафашызм]] * [[Клерыкальны фашызм]] * [[Неафашызм]] * [[Спадарожнік (жаргон)]] == Заўвагі == {{Reflist}} == Спасылкі == * [http://www.pitt.edu/~kloman/debates.html Political Animals: Vidal, Buckley and the ’68 Conventions] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090921082404/http://www.pitt.edu/~kloman/debates.html |date=21 верасня 2009 }} — Page dedicated to the debate in which the crypto-Nazi statement was made by Gore Vidal. * [http://www.pitt.edu/~kloman/vidal.mp3 Soundtrack of the debate (MP3)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210225163620/http://www.pitt.edu/~kloman/vidal.mp3 |date=25 лютага 2021 }} [[Катэгорыя:Неафашызм]] [[Катэгорыя:Фашызм]] t5bler8a0884x9yuljk6b4slbtgwlvd Кацярына Ігараўна Кухар 0 735350 5133607 4742579 2026-04-29T12:15:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133607 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кухар}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Кацярына Ігараўна Ку́хар'''<ref>{{Cite web|url=https://elle.ua/ludi/blog_o_zvezdah/5-spektakley-s-uchastiem-ekaterini-kuhar-kotorie-stoit-uvidet/|title=Екатерина Кухар получила звание народной артистки Украины|date=2018-03-30|publisher=Elle — модный женский журнал|access-date=2019-11-27|archive-date=2019-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128000457/https://elle.ua/ludi/blog_o_zvezdah/5-spektakley-s-uchastiem-ekaterini-kuhar-kotorie-stoit-uvidet/|url-status=live}}</ref> ({{lang-uk|Катерина Ігорівна Кухар}}; нар. {{ДН|18|1|1982}}, {{МН|Кіеў||}}) — украінская прыма-балерына [[Нацыянальная опера Украіны імя Тараса Шаўчэнкі|Нацыянальнага Акадэмічнага тэатра Оперы і Балета Украіны імя Т. Р. Шаўчэнкі]] (з 1999 года), [[заслужаная артыстка Украіны]] (2012).<ref>{{Cite web|url=http://www.president.gov.ua/documents/4172012-14452|title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №417/2012 — Офіційне інтернет-представництво Президента України|date=2017-09-13|publisher=web.archive.org|access-date=2019-11-28|archive-date=2017-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913161008/http://www.president.gov.ua/documents/4172012-14452|url-status=unfit}}</ref> [[Народная артыстка Украіны]] (2018).<ref>{{Cite web |url=http://www.president.gov.ua/documents/872018-23870 |title=Указ Президент України від 26 березня 2018 року № 87/2018 «Про відзначення державними нагородами України діячів театрального мистецтва» |access-date=2018-03-27 |archive-date=2018-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327214015/http://www.president.gov.ua/documents/872018-23870 |url-status=live }}</ref> З 7 ліпеня 2020 года — кіраўнік [[Кіеўскае дзяржаўнае харэаграфічнае вучылішча|Кіеўскага дзяржаўнага прафесійнага харэаграфічнага каледжа]].<ref>{{Cite news |url= https://lifestyle.segodnya.ua/ua/lifestyle/showbiz/sudya-tanciv-z-zirkami-stala-direktorom-kievskogo-horeograficheskogo-uchilishcha-1462166.html |title= Суддя "Танців з зірками" стала директором Київського хореографічного училища |date= 2020-08-07 |work= segodnya.ua |access-date= 2021-02-09 |archive-date= 25 ліпеня 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210725215043/https://lifestyle.segodnya.ua/ua/lifestyle/showbiz/sudya-tanciv-z-zirkami-stala-direktorom-kievskogo-horeograficheskogo-uchilishcha-1462166.html |url-status= dead }}</ref> == Біяграфія == Кацярына Кухар нарадзілася 18 студзеня 1982 года ў [[Кіеў|Кіеве]]. Пачала займацца балетам з 5 гадоў. У [[1992]] годзе паступіла ў [[Кіеўскае дзяржаўнае харэаграфічнае вучылішча]] (клас [[Таццяна Таякіна|Таццяны Таякінай]]). У [[1997]] годзе на конкурсе маладых выканаўцаў выйграла прыз конкурсу ''{{нп3|Прыз Лазаны|Prix de Lausanne|ru|Приз Лозанны}}'' — запрашэнне на стажыроўку ў [[Лазана|Лазану]] ([[Швейцарыя]]). У 16 гадоў Кацярына Кухар дэбютавала ў партыі Машы ў балеце «[[Шчаўкунок]]» на сцэне Bunka Kaikan у [[Японія|Японіі]].<ref>{{Артыкул| аўтар=Юлия Мостовая| загаловак=Екатерина Кухар: «Наш зритель очень избалован балетом»| спасылка=http://n-auditor.com.ua/uk/component/na_archive/1598.html?view=material| выдавецтва=Незалежний АУДИТОР| спасылка выдавецтва=http://n-auditor.com.ua/uk/| тып=журнал| год=2017| нумар=6 (65)| старонкі=138-157| archive-url=https://web.archive.org/web/20170914104047/http://n-auditor.com.ua/uk/component/na_archive/1598.html?view=material| archive-date=2017-09-14| мова=ru}}</ref> Партыю маладой балерыне даверыў {{нп3|Валерый Пятровіч Коўтун||ru|Ковтун, Валерий Петрович}}, які ў гэты час працаваў у Японіі. У [[1999]] годзе Кацярына экстэрнам заканчвае харэаграфічнае вучылішча з чырвоным дыпломам і пачала працаваць у трупе [[Нацыянальная опера Украіны імя Тараса Шаўчэнкі|Нацыянальнай оперы Украіны]]. Артыстка гастралявала ў краінах [[Еўропа|Еўропы]], [[Канада|Канадзе]], [[ЗША]], [[Японія|Японіі]], [[Карэя|Карэі]], [[Кітай|Кітаі]] і інш. Член журы балетных конкурсаў і фестываляў. Выкладчык танца. З Кацярынай Кухар працавалі такія педагогі-рэпетытары, як народныя артысты Украіны і СССР {{нп3|Валерый Пятровіч Коўтун|Валерый Коўтун|ru|Ковтун, Валерий Петрович}}, [[Людміла Іванаўна Смаргачова|Людміла Смаргачова]], {{нп3|Мікалай Данілавіч Прадчанка|Мікалай Прадчанка|uk|Прядченко Микола Данилович}}, [[Элеанора Міхайлаўна Сцябляк|Элеанора Сцябляк]], [[Раіса Аляксееўна Хілько|Раіса Хілько]], Эльвіра Тарасава, {{нп3|Рэджэпмырат Абдыеў||ru|Абдыев, Реджепмырат}}. Партнёрамі Кацярыны Кухар у розны час былі: {{нп3|Аляксандр Апанасавіч Стаянаў|Аляксандр Стаянаў|ru|Стоянов, Александр Афанасьевич}}, {{нп3|Леанід Дзмітрыевіч Сарафанаў|Леанід Сарафанаў|ru|Сарафанов, Леонид Дмитриевич}}, Джозеф Гаці, Бахціяр Адамжан, Эрыс Нежа, саліст парыжскай Opéra Garnier Кер Жэрэмі-Лу (''Quer Jérémy-Loup''), Клаўдыё Каўела (тэатр «Ла Скала»). === Асабістае жыццё === Кацярына Кухар замужам за прэм’ерам [[Нацыянальная опера Украіны імя Тараса Шаўчэнкі|Нацыянальнай оперы Украіны]] {{нп3|Аляксандр Апанасавіч Стаянаў|Аляксандрам Стаянавым|ru|Стоянов, Александр Афанасьевич}}. Разам з мужам выхоўвае сына Цімура і дачку Насту. == Рэпертуар == * «[[Рамэа і Джульета (балет Пракоф’ева)|Рамэа і Джульета]]» — ''Джульета'' * «[[Сільфіда (балет)|Сільфіда]]» — ''Сільфіда'' * «[[Жызэль (балет)|Жызэль]]» — ''Жызэль'' * «[[Дон Кіхот (балет)|Дон Кіхот]]» — ''Кітры'' * «[[Лебядзінае возера (балет)|Лебядзінае возера]]» — ''Адэта'', ''Адылія'' * «[[Шчаўкунок]]» — ''Маша'' * «[[Эсмеральда (балет)|Эсмеральда]]» — ''Эсмеральда'' * «[[Майстар і Маргарыта (спектакль)|Майстар і Маргарыта]]» — ''Маргарыта'' * «[[Карсар (балет)|Карсар]]» — ''Медора'' * «[[Венскі вальс (балет)|Венскі вальс]]» — ''Анелі'' * «[[Спячая прыгажуня (балет)|Спячая прыгажуня]]» — ''Прынцэса Аўрора'' * «[[Папялушка (балет)|Папялушка]]» — ''Папялушка'' * «[[Спартак (балет)|Спартак]]» — ''Фрыгія'' * «[[Кармэн-сюіта|Кармэн]]» — ''Кармэн'' * «[[Чыпаліна (балет)|Чыпаліна]]» — ''Радыска'' * «[[Русалачка (балет)|Русалачка]]» — ''Русалачка'' * «[[Уладар Барысфена (балет)|Уладар Барысфена]]» — ''Актавія'' * «{{нп3|Лясная песня (балет)|Лясная песня|ru|Лесная песня (балет)}}» — ''Маўка'' * «[[Шалёны дзень, ці Жаніцьба Фігара|Вяселле Фігара]]» — ''Сюзана'' * «[[Вікінгі (балет)|Вікінгі]]» — ''Княгіня Лізавета'' * «[[Капелія]]» — ''Сванільда'' * «[[Даніэла (балет)|Даніэла]]» — ''Сафі'' * «[[Капрысы (балет)|Капрысы]]» — ''Мара'' * «[[Беласнежка (балет)|Беласнежка]]» — ''Беласнежка'' * «[[Шахеразада (балет)|Шахеразада]]» — ''Забеіда'' === Іншыя працы === * «Клас-канцэрт» [[Асаф Міхайлавіч Месерэр|Асафа Месерэра]] * «Класічнае па дэ дэ» [[Джордж Баланчын|Джорджа Баланчына]] * «Пра каханне» [[Анатоль Шэкера|Анатоля Шэкеры]] * «Простыя рэчы» {{нп3|Раду Вітальевіч Паклітару|Раду Паклітару|ru|Поклитару, Раду Витальевич}} * «[[Матылёк (балет)|Матылёк]]» [[Філіпа Тальёні]] * «Сляпая балерына» [[Леанід Веніямінавіч Якабсон|Леаніда Якабсона]] * «Тарантэла» Джорджа Баланчына * «Дзеці Ночы»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=aWaVCedpvf4|title=Катерина Кухар / Тизер к балету "Children of the Night"|author=Александр Стоянов|date=2018-01-18|access-date=2018-03-29|archive-date=2022-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228091327/https://www.youtube.com/watch?v=aWaVCedpvf4&gl=US&hl=en|url-status=live}}</ref> Аляксандра Абдукарымава === Ролі ў кіно === * 2019 — серыял «{{нп3|Вялікія Вуйкі||ru|Большие Вуйки}}» — варажбітка * 2020 — фільм «{{нп3|Адданая (фільм)|Адданая|ru|Преданная (фильм)}}» — артыстка == Узнагароды == * 2012 — [[Заслужаная артыстка Украіны]]<ref name=Zasluzhena>{{cite web |url=http://www.president.gov.ua/documents/4172012-14452|title=Указ президента України №417/2012|author=[[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Віктор Янукович]]|date=27-06-2012|publisher=[[Адміністрацыя Прэзідэнта Украіны|АПУ]]|language=українською|access-date=13-09-2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913161008/http://www.president.gov.ua/documents/4172012-14452|archive-date=13-09-2017}}</ref> * 2016 — [[Ордэн княгіні Вольгі]] III ступені<ref>{{Cite web |url=http://zakon3.rada.gov.ua/laws/show/533/2016 |title=Указ Президента України від 1 грудня 2016 року № 533/2016 «Про відзначення державними нагородами України з нагоди 25-ї річниці підтвердження всеукраїнським референдумом Акта проголошення незалежності України 1 грудня 1991 року» |access-date=2017-06-29 |archive-date=2017-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171009093935/http://zakon3.rada.gov.ua/laws/show/533/2016 |url-status=live }}</ref> * 2017 — узнагарода «Гонар Украіны»<ref>{{Cite web|url=http://ivona.bigmir.net/showbiz/449499-Ticshenko-opredelil-Samyh-uspeshnyh-zhencshin-Ukrainy|title=Тищенко определил самых успешных женщин Украины|publisher=ivona.bigmir.net|lang=ru|access-date=2019-11-27|archive-date=2019-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128000449/http://ivona.bigmir.net/showbiz/449499-Ticshenko-opredelil-Samyh-uspeshnyh-zhencshin-Ukrainy|url-status=live}}</ref> * 2018 — [[Народная артыстка Украіны]] * 2019 — Чалавек Года. Прэмія «Кумір Украінцаў» * 2021 — Viva awards (дабрачыннасць): Кацярына Кухар і Аляксандр Стаянаў Таксама Кацярына Кухар мае ўзнагароды за ўдзел у міжнародных конкурсах і фестывалях, сярод якіх: * Міжнародны фестываль харэаграфіі (Берлін, 2015) * Міжнародны фестываль сучаснай харэаграфіі (Кіеў, 2000) * Адрозненне за ўдзел у першым міжнародным фестывалі «Танец XXI ст.» (1998) * Міжнародны фестываль «Aoyama ballet festival» і «Fresh ballerina festival» (абодва ў Японіі, 1997) * Лаўрэат Міжнароднага конкурсу маладых артыстаў балета «Prix de Lausanne» (Швейцарыя, 1997) {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кухар Кацярына Ігараўна}} [[Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Артысты балета Украіны]] [[Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Артысты балета XXI стагоддзя]] 7axyz9q71dzsvp2jtebsyoo23m42e1w Кацярына Васільеўна Луцкевіч 0 736180 5133610 5061448 2026-04-29T12:44:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133610 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Луцкевіч}} {{футбаліст}} '''Кацярына Васільеўна Луцкевіч''' (нар. {{ДН|11|8|1982}}, [[Слуцк]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. == Клубная кар’ера == Выхаванка бабруйскага футбола<ref>[https://bobruisk.ru/news/2017/09/20/bobrujchanka-prinesla-pobedu-sbornoj-belarusi-po-futbolu Бобруйчанка принесла победу сборной Беларуси по футболу]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Гуляла ў чэмпіянаце Беларусі па міні-футболе за клубы «Педуніверсітэт» (Мінск) і «Бабруйчанка»<ref>[https://mini-football.by/player/2306250?season_id=1003596 Луцкевич Екатерина Васильевна]</ref>, выклікалася ў міні-футбольную зборную<ref>[https://www.sb.by/articles/a-nu-ka-devushki-mini-football.html Женская сборная по мини-футболу готовится выступить в квалификации чемпионата Европы]</ref> і была яе капітанам. Шмат гадоў выступала за нацыянальную зборную Беларусі, апошнія афіцыйныя матчы правяла летам 2018 года. У адборачных турнірах чэмпіянатаў свету і Еўропы згуляла не меней за 18 матчаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Луцкевіч Кацярына Васільеўна}} [[Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Зорка-БДУ]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Універсітэт Віцебск]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Бабруйчанка]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Ніка]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Іслач-РДВАР]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Жас Сункар]] b6q7kmsqi7wym2g6wg46340tt573xiz Вікторыя Сцяпанаўна Гаспер 0 743429 5133931 5060351 2026-04-30T09:14:40Z Slavazai1973 60865 /* Дасягненні */ 5133931 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Вікторыя Сцяпанаўна Гаспер''' (нар. {{ДН|9|1|1988}}, [[Мінск]], [[БССР]], [[СССР]]) — прафесійная беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Цэнтравая. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. Бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы-2007<ref>[https://www.sb.by/articles/komanda-mechta.html Команда — мечта!]</ref>. == Біяграфія == Выхаванка СДзЮШАР «Гарызонт». Першы трэнер — [[Марыя Іванаўна Сялюніна]]<ref>{{Cite web |url=https://usitmoik.gov.by/files/%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%89%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |title=СПИСКИ спортсменов, тренеров и специалистов, включённых в состав национальной и сборной команд РБ по баскетболу (женщины) на 2021 год. Национальная команда (основной состав) |access-date=8 верасня 2023 |archive-date=8 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908073744/https://usitmoik.gov.by/files/%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%89%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |url-status=dead }}</ref>. У 2003 годзе ў складзе зборнай Беларусі стала сярэбраным прызёрам кадэцкага чэмпіянату Еўропы U-16. У 2007 годзе ў складзе моладзевай зборнай Беларусі выступала на чэмпіянаце Еўропы ў [[Сафія|Сафіі]] ([[Балгарыя]]), дзе ў сярэднім за матч набірала 18,5 ачка і рабіла 9,0 падбораў. У 2010 годзе стала чэмпіёнкай краіны ў складзе клуба «[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР]]», пасля гэтага двойчы паўтарыла гэта дасягненне з «[[Гарызонт Мінск|Гарызонтам]]». З 2012 года гуляла за «[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]». За гэты час разам з камандай 6 разоў была чэмпіёнкай краіны і 4 разы заваёўвала Кубак, выходзіла ў фінал [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга|Еўрапейскай жаночай баскетбольнай лігі]]. З 2020 года выступала за каманду «Гарызонт», у складзе якой двойчы прымерыла золата чэмпіянату Беларусі, а ў сезоне-2020/21 заняла першае месца ў ЕЖБЛ<ref>[https://www.redyarsk.ru/news/detail.php?id=70585 Центровая сборной Беларуси Виктория Гаспер продолжит карьеру в «Енисее»]</ref>. Выступала ў жаночых зборных Беларусі [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-16|U-16]] (2004), [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-18|U-18]] (2004—2006) і [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-20|U-20]] (2006—2007). У 2005 годзе дэбютавала за зборную Беларусі<ref>{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%B3%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%80-%D0%B2/ |title=Виктория Гаспер |access-date=13 ліпеня 2023 |archive-date=13 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230713074742/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%B3%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%80-%D0%B2/ |url-status=dead }}</ref>. == Кар’ера == * 2002—2004 — [[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]] * 2003—2004 — [[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РВАР (Мінск)]] (''у Балтыйскай лізе'') * 2004—2006 — [[Гарызонт Мінск|РЦАР-Гарызонт (Мінск)]] * 2006 — Чэваката-СДзЮШАР (Волагда, Расія) * 2006—2008 — Волагда-Чэваката (Волагда, Расія) * 2006—2009 — Чэваката-2 (Волагда, Расія) * 2009—2010 — [[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР (Барысаў)]] * 2010—2012 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]] * 2012—2020 — [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2020—2022 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]] * 2022—2023 — [[Енісей (жаночы баскетбольны клуб)|Енісей (Краснаярск, Расія)]] * 2023—2025 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]] * з 2025 — [[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] == Дасягненні == * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Еўропы па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Еўропы]] (1): [[Чэмпіянат Еўропы па баскетболе сярод жанчын 2007|2007]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Еўропы па баскетболе сярод кадэтак (U-16)|чэмпіянату Еўропы сярод кадэтак (U-16)]] (1): [[Чэмпіянат Еўропы па баскетболе сярод кадэтак 2003|2003]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Беларусі]] (12): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2011/2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (4): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|2004/2005]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Беларусі]] (10): [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023|2023]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024|2024]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|2025]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіёнка [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга|Еўрапейскай лігі]] (1): [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2020/2021|2020/2021]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга|Еўрапейскай лігі]] (1): [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2018/2019|2018/2019]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіёнка [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (1): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2014/2015|2014/2015]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (3): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2011/2012|2011/2012]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2015/2016|2015/2016]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (1): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2010/2011|2010/2011]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://enisey.russiabasket.ru/players/140802?apiUrl=https://org.infobasket.su&compId=39795&lang=ru Профіль на сайце РФБ] * [https://bc-horizont.com/komandy/sostav-komandy/viktoriya-gasper.html Профіль на сайце БК «Гарызонт»] {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2005}} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2007}} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на Алімпійскіх гульнях 2008}} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце свету 2010}} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2017}} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2019}} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2021}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гаспер Вікторыя Сцяпанаўна}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа]] ah142r0xosss14p4mnh3f8dgnj895qa Алёна Голубева 0 743433 5133935 5040537 2026-04-30T09:18:34Z Slavazai1973 60865 /* Дасягненні */ 5133935 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Голубева}} {{Баскетбаліст}} '''Алёна Анатолеўна Карасевіч''', па нараджэнні '''Голубева''' (нар. {{ДН|4|4|1994}}, [[Гродна]], [[Беларусь]]) — прафесійная беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Атакуючы абаронца. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. Жонка беларускага баскетбаліста [[Павел Карасевіч|Паўла Карасевіча]]<ref>{{Cite web |url=https://grodno93.by/novosti/u-nas-poyavilas-eshhyo-odna-basketbolnaya-semya/ |title=У нас появилась ещё одна баскетбольная семья! |access-date=13 ліпеня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230713095307/https://grodno93.by/novosti/u-nas-poyavilas-eshhyo-odna-basketbolnaya-semya/ |archivedate=13 ліпеня 2023 |url-status=dead }}</ref>. == Біяграфія == Выхаванка СДзЮШАР №7 г. Гродна. Першы трэнер — Наталля Уладзіміраўна Васілеўка<ref>{{Cite web |url=https://usitmoik.gov.by/files/%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%89%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |title=СПИСКИ спортсменов, тренеров и специалистов, включённых в состав национальной и сборной команд РБ по баскетболу (женщины) на 2021 год. Национальная команда (основной состав) |access-date=8 верасня 2023 |archive-date=8 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908073744/https://usitmoik.gov.by/files/%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%89%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |url-status=dead }}</ref>. Выступала ў жаночых зборных Беларусі [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-16|U-16]] (2010), [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-18|U-18]] (2011—2012) і [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-20|U-20]] (2011—2014). У 2017 годзе дэбютавала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|жаночую зборную Беларусі]]<ref>[https://www.fiba.basketball/cs/player/182152/Alena-Karasevich Alena KARASEVICH]</ref>. == Кар’ера == * 2010—2013 — [[Вікторыя Гродна|Вікторыя (Гродна)]] * 2013—2017 — [[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] * 2017—2019 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]] * 2019—2020 — ''пропуск сезону'' (''дэкрэтны адпачынак'') * 2020—2021 — [[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] * 2021—2022 — Трыумф (Баташані, Румынія) * з 2022 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (7): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Беларусі]] (4): [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022|2022]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023|2023]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024|2024]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (2): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2013/2014|2013/2014]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2014/2015|2014/2015]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://belarus.basketball/templates/bbf/widgets/GrunisCup/player.html?personId=371723&apiUrl=https://org.infobasket.su&compId=40258&lang=ru Профіль на сайце БФБ] * [https://bc-horizont.com/komandy/sostav-komandy/alena-karasevich.html Профіль на сайце БК «Гарызонт»] * [https://bbw-g2n.jimdofree.com/игроки/карасевич-а/ Профіль на сайце bbw-g2n.jimdofree.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230713092137/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%B0/ |date=13 ліпеня 2023 }} * [https://www.fiba.basketball/eurobasketwomen/2017/media-guide.pdf FIBA EuroBasket Women 2017] {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2017}} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2021}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Голубева Алёна}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе]] 7xyigqqhbxdc32hrni3bc56275sc09n Ксенія Аляксандраўна Вабішчэвіч 0 743668 5133928 5060353 2026-04-30T09:12:14Z Slavazai1973 60865 /* Дасягненні */ 5133928 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Вабішчэвіч}} {{Баскетбаліст}} '''Ксенія Аляксандраўна Вабішчэвіч''', па нараджэнні '''Войшаль''' (нар. {{ДН|18|10|1994}}, [[Гродна]], [[Беларусь]]) — прафесійная беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Атакуючы абаронца / лёгкі форвард. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. Жонка беларускага баскетбаліста [[Сяргей Сяргеевіч Вабішчэвіч|Сяргея Вабішчэвіча]]<ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/5437-sergej-vabishchevich-basketbol-gorazdo-bolshe-chem-prosto-rabota СЕРГЕЙ ВАБИЩЕВИЧ: «БАСКЕТБОЛ - ГОРАЗДО БОЛЬШЕ, ЧЕМ ПРОСТО РАБОТА»]</ref><ref>[https://vk.com/video-136205091_456239641 Сергей и Ксения Вабищевичи: 100% баскетбольная пара]</ref>. == Біяграфія == Выхаванка СДзЮШАР №7 г. Гродна. Першыя трэнеры — Наталля Уладзіміраўна Сачук і Ірына Леанідаўна Аўрамчык. У 2009—2014 гадах навучалася ў Гродненскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву<ref>{{Cite web |url=https://gruor.by/%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B4%D0%B5%D1%8F%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C/%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB |title=Гродненское государственное училище олимпийского резерва. Баскетбол |access-date=12 кастрычніка 2023 |archive-date=12 кастрычніка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231012095316/https://gruor.by/%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B4%D0%B5%D1%8F%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C/%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB |url-status=dead }}</ref>. З 2010 года выступала за фарм-клуб «алімпіек» «[[Вікторыя Гродна|Вікторыю]]». У студзені 2013 года пераведзена ў «[[Алімпія Гродна|Алімпію]]», у сезоне-2012/13 стала чэмпіёнкай Беларусі ў складзе «Алімпіі» і была запрошана ў [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную каманду Беларусі]]<ref>[https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:IG7wcT9OWGoJ:https://www.pressball.by/pbonline/other/78192&cd=24&hl=be&ct=clnk&gl=pl Баскетбол. Ксения Войшель: хотелось бы, чтобы ледовыми сражениями спорт в Беларуси не ограничивался]</ref>. Выступала ў зборных [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-16|U-16]] (2010), [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-18|U-18]] (2011—2012) і [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-20|U-20]] (2011—2014). У 2014 годзе дэбютавала за зборную Беларусі<ref>{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%8C-%D0%BA/ |title=Ксения Войшель |access-date=15 ліпеня 2023 |archive-date=15 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715161057/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%8C-%D0%BA/ |url-status=dead }}</ref>. == Кар’ера == * 2010—2013 — [[Вікторыя Гродна|Вікторыя (Гродна)]] * 2013—2016 — [[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] * 2016—2017 — ''пропуск сезону'' (''дэкрэтны адпачынак'') * 2017—2022 — [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * з 2022 — [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Беларусі]] (5): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (5): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Беларусі]] (5): [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|2025]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіёнка [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (1): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2012/2013|2012/2013]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (1): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (2): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2013/2014|2013/2014]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2014/2015|2014/2015]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга|Еўрапейскай лігі]] (1): [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2018/2019|2018/2019]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [https://minskbasket.by/ru/news/3/azbukak-ksenii-vabishhevich Азбука Ксении Вабищевич] {{Бібліяінфармацыя}} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце свету 2014}} {{DEFAULTSORT:Вабішчэвіч Ксенія Аляксандраўна}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе]] cxgwh3kfh9hcovy8jyatfcbnmrifbw9 Юлія Уладзіславаўна Васілевіч 0 743689 5133930 5060352 2026-04-30T09:13:33Z Slavazai1973 60865 /* Дасягненні */ 5133930 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Васілевіч}} {{Баскетбаліст}} '''Юлія Уладзіславаўна Васілевіч''' (нар. {{ДН|21|6|2001}}, [[Балхаш (горад)|Балхаш]], [[Казахстан]]) — прафесійная беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Разыгрываючы абаронца. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванка СДзЮШАР №7 г. Гродна<ref>[https://sdjushor7.by/o-shkole История школы]</ref>. Першы трэнер — [[Аляксандра Аляксандраўна Шымкавяк]]. Выступала ў складзе гродзенскіх «[[Вікторыя Гродна|Вікторыі]]» і «[[Алімпія Гродна|Алімпіі]]». У жніўні 2021 года папоўніла склад [[Мінск|сталічнага]] «[[Гарызонт Мінск|Гарызонта]]». Выступала ў жаночых зборных Беларусі [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-16|U-16]] (2015—2017) і [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-18|U-18]] (2019). У 2021 годзе дэбютавала за зборную Беларусі<ref>{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D1%8E/ |title=Юлия Василевич |access-date=16 ліпеня 2023 |archive-date=16 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716073810/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D1%8E/ |url-status=dead }}</ref>. == Кар’ера == * 2016—2018 — [[Вікторыя Гродна|Вікторыя (Гродна)]] * 2018—2021 — [[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] * 2021—2023 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]] * 2023—2025 — Дынама (Масква, Расія) * з 2025 — [[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Беларусі]] (3): [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022|2022]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|2025]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://competitions.russiabasket.ru/premer-liga/women/player/?id=162044 Профіль на сайце РФБ] * [https://belarus.basketball/novosti/sbornye/2759-yuliya-vasilevich-mechtayu-igrat-za-natsionalnuyu-sbornuyu ЮЛИЯ ВАСИЛЕВИЧ: «МЕЧТАЮ ИГРАТЬ ЗА НАЦИОНАЛЬНУЮ СБОРНУЮ»] {{Бібліяінфармацыя}} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2021}} {{DEFAULTSORT:Васілеві Юлія Уладзіславаўна}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі «Вікторыі» Гродна]] hq5kcquuu5jkxiqqvx712y0efo3k4jg Надзея Пятроўна Надзежка 0 743782 5133925 4996897 2026-04-30T09:08:25Z Slavazai1973 60865 /* Дасягненні */ 5133925 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Надзея Пятроўна Надзежка''' (нар. {{ДН|25|9|1987}}, [[Віцебск]], [[БССР]], [[СССР]]) — прафесійная беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Лёгкі форвард. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]. == Біяграфія == У 2006 годзе была ў дэбютным сезоне «[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]]»<ref>[https://minskbasket.by/ru/club/history БАСКЕТБОЛЬНЫЙ КЛУБ «МИНСК» — История]</ref>. У 2011 годзе перайшла ў мінскі «[[Гарызонт Мінск|Гарызонт]]». Выступала ў зборных [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-18|U-18]] (2004—2005) і [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-20|U-20]] (2006—2007)<ref>{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8-u/%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%BA%D0%BE-%D0%BD/ |title=Надежда Надежко |access-date=17 ліпеня 2023 |archive-date=17 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717070246/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8-u/%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%BA%D0%BE-%D0%BD/ |url-status=dead }}</ref>. == Кар’ера == * 2003—2004 — [[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РВАР (Мінск)]] * 2004—2005 — [[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РДВАР (Мінск)]] * 2005—2006 — [[Тэхнолаг Віцебск|Віцебск]] * 2006 — [[Гарызонт Мінск|РЦАР-Гарызонт (Мінск)]] * 2006—2011 — [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]] * 2011—2017 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]] * з 2017 — [[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2011/2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (9): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2006/2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (9): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Беларусі]] (5): [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010|2010]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013|2013]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015|2015]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (3): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2011/2012|2011/2012]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2012/2013|2012/2013]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2013/2014|2013/2014]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (2): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2009/2010|2009/2010]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [https://basketball.eurobasket.com/player/Nadzezhka-Nadzeya/84902 Nadzezhka Nadzeya] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Надзежка Надзея}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе]] jneudekt7miahshh4e7co7unsdm5dmp Ганна Мікалаеўна Лапо 0 744321 5133936 5103971 2026-04-30T09:19:26Z Slavazai1973 60865 /* Дасягненні */ 5133936 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Лапо}} {{Баскетбаліст}} '''Ганна Мікалаеўна Лапо''' (нар. {{ДН|7|11|1997}}, [[Магілёў]], [[Беларусь]]) — прафесійная беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Цяжкі форвард / цэнтравая. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванка СДзЮШАР №5 г. Магілёў. Першыя трэнеры — Ю. А. Капцелёва і Е. Б. Бараноўскі. Навучалася ў Мінску ў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|Рэспубліканскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву]] пад кіраўніцтвам [[Віктар Іванавіч Бялевіч|Віктара Іванавіча Бялевіча]] і [[Алена Баляславаўна Іваноўская|Алены Баляславаўны Іваноўскай]]<ref>[https://fst.by/downloads/2013/spiski2013.pdf ВЫПИСКА из списочного состава национальной команды Республики Беларусь по летним видам спорта на 2013 год (Могилёвская область). Баскетбол. Сборная команда резерв. Переменый состав]</ref>. Пачатак сезону 2019/2020 правяла за [[Літва|літоўскі]] «Шаўляй», а ў лістападзе перайшла ў [[Волагда|валагодскую]] «Чэвакату»<ref>[https://vologda-news.net/sport/2019/11/26/33719.html Баскетболистка из Белоруссии будет выступать за «Вологда-Чевакату»]</ref>. У 2021 годзе падпісала кантракт з гродненскай «Алімпіяй»<ref>{{Cite web |url=https://team-olimpia.by/novosti/ocherednoj-pohod-na-basketbolnyj-olimp |title=Очередной поход на баскетбольный Олимп |access-date=22 ліпеня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230722070415/https://team-olimpia.by/novosti/ocherednoj-pohod-na-basketbolnyj-olimp |archivedate=22 ліпеня 2023 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://team-olimpia.by/novosti/dobro-pozhalovat |title=ДОБРО ПОЖАЛОВАТЬ! |access-date=22 ліпеня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230603035607/https://team-olimpia.by/novosti/dobro-pozhalovat |archivedate=3 чэрвеня 2023 |url-status=dead }}</ref>. Выступала за зборныя [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-16|U-16]] (2013), [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-18|U-18]] (2013—2015) і [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-20|U-20]] (2014—2017)<ref>{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%BE-%D0%B0/ |title=Анна Лаппо |access-date=22 ліпеня 2023 |archive-date=22 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722065109/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%BE-%D0%B0/ |url-status=dead }}</ref>. У складзе юніёрскай зборнай Беларусі па баскетболе 3х3 стала сярэбранай прызёркай чэмпіянату Еўропы (U-18)-2015 у Мінску<ref>{{Cite web |url=https://minsknews.by/belorusskie-basketbolistki-stali-serebryanyimi-prizerami-molodezhnogo-chempionata-evropyi-3h3/ |title=Белорусские баскетболистки стали серебряными призерами молодежного чемпионата Европы 3х3 |access-date=8 лістапада 2023 |archive-date=25 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125020009/https://minsknews.by/belorusskie-basketbolistki-stali-serebryanyimi-prizerami-molodezhnogo-chempionata-evropyi-3h3/ |url-status=dead }}</ref>. == Кар’ера == * 2013—2016 — [[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РДВАР (Мінск)]] * 2016—2019 — [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2019 — [[Шаўляй (жаночы баскетбольны клуб)|Шаўляй (Літва)]] * 2019—2020 — Волагда-Чэваката (Волагда, Расія) * 2020—2021 — БДУ-Цмокі (Мінск) * 2021—2025 — [[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] * з 2026 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Беларусі]] (3): [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018|2018]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (1): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга|Еўрапейскай лігі]] (1): [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2018/2019|2018/2019]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/158121 Профіль на сайце РФБ] * [https://basketball.eurobasket.com/player/Hanna-Lapo/283883?Women=1 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://www.fiba.basketball/europe/u20bwomen/2017/player/Hanna-Lapo Hanna LAPO] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лапо Ганна}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі «Гарызонта» Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе]] j8flz8q679u80fhabj3z55tkuzf4coz Кацярына Юр’еўна Карпук 0 744526 5133943 5114358 2026-04-30T09:34:01Z Slavazai1973 60865 /* Дасягненні */ 5133943 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Карпук}} {{Баскетбаліст}} '''Кацярына Юр’еўна Карпук''' (нар. {{ДН|4|9|1999}}, [[Брэст]], [[Беларусь]]) — прафесійная беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Цяжкі форвард. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Пачынала займацца баскетболам у [[Бяроза (горад)|Бярозе]]. Першы трэнер — Валерый Віктаравіч Трухан<ref>{{Cite web |url=https://usitmoik.gov.by/files/%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%89%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |title=СПИСКИ спортсменов, тренеров и специалистов, включённых в состав национальной и сборной команд РБ по баскетболу (женщины) на 2021 год. Национальная команда (переменный состав) |access-date=13 лістапада 2023 |archive-date=8 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908073744/https://usitmoik.gov.by/files/%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%89%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |url-status=dead }}</ref>. З 8 класа ездзіла на трэніроўкі ў [[Бяроза (горад)|Бярозу]], праз паўтара года яе запрасілі ў [[Гродна]]. 10-11 клас навучалася ў вучылішчы алімпійскага рэзерву, выступала за каманду «Беразоўскія лісы», пазней за «[[Вікторыя Гродна|Вікторыю]]». Праз два гады яе запрасілі ў «[[Алімпія Гродна|Алімпію]]», дзе правяла чатыры гады. У ліпені 2021 года падпісала кантракт з [[Казань|казанскай]] «[[Казаначка Казань|Казаначкай]]»<ref>[https://www.tatar-inform.ru/news/basketbolistka-iz-belarusi-podpisala-kontrakt-s-kazanockoi-5829876 Баскетболистка из Беларуси подписала контракт с «Казаночкой»]</ref>. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-18|зборную U-18]] (2017) і [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-20|U-20]] (2018—2019)<ref>{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8-u/%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BF%D1%83%D0%BA-%D0%B5/ |title=Екатерина Карпук |access-date=24 ліпеня 2023 |archive-date=24 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230724154842/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8-u/%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BF%D1%83%D0%BA-%D0%B5/ |url-status=dead }}</ref>. == Кар’ера == * 2016—2017 — [[Вікторыя Гродна|Вікторыя (Гродна)]] * 2017—2021 — [[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] * 2021—2022 — [[Казаначка Казань|Казаначка (Казань, Расія)]] * 2022—2024 — [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] * 2024—2025 — Дынама (Масква, Расія) * 2025 — Нафтавік-Тытан (Омская вобласць, Расія)<ref>[https://www.om1.ru/news/sport/383236-neftjanik-titan_podpisal_legionera_iz_belarusi/ «Нефтяник-Титан» подписал легионера из Беларуси]</ref><ref>[https://vk.com/wall-217287093_3346 СПАСИБО ЗА РАБОТУ!]</ref> * з 2025 — Уладзімірскія львіцы-УлДУ (Уладзімір, Расія)<ref>[https://vk.com/wall-53468855_33915 Екатерина Карпук продолжит карьеру в составе «Владимирских львиц-ВлГУ»]</ref> == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (4): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе сярод жанчын|Расійскай Суперлігі]] (2): [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]], [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (1): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/women/player/?id=332933 Профіль на сайце РФБ] * [https://basketball.eurobasket.com/player/Katsiaryna-Karpuk/386654?Women=1 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://bckazanochka.ru/news/3541/ ИНТЕРВЬЮ С ЕКАТЕРИНОЙ КАРПУК.] * [https://minskbasket.by/ru/news/3/intervyu-s-ekaterinoj-karpuk Интервью с Екатериной Карпук] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Карпук Кацярына Юр’еўна}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе]] pjojqkz63aroh6zvki9bh7x07jg680u Крыс Хемсварт 0 744847 5133872 4824562 2026-04-30T05:27:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133872 wikitext text/x-wiki {{машынны пераклад}} {{кінематаграфіст}} '''Крыстафер Хемсварт'''<ref name="Christopher">{{Cite video|url=https://www.youtube.com/watch?v=e156XGbNkaY|title=Kristen and Chris' Interview with Paul|date=25 June 2012}}</ref> AM (нар. 11 жніўня 1983, [[Мельбурн]]<ref name="usbio">{{Cite news|url-status=live|archivedate=https://archive.today/20180519151617/https://www.usmagazine.com/celebrities/chris-hemsworth/}}</ref>) — аўстралійскі акцёр. Вядомы роляй ''[[Кім Хайд|Кіма Хайда]]'' ў аўстралійскім тэлесерыяле ''«[[Дома і ў гасцях|Дома і ў дарозе]]»'' (2004—2007), перад тым як пачаў кінакар’еру ў [[кінематограф ЗША|Галівудзе]]. У [[Marvel Comics|кінематаграфічным сусвеце Marvel]] (MCU) Хемсварт пачаў роляй ''[[Тор (фільм)|Тора]]'' у [[Тор (фільм)|аднайменным фільме 2011 года]], праз што стаў адным з самых высокааплатных акцёраў свету. Іншыя яго ролі ў кіно ўключаюць баевікі ''«[[Зорны шлях]]»'' (2009), ''«[[Беласнежка і паляўнічы]]»'' (2012) і яго працяг ''«[[Паляўнічы: Зімовая вайна]]»'' (2016), «''[[Чырвоная зара (фільм 2012)|Чырвоны світанак»]]'' (2012), «''[[Чорны капялюш (фільм)|Чорны капялюш]]''» (2015), [["Людзі ў чорным: Інтэрнацыянал "|''«Людзі ў чорным: Інтэрнацыянал'' „]] (2019), ''“[[Выманне (фільм 2020)|Выманне]]»'' (2020), трылер ''«[[Ідэальны адпачынак|Ідэальны ўцёкі]]»'' (2009) і камедыя «''[[Паляўнічыя за прывідамі (фільм 2016)|Паляўнічыя за прывідамі]]''» (2016). Сярод найбольш усхваляваных крытыкамі фільмаў Хэмсварта — камедыйны фільм жахаў ''«[[Хатка ў лесе]]»'' (2012) і біяграфічны спартыўны фільм ''«[[Парыў (фільм 2013)|Раш]]»'' (2013), у якім ён сыграў [[Джэймс Хант|Джэймса Ханта]] . == Ранні перыяд жыцця == Нарадзіўся ў сям’і настаўніцы англійскай мовы Леані (народжанай ван Ос)<ref name="peoplesouthafrica">{{Cite news|url-status=live|archivedate=https://web.archive.org/web/20160515184201/http://www.peoplemagazine.co.za/celebrity-news/10-fun-facts-about-liam-hemsworth}}</ref> і Крэйга Хемсварта, саветніка сацыяльнага абслугоўвання.<ref name="heraldsun.com.au">{{Cite news|url-status=live|archivedate=https://web.archive.org/web/20110614143506/http://www.heraldsun.com.au/entertainment/confidential/cyrus-spent-new-year-on-phillip-island/story-e6frf96o-1225815733215}}</ref><ref>{{Cite journal|date=March 2012|title=The Hunger Games' Liam Hemsworth Has No Idea What's About to Hit Him|url=http://www.details.com/celebrities-entertainment/cover-stars/201203/liam-hemsworth-hunger-games-the-last-song|archivedate=https://web.archive.org/web/20121029103743/http://www.details.com/celebrities-entertainment/cover-stars/201203/liam-hemsworth-hunger-games-the-last-song|access-date=28 February 2012}} {{Cite web |url=http://www.details.com/celebrities-entertainment/cover-stars/201203/liam-hemsworth-hunger-games-the-last-song |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121101151022/http://www.details.com/celebrities-entertainment/cover-stars/201203/liam-hemsworth-hunger-games-the-last-song |archivedate=1 лістапада 2012 |url-status=dead }}</ref> Другі з трох сыноў, маладзейшы за [[Люк Хемсварт|Люка]] (нар. 1980) і старэйшы за [[Ліам Хемсворт|Ліама]] (нар. 1990); абодва яны таксама акцёры. Дзед па маці — галандскі імігрант, а бабуля па маці ірландскага паходжання;<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/Bgc_jVSnr3q/|title=Happy St. Patrick's day Ireland!|date=18 March 2018|publisher=Liam Hemsworth verified Instagram account|archive-url=https://web.archive.org/web/20181103024326/https://www.instagram.com/p/Bgc_jVSnr3q/|archive-date=3 November 2018|access-date=18 March 2018|url-status=live}}</ref> [ патрэбная неасноўная крыніца ] па бацькоўскай лініі мае англійскае, шатландскае і нямецкае паходжанне. <ref name="peoplesouthafrica" /> Ён выхоўваўся як у Мельбурне, так і ў [[Глыбіна|глыбінцы]] ў [[Булман, Паўночная тэрыторыя|Булмане, Паўночная тэрыторыя]] . Ён сказаў: «Мае першыя ўспаміны былі на жывёлагадоўчых станцыях у глыбінцы, а потым мы вярнуліся ў Мельбурн, потым вярнуліся туды і зноў вярнуліся. Безумоўна, большая частка майго дзяцінства прайшла ў Мельбурне, але, верагодна, мае самыя яркія ўспаміны былі там [у Булмане] з кракадзіламі і буйваламі. Вельмі розныя сферы жыцця» <ref name="fft" /> . Ён вучыўся ў сярэдняй школе ў [[Каледж Хітмант|Heathmont College]] <ref name="fft" />, перш чым яго сям’я зноў вярнулася ў Паўночную тэрыторыю, а затым пераехаў праз некалькі гадоў на [[Востраў Філіп|Філіп-Айлэнд]] . <ref>{{Cite video|url=https://www.youtube.com/watch?v=nK9hoClrB-A/|title=Chris Hemsworth on ''Jimmy Kimmel Live!'' Part 1|date=5 May 2011}}</ref> == Кар’ера == === Ранняя творчасць (2002—2010) === Хэмсворт пачаў сваю кар’еру са з’яўлення ў некалькіх тэлесерыялах. У 2002 годзе Хэмсварт зняўся ў двух эпізодах фантастычнага тэлесерыяла «''[[Гвіневера Джонс]]''» у ролі Караля Артура, а таксама з’явіўся ў серыяле «''[[Сусед]]''» і адным эпізодзе серыяла «''[[Закон Маршала|Маршал Лоў]]''». У наступным годзе ён з’явіўся ў эпізодзе серыяла «''[[Седлавы клуб]]''». У 2004 годзе Хемсварт прайшоў праслухоўванне на ролю [[Робі Хантэр (дома і ў гасцях)|Робі Хантэр]] у аўстралійскай мыльнай оперы «[[Дома і у гасцях|''Дома і'' у гасцях]]». Ён не атрымаў гэтую ролю, але пасля быў адкліканы на ролю [[Кім Хайд|Кіма Хайда]]. Ён пераехаў у Сіднэй, каб далучыцца да акцёрскага складу, з’явіўшыся ў 171 эпізодзе серыяла. Ён пакінуў акцёрскі склад «''Дома і'' у гасцях» 3 ліпеня 2007 года. Пазней Хемсварт адзначыў, што, хоць ён стаў больш прыкметны пасля «[[Дома і у гасцях|''Дома і'' у гасцях]]», яго праца над мыльнай операй не прынесла яму павагі ў кінаіндустрыі.<ref>{{Cite web|url=http://www.digitalspy.com/soaps/home-and-away/a776865/chris-hemsworth-admits-home-and-away-role-didnt-earn-him-respect-theyre-not-the-greatest-scripts/|title=Chris Hemsworth admits Home and Away role didn't earn him respect: 'They're not the greatest scripts'|author=Dainty|first=Sophie|website=[[Digital Spy]]|date=10 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190811170236/https://www.digitalspy.com/soaps/home-and-away/a776865/chris-hemsworth-admits-home-and-away-role-didnt-earn-him-respect-theyre-not-the-greatest-scripts/|archive-date=11 August 2019|access-date=6 August 2019|url-status=live}}</ref> Хемсварт быў удзельнікам [[Танцы з зоркамі (аўстралійскі сезон 5)|пятага сезона]] ''«[[Танцы з зоркамі (аўстралійскі серыял)|Танцаў з зоркамі Аўстраліі]]»'' ў партнёрстве з прафесійнай танцоркай Эбі Рос. Прэм’ера сезона адбылася 26 верасня 2006 года, і пасля шасці тыдняў Хэмсварт быў ліквідаваны 7 лістапада. З’яўленне Хемсварта ў франшызе ледзь не каштавала б яму ролі [[Тор (фільм)|Тора]], бо прадзюсары франшызы фільмаў [[Marvel Comics|Marvel]] баяліся, што фанаты адпудзяцца. <ref>{{Cite web|lang=en|url=http://vt.co/entertainment/film-tv/its-time-to-discuss-chris-hemsworth-on-dancing-with-the-stars/|title=It's High Time We Discussed Chris Hemsworth's Forgotten Appearance On 'Dancing With The Stars'|author=Brazell|first=Emma|date=1 May 2019|publisher=[[Jungle Creations#Operation|VT]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190811170236/https://vt.co/entertainment/film-tv/its-time-to-discuss-chris-hemsworth-on-dancing-with-the-stars/|archive-date=11 August 2019|access-date=6 August 2019|url-status=live}}</ref> У 2009 годзе Хэмсворт сыграў бацьку [[Джэймс Т. Кірк|Джэймса Т. Кірка]], [[Спіс персанажаў "Зорнага шляху" (G–M)|Джорджа Кірка]], у пачатковых сцэнах фільма [[Джэфры Джэйкаб Абрамс|Дж. Дж. Абрамса]] ''«[[Зорны шлях]]»'' . Першапачаткова роля была прапанавана [[Мэт Дэйман|Мэту Дэйману]], але той адмовіўся; Абрамс ацаніў Хемсварт, які ўзяў на сябе ролю. <ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/movies/news/articles/1626820/story.jhtml|title=J.J. Abrams And Chris Pine Have Our Gratitude For Rebooting 'Star Trek'|author=Horowitz|first=Josh|date=27 December 2009|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20091227135701/http://www.mtv.com/movies/news/articles/1626820/story.jhtml|archive-date=27 December 2009|access-date=6 August 2019}}</ref> Джош Тайлер з ''Cinema Blend'' быў уражаны Хемсвартам, апісаўшы сцэну акцёра як «лепшыя пяць хвілін, якія я правёў у кінатэатры ў гэтым годзе». Фільм меў касавы поспех, сабраўшы 385,7 долараў ЗША&nbsp;мільёнаў. <ref name="BoxOfficeMojo2">{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/yearly/chart/?view2=worldwide&yr=2009&p=.htm|title=2009 Worldwide Grosses|publisher=[[Box Office Mojo]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100102015401/http://boxofficemojo.com/yearly/chart/?view2=worldwide&yr=2009&p=.htm|archive-date=2 January 2010|access-date=29 October 2009|url-status=live}}</ref> У тым жа годзе Хемсварт сыграў персанажа Кале Гаррити ў трылеры ''«[[Ідэальны адпачынак|Ідэальны ўцёкі]]»'' . Гэта быў сціплы поспех — 22 долары ЗША&nbsp;мільёнаў супраць 14 долараў ЗША&nbsp;мільённы бюджэт <ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=perfectgetaway.htm|title=A Perfect Getaway (2009)|publisher=Box Office Mojo|archive-url=https://web.archive.org/web/20190707121154/https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=perfectgetaway.htm|archive-date=7 July 2019|access-date=6 August 2019|url-status=live}}</ref> і атрымаў неадназначную ацэнку <ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/film/titles/perfectgetaway|title=Perfect Getaway, A|publisher=[[Metacritic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090810084630/http://www.metacritic.com/film/titles/perfectgetaway|archive-date=10 August 2009|access-date=21 August 2009|url-status=live}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/a_perfect_getaway/|title=A Perfect Getaway|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413200455/http://www.rottentomatoes.com/m/a_perfect_getaway/|archive-date=13 April 2015|access-date=23 April 2015|url-status=live}}</ref>, але Хэмсварта хвалілі за яго «адпаведна застрашвалую» гульню «бандыта-падарожніка». <ref>{{Cite web|url=https://collider.com/a-perfect-getaway-dvd-review/|title=A Perfect Getaway DVD Review|author=Daniels|first=Hunter|date=4 February 2010|publisher=[[Collider (website)|Collider]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190811170226/http://collider.com/a-perfect-getaway-dvd-review/|archive-date=11 August 2019|access-date=6 August 2019|url-status=live}}</ref> Пол Янг з ''[[Скрын Рэнт|Screen Rant]]'' таксама ацаніў гульню Хемсварта як «цвёрдую». Далей Хемсварт сыграў Сэма ў ''фільме [[Ca$h]]'' 2010 года разам з англійскім акцёрам [[Шон Бін|Шонам Бінам]], які стаў першым фільмам, які ён зняў, калі прыехаў у ЗША. Рэжысёр фільма [[Стывен Мілберн Андэрсан]] сказаў, што Хемсварт быў у ЗША ўсяго шэсць тыдняў, калі праходзіў праслухоўванне на ролю, нагадаўшы: «Вось хлопец малады, мае правільны выгляд, вельмі добры акцёр і, давайце паглядзім праўдзе ў вочы, ён прыгожы. Таму я кажу, што нам трэба ўцягнуць гэтага хлопца. Я быў вельмі ўражаны» <ref>{{Cite video|url=https://www.youtube.com/watch?v=CDvIly2-fAI|title=Casting Chris Hemsworth}}</ref> . У лістападзе 2010 года ''[[The Hollywood Reporter]]'' назваў Хемсварта адным з маладых акцёраў, якія «настойваюць&nbsp;— або быць праштурхнутым» у галівудскі «спіс А» <ref>{{Cite news|last=Blank|first=Emily|date=15 November 2010|title=Hollywood's A-List Redefined|url=https://www.hollywoodreporter.com/gallery/hollywoods-list-redefined-44771|url-status=live|archivedate=https://web.archive.org/web/20110423220342/http://www.hollywoodreporter.com/gallery/hollywoods-list-redefined-44771}}</ref> === Тор і сусветнае прызнанне (2011—2015) === У 2011 годзе [[Sony Pictures Entertainment|студыя Sony Pictures]] абвясціла, што Хемсварт будзе здымацца ў трылеры ''«[[Бягучы з ценяў]]»'' <ref name="shadow">{{Cite news|last=Kit|first=Borys|date=29 June 2011|title=Chris Hemsworth to Star in Sony's 'Shadow Runner'|website=The Hollywood Reporter|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/chris-hemsworth-star-sonys-shadow-206946|url-status=live|archivedate=https://web.archive.org/web/20110703214215/http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/chris-hemsworth-star-sonys-shadow-206946}}</ref>, але фільм яшчэ не паступіў у вытворчасць. У тым жа годзе Хемсварт атрымаў ролю супергероя [[Тор (фільм)|Тора]] ў [[Marvel Comics|кінематаграфічнай сусвету Marvel]] . Яго першым фільмам у франшызе стаў ''«[[Тор (фільм)|Тор]]»'' 2011 года. Ён і напарнік [[Том Хідлстан]], які ў канчатковым выніку сыграў Локі, прайшлі праслухоўванне на ролю, для якой Хэмсварт сказаў, што набраў 20 фунтаў мышачнай масы. <ref name="menshealth">{{Cite web|url=http://www.menshealth.com/celebrity-fitness/chris-hemsworth-workout|title=Chris Hemsworth's Workout|author=Rosenbaum|first=Lara|website=[[Men's Health (magazine)|Men's Health]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120608174459/http://www.menshealth.com/celebrity-fitness/chris-hemsworth-workout|archive-date=8 June 2012|access-date=5 June 2012|url-status=dead}}</ref> Сусветны валавы прыбытак складае 449,3 долара ЗША&nbsp;мільёнаў, <ref name="BoxOfficeMojo">{{Cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=thor.htm|title=Thor (2011)|publisher=Box Office Mojo|archive-url=https://web.archive.org/web/20110704063924/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=thor.htm|archive-date=4 July 2011|url-status=live}}</ref> ''«Тор»'' стаў 15-м самым касавым фільмам 2011 года <ref name="BoxOfficeMojo4">{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/yearly/chart/?view2=worldwide&yr=2011&p=.htm|title=2011 Worldwide Grosses|publisher=Box Office Mojo|archive-url=https://web.archive.org/web/20180817161510/http://www.boxofficemojo.com/yearly/chart/?view2=worldwide&yr=2011&p=.htm|archive-date=17 August 2018|access-date=6 March 2012|url-status=live}}</ref> Фільм атрымаў станоўчыя водгукі <ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/thor/|title=Thor (2011)|publisher=Rotten Tomatoes|archive-url=https://web.archive.org/web/20190121015854/https://www.rottentomatoes.com/m/thor/|archive-date=21 January 2019|access-date=2 November 2018|url-status=live}}</ref>, а вобраз Бога грому Хэмсвартам высока ацаніў [[Кенет Туран|Кенэт Туран]] з ''[[Los Angeles Times]]'' . <ref name="Turan">{{Cite news|last=Turan|first=Kenneth|date=6 May 2011|title=Movie Review: ''Thor''|website=Los Angeles Times|url=https://www.latimes.com/entertainment/news/reviews/la-et-thor-20110506,0,7805780.story?track=rss|url-status=live|archivedate=https://web.archive.org/web/20110508224449/http://www.latimes.com/entertainment/news/reviews/la-et-thor-20110506,0,7805780.story?track=rss}}</ref> У наступным годзе Хэмсварт паўтарыў гэтую ролю ў фільме ''«[[Мсціўцы (фільм, 2012)|Мсціўцы]]»'' (2012) як аднаго з шасці супергерояў {{—}} разам з [[Тоні Старк|Тоні Старкам / Жалезным чалавекам]] [[Роберт Даўні (малодшы)|Роберта Даўні-малодшага]], [[Крыс Эванс|Стывам Роджэрсам]] [[Стыў Роджэрс|/ Капітанам Амерыкай Крыса]] Эванса і [[Брус Банэр|Брусам Бэнэрам]] [[Марк Руфала|Марка Руфала]] . [[Брус Банэр (кінематаграфічны сусвет Marvel)|/ Халк]], [[Скарлет Ёхансан|Наташа]] [[Наташа Раманаў (Кінематаграфічны сусвет Marvel)|Раманава / Чорная ўдава]] Скарлет Ёхансан і [[Клінт Бартан (кінематаграфічны сусвет Marvel)|Клінт Бартан / Сакалінае]] Вока [[Джэрэмі Рэнер|Джэрэмі Рэнэра]] {{—}} накіраваны абараняць Зямлю ад свайго прыёмнага брата Локі. <ref name="movies.yahoo.com">{{Cite web|url=https://movies.yahoo.com/blogs/movie-talk/avengers-tom-hiddleston-told-214048580.html|title='Avengers' star Tom Hiddleston told Chris Hemsworth to really hit him|author=McDaniel|first=Matt|date=2 May 2012|publisher=Yahoo! Movies|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515212836/http://movies.yahoo.com/blogs/movie-talk/avengers-tom-hiddleston-told-214048580.html|archive-date=15 May 2012|access-date=15 May 2012|url-status=dead}}</ref> Фільм меў камерцыйны поспех у крытыкаў <ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/marvels_the_avengers/|title=Marvel's The Avengers (2012)|publisher=Rotten Tomatoes. [[Fandango Media]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120826153317/http://www.rottentomatoes.com/m/marvels_the_avengers/|archive-date=26 August 2012|access-date=25 November 2018|url-status=live}}</ref>, сабраўшы больш за 1,5 даляра ЗША&nbsp;мільярд ва ўсім свеце. <ref name="BOM">{{Cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=avengers11.htm|title=''The Avengers'' (2012)|publisher=Box Office Mojo|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104022056/http://boxofficemojo.com/movies/?id=avengers11.htm|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> [[Пітэр Трэверс]] з ''[[Rolling Stone]]'' пахваліў акцёрскі склад за іх экранную хімію. Хэмсварт зняў фільм жахаў ''«[[Хатка ў лесе]]»'' неўзабаве пасля выхаду ''«[[Зорны шлях|Зорнага шляху]]»'', але ён не выходзіў да 2012 года. Ён атрымаў станоўчыя водгукі <ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_cabin_in_the_woods/|title=The Cabin in the Woods (2012)|publisher=Rotten Tomatoes|archive-url=https://web.archive.org/web/20191020084516/https://www.rottentomatoes.com/m/the_cabin_in_the_woods/|archive-date=20 October 2019|access-date=10 March 2009|url-status=live}}</ref>, а яго вобраз альфа-самца Курта Вогана назваў Элісан Форман з [[Mashable]] яго «самай сексуальнай» роляй. <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://mashable.com/article/chris-hemsworth-the-cabin-in-the-woods/|title=Chris Hemsworth's role in 'The Cabin in the Woods' is by far his sexiest|author=Foreman|first=Alison|date=7 July 2018|publisher=Mashable|archive-url=https://web.archive.org/web/20190811173906/https://mashable.com/article/chris-hemsworth-the-cabin-in-the-woods/|archive-date=11 August 2019|access-date=6 August 2019|url-status=live}}</ref> Пазней Хемсварт зняўся разам з [[Крыстэн Сцюарт]] у фільме ''«[[Беласнежка і паляўнічы]]»'' (2012) у ролі паляўнічага. Нягледзячы на камерцыйны поспех, сабраў 396 долараў ЗША&nbsp;мільёнаў па ўсім свеце <ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=snowwhiteandthehuntsman.htm#%7Cdf=mdy-all|title=Snow White and the Huntsman (2012)|publisher=Box Office Mojo|archive-url=https://web.archive.org/web/20181026064628/https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=snowwhiteandthehuntsman.htm#%7Cdf=mdy-all|archive-date=26 October 2018|access-date=6 August 2019|url-status=live}}</ref>, ён атрымаў неадназначныя водгукі. <ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/snow_white_and_the_huntsman/|title=Snow White and the Huntsman|publisher=Rotten Tomatoes|archive-url=https://web.archive.org/web/20140214171903/http://www.rottentomatoes.com/m/snow_white_and_the_huntsman/|archive-date=14 February 2014|access-date=20 June 2012|url-status=live}}</ref> Крытыкі крытычна аднесліся да экраннай хіміі Хемсварта і Сцюарта, а Анжэла Уотэркатэр з ''[[Wired (часопіс)|Wired]]'' палічыла, што героі «не да канца канкрэтызаваны». Хемсварт быў абраны на ролю Джэда Экерта ў [[Чырвоная зара (фільм 2012)|рымейку ''«Чырвонага світання»'']] 2012 года пасля таго, як MGM паглядзела [[Штодзённыя газеты|штодзённыя]] кадры сцэны з ''«Хаціны ў лесе»;'' <ref name="Whedon">{{Cite web|url=https://www.filmschoolrejects.com/features/34-things-we-learned-from-the-cabin-in-the-woods-commentary.php?all=1|title=34 Things We Learned From 'The Cabin in the Woods' Commentary|author=Kirk|first=Jeremy|date=20 September 2012|publisher=FilmSchoolRejects.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114021338/http://www.filmschoolrejects.com/features/34-things-we-learned-from-the-cabin-in-the-woods-commentary.php?all=1|archive-date=14 November 2012|access-date=10 October 2012|url-status=dead}}</ref> ён быў пастаўлены на ролю Тора праз два дні пасля таго, як быў абраны ў ''Чырвонай Зары'' . <ref name="Whedon" /> Фільм быў [[Касавая бомба|касавай бомбай]], сабраўшы ўсяго 50 долараў ЗША&nbsp;мільёнаў супраць вытворчага бюджэту ў 65 долараў ЗША&nbsp;мільёнаў <ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=reddawn10.htm|title=Red Dawn (2012) (2012)|publisher=Box Office Mojo|archive-url=https://web.archive.org/web/20190707121153/https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=reddawn10.htm|archive-date=7 July 2019|access-date=6 August 2019|url-status=live}}</ref> і атрымаў адмоўныя водгукі. <ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/red_dawn_2012/|title=Red Dawn (2012)|publisher=Rotten Tomatoes [[Flixster]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121121044036/http://www.rottentomatoes.com/m/red_dawn_2012/|archive-date=21 November 2012|access-date=20 November 2012|url-status=live}}</ref> [[Файл:Chris_Hemsworth_(8492541282).jpg|злева|міні| Хемсварт ў 2013 ]] У 2013 годзе Хэмсварт зняўся ў спартыўнай драматычнай стужцы [[Рон Ховард|Рона Говарда]] «''[[Парыў (фільм 2013)|Раш]]''» у ролі чэмпіёна свету па гонках [[Формула-1|у Формуле-1]] {{F1|1976}} [[Джэймс Хант|Джэймса Ханта]] . <ref>{{Cite web|url=https://collider.com/chris-hemsworth-rush/|title=Chris Hemsworth in Talks to Play Formula 1 Driver James Hunt in Ron Howard's 'Rush'|author=Chitwood|first=Adam|date=11 July 2011|publisher=[[Collider (website)|Collider]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020212230/https://collider.com/chris-hemsworth-rush/|archive-date=20 October 2013|access-date=7 October 2011|url-status=live}}</ref> Фільм быў высока ацэнены крытыкамі і атрымаў поспех у пракаце, сабраўшы 98,2 долараў ЗША&nbsp;мільёнаў пры бюджэце ў 38 долараў ЗША&nbsp;мільёнаў. <ref>{{Cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Rush-(2013)|title=Rush (2013) – Financial Information|publisher=The Numbers|archive-url=https://web.archive.org/web/20190811173904/https://www.the-numbers.com/movie/Rush-(2013)|archive-date=11 August 2019|access-date=6 August 2019|url-status=live}}</ref> Генры Барнс з ''[[The Guardian]]'' быў уражаны гульнёй Хемсварта, пахваліўшы акцёра за выкананне «выдатнага сцэнарыя» з «пэўным майстэрствам». <ref>{{Cite news|archivedate=https://web.archive.org/web/20200510142643/https://www.theguardian.com/film/2013/sep/06/rush-review|url-status=live}}</ref> Пазней у тым жа годзе Хемсварт паўторна выканаў ролю Тора ў сіквеле ''Тора'' ў ''[[Тор 2: Царства цемры|фільме «Тор: Цёмны свет»]]'' (2013). Нягледзячы на камерцыйны поспех, сусветныя зборы склалі 644,6 долараў ЗША&nbsp;мільёнаў, <ref name="BOM2">{{Cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=thor2.htm|title=''Thor: The Dark World'' (2013)|publisher=Box Office Mojo|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107224930/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=thor2.htm|archive-date=7 November 2016}}</ref> фільм стаў самым нізкім рэйтынгам у франшызе MCU на вэб-сайце [[Агрэгатар аглядаў|агрэгатара аглядаў]] [[Rotten Tomatoes]] з рэйтынгам адабрэння 66 %. <ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/thor_the_dark_world/|title=''Thor: The Dark World'' (2013)|publisher=Rotten Tomatoes. Fandango Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20200829103152/https://www.rottentomatoes.com/m/thor_the_dark_world|archive-date=29 August 2020|access-date=30 April 2019|url-status=live}}</ref> Хімія паміж Хемсвартам і Хідлстанам была высока ацэненая крытыкамі; Бэн Чайлд з ''The Guardian'' напісаў: «Дзякуючы ўражлівай калектыўнай харызме Хідлстана і Хэмсворта, ''»[[Тор: Цёмны свет]]"'' далёка не забойца франшызы". <ref name="Guardian">{{Cite news|url-status=live|archivedate=https://web.archive.org/web/20131024013653/http://www.theguardian.com/film/2013/oct/23/thor-the-dark-world-review}}</ref> У 2015 годзе Хемсварт зняўся ў баявіку рэжысёра [[Майкл Ман|Майкла Мана]] ''[[Чорны капялюш (фільм)|"Чорны капялюш]]'' " з [[Віёла Дэвіс|Віёлай Дэвіс]] . <ref>{{Cite web|url=https://www.thewrap.com/chris-hemsworth-first-look-on-set-of-michael-mann-hacker-thriller-blackhat-revealed-photo/|title=Chris Hemsworth First Look on Set of Michael Mann Hacker Thriller 'Blackhat' Revealed|author=Reilly|first=Travis|date=26 July 2014|publisher=The Wrap|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812212851/http://www.thewrap.com/chris-hemsworth-first-look-on-set-of-michael-mann-hacker-thriller-blackhat-revealed-photo/|archive-date=12 August 2014|access-date=12 August 2014|url-status=live}}</ref> Фільм разбіўся ў пракаце <ref>{{Cite web|url=http://www.showbiz411.com/2015/01/31/movies-universal-basically-pulls-blackhat-from-circulation-johnny-depps-mortdecai-mia/|title=Movies: Universal Basically Pulls "Blackhat" from Circulation, Johnny Depp's "Mortdecai" MIA|date=31 January 2015|publisher=Showbiz411|archive-url=https://web.archive.org/web/20150405185925/http://www.showbiz411.com/2015/01/31/movies-universal-basically-pulls-blackhat-from-circulation-johnny-depps-mortdecai-mia|archive-date=5 April 2015|access-date=15 April 2015|url-status=live}}</ref> і быў дрэнна прыняты. <ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/blackhat/|title=Blackhat|website=Rotten Tomatoes|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126145320/https://www.rottentomatoes.com/m/blackhat|archive-date=26 November 2017|access-date=29 April 2019|url-status=live}}</ref> Для многіх крытыкаў значнай праблемай фільма быў выбар Хэмсварта на ролю хакера; [[Крысці Лемір]] з ''[[Chicago Sun-Times]]'' адзначыла: «Любы, хто прабіваецца ў свеце, седзячы цэлы дзень перад экранам камп’ютара, не будзе выглядаць такім жахлівым, як Хэмсворт». <ref>{{Cite web|url=http://christylemire.com/blackhat/|title=Blackhat|author=Lemire|first=Christy|website=Christy Lemire|date=17 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107015719/http://christylemire.com/blackhat/|archive-date=7 November 2017|access-date=11 January 2016|url-status=live}}</ref> Сам Хемсварт пазней прызнаўся, што быў незадаволены сваёй гульнёй: «Мне не спадабалася тое, што я зрабіў у фільме», — пракаментаваў ён. «Гэта было проста плоскім, і гэта таксама была спроба зрабіць тое, што я думаў, што людзі хацелі б бачыць. Але я не думаю, што я добры ў гэтай прасторы „. Ён паўтарыў сваю ролю Тора ў чацвёрты раз у сіквеле ''“[[Мсціўцы|Мсціўцаў]]»'' ''«[[Мсціўцы: Эра Альтрона]]»'' . <ref name="AgeofUltron">{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2013/08/29/james-spader-to-play-ultron-in-the-avengers-sequel|title=James Spader to Play Ultron in the Avengers Sequel|author=Vejvoda|first=Jim|date=29 August 2013|publisher=[[IGN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130831235121/http://www.ign.com/articles/2013/08/29/james-spader-to-play-ultron-in-the-avengers-sequel|archive-date=31 August 2013|access-date=29 August 2013|url-status=dead}}</ref> Акрамя таго, што фільм атрымаў станоўчыя водгукі <ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/avengers_age_of_ultron/|title=Avengers: Age of Ultron (2015)|publisher=Rotten Tomatoes. Fandango Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20190122063328/https://www.rottentomatoes.com/m/avengers_age_of_ultron/|archive-date=22 January 2019|access-date=4 November 2018|url-status=live}}</ref> і сабраў больш за 1,4 даляра ЗША&nbsp;мільярдаў ва ўсім свеце, <ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=avengers2.htm|title=Avengers: Age of Ultron (2015)|publisher=Box Office Mojo|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314030558/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=avengers2.htm|archive-date=14 March 2017|access-date=6 August 2019|url-status=live}}</ref> Хемсварт таксама выйграў [[42-я цырымонія ўручэння прэміі People's Choice|прэмію People’s Choice Awards]] за любімага акцёра баевікоў. <ref>{{Cite web|url=http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/index.jsp?year=2016|title=2016 Nominees & Winners|publisher=[[People's Choice Awards]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819101007/http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/index.jsp?year=2016|archive-date=19 August 2016|access-date=3 October 2015|url-status=live}}</ref> Хемсварт вярнуўся на здымачную пляцоўку ''«Дома і ў дарозе»'' ў лістападзе 2014 года, каб зняць сцэну ў ролі [[Экстра (акцёр)|статыста]], а не ў ролі свайго персанажа Кіма Хайда. <ref>{{Cite web|url=http://www.tvweeklogieawards.com.au/news/articles/2014/11/chris-hemsworth-returns-to-summer-bay!/|title=Chris Hemsworth returns to Summer Bay!|website=[[TV Week]]|date=26 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141202135003/http://www.tvweeklogieawards.com.au/news/articles/2014/11/chris-hemsworth-returns-to-summer-bay!/|archive-date=2 December 2014|access-date=20 May 2015|url-status=live}}</ref> Эпізод, у якім ён зняўся, выйшаў у эфір 19 мая 2015 года. <ref name="Return" /> У тым жа годзе ён зняўся ў камедыйным фільме ''«[[Канікулы (фільм 2015)|Вакацыі]]»'' разам з [[Эд Хелмс|Эдам Хелмсам]], адраджэнні серыі фільмаў, у якой першапачаткова здымаўся [[Чэві Чэйз]] . <ref>{{Cite news|url-status=live|archivedate=https://web.archive.org/web/20141025074145/http://www.firstshowing.net/2014/chris-hemsworth-charlie-day-taking-a-vacation-with-ed-helms/}}</ref> Ён быў намінаваны на [[Кінапрэмія MTV 2016|MTV Movie Awards]] за [[кінаўзнагарода MTV за найлепшы пацалунак|лепшы пацалунак]] з [[Леслі Ман]] . <ref>{{Cite web|url=https://comicbook.com/2016/03/08/deadpool-avengers-and-star-wars-nominated-for-mtv-movie-awards/|title=Deadpool, Avengers, And Star Wars Nominated For MTV Movie Awards|author=Lovett|first=Jamie|date=8 March 2016|publisher=ComicBook.com|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20170831104949/http://comicbook.com/2016/03/08/deadpool-avengers-and-star-wars-nominated-for-mtv-movie-awards/|archive-date=31 August 2017|url-status=live}}</ref> Яго апошнім фільмам 2015 года стаў ''[[У сэрцы мора (фільм)|фільм «У сэрцы мора»]]'', заснаваны на [[У сэрцы мора|аднайменнай кнізе]] [[Натаніэль Філбрык|Натаніэля Філбрыка]], у якім Хемсварт сыграў першага памочніка [[Оўэн Чэйз|Оўэна Чэйза]] . У інтэрв’ю ''[[Джымі Кімэл у прамым эфіры!|Jimmy Kimmel Live!]]'', ён сказаў, што, каб падрыхтавацца да ролі галодных маракоў, акцёрскі склад быў пастаўлены на дыету з 500—600 калорый у дзень, каб схуднець. <ref>{{Cite episode|title=Chris Hemsworth/Jane's Addiction; Episode #11.69|url=https://www.youtube.com/watch?v=8TTFozTum7w}}</ref> ''Фільм «Сэрца мора»'' атрымаў неадназначныя водгукі крытыкаў і расчараваў у пракаце, сабраўшы 93 долары ЗША&nbsp;мільёнаў супраць 100 долараў ЗША&nbsp;мільённы бюджэт <ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=heartofthesea.htm|title=In the Heart of the Sea (2015)|publisher=Box Office Mojo|archive-url=https://web.archive.org/web/20190707121154/https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=heartofthesea.htm|archive-date=7 July 2019|access-date=6 August 2019|url-status=live}}</ref>, але Хемсварт атрымаў намінацыю ў намінацыі «Выбар акцёра: баявік» на [[2016 Teen Choice Awards|18-й цырымоніі ўручэння прэміі Teen Choice Awards]] . <ref name="TeenChoice2">{{Cite web|url=http://www.eonline.com/news/767635/teen-choice-awards-2016-nominations-announced-see-the-first-wave-of-potential-winners|title=Teen Choice Awards 2016 Nominations Announced: See the "First Wave" of Potential Winners|author=Vulpo|first=Mike|date=24 May 2016|publisher=[[E! News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160526090121/http://www.eonline.com/news/767635/teen-choice-awards-2016-nominations-announced-see-the-first-wave-of-potential-winners|archive-date=26 May 2016|access-date=25 May 2016|url-status=live}}</ref> === Працяг камерцыйнага поспеху (2016-цяпер) === У 2016 годзе Хемсварт паўтарыў ролю Паляўнічага Эрыка ў ''[[Паляўнічы: Зімовая вайна|фільме "Паляўнічы: Зімовая вайна]]'' " разам з [[Джэсіка Чэстэйн|Джэсікай Чэстэйн]], якая сыграла яго каханне. Пішучы для [[IndieWire]], Олівер Літэлтан раскрытыкаваў экранную хімію паміж Хэмсвартам і Чэстэйн, заявіўшы, што «яны абодва змагаюцца з акцэнтамі, якія ім відавочна непрыемныя, дэманструючы нулявую хімію і, шчыра кажучы, здымаючыся ў розных фільмах». <ref>{{Cite web|url=https://www.indiewire.com/2016/04/review-the-huntsman-winters-war-starring-chris-hemsworth-jessica-chastain-emily-blunt-charlize-theron-83789/|title=Review: 'The Huntsman: Winter's War' Starring Chris Hemsworth, Jessica Chastain, Emily Blunt & Charlize Theron|author=Lyttelton|first=Oliver|date=18 April 2016|publisher=[[IndieWire]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190811173904/https://www.indiewire.com/2016/04/review-the-huntsman-winters-war-starring-chris-hemsworth-jessica-chastain-emily-blunt-charlize-theron-83789/|archive-date=11 August 2019|access-date=6 August 2019|url-status=live}}</ref> Фільм быў менш эфектыўным у параўнанні са сваім папярэднікам, сабраўшы ўсяго 165 долараў ЗША&nbsp;мільёнаў. <ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=huntsman.htm|title=The Huntsman: Winter's War (2016)|publisher=Box Office Mojo|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20160412222645/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=huntsman.htm|archive-date=12 April 2016|access-date=6 August 2019|url-status=live}}</ref> Пазней Хемсварт далучыўся да акцёрскага складу перазагрузкі фільма ''«[[Паляўнічыя за прывідамі (фільм 2016)|Паляўнічыя за прывідамі]]»'', згуляўшы Кевіна ў парцье. <ref name="Ghostbusters">{{Cite news|url-status=live|archivedate=https://web.archive.org/web/20160914001414/http://www.comingsoon.net/movies/news/449083-chris-hemsworth-is-the-new-ghostbusters-receptionist}}</ref> Фільм расчараваў крытычна і камерцыйна, але Кэралайн Вестбрук з ''[[Метро (брытанская газета)|Metro]]'' <ref>{{Cite news|archivedate=https://web.archive.org/web/20190712162926/https://metro.co.uk/2016/07/11/ghostbusters-review-in-a-film-dominated-by-women-its-chris-hemsworth-who-delivers-the-most-fun-5999288/|url-status=live}}</ref> пахваліла Хэмсварта за тое, што ён «даставіў самае цікавае» і атрымаў [[Kids' Choice Awards|узнагароду Kids' Choice Awards]] за любімага кінаакцёра. [[Файл:Chris_Hemsworth_by_Gage_Skidmore.jpg|міні| Хемсварт прасоўвае ''«[[Тор: Рагнарок]]»'' на [[San Diego Comic-Con International|Comic-Con у Сан-Дыега]] ў 2017]] Хемсварт паўтарыў сваю ролю Тора ў фільме ''«[[Тор: Рагнарок]]»'', які выйшаў 3 лістапада 2017 года ў ЗША, <ref name="Ragnarok">{{Cite web|url=http://marvel.com/news/movies/23544/thor_brings_ragnarok_to_the_marvel_cinematic_universe_in_2017|title=Thor Brings Ragnarok to the Marvel Cinematic Universe in 2017|author=Strom|first=Marc|date=28 October 2014|publisher=[[Marvel Comics|Marvel.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028202207/http://marvel.com/news/movies/23544/thor_brings_ragnarok_to_the_marvel_cinematic_universe_in_2017|archive-date=28 October 2014|access-date=28 October 2014|url-status=dead}}</ref> і зноў у трэцім і чацвёртым фільмах " ''Мсціўцы'' ", ''[[Мсціўцы: Вайна бясконцасці|«Мсціўцы: Вайна бясконцасці]]'' „ і ''“[[Мсціўцы: Фінал]]»'' у 2018 і 2019 гадах адпаведна. <ref>{{Cite web|url=https://collider.com/avengers-3-4-chris-hemsworth-reveals-marvel-movies-left-on-his-contract/|title=Chris Hemsworth Reveals the 3 Marvel Movies Left on His Contract|author=Chitwood|first=Adam|date=14 April 2015|publisher=[[Collider (website)|Collider]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150416060746/http://collider.com/avengers-3-4-chris-hemsworth-reveals-marvel-movies-left-on-his-contract/|archive-date=16 April 2015|access-date=17 April 2015|url-status=live}}</ref> Усе тры фільмы мелі крытычны і камерцыйны поспех. [[Мэт Золлер Зейтц|Мэт Золер Зайц]] з [[RogerEbert.com]] параўнаў акцёрскую гульню Хемсварта з [[Кэры Грант]]ам, заявіўшы, што «харызма Хемсварта трымае [ ''Тор: Рагнарок'' ] разам кожны раз, калі ён пагражае распасціся». <ref name="SeitzReview">{{Cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/thor-ragnarok-2017|title=''Thor: Ragnarok'' Movie Review & Film Summary (2017)|author=Seitz|first=Matt Zoller|date=30 October 2017|publisher=RogerEbert.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231001718/https://www.rogerebert.com/reviews/thor-ragnarok-2017|archive-date=31 December 2017|url-status=live}}</ref> Хэмсворт атрымаў [[2018 Teen Choice Awards|прэмію Teen Choice Awards]] за [[Прэмія Teen Choice Award за лепшага акцёра - фантастыка/фэнтэзі|лепшага акцёра навукова-фантастычнага фільма]] . <ref name="TeenChoice">{{Cite news|url-status=live|archivedate=https://web.archive.org/web/20180813030438/https://www.hollywoodreporter.com/lists/teen-choice-awards-2018-full-list-winners-1134169}}</ref> Між тым, у сваім аглядзе « ''[[Мсціўцы: Фінал|Мсціўцы: Фінал»]]'' [[Джо Моргенстэрн|Джо Моргенштэрн]] з ''[[The Wall Street Journal]]'' прызнаў «Тора Хемсварта, мілага, нягледзячы на некаторыя ірваныя матэрыялы і, здавалася б, абмежаваны драматычны дыяпазон акцёра», у той жа час усхваляючы Хемсварта ў фінале сагі аб бясконцасці MCU «як вытанчанага, пышнага камічным акцёрам, якім яму было наканавана быць, у той час як Тор ператвараецца, трывожна і абаяльна {{—}} але ўсё яшчэ гераічна {{—}} у пузатую прывід, які мог бы выйсці за [[Джэф Лебоўскі|Джэфа Лебоўскі]] „. <ref name="MorgensternEndgame">{{Cite journal|last=Morgenstern|first=Joe|date=25 April 2019|title='Avengers: Endgame' Review: A Marvelous Wrap|url=https://www.wsj.com/articles/avengers-endgame-review-a-marvelous-wrap-11556124677|archivedate=https://web.archive.org/web/20190603163507/https://www.wsj.com/articles/avengers-endgame-review-a-marvelous-wrap-11556124677}}</ref> У 2019 годзе Хемсварт таксама зняўся ў спін-офе серыяла ''“[[Людзі ў чорным (серыя фільмаў)|Людзі ў чорным]]»'' пад назвай ''«[[Людзі ў чорным: міжнар|Людзі ў чорным: Інтэрнацыянал]]»'' . Фільм сабраў 253 даляры ЗША&nbsp;мільёнаў па ўсім свеце і атрымаў у цэлым неспрыяльныя водгукі ад крытыкаў, якія крытыкавалі «слабы экшан і незабыўны сюжэт», хоць хімію паміж Хемсвартам і яго калегай [[Тэса Томпсан|Тэсай Томпсан]] хвалілі. <ref name="ReviewRoundup">{{Cite web|url=https://comicbook.com/movies/2019/06/12/men-in-black-international-review-round-up/|title=Men in Black: International Review Round-Up|author=Ridgely|first=Charlie|date=12 June 2019|publisher=ComicBook.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190612165749/https://comicbook.com/movies/2019/06/12/men-in-black-international-review-round-up/|archive-date=12 June 2019|access-date=12 June 2019|url-status=live|quote=the majority of them are tearing down the film for its lackluster action and forgettable plot.}}</ref> У наступным годзе ён зняўся ў ''[[Выманне (фільм 2020)|баявіку]]'' [[Netflix]] «Выманне», дзе ўз’яднаўся з [[Браты Руса|братамі Русо]], якія выступілі ў якасці прадзюсараў. <ref>{{Cite news|title=Chris Hemsworth begins shooting for Netflix film 'Dhaka' in India|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/english/2018/nov/05/chris-hemsworth-begins-shooting-for-netflix-film-dhaka-in-india-1894548.html|archivedate=https://web.archive.org/web/20191207155705/https://www.newindianexpress.com/entertainment/english/2018/nov/05/chris-hemsworth-begins-shooting-for-netflix-film-dhaka-in-india-1894548.html|url-status=live}}</ref> Пасля прагляду 90&nbsp;мільёнаў хатніх гаспадарак у першы месяц выхаду, фільм пабіў рэкорд прагляду Netflix, які раней належаў ''[[Скрыня для птушак (фільм)|Bird Box]]'' . <ref>{{Cite news|last=Bennett|first=Anita|date=2 May 2020|title=Chris Hemsworth Thanks Fans As 'Extraction' Looks To Become Netflix's Biggest-Ever Film Premiere|url=https://deadline.com/2020/05/chris-hemsworth-thanks-fans-as-extraction-looks-to-become-netflixs-biggest-ever-film-premiere-1202924445/|archivedate=https://web.archive.org/web/20200503080733/https://deadline.com/2020/05/chris-hemsworth-thanks-fans-as-extraction-looks-to-become-netflixs-biggest-ever-film-premiere-1202924445/|url-status=live}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Edwards|first=Chris|date=4 May 2020|title=Chris Hemsworth's Extraction is going to set a huge Netflix record|url=https://www.digitalspy.com/movies/a32370240/chris-hemsworth-extraction-netflix-record-biggest-premiere/|archivedate=https://web.archive.org/web/20200604144750/https://www.digitalspy.com/movies/a32370240/chris-hemsworth-extraction-netflix-record-biggest-premiere/|url-status=live}}</ref> У 2020 годзе Хемсварт паўтарыў ролю Тора ў чацвёртым фільме ''«[[Тор: Каханне і гром]]»'' . Здымкі пачаліся ў лютым 2021 года ў Аўстраліі <ref>{{Cite news|last=Hew|first=Nathan|date=July 3, 2022|title=3 'Thor: Love and Thunder' filming locations to visit|url=https://www.studyinternational.com/news/thor-love-and-thunder/|archivedate=https://web.archive.org/web/20220904042702/https://www.studyinternational.com/news/thor-love-and-thunder/|url-status=live}}</ref> , а пракат выйшаў 23 чэрвеня 2022 года <ref>{{Cite news|last=Smith|first=Chris|date=August 4, 2022|title=Thor: Love and Thunder plot|url=https://bgr.com/entertainment/thor-love-and-thunder-plot-leaks-in-full-teasing-a-tragic-twist/|archivedate=4 верасня 2022|url-status=dead|access-date=27 ліпеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20220904042707/https://bgr.com/entertainment/thor-love-and-thunder-plot-leaks-in-full-teasing-a-tragic-twist/}}</ref> Хемсварт таксама працаваў над дакументальным серыялам ''Limitless'' з шасці частак для National Geographic. Шоу спалучае Хемсварта з вядомым рэжысёрам [[Дарэн Аранофскі|Дарэнам Аранофскі]] . У шоу Хемсварт з’яўляецца ў розных спосабах, якімі людзі імкнуліся палепшыць сваё здароўе рознымі спосабамі. У гэтых эпізодах Хемсварт акунуўся ў ледзяную арктычную ваду, пасціўся на працягу доўгага перыяду часу і ўдзельнічаў у цырымоніі карэннага насельніцтва Аўстраліі. <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.insider.com/chris-hemsworth-swam-arctic-benefits-cold-therapy-at-home-2022-11|title=Chris Hemsworth swam in freezing Arctic waters to boost his longevity— here's how to get similar benefits at home|author=Landsverk|first=Gabby|website=Insider|access-date=2023-01-25}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.standard.co.uk/escapist/chris-hemsworth-alzheimers-acting-thor-limitless-life-health-marvel-b1041522.html|title=Death doulas and extreme fasting — Chris Hemsworth will do anything to live longer|author=Mussen|first=Maddy|website=Evening Standard|date=2022-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230125095727/https://www.standard.co.uk/escapist/chris-hemsworth-alzheimers-acting-thor-limitless-life-health-marvel-b1041522.html|archive-date=25 January 2023|access-date=2023-01-25|url-status=live}}</ref> Апошняе з іх прывяло да некаторай палемікі для шоу, паколькі групы карэннага насельніцтва сцвярджалі, што здымка ў святым месцы была непаважлівай да культуры. <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theage.com.au/culture/tv-and-radio/it-was-very-disrespectful-dispute-over-chris-hemsworth-filming-at-sacred-site-20221019-p5br8k.html|title='It was very disrespectful': Dispute over Chris Hemsworth filming at sacred site|author=Latimore|first=Caitlin Fitzsimmons, Jack|website=The Age|date=2023-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230125095720/https://www.theage.com.au/culture/tv-and-radio/it-was-very-disrespectful-dispute-over-chris-hemsworth-filming-at-sacred-site-20221019-p5br8k.html|archive-date=25 January 2023|access-date=2023-01-25|url-status=live}}</ref> == Публічны імідж == Пасля з’яўлення ў ролі Тора ў франшызе MCU, целасклад Хемсварта прыцягнуў увагу фанатаў. <ref>{{Cite web|lang=en-AU|url=https://www.hollywoodtreatment.com.au/32319/zachary-levi-not-ready-to-be-a-sex-symbol/|title=Zachary Levi 'not ready' to be a sex symbol|date=18 March 2019|publisher=Hollywood Treatment|access-date=7 August 2019}}{{Недаступная спасылка}}</ref> Яго працэдуры практыкаванняў рэгулярна абмяркоўваліся ў СМІ, у тым ліку ў ''[[Часы Індыі|The Times of India]]'', <ref>{{Cite news|date=19 July 2019|title=Chris Hemsworth's underwater workout video will leave you impressed|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/english/hollywood/news/chris-hemsworths-underwater-workout-video-will-leave-you-impressed/articleshow/70292843.cms|archivedate=https://web.archive.org/web/20190801113644/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/english/hollywood/news/chris-hemsworths-underwater-workout-video-will-leave-you-impressed/articleshow/70292843.cms|url-status=live}}</ref> ''[[Мужчынскае здароўе|Men’s Health]]'', MensXP, ''[[Забавы сёння вечарам|Entertainment Tonight]] ,'' <ref>{{Cite news|last=Murphy|first=Desiree|date=5 August 2019|title=Chris Hemsworth and Brother Liam Flaunt Their Chiseled Abs: Pics!|url=https://www.etonline.com/chris-hemsworth-flaunts-his-chiseled-abs-with-brother-liam-in-australia-pics-129907|archivedate=https://web.archive.org/web/20190806003831/https://www.etonline.com/chris-hemsworth-flaunts-his-chiseled-abs-with-brother-liam-in-australia-pics-129907|url-status=live}}</ref> і ''[[Метро (брытанская газета)|Metro]]'' . <ref>{{Cite news|last=Adejobi|first=Alicia|date=6 August 2019|title=Chris Hemsworth shares body confidence fears playing Thor|url=https://metro.co.uk/2019/08/06/chris-hemsworth-works-youtuber-erik-conover-get-body-like-thor-brutal-10526673/|archivedate=https://web.archive.org/web/20190807144211/https://metro.co.uk/2019/08/06/chris-hemsworth-works-youtuber-erik-conover-get-body-like-thor-brutal-10526673/|url-status=live}}</ref> Пазней ён стварыў фітнес-прыкладанне Centr, якое забяспечвае платным кліентам доступ да рэжыму харчавання, добрага самаадчування і практыкаванняў. У 2014 годзе часопіс ''[[People]]'' прызнаў яго самым сексуальным мужчынам на свеце. Хемсварт заўзяты прыхільнік [[Заходнія бульдогі|Вестэрн Бульдогз]] у [[Аўстралійская футбольная ліга|Аўстралійскай футбольнай лізе]] . <ref>{{Cite news|archivedate=https://web.archive.org/web/20200728122515/https://www.huffingtonpost.com.au/2016/09/25/chris-hemsworth-gets-behind-the-western-bulldogs_a_21479019/|url-status=live}}</ref> Ён быў зоркай кампаніі AFL 2014 года ''«Усё магчыма»'', ахвяраваўшы зборы за свой удзел Аўстралійскаму дзіцячаму фонду. <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.afl.com.au/news/83894/stars-on-show-for-afls-new-marketing-campaign|title=Stars on show for AFL's new marketing campaign|website=afl.com.au|archive-url=https://web.archive.org/web/20221223011109/https://www.afl.com.au/news/83894/stars-on-show-for-afls-new-marketing-campaign|archive-date=23 December 2022|access-date=2022-12-23|url-status=live}}</ref> Хемсварт таксама быў зоркай у рэкламным роліку AFL «Я хацеў бы гэта бачыць» у 2017 годзе. <ref>{{Cite news|url-status=live|archivedate=https://web.archive.org/web/20180714150914/https://www.news.com.au/sport/afl/chris-hemsworth-takes-the-afl-to-hollywood-in-new-campaign/news-story/631a55b4c7ca3327b635e3c1643d0ed8}}</ref> === Багацце === Па меры развіцця кар’еры ў галівудскіх фільмах Хемсварт стаў адным з самых высокааплатных акцёраў у свеце. Ён з’яўляўся ў спісе самых высокааплатных акцёраў свету ' ''[[Forbes|версіі Forbes]]'' у 2014, 2015, і 2018 гадах Акрамя таго, ён заняў 31-е месца ў спісе самых высокааплатных знакамітасцяў часопіса ў 2018 годзе і 24-е месца ў 2019 годзе з прыблізным прыбыткам у 76,4 долараў ЗША.&nbsp;мільёнаў. === Дабрачыннасць === У маі 2020 года Крыс і яго брат Ліам былі сярод знакамітасцей, якія прачыталі частку дзіцячага фантастычнага рамана [[Роальд Даль|Роальда Дала]] ''«[[Джэймс і гіганцкі персік]]»'' у дапамогу глабальнай некамерцыйнай дабрачыннай арганізацыі [[Partners In Health]], сузаснавальнікам якой з’яўляецца дачка Дала [[Афелія Даль|Афелія]], які змагаўся з [[COVID-19]] ва ўразлівых раёнах. <ref>{{Cite news|archivedate=https://web.archive.org/web/20200825163039/https://www.theguardian.com/books/2020/may/18/taika-waititi-meryl-streep-benedict-cumberbatch-charity-roald-dahl-readings-james-and-the-giant-peach|url-status=live}}</ref> == Асабістае жыццё == Хемсварт пачаў сустракацца з іспанскай мадэллю і актрысай [[Эльза Патакі|Эльзай Патакі]] ў пачатку 2010 года пасля знаёмства праз іх агульных прадстаўнікоў. <ref>{{Cite news|date=12 May 2012|title=Chris Hemsworth's Wife Elsa Pataky Gives Birth to Daughter India!|language=en-US|work=Us Weekly|url=https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/chris-hemsworths-wife-elsa-pataky-gives-birth-2012125/|url-status=live|archivedate=https://web.archive.org/web/20181023120105/https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/chris-hemsworths-wife-elsa-pataky-gives-birth-2012125/}}</ref> Яны пажаніліся ў снежні 2010 года <ref>{{Cite news|date=28 December 2010|title=''Thor'' Star Chris Hemsworth Gets Married|work=People|url=http://www.people.com/people/article/0,,20453412,00.html|url-status=live|archivedate=https://web.archive.org/web/20110328091012/http://www.people.com/people/article/0%2C%2C20453412%2C00.html}}</ref> У пары ёсць дачка Індыя Роўз, якая нарадзілася ў траўні 2012 года <ref>{{Cite news|date=13 May 2012|title=New baby girl for 'Avengers' Chris Hemsworth and wife Elsa|work=[[USA Today]]|url=http://content.usatoday.com/communities/entertainment/post/2012/05/new-baby-india-for-aussie-chris-hemsworth-and-wife-elsa/1|url-status=live|archivedate=https://archive.today/20180519150346/http://content.usatoday.com/communities/entertainment/post/2012/05/new-baby-india-for-aussie-chris-hemsworth-and-wife-elsa/1}}</ref>, і сыны-блізняты Саша і Трыстан, якія нарадзіліся ў сакавіку 2014 года <ref>{{Cite news|date=21 March 2014|title=It's twin boys for Chris Hemsworth and Elsa Pataky!|work=USA Today|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2014/03/21/chris-hemsworth-elsa-pataky-welcome-twin-boys/6703013/|url-status=live|archivedate=https://archive.today/20140325135411/http://www.usatoday.com/story/life/people/2014/03/21/chris-hemsworth-elsa-pataky-welcome-twin-boys/6703013/}}</ref> У 2015 годзе сям’я пераехала з Лос-Анджэлеса ў [[Байран Бэй|Байран-Бэй, Новы Паўднёвы Уэльс]], у яго роднай Аўстраліі. <ref>{{Cite news|date=27 September 2014|title=Chris Hemsworth has bought himself a $7 million Byron Bay home|work=[[The Daily Telegraph (Sydney)]]|url=http://www.news.com.au/finance/real-estate/sydney-nsw/chris-hemsworth-has-bought-himself-a-7-million-byron-bay-home/news-story/66d6cc80ad96c9647c850cd92f9e8e1a|url-status=live|archivedate=https://web.archive.org/web/20180324002423/http://www.news.com.au/finance/real-estate/sydney-nsw/chris-hemsworth-has-bought-himself-a-7-million-byron-bay-home/news-story/66d6cc80ad96c9647c850cd92f9e8e1a}}</ref> Дзеці Хэмсворта трэніруюцца [[Бразільскае джыу-джыцу|па бразільскаму джыу-джытсу]] пад кіраўніцтвам Талісана Соарэса, і ён рэгулярна браў іх з сабой на нацыянальныя турніры. <ref>{{Cite web|url=https://jitsmagazine.com/chris-hemsworth-spotted-taking-his-kids-to-compete-in-bjj-tournament/|title=Chris Hemsworth Spotted Taking His Kids To Compete In BJJ Tournament|author=Jones|first=Phil|website=Jits. Magazine|date=30 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129115455/https://jitsmagazine.com/chris-hemsworth-spotted-taking-his-kids-to-compete-in-bjj-tournament/|archive-date=29 January 2023|access-date=2 February 2023|url-status=live}}</ref> Хемсварт быў прызначаны [[Ордэн Аўстраліі|членам Ордэна Аўстраліі]] ў [[Ганараванне каралевы да дня нараджэння 2021 (Аўстралія)|2021 годзе ў гонар дня нараджэння Каралевы]] . <ref>{{Cite web|url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/2008589|title=Mr Christopher Hemsworth|website=[[Department of the Prime Minister and Cabinet (Australia)|Department of the Prime Minister and Cabinet]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613131648/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/2008589|archive-date=13 June 2021|access-date=13 June 2021|url-status=live}}</ref> У пятым эпізодзе дакументальнага фільма [[National Geographic (амерыканскі тэлеканал)|National Geographic]] ''«Бязмежнае»'' (2022) Хемсварт расказаў, што яго дзед па матчынай лініі пакутуе на [[Хвароба Альцгеймера|хваробу Альцгеймера]] . Было таксама выяўлена, што сам Хемсварт атрымаў у спадчыну дзве копіі [[Апаліпапратэін Е|гена APOE4]], адну ад маці і адну ад бацькі, што робіць верагоднасць развіцця хваробы Альцгеймера ў яго ў восем-дзесяць разоў вышэй, чым у насельніцтва ў цэлым. <ref>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2022/11/17/entertainment/chris-hemsworth-limitless/index.html|title=Chris Hemsworth receives 'strong indication' of a genetic predisposition to Alzheimer's disease while filming new show|date=18 November 2022|publisher=CNN|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118024223/https://edition.cnn.com/2022/11/17/entertainment/chris-hemsworth-limitless/index.html|archive-date=18 November 2022|access-date=18 November 2022|url-status=live}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2022/11/18/chris-hemsworth-take-break-acting-after-alzheimers-revelation/10729802002/|title=Chris Hemsworth to take time off from acting after discovering Alzheimer's predisposition|author=Trepany|first=Charles|website=USA Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20221119083424/https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2022/11/18/chris-hemsworth-take-break-acting-after-alzheimers-revelation/10729802002/|archive-date=19 November 2022|access-date=2022-11-19|url-status=live}}</ref> == Фільмаграфія == === Фільм === {| class="wikitable sortable" !год ! Назва ! Роля ! class="unsortable" | Заўвагі |- | rowspan="2" | 2009 год | ''Зорны шлях'' | Джордж Кірк | |- | ''Ідэальны адпачынак'' | Кале Гарыці | |- | 2010 год | ''Ca$h'' | Сэм Фэлан | |- | 2011 год | ''[[Тор (фільм)|Тор]]'' | Тор | |- | rowspan="4" | 2012 год | ''Хатка ў лесе'' | Курт Воган | |- | ''[[Мсціўцы (фільм, 2012)|Мсціўцы]]'' | Тор | |- | ''Беласнежка і паляўнічы'' | Эрык Паляўнічы | |- | ''Чырвоная зара'' | Джэд Эккерт | |- | rowspan="3" | 2013 год | ''Зорны шлях у цемру'' | Джордж Кірк (голас) | Камея |- | ''Раш'' | [[Джэймс Хант]] | |- | ''[[Тор 2: Царства цемры|Тор: Цёмны свет]]'' | Тор | |- | rowspan="4" | 2015 год | ''Чорны капялюш'' | Нікалас Хэтэуэй | |- | ''[[Мсціўцы: Эра Альтрона]]'' | Тор | |- | ''Канікулы'' | Стоўн Крэндал | |- | ''У сэрцы мора'' | Оўэн Чэйз | |- | rowspan="4" | 2016 год | ''Паляўнічы: Зімовая вайна'' | Эрык Паляўнічы | |- | ''Паляўнічыя за прывідамі'' | Кевін Бекман / Роўэн Норт | |- | ''Каманда Тор'' | Тор | Кароткаметражны фільм |- | ''[[Доктар Стрэндж (фільм, 2016)|Доктар Стрэндж]]'' | Тор | камея; сцэна ў сярэдзіне тытраў |- | rowspan="2" | 2017 год | ''Каманда Тор: Частка 2'' | Тор | Кароткаметражны фільм |- | ''[[Тор: Рагнарок]]'' | Тор | |- | rowspan="3" | 2018 год | ''12 Моцны'' | Капітан Мітч Нэльсан | |- | ''[[Мсціўцы: Вайна бясконцасці]]'' | Тор | |- | ''Дрэнныя часы ў El Royale'' | Білі Лі | |- | rowspan="3" | 2019 год | ''[[Мсціўцы: Фінал]]'' | Тор | |- | ''Людзі ў чорным: міжнар'' | Генры / агент Х | |- | ''Джэй і маўклівы Боб перазагрузка'' | сам | Камея |- | 2020 год | ''Здабыча'' | Тайлер Рэйк | Таксама прадзюсер |- | rowspan="3" | 2022 год | ''Перахопнік'' | Тэлепрадавец | Эпізадычная роля і выканаўчы прадзюсар без тытраў |- | ''Павуціна'' | Стыў Абнесці | Таксама прадзюсер |- | ''[[Тор: Каханне і гром|Тор: каханне і гром]]'' | Тор | Таксама выканаўчы прадзюсер |- | 2023 год | ''Выманне 2'' | Тайлер Рэйк | Таксама прадзюсер |- | rowspan="4" | 2024 год | ''Фьюрыёса. Шалёны Макс. Сага.'' |Дэментус | |- |[[Дэдпул 3|Дэдпул і Расамаха]] |Тор |Камея |- | [[Transformers One]] | Оптимус Прайм | Роля галасы <ref name=":2">{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2023/04/transformers-one-animated-feature-chris-hemsworth-scarlett-johansson-cinemacon-1235339631/|title=Paramount Sets Its First Animated ‘Transformers’ Movie; Voice Cast To Include Chris Hemsworth, Brian Tyree Henry, Scarlett Johansson & More – CinemaCon|author=Tartaglione|first=Nancy|website=Deadline|date=2023-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230427193004/https://deadline.com/2023/04/transformers-one-animated-feature-chris-hemsworth-scarlett-johansson-cinemacon-1235339631/|archive-date=27 April 2023|access-date=2023-04-28|url-status=live}}</ref> |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !год ! Назва ! Роля ! class="unsortable" | Заўвагі |- | rowspan="3" | 2002 год | ''Гвіневер Джонс'' | [[Кароль Артур]] | 3 эпізоды |- | ''Суседзі'' | Джэймі Кейн | Сезон 18 (эпізод № 4069) |- | ''Закон Маршала'' | Малыш | Эпізод: «Дамашняе шчасце» |- | 2003 год | ''{{Sortname|The|Saddle Club}}'' | Новы ветэрынар | Эпізод: «Tenderfoot» |- | 2004 год | ''Фергюс Макфэйл'' | Крэйг | Эпізод: «У варэнні» |- | 2004-2007 гг | ''Дома і ў гасцях'' | Кім Хайд | Сезоны 17-20 (189 серый) |- | 2006 год | ''Танцы з зоркамі'' | сам | 5 месца |- | 2015 год | ''Суботні вечар у прамым эфіры'' | гаспадар | 2 эпізоды |- | 2021 год | ''[[Локі (серыял)|Локі]]'' | Throg (голас) | Эпізод: " Падарожжа ў таямніцы "; незалічаны |- | 2021 год | ''Акулавы пляж з Крысам Хемсвортам'' | сам | Тэлевізійныя спец |- | 2021 год | ''[[Што, калі...? (серыял)|Што калі.]]'' ''[[Што, калі...? (серыял)|.]]'' ''[[Што, калі...? (серыял)|.]]'' ''[[Што, калі...? (серыял)|?]]'' | Тор (голас) | 2 эпізоды |- | 2022 год | ''Бязмежны з Крысам Хемсвортам'' | сам | таксама выканаўчы прадзюсер |} === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" !год ! Назва ! Роля ! Заўвагі |- | 2011 год | ''Тор: Бог грому'' | Тор | Голас |- | 2015 год | ''Лега памеры'' | rowspan="2" | Кевін Бекман | Голас |- | 2016 год | ''Паляўнічыя за прывідамі'' | Голас |- |} {{зноскі}} == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] q8axqf6qe4euolltvt0x7red08hyw89 Юрый Пятровіч Голубеў 0 744931 5133977 4803098 2026-04-30T11:10:08Z MocnyDuham 99818 афармленне 5133977 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Голубеў}} {{Навуковец |Імя = Юрый Пятровіч Голубеў |Навуковы кіраўнік = [[Уладзімір Аляксеевіч Груздзеў]] }} '''Юрый Пятровіч Голубеў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Беларусь|беларускі]] [[фізік]], [[Педагогіка|педагог]], [[кандыдат тэхнічных навук]], [[дацэнт]], рэктар [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна]] (з ліпеня 2023 года). == Біяграфічныя звесткі == Скончыў ў [[1998]] годзе радыётэхнічны факультэт [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Дысертацыю на саісканне вучонай ступені [[Кандыдат навук|кандыдата тэхнічных навук]] па спецыяльнасці «Электрафізіка, электрафізічныя ўстаноўкі» абараніў [[27 чэрвеня]] [[2003]] года ў [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ефрасінні Полацкай|Полацкім дзяржаўным універсітэце]]. Тэма кандыдацкай дысертацыі: «Плазменныя крыніцы электронаў з пучкамі вялікага перасеку для электронна-прамянёвых тэхналогій». Навуковы кіраўнік — доктар тэхнічных навук, прафесар [[Уладзімір Аляксеевіч Груздзеў]]. З [[1998]] па [[2023]] год працаваў ў [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкім дзяржаўным універсітэце імя Ефрасінні Полацкай]]: з 1998 па 2000 год — інжынерам, з 2000 па 2003 год — [[Асістэнт (пасада ў ВНУ)|асістэнтам]], з 2003 па 2006 — [[старшы выкладчык|старшым выкладчыкам]], з 2006 — [[дацэнт]]ам кафедры фізікі. З 2004 па 2006 год з’яўляўся намеснікам адказнага сакратара, затым — адказным сакратаром прыёмнай камісіі ўніверсітэта. З 2007 па 2017 год працаваў начальнікам вучэбна-метадычнага аддзела ўніверсітэта. З 2017 па 2023 год займаў пасаду прарэктара па вучэбнай рабоце [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Ефрасінні Полацкай]]. [[28 ліпеня]] [[2023]] года прызначаны на пасаду рэктара [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна]]. == Навуковая дзейнасць == Асноўныя навуковыя інтарэсы: энергаэфектыўныя электронна- і іённапрамянёвыя тэхналогіі на базе крыніц з [[плазма|плазменным]] эмітэрам, электродныя структуры, у якіх узбуджаецца газавы разрад, [[плазма]] газавага разраду, электронны пучок вялікага перасеку, узаемасувязь характарыстык разрадаў, параметраў і эмісійных уласцівасцяў эмітуючай плазмы, умоў пераключэння і паскарэння электронаў з газаразраднай плазме і параметраў пучка вялікага перасеку. == Узнагароды і прэміі == * Нагрудны знак [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]] «Выдатнік адукацыі» * Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь * Грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь * Ганаровая грамата [[Віцебская вобласць|Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта]] * Ганаровая грамата [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ефрасінні Полацкай|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]] * Грамата [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ефрасінні Полацкай|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]] == Выбраная бібліяграфія == === Вучэбныя выданні === * Электрычныя токі ў розных асяроддзях: у вадкасцях (электралітах). — Наваполацк : ПДУ, 2012. * Заданні па фізіцы. — Наваполацк: ПДУ, 2010. * Квантавая оптыка: міждысцыплінарны лабараторны практыкум. — Наваполацк: ПДУ, 2006. * Задачы па фізіцы для самастойнай працы студэнтаў (з прыкладамі рашэнняў). — Наваполацк: ПДУ, 2004. * Фотаэлектрычныя ўзаемадзеянні: вучэбны дапаможнік. — Наваполацк: ПДУ, 2000. == Спасылкі == * [https://www.psu.by/ru/personalii/g/golubev-yurij-petrovich Біяграфія на сайце Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта] * [https://scholar.google.com/citations?user=ZnoC_Y8AAAAJ&hl=ru Профіль аўтара ў Google Scholar] {{Рэктары БрДУ імя А.С. Пушкіна}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Голубеў Юрый Пятровіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты тэхнічных навук]] [[Катэгорыя:Рэктары Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна]] e26ve86wj5hlct8vivewci21mt87iqv Спіс вуліц Свіры 0 745021 5133776 4548577 2026-04-29T23:00:07Z IshaBarnes 124956 не ізаляваны 5133776 wikitext text/x-wiki {{TOC-right}} {{Пералік}} У гэтым спісе прыведзены бульвары, вуліцы, завулкі, паркі, плошчы, праезды, праспекты, спускі, тупікі, шасэ г.п. [[Свір (гарадскі пасёлак)|Свір]] {|class="wikitable sortable" |- !Беларуская назва!!Руская назва!!Тып аб’екта |- |[[плошча 17 Верасня (Свір)|17 Верасня плошча]]||17 Сентября площадь||[[плошча (архітэктура)|плошча]] |- |[[1-ы Піянерскі завулак (Свір)|1-ы Піянерскі завулак]]||1-й Пионерский переулок||[[завулак]] |- |[[2-і Піянерскі завулак (Свір)|2-і Піянерскі завулак]]||2-й Пионерский переулок||[[завулак]] |- |[[вуліца А. Гурыновіча (Свір)|А. Гурыновіча вуліца]]||А. Гуриновича улица||[[вуліца]] |- |[[завулак А. Гурыновіча (Свір)|А. Гурыновіча завулак]]||А. Гуриновича переулок||[[завулак]] |- |[[Азёрны завулак (Свір)|Азёрны завулак]]||Озёрный переулок||[[завулак]] |- |[[Заводская вуліца (Свір)|Заводская вуліца]]||Заводская улица||[[вуліца]] |- |[[вуліца І. Трубача (Свір)|І. Трубача вуліца]]||И.Трубача улица||[[вуліца]] |- |[[Камсамольская вуліца (Свір)|Камсамольская вуліца]]||Комсомольская улица||[[вуліца]] |- |[[Лугавая вуліца (Свір)|Лугавая вуліца]]||Луговая улица||[[вуліца]] |- |[[Маладзёжная вуліца (Свір)|Маладзёжная вуліца]]||Молодёжная улица||[[вуліца]] |- |[[Маладзёжны завулак (Свір)|Маладзёжны завулак]]||Молодёжный переулок||[[завулак]] |- |[[завулак Міру (Свір)|Міру завулак]]||Мира переулок||[[завулак]] |- |[[Набярэжная вуліца (Свір)|Набярэжная вуліца]]||Набережная улица||[[вуліца]] |- |[[Новая вуліца (Свір)|Новая вуліца]]||Новая улица||[[вуліца]] |- |[[Новы завулак (Свір)|Новы завулак]]||Новый переулок||[[завулак]] |- |[[Палявая вуліца (Свір)|Палявая вуліца]]||Полевая улица||[[вуліца]] |- |[[Палявы завулак (Свір)|Палявы завулак]]||Полевой переулок||[[завулак]] |- |[[Першамайская вуліца (Свір)|Першамайская вуліца]]||Первомайская улица||[[вуліца]] |- |[[Першамайскі завулак (Свір)|Першамайскі завулак]]||Первомайский переулок||[[завулак]] |- |[[Піянерская вуліца (Свір)|Піянерская вуліца]]||Пионерская улица||[[вуліца]] |- |[[Рачны завулак (Свір)|Рачны завулак]]||Речной переулок||[[завулак]] |- |[[Савецкая вуліца (Свір)|Савецкая вуліца]]||Советская улица||[[вуліца]] |- |[[Савецкі завулак (Свір)|Савецкі завулак]]||Советский переулок||[[завулак]] |- |[[Садовая вуліца (Свір)|Садовая вуліца]]||Садовая улица||[[вуліца]] |- |[[Сонечная вуліца (Свір)|Сонечная вуліца]]||Солнечная улица||[[вуліца]] |- |[[Чырвонаармейская вуліца (Свір)|Чырвонаармейская вуліца]]||Красноармейская улица||[[вуліца]] |- |[[Чырвонаармейскі завулак (Свір)|Чырвонаармейскі завулак]]||Красноармейский переулок||[[завулак]] |} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вуліцы гарадоў Мінскай вобласці}} {{DEFAULTSORT:Свір}} [[Катэгорыя:Свір (гарадскі пасёлак)| ]] 0tnjhtd9alh6ns25p5dapshebmjj5j2 Сяргей Мацвеевіч Светнік 0 745838 5133932 5130907 2026-04-30T09:15:44Z Slavazai1973 60865 /* У якасці трэнера */ 5133932 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Светнік (значэнні)}} {{Баскетбаліст}} '''Сяргей Мацвеевіч Светнік''' (нар. {{ДН|22|6|1969}}, [[Маладзечна]], [[Мінская вобласць]], [[БССР]], [[СССР]]) — [[Беларусь|беларускі]] баскетбаліст, пазней трэнер. Гуляў на пазіцыях цяжкага форварда і цэнтравога. Майстар спорту СССР. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]<ref>[https://by.tribuna.com/be/blogs/belbasket/2786725/ Евробаскет. Вы знали об этом?]</ref><ref>[https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/team/p/sid/1287/tid/2186/_/1995_European_Championship_for_Men/index.html 1995 European Championship for Men. 21-27 Jun. 1993]</ref>. Бацька беларускіх валейбалістак [[Анастасія Светнік|Анастасіі Светнік]] і [[Любоў Сяргееўна Светнік|Любові Светнік]]. == Біяграфія == Выступаў за беларускія клубы [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ]] (1986—1988, 1990—1993), [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ-РШВСМ]] (1997, ''у Кубку Беларусі''), «[[Гродна-93]]» (1998), «[[Аўтазаводзец Мінск|Аўтазаводзец-Джэнці]]» (1999, ''у Кубку Беларусі''), «[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]]» (1999), [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ-РВАР]] (2002/03), «[[БНТУ (баскетбольны клуб)|Мінск-БНТУ]]» (2003/04), [[Свіслач Асіповічы|АЗАА]] (2004—2007). Таксама выступаў за клубы Расіі, Літвы, Славакіі, Польшчы, Германіі, у тым ліку за ТКЗ (Таганрог, Расія, 1994/95)<ref>[https://www.goalstream.org/match/102985142/c3280a96#/messages/gclub_club_10148357 7 сентября 1994 БК СТРОИТЕЛЬ — БК ТАГАНРОГ]</ref>, «Літкабеліс» (Панявежыс, Літва, 1995/96)<ref>[https://www.proballers.com/basketball/player/177524/sergei-svetnik SERGEI SVETNIK]</ref>, «Могул» (Лучанец, Славакія, 1996/97), «Стары Собаль» (Ніжні Тагіл, Расія, 1997)<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1997-09-23/11_2/ ДВУХДНЕВНОЕ СОЛО РАЙСКОГО В ЕКАТЕРИНБУРГЕ]</ref>, «Палонію» (Пшэмысль, Польшча, 1998/99), «Кёльн-99» (Кёльн, Германія, 2000/01). У 1997 годзе падчас чэмпіянату далучыўся да [[Расія|расійскай]] каманды «Стары Собаль», але ў лістападзе ён пакінуў клуб, бо быў запрошаны ў нацыянальную зборную Беларусі<ref>[http://xn----7sbe4amqblheg4iua.xn--p1ai/pages/view/712 25-летию Баскетбольного клуба «Старый соболь» посвящается…Сезон 1997—1998 гг.]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|мужчынскую зборную Беларусі]] ў 1993—2001 гадах<ref>[https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/p/q/Serguei%20SVETNIK/pid//_//players.html Serguei SVETNIK]</ref>. У 2010—2014 гадах і з 2026 года узначальваў жаночы клуб [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|«Мінск-2006» / «Цмокі-Мінск» / БК «Мінск»]]<ref>[https://www.sports.ru/basketball/73882790.html Сергей Светник: «У нас строится новая команда»]</ref>, у 2008—2010 гадах і са студзеня 2014 да сакавіка 2026 года — другі трэнер клуба. Быў другім трэнерам [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|жаночай зборнай Беларусі]] на чэмпіянаце свету-2014<ref>{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/2014-%D1%87%D0%BC/ |title=Чемпионат мира 2014 Турция |access-date=13 верасня 2023 |archive-date=15 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715161102/https://bbw-g2n.jimdofree.com/2014-%D1%87%D0%BC/ |url-status=dead }}</ref>. == Дасягненні == === У якасці баскетбаліста === * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1997/1998|1997/1998]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2002/2003|2002/2003]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2006/2007|2006/2007]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па баскетболе 1998|1998]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 1999|1999]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2003|2003]]. === У якасці трэнера === * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі сярод жанчын]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі сярод жанчын]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2011/2012]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Беларусі сярод жанчын]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010|2010]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/132951?apiUrl=https://org.infobasket.su&compId=295&lang=ru Профіль на сайце РФБ] * [https://minskbasket.by/ru/teams/zhenskaya-komanda/sergej-svetnik-21?season=2022-2023 Профіль на сайце БК «Мінск»] * [https://bbw-g2n.jimdofree.com/тренеры-1/персоналии/светник-с/ Профіль на сайце bbw-g2n.jimdofree.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230810231424/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%8B-1/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B8/%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%81/ |date=10 жніўня 2023 }} * [https://basketball.eurobasket.com/player/Sergei-Svetnik/26026 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://belarus.basketball/sorevnovaniya/chempionat-muzhchiny/komandy-3 ПОБЕДИТЕЛИ И ПРИЗЁРЫ МУЖСКОГО ЧЕМПИОНАТА СТРАНЫ (ИГРОКИ)] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 1995}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 1997}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 1999}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2001}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Светнік Сяргей Мацвеевіч}} [[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты СССР]] [[Катэгорыя:Трэнеры ЖБК «Цмокі-Мінск»]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі БК «Стары Собаль»]] [[Катэгорыя:Ігракі «БДЭУ-ГрандПрынт» Мінск]] iqhyo5erqorpssinr7gxjoq7z7ojtd7 Марыя Крыжаноўская 0 746081 5133941 5081465 2026-04-30T09:31:49Z Slavazai1973 60865 5133941 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Марыя Юр’еўна Крыжаноўская''' (нар. {{ДН|7|4|1999}}, [[Рэчыца]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларусь]]) — прафесійная беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Цяжкі форвард. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванка рэчыцкай СДзЮШАР № 1. Першы трэнер — Аляксандр Мікалаевіч Верхатураў<ref>{{Cite web |url=https://dneprovec.by/basketball/2022/06/10/35610 |title=Заключительный турнир заслуженного речицкого тренера |access-date=4 жніўня 2025 |archive-date=27 лютага 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240227065756/https://www.dneprovec.by/basketball/2022/06/10/35610 |url-status=dead }}</ref>. Некалькі гадоў адыграла ў гродзенскай «[[Вікторыя Гродна|Вікторыі]]», потым у «[[Алімпія Гродна|Алімпіі]]». У 2020 годзе пачала гуляць у Расіі, дзе выступала за «Платаў» з [[Новачаркаск]]а, «Юнасць» з [[Пенза|Пензы]] і «Надзежду-2» з Арэнбурга. У ліпені 2023 года падпісала кантракт з [[арэнбург]]скай «[[Надзежда Арэнбург|Надзеждай]]»<ref>[https://ok.ru/minsport56/topic/156601854491636 В составе оренбургской «Надежды» пополнение. Оренбургский баскетбольный клуб подписал контракт с Марией Крыжановской]</ref>. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-16|зборную U-16]] (2015), [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-18|U-18]] (2016—2017) і [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-20|U-20]] (2019)<ref>{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8-u/%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BC/ |title=Мария Крыжановская |access-date=13 жніўня 2023 |archive-date=13 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230813055844/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8-u/%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BC/ |url-status=dead }}</ref>. == Кар’ера == * 2014—2017 — [[Вікторыя Гродна|Вікторыя (Гродна)]] * 2017—2020 — [[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] * 2020—2021 — Платаў (Новачаркаск, Расія) * 2021—2022 — Юнасць (Пензенская вобласць, Расія) * 2022—2025 — Надзежда-2 (Арэнбург, Расія) * з 2023 — [[Надзежда Арэнбург|Надзежда (Арэнбург, Расія)]] == Дасягненні == * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Расіі]] (1): [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Расіі]] (1): [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (1): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/307356 Профіль на сайце РФБ] * [https://basketball.eurobasket.com/player/Maryia-Kryzhanouskaya/341331&Women=1 Профіль на сайце eurobasket.com] * [http://orenbasket.ru/team/nadezhda/igroki/mariya-kryzhanovskaya Профіль на сайце orenbasket.ru] * [https://www.dneprovec.by/personality/2022/06/24/35755 Баскетбольные традиции Речицы. Мария Крыжановская] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230813062253/https://www.dneprovec.by/personality/2022/06/24/35755 |date=13 жніўня 2023 }} * [https://orenburg.bezformata.com/listnews/mariya-krizhanovskaya-igrok-bk-nadezhda/119161115/ Мария Крыжановская-игрок БК «Надежда»] * [https://www.sports.ru/basketball/blogs/3116823.html Мария Крыжановская: «Тренер сказала: «Я сгною тебя, ты никогда не будешь играть в России!»] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Крыжаноўская Марыя}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Платаў» Новачаркаск]] 2hwfpune42lsyajr2y7w36eicmk0p50 Кола часу 0 746315 5133755 4919083 2026-04-29T20:59:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133755 wikitext text/x-wiki {{Кніжная серыя|мова=English|ілюстратар=|Даты=Студзень 15, 1990&nbsp;– Студзень 8, 2013|Выдавецтва={{ЗША}} [[Tor Books]]<br> {{Вялікабрытанія}} [[Orbit Books|Orbit]]<br>|Назва=Кола часу|Арыгінальная назва=''The Wheel of Time''|Аўтары=[[Роберт Джордан]], [[Брэндан Сандэрсан]]|Ілюстратары=[[Дарэл К. Світ]], [[Майкл Уілан]]|Мова=[[англійская мова|англійская]]|Жанр=[[раман]], [[фэнтезі]]|Краіна=ЗША |Выява=КолаЧасу 1.ВокаСвету.jpg|Шырыня=200px|Подпіс=Вокладка першай кнігі з серыі [[Вока свету|Вока Свету]]}} '''«Кола часу»''' ({{Lang-en|The Wheel of Time}}, скар. '''WoT''' альбо '''tWoT''') — серыя раманаў у жанры фэнтэзі амерыканскага пісьменніка Роберта Джордана, суаўтарам трох апошніх раманаў з’яўляецца Брэндан Сандэрсан. Першапачаткова запланаванае як серыя з шасці кніг на дэбют у 1990 годзе, ''«Кола часу»'' ахоплівае 14 тамоў, у дадатак да рамана-прыквела і дзвюх спадарожных кніг. Джордан памёр у 2007 годзе падчас працы над тым, што планавалася стаць апошнім томам серыі. Ён падрыхтаваў вялікія нататкі, якія дазволілі аднаму аўтару фэнтэзі Брэндону Сандэрсану завяршыць апошнюю кнігу, якая вырасла ў тры тамы:<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=LyhPRIokTSM|title=Brandon Sanderson Interview|date=11 November 2009|publisher=YouTube|access-date=7 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170405161302/https://www.youtube.com/watch?v=LyhPRIokTSM|archive-date=5 April 2017|url-status=live}}</ref> ''Надыход буры'' (2009), ''Вежы Поўначы'' (2010) і ''Памяць святла'' (2013). Цыкл кніг абапіраецца на шматлікія элементы як еўрапейскай, так і азіяцкай міфалогіі, асабліва цыклічны характар часу ў [[будызм]]е і [[індуізм]]е; метафізічныя канцэпцыі балансу, дуалізму і павагі да прыроды, знойдзеныя ў [[даасізм]]е; аўраамічныя канцэпцыі [[Бог]]а і [[Сатана|Сатаны]]; і ''[[Вайна і мір]]'' [[Леў Мікалаевіч Талстой|Льва Талстога]].<ref>{{Cite news|date=September 1996|title=Interview with Robert Jordan|work=SFX Magazine}}</ref> ''Кола часу'' адметнае сваёй даўжынёй, падрабязным [[Выдуманы сусвет|выдуманым суветам]], магічнай сістэмай і вялікім наборам персанажаў. Пасля завяршэння цыкл кніг быў намінаваны на прэмію Х’юга,<ref>{{Cite web|url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/2014-hugo-awards|title=2014 Hugo Awards|website=The Hugo Awards|date=2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140906210028/http://www.thehugoawards.org/hugo-history/2014-hugo-awards/|archive-date=6 September 2014|access-date=18 August 2014|url-status=live}}</ref> {{На|2021}}, кніг з серыі было прададзена больш за 90 мільёнаў копій па ўсім свеце, што робіць яго адным з самых прадаваных эпічных фэнтэзі-серыялаў з часоў ''[[Уладар Пярсцёнкаў|Уладара Пярсцёнкаў]]''.<ref>{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/articles/amazon-prime-videos-wheel-of-time-gets-first-teaser-trailer/1100-6495854/|title=Amazon Prime Video's Wheel Of Time Gets First Teaser Trailer|author=Elfring|first=Mat|website=[[GameSpot]]|date=2 September 2021|publisher=[[CBS Interactive]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210903043234/https://www.gamespot.com/articles/amazon-prime-videos-wheel-of-time-gets-first-teaser-trailer/1100-6495854/|archive-date=3 September 2021|access-date=3 September 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bragelonne.fr/auteurs/view/robert-jordan|title=Robert Jordan|website=Bragelonne|archive-url=https://web.archive.org/web/20170507025941/http://www.bragelonne.fr/auteurs/View/robert-jordan|archive-date=7 May 2017|access-date=14 May 2017|url-status=dead}}</ref> Яго папулярнасць спарадзіла калекцыйную картачную гульню, відэагульню, ролевую гульню і альбом саўндтрэкаў. Прэм’ера адаптацыі тэлесерыяла вытворчасці Sony Pictures і Amazon Studios адбылася ў 2021 годзе. == Дзеянне сюжэту == Дзеянне серыяла разгортваецца ў будучыні безназоўнага свету, які, з-за цыклічнага характару часу, адлюстраванага ў серыяле, з’яўляецца адначасова далёкім мінулым і далёкай будучыняй Зямлі. Фанаты сталі называць гэты свет ''Рэндландам'' (ад імя галоўнага персанажа) або ''Сусвет Кола'' (параўн. з раздзелам спадарожнай кнігі ''"Сусвет Роберта Джордана «Кола часу»''). == Сусвет == На заранку часоў, бажаство, вядомае як Творца, выкавала Сусвет і Кола Часу, якое круціць Узор Стагоддзяў, выкарыстоўваючы ў якасці нітак жыцці мужчын і жанчын. Кола мае сем спіц, кожная з якіх уяўляе эпоху, і яно круціцца Адзінай сілай, якая выцякае з Сапраўднай Крыніцы. Адзіная сіла падзелена на мужчынскую і жаночую паловы, ''сайдзін'' і ''сайдар'', якія працуюць у апазіцыі і ва ўнісон, каб кіраваць Колам. Людзі, якія могуць выкарыстоўваць яго моц, вядомыя як каналеры; іх галоўная арганізацыя называецца Айз Седай або «Слугі ўсіх» на старой мове. Творца зняволіў яго супрацьлегласць, «Шай’тана», Цёмнага, у момант стварэння, запячатаючы яго далей ад Кола. Аднак у часы, якія называюцца Эпохай Легенд, эксперымент Айз Седай ненаўмысна ўварваўся ў турму Цёмнага, дазволіўшы яго ўплыву зноў пракрасціся ў свет. Цёмны аб’яднаў ўсіх ганарлівых, разбэшчаных і амбіцыйных, дзеля свайго вызвалення з турмы, каб ён мог перарабіць час і рэальнасць на свой вобраз. У адказ на гэтую пагрозу Кола выпусціла Цмока, каналізатара велізарнай сілы, каб стаць ахоўнікам Святла. У Эпоху Легенд, Цмокам называўся Льюс Тэрын Тэламон, які ў рэшце рэшт стаў камандаваць Айз Седай і іх саюзнікамі ў барацьбе з сіламі Цёмнага. Пасля знясільваючай 10-гадовай вайны Льюс Тэрын прывёў свае сілы да перамогі ў дзёрзкім нападзе на вулкан Шаёл Гул (месца зямной сувязі з турмой Цёмнага) і змог зноўку запячатаць турму. Аднак у момант перамогі Цёмны змог забрудзіць ''Саідзін'', звёўшы мужчын-чэннелераў Адзінай Сілы з розуму. Льюс Тэрын забіў сваіх сяброў і сям’ю, а затым, наўмысна перагружаючы сябе Адзінай сілай, забіў сябе. Іншыя мужчыны-каналеры спустошылі свет Адзінай сілай, выклікаючы землятрусы і прыліўныя хвалі, якія змянілі свет. У рэшце рэшт, апошні мужчына-чэннелер быў забіты або адрэзаны ад Адзінай Сілы, у выніку чаго чалавечая раса амаль знішчана, і толькі жанчыны могуць бяспечна валодаць Адзінай Сілай. Айз Седай аднавілі і вывелі чалавецтва з гэтага цёмнага часу. Цяпер чалавецтва жыло пад ценем прароцтва аб тым, што Цёмны вырвецца са сваёй турмы і Цмок адродзіцца, каб змагацца з ім яшчэ раз, і хоць ён з’яўляецца адзінай надзеяй чалавецтва супраць Цёмнага, ён другі раз спустошыць свет у барацьбе. Праз тры тысячы гадоў чалавечы род аднавіў узровень тэхналогій, прыкладна параўнальны з узроўнем [[Позняе Сярэдневякоўе|позняга сярэднявечча]] або [[Ранні Новы час|ранняга Новага часу]], хоць і з больш высокім узроўнем агульнай адукацыі і разумення [[Гігіена|гігіены]] і анатоміі, але, тым не менш, амаль поўная адсутнасць фармальнай навукі, прамысловай вытворчасці і акадэмічных устаноў. Гэта можна прасачыць у постапакаліптычнай прыродзе свету, дзе шмат ведаў захавалася, але структуры і інстытуты, якія зрабілі гэтыя веды магчымымі, былі знішчаны. Адным з істотных адрозненняў ад нашай гісторыі з’яўляецца тое, што ў большасці грамадстваў жанчыны карыстаюцца поўнай роўнасцю з мужчынамі, а ў некаторых — вышэйшымі. Гэта тлумачыцца моцай і прэстыжам Айз Седай, якая складаецца толькі з жанчын, і ўплывае на большае грамадства. Некалькі буйных войнаў спустошылі галоўны кантынент з моманту паразы Цёмнага, напрыклад Войны Тролакаў, калі ацалелыя слугі Цёмнага спрабавалі яшчэ раз знішчыць цывілізацыю, але былі пераможаны альянсам нацый на чале з Айз Седай; і Стогадовая вайна, разбуральная грамадзянская вайна, якая адбылася пасля падзення імперыі, якая ахоплівала ўвесь кантынент і якой кіраваў вярхоўны кароль Артур Ястрабінае Крыло. Гэтыя войны перашкодзілі чалавечай расе вярнуць моц і высокія тэхналогіі Эпохі Легенд, а таксама пакінулі чалавецтва падзелам. Нават прэстыж Айз Седай упаў з-за змяншэння іх колькасці і з’яўлення канкуруючых арганізацый, такіх як Дзеці Святла, ваеннага ордэна, які лічыць, што ўсе, хто накіроўвае Адзіную Сілу, з’яўляюцца слугамі Ценю. Народы сучаснай эпохі здольныя аб’яднацца ў абароне ад ваяўнічых кланаў Айілаў, якія перайшлі ў заходнія каралеўствы з місіяй помсты пасля таго, як пацярпелі ад цяжкай абразы, але занадта падзеленыя, каб эфектыўна працаваць разам у іншых сферах. == Сюжэт == Дзеянне рамана-прыквела «''Новая вясна''» разгортваецца падчас вайны айілаў і апісвае канец канфлікту. Айз Седай выяўляюць, што прароцтвы Цмока споўніліся і Цмок адрадзіўся. Агенты Айз Седай адпраўляюцца, каб паспрабаваць знайсці нованароджанае дзіця, перш чым слугі Ценю зробяць тое ж самае. Цыкл кніг пачынаецца амаль праз 20 гадоў у раёне Двурэчча, каралеўства Андор, амаль забытым глухім месцы. Малады аўчар па імі Ранд аль’Тор (галоўны герой цыкла кніг) і яго бацька Там аль’Тор едуць у суседняе мястэчка Поле Эмонда, каб даставіць [[сідр]]. Ранд, імкнецца да далейшага развіцця свайго рамана з дачкой мэра, Эгуін аль’Вэрэ, апынаецца ў кампаніі Айз Седай па імі Мойрэйн Дамодрэд і яе вартаўніка Лана, пасля таго як яго бацька атрымвае сур’ёзнае параненне. Ранд і яго сябры Мэтрым «Мэт» Котан і Пэрын Айбара даведаліся ад Мойрэйн, што слугі Цёмнага шукаюць аднаго маладога чалавека, які жыве ў гэтай мясцовасці. На жаль, Мойрэйн не можа вызначыць, хто гэта з трох мужчын: сам Рэнд, Мэт або Пэрын, і таму, пасля жудаснай бітвы з істотамі, створанымі Цёмным, вывозіць усіх траіх з раёна Дзвюх Рэк разам з Эгуін (якая, па меркаванні Мойрэйн, можа накіроўваць Адзіную Сілу і можа стаць Айз Седай) і вясковай «Мудрай» (мясцовая лекарка) Найніў аль’Меара, Першы раман адлюстроўвае іх уцёкі ад розных агентаў Ценю і іх спробы ўцячы ў горад Айз Седай Тар Валон. З гэтага моманту гісторыя пашыраецца, і галоўны герой Ранд, як і іншыя персанажы, часта дзеляцца на розныя групы, выконваючы розныя місіі або праграмы, накіраваныя на прасоўванне справы Адроджанага Цмока, часам за тысячы міль адна ад адной. Шырока кажучы, арыгінальная група персанажаў з Двухрэчча знаходзіць новых саюзнікаў, набывае досвед і становіцца асобамі з пэўным уплывам і аўтарытэтам. Пакуль яны змагаюцца за аб’яднанне заходніх каралеўстваў супраць сіл Цёмнага, іх задача ўскладняецца кіраўнікамі краін, якія не жадаюць адмовіцца ад сваёй улады, і групоўкамі, такімі як Дзеці Святла, якія не вераць у прароцтвы і сеанчан (жыхары даўно страчанай калоніі імперыі Артура Ястрабінага Крыла за заходнім акіянам, якія вярнуліся, мяркуючы, што іх лёс — заваяваць свет). Айз Седай таксама падзяліліся на тых, хто верыць, што Адроджаны Цмок павінен знаходзіцца пад строгім кантролем, і тых, хто верыць, што ён павінен весці іх у бой, як ён рабіў у папярэдняй вайне. Па меры пашырэння гісторыі з’яўляюцца новыя персанажы, якія прадстаўляюць розныя фракцыі; хоць гэтае пашырэнне апавядання дазваляе эфектыўна адлюстраваць маштабы нарастаючай барацьбы, яго крытыкавалі за запаволенне тэмпу раманаў і часам звядзенне арыгінальных або галоўных герояў да пашыраных эпізадычных ролікаў. У шостым рамане стала ясна, што Апошняя бітва, выкліканая тым, што Цёмны зноў можа аказаць свой уплыў непасрэдна на свет, непазбежная, бо толькі тры пячаткі (ключы ад турмы Цёмнага) цэлыя. Як толькі астатнія пячаткі зламаюцца, Цёмны зможа свабодна дакрануцца да свету. Апошняя бітва, Тармон Гайдон, апісана ў чатырнаццатым і апошнім рамане серыі, ''Памяць святла''. == Кнігі ў серыі == {| class="wikitable" cellpadding="0" cellspacing="0" border="1" !# !Арыгінальная назва !Беларуская назва !Дата публікацыі !Заўвагі |- | |''[[:en:New Spring|New Spring]]'' |Новая Вясна |6 студзеня 2004 |Дзеянне прыквела разгортваецца за 20 гадоў да падзей першага рамана. |- |1. |''[[:en:The Eye of the World|The Eye of the World]]'' |[[Вока свету|Вока Свету]] | align="right" |15 студзеня 1990 |У 2001 годзе выйшла выданне, у якое быў уключаны дадатковы пралог- Крумкачы (Ravens) |- |2. |''[[:en:The Great Hunt|The Great Hunt]]'' |[[Вялікае паляванне|Вялікае Паляванне]] | align="right" |15 лістапада 1990 | |- |3. |''[[:en:The Dragon Reborn|The Dragon Reborn]]'' |[[Адроджаны Цмок]] | align="right" |15 кастрычніка 1991 | |- |4. |''[[:en:The Shadow Rising|The Shadow Rising]]'' |Узыход Ценю | align="right" |15 верасня 1992 | |- |5. |''[[:en:The Fires of Heaven|The Fires of Heaven]]'' |Нябесны Агонь | align="right" |15 кастрычніка 1993 | |- |6. |''[[:en:Lord of Chaos|Lord of Chaos]]'' |Валадар Хаосу | align="right" |15 кастрычніка 1994 | |- |7. |''[[:en:A Crown of Swords|A Crown of Swords]]'' |Вянец Мячоў | align="right" |15 траўня 1996 | |- |8. |''[[:en:The Path of Daggers|The Path of Daggers]]'' |Шлях Кінжалаў | align="right" |20 кастрычніка 1998 | |- |9. |''[[:en:Winter's Heart|Winter’s Heart]]'' |Сэрца Зімы | align="right" |7 лістапада 2000 | |- |10. |''[[:en:Crossroads of Twilight|Crossroads of Twilight]]'' |Скрыжаванні Змроку | align="right" |7 студзеня 2003 | |- | align="right" |11. |''[[:en:Knife of Dreams|Knife of Dreams]]'' |Нож Мар | align="right" |11 кастрычніка 2005 | |- | align="right" |12. |''[[:en:The Gathering Storm (novel)|The Gathering Storm]]'' |Надыход буры | align="right" |27 кастрычніка 2009 |Першы з трох раманаў, дапісаных Брэндонам Сандэрсанам па чарнавіках Роберта Джордана. |- | align="right" |13. |''[[:en:Towers of Midnight|Towers of Midnight]]'' |Вежы Поўначы | align="center" |2 лістапада 2010 |Другі з трох раманаў, дапісаных Брэндонам Сандэрсанам па чарнавіках Роберта Джордана. |- | align="right" |14. |''[[:en:A Memory of Light|A Memory of Light]]'' |Памяць святла | align="right" |8 студзеня 2013 |Заключны з трох раманаў, дапісаных Брэндонам Сандэрсанам па чарнавіках Роберта Джордана. Намінаваўся ў 2014 годзе на прэмію Х’юга, увайшоўшы ў пяцёрку лепшых раманаў. |- | |''[[:en:The World of Robert Jordan's The Wheel of Time|The World of Robert Jordan’s The Wheel of Time]]'' |Ілюстраваны даведнік па свеце « Кола Часу» |13 лістапада 1998 | |- | |''[[:en:The Strike at Shayol Ghul|The Strike at Shayol Ghul]]'' |Удар па Шаёл Гул |1996 | |- | |''The Wheel of Time Companion'' |Даведнік Кола часу |2015 | |} У 2002 годзе першая кніга, ''«Вока свету»'', была пераўпакаваная ў два тамы з новымі ілюстрацыямі для малодшых чытачоў: ''«З дзвюх рэк»''<ref>{{Cite book|last=Jordan|first=Robert|title=From The Two Rivers: The Eye of the World, Book 1 (Wheel of Time (Starscape))|date=7 January 2002|isbn=9780765341846}}</ref> уключаючы дадатковы раздзел («''Крумкачы''») перад існуючым пралогам, і ''«Да пагібелі»''<ref>{{Cite book|last=Jordan|first=Robert|title=To the Blight (The Eye of the World, Book 2)|url=https://archive.org/details/toblightparttwoo00jord|date=7 January 2002|isbn=9780765342218}}</ref> з пашыраным гласарыем. У 2004 годзе тое ж самае было зроблена з кнігай ''Вялікае паляванне'', з дзвюма часткамі: ''Паляванне пачынаецца''<ref>{{Cite book|last=Jordan|first=Robert|title=The Hunt Begins (The Great Hunt, Book 1)|url=https://archive.org/details/huntbegins00robe|date=5 January 2004|isbn=9780765348432}}</ref> і ''Новыя ніткі ва ўзоры''.<ref>{{Cite book|last=Jordan|first=Robert|title=New Threads in the Pattern (The Great Hunt, Book 2)|url=https://archive.org/details/newthreadsinpatt0000jord|date=5 January 2004|isbn=9780765348449}}</ref> === Апавяданні === У канцы 1990-х Джордан напісаў два апавяданні ў франшызе. Першы, ''Удар па Шаёл Гул'', папярэднічае асноўнай серыі на некалькі тысяч гадоў. Ён быў даступны ў Інтэрнэце, а пазней быў апублікаваны ў ''"Свеце Роберта Джордана «Кола часу»''.<ref name="strike">{{Cite web|url=http://www.lobring.com/books/shayol.html|title=The Strike at Shayol Ghul|author=Jordan|first=Robert|author-link=Robert Jordan|website=Lobring.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210903043237/https://www.lobring.com/books/shayol.php|archive-date=3 September 2021|access-date=22 April 2009|url-status=live|year=1996}}</ref> Джордан таксама напісаў апавяданне пад назвай ''«Новая вясна»'' для анталогіі ''«Легенды»'' 1998 года пад рэдакцыяй Роберта Сільверберга. Джордан пазней пашырыў гэта ў асобны раман ''«Новая вясна»'', які быў апублікаваны ў студзені 2004 года. Падчас працы Брэндана Сандэрсана над ''«Памяццю святла»'' два раздзелы кнігі былі выразаны і пазней апублікаваны ў выглядзе апавяданняў у анталогіях. Першы, ''Рака Душ'' (''River of Souls)'', быў апублікаваны ў ''Unfettered: Tales by Masters of Fantasy'' (2013).<ref>{{Cite web|url=https://www.tor.com/2013/05/20/the-wheel-of-time-unfettered-river-of-souls/|title=The Wheel of Time Unfettered: A Non-Spoiler Review of "River of Souls"|author=Butler|first=Leigh|website=tor.com|date=20 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323161536/https://www.tor.com/2013/05/20/the-wheel-of-time-unfettered-river-of-souls/|archive-date=23 March 2019|access-date=23 March 2019|url-status=live}}</ref> Другі, ''Агонь унутры шляхоў'' (''A Fire Within the Ways),'' быў апублікаваны ў ''Unfettered III'' у 2019 годзе. У адрозненне ад «Рака Душ», «Агонь унутры шляхоў» не лічыцца канонам.<ref>{{Cite web|url=https://www.tor.com/2019/01/28/unfettered-iii-wheel-of-time-a-fire-within-the-ways/|title=Read "A Fire Within the Ways," a Wheel of Time Deleted Novella Featured in Unfettered III|author=Sanderson|first=Brandon|date=28 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404025100/https://www.tor.com/2019/01/28/unfettered-iii-wheel-of-time-a-fire-within-the-ways/|archive-date=4 April 2019|access-date=23 August 2019|url-status=live}}</ref> === Энцыклапедычныя працы === У лістападзе 1997 года выданне Tor Books выпусціла дапаможную кнігу да серыі пад назвай " ''Свет Роберта Джордана «Кола часу»'', якая змяшчае шмат дагэтуль нераскрытай даведачнай інфармацыі аб серыі, уключаючы першыя карты ўсяго свету і роднага кантынента Сеанчан. Джордан быў сааўтарам кнігі з Тэрэзай Патэрсан. Джордан палічыў кнігу ў цэлым кананічнай, але заявіў, што яна была напісана з пункту гледжання гісторыка ў рамках сусвету ''«Кола часу»'' і была схільная да памылак прадузятасці і здагадак. 3 лістапада 2015 г. была выпушчана ''кніга Даведнік Кола часу: Людзі, Месца і Гісторыя з серыі бэстсэлераў'' у цвёрдай вокладцы, напісаная Харыет МакДугал, Аланам Раманчукам і Марыяй Сайманс з Tor Books. Алан Раманчук і Марыя Сіманс былі рэдактарскімі памочнікамі Роберта Джордана. Кніга ўяўляе сабой аб’ёмны гласарый ўсёй серыі. Аўтары пачалі збіраць матэрыял для тома яшчэ ў 2005 годзе, а апошняя кніга выйшла пасля завяршэння серыі.<ref name="Tor encyclopedia announcement">{{Cite web|url=http://www.tor.com/2015/01/07/wheel-of-time-companion-cover-release-date|title=The Wheel of Time Companion Arrives in 2015|website=Tor.com|date=7 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170422065912/http://www.tor.com/2015/01/07/wheel-of-time-companion-cover-release-date/|archive-date=22 April 2017|access-date=7 March 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.brandonsanderson.com/the-wheel-of-time-companion-and-mystic/|title=The Wheel of Time Companion and Mystic|date=4 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613215033/https://www.brandonsanderson.com/the-wheel-of-time-companion-and-mystic/|archive-date=13 June 2020|access-date=13 June 2020|url-status=live}}</ref> ''Паходжанне «Кола часу»'' Майкла Лівінгстана выйшла 8 лістапада 2022 года.<ref>{{Cite web|url=https://comicyears.com/books/origins-of-wheel-of-time-book/|title=The Origins of Wheel of Time is a New Book Exploring the Legends and Mythologies That Inspired Robert Jordan|author=O'Donnell|first=Emily|website=Comic Years|access-date=16 February 2022}}</ref> == Развіццё == === Напісанне і канцэпцыя === Раман аказалася надзвычай складаным для напісання, таму што героі і сюжэтныя лініі значна змяняліся ў працэсе напісання. Першапачаткова серыял быў засяроджаны на пажылым чалавеку, які параўнальна позна ў жыцці выявіў, што ён «абраны», які павінен выратаваць свет. Аднак Джордан наўмысна вырашыў наблізіцца да тону і стылю ''[[Брацтва Пярсцёнка|«Братэрства Пярсцёнка]]''» [[Джон Рональд Руэл Толкін|Дж. Р. Р. Толкіна]] і зрабіў герояў больш маладымі і менш вопытнымі.<ref name="thewertzone">{{Cite web|url=https://thebytenews.com/the-genesis-of-the-wheel-of-time/|title=The Genesis of the Wheel of Time|website=The Byte News|date=7 January 2018|access-date=8 January 2018|url-status=dead|archive-date=16 мая 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516191309/https://thebytenews.com/the-genesis-of-the-wheel-of-time/}}</ref> Як толькі гэтае рашэнне было прынята, напісанне пайшло значна лягчэй, і Джордан завяршыў другі том, ''Вялікае паляванне'', прыкладна ў той жа час, калі была апублікавана першая кніга.<ref>Foreword dated February 1990, ''The Great Hunt'' by Robert Jordan, published by Tor Books</ref> Джордан пісаў увесь працоўны дзень з шалёнай хуткасцю на працягу наступных некалькіх гадоў, пакуль не скончыў сёмы том, ''«Вянец мячоў»'', пасля чаго запаволіўся, выдаючы кнігу кожныя два гады. Фанаты запярэчылі, калі ён узяў адпачынак, каб пашырыць апавяданне ў раман-прыквел пад назвай ''«Новая вясна»'', таму ён вырашыў адкласці свае планы на дадатковыя прыквелы на карысць завяршэння двух апошніх тамоў серыі. Ён адхіліў крытыку наконт запаволення тэмпаў выпуску пазнейшых тамоў серыі, каб засяродзіцца на другарадных персанажах за кошт галоўных герояў з уступных тамоў, але прызнаў, што яго структура для дзесятага тома, ''Скрыжаванні Змроку'' (дзе ён паказаў галоўную сцэну з папярэдняй кнігі, ''Сэрца Зімы'', з пункту гледжання галоўных герояў, якія не ўдзельнічалі ў сцэне), але атрымалася не так, як ён планаваў. Адзінаццаты том ''«Нож мар»'' быў сустрэты значна больш пазітыўна як крытыкамі, так і фанатамі, і Джордан абвясціў, што дванаццаты том, які, як ён раней абвясціў, будзе мець працоўную назву ''"Памяць святла'' ", завершыць серыю. Паводле [[Forbes]], Джордан меркаваў, што гэта будзе апошняя кніга, «нават калі яна дасягне 2000 старонак».<ref name="Forbes">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/2006/11/30/robert-jordan-illness-tech-media_cx_hc_books06_1201jordan.html?sh=1479377b780d|title=My Author, My Life|author=Clark|first=Hannah|website=Forbes|date=1 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20070909043115/http://www.forbes.com/2006/11/30/robert-jordan-illness-tech-media_cx_hc_books06_1201jordan.html|archive-date=9 September 2007|access-date=23 November 2021|url-status=live}}</ref> === Смерць Джордана і завяршэнне Сандэрсанам === У снежні 2005 года Джордану быў пастаўлены дыягназ: першасны амілаідоз з кардыяміяпатыяй у тэрмінальнай стадыі хваробы сэрца<ref name="charleston">{{Cite web|url=http://www.charleston.net/news/2007/sep/17/robert_jordan_dies_at_age16247/|title=Robert Jordan dies at age 58|author=Thompson|first=Bill|website=[[The Post and Courier]]|date=17 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20081028040103/http://www.charleston.net/news/2007/sep/17/robert_jordan_dies_at_age16247/|archive-date=28 October 2008|access-date=17 April 2009|url-status=dead}}</ref>, і хоць ён меў намер скончыць прынамсі " ''Памяць святла'' ", нават калі «будзе горшае»<ref name="worst">{{Cite web|url=http://www.dragonmount.com/RobertJordan/?p=38|title=Sorry About the Premature Announcement|author=Jordan|first=Robert|author-link=Robert Jordan|website=Robert Jordan's Blog|date=24 March 2006|publisher=Dragonmount|archive-url=https://web.archive.org/web/20090116042356/http://www.dragonmount.com/RobertJordan/?p=38|archive-date=16 January 2009|access-date=11 April 2009|url-status=dead|quote=Worse comes to worst, I will finish A Memory of Light, so the main story arc, at least, will be completed}}</ref> ён падрыхтаваўся на выпадак, калі ён не змог завяршыць кнігу: «Я дастаю нататкі, так што калі горшае сапраўды здарыцца, хто-небудзь можа скончыць ''„Памяць святла“'' і скончыць так, як я хачу».<ref name="Forbes"/> Са смерцю Джордана 16 верасня 2007 года завяршэнне серыі было пад пытаннем. 7 снежня таго ж года выдавец Tor Books абвясціў, што аўтар фэнтэзі Брэндон Сандэрсан павінен скончыць ''«Памяць святла»''.<ref name="Publishers Weekly">{{Cite web|url=http://www.publishersweekly.com/article/CA6511045.html|title=Sanderson to Complete Final Novel in Jordan Fantasy Series|author=Andriani|first=Lynn|website=Publishers Weekly|date=10 December 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071212191439/http://www.publishersweekly.com/article/CA6511045.html|archive-date=12 December 2007|access-date=10 December 2007|url-status=dead}}</ref> Сандэрсан, даўні прыхільнік серыі<ref name="euology">{{Cite web|url=https://brandonsanderson.com/euology-goodbye-mr-jordan/|title=EUOLogy: Goodbye Mr. Jordan|author=Sanderson|first=Brandon|author-link=Brandon Sanderson|website=Brandon Sanderson's Blog|date=19 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829214308/https://brandonsanderson.com/euology-goodbye-mr-jordan/|archive-date=29 August 2019|access-date=2 October 2019|url-status=live}}</ref>, быў абраны ўдавой Джордана Гарыет МакДугал часткова таму, што ёй падабаліся раманы Сандэрсана, а часткова з-за панегірыка, які ён напісаў для Джордана.<ref name="FAQ">{{Cite web|url=http://www.brandonsanderson.com/faq/section/3/Wheel-Of-Time-FAQ|title=Wheel Of Time FAQ|author=Sanderson|first=Brandon|author-link=Brandon Sanderson|website=Brandon Sanderson official site|publisher=Dragonsteel Ent.|archive-url=https://web.archive.org/web/20090216235446/http://brandonsanderson.com/faq/section/3/Wheel-Of-Time-FAQ|archive-date=16 February 2009|access-date=11 April 2009|url-status=live}}</ref><ref name="close">{{Cite news|last=Wilcox|first=Brad|date=3 December 2008|title=Bringing Robert Jordan's 'Wheel of Time' to a close|website=[[Los Angeles Times]]|url=https://articles.latimes.com/2008/dec/03/entertainment/et-wheel3|url-status=live|archivedate=https://web.archive.org/web/20090502181259/http://articles.latimes.com/2008/dec/03/entertainment/et-wheel3}}</ref> 30 сакавіка 2009 года выданне Tor Books абвясціла, што ''«Памяць святла»'' будзе падзелена на тры тамы, прычым Брэндан Сандэрсан спасылаўся на час і прычыны працягласці. Паводле яго ацэнак у пачатку 2009 года, напісанне кнігі заняло б некалькі гадоў і склала б 800 000 слоў. МакДугал сумняваўся, што Джордан мог бы скончыць яго ў адным томе.<ref>{{Cite web|url=https://faq.brandonsanderson.com/knowledge-base/why-did-you-split-a-memory-of-light/|title=Why Did You Split a Memory of Light? &#124; Brandon Sanderson|date=14 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225005023/https://faq.brandonsanderson.com/knowledge-base/why-did-you-split-a-memory-of-light/|archive-date=25 February 2021|access-date=18 June 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.tor.com/index.php?option=com_content&view=blog&id=19734|title=Tor announces The Gathering Storm, Book Twelve of Robert Jordan's legendary Wheel of Time fantasy series|website=[[Tor Books]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090402121731/http://www.tor.com/index.php?option=com_content&view=blog&id=19734|archive-date=2 April 2009|access-date=30 March 2009|url-status=live}}</ref><ref name="dragonmount">{{Cite web|url=http://www.dragonmount.com/forums/blog/2/entry-239-new-gathering-storm-release-date/|title=New Gathering Storm Release Date|website=dragonmount.com|date=11 August 2009|publisher=Dragonmount.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714224212/http://www.dragonmount.com/forums/blog/2/entry-239-new-gathering-storm-release-date/|archive-date=14 July 2014|access-date=4 August 2012|url-status=live}}</ref> Тры тамы былі апублікаваны з 2009 па 2013 гады, як ''Надыход буры,'' ''Вежы Поўначы'' і ''Памяць святла'', прычым у апошняй кнізе выкарыстоўваецца назва Джордана.<ref>{{Cite web|url=http://www.tor.com/blogs/2012/02/the-release-date-for-a-memory-of-light-has-been-set|title=The Release Date for A Memory of Light Has Been Set|website=Tor.com|date=16 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150409054848/http://www.tor.com/blogs/2012/02/the-release-date-for-a-memory-of-light-has-been-set|archive-date=9 April 2015|access-date=7 March 2017|url-status=live}}</ref> === Пасля кнігі «''Памяць святла»'' === Да сваёй смерці Джордан часта абмяркоўваў магчымасць дадання яшчэ двух прыквелаў і трылогіі-працягу. У пытаннях і адказах пасля выхаду ''Памяць Святла'' Сандэрсан выключыў магчымасць завяршэння гэтых работ; Джордан пакінуў вельмі мала нататак для гэтых дадатковых раманаў — толькі два сказы ў выпадку трылогіі-працягу.<ref>{{Cite web|url=http://brandonsanderson.com/its-finally-out/|title=It's finally out.|website=Brandonsanderson.com|date=9 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025064133/http://brandonsanderson.com/its-finally-out/|archive-date=25 October 2015|access-date=29 October 2015|url-status=live}}</ref> Сандэрсан выпусціў дзве выразаныя часткі ''«Памяці святла»'' ў выглядзе апавяданняў. Яны былі выдадзены ў зборніках ''Unfettered'', якія з’яўляюцца часткай дабрачыннай кампаніі па падтрымцы аўтараў і мастакоў, якія маюць запазычанасць па медыцынскай дапамозе.<ref>{{Cite web|url=https://www.brandonsanderson.com/the-wheel-of-time-series/#AFIREINTHEWAYS|title=The Wheel of Time® Series|date=21 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615203010/https://www.brandonsanderson.com/the-wheel-of-time-series/#AFIREINTHEWAYS|archive-date=15 June 2020|access-date=15 June 2020|url-status=live}}</ref> ''Рака Душ'', кананічны сегмент, выдалены з апублікаванай кнігі з-за тэмпу, быў выпушчаны ў першым томе ў 2013 годзе. ''Агонь унутры шляхоў'', некананічная альтэрнатыўная паслядоўнасць падзей вакол кульмінацыі апошняй кнігі, была ўключана ў трэці том у 2019 годзе. Гласарый да серыі ''Даведнік Кола часу'' быў выпушчаны ў 2015 годзе. == Тэмы і ўплывы == ''«Кола часу»'' — раман з жанру сучаснага [[фэнтэзі]], у прыватнасці высокага фэнтэзі. Дзеянне кнігі разгортваецца ў свеце, які адначасова з’яўляецца далёкім мінулым і далёкай будучыняй рэальнага свету, таму што час цыклічны, а не лінейны. Адкрыццё першай кнігі замацоўвае канцэпцыю: : Кола часу круціцца, і эпохі прыходзяць і мінаюць, пакідаючы ўспаміны, якія становяцца легендай. Легенды пераходзяць у міфы, і нават міфы даўно забываюцца, калі зноў прыходзіць Эпоха, якая іх спарадзіла. У адну Эпоху, якую некаторыя называюць Трэцяй Эпохай, Эпохай, якая яшчэ не наступіць, Эпохай, якая даўно мінула, з’явілася ружа вятроў… Джордан прызнаў уплыў [[Джон Рональд Руэл Толкін|Дж. Р. Р. Толкіна]], у тым ліку наўмысна мадэляваў дзеянне першых раздзелаў пра [[Шыр (Міжзем’е)|Шыр]] ва ''«[[Уладар Пярсцёнкаў|Уладары пярсцёнкаў]]»''.<ref name="Glimmers-Interview">{{Cite book|title=An Interview with Robert Jordan (from Crossroads of Twilight Prologue)|isbn=0-7432-4493-1}}</ref><ref>{{Cite book|last=Westfahl|first=Gary|title=The Greenwood Encyclopedia of Science Fiction and Fantasy: Themes, Works, and Wonders, Volume 3|isbn=0-313-32952-4}}</ref> Канцэпцыі, узятыя з аўраамічных рэлігій, уключаюць дуалізм паміж дабром і злом і паміж «Стваральнікам» (Святлом) і Шай’танам, «Цёмным» (Шайтан — гэта арабскае слова, якое ў [[Іслам|ісламскім]] кантэксце выкарыстоўваецца як назва [[Д’ябал|Д’ябла]] або [[Сатана]]). Іншыя ўплывы ўключаюць [[Кароль Артур|легенды пра Артура]], [[Германа-скандынаўская міфалогія|скандынаўскую]] і ірландскую міфалогію, а таксама рэальную гісторыю жыцця.<ref>{{Cite web|url=https://www.tor.com/2022/02/15/book-announcements-origins-of-the-wheel-of-time-the-legends-and-mythologies-that-inspired-robert-jordan/|title=Announcing Origins of the Wheel of Time|date=2022-02-15|publisher=Tor.com|access-date=2022-04-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.irishtimes.com/culture/tv-radio-web/the-wheel-of-time-is-the-latest-fantasy-to-plunder-irish-culture-are-we-okay-with-that-1.4733224#:~:text=and%20historical%20eras-,The%20Wheel%20of%20Time%20is%20adapted%20from%20the%20sprawling%20fantasy,are%20modelled%20on%20Irish%20Travellers.|title=The Wheel of Time is the latest fantasy to plunder Irish culture. Are we okay with that?|date=2021-11-22|publisher=The Irish Times|access-date=2022-04-27}}</ref> Акрамя таго, Джордан таксама чэрпаў уплыў усходняй міфалогіі, што было рэдкасцю для заходніх фэнтэзі-серыялаў.<ref>{{Cite web|url=https://www.cbr.com/the-wheel-of-time-eastern-philosophies-mythology/|title=The Wheel of Time: How Eastern Philosophies Influence the Series' Mythology|date=2021-10-15|publisher=CBR|access-date=2022-04-27}}</ref> Канцэпцыя кола часу была ўзятая з [[індуізм]]у.<ref>{{Cite web|url=http://www.cnn.com/chat/transcripts/2000/12/12/jordan/|title=Robert Jordan chats about his 'Wheel of Time' series|website=CNN|access-date=14 June 2017}}</ref> Версіі канцэпцыі ўключаюць цыкл '''Югі'' ў індуізме і ''Калачакру'' ў [[будызм]]е. На серыю таксама паўплывалі канцэпцыі рэінкарнацыі і раўнавагі, а сімвал Айз Седай нагадвае [[інь і ян]]. Важнай тэмай серыяла з’яўляецца [[лёс]]. Цыкл кніг вельмі падрабязна даследуе наступствы звычайнай фантастычнай перадумовы, у якой звычайны хлопец на парозе дарослага жыцця выяўляе, што яму наканавана весці вялікую барацьбу.<ref>{{Cite web|url=https://www.tor.com/2018/10/17/why-you-should-read-robert-jordans-the-eye-of-the-world/|title=Why You Should Read Robert Jordan's The Eye of the World|website=Tor.com|date=2018-10-17|access-date=2022-04-25}}</ref> Ён таксама мае справу з падзелам паміж лёсам і [[Свабода волі|свабодай волі]]. Некаторыя галоўныя персанажы — ''та’верэны'', якія валодаюць выключнымі здольнасцямі ўплываць на ход гісторыі ў бурны перыяд, але нават яны могуць ісці толькі так далёка, наколькі гэта дазваляе «Узор», які ўсталёўваецца Колам Часу. У серыі кніг таксама былі прадстаўлены альтэрнатыўныя выявы ролі [[Гендар|гендэра]] ў грамадстве. Прырода магіі ў сваім свеце азначае, што толькі жанчыны могуць бяспечна выкарыстоўваць яе. Гэтая дыспрапорцыя ўплывае на дынаміку ўлады на розных узроўнях грамадстваў, уключаючы сямейны, грамадскі і палітычны; многімі з яго грамадстваў [[Матрыярхат|кіруюць жанчыны]].<ref>{{Cite web|url=https://popculture.com/streaming/news/wheel-of-time-books-ep-gender-dynamics-date-updated-adaptation/|title=Wheel of Time EP Says Gender Dynamics Were Pretty Up To Date in Books, But Have Been Updated in Adaptation|date=2021|publisher=PopCulture.com|access-date=2022-04-28}}</ref> == Адаптацыі == === Коміксы === У 2004 годзе Джордан прадаў правы на кіно, тэлебачанне, відэагульні і коміксы вытворчай кампаніі Red Eagle Entertainment.<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2018/10/amazon-robert-jordans-the-wheel-of-time-1202474485/|title=Amazon Orders Adaptation Of Fantasy Drama ''The Wheel of Time'' To Series|author=White|first=Peter|website=[[Deadline Hollywood]]|date=2 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002121423/https://deadline.com/2018/10/amazon-robert-jordans-the-wheel-of-time-1202474485/|archive-date=2 October 2018|access-date=2 October 2018|url-status=live}}</ref> Браты Дэйбель пачалі экранізацыю серыяла ў форме коміксаў, пачынаючы з прыквела ''«Новая вясна»'' ў ліпені 2005 года<ref>{{Cite web|url=http://www.decklinsdomain.com/books/DsDCstore.htm|title=Fantasy and Fantasy Art Comics from the Dabel Brothers – The Hedge Knight series, Robert Jordan New Spring from The Wheel of Time, DragonLance Legend of Huma and Robert Silverberg's Seventh Shrine|date=30 June 2004|publisher=Decklinsdomain.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130313222645/http://www.decklinsdomain.com/books/dsdcstore.htm|archive-date=13 March 2013|access-date=7 March 2013|url-status=live}}</ref> Першапачаткова серыя выходзіла штомесяц, але пасля выхаду пятага выпуску была зроблена трохгадовая паўза. Red Eagle спаслаўся на затрымкі і змены ў творчай камандзе DB Pro.<ref>{{Cite web|url=http://www.dragonmount.com/News/?cat=15|title='Dragonmount' – News|date=13 June 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060613183446/http://www.dragonmount.com/News/?cat=15|archive-date=13 June 2006|url-status=bot: unknown}}</ref> Апошнія тры нумары былі завершаны і апублікаваны ў 2009-10 гг.<ref>{{Cite web|url=https://www.mycomicshop.com/search?TID=580501|title=New Spring (2005) comic books|website=Mycomicshop.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170307204822/https://www.mycomicshop.com/search?TID=580501|archive-date=7 March 2017|access-date=7 March 2017|url-status=live}}</ref> У 2009 годзе Dabel перайшоў да адаптацыі першай кнігі серыі, ''The Eye of the World''. 17 сакавіка 2009 г. яны прадэманстравалі дзесяць старонак мастацтва з прэлюдыі да серыі «Кола часу: Вока свету № 0 — Гара Цмока» на сваім сайце.<ref>{{Cite web|url=http://www.dabelbrothers.com/index.php?categoryid=16&p2_articleid=44|title=Dabel Brothers Sneak Peek of "The Wheel of Time: Eye of the World #0 –|website=Dragonmount|date=21 March 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090321002408/http://www.dabelbrothers.com/index.php?categoryid=16&p2_articleid=44|archive-date=21 March 2009|url-status=bot: unknown}}</ref> Dynamite Entertainment апублікавала 35 выпускаў серыі коміксаў ''Роберта Джордана «Кола часу: Вока свету»'', якая завяршылася ў сакавіку 2013 года<ref>{{Cite web|url=http://www.dynamiteentertainment.com/htmlfiles/viewProduct.html?CAT=DF-Wheel_of_Time|title=Dynamite® Robert Jordan's Wheel Of Time|website=Dynamiteentertainment.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110710161806/http://www.dynamiteentertainment.com/htmlfiles/viewProduct.html?CAT=DF-Wheel_of_Time|archive-date=10 July 2011|access-date=7 March 2017|url-status=live}}</ref> Калі ў інтэрв’ю 2013 года спыталі, ці будуць коміксы працягваць выпуск, Гарыет МакДугал адказала: «Ну, у рэшце рэшт, [мы] зробім усё, калі гэта не перастане жудасна прадавацца. Іншымі словамі, я сапраўды не ведаю»<ref>{{Cite web|url=http://www.theoryland.com/intvmain.php?i=938|title=AMOL Signing Report – Anna Hornbostel: Wheel of Time Interview Search: Theoryland of the Wheel of Time (Robert Jordan)|website=Theoryland.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170307204652/http://www.theoryland.com/intvmain.php?i=938|archive-date=7 March 2017|access-date=7 March 2017|url-status=live}}</ref>. Пазней коміксы «43 ''новыя вясны»'' і ''«Вока свету»'' былі сабраны разам і выпушчаны ў выглядзе серыі з шасці графічных раманаў, апошні з якіх выйшаў у лютым 2015 года<ref>{{Cite web|url=https://www.goodreads.com/book/show/22238173-the-eye-of-the-world|title=The Eye of the World: The Graphic Novel, Volume Six by Robert Jordan — Reviews, Discussion, Bookclubs, Lists|website=Goodreads.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170307211619/https://www.goodreads.com/book/show/22238173-the-eye-of-the-world|archive-date=7 March 2017|access-date=7 March 2017|url-status=live}}</ref> === Гульні === Існуе Кола Часу MUD, ідэнтыфікаванае як такое або [[Акронім|ініцыялізацыяй]] ''WoTMUD'', якое заснавана на свеце, падобным на свет Кола Часу, але дзеянне адбываецца прыкладна за 30 гадоў да гэтага. Практычна бесперапынна дзейнічае з 1993 года. Характэрна, што ''WoTMUD'' атрымаў пісьмовы дазвол ад аўтара на выкарыстанне яго стварэння, уключаючы ўсіх персанажаў, акрамя асноўных.<ref>{{Cite web|url=https://wotmud.info/authorization-from-robert-jordan/|title=Authorization from Robert Jordan|website=WoTMUD|access-date=April 7, 2022}}</ref> Кампутарная гульня ''The Wheel of Time'' выйшла ў 1999 годзе. На працягу гульні Айз Седай павінна высачыць рабаўніка пасля нападу на Белую вежу і не дапусціць заўчаснага вызвалення Цёмнага. У рэшце рэшт яна пазнае і выконвае даўно забыты рытуал у Шаёл Гуле, каб пераканацца, што Цёмны Лорд застаецца запячатаны ў турме. Нягледзячы на тое, што пры стварэнні гульні кансультаваліся з Робертам Джорданам, ён не напісаў сюжэт сам, і гульня не лічыцца кананічнай. ''Ролевая гульня «Кола часу»'' была выпушчана ў 2001 годзе кампаніяй Wizards of the Coast з выкарыстаннем правілаў d20, распрацаваных для трэцяга выдання гульні ''[[Dungeons & Dragons]]''. У гульні быў адзіны прыгодніцкі модуль, апублікаваны ў 2002 годзе, ''Prophecies of the Dragon''. Неўзабаве пасля выхаду прыгодніцкай кнігі Wizards of the Coast абвясцілі, што больш не будуць выпускаць ніякіх прадуктаў для гульні. Роберт Джордан назваў некаторыя праблемы з ролевай гульнёй, напрыклад дэталі сюжэтнай лініі ў прыгодніцкім модулі, якія супярэчаць кнігам. У пачатку 2009 года [[Electronic Arts|EA Games]] абвясцілі, што купілі правы на MMORPG з планам апублікаваць яе праз партнёрскую праграму EA. У наступным годзе [[Obsidian Entertainment]] абвясціла, што будзе працаваць над праектам для PlayStation 3, Xbox 360 і ПК.<ref>{{Cite web|url=http://www.destructoid.com/obsidian-helping-to-bring-wheel-of-time-to-games-163466.phtml|title=Destructoid-Obsidian helping to bring Wheel Of Time to games Article|author=Chester|first=Nick|archive-url=https://web.archive.org/web/20100216064545/http://www.destructoid.com/obsidian-helping-to-bring-wheel-of-time-to-games-163466.phtml|archive-date=16 February 2010|access-date=12 February 2010|url-status=live}}</ref> Аднак прыкладна ў 2014 годзе праект быў спынены.<ref>{{Cite web|url=http://www.gamespot.com/articles/south-park-kotor-dev-outlines-its-future-wheel-of-time-not-included/1100-6419219/|title=South Park, KOTOR dev outlines its future; Wheel of Time not included|author=Pereira|first=Chris|website=GameSpot|date=25 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160330113343/http://www.gamespot.com/articles/south-park-kotor-dev-outlines-its-future-wheel-of-time-not-included/1100-6419219/|archive-date=30 March 2016|access-date=19 June 2016|url-status=live}}</ref> === Музыка === У 1999 годзе быў выпушчаны ''«Саўндтрэк да „Кола часу“»'' з музыкай Роберта Бэры, натхнёнай кнігамі. Нямецкі [[паўэр-метал]] гурт Blind Guardian напісаў дзве песні, прысвечаныя серыі ''Wheel of Time'', як частку свайго альбома ''At the Edge of Time'' 2010 года: «Ride into Obsession» і «Wheel of Time». Шведскі хэві-метал гурт Katana таксама напісаў песню пад назвай «The Wisdom of Emond’s Field» для свайго альбома ''Storms of War'' 2012 года. Амерыканскі паўэр-метал-гурт Noble Beast у сваім аднайменным альбоме 2014 года напісаў песню пад назвай «The Dragon Reborn» са спасылкай на Ранда аль-Тора.<ref>{{Cite web|url=http://noblebeastofman.bandcamp.com/|title=Noble Beast|website=Noblebeastofman.bandcamp.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224141755/https://noblebeastofman.bandcamp.com/|archive-date=24 February 2017|access-date=7 March 2017|url-status=live}}</ref> Амерыканскі блэк-метал-гурт Shaidar Logoth бярэ сваю назву ад экранізацыі горада Шадара Лагота і лірычна пашырае героя Падана Фэйна. Аўстрыйскі метал-гурт Dragony на сваім альбоме 2018 года «Masters of the Multiverse» выпусціў песню «Flame of Tar Valon», спасылаючыся на Amyrlin Seat.<ref>{{Cite web|url=https://dragony.bandcamp.com/album/masters-of-the-multiverse/|title=Dragony, Masters of the Multiverse|website=dragony.bandcamp.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130133637/https://dragony.bandcamp.com/album/masters-of-the-multiverse|archive-date=30 November 2020|access-date=1 June 2020|url-status=live}}</ref> Шведскі метал-гурт Freternia на сваім альбоме «The Gathering» 2019 года выпусціў песню «Reborn», спасылаючыся на Dragon Reborn Ранда аль’Тора.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=z9HlQZQcygM|title=FRETERNIA - "Reborn" (Official Music Video)|date=30 April 2019|publisher=YouTube|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108032952/https://www.youtube.com/watch?v=z9HlQZQcygM&amp;feature=youtu.be&amp;fbclid=IwAR3LTyEfWBJIEhbAkmDXTzzIThRvnZpy6HdN0bo2ogcZySYxnOVJFrr9I6Q|archive-date=8 November 2020|access-date=1 June 2020|url-status=live}}</ref> Амерыканскі гурт Lyra напісаў песню «The Sword That Could Not Be Broken» пра гісторыю Manetheren, а таксама песню «Betrayer of Hope» са спасылкай на Ішамаіла.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=whfiarA-2B0|title=Lyra - The Sword That Could Not Be Broken|date=18 September 2014|publisher=YouTube|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120023802/https://www.youtube.com/watch?v=whfiarA-2B0|archive-date=20 November 2020|access-date=1 June 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://soundcloud.com/lyra/betrayer-of-hope|title=Lyra – Betrayer of Hope – soundcloud|publisher=[[SoundCloud]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108125151/https://soundcloud.com/lyra/betrayer-of-hope|archive-date=8 November 2020|access-date=1 June 2020|url-status=live}}</ref> Група Dread Crew з Одвуда выпусціла песню «The Gleeman», якая адносіцца да бітвы Тома з мірдраалам ва Уайтбрыджы.<ref>{{Cite web|url=https://thedreadcrewofoddwood.bandcamp.com/track/the-gleeman|title=The Gleeman, by The Dread Crew of Oddwood|website=The Dread Crew of Oddwood|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029105825/https://thedreadcrewofoddwood.bandcamp.com/track/the-gleeman|archive-date=29 October 2020|access-date=26 October 2020|url-status=live}}</ref> Шатландскі метал-гурт Farseer на сваім альбоме «Fall Before the Dawn» 2016 года выпусціў песню «Luck of the Joker», у якой згадваюцца самыя важныя падзеі, якія адбываюцца з Матрым Каутан на працягу ўсёй серыі.<ref>{{Cite web|url=https://farseer.bandcamp.com/track/luck-of-the-joker|title=Luck of the Joker, by Farseer|website=Bandcamp|archive-url=https://web.archive.org/web/20210207073737/https://farseer.bandcamp.com/track/luck-of-the-joker|archive-date=7 February 2021|access-date=28 January 2021|url-status=live}}</ref> У традыцыях сімфанічнай паэмы, натхнёнай літаратурай, амерыканскі кампазітар Сэт Сцюарт стварыў поўнамаштабны аркестравы твор пад назвай «Age of Legends», натхнёны аднайменнай эпохай міфаў і магіі, апісанай у серыі ''"Кола часу'' ". Прэм’ера і запіс аркестравай п’есы адбылася ў 2011 годзе ў Beall Concert Hall.<ref>{{Cite web|url=http://sethstewartmusic.com/site/age-of-legends/|title=Seth Stewart " Age of Legends|website=Sethstewartmusic.com|date=19 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171346/http://sethstewartmusic.com/site/age-of-legends/|archive-date=31 March 2017|access-date=7 March 2017|url-status=live}}</ref> === Тэлебачанне і кіно === {{Асноўны артыкул|Кола часу (серыял)}} У 2000 годзе ў чаце на CNN.com Роберт Джордан згадаў, што [[NBC]] набыла магчымасць зрабіць міні-серыял ''The Eye of the World''.<ref name="chat">{{Cite news|date=12 December 2000|title=Robert Jordan chats about his 'Wheel of Time' series|work=[[CNN]]|url=http://www.cnn.com/chat/transcripts/2000/12/12/jordan/|url-status=live|archivedate=https://web.archive.org/web/20141026151137/http://www.cnn.com/chat/transcripts/2000/12/12/jordan/}}</ref> Але ён выказаў сумнеў, што серыял будзе зроблены, заявіўшы, што «ключавыя людзі, якія ўдзельнічалі ў заключэнні гэтага кантракту, пакінулі NBC».<ref name="last">{{Cite news|date=7 December 2000|title=Robert Jordan's 'The Wheel of Time': Fantasy, epic-style|work=[[CNN]].com|url=http://edition.cnn.com/2000/books/news/12/07/robert.jordan/index.html|url-status=live|archivedate=https://web.archive.org/web/20071211093317/http://edition.cnn.com/2000/books/news/12/07/robert.jordan/index.html}}</ref> У 2008 годзе студыя [[Universal Studios|Universal Pictures]] выбрала гэты серыял для экранізацыі, у якасці першага фільма планавалася адаптаваць ''«Вока свету»''.<ref name="uni">{{Cite news|date=12 August 2008|title=Universal spinning 'Wheel of Time'|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|url=https://www.variety.com/article/VR1117990464.html?categoryid=13&cs=1|url-status=live|archivedate=https://web.archive.org/web/20090220065219/http://www.variety.com/article/VR1117990464.html?categoryid=13&cs=1}}</ref> Ні адзін з праектаў у выніку не з’явіўся. У лютым 2015 года Red Eagle Entertainment заплаціла эфірны час кабельнай сетцы FXX, каб трансляваць ''Winter Dragon'', малабюджэтны 22-хвілінны пілот для патэнцыйнага серыяла ''The Wheel of Time'', які дазволіў Red Eagle захаваць правы на серыял.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2015/2/9/8008387/wheel-of-time-pilot-fxx|title=A Wheel of Time pilot was produced and aired when no one was looking|author=Gartenberg|first=Chaim|website=[[The Verge]]|date=9 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003013756/https://www.theverge.com/2015/2/9/8008387/wheel-of-time-pilot-fxx|archive-date=3 October 2018|access-date=2 October 2018|url-status=live}}</ref> Пілот, заснаваны на пралогу да ''«Вока свету»''<ref>{{Cite web|url=http://observationdeck.io9.com/secret-wheel-of-time-pilot-tonight-1684599708|title=Secret Wheel of Time Pilot Tonight?|website=io9|archive-url=https://web.archive.org/web/20150423205428/http://observationdeck.io9.com/secret-wheel-of-time-pilot-tonight-1684599708|archive-date=23 April 2015|access-date=7 March 2017|url-status=dead}}</ref>, з Максам Раянам у ролі Льюса Тэрына Тэламона і Білі Зэйна ў ролі Ішамаіла, выйшаў у эфір пасля поўначы без анонсаў і агалоскі. Гарыет МакДугал першапачаткова заявіла, што не ведала пра серыял раней часу і што правы на фільм ''«Кола часу»'' будуць вернуты яе кампаніі Bandersnatch Group праз некалькі дзён, 11 лютага 2015 года.<ref>{{Cite web|url=http://observationdeck.io9.com/the-wheel-of-time-secret-pilot-1684685865|title=Winter Dragon: The Wheel of Time Pilot. Maybe?|website=io9|archive-url=https://web.archive.org/web/20150708001628/http://observationdeck.kinja.com/the-wheel-of-time-secret-pilot-1684685865|archive-date=8 July 2015|access-date=7 March 2017|url-status=dead}}</ref> Яе каментарыі выклікалі іск аб паклёпе з Red Eagle, які ў рэшце рэшт быў адхілены падчас перамоваў аб урэгуляванні ў ліпені таго ж года.<ref>{{Cite web|url=http://uproxx.com/gammasquad/wheel-of-time-pilot-lawsuit/|title=Harriet McDougal Allegedly Lied About Not Knowing Anything About The 'Wheel Of Time' Pilot|author=Husband|first=Andrew|website=Uproxx|date=13 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160504023322/http://uproxx.com/gammasquad/wheel-of-time-pilot-lawsuit/|archive-date=4 May 2016|access-date=19 June 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/thr-esq/wheel-time-lawsuit-withdrawn-settlement-807079|title='Wheel of Time' Lawsuit Withdrawn Amid Settlement Discussions|author=Gardner|first=Eriq|website=Hollywood Reporter|date=7 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326204628/http://www.hollywoodreporter.com/thr-esq/wheel-time-lawsuit-withdrawn-settlement-807079|archive-date=26 March 2016|access-date=19 June 2016|url-status=live}}</ref> У інтэрв’ю ''io9'' генеральны дырэктар Red Eagle Entertainment Рык Селвідж заявіў, што «гэта было вялікай [праблемай] выпусціць гэта ў эфір». Прадстаўнік FXX заявіў, што каналу заплацілі за трансляцыю шоу, але Селвідж намякнуў, што яно сапраўды было зроблена з улікам будучага серыяла. «Мы лічым, што на серыял вялікі попыт на міжнародным узроўні, і мы з нецярпеннем чакаем яго вытворчасці і вываду на рынак».<ref name="io9-wotshow">{{Cite web|url=https://gizmodo.com/the-real-story-about-that-wheel-of-time-pilot-that-aire-1684773094|title=The Real Story About That Wheel Of Time Pilot That Aired Last Night|author=Anders|first=Charlie Jane|website=Gizmodo|date=9 February 2015|publisher=Gawker Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210010127/http://io9.com/the-real-story-about-that-wheel-of-time-pilot-that-aire-1684773094|archive-date=10 February 2015|access-date=23 November 2021|url-status=live}}</ref> 29 красавіка 2016 года Гарыет МакДугал пацвердзіла, што юрыдычныя праблемы былі вырашаны і што тэлесерыял знаходзіцца ў распрацоўцы.<ref name="uk.ign">{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2016/04/29/the-wheel-of-time-will-be-adapted-as-a-tv-series|title=The Wheel of Time will be adapted as a TV series|author=Schwartz|first=Terri|website=IGN|date=28 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930193636/https://uk.ign.com/articles/2016/04/29/the-wheel-of-time-will-be-adapted-as-a-tv-series|archive-date=30 September 2019|access-date=23 November 2021|url-status=live}}</ref> Дадатковыя падрабязнасці з’явіліся 20 красавіка 2017 года, калі было абвешчана, што Sony Pictures Television будзе займацца экранізацыяй, а Рэйф Джадкінс будзе сцэнарыстам і выканаўчым прадзюсарам.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://variety.com/2017/tv/news/wheel-of-time-tv-series-sony-1202390897/|title='Wheel of Time' TV Series Lands at Sony|author=Otterson|first=Joe|date=20 April 2017}}</ref> У лютым 2018 года Amazon Studios паказала, што заключыла здзелку з Sony Pictures Television аб сумеснай распрацоўцы серыяла для распаўсюджвання ў сэрвісе стрымінгавага відэа Amazon.<ref>{{Cite web|url=https://screenrant.com/dark-tower-wheel-time-tv-series-amazon/|title=Dark Tower & Wheel of Time TV Series in Development at Amazon|author=Raymond|first=Nicholas|website=IGN|date=23 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180403174348/https://screenrant.com/dark-tower-wheel-time-tv-series-amazon/|archive-date=3 April 2018|access-date=3 April 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2018/02/culture-book-series-consider-phlebas-tv-series-adaptation-amazon-by-plan-b-dennis-kelly-1202297416/|title=Culture Book 'Consider Phlebas' Getting TV Series Adaptation at Amazon By Plan B and Dennis Kelly|author=Andreeva|first=Nellie|website=Deadline|date=21 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180327183950/http://deadline.com/2018/02/culture-book-series-consider-phlebas-tv-series-adaptation-amazon-by-plan-b-dennis-kelly-1202297416/|archive-date=27 March 2018|access-date=3 April 2018|url-status=live}}</ref> Афіцыйна серыял атрымаў зялёнае святло ў кастрычніку 2018 года.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2018/10/2/17928400/amazon-video-robert-jordan-wheel-of-time-neil-gaiman|title=Amazon has greenlit an adaptation of Robert Jordan's fantasy epic The Wheel of Time|author=Liptak|first=Andrew|website=[[The Verge]]|date=2 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002222704/https://www.theverge.com/2018/10/2/17928400/amazon-video-robert-jordan-wheel-of-time-neil-gaiman|archive-date=2 October 2018|access-date=2 October 2018|url-status=live}}</ref> Вытворчасць пачалася ў канцы 2019 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.tor.com/2019/01/23/the-wheel-of-time-tv-series-adaptation-production-fall-2019/|title=The Wheel of Time TV Series to Start Production in Fall 2019|author=Rocket|first=Stubby the|website=Tor.com|date=23 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190520030634/https://www.tor.com/2019/01/23/the-wheel-of-time-tv-series-adaptation-production-fall-2019/|archive-date=20 May 2019|access-date=1 May 2019|url-status=live}}</ref>, але часткова была спынена з-за [[Пандэмія COVID-19|пандэміі COVID-19]].<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://popculture.com/streaming/news/wheel-of-time-series-development-still-underway-despite-coronavirus/|title='Wheel of Time' Series Development Still Underway Despite Widespread Coronavirus Shutdown|author=Hein|first=Michael|website=popculture.com|date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200620150403/https://popculture.com/streaming/news/wheel-of-time-series-development-still-underway-despite-coronavirus/|archive-date=20 June 2020|access-date=11 May 2020|url-status=live}}</ref> Прэм’ера серыяла адбылася 19 лістапада 2021 года.<ref>{{Cite web|url=https://nordic.ign.com/wheel-of-time/49348/news/amazons-wheel-of-time-series-gets-november-release-date-and-first-trailer|title=Amazon's Wheel of Time Series Gets November Release Date and First Trailer|author=Skrebels|first=Joe|website=[[IGN]]|date=2 September 2021|publisher=[[Ziff Davis]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210903043236/https://nordic.ign.com/wheel-of-time/49348/news/amazons-wheel-of-time-series-gets-november-release-date-and-first-trailer|archive-date=3 September 2021|access-date=3 September 2021|url-status=live}}</ref> == Фанацкая культура == Многія фанаты ''Кола Часу'' наведваюць Dragon Con, які меў эксклюзіўны трэк ''Wheel of Time'' з 2001 па 2012 год.<ref>{{Cite web|url=http://www.dragoncon.org/fan_tracks.php|title=Fan Tracks|archive-url=https://web.archive.org/web/20080628020032/http://www.dragoncon.org/fan_tracks.php|archive-date=28 June 2008}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://wheeloftime.dragoncon.org/|title=Wheel of Time Fan Track|website=Wheeloftime.dragoncon.org|date=3 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170331001844/http://wheeloftime.dragoncon.org/|archive-date=31 March 2017|access-date=7 March 2017|url-status=live}}</ref> ''Кола часу'' цяпер мае свой уласны штогадовы з’езд, JordanCon, які праводзіцца штогод у [[Атланта|Атланце]], штат Джорджыя, з 2009 года. З’езд 2020 года быў адменены з-за пандэміі [[COVID-19]].<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.jordancon.org/2020/03/15/covid19faq/|title=JordanCon 2020 Cancellation FAQ|website=JordanCon|date=15 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305074515/https://www.jordancon.org/2020/03/15/covid19faq/|archive-date=5 March 2021|access-date=28 February 2021|url-status=live}}</ref> Замест гэтага ён адбываўся праз Інтэрнэт, некаторыя аспекты праводзіліся праз выкарыстанне платформы Zoom. Канвенцыя 2023 года ў красавіку была 15-годдзем заснавання JordanCon. У 2022 годзе ў Злучаных Штатах у Дубліне, штат Агая, адбыўся новы з’езд пад назвай WoT Con. Гэты з’езд быў створаны, каб быць прысвечаны свету Кола часу ва ўсіх медыйных аспектах: раманы, сацыяльныя сеткі і тэлевізійныя шоу. Другі з’езд адбудзецца 14-16 ліпеня 2023 г. == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == * [http://www.dragonmount.com/ Гара Цмока] * [https://web.archive.org/web/20120806134027/http://us.macmillan.com/author/robertjordan Афіцыйны сайт Tor Books Роберта Джордана] * [http://www.brandonsanderson.com/ Вэб-сайт Брэндона Сандэрсана] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Фэнтэзійныя кніжныя серыі]] [[Катэгорыя:Фэнтэзі]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Раманы эпічнага фэнтэзі]] rdfarkafc2e5n2k2y4jgo8sa43tnjal Конрад Прушынскі 0 747471 5133774 5067610 2026-04-29T22:55:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133774 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Прушынскі}} {{пісьменнік}} '''Конрад Прушынскі''' ({{lang-pl|Konrad Prószyński}}, псеўданімы «Kazimierz Promyk», «Pisarz Gazety Świątecznej», [[19 лютага]] [[1851]], [[Мінск]] — [[8 ліпеня]] [[1908|1908,]] [[Варшава]]) — польскі дзеяч асветы, {{празаік|XIX стагоддзя|Польшчы|XX стагоддзя}}, [[Выдавецтва|выдавец]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў збяднелай шляхецкай сям’і. Быў сынам Станіслава Антонія Прушынскага і Пелагеі, народжанай Кулак. Бацька трымаў у Мінску фатаграфічную майстэрню (заснавана ў 1839 г.). У маладосці разам з бацькамі, братамі і сёстрамі быў высланы ў [[Томск]], Заходняя [[Сібір]], з-за абвінавачванняў бацькі ў патрыятычнай дзейнасці, у тым ліку ў размяшчэнні нацыянальных сімвалаў Польшчы і Літвы на зробленых ім сямейных фотаздымках. У эміграцыі пазнаёміўся са [[Станіслаў Віткевіч|Станіславам Віткевічам]], пазнейшым гісторыкам мастацтва і літаратуразнаўцам, сынам Ігнацыя Віткевіча, высланага ў Томск за ўдзел у Студзеньскім паўстанні. Разам са Станіславам Віткевічам у 17-гадовым узросце яму ўдалося выехаць на радзіму і пасля некалькіх гадоў намаганняў у 1873 г. дамагчыся вызвалення са ссылкі сваіх бацькоў і братоў. У 1875 заснаваў тайнае {{нп3|Таварыства народнай асветы|Таварыства народнай асветы|pl|Towarzystwo Oświaty Narodowej}}, якое мела на мэце пашырэнне асветы сярод народа. Аўтар лемантароў, напр. першага сучаснага лемантара (выдадзены ў 1875 г.) і ''«Obrazkowej nauki czytania i pisania»'', выдадзенай у 1879 г. (пераможца міжнароднай выстаўкі Лонданскага педагагічнага таварыства ў 1893 г.). Лемантар Прушынскага быў узяты за ўзор для першага [[Беларускі лемантар, або першая навука чытання|беларускага лемантара]]<ref name="Elementarz">{{кніга|аўтар = Promyk K. |частка = |загаловак = Elementarz na którym nauczysz czytać w 5 albo 8 tygodni |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = Wydanie 37 |месца = [[Варшава]]|выдавецтва = |год = 1903 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Elementarz na którym nauczysz czytać}}</ref>. Прапагандаваў індывідуальнае навучанне метадам самаадукацыі, садзейнічаў папулярызацыі чытання на вёсцы. З 1881 г. выдаваў штотыднёвік для сялян ''«[[Gazeta Świąteczna]]»''. Прыхільнік арганічнай працы і нацыянальнай салідарнасці. У 1878 г. заснаваў у Варшаве Нацыянальную кнігарню, якая займалася распаўсюджваннем папулярнай і навукова-папулярнай літаратуры. Атрымаў званне ганаровага члена {{нп3|Таварыства народнай школы|Таварыства народнай школы|pl|Towarzystwo Szkoły Ludowej}} <ref>{{Cite book| title= Sprawozdanie z działalności Towarzystwa Szkoły Ludowej za rok 1912| location= Kraków| date= 1913| pages= LXXIII| url= http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=237977| access-date= 1 верасня 2023| archive-date= 22 кастрычніка 2021| archive-url= https://web.archive.org/web/20211022202411/https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=237977| url-status= dead}}</ref>. Быў членам {{нп3|Нацыянальная ліга (Польшча)|Нацыянальнай лігі|pl|Liga Narodowa}} <ref>Stanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887—1907), Londyn 1964, s. 581.</ref>. Пахаваны на [[Старыя Павонзкі|Павонзкаўскіх могілках]] (участак Т-1-15/16). [[Файл:Konrad_Prószyński_grób.JPG|міні| Магіла пісьменніка Конрада Прушынскага]] == Ушанаванне памяці == У 1911 годзе планавалася ўсталяваць помнік Конраду Прушынскаму па праекце Чэслава Макоўскага <ref>{{Cite journal| title = Pamięci znakomitego pedagoga | journal = {{нп3|Nowości Ilustrowane|Nowości Illustrowane|pl|Nowości Illustrowane}} | url=https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/130445}}</ref>. Імем Казіміра Промыка названая адна з вуліц Старога Жалібожа ў Варшаве. == Сям’я == Двойчы жанаты: з Цэцыліяй, народжанай Пуцята (памерла ў 1884 г.), і з Вандай, народжанай Кожан. Ад першай жонкі меў чацвёра дзяцей, ад другой — сямёра. Дзеці і ўнукі: * {{нп3|Тадэвуш Анастазі Прушынскі|Тадэвуш Анастазі|pl|Tadeusz Anastazy Prószyński}} (1873—1925), журналіст, рэдактар «Gazety Świątecznej» і дэпутат сейма; * [[Казімір Прушынскі|Казімір]] (1875—1945), вынаходнік і канструктар; * Ядвіга (1877—1956), карыкатурыстка, жонка сенатара {{нп3|Міхал Рог|Міхала Рога|pl|Michał Róg}}; * Стэфан (1879—1955), юрыст, прафесар [[Універсітэт Мікалая Каперніка ў Торуні|Універсітэта Мікалая Каперніка ў Торуні]]; * Томаш (1887—1912), архітэктар; * Пелагея Ванда (1889—1953), рэдактарка «Gazety Świątecznej», жонка агранома Пятра Галонскі; * Конрад Марцыян (1891—1944), капітан гандлёвага марскога флоту і журналіст, апошні рэдактар «Gazety Świątecznej»; * Яніна (1892—1956), мастачка і журналістка; * Станіслава (1896—1966), журналістка; * Баляслаў Антоні (1902—1920), студэнт, загінуў падчас [[Варшаўская бітва (1920)|Варшаўскай бітвы]] пад {{нп3|Восаў (Польшча)|Восавам|be-tarask|Восаў (Польшча)}}; * Марэк Юзэф (1906—2003), геолаг і географ <ref name="konrad">{{Cite web|lang=pl|url=http://www.konradproszynski.pl/dzieci_promyka.asp|title=Dzieci Promyka|website=KonradPrószyński.pl|date=27.08.2013|access-date=1 верасня 2023|archive-date=24 лютага 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224133657/http://www.konradproszynski.pl/dzieci_promyka.asp|url-status=dead}}</ref>. Унук Конрада — {{нп3|Мечыслаў Прушынскі|Мечыслаў Прушынскі|pl|Mieczysław Prószyński (wydawca)}}, сын Марэка Прушынскага <ref> Szczepan Lewicki: Konrad Prószyński (Kazimierz Promyk), wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 1996</ref>. == Зноскі == {{Reflist}} == Бібліяграфія == * {{Cite journal|title = Konrad Prószyński (kartka jubileuszowa)| url=http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=239041}} * Szczepan Lewicki, ''Konrad Prószyński (Kazimierz Promyk)'', wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 1996. * Władysław Jewsiewicki, «Kazimierz Prószyński», wyd. Interpress, Warszawa 1974 == Спасылкі == * [http://www.konradproszynski.pl KonradProszynski.pl] * [https://polona.pl/search/?filters=creator:%22Pr%C3%B3szy%C5%84ski,_Konrad_(1851--1908)%22,public:1 Публікацыі Конрада Прушынскага] на сайце [https://polona.pl Polona.pl] {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Прушынскі Конрад}} [[Катэгорыя:Постаці Мінска]] [[Катэгорыя:Прушынскія|Конрад]] gotrfzn77cl9pudqzcpu1pum4thh56r Мікалай Аляксандравіч Бузлякоў 0 748198 5133933 5098850 2026-04-30T09:17:14Z Slavazai1973 60865 /* Кар’ера трэнера */ 5133933 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст |трэнерскія клубы = {{спартыўная кар’ера |1998—1999|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ-АЗАА]]| |1999—2001|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Спартак-Кандытар]]| |2004—2007|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Свіслач Асіповічы|АЗАА]]| |2008—2010|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]]| |2010—2015|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Гарызонт Мінск|Гарызонт]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2017—2019|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Гомельскія рысі (жаночы баскетбольны клуб)|Гомель-Сож]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2019—2024|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РДВАР]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} }} }} '''Мікалай Аляксандравіч Бузлякоў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Беларусь|беларускі]] баскетбаліст і трэнер. Выступаў на пазіцыі разыгрываючага абаронца. Майстар спорту СССР па баскетболе. Прызнаны лепшым абаронцам на першынстве Еўропы па баскетболе сярод кадэтаў у 1977 годзе. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Скончыў гістарычны факультэт Ташкенцкага дзяржаўнага ўніверсітэта (1979—1984), у 1986 годзе — [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры|Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры]] (выкладчык фізічнай культуры і трэнер па баскетболе), аспірантуру (1986—1989). Выступаў у чэмпіянатах СССР у складзе каманды спецыялістаў універсітэтаў і за зборную Рэспублікі Узбекістан у міжнародных спаборніцтвах. У складзе моладзевых камандаў СССР гуляў у чэмпіянатах Еўропы і света па баскетболе. Гуляў за каманду РТІ (Мінск) ва Усесаюзных і міжнародных спаборніцтвах, а таксама ўзяў удзел у еўрапейскім чэмпіянаце ў складзе зборнай Рэспублікі Беларусь. Неаднаразовы чэмпіён і прызёр першынстваў Узбекістана, Рэспублікі Беларусь. Гуляў у замежных клубах Балгарыі, Польшчы, Чэхіі і Украіны. == Кар’ера баскетбаліста == * 1976—1986 — Універсітэт (Ташкент) * 1986—1990 — [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ (Мінск)]] * 1990—1991 — Лудагорац (Разград, [[Балгарыя]]) * 1991—1993 — Погонь (Шчэцін, Польшча) * 1993—1995 — Інсталь (Беласток, Польшча) * 1995—1996 — БІПА-Мода (Адэса, [[Украіна]]) * 1996—1997 — Новы Йічын ([[Чэхія]]) * 1997 — [[Барысаў-БДУ|Папірус-Акдзімал (Барысаў)]] (''у Кубку Беларусі'') * 1997—1998 — [[Аўтазаводзец Мінск|Аўтазаводзец-Джэнці (Мінск)]] == Кар’ера трэнера == ''З мужчынскімі клубамі'' * 1998—1999 — [[Свіслач Асіповічы|РТІ-АЗАА (Асіповічы)]] * 1999 — [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] * 1999—2001 — [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Спартак-Кандытар (Гомель)]] * 2004—2007 — [[Свіслач Асіповічы|АЗАА (Асіповічы)]] * 2007—2008 — БДЭУ-Мінск-2006-3 ''З жаночымі клубамі'' * 2008—2010 — [[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]] * 2010—2015 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]] (''другі трэнер'') * 2017—2018 — [[Гомельскія рысі (жаночы баскетбольны клуб)|Гомель-Сож]] (''другі трэнер'') * 2018—2019 — [[Гомельскія рысі (жаночы баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] (''другі трэнер'') * 2019—2024 — [[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РДВАР (Мінск)]] (''другі трэнер'') * з 2025 — [[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск (моладзевая каманда)]] (''другі трэнер'') * з 2026 — [[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] (''другі трэнер'') == Дасягненні == === У якасці баскетбаліста === * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Eўропы па баскетболе сярод юнакоў U-16|чэмпіянату Eўропы сярод юнакоў (U-16)]] (1): [[Чэмпіянат Eўропы па баскетболе сярод юнакоў U-16 1977|1977]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 1997|1997]]. === У якасці трэнера === ''З мужчынскімі клубамі'' * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1998/1999|1998/1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1999/2000|1999/2000]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2006/2007|2006/2007]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2000|2000]]. ''З жаночымі клубамі'' * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2009/2010]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2008/2009]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (1): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2009/2010|2009/2010]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bbw-g2n.jimdofree.com/тренеры-1/персоналии/бузляков-н/ Николай Бузляков] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231012114038/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%8B-1/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B8/%D0%B1%D1%83%D0%B7%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D0%B2-%D0%BD/ |date=12 кастрычніка 2023 }} * [https://bsu.by/employee/71931-d Николай Александрович Бузляков] * [https://basketball.eurobasket.com/coach/Nikolay-Buzlyakov/1252?Women=1 Nikolay Buzlyakov] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 1999}} {{DEFAULTSORT:Бузлякоў Мікалай Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты СССР]] [[Катэгорыя:Трэнеры РТІ]] [[Катэгорыя:Трэнеры ЖБК «Цмокі-Мінск»]] [[Катэгорыя:Трэнеры «Гомельскіх рысей»]] [[Катэгорыя:Трэнеры «Свіслачы» Асіповічы]] [[Катэгорыя:Трэнеры «Гарызонта» Мінск]] [[Катэгорыя:Трэнеры РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Ігракі «Нові-Йічына» (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Трэнеры жаночай зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] drzttgtkftwrrnpjnx9m1g1bex4ru0z Котакавярня 0 749214 5133784 5067653 2026-04-30T00:05:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133784 wikitext text/x-wiki [[Файл:Cat cafe vilnius 02.jpg|міні|Кот на стале ў котакавярні «Kačių Kavinė» ў Вільні]] '''Котакавярня''' (котакафэ, кацінае кафэ) — тэматычная [[кавярня]] або прастора, галоўнай атракцыяй якой з'яўляюцца [[Кот свойскі|кошкі]], што жывуць там. Наведнікі могуць за імі назіраць і з імі гуляць<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/cat-cafe|title=cat café Meaning in the Cambridge English Dictionary|website=dictionary.cambridge.org|access-date=2018-06-10}}</ref>. Кліенты звычайна плацяць за час, праведзены ў кавярні, паводле прынцыпу антыкафэ (тайм-кафэ), але ёсць і котакавярні, бліжэйшыя да традыцыйных кавярняў. Часта ў котакавярні пускаюць наведнікаў ад пэўнага ўзросту, напрыклад, дзяцей ад 6 ці ад 10 гадоў, калі дзіця ўжо навучана, як паводзіць сябе з жывёлай. == Гісторыя == Першая ў свеце котакавярня «Cat Flower Garden», адкрылася ў [[Тайбэй|Тайбэі]] ([[Тайвань]]) у 1998 годзе і з часам стала сусветным турыстычным напрамкам<ref name="bbc_20120402">{{Cite web|url=http://www.bbc.com/travel/story/20120402-worldwide-weird-feline-fun-in-japans-cat-cafes|title=BBC - Travel - Feline fun in Japan's cat cafes|author=Galloway|first=Lindsey|access-date=7 January 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mentalfloss.com/article/56592/brief-history-cat-cafe|title=A Brief History of the Cat Café|website=Mental Floss|date=4 June 2014|access-date=7 January 2016}}</ref>. Канцэпцыя асабліва прыжылася ў [[Японія|Японіі]]<ref name="bbc_20120402" />, дзе першая котакавярня пад назвай «Neko no Jikan» («Кошчын час») адкрылася ў [[Осака|Осацы]] ў 2004 годзе<ref>{{Cite web|url=http://trendy.nikkeibp.co.jp/article/column/20080422/1009762/?rt=nocnt|title=【今回のお題】話題の「猫カフェ」に来るお客さんってどんな人たち？ - 日経トレンディネット|website=web.archive.org|date=2018-03-04|access-date=2023-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180304112208/http://trendy.nikkeibp.co.jp/article/column/20080422/1009762/?rt=nocnt|archivedate=4 сакавіка 2018|url-status=}}</ref>. З-за вялікай шчыльнасці насельніцтва многія японцы жывуць у невялікіх кватэрах або кандамініюмах, у якіх забаронены [[Свойскія жывёлы|хатнія жывёлы]]. Першае ў [[Токіа]] котакафэ пад назвай «Neko no mise» («Каціная крама») адкрылася ў 2005 годзе. Пасля гэтага ў Японіі пачаўся бум папулярнасці котакавярняў. З 2005 па 2010 год па ўсёй краіне адкрылася 79 каціных кафэ<ref>{{Cite web|url=https://www.vice.com/read/meow-meow-meow-329-v17n2|title=Meow Meow Meow|author=Kosuga|first=Tomo|website=VICE|date=3 February 2010|access-date=7 January 2016}}</ref>. Аднак мясцовая легенда ў [[Вена|Вене]] кажа, што першая ў свеце котакавярня адкрылася менавіта там у 1912 годзе і працавала каля двух гадоў. == Котакавярні ў Беларусі == Першым беларускім котакафэ можна лічыць «Музей ката» ў [[Мінск|Мінску]]<ref>{{Cite web|url=https://catmuseum.by/|title=МУЗЕЙ КОТА|website=catmuseum.by|access-date=2023-09-26}}</ref>, які адкрыўся ў 2015 годзе ў мікрараёне [[Грушаўка (прадмесце)|Грушаўка]], а ў 2017 годзе пераехаў у цэнтр Мінска на вуліцу Інтэрнацыянальную<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://blizko.by/notes/chernye-koty-ne-ischadie-ada-oni-prinosyat-udachu-kurator-muzeya-kota-o-pereezde-v-tsentr-i-klube-chernyy-kot|title=«Черные коты — не исчадие ада, они приносят удачу». Куратор «Музея кота» о переезде в центр и клубе «Черный кот»|website=Blizko.by|date=2017-05-16|access-date=2023-09-26}}</ref>. У музей бяруць жыць бяздомных катоў, лечаць іх, стэрылізуюць, а пазней іх могуць забраць дадому наведнікі. У музеі адбываюцца тэматычныя выставы, прысвечаныя катам, у інтэр'еры выкарыстоўваюцца выявы катоў. У музеі працуе зона, якая называецца котакафэ і ў якой можна пачаставацца кавай, гарбатай і салодкім<ref>{{Cite web|url=http://catcafe.by/|title=КОТОКАФЕ|website=catcafe.by|access-date=2023-09-26}}</ref>. Котакавярня «Краіна вялікіх катоў», якая спецыялізавалася на кошках пароды [[мэйн-кун]], адкрылася ў [[Магілёў|Магілёве]] ў 2018 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://naviny.belsat.eu/in-focus/pershaya-u-belarusi-kotakavyarnya-kraina-vyalikih-katou-chakae-gastsej/|title=Першая ў Беларусі котакавярня «Краіна вялікіх катоў» чакае гасцей|website=naviny.belsat.eu|access-date=2023-09-26|url-status=dead|archive-date=26 верасня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926202204/https://naviny.belsat.eu/in-focus/pershaya-u-belarusi-kotakavyarnya-kraina-vyalikih-katou-chakae-gastsej/}}</ref>. Яна працавала ў фармаце антыкавярні, бо паводле беларускіх санітарных нормаў у кавярні нельга трымаць жывёлаў. У цану ўваходзіў не толькі час праведзены з катамі, але і пачастунак – гарбата ці кава з печывам. У котакавярні жыло 11 катоў, яна закрылася вясной 2020 года з-за невялікай запатрабаванасці<ref>{{Cite web|url=https://mogilevnews.by/news/03-04-2020-14-01/63318|title=Закрылось единственное в Могилеве котокафе, все мейн-куны обрели новых хозяев|website=mogilevnews.by|date=2020-04-03|access-date=26 верасня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925064114/https://mogilevnews.by/news/03-04-2020-14-01/63318|archivedate=25 верасня 2020|url-status=dead}}</ref>. У [[Гродна|Гродне]] першая котакавярня адкрылася ў 2022 годзе ў гістарычнай камяніцы на вуліцы Віленскай, а восенню 2023 года пачала пераезд у новае, большае памерам памяшканне. У гэтым кафэ жывуць каты, якіх знайшлі на вуліцы або якіх перадалі валанцёры. Для наведнікаў праводзяць 1,5-гадзінную экскурсію, у час якой расказваюць пра праект і лёс жывёлаў. Таксама можна выпіць гарбаты альбо кавы. Наведаць кавярню можна толькі паводле папярэдняга запісу групай не больш за пяць чалавек<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/2023/09/15/kotakafje-grodne/|title=Гродзенскае котакафэ пераязджае. А вы наогул ведалі пра яго існаванне?|last=|website=Hrodna.life|date=2023-09-15|access-date=2023-09-26}}</ref>. Першае котакафэ ў Гомельскай вобласці адкрылася ў [[Жлобін|Жлобіне]] ў 2022 годзе. Гэта перадусім сацыяльны праекта: там жывуць былыя бяздомныя каты, а галоўная мэта ўстановы - знаходзіць новы дом для гэтых жывёлаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news254190.html|title=&quot;Котокафе&quot; в Жлобине: прибыльный бизнес или социальный проект?|website=Информационный портал|access-date=2023-09-26}}</ref>. == Котакавярні ў свеце == [[Файл:Nekokaigi,_a_cat_cafe_in_Kyoto_-_March_16,_2010.jpg|міні| ''Nekokaigi'', маленькая котакавярня ў [[Кіёта]]]] === Японія === У Японіі ёсць розныя віды котакафэ. У некаторых прадстаўлены толькі пэўныя катэгорыі катоў, такія як чорныя кошкі, тоўстыя кошкі, кошкі рэдкіх парод або былыя бяздомныя кошкі. Каціныя кафэ ў Японіі павінны атрымаць ліцэнзію і выконваць нацыянальны Закон аб абыходжанні з жывёламі і іх абароне<ref>Iwata, Mamiko, [[About.com|All About]] : [http://allabout.co.jp/pet/cat/closeup/CU20100051A/ Article on 7 March 2010] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100418151349/http://allabout.co.jp/pet/cat/closeup/CU20100051A/|date=18 April 2010}} {{In lang|ja}}</ref>. У японскіх котакавярнях прытрымліваюцца строгіх правілаў забеспячэння чысціні і дабрабыту жывёл, у прыватнасці імкнучыся пераканацца, што кошкам не перашкаджае празмерная і непажаданая ўвага, напрыклад, маленькія дзеці. Кавярні таксама імкнуцца павысіць свядомасць гараджан аб праблемах, напрыклад, бадзяжных жывёл. Многія часта маюць у сябе катоў з мясцовых прытулкаў для жывёл, каб дапамагчы ім пазбавіцца страху перад людзьмі і рэкламаваць, каб ямы маглі знайсці новы дом. [[Файл:Cat cafe vilnius.jpg|міні|Кот на стале ў котакавярні «Kačių Kavinė» ў Вільні]] === Літва === Котакавярня «Kačių kavinė» адкрылася ў [[Вільнюс|Вільні]] ў кастрычніку 2014 года. Яна знаходзіцца ў цэнтры на праспекце Гедыміна, 5. Гэта адно з самых вялікіх кафэ з катамі ў свеце. Там жыве адначасова 15 катоў - усе яны ўзятыя з прытулкаў. У 2015 годзе віленская котакавярня атрымала тытул «Самай гасціннай кавярні» ў горадзе, у 2016 - патрапіла ў сусветны TOP-25 кавярняў з кошкамі<ref>{{Cite web|lang=lt-LT|url=https://kaciukavine.lt/|title=Cat Cafe Vilnius – Kačių kavinė|access-date=2023-09-25}}</ref>. Віленскую котакавярню адкрылі сумесна беларусы і літоўцы. Гэта паўнавартасны аб'ект грамадскага харчавання, дзе можна з'есці абед. Пачаткова стварыць кафэ з жывёламі не дазваляла літоўскае заканадаўства, але пытанне вырашылася дзякуючы мэру Вільні. Галоўнае патрабаванне, якое кавярня выканала, гэта раздзяленне зоны падрыхтоўкі ежы ад зоны з жывёламі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://charter97.org/be/news/2017/4/5/245928/|title=Как белорусы открыли котокафе в Вильнюсе и почему его нет в Минске|website=charter97.org|access-date=2023-09-26}}</ref>.[[Файл:Cat_Cafe_(Cat_Caffe).jpg|міні| Котакавярня ў [[Любляна|Любляне]], Славенія]] === Аўстрыя === Паводле мясцовай легенды, першая ў свеце котакавярня адкрылася ў Вене летам 1912 года і спыніла працу прыкладна праз два гады. Кажуць, што [[Уладзімір Ільіч Ленін|Уладзімір Ленін]] быў яе пастаянным наведвальнікам на працягу 1913 года. Вядома, што кавярня спыніла працу неўзабаве пасля пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. Часткай легенды з'яўляецца гісторыя аб тым, што кавярня закрылася, бо яе патрыятычна настроены ўладальнік ахвяраваў усіх катоў фабрыцы па вырабе футравых ботаў на патрэбу вайны<ref>{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/uk/the-oldie/20151209/282218009716840|title=PressReader.com - Digital Newspaper & Magazine Subscriptions|website=www.pressreader.com|access-date=2023-09-26}}</ref>. У 2012 годзе ў Вене адкрылася кацінае кафэ Neko. === Польшча === «Kociarnia», першая ў [[Польшча|Польшчы]] котакавярня, адкрылася ў [[Кракаў|Кракаве]] ў чэрвені 2015 года, пазней пад гэтай назвай пачалі працаваць дзве котакавярні<ref>{{Cite web|url=https://www.kociakawiarniakrakow.pl/|title=Kocia Kawiarnia Kociarnia Kraków|website=www.kociakawiarniakrakow.pl|access-date=2023-09-26|archive-date=26 верасня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926202203/https://www.kociakawiarniakrakow.pl/|url-status=dead}}</ref>. У студзені 2016 года ў [[Варшава|Варшаве]] адкрылася кавярня «Miau Café»<ref>{{Cite web|url=http://www.warsawinsider.pl/miau-cafe/|title=Miau Cafe|date=3 February 2016|publisher=Warsaw Insider|access-date=17 June 2016}}</ref>. Гэта спалучэнне класічнай кавярні і прытулка для бяздомных катоў. У меню для кліентаў ёсць веганскія прадукты<ref name="moo">{{Cite web|url=https://www.happycow.net/reviews/miau-cafe-warsaw-71466|title=Miau Cafe|website=[[HappyCow]]|access-date=17 June 2016}}</ref>. «Miau Café» змагло адкрыцца дзякуючы [[Краўдфандзінг|краўдфандынгавай]] кампаніі, якую падтрымала 1700 жыхароў Варшавы<ref>{{Cite web|url=http://www.thealternativetravelguide.com/2016/07/11/when-are-you-going-for-a-coffee-with-cats-cat-cafe-warsaw/|title=WHEN ARE YOU GOING FOR A COFFEE WITH CATS ? - CAT CAFE WARSAW|date=11 July 2016|access-date=16 November 2016}}</ref>. [[Файл:Kocia_Kawiarnia_Lublin.jpg|міні| Шыльда кавярні Mrau, Люблін, Польшча]] У 2016 годзе ў [[Люблін|Любліне]] котакавярню праз суткі пасля адкрыцця закрылі санітарныя інспектары. Гэта стала прадметам шматлікіх спрэчак у мясцовых СМІ<ref>{{Cite news|url=http://www.lublin112.pl/wojna-sanepidu-z-mrau-cafe-trwa-zadna-ze-stron-nie-poddaje-sie/|title=Wojna Sanepidu z Mrau Cafe trwa. Żadna ze stron nie poddaje się|date=2016-01-07|work=Lublin112.pl Wiadomości z Lublina i regionu. Lublin, Lubelskie, Lubelszczyzna|language=pl-PL}}</ref>. У рэшце рэшт канфлікт быў уладжаны, і кавярня застаецца адкрытай<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://lublin24.pl/wiadomosci/kocia-kawiarnia-w-lublinie-mrau-cafe-czyli-gratka-dla-kazdego-kociarza/fGPuxihfviOV2Xw0eN6m|title=Kocia kawiarnia w Lublinie - Mrau Cafe, czyli gratka dla każdego kociarza|first=Portal|last=lokalny|website=Lublin24.pl - Najszybszy portal w mieście|date=2023-01-03|access-date=2023-09-26}}</ref>. З 2022 года котакавярня Kocie Cafe працуе ў Беластоку. У ёй жывуць бяздомныя каты, якія такім чынам сацыялізуюцца і прывыкаюць да людзей, каб потым прасцей прайшоў працэс іх адаптацыі, калі яны знойдуць сабе дом і гаспадара<ref>{{Cite web|url=https://www.kobiecybialystok.pl/w-bialymstoku-powstala-kocia-kawiarnia-sprawdz-zasady-funkcjonowania-kociego-cafe/|title=W Białymstoku powstała Kocia Kawiarnia. Sprawdź zasady funkcjonowania Kociego Cafe {{!}} Kobiecy Białystok|website=www.kobiecybialystok.pl|access-date=2023-09-26}}</ref>. === Расія === У 2011 годзе ў цэнтры [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбурга]] адкрылася першае ў Еўропе і ў Расіі котакафэ «Республика Кошек», дзе жывуць 25 катоў. У 2016 годзе адкрылася другое кафэ сеткі «Республика Котов», дзе можа адначасова жыць да 40 жывёл. Гэта самая вялікая котакавярня ў Еўропе<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.catsrepublic.ru/|title=Республика кошек и котов {{!}} Первое котокафе Европы в Санкт-Петербурге|website=catsrepublic|access-date=2023-09-26}}</ref>. Сярод іншых каціных кафэ ў Расіі — «Котики и люди»<ref>{{Cite web|url=https://kotocafe.ru/|title=Kotokafe "Cats and People"|website=Kotokafe|access-date=28 March 2023}}</ref> у [[Масква|Маскве]], «Мурчым» у Ніжнім Ноўгарадзе і іншыя ў Екацярынбургу, Краснаянску, Самары, Варонежы, Саратаве, Новасібірску і іншых буйных гарадах. === Украіна === Першае ва Украіне кацінае кафэ было адкрыта ў [[Чаркасы|Чаркасах]] у 2015 годзе<ref>{{Cite web|url=https://www.catcafe.ck.ua/|title=CatCafe in Cherkasy|website=CatCafe|access-date=28 March 2023}}</ref>. Пасля гэтага каціныя кавярні адкрыліся ў Львове, Чаркасах і Харкаве<ref>{{Cite web|url=https://ukraine.segodnya.ua/ukraine/v-cherkassah-mozhno-vypit-kofe-i-uspokoit-nervy-v-koshachey-kompanii-637364.html|title=In Cherkassy, you can drink coffee and calm your nerves in the company of a cat|website=ukraine.segodnya.ua|access-date=28 March 2023|archive-date=28 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328062228/https://ukraine.segodnya.ua/ukraine/v-cherkassah-mozhno-vypit-kofe-i-uspokoit-nervy-v-koshachey-kompanii-637364.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/cats_and_coffee_kh/|title=КИЦІ ТА КАВА}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.thedodo.com/daily-dodo/owners-of-ukrainian-cat-cafe-stay-put-and-protect-their-cats|title=Ukrainian Cat Cafe Stays Open To Care For Its 20 Residents Even During The War|first=Caitlin Jill|last=Anders|website=The Dodo|date=2022-02-28|access-date=2023-09-26}}</ref>. == Зноскі == <references /> dfqnsmpjfdr6x6ewuowupjzn94k3h9t Краснагорскі сельсавет (Мсціслаўскі раён) 0 752765 5133797 4701860 2026-04-30T01:20:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133797 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Краснагорскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Краснагорскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мсціслаўскі раён]] |Уключае = 24 населеныя пункты |Сталіца = [[Падлужжа (Мсціслаўскі раён)|Падлужжа]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1228 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Краснаго́рскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Падлужжа (Мсціслаўскі раён)|Падлужжа]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Рылаўшчынскі сельсавет''' у складзе Мсціслаўскага раёна [[Калінінская акруга|Калінінскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Рылаўшчына (Мсціслаўскі раён)|Рылаўшчына]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Мсціслаўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 20 красавіка 1939 года Рылаўшчына перайменавана ў Красную Горку, а сельсавет — у Краснагорскі. 6 красавіка 1973 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Падлужжа<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 6 красавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).</ref>. 28 лістапада 2017 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Сялецкі сельсавет (Мсціслаўскі раён)|Сялецкага сельсавета]] (9 населеных пунктаў: аграгарадок [[Сялец (Мсціслаўскі раён)|Сялец]], вёскі [[Беразуйкі]], [[Вароўскага (Мсціслаўскі раён)|Вароўскага]], [[Дудчыцы]], [[Каленькава (Мсціслаўскі раён)|Каленькава]], [[Колтава]], [[Ластрыгіна]], [[Слёзкі (Мсціслаўскі раён)|Слёзкі]] і [[Цяляткава]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917m0086648&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 28 ноября 2017 г. № 31-4 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201202002955/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917m0086648&p1=1|date=2 снежня 2020}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (15 населеных пунктаў) — 1114 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 89,0 % — [[беларусы]], 10,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=18 лістапада 2023 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (24 населеныя пункты) — 1228 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * [http://www.mstislavl.gov.by/uploads/files/2022/vlast/selisp/krasnogor_sik.pdf Інфармацыя пра Краснагорскі сельсавет на сайце Мсціслаўскага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231118210048/http://www.mstislavl.gov.by/uploads/files/2022/vlast/selisp/krasnogor_sik.pdf |date=18 лістапада 2023 }} {{Краснагорскі сельсавет (Мсціслаўскі раён)}} {{Мсціслаўскі раён}} [[Катэгорыя:Краснагорскі сельсавет (Мсціслаўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 1fm3p12pyhd5lretvh7mas19wj73s8g Партал:Геаграфія/Новыя артыкулы 100 753274 5133688 5133378 2026-04-29T15:51:24Z NirvanaBot 40832 +7 новых 5133688 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Чэлтнем|2026-04-29T13:12:53Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Брэнт (рака)|2026-04-29T07:33:09Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Шэпертан|2026-04-29T07:20:28Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Уэймут|2026-04-29T07:06:22Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Лі-он-Сі|2026-04-29T05:33:35Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Японскі сад Іль-дэ-Версаль|2026-04-28T23:19:45Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Іль-дэ-Версаль|2026-04-28T16:23:54Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Іркуцкі завулак (Мінск)|2026-04-28T14:25:08Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Іркуцкая вуліца (Мінск)|2026-04-28T13:56:37Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Завулак Кабушкіна (Мінск)|2026-04-27T17:48:12Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Альцы|2026-04-25T17:48:59Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Японскі сад у Маскве|2026-04-24T12:01:39Z|Γλωσσολαλιά}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> iq88zqcp6bv72d2g2scghiqphooa1hx Партал:Беларусь/Новыя артыкулы 100 753287 5133685 5133376 2026-04-29T15:50:54Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5133685 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Зыгмунт Юндзіл|2026-04-29T15:18:21Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Веснік Быхаўшчыны|2026-04-28T18:44:57Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Іркуцкі завулак (Мінск)|2026-04-28T14:25:08Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Іркуцкая вуліца (Мінск)|2026-04-28T13:56:37Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Мінскі краёвы гістарычны музей|2026-04-28T10:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Іван Хрысанфавіч Каладзееў|2026-04-28T08:50:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Мсціслаўскі раённы краязнаўчы музей|2026-04-27T21:03:34Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Музейная справа ў Беларусі|2026-04-27T20:32:09Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Завулак Кабушкіна (Мінск)|2026-04-27T17:48:12Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2026 года|2026-04-27T11:28:15Z|SHKOVS}} {{Новы артыкул|Сезон 2015/2016 ГК Машэка Магілёў|2026-04-27T11:10:51Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Гомельскіх рысей»|2026-04-27T09:50:56Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2015/2016 ГК Гомель|2026-04-27T04:53:12Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Бярэзінская панарама|2026-04-26T18:53:18Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Павел Свярдлоў|2026-04-26T17:56:51Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Яўген Казарцаў|2026-04-26T17:42:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 7mvimarmxlji5xnq0bnv8m9gy5hobhv Спірмен (Тэхас) 0 756289 5133602 4657799 2026-04-29T12:11:08Z Pabojnia 135280 афармленне 5133602 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Спірмен''' ({{lang-en|Spearman}}) — горад у [[ЗША]], размешчаны на поўначы штата [[Тэхас]], адміністрацыйны цэнтр [[Хансфард (акруга)|акругі Хансфард]]. Па даных перапісу за 2010 год колькасць жыхароў складала 3368 чалавек, паводле ацэнкі Бюро перапісу ЗША ў 2018 годзе ў горадзе пражывала 3250 чалавек. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Тэхаса]] n3sdve388vzdr2xqzlq2ozym1x4v9hw Пол Грынграс 0 761193 5133735 4695336 2026-04-29T19:29:46Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Рэжысёры Вялікабрытаніі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5133735 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Пол Грынграс''' ({{lang-en|Paul Greengrass}}; нар. {{ДН|13|8|1955}}, Чым, [[Вялікабрытанія]]) — англійскі кінарэжысёр, [[сцэнарыст]], прадзюсар і [[пісьменнік]]. Уладальнік «Залатога мядзведзя» [[Берлінскі кінафестываль|Берлінскага кінафестывалю]] 2002 года за фільм «Крывавая нядзеля». == Біяграфія == Нарадзіўся 13 жніўня 1955 года ў Чыме (графства Сурэй, Вялікабрытанія). Скончыў Куінз-каледж Кембрыджскага ўніверсітэта. Найбольш вядомы як рэжысёр другога і трэцяга фільма серыі пра Джэйсана Борна — «Перавага Борна» (2004) і «[[Ультыматум Борна]]» (2007). Ролю Борна ў гэтых фільмах сыграў [[Мэт Дэйман]]. Быць рэжысёрам чацвёртага фільма — «[[Эвалюцыя Борна]]» — Грынгарас адмовіўся, і з гэтай прычыны з праекту сышоў Дэйман (галоўную ролю ў спін-офе згуляў Джэрэмі Рэнер). У 2016 годзе на экраны выйшаў «Джэйсан Борн»: пяты фільм медыяфраншызы ў цэлым, чацвёрты — з Мэтам Дэйманам у галоўнай ролі і трэці, зняты Грынграсам. Пол Грынґрас аддае перавагу здымаць на ручныя камеры. == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія BAFTA за найлепшую рэжысуру}} {{DEFAULTSORT:Грынграс}} [[Катэгорыя:Рэжысёры Вялікабрытаніі]] isbsikm0ppjw5xnyzx1hypg043nsyst Кача э пэпэ 0 762417 5133619 4705241 2026-04-29T13:28:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133619 wikitext text/x-wiki {{Страва}} '''Ка{{націск}}ча э пэ{{націск}}пэ''' ({{lang-it|Cacio e pepe}}) — страва з [[Макаронныя вырабы|макароны]], тыповая для [[Італія|італьянскага]] рэгіёну [[Лацыа|Лацыё]]<ref name="bo46">Boni (1930), p. 46</ref>. ''[[wiktionary:cacio#Italian|Cacio]] e [[wiktionary:pepe#Italian|pepe]]'' абазначае «сыр і перац» на некалькіх дыялектах цэнтральнай Італіі. У адпаведнасці з назвай, страва змяшчае цёрты сыр {{нп5|Пекарына рамана|пекарына рамана|en|Pecorino romano}} і [[Перац чорны|чорны перац]] разам са [[спагеці]]<ref name="bo46" /> або [[спагеціні]]<ref>{{Cite web|url=https://www.buttalapasta.it/articolo/ricetta-pasta-cacio-e-pepe/31947/|title=Pasta cacio e pepe|archive-url=https://web.archive.org/web/20180324092211/http://www.buttalapasta.it/articolo/ricetta-pasta-cacio-e-pepe/31947/|archive-date=24 March 2018|access-date=3 May 2018|url-status=dead}}</ref>. Усе інгрэдыенты добра захоўваюцца на працягу доўгага часу, што робіць страву зручнай для пастухоў, якія шмат перасоўваюцца і ня маюць магчымасці гатаваць. Раіцца выкарыстоўваць макарону з шурпатай паверхняй, каб соус добра схапіўся. == Гатаванне == Пасту зазвычай гатуюць у кіпячай падсоленай вадзе, пасля чаго яна выкідаецца ў цёрты пекарына, змяшаны з чорным перцам, з дадаткам невялікай колькасці гарачай, крухмалістай, вады, у якой гатавалася макарона. Цяпло плавіць сыр, а крухмал у вадзе дапамагае звязаць перац і сыр з макаронай<ref name="recipe">{{Cite web|lang=it|url=https://thefoodellers.com/it/spaghetti-cacio-e-pepe-la-ricetta-originale-vera-e-tradizionale|title=Spaghetti Cacio e Pepe Ricetta Originale Romana|website=The Foodellers|access-date=17 October 2019|archive-date=14 жніўня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200814170823/https://thefoodellers.com/it/spaghetti-cacio-e-pepe-la-ricetta-originale-vera-e-tradizionale|url-status=dead}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Макаронныя вырабы]] * [[Італьянская кухня]] == Крыніцы == {{reflist}} {{ізаляваны артыкул|date=2024-03-31}} [[Катэгорыя:Італьянская кухня]] icpxfxyacffjtntbk0ss9sitrkb0og3 Анжаліка Мельнікава 0 764756 5133966 5123113 2026-04-30T10:19:26Z 5133966 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мельнікава}}{{цёзкі2|Бялевіч}} {{ДД}} '''Анжаліка Мельнікава''', па нараджэнні '''Бялевіч''' (нар. {{ДН|12|02|1988}}, [[Нясвіж]]<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/346691/|title=Хто стане новым спікерам Каардынацыйнай рады? Імя фаварыта ўжо вядомае|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-07-09|access-date=2024-07-11}}</ref>) — беларуская спецыялістка ў галіне камунікацыі, [[Перакладчык-рэферэнт|перакладчыца-рэферэнт]], палітычная актывістка. == Біяграфія == Нарадзілася 12 лютага 1988 года ў [[Нясвіж]]ы<ref name=":1" />. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]], а таксама [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://www.belarus-nau.org/be/post/%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0-%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0-%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%87%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8F-%D0%B4%D0%B0-%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B-%D0%BD%D0%B0%D1%83-%D1%9E-%D1%8F%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%96-%D0%BA%D0%B0%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%9E|title=Анжаліка Мельнікава далучылася да каманды НАУ ў якасці каардынатара праектаў|website=[[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]]|date=2022-06-13|access-date=2024-05-09}}</ref>. Да 2018<ref name=":1" /> года працавала намесніцай генеральнага дырэктара па сувязях з грамадскасцю «[[Кока-Кола Беўрыджыз Беларусь]]»<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/obshchestvo/novyy_ekomarshrut_otkrylsya_v_sharkovshchinskom_rayone/ Новы экамаршрут адкрыўся ў Шаркаўшчынскім раёне]. 19 сентября 2017</ref>, пасля пайшла ў [[дэкрэтны адпачынак]]<ref name=":1" />. У 2020 годзе Мельнікаву двойчы затрымлівалі на [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстах у Беларусі]], з гэтай прычыны яна з сям’ёй з’ехала з краіны<ref name=":1" />. Падчас [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычнага крызісу ў Беларусі]] далучылася да каманды [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|Народнага антыкрызіснага ўпраўлення]] як каардынатарка праектаў<ref name=":0" />. На [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|выбарах у Каардынацыйную раду 3-га склікання]] была па спісе «Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“», які 3 мая 2024 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] прызнаў «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/08-05-2024-u-belarusi-nekalki-novyh-ekstremistskih-farmavannyau|title=У Беларусі – некалькі новых «экстрэмісцкіх фармаванняў»|website=[[Белсат]]|access-date=2024-05-09}}</ref>. Выбрана спікеркай Каардынацыйнай рады<ref name=":1" />. === Знікненне === 27 сакавіка 2025 года [[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] падаў зварот у {{нп5|Камендатура паліцыі Варшавы|камендатуру паліцыі Варшавы|pl|Komenda Stołeczna Policji}} ў сувязі са знікненнем Анжалікі Мельнікавай. Па інфармацыі польскіх сілавікоў, яна пакінула Польшчу за некалькі тыдняў да таго<ref name=":2" />. [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|НАУ]] самастойна вызначыла, што мабільная прылада Мельнікавай была лакалізавана на тэрыторыі Беларусі 19 і 25 сакавіка. Пры гэтым адзін з яе гаджэтаў яшчэ 18 сакавіка знаходзіўся ў Варшаве. Адначасова з ёй зніклі больш за 150 тысяч долараў ЗША, прызначаных для Каардынацыйнай рады і «[[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]]». «Люстэрка» высветліла, што праз паўгода пасля знікнення — у верасні 2025 года — на імя Анжалікі ўласнасць аднапакаёвай кватэрай па праспекце Любімава ў Мінску (плошча 33,8 м²). Пазней у студзені 2026 года на яе імя аформлена яшчэ адна кватэра па вуліцы Пятра Мсціслаўца ў ЖК «Маяк Мінска» ў [[Усход (жылы раён, Мінск)|мікрараёне Усход]] (плошча 91,8 м²).<ref name=":3">{{Cite web|lang=ru|url=https://zerkalo-17feb.store/news/economics/124436.html?tg=5|title=Пропавшая с 150 тысячами долларов Мельникова уже после исчезновения купила две квартиры в Минске. Вот что узнало «Зеркало»|first = Александра|last = Реквисова|website=Зеркало|date=2026-04-06|access-date=2026-04-07}}</ref> == Сям’я == У разводзе, мае дзвюх дачок: Ганну і Таццяну. Былы муж, ⁣Андрэй Мельнікаў, спецыяліст па ІТ<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/364832|title=Знікненне спікеркі КР Анжалікі Мельнікавай. Усё важнае, што вядома на гэты момант|website=Наша Ніва|date=2025-03-29|access-date=2025-03-30}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Мельнікава Анжаліка}} [[Катэгорыя:Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] [[Катэгорыя:Спікеры Каардынацыйнай рады]] l3tr0rkwgicibddsebqjgilvx1mi2w3 Крупскія герба «Корчак» 0 765417 5133836 4901876 2026-04-30T03:30:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133836 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Крупскі}} {{перапісаць|у артыкул закінута процьма інфармацыі, якая не тычыцца роду, пра розных аднафамільцаў, прынамсі так вынікае са спасылак. Фактычна ён у такім выглядзе да выдалення большай часткай.}} '''Крупскія герба [[Корчак (герб)|«Корчак»]]''' — нашчадкі белзскага ваяводы [[Ежы Крупскі|Ежы Крупскага]]. Паводле [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]], продкі Крупскіх — Корчакі ({{lang-la|Corczakowye}}), супольнасць родаў-карыстальнікаў герба «Корчак», [[Русіны (этнічная група)|русіны]] ({{lang-la|Genus Ruthenicum}})<ref>str.24,"Insignia seu clenodia regis et regni Poloniae"(z kodeksu Kornickiego wydal Dr. Z. Celichowski), Jan Dlugosz, Poznan-1885 r.</ref>. Першы вядомы продак Крупскіх герба Корчак — русін [[Ежы Крупскі]] (1472—1548)<ref>str.349-351, cz.1, Tom XII, «Herbarz Polski», Boniecki Adam, Warszawa, 1908.</ref>. Прозвішча паходзіць ад радавога маёнтка [[Крупэ]]<ref>[http://www.pwn.pl/?module=multisearch&search=Krupski&submit2=szukaj Krupski od Krupe — Krupscy] (Крупскі<span> ад </span>Крупэ<span>) — PWN (Wyniki wyszukiwania: Krupski)</span> {{ref-pl}}</ref><ref>c.15-21,27-28,191-193,215-217,245-246,263-264,"Русские фамилии", Унбенгаун Б. О., г. Москва, изд. «Прогресс», 1989 г.</ref>, паводле крыніц [[Лацінская мова|латынню]] і [[Польская мова|польскай]] — «de Crupe» (то-бок "''з Крупэ''"), як напрыклад Іван з Крупэ — «Johannis de Crupe» (да XIV ст.). У XV ст. у тэкстах на польскай з’яўляецца сучасная форма прозвішча -- на польскай ''Jan Krupski (Krupskij)''. Ужо на латыні тэкст 1534 года змяшчае «Crupsky» (Акт надзела зямлі Крупскага Ераніма)<ref>с.70 (№ 107), томъ XIX, «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Коммиссіею» (Акты, относящіеся къ исторіи бывшей Холмской епархіи), типография А. Г. Сыркина, г. Вильна, 1892 г.</ref>, у 1550 — «Crupski» (Акт заканчэння вучобы ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Кракаўскім універсітэце]] Крупскага Валерыя)<ref>str.360 (178), XIV — «ACTA RECTORALIA ALMAE UNIVERSITATIS STUDII CRACOVIENSIS», Tomus secundus, contimems annos 1536—1580, Stanislaus Estreicher, CRACOVIAE, 1909.</ref>. Пазней называліся Домам Крупскіх ({{lang-pl|Dom Krupskich byl wieku mego znaczny w Chelmskiem}})<ref>str.691, «Herby Rycerstwa Polskiego», Paprockiego Bartosza, Krakow, 1858.</ref>. {{collapse top|Род валодаў нерухомасцю}} == Род валодаў нерухомасцю == * Маёнтак Навасёлкі [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref>владелец Бонифаций Урбанович Крупский (участник польского восстания 1863 г.)</ref>, * Маёнтак Кавярляны [[Менскае ваяводства|Мінскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>РДГА (ф.1343 воп.16 спр.2885 л.24-25)</ref> до 1742 г. (пасля 1742 г. — маёнтак Шоломецы Рэчыцкага павета), * Крупэ (Krupe), Орхово (Orchowo), Собебор (Sobiebor), Стральцу (Strzelce), Дубна (Dubnę), Гацы (Gaci, Gać), Белобожница (Białóbożnica), Ястрабли (Jastrabli), Киселина (Kisielina), Осовки (Osówki), Лихановки (Łychanowki), Устилуг (Uściług), Людзин (Ludzin), Ометынец (Ometyniec), Усвят (Uświacie), Узблочя (Uzbłocia), Крупы Крупеніна (Krupie Krupienina), Чашичи (Czaszyc), Крупы Шыловіч (Krup Szylowicz), Пилонэк (Pilonek), Бялынычи (Białynicz), Бабинычи (Babnina), [[Хізы]] (Chizy), маёнтак Станішек ({{lang-pl|Staniszek}})<ref name="ReferenceB">str. 96 (185), «Metryka Litewska» (Rejestry podymnego W.K.L., Wojewodztwo smolenskie 1690 r., pod red. A. Rachuby), Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, opr. Stanislaw Dumin i Andrzej Rachuba, Warszawa, 2009 r. {{ref-pl}}</ref> і інш.. ; Род засноўваў царквы: * У [[1507]] г. — [[Каталіцтва|каталіцкі]] храм «Маці Божай Суцяшэння» (належыць Ордэну Братоў Меншых Капуцынаў) у горадзе Орхувек (каля Влодава) Крупскі Ежы і Крысціна<ref>{{cite web | title=Orchówek koło Włodawy | url=http://picasaweb.google.com/boguslawster/OrchowekKoOWOdawy#5377198303593409698 | accessdate=9 сакавіка 2011 | archiveurl=https://www.webcitation.org/69LnHXNZw?url=http://picasaweb.google.com/112514471247188049673/OrchowekKoOWOdawy?gsessionid=iAD2kvwiYl6xypN9xtsdGg#5377198303593409698 | archivedate=22 ліпеня 2012 | url-status=dead }}</ref>. * У [[1727]] г. — каталіцкі [[манастыр]] з храмам Ордэна Дамініканцаў у г. [[Гродна]] Крупскі Станіслаў (фінансаваў 1283 [[злоты]]х і 10 [[Грошы|грошаў]] па Акту № 6986) і інш.. {{collapse bottom}}{{collapse top|Род ў часы Вялікага княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай}} == Род ў часы Вялікага княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай == [[Файл:Відбиток печатки Єроніма Крупського.jpg|right|thumb|250px|<center>Адбітак [[Пячатка|пячаткі]] пана [[Валынь|валынскага]] Ераніма Крупскага 1576 г.<ref name="Алфьоров">''Алфьоров О., Однороженко О.'' Українські особові печатки XV—XVII&nbsp;ст. // за матеріалами київських архівосховищ.&nbsp;— м. Харків, 2008 р. — C. 83. ISBN 966-7409-51-X {{ref-uk}}</ref></center>]] Род Крупскі быў унесены ў [[Гербоўнік]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], пасля [[Гарадзельская унія|1413 года Уніі]] Вялікага Княства Літоўскага з Польшчай. У Рэестры Войска Запарожскага [[1649]] года 16 кас. пры [[Ян II Казімір Ваза|каралю Яну II Казіміры]] і шляхетныя [[гетман]]е [[Багдан Хмяльніцкі|Багданам Хмяльніцкім]] у [[казацтва]] запісаны [[пан]]ы [[Шляхта|шляхцічы]]: * Крупскі Васіль<ref>с.55, «Генеалогія українського козацтва» (Канівський полк), Володимир Кривошея, «Стилос», Київ, 2006 р.</ref> ([[Каніў|Канеўскі]] [[полк]]) у сотні з Іванам Богуна, * Крупскі Алекса<ref>с.62 об., 98, 350, 347 об., 547, «Реєстр Війська Запорозького 1649 року (транслітерація тексту)», «Наукова Думка», м. Київ, 1995 р.</ref> (Кропівнянскій полк), * Крупскі Лявонцій<ref>с.222, розділ V (1687—1722 рр.) «Тенденції еволюції національної еліти», «Генеалогія українського козацтва» (Нариси історії козацьких полків), Володимир Кривошея, вид. «Стилос» 2-е доповнене, м. Київ, 2004 р. ISBN 966-8518-20-9</ref> (полк Навіцкага) харунжага пры шляхетныя [[гетман]]е [[Іван Мазепа|Іване Мазепе]] ([[1697]]). * Крупскі — казак Веніцкай сотні Кальніцкага полка (Рэестр Запарожскага войска 1649 г.)<ref>http://redbow.ru/kalnickiy_polk</ref>. * Крупскі Тіміш (Цімафей) — казак Батуринскага курэня (Рэестр Запарожскага войска 1756 г.)<ref>http://redbow.ru/reestr_zaporozhskogo_voyska_1756_g{{Недаступная спасылка}}.</ref>. ;Іншыя персоны гэтага перыяду: # Крупская Сафія<ref>{{cite web | title=Перепись войска Великого Княжества Литовского 1528 года | work= | url=http://kdkv.narod.ru/1528-VKL/1528-10k.htm }}</ref> (з [[Холмская зямля|зямлі Холмшчыны]]<ref>с. 126, 187, 395, «Українська шляхта з кінця XIV до середини XVII ст. (Волинь і Центральна Україна)», професор Яковенко Н. М., Академія наук України, Інститут української археології, Українська правнича фундація, вид. «Наукова думка», м. Київ, 1993 р. ISBN 5-12-003024-6 {{ref-uk}}</ref>) — [[пан]]на [[баяры]]ня [[Замак|замка]] г. [[Луцк]] ([[1528]] г.), і яе сястра Крупская Кацярына жонка князя Богдана Тура з роду Свірскі ([[1512]] г.)<ref>str.159, «Poczet rodow w Wielkiem Ksiestwie Litewskiem w XV i XVI wieku», Adam Boniecki, Warszawa, 1887. {{ref-pl}}</ref>; # Крупскі Георгій — [[ротмістр]], кіраўнік 162 вершнікамі ([[1503]] г.), [[Шляхта|шляхціч]] [[Падолле|Падолля]]<ref>с. 205, «Еластична спільнота (Подільська шляхта в другій половині XIV — 70-х роках XVI століття)», Віталій Михайловський (рецензент доктор історичних наук професор Володимир Александрович та ін.), вид. «Темпера» (рекомендовано до друку Вченою Радою), м. Київ, 2012 р. ISBN 978-617-569-060-4 {{ref-uk}}</ref>; # Крупскі Іван — [[войт]] в [[Смаленскае ваяводства|Смаленскам ваяводстве]] (4 красавіка [[1690]] г.)<ref name="ReferenceB"/>; # Крупскі Юрый Апанасавіч — у смаленскай шляхце беларускага паходжання (19 верасня 1654), шляхціц каталіцкага веравызнання («Крыжапрывадная імянная кніга польскіх і маскоўскіх людзей»)<ref>Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў: ф. 137 воп.1 кн. 16 арк. 10</ref>; # Крупскі Іаахім-Стэфан (з [[Віцебскае ваяводства|Віцебскага ваяводства]]) — электор (выбаршчык) караля [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава IV]] (1595—1648)<ref name="ReferenceA">str.108, "Elektorowie krolow Wladyslawa IV., Michala Korybuta, Stanislawa Leszczynskiego i spis stronnikow Augusta III. / zestawili w porzadek abecadlowy Jerzy Dunin-Borkowski i Miecz. Dunin-Wasowicz., Lwow, czcionkami I. Zwiazkowej Drukarni, nakl. Elzbiety z hr. Losiow Duninowej-Borkowskiej, 1910; «Rocznik Towarzystwa heraldycznego we Lwowie», Tom 1 — rok 1908/9. {{ref-pl}}</ref>; # Крупскі Давыд — шляхціч [[Віцебскае ваяводства|Віцебскага ваяводства]] (акты [[1638]]—[[1641]] гг.)<ref>стр. (VI) 424, 426, 427, вып. 26, «Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные», М. Веревкин, типо-литография Г. А. Малкина, г. Витебск, 1895 г. {{ref-ru}}</ref>; # Крупскі Христофер (з Руськага ваяводства) — электор (выбаршчык) караля [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава IV]] (1595—1648)<ref name="ReferenceA"/>; # Крупскі Андрэй (з [[Холмская зямля|зямлі Холмшчыны]]) — электор (выбаршчык) караля [[Вішнявецкія|Міхаіла Карыбута]] (1669—1673)<ref name="ReferenceA"/>; # Крупскі Ян-Станіслаў (з зямлі Холмшчыны) — электар (выбаршчык) караля [[Аўгуст Моцны|Аўгуста II]] ([[1697]] г.)<ref>str.176, Elektorow poczet, ktorzy niegdys glosowali na elektorow Jana Kazimierza roku 1648, Jana III. roku 1674, Augusta II. roku 1697, i Stanislawa Augusta roku 1764, najjasniejszych Krolow Polskich, Wielkich Ksiazat Litewskich, i.t.d. / ulozyl i wydal Oswald Zaprzaniec z Siemuszowej Pietruski. Bochnia ; Lwow. drukiem Wawrzynca Pisza; nakladem Kajetana Jablonskiego. 1845. {{ref-pl}}</ref>; # [[Андрэй Курбскі]] — насіў прозвішча '''Крупскі''' (Krupski)<ref>с.504-506 tom 1 (Index, Tesserae gentiliciae in regno Poloniae s M. D. Lit.), «Orbis Poloni», Simone Okolski, Cracov, 1641; c.554 (herb Krupskich), «Poczet herbow szlachty Korony Polskiey y Wielkiego Xięstwa Litewskiego: gniazdo y perspektywa staroświeckiey cnoty», Potocki Wacław, Krakow, 1696 r.;с. LII «Skorowidz do herbow» (с. 871) «Herby Rycerstwa Polskiego. przez Bartosza Paprockiego zebrene i wydane r. p. 1584 (1789). Wydanie Kazimierza Jozefa Turowskiego. Krakow. Nakladem wydawnictwa biblioteki polskiej. 1858». {{ref-pl}}</ref> герба Леварт ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] правінцыі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]; # Крупскі Бернардус — [[манах]] [[Францысканцы|францысканец]], каталіцкі [[святар]], [[Багаслоўе|багаслоў]], аўтар кнігі «Аб’ява Нябесных Тайн святой Брыгіты» ([[1698]] г.)<ref>str.396, Tom V, «Herbarz Polski», Niesieckiego Kaspra S.J., w Lipsku, 1840. {{ref-pl}}</ref>; # Крупскі Станіслаў-Ёсафат — [[ландвойт]] [[Гродна|горада Гродна]], [[Чашнік|падчашы]] [[Старадуб|горада Старадуб]] ([[1727]] г.)<ref>с.23, 510—515(№ 25), т.7, «Акты издаваемые Виленскою археографическою комиссиею (Акты городненского гродского суда)», тип. А. Г. Сыркина, г. Вильна, 1874 г.;с.907-912(510—512), т.17, «Акты издаваемые Виленскою археографифическою комиссиею (Акты Гродненского земского суда)», тип. А. Г. Сыркина, г. Вильна, 1890 г.; с.530, т.17, «Акты издаваемые Виленскою археографифическою комиссиею (Акты Гродненского земского суда)», тип. А. Г. Сыркина, г. Вильна, 1890 г.; с.611(546—547) т.25,"Акты издаваемые Виленскою археографифическою комиссиею для разбора древних актов (Инвентари и разграничительные акты)", тип. А. Г. Сыркина, г. Вильна, 1898 г. {{ref-ru}}</ref>; # Крупскі Апанас — уладальнік маёнтка Кавярляны (да 1742 г.)<ref>Духовное завещание от 16 марта 1742 г. Арцишевского Александра об обмене имения Каверляны в Минском воеводстве у Крупского Афанасия на его имение Шоломецы в Речицком повете — РГИА ф.1343 оп.16 д.2885 лл.24-25 {{ref-ru}}</ref>; # Крупскі Андрэй<ref>с.342,127, АРХІЎ УНІЯЦКІХ МІТРАПАЛІТАЎ, Дакументы да гісторыі царквы ў Беларусі XV—XIX стст. у фондзе «Канцылярыя мітрапаліта грэка-уніяцкіх цэркваў у Расіі», Даведнік, Мінск-Полацк, «Сафія», 1999 г. (ISBN 985-6448-05-0)</ref> — [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-каталіцкі]] місіянер [[Ордэн Базылянаў|манахаў святога Васіля Вялікага]] атрымаў Грамату на службу ў Белую Русь [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (цяпер — Беларусь) 13 мая [[1786]] года ад [[Епіскап|біскупа]] [[Львоў]]скага, [[Галічына|Галіцкага]] і Камянецкага Пятра Белянскага (цяпер ва Украіне); # Крупскі Ян — [[чашнік]] [[Ашмяны|горада Ашмяны]], прывілей (грамата караля, канфірмацыі 17.04.1763 г.)<ref>с. 256 Анішчанка Я. К. «Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ пры Станіславе Панятоўскім», г. Мінск, 2008 г. (РДАСА, ф.389, спр.534, арк. 358, UWKL.T.1.S.222)</ref>; # Крупскі Міхаіл — [[суддзя]] [[Мінск|горада Мінска]] (1817 г.)<ref>с. 256 Анішчанка Я. К. «Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ пры Станіславе Панятоўскім», г. Мінск, 2008 г.(НГАБ ф.1779, спр.48, арк.38)</ref> і інш.. {{collapse bottom}}{{collapse top|Род ў часы Расійскай Імперыі}} == Род ў часы Расійскай Імперыі == [[Файл:Armorial of Vitebsk1.jpg|right|thumb|240px|Шляхцічы Крупскія ў Гербоўніку Віцебскага дваранства, г. [[Віцебск]], 1900 г.]] [[Файл:Стр. 58.jpg|right|thumb|240px|Крупскія (№ 893) ў Алфавітным спісе дваранскіх родаў Менскай губерні, г. [[Менск]], 1903 г.]] [[Файл:P.76.jpg|right|thumb|240px|Крупскія ў Спісе дваранаў Валынскай губерні, г. [[Жытомір]], 1906 г.]] Род прызнаны ў расійскім дваранстве па [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] 16 сакавіка [[1799]] г.<ref>Krupski Jan Nicholas (НГАБ ф.2066 воп.1 спр.2 л.2)</ref> і 12 лістапада [[1811]] г.<ref>Krupski Marcin syn Teodora (НГАБ ф.2066 воп.1 спр.4 л.82 ад.)</ref> як «старажытны высакародны дваранскі род»<ref>«Алфавитный список дворянских родов, внесенных в родословные дворянские книги Могилевской губернии», изд. МДДС, г. Могилев, 1909 г.</ref>, з унясеннем у 6 частку [[Дваранская радаводная кніга|Дваранскай Радаводнай Кнігі]]. Даволі значная частка роду не была зацверджана ў расійскім дваранстве і запісаная ў «падатныя» саслоўя. Іншыя галіны радаслоўнага дрэва ўнесены ў [[Дваранская радаводная кніга|Дваранскія Радаводныя Кнігі]] [[Мінская губерня|Мінскай]]<ref>с.58, «Алфавитный список дворянским родам Минской губернии внесенным в дворянскую родословную книгу по 1-е июля 1903 года», Губ. Тип., г. Минск, 1903 г. (РДГА ф. 1343 воп. 23 спр. 9446, ф. 1343 воп. 36 спр. 12986-12987)</ref>, [[Віцебская губерня|Віцебскай]]<ref>Алфавитный список дворянским родам, внесенным в дворянскую родословную книгу Витебской губернии [с 1785] по 1900 г.", г. Витебск, 1900 г. (РДГА ф. 1343 воп. 23 спр. 9444)</ref>, [[Віленская губерня|Віленскай]]<ref name="Tom XII 1908">str.350, cz.1, Tom XII, «Herbarz Polski», Boniecki Adam, Warszawa, 1908.</ref>, Ковенскай<ref name="Tom XII 1908"/>, Валынскай<ref>ДАЖО (ф.146 воп.1 спр.3193-3195)</ref>, Падольскай<ref>РДГА (ф.1343 воп.36 спр.12986)</ref> і Кіеўскай<ref>ЦДІА України (ф.782 воп.1 спр.6131,6228)</ref> [[Губерня|губерні]]. Былі прадстаўнікі роду і ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгерскай імперыі]]. ; Веравызнанне: у родзе Крупскі было [[Уніяцтва|Грэка-каталіцкія]] (уніяты), [[Каталіцкая царква|Рымска-каталіцкія]] і [[Праваслаўе|Праваслаўнае]] (артадоксы). У [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] пасля рэпрэсій<ref>[[:be:Падляшскія пакутнікі]]</ref> да [[Берасцейская унія|уніяцкім]] веравызнанні некаторыя сталі праваслаўнымі [[святар]]амі і вернікамі. Але ў многіх краінах свету да гэтага часу нашчадкі роду вызнаюць [[Каталіцтва]]. У следстве ўплыву [[Пратэстанцтва|пратэстантызму]] і [[атэізм]]у ў апошні гістарычны перыяд з’явіліся некаторыя прадстаўнікі роду вызнаюць пратэстантызм або зусім не практыкуюць [[Хрысціянства]]. ;Персоны гэтага перыяду: # Крупскі Баніфацый Урбановіч<ref>{{cite web | title=Списки...лишенных...прав состояния...конфискации в казну 1864 г. | work= | url=http://kdkv.narod.ru/1864/Ss-Spis-prestupnikov.html#10 }}</ref> — расійскі [[Дваране|дваранін]], [[Палякі на Беларусі|паляк]], [[Каталіцтва|рыма-каталік]], удзельнік [[Паўстанне 1863-1864|польскага паўстання 1863 года]] супраць [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] за аднаўленне [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у межах [[1772]] года; # Крупскі Кірыл Кірылавіч<ref>№ 129 (некролог) «Московские Ведомости», 1896 г.; № 7255 (библиография о нем) «Новое Время», 1896 г..</ref> — ваенны [[капелан]], [[протаіерэй]], [[святар]] [[Руская праваслаўная царква|Рускай Праваслаўнай Царквы]] з 24.02.1842 г., адзін з найстарэйшых законнікаў Ваеннага Ведамствы Расійскай імперыі, скончыў Пецярбургскую Духоўную Акадэмію ў [[1837]] г. і стаў першым [[магістр]]ам [[Багаслоўе|багаслоўя]] (тэалогіі), заняў кафедру [[Філасофія|філасофіі]] ў той жа Акадэміі (01.09.1837 г.), больш за пяцьдзясят гадоў у пасады настаўніка Закона Божага кавалерыйскіх юнкераў Мікалаеўскай Акадэміі Генеральнага штаба (пазней — Мікалаеўскае кавалерыйскай Вучылішча) і Школы гвардзейскіх падпрапаршчыка (8 мая [[1896]] г.см.); # Адкрывальнік радовішчы золата, кіраўнік [[Салаір]]скага Рудніка на [[Алтай|Алтаі]] Крупскі Андрэй Антонавіч ([[1854]]—[[1895]])<ref>{{cite web | title=Крупский Андрей Антонович | work= | url=http://russmin.narod.ru/bioAlt06.html }}</ref>; # Крупскі Н. Я.<ref>с.673, (27 неоф.отд.) «Донские Епархиальные Ведомости», 1901 г.</ref> — епархіяльны назіральнік Царкоўна-прыходскіх школ і Школ граматы у данскіх [[Казацтва|казакоў]] пры кансісторыі [[Руская праваслаўная царква|Рускай Праваслаўнай Царквы]] ў г. [[Новачаркаск]], [[калежскі сакратар]] ([[1901]]—[[1903]] гг.); # Кавалеры Ваеннага ордэна святога Георгія за [[Ваенна-Марскі Флот Расійскай імперыі|руска-японскую вайну 1904—1905 гг.]] (Для [[Хрысціянства|хрысціян]]): Крупскі Аляксандр (№ 3669 2 ст., № 16976 3 ст., № 115932 4 ст.);, Крупскі Бенедыкт (№ 107435 4 ст.); Крупскі Вацлаў (№ 133465 4 ст.); Крупскі Максім (№ 159066 4 ст.); Крупскі Тамаш (№ 100881 4 ст.)<ref>c.65,180,314,391,495,687,965, «Знак отличия Военного ордена Св. Георгия. Списки пожалованным за русско-японскую войну 1904—1905 гг.», сост. Д. Бутрым, И. Маркин, Москва-2006.</ref>. {{collapse bottom}}{{collapse top|Род ў часы СССР}} == Род ў часы СССР == * 765 носьбітаў прозвішча «Крупскі» і 7 чалавек прозвішча «Крупская» загінулі на ваеннай службе ў дзеючай [[армія|арміі]] ў перыяд [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны (1939 −1945 гг.)]]<ref>{{cite web | title=Крупский (ОБД Мемориал) | url=http://www.obd-memorial.ru/ | access-date=9 сакавіка 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120510131519/http://obd-memorial.ru/ | archivedate=10 мая 2012 | url-status=dead }}</ref>. * 70 носьбітаў прозвішча «Крупскі» і 20 чалавек прозвішча «Крупская» былі [[Рэпрэсіі ў СССР|рэпрэсаваныя]] камуністычным рэжымам<ref>{{cite web | title=Сталинские расстрельные списки | url=http://stalin.memo.ru/spiski/pg06154.htm | accessdate=9 сакавіка 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110131030823/http://stalin.memo.ru/spiski/pg06154.htm | archivedate=31 студзеня 2011 | url-status=dead }}</ref>, і ў наступстве рэабілітаваныя (пасмяротна)<ref>{{cite web | title=Жертвы политического террора в СССР | work= | url=http://lists.memo.ru/index11.htm | access-date=22 мая 2024 | archive-date=31 студзеня 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110131013606/http://lists.memo.ru/index11.htm | url-status=dead }}</ref>. ;Персоны гэтага перыяду: # Крупскі Раман — польскі афіцэр, [[Катынскі расстрэл|рэпрэсаваных у Катыні]] [[Народны камісарыят унутраных спраў|НКВД СССР]] (сакавік-май [[1940|1940 г.]]); # Крупскі — адзін з кіраўнікоў антыбальшавіцкага паўстання ў лістападзе 1918 г. у Вяліскам ўездзе Заходняй вобласці (Камуны)<ref>[[:be-x-old:Вяліскае паўстаньне]]</ref>. {{collapse bottom}}{{collapse top|Формы прозвішчы}} == Формы прозвішчы == У мужчынскім родзе ў [[Беларуская мова|беларускай мове]] — «Крупскі», у [[Польская мова|польскай]] — «Krupski», у [[Руская мова|рускай]] — «Крупский», ва [[Украінская мова|украінскім]] — «Крупський». Жаночага роду пішацца з канчаткам «-ая» (Крупская). Пры чым у англамоўных краінах (у [[Беларуская эміграцыя|эміграцыі]]) прозвішча не пішуць у жаночым родзе, а запісваюць аднолькава для мужчын і жанчын — «Krupski». {{collapse bottom}}{{collapse top|Геаграфія}} == Геаграфія == ; Жывуць сучасныя прадстаўнікі роду (больш за 2000 нашчадкаў): большая частка ў [[Беларусь|Беларусі]], [[Украіна|Украіне]], [[Польшча|Польшчы]], [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], [[Літва|Літве]]; пазней, меншая частка ў эміграцыі — Латвіі, Эстоніі, Вялікабрытаніі, Ірландыі, Германіі, Швецыі, Швейцарыі, Францыі, Італіі, ЗША (запісаныя першыя Крупскі эмігранты з [[Еўропа|Еўропы]] ў [[1880]] годзе)<ref>{{cite web | title=The Krupski Surname in USA | work= | url=http://www.ancestry.com/facts/Krupski-family-history.ashx }}</ref>, Канадзе, Аўстраліі, Малдове, Таджыкістане, Узбекістане, Казахстане, Грузіі, Ізраілі. {{collapse bottom}}{{collapse top|Вядомыя прадстаўнікі прозвішча}} == Вядомыя прадстаўнікі прозвішча == * [[Надзея Крупская]]<ref>{{cite web | title=Крупская, Надежда Константиновна | work= | url=http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%80%D1%83%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F,_%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0 }}</ref>; * Крупскі Аляксандр — член Украінскай Цэнтральнай Рады [[Украінская Народная Рэспубліка|УНР]] 2-га<ref>[[:uk:Члени УЦР 2-го складу]]</ref> і 3-га<ref>[[:uk:Члени УЦР 3-го складу]]</ref> складу (1917—1918 г.); * [[Герой Савецкага Саюза]] Крупскі Павел Піліпавіч (18.2.1924-4.11.[[1943]])<ref>{{cite web | title=Крупский Павел Филиппович (18.2.1924-4.11.1943) Герой Советского Союза | work= | url=http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=10979 }}</ref>; * [[Герой Савецкага Саюза]] (№ 897) Крупскі Віктар Іосіфавіч (21.12.1921-2000), лётчык-знішчальнік<ref>{{cite web | title=Виктор Иосифович Kрупский | work= | url=http://www.peoples.ru/military/aviation/viktor_krupskiy/ }}</ref>, палкоўнік ВПС СССР<ref>{{cite web | title=Крупский Виктор Иосифович | url=http://okrain.net.ua/article/read/Krupskiy_Viktor_Uosipovish.html | accessdate=9 сакавіка 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101221161547/http://okrain.net.ua/article/read/Krupskiy_Viktor_Uosipovish.html | archivedate=21 снежня 2010 | url-status=dead }}</ref>, абіраўся ў дэпутаты Вярхоўнага Савета [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]<ref>{{cite web | title=Крупский, Виктор Иосифович | work= | url=http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/64393/%D0%9A%D1%80%D1 }}</ref>. * Інжынер-контрадмірал<ref>{{cite web | title=М.А. Крупский - организатор подготовки специалистов флота | url=http://eocean.ru/History/776.aspx | accessdate=9 сакавіка 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120321022249/http://eocean.ru/History/776.aspx | archivedate=21 сакавіка 2012 | url-status=dead }}</ref> [[Ваенна-Марскі Флот Расійскай Федэрацыі|ВМФ СССР]] Крупскі Міхаіл Аляксандравіч (1902—1975)<ref>{{cite web | title=Вице-адмирал М.А.Крупский и его эпоха | url=http://www.eocean.ru/BookShelf/AboutHistory/6/default.aspx | accessdate=9 сакавіка 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090414115358/http://eocean.ru/BookShelf/AboutHistory/6/default.aspx | archivedate=14 красавіка 2009 | url-status=dead }}</ref>. * Дырэктар Упраўлення па пытаннях ветэранаў і рэпрэсаваных асоб Польшчы Крупскі Януш<ref>[[:be-x-old:Януш Крупскі]]</ref> (09.05.1951-[[Авіякатастрофа пад Смаленскам 10 красавіка 2010 года|10.04.2010]]). * Вучоны хімік-тэхнолаг<ref>{{cite web | title=Крупский Александр Кириллович | work= | url=http://rulex.ru/01110352.htm }}</ref>, [[прафесар]], [[вынаходнік]], [[стацкі саветнік]], аўтар навуковых публікацый Крупскі Аляксандр Кірылавіч ([[1845]]—[[1911]])<ref>с.489-490, том 23 (Котошихин—Ламберт), «Новый энциклопедический словарь», изд. Брокгауз и Эфрон, г. Петербург, 1915 г.</ref>. * Лекар ([[Доктар навук|доктар]]) ветэрынарыі, [[дацэнт]] і прафесар [[Цюрыхскі ўніверсітэт|Цюрыхскага ўніверсітэта]] (Швейцарыя) — Крупскі Антон Станіслававіч (Schleinikon [[Цюрых (кантон)|кантон Цюрых]] 1889/07/27 — 1948/12/03 Цюрых)<ref>http://pl.wikipedia.org/wiki/Antoni_Krupski</ref>; * Навагродскі [[ваявода]] (чэрвень [[1921]] — кастрычнік 1921 гг.) II Рэчы Паспалітай 1919—1939 гг. Крупскі Чэслаў<ref>{{cite web | title=Wojewodowie II Rzeczypospolitej | work= | url=http://pl.wikipedia.org/wiki/Wojewodowie_II_Rzeczypospolitej }}</ref>; * [[брыгадны генерал]], начальнік [[Контрразведка|контрразведкі]], [[следчы]] органаў бяспекі, кіраўнік Галоўнага Інспектарата Міністэрства Унутраных Спраў Польшчы — Крупскі Мікалай ([[1919]]/09/25 Пялики ў Польшчы)<ref>{{cite web | title=Mikołaj Krupski | work= | url=http://pl.wikipedia.org/wiki/Miko%C5%82aj_Krupski }}</ref>; * Футбаліст (Arka Gdyni), брамнік экстра-класа, трэнер — Крупскі Яраслаў ([[1969]]/07/07 г.н. Вейгерова ў Польшчы)<ref>{{cite web | title=Jarosław Krupski | work= | url=http://pl.wikipedia.org/wiki/Jaros%C5%82aw_Krupski }}</ref>; * Баскетбалістка<ref>{{cite web | title=Beata Krupska-Tyszkiewicz | work= | url=http://pl.wikipedia.org/wiki/Beata_Krupska-Tyszkiewicz }}</ref>, пісьменніца для дзяцей і моладзі, сцэнарыстка і аўтар дыялогаў ў серыялах — Крупская Беата ([[1970]]/01/23 г.н. [[Ольштын]] ў Польшчы)<ref>{{cite web | title=Beata Krupska | work= | url=http://pl.wikipedia.org/wiki/Beata_Krupska }}</ref>; * лёгкаатлет СССР Крупскі Аляксандр Канстанцінавіч<ref>{{cite web | title=Список заслуженных мастеров спорта СССР (лёгкая атлетика) | work= | url=http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B7%D0%B0%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%28%D0%BB%D1%91%D0%B3%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 }}</ref>; * Гісторык літаратуры і тэатра, літаратурны крытык, бібліёграф, шматгадовы дырэктар [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага Бібліятэкі]] названы «бацькам бібліяграфіі польскай» Крупскі (J. '''Krupski''') — псеўданім у «Karol Jozef Teofil Estreicher» ([[1827]]/10/22 г.н. [[Кракаў]] — [[1908]]/09/30 г.см. Кракаў)<ref>{{cite web | title=Karol Estreicher (starszy) | work= | url=http://pl.wikipedia.org/wiki/Karol_Estreicher_%28starszy%29 }}</ref> і інш.. {{collapse bottom}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * «Перапіс войска Вялікага княства Літоускага 1528 года», г. Мінск, 2003 г. * том I—XXXIX, «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1865—1915. (руск.) * выпуск 1-31, «Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные», Созонов, Дм. Ив. Довгялло, губернская типо-литография, г. Витебск, 1871—1903. (руск.) * стр. 25, «Смоленская шляхта», под редакцией Б. Г. Федорова, том II, издательство «Русское экономическое общество», 2006 г. (руск.) * str. 123—156, S. Dumin, S. Górzyński. Spis szlachty wylegitymowanej w guberniach grodzieńskiej, mińskiej, mohylewskiej, smoleńskiej i witebskiej. — Warzsawa: DiG, 1993 r. (стр. 123—156, С. Думин, С. Гуржинский. Список дворянства, утвержденного в Витебской, Гродненской, Минской, Могилевской и Смоленской губерниях. — Варшава: DiG, 1993 г.) (польск.) * «Ogrod krolewski», Paprocki Bartlomiej, D. Siedlczanski, Praga, 1599 r. (польск.) * «Poczet herbow szlachty Korony Polskiey y Wielkiego Xiestwa Litewskiego: gniazdo y perspektywa staroswieckiey cnoty», Potocki Waclaw, Kraków, 1696. (польск.) * str.222, t.1, «Urzednicy Wielkiego księstwa Litewskiego (Spisy)», Warszawa-2001; t.1 «Wojewodstwo Wilenskie. XIV—XVIII wiek», pod red. A. Rachuby; t.4, Warszawa-2003; «Ziemia Smolenska i wojewodstwo Smolenskie XIV—XVI wiek»). (польск.) * Herbarz Wołyński — opracowanie: Towarzystwo «Pro Archivo», Kraków (Krupski 1866—1909, Krupski 1839-64, Krupski 1802-48) (польск.) * str. 58-59, «Herbarz szlachty prowincyi Witebskiej», wydanie Herolda Polskiego, w Krakowie, 1899 r. (польск.) * str. 93, tom IX, «Herbarz Polski», Kaspra Niesieckiego S.J., w Lipsku, 1842 r. (польск.) * str. 223—227, str. 396, tom 5, «Herbarz Polski», Kaspra Niesieckiego S.J., w Lipsku, 1840 r. (польск.) * str. 349—351, tom XII, cz. 1, «Herbarz Polski», Adam Boniecki, Warszawa, 1908 r. (польск.) * str. 189, «Spis nazwisk shlachty Polskiey», Jerzy Sewer Hr. Dunin-Borkowski, Lwow, 1887 r. (польск.) * str. 240, «Zbior nazwisk szlachty», P.N. Małachowski, Lublin, 1803 r. (польск.) * str. 177—182, tom 1, «Herby szlachty Polskiej», Zbigniew Leshchyc, w Poznaniu, MCMVIII r. (польск.) * str. 53, cz. 1, «Wiadomość o kleynocie szlacheckim oraz herbach domów szlacheckich w Koronie Polskiey i Wielkim Xięstwie Litewskim», E.A. Hr. Kuropatnicki, Warszawa, 1789 r. (польск.) * str. 194—230, t.1, «Monografie historyczno-genealogiczne niektórych rodzin polskich», S.K. Kossakowski, Warszawa, 1859 r. (польск.) * str. 376—387, t.1, «Herbarz wielu domow Korony Polskiey y W. X. Litewskiego», Stanislaw Jozef (A Duneburg) Duńczewski, «Zamoicii in Collegio Universitatis», z drukarni B. Jana Kantego (Kraków), (Menfis) 1756 r. (польск.) * Brzezina Winiarski A. Herby Szlachty Rzeczypospolitej. — Warszawa, 2006. (польск.) * Znamierowski A. Herbarz rodowy. — Warszawa, 2004. (польск.) * Dworzaczek Wlodzimierz, «Genealogia», Warszawa, 1959 r. (польск.) {{ізаляваны артыкул|date=2024-05-22}} [[Катэгорыя:Прозвішчы паводле алфавіта]] b2u8zxcxx7wszjs1yjzyyzcejjyob7c Шаблон:Валютны курс/Даныя МВФ 10 766585 5133842 5133453 2026-04-30T03:47:58Z KrBot 24355 обновление / update 5133842 wikitext text/x-wiki <noinclude> <!-- Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных https://www.imf.org/external/np/fin/data/rms_five.aspx?tsvflag=Y. Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении. This page is updated automatically. It is based on data from https://www.imf.org/external/np/fin/data/rms_five.aspx?tsvflag=Y. Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update. --> {{doc}} </noinclude> {{#switch: {{{1}}} | Date = 2026-04-29 | AED = 5.031400 | AUD = 1.912910 | BND = 1.749380 | BRL = 6.847250 | BWP = 18.050400 | CAD = 1.874460 | CHF = 1.081500 | CLP = 1227.580000 | CNY = 9.358390 | CZK = 28.537600 | DKK = 8.745690 | DZD = 181.441000 | EUR = 1.170360 | GBP = 1.013930 | ILS = 4.056630 | INR = 129.860000 | KRW = 2018.450000 | KWD = 0.419981 | MXN = 23.968300 | MYR = 5.412280 | NOK = 12.712400 | NZD = 2.330960 | OMR = 0.526773 | PEN = 4.812900 | PHP = 83.572900 | PLN = 4.980850 | QAR = 4.986880 | SAR = 5.137580 | SDR = 1 | SEK = 12.687300 | SGD = 1.749380 | THB = 44.666800 | USD = 1.370020 | UYU = 55.195600 }} f1a3hvlyhdnxq45gsr6waqknjsspacm Шаблон:Валютны курс/Даныя ЕЦБ 10 766586 5133841 5133452 2026-04-30T03:47:57Z KrBot 24355 обновление / update 5133841 wikitext text/x-wiki <noinclude> <!-- Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных https://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml. Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении. This page is updated automatically. It is based on data from https://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml. Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update. --> {{doc}} </noinclude> {{#switch: {{{1}}} | Date = 2026-04-29 | AUD = 1.6344 | BRL = 5.8359 | CAD = 1.6007 | CHF = 0.9236 | CNY = 7.9993 | CZK = 24.382 | DKK = 7.4727 | EUR = 1 | GBP = 0.86643 | HKD = 9.1736 | HUF = 363.88 | IDR = 20308.33 | ILS = 3.4656 | INR = 111.0315 | ISK = 143.60 | JPY = 187.05 | KRW = 1730.59 | MXN = 20.3670 | MYR = 4.6268 | NOK = 10.8620 | NZD = 1.9981 | PHP = 72.111 | PLN = 4.2518 | RON = 5.0981 | SEK = 10.8405 | SGD = 1.4952 | THB = 38.226 | TRY = 52.7585 | USD = 1.1706 | ZAR = 19.4303 }} 0l6fx89wu902awuh00fqiekwtcuqzbs Шаблон:Валютны курс/Даныя ЦБ РФ 10 766592 5133843 5133454 2026-04-30T03:47:59Z KrBot 24355 обновление / update 5133843 wikitext text/x-wiki <noinclude> <!-- Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных http://www.cbr.ru/scripts/XML_daily.asp?date_req=29.04.2026. Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении. This page is updated automatically. It is based on data from http://www.cbr.ru/scripts/XML_daily.asp?date_req=29.04.2026. Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update. --> {{doc}} </noinclude> {{#switch: {{{1}}} | Date = 2026-04-29 | AED = 20 | AMD = 0.2 | AUD = 53 | AZN = 43 | BDT = 0.6 | BHD = 198 | BOB = 10 | BRL = 15 | BYN = 26 | CAD = 54 | CHF = 94 | CNY = 10 | CUP = 3.1 | CZK = 3.5 | DKK = 11 | DZD = 0.56 | EGP = 1.4 | ETB = 0.47 | EUR = 87 | GBP = 101 | GEL = 27 | HKD = 9.5 | HUF = 0.23 | IDR = 0.0043 | INR = 0.79 | IRR = 0.000053 | JPY = 0.46 | KGS = 0.85 | KRW = 0.05 | KZT = 0.16 | MDL = 4.3 | MMK = 0.035 | MNT = 0.02 | NGN = 0.054 | NOK = 8 | NZD = 44 | OMR = 194 | PLN = 20 | QAR = 20 | RON = 17 | RSD = 0.74 | RUB = 1 | SAR = 19 | SEK = 8.1 | SGD = 58 | THB = 2.3 | TJS = 7.9 | TMT = 21 | TRY = 1.6 | UAH = 1.6 | USD = 74 | UZS = 0.0062 | VND = 0.0029 | XDR = 102 | ZAR = 4.5 }} d3eyxb1yomakd8d5p12xpo04pp1kan6 Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2021 0 769195 5133904 4954683 2026-04-30T08:09:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133904 wikitext text/x-wiki '''Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2021''' — 26-ы [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын|кубак Рэспублікі Беларусь па валейболе сярод жанчын]]. Кубак прайшоў у снежні 2021 года. == Вынікі чатырох == {{Турнір8 <!-- Чвэрцьфіналы --> | |[[РДВАР (жаночы валейбольны клуб)|РДВАР-2006]]|0(14,13,13), 0(15,10,10)|'''[[Мінчанка (валейбольны клуб)|Мінчанка]]'''|3(25,25,25), 3(25,25,25). | |[[Камунальнік-ГрДУ]]||'''[[Прыбужжа Брэст]]'''| | |[[Мінчанка-2 (валейбольны клуб)|Мінчанка-2]]|2, 1(26,19,23,20)|'''[[Жамчужына Палесся]]'''|3, 3(24,25,25,25) | |'''[[Камунальнік-МДУ]]'''||-| <!-- Паўфіналы --> | |'''[[Мінчанка (валейбольны клуб)|Мінчанка]]'''| |'''[[Прыбужжа Брэст]]'''| | |'''[[Жамчужына Палесся]]'''|3|[[Камунальнік-МДУ]]|1 <!-- Фінал --> ||'''[[Мінчанка (валейбольны клуб)|Мінчанка]]'''|3(25,25,25)|[[Жамчужына Палесся]]|0(12,19,12) }} === Матч за 3-е месца === * '''[[Прыбужжа Брэст]]''' — [[Камунальнік-МДУ]] 3:1 (23/25 25/18 25/11 25/21) == Найлепшыя гульцы == * Найлепшым гульцом чэмпіянату — [[Таццяна Сяргееўна Маркевіч|Таццяна Маркевіч]] ([[Мінчанка (валейбольны клуб)|Мінчанка]]) * Лібера — [[Дзіяна Міткевіч|Дзіяна Васькоўская]] ([[Жамчужына Палесся]]) * Нападаючая — [[Таццяна Трафімава]] ([[Жамчужына Палесся]]) * Пас — [[Анастасія Мікалаеўна Лапато|Анастасія Лапато]] ([[Мінчанка (валейбольны клуб)|Мінчанка]]) * Цэнтральны блок — [[Надзея Генадзьеўна Столяр|Надзея Столяр]] ([[Мінчанка (валейбольны клуб)|Мінчанка]]) == Гл. таксама == * [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2020]] * [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2022]] == Спасылкі == * [https://bvf.by/kubok-rb/minchanka-semikratnyj-obladatel-kubka-respubliki-belarus-2021/ «Минчанка» — семикратный обладатель Кубка Республики Беларусь 2021]{{Недаступная спасылка}} * [https://bvf.by/kubok-rb/komanda-pribuzhe-zarabotala-putevku-v-finalnuyu-stadiyu-kubka-respubliki-belarus/ Команда «Прибужье» заработала путевку в финальную стадию Кубка Республики Беларусь] * [https://bvf.by/chempionat-rb/minchanka-pervoj-zarabotala-putevku-v-final-chetyreh-kubka-rb/ «Минчанка» первой заработала путевку в финал «четырех» Кубка РБ] {{Валейбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:2021 год у валейболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2021 годзе]] [[Катэгорыя:Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын|2021]] [[Катэгорыя:Снежань 2021 года]] e7i7gm5q2c9f0xvh1sqyxw7xvilxxsy Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2010 0 769341 5133901 4825036 2026-04-30T08:03:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133901 wikitext text/x-wiki '''Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2010''' — 15-ы [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын|кубак Рэспублікі Беларусь па валейболе сярод жанчын]]. Кубак прайшоў 6-10 мая 2011 года. == Вынікі == === Чвэрцьфіналы === * '''[[Мінчанка (валейбольны клуб)|Мінчанка]]''' 3:0 (25:17, 25:11, 25:9) БНТУ-Марыта * [[Надзея Гомель (валейбольны клуб)|Надзея-Гомельдрэў]] 0:3 (12:25, 22:25, 15:25) '''[[Прыбужжа Брэст|Прыбужжа]]''' * '''[[Камунальнік-МДУ|Камунальнік]]''' 3:2 (19:25, 25:17, 23:25, 26:24, 15:13) [[Камунальнік-ГрДУ|Неман-ГрдУ]]  * [[Жамчужына Палесся]] 0:3 (22:25, 19:25, 20:25) '''[[Атлант Баранавічы]]''' === Паўфінал і Фінал === {{Турнір4 <!-- Паўфіналы --> ||'''[[Атлант Баранавічы]]'''||[[Прыбужжа Брэст|Прыбужжа]]| ||'''[[Мінчанка (валейбольны клуб)|Мінчанка ]]'''||[[Камунальнік-МДУ|Камунальнік]]| <!-- Фінал --> ||'''[[Атлант Баранавічы]]'''|3(23,25,25,25)|[[Мінчанка (валейбольны клуб)|Мінчанка ]]|1(25,21,21,15) <!-- 3-е месца --> ||'''[[Камунальнік-МДУ|Камунальнік]]'''|3(15,27,21,25,15:)|[[Прыбужжа Брэст|Прыбужжа]]|2(25,25,25,11, 13) }} == Гл. таксама == * [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2009]] * [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2011]] == Спасылкі == * [https://by.tribuna.com/volleyball/156306676/ Кубок Беларуси. Женщины. «Атлант» обыграл «Минчанку» и выиграл трофей ]{{Недаступная спасылка}} * [https://nashkraj.by/news/sport/v_tretiy_raz_voleybolistki_atlanta_bargu_zavoevali_kubok_respubliki_belarus/ В третий раз волейболистки «Атланта-БарГУ» завоевали Кубок Республики Беларусь.] {{Валейбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:2010 год у валейболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2011 годзе]] [[Катэгорыя:Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын|2010]] [[Катэгорыя:Май 2011 года]] 4m2cw7698mk2kjrzfamp8i7gfboo6hd Клептапластыя 0 774173 5133704 5053539 2026-04-29T17:42:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133704 wikitext text/x-wiki [[Файл:Elysia_clarki_digestive_tubule_cell.png|міні| [[Электронны мікраскоп|Электронная мікрофатаграфія]] цэлі стрававальнага канальчыка марскога смаўжа ''[[Элізія Кларкі|Elysia clarki]]'', запоўненая паглынутымі хларапластамі з зялёных водарасцяў. C — [[хларапласты]], N — [[Клетачнае ядро|ядро]] .<br />Маштабная лінейка — 3&nbsp;мкм.]] '''Клептапластыя''' або '''клептапластыдыя''' — гэта працэс у [[Сімбіёз|сімбіятычных]] адносінах, пры якім [[пластыды]], асабліва [[хларапласты]] [[Водарасці|водарасцей]], накопліваюцца ў тканках гаспадара, што харчуецца імі. Водарасці звычайна з’ядаюцца і часткова пераварваюцца, пакідаючы пластыду некранутай. Пластыды захоўваюцца ўнутры гаспадара, часова працягваючы [[фотасінтэз]] і прыносячы карысць гаспадару. Тэрмін быў уведзены ў 1990 годзе для апісання сімбіёзу хларапластаў.<ref name="Pierce et al.2">{{cite journal|author1=S. K. Pierce|author2=S. E. Massey|author3=J. J. Hanten|author4=N. E. Curtis|title=Horizontal Transfer of Functional Nuclear Genes Between Multicellular Organisms|journal=Biol. Bull.|volume=204|issue=3|pages=237–240|date=June 1, 2003|url=http://www.biolbull.org/cgi/content/abstract/201/1/34|access-date=2008-11-24|doi=10.2307/1543594|pmid=12807700|jstor=1543594|s2cid=9671982}}</ref><ref>{{cite journal|author1-last=Clark|author1-first=K. B.|author2-first=K. R.|author2-last=Jensen|author3-first=H. M.|author3-last=Strits|title=Survey for Functional Kleptoplasty Among West Atlantic Ascoglossa (=Sacoglossa) (Mollusca: Opisthobranchia)|journal=The Veliger|volume=33|pages=339–345|year=1990|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/42465511|s2cid=87182226}}</ref> == Этымалогія == Слова клептапластыя паходзіць ад [[Старажытнагрэчаская мова|старажытнагрэцкага]] {{Lang|grc|κλέπτης}} (''{{Transl|grc|kléptēs}})'', што азначае «[[Крадзеж|злодзей]]» і {{Lang|grc|πλαστός}} (''{{Transl|grc|plastós}}''), што першапачаткова азначала «сфарміраваны» або «адліты», і ў наш час выкарыстоўваецца ў біялогіі для азначэння [[пластыды]].<ref name="Minnhagen Carvalho 20082">{{cite journal|last1=Minnhagen|first1=Susanna|last2=Carvalho|first2=Wanderson F.|last3=Salomon|first3=Paulo S.|last4=Janson|first4=Sven|title=Chloroplast DNA content in''Dinophysis''(''Dinophyceae'') from different cell cycle stages is consistent with kleptoplasty|journal=Environmental Microbiology|publisher=Wiley|volume=10|issue=9|year=2008|doi=10.1111/j.1462-2920.2008.01666.x|pages=2411–2417|pmid=18518896|bibcode=2008EnvMi..10.2411M}}</ref> == Узнікненне == Клептапластыя ўзнікла ў розных незалежных кладах [[Эўкарыёты|эўкарыёт]], а менавіта [[Аднаклетачныя арганізмы|ў аднаклетачных]] [[Пратысты|пратыстаў]] [[Супергрупа SAR|супергрупы SAR]] і тыпу [[Euglenozoa]], а таксама ў некаторых марскіх беспазваночных [[Жывёлы|жывёл]].{{Clade|{{clade |label1=[[SAR supergroup]] |1={{clade |label1=[[Rhizaria]] |1='''[[Foraminifera]]''' |label2=[[Alveolata]] |2={{clade |1='''[[Dinoflagellata]]''' |2='''[[Ciliate|Ciliata]]''' }} }} |label2=[[Discoba]]|2={{clade |label1= [[Euglenozoa]]&nbsp;&nbsp; |1='''[[Rapazida]]''' }} |label3= [[Animal]]ia |3={{clade |1={{clade |label1= [[Spiralia]]&nbsp;&nbsp; |1={{clade |label1=[[Platyhelminthes]] |1='''[[Rhabdocoela]]''' |label2=[[Gastropoda]] |2={{clade |1='''[[Sacoglossa]]''' |2='''[[Nudibranch]]ia''' }} }} }} }} }}|label1=[[Eukaryota]]}} === У пратыстаў === ==== Фарамініферы ==== Некаторыя віды [[Фарамініферы|фарамініфер]] родаў ''[[Буліміна|Bulimina]]'', ''[[Эльфідый|Elphidium]]'', ''[[Haynesina]]'', ''[[Nonion]]'', ''[[Nonionella]]'', ''[[Nonionellina]]'', ''[[Reophax]]'' і ''[[Stainforthia]]'' прысвойваюць хларапласты [[Дыятомавыя водарасці|дыятомавых]] водарасцяў.<ref>{{cite journal|last1=Bernhard|first1=Joan M.|last2=Bowser|first2=Samuel S.|year=1999|title=Benthic foraminifera of dysoxic sediments: chloroplast sequestration and functional morphology|journal=Earth-Science Reviews|volume=46|issue=1–4|pages=149–165|doi=10.1016/s0012-8252(99)00017-3|bibcode=1999ESRv...46..149B}}</ref> ==== Дынафлагеляты ==== Стабільнасць забраных хларапластаў (клептапластыд) значна адрозніваецца сярод розных відаў з клептапластыяй. У [[дынафлагелят]] [[Гімнадыніум|''Gymnodinium'' spp.]] і ''[[Пфістэрыя|Pfisteria piscicida]]'', клептапластыды фотасінтэтычна актыўныя толькі некалькі дзён, у той час як клептапластыды [[Дынафіцэі|''Dinophysis'' spp.]] могуць захоўваць здольначць да фотасінтэзу на працягу 2 месяцаў.<ref name="Minnhagen Carvalho 20082" /> У іншых дынафлагелят клептапластыя разглядаецца як механізм, што забяспечвае функцыянальную гнуткасць, або, магчыма, раннюю [[Эвалюцыя|эвалюцыйную]] стадыю пастаяннага набыцця хларапластаў.<ref name="pmid172274102">{{cite journal|vauthors=Gast RJ, Moran DM, Dennett MR, Caron DA|title=Kleptoplasty in an Antarctic dinoflagellate: caught in evolutionary transition?|journal=Environ. Microbiol.|volume=9|issue=1|pages=39–45|date=January 2007|pmid=17227410|doi=10.1111/j.1462-2920.2006.01109.x|bibcode=2007EnvMi...9...39G|citeseerx=10.1.1.490.54}}</ref> ==== Інфузорыі ==== [[Файл:Myrionecta_rubra.jpg|міні| ''Mesodinium rubrum'']] ''[[Mesodinium rubrum]]'' — [[Інфузорыі|інфузорыя]], якая накоплівае хларапласты [[Cryptophyta|крыптаманады]] ''[[Geminigera cryophila]]''.<ref>{{cite journal|last1=Johnson|first1=Matthew D.|last2=Oldach|first2=David|last3=Charles|first3=F. Delwiche|last4=Stoecker|first4=Diane K.|title=Retention of transcriptionally active cryptophyte nuclei by the ciliate Myrionecta rubra|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-01-25_445_7126/page/426|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=445|issue=7126|pages=426–8|doi=10.1038/nature05496|pmid=17251979|date=Jan 2007|bibcode=2007Natur.445..426J|s2cid=4410812}}</ref> ''M. rubrum'' удзельнічае ў дадатковым эндасімбіёзе, перадаючы свае клептапластыды сваім драпежнікам, дынафлагелятнаму планктону, што належыць да роду ''Dinophysis''.<ref>{{cite journal|last1=Nishitani|first1=G.|last2=Nagai|first2=S.|last3=Baba|first3=K.|last4=Kiyokawa|first4=S.|last5=Kosaka|first5=Y.|last6=Miyamura|first6=K.|last7=Nishikawa|first7=T.|last8=Sakurada|first8=K.|last9=Shinada|first9=A.|last10=Kamiyama|first10=T.|title=High-level congruence of ''Myrionecta rubra'' prey and ''Dinophysis'' species plastid identities as revealed by genetic analyses of isolates from Japanese coastal waters|url=https://archive.org/details/sim_applied-and-environmental-microbiology_2010-05_76_9/page/2791|journal=Applied and Environmental Microbiology|year=2010|volume=76|issue=9|pages=2791–2798|doi=10.1128/AEM.02566-09|pmid=20305031|pmc=2863437|bibcode=2010ApEnM..76.2791N}}</ref> [[Карыяклептыя]] — роднасны працэс, пры якім ядро цэлі-ахвяры таксама захоўваецца гаспадаром. Упершыню гэта было апісана ў 2007 годзе ў ''M. rubrum''.<ref>{{cite journal|last1=Johnson|first1=Matthew D.|last2=Oldach|first2=David|date=25 January 2007|title=Retention of transcriptionally active cryptophyte nuclei by the ciliate ''Myrionecta rubra''|url=http://rstb.royalsocietypublishing.org/content/365/1541/699|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=445|issue=7126|pages=426–428|doi=10.1038/nature05496|access-date=4 February 2015|pmid=17251979|bibcode=2007Natur.445..426J|s2cid=4410812|display-authors=etal|archive-date=6 мая 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150506021210/http://rstb.royalsocietypublishing.org/content/365/1541/699|url-status=dead}}</ref> ==== Эўгленазоі ==== Першы і адзіны выпадак клептапластыі ў [[Euglenozoa]] належыць віду ''[[Rapaza viridis]]'', самай першай лініі [[Эвгленофицеевые|Euglenophyceae]], што дывергіравала. Гэты мікраарганізм патрабуе пастаяннага паступлення штаму мікраводарасцей ''[[Тэтрасельміс|Tetraselmis]]'', якія ён праглынае дзеля здабычы хларапластаў. Затым клептапластыды паступова трансфармуюцца ў тыя, што нагадваюць пастаянныя хларапласты астатніх Euglenophyceae. Клеткі ''Rapaza viridis'' могуць выжываць з гэтымі клептапластыдамі да 35 дзён.<ref name="Karnkowska 2023">{{Source|Q125824653}}</ref> Клептапластыя лічыцца спосабам харчавання агульнага продка эўгленафіцэй (Euglenophyceae). Існуе гіпотэза, што клептапластыя спрыяла падзеям [[Гарызантальны перанос генаў|гарызантальнага пераносу генаў]], якія ў канчатковым выніку дазволілі стварыць пастаянныя хларапласты ў астатніх Euglenophyceae.<ref name="Karnkowska 2023"/> === Жывёлы === ==== Rhabdocoel ==== Два віды марскіх плоскіх чарвякоў [[Рабдацэла|Rhabdocoel]], ''Baicalellia solaris'' і ''Pogaina paranygulgus,'' выкарыстоўваюць клептапластыю. Раней групу класіфікавалі як арганізмаў з водарасцевымі эндасімбіёнтамі, хоць ужо і было выяўлена, што гэтыя эндасімбіёнты не маюць ядраў.<ref>E. Marcus, Turbellaria Brasileiros (9). ''Bol. Fac. Fil. Ci. Letras Univ. São Paulo'' '''16''', 5-215 (1951).</ref> Падчас спажывання дыятомавых водарасцей, ''B. solaris'' і ''P. paranygulus'', у працэсе, які яшчэ не выяўлены, здабываюць пластыды са сваёй здабычы, уключаючы ў сваё цела субэпідэрмальна, адначасова аддзяляючы і пераварваючы панцыр і рэшткі дыятамей. У ''B. solaris'' клептапластыды працягваюць дэманстраваць функцыянальны фотасінтэз на працягу кароткага перыяду, прыкладна 7 дзён. Паколькі дзве групы не з’яўляюцца сястрынскімі таксонамі, і гэтая рыса не з’яўляецца агульнай для больш цесна звязаных груп, ёсць доказы таго, што клептапластыя развівалася незалежна ў межах двух таксонаў.<ref>{{cite journal|last1=Van Steenkiste|first1=Niels W. L.|last2=Stephenson|first2=India|last3=Herranz|first3=María|last4=Husnik|first4=Filip|last5=Keeling|first5=Patrick J.|last6=Leander|first6=Brian S.|title=A new case of kleptoplasty in animals: Marine flatworms steal functional plastids from diatoms|journal=Science Advances|date=2019|volume=5|issue=7|page=eaaw4337|doi=10.1126/sciadv.aaw4337|pmid=31328166|pmc=6636991|bibcode=2019SciA....5.4337V|doi-access=free}}</ref> ==== Марскія смаўжы (бруханогія) ==== ===== Sacoglossa ===== [[Файл:Costasiella_Kuroshimae_(19080120525)_(2).jpg|міні| ''[[Costasiella kuroshimae]]'', мяшкаязычны марскі смоўж, які выкарыстоўвае клептапластыю для стварэння складаных узораў на сваім целе]] [[Марскі смоўж|Марскія смаўжы]] групы мяшкаязычныя ([[Сакаглоса|Sacoglossa]]) практыкуюць клептапластыю.<ref>{{cite journal|last1=Händeler|first1=K.|last2=Grzymbowski|first2=Y. P.|last3=Krug|first3=P. J.|last4=Wägele|first4=H.|year=2009|title=Functional chloroplasts in metazoan cells - a unique evolutionary strategy in animal life|journal=[[Frontiers in Zoology]]|volume=6|page=28|doi=10.1186/1742-9994-6-28|pmid=19951407|pmc=2790442|doi-access=free}}</ref> Некалькі відаў марскіх смаўжоў Sacoglossa захопліваюць непашкоджаныя, функцыянальныя хларапласты з водарасцевых крыніц харчавання, утрымліваючы іх у спецыялізаваных цэлях, якія высцілаюць стрававальныя [[дывертыкулы]] [[Малюскі|малюскаў]]. Самая доўгая вядомая клептапластычная асацыяцыя, якая можа доўжыцца да дзесяці месяцаў, знойдзена ў ''[[Элізія хлоркавая|Elysia chlorotica]]''<ref name="Pierce et al.2" />, якая набывае хларапласты, з’ядаючы водарасць ''[[Ваучерия літарэйская|Vaucheria litorea]]'', захоўваючы хларапласты ў цэлях, якія высцілаюць яе кішачнік.<ref name="NewScientist2">{{cite magazine|url=https://www.newscientist.com/article/dn16124-solarpowered-sea-slug-harnesses-stolen-plant-genes-.html|title=Solar-powered sea slug harnesses stolen plant genes|author=Catherine Brahic|date=24 November 2008|magazine=[[New Scientist]]|access-date=24 November 2008}}</ref> Маладыя марскія смаўжы ўсталёўваюць клептапластычны эндасімбіёз, сілкуючыся водарасцевымі цэлямі, высмоктваючы іх змесціва і адкідваючы ўсё, акрамя хларапластаў. Хларапласты [[Фагацытоз|фагацытуюцца]] стрававальнымі цэлямі, запаўняючы шырока разгалінаваныя стрававальныя канальчыкі, забяспечваючы гаспадара прадуктамі фотасінтэзу.<ref name="SymBio2">{{cite web|url=http://biology.umaine.edu/symbio/1Intro/1kleptoplasty.html|title=SymBio: Introduction-Kleptoplasty|publisher=University of Maine|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202125925/http://biology.umaine.edu/symbio/1Intro/1kleptoplasty.html|archive-date=2008-12-02|access-date=2008-11-24|url-status=dead}}</ref> Аднак яшчэ не высветлена, ці выкрадзеныя пластыды актыўна вылучаюць прадукты фотасінтэзу, ці смаўжы ўскосна атрымліваюць выгаду ад павольна дэградуючых клептапластыд.<ref name="de VriesChrista20142">{{cite journal|last1=de Vries|first1=Jan|last2=Christa|first2=Gregor|last3=Gould|first3=Sven B.|title=Plastid survival in the cytosol of animal cells|journal=Trends in Plant Science|volume=19|issue=6|year=2014|pages=347–350|doi=10.1016/j.tplants.2014.03.010|pmid=24767983|bibcode=2014TPS....19..347D}}</ref> З-за гэтай незвычайнай здольнасці мяшкаязычных часам называюць «марскімі смаўжамі, якія працуюць на сонечнай энергіі», хаця рэальная карысць фотасінтэзу для выжывання некаторых прааналізаваных відаў здаецца ў лепшым выпадку нязначнай.<ref name="De VriesRauch20142">{{cite journal|last1=De Vries|first1=Jan|last2=Rauch|first2=Cessa|last3=Christa|first3=Gregor|last4=Gould|first4=Sven B.|title=A sea slug's guide to plastid symbiosis|journal=Acta Societatis Botanicorum Poloniae|volume=83|issue=4|year=2014|pages=415–421|issn=2083-9480|doi=10.5586/asbp.2014.042|doi-access=free|hdl=10773/21103|hdl-access=free}}</ref> Фактычна, некаторыя віды могуць нават загінуць у прысутнасці клептапластыд, якія фіксуюць вуглякіслы газ, у выніку павышанага ўзроўню [[Актыўныя формы кіслароду|актыўных формаў кіслароду]].<ref name="de VriesWoehle20152">{{cite journal|last1=de Vries|first1=J.|last2=Woehle|first2=C.|last3=Christa|first3=G.|last4=Wagele|first4=H.|last5=Tielens|first5=A. G. M.|last6=Jahns|first6=P.|last7=Gould|first7=S. B.|title=Comparison of sister species identifies factors underpinning plastid compatibility in green sea slugs|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=282|issue=1802|year=2015|pages=20142519|issn=0962-8452|doi=10.1098/rspb.2014.2519|pmid=25652835|pmc=4344150}}</ref> Было паказана, што змены тэмпературы негатыўна ўплываюць на клептапластычныя здольнасці прадстаўнікоў Sacoglossa. Паказчыкі фотасінтэтычнай эфектыўнасці, а таксама колькасць клептапластыд падаюць пры паніжэнні тэмпературы. Аднак заканамернасці і хуткасць гэтых змяненняў адрозніваюцца ў розных відаў марскіх смаўжоў.<ref>{{Cite journal|last1=Laetz|first1=Elise|last2=Wagele|first2=Heike|date=2018|title=How does temperature affect functional kleptoplasty? Comparing populations of the solar-powered sister-species Elysia timida Risso, 1818 and Elysa cornigera Nuttall, 1989 (Gastopoda: Sacoglossa)|journal=Frontiers in Zoology|volume=15|page=17|doi=10.1186/s12983-018-0264-y|pmid=29760759|doi-access=free|pmc=5937827}}</ref> ===== Nudibranchia ===== Некаторыя віды з іншай групы марскіх смаўжоў, [[Голожаберный|галажаберных малюскаў]] (Nudibranchia) такія як ''[[Птэраеолідыя яянтовая|Pteraeolidia ianthina]]'', затрымліваюць цэлыя жывыя сімбіятычныя [[Зооксантеллы|зааксантэлы]] ў сваіх стрававальных дывертыкулах і, такім чынам, таксама «харчуюцца сонечнай энергіяй».<ref>[https://www.biodiversitylibrary.org/page/1495106 Sutton & Hoegh-Guldberg, ''Host-Zooxanthella Interactions in Four Temperate Marine Symbioses; Assessment of Effect of Host Extract on Symbionts''; The Biological bulletin, Marine Biological Laboratory (Woods Hole, Mass.). v. 178 (1990) p. 175]</ref> == Гл. таксама == * [[Гарызантальны перанос генаў]] * [[Клептапратэін]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=http://www.abc.net.au/science/scribblygum/june2007/#a|title=Solar Powered Sea Slugs|date=June 2007|publisher=ABC Science Online|access-date=2008-11-24}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Экалагічныя тэрміны]] [[Катэгорыя:Водарасці]] [[Катэгорыя:Эндасімбіёз]] q22patvh00uj1edi0g88y5e3rc6re3u Яўген (Балхавіцінаў) 0 777815 5133990 5048822 2026-04-30T11:42:52Z ~2026-21181-80 166293 устаўлена інфармацыя пра беларусістычныя зацікаўленні Балхавіцінава 5133990 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Балхавіцінаў}} {{Іерарх}} '''Яўген''', свецкае імя '''Яўхім Аляксеевіч Балхавіцінаў''' ({{lang-ru|Евге́ний, Евфи́мий Алексе́евич Болхови́тинов}}; {{OldStyleDate3|18.12.1767}}, [[Варонеж]] — {{OldStyleDate3|23.02.1837}}, [[Кіеў]]) — біскуп [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]], мітрапаліт Кіеўскі і Галіцкі, царкоўны гісторык, археограф і бібліёграф. == Біяграфія == === Дзяцінства і маладосць === Нарадзіўся ў сям’і парафіяльнага святара [[Варонежская епархія|Варонежскай епархіі]] Аляксей Андрэевіч, які служыў у Іллінскім храме [[Варонеж]]а з дня яго пабудовы да смерці ў 1776 годзе. З 10 гадоў Яўхім — [[сірата]]. 15 кастрычніка 1777 года быў залічаны ў другі сінтаксічны клас [[Варонежская духоўная семінарыя|Варонежскай духоўнай семінарыі]], са жніўня 1782 года да чэрвеня 1784 года — у рытарычны клас семінарыі, з верасня 1784 года ён — пеўчы архірэйскага хору Дабравешчанскага сабора і семінарыст у філасофскім класе ў слабадзе [[Белагор'е (Варонежская вобласць)|Белагор’е]] ў [[Паўлаўскі павет (Варонежская губерня)|Паўлаўскім павеце]]. === Святарства, раннія гістарычныя працы === У 1785 годзе па дазволе Варонежскага біскупа [[Ціхан (Малінін)|Ціхана]] (III) паехаў на вучобу ў Маскоўскую [[Славяна-грэка-лацінская акадэмія|Славяна-грэка-лацінскую акадэмію]]. У 1789 годзе скончыў навучанне ў акадэміі — філасофскі і багаслоўскі класы, грэчаскую і французскую мову. Падчас навучання ў духоўнай акадэміі таксама слухаў лекцыі па ўсеагульнай філасофіі і палітыцы, вопытнай фізіцы і французскім красамоўстве ў [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскім універсітэце]], тады ён пазнаёміўся з навукоўцам [[Мікалай Мікалаевіч Бантыш-Каменскі|М. М. Бантыш-Каменскім]] . Па заканчэнні навучання, са студзеня 1789 года быў настаўнікам рыторыкі і французскай мовы, са жніўня — віцэ-прэфектам духоўнай семінарыі, а з верасня — загадчыкам бібліятэкі. З верасня 1790 года — прэфект семінарыі, а таксама выкладчык багаслоўя і філасофіі. 4 лістапада 1793 года ажаніўся з Ганнай Антонаўнай Растаргуевай. У сакавіку 1795 года памёр яго першы сын — Андрыян. У 1796 годзе высвечаны ў протаіерэі [[Паўлаўск (Варонежская вобласць)|Паўлаўска]] [[Варонежская губерня|Варонежскай губерні]] . У Варонежы ён пачаў работу над «Расійскай гісторыяй». Таксама ў Варонежы напісаны «Надмагільнае слова над труною біскупа Інакенція, з далучэннем кароткага летапісца праасвяшчэнных варонежскіх» (1794), «Поўнае апісанне жыцця праасвяшчэннага Ціхана» і «Гістарычнае, геаграфічнае і эканамічнае апісанне Варонежскай губерні», пад яго кіраўніцтва напісана «Гісторыя варонежскай семінарыі». У 1799 годзе, 9 ліпеня памерла дачка — Пульхерыя, 3 жніўня — пахаваны другі сын Мікалай, 21 жніўня — памерла жонка. У 1800 годзе пераехаў у [[Санкт-Пецярбург]], дзе стаў [[Прэфект (духоўны інспектар)|прэфектам]] [[Санкт-Пецярбургская духоўная акадэмія|Аляксандра-Неўскай акадэміі]] (3 сакавіка) і прыняў манаства (9 сакавіка), таксама быў у акадэміі настаўнікам філасофіі і красамоўства. 11 сакавіка 1800 года высвечаны ў архімандрыты [[Зелянецкі-Траецкі манастыр|Траецкага Зелянецкага манастыра]] . 27 студзеня 1802 года пайменаваны [[архімандрыт]]ам Сергіевай пустыні . У Санкт-Пецярбургу напісаў «Гістарычнае выяўленне Грузіі» (як вынік сувязяў з грузінскім епіскапам Варлаамам і грузінскімі князямі Баграрай, Іаанам і Міхаілам), «Кананічнае даследаванне пра папскую ўладзе ў хрысціянскай царкве» (з нагоды прапаноў езуіта [[Габрыэль Грубер|Грубера]] імператару [[Павел I (імператар расійскі)|Паўлу I]] па ўз’яднанні каталіцкай і праваслаўнай царквы), «Цыдулка з двума духаборцамі» і інш. === Біскупства === ==== Ноўгарад ==== У 1804 годзе 1 студзеня быў найвышэйша падараваны, а 17 студзеня хіратанісан у біскупа [[Старарускае вікарыяцтва|Старарускага]] і вікарыя Наўгародскага. Па даручэнні мітрапаліта наўгародскага Амуросія склаў «Усеагульны храналагічны агляд пачатку і распаўсюджвання духоўных расійскіх вучылішч», — аснову наступнай рэформы сістэмы духоўнай адукацыі ў Расіі. У Ноўгарадзе Яўген выявіў [[Мсціславава грамата|Мсціслававу грамату]] — найстаражытную грамату, дадзеную князямі [[Мсціслаў Уладзіміравіч (вялікі князь кіеўскі)|Мсціславам Уладзіміравічам]] і сынам яго [[Усевалад Мсціславіч (князь наўгародскі)|Усеваладам Мсціславічам]] [[Свята-Юр’еў манастыр|Юр’еву манастыру]], напісаў «Гістарычныя гутаркі пра старажытнасці Вялікага Ноўгарада» (1808), «Разгляд веравызнання духаборчай секты» т «Крытычныя заўвагі на рэцэнзію мараўскага двараніна Гаке дэ Гакенштэйна». У 1805 годзе абраны ганаровым членам Маскоўскага ўніверсітэта, а ў 1806 годзе — правадзейным членам [[Акадэмія Расійская|Расійскай акадэміі]] . У 1807 годзе пры рамонце [[Георгіеўскі сабор Юр'ева манастыра|Георгіеўскага сабора]] [[Свята-Юр’еў манастыр|Юр’ева манастыра]] па яго ўказанні праведзены раскопкі, такім чынам выяўлены шэраг каменных саркафагаў. У наўгародскі перыяд Яўгена звязвалі сяброўскія адносіны з [[Гаўрыла Раманавіч Дзяржавін|Г. Р. Дзяржавіным]], які жыў у [[Званка (сядзіба)|Званцы]], паэт прысвяціў епіскапу вершы «[https://ru.wikisource.org/wiki/Евгению.%20Жизнь%20Званская%20(Державин) Яўгену. Жыццё Званскае]». ==== Волагда і Пскоў ==== [[Файл:Episkop_Evgeniy_(Bolkhovitinov).jpg|міні|323x323пкс| Партрэт біскупа калужскага і бароўскага Яўгена, 1813—1816 гады.]] З 24 студзеня 1808 года прызначаны валагодскім біскупам. Таксама ў 1808 годзе абраны членам [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|Санкт-Пецярбургскай медыка-хірургічнай акадэміі]] . У [[Волагда|Волагдзе]] напісаны «Усеагульнае ўвядзенне ў гісторыю манастыроў грэка-расійскія царквы», «Пра асабістыя ўласныя імёны ў славяна-русаў», «Пра розныя роды прысяг у славяна-русаў», таксама артыкул «Пра старажытнасці валагодскіх зыранскіх»; складзены падрабязныя: «Апісанне манастыроў валагодскай епархіі», «Апісанне Пекінскага манастыра», «Гістарычная звестка пра валагодскую епархію і пра пермскіх, валагодскіх і вусцюжскіх архірэяў», тут ён працягнуў працаваць над «Гісторыяй расійскай іерархіі». У 1810 годзе абраны членам Санкт-Пецярбургскага [[Таварыства аматараў расійскай славеснасці|таварыства аматараў навук, славеснасці і мастацтваў]], а ў 1811 годзе — ганаровым членам і спаборнікам ''Таварыства гутаркі рускай мовы'' ў Санкт-Пецярбургу. 19 ліпеня 1813 годзе прызначаны біскупам Калужскім. Таксама з 1813 года — ганаровы член [[Маскоўскае таварыства гісторыі і старажытнасцей расійскіх|Таварыства гісторыі і старажытнасцей Расійскіх]] пры Маскоўскім універсітэце. З 1814 года — член Санкт-Пецярбургскай духоўнай акадэміі. У 1815 годзе абраны членам маскоўскага [[Маскоўскае фізіка-медыцынскае таварыства|Таварыства ўрачэбных і фізічных навук]] . З 1817 года — ганаровы член Харкаўскага і Казанскага ўніверсітэтаў. 7 лютага 1816 года ўзведзены ў сан архіепіскапа і прызначаны ў [[Пскоў]] архіепіскапам Пскова і ўсяе Ліфляндыі і Курляндыі. У пскоўскі перыяд напісана «Гісторыя княства Пскоўскага» (ч.1-4, 1831), «Летапіс старажытнага славяна-рускага княжацкага горада Ізборска» (1825), апісанне пяці пскоўскіх манастыроў, кароткі змест Пскоўскага летапісу і іншае. Таксама ў гэты час выходзіць поўны варыянт «Слоўніка гістарычнага пра былых у Расіі пісьменнікаў духоўнага чыну», выпраўленая «Запіска пра камчацкую місію». У 1813 г. на старонках «Вестника Европы» Я. Балхавіцінаў надрукаваў артыкул «Гістарычная звестка пра мітрапаліта Пятра Магілу», сцвердзіў, што пры заснаванні Кіева-Магілянскай акадэміі выкладанне ў ёй вялося на лацінскай, польскай і беларускай мовах. Свой кіеўскі катэхізіс, паводле Я. Балхавіцінава, П. Магіла надрукаваў на польскай і беларускай мовах, пазней гэта меркаванне ў сваёй “Спробе кароткай гісторыі рускай літаратуры” паўтарыў М. Грэч. Думка пра тое, што кіеўскі катэхізіс П. Магілы надрукаваны на “беларускай мове”, у пачатку ХІХ ст. была звычайнай. Ужо ў маскоўскім выданні катэхізіса 1696 г. было пазначана, што кіеўскі катэхізіс П. Магілы быў надрукаваны “па-беларуску”.<ref>{{Cite web|url=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагноддзя|title=|author=Запрудскі С.М.|date=2020|publisher=БДУ}}</ref> У 1818 г. у сваім «Гістарычным слоўніку ранейшых пісьменнікаў Расіі...» некаторых аўтараў (А. Радзівілоўскага, Д. Растоўскага, З. Капысценскага, І. Галятоўскага, П. Магілу, М. Сматрыцкага, П. Бярынду, М. Кавячынскага, С. Буднага і Л. Крышкоўскага) пазначыў як беларускамоўных.  Я. Балхавіцінаў лічыў, што да сярэдзіны XVIII ст. у Маларосіі амаль усе пісалі на мове, «змешанай са славянскай, польскай і маларасійскай мовамі». У іншым месцы ў слоўніку Я. Балхавіцінаў сцвердзіў, што ва ўкраінскіх вучоных у XVIII ст. была ва ўсеагульным ужытку “беларуская” мова. Пад «беларускай мовай» Я. Балхавіцінаў разумеў старажытную кніжную беларуска-ўкраінскую мову.<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|аўтар=Запрудскі С.М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мінск|выдавецтва=БДУ|старонкі=с. 49, 51-52}}</ref> ==== Кіеў ==== [[Файл:Tombstone_of_Metropolitan_Yevgeniy_(Bolkhovitinov),_one_of_the_first_researchers_of_Saint_Sophia_Cathedral,_1837.jpg|справа|міні|267x267пкс| Надмагілле мітрапаліта Яўгена (Балхавіцінава) у Грамніцкім прыдзеле Сафійскага сабора, 1837]] З 24 студзеня 1822 года — архіепіскап Кіеўскі, а з 16 сакавіка ўзведзены ў сан мітрапаліта Кіеўскага і Галіцкага і прызначаны членам [[Свяцейшы правячы сінод|Свяцейшага Сінода]], у 1822 годзе абраны членам [[Імператарскі Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], з 1823 года — член Кіеўскай духоўнай акадэміі, з 1826 года — ганаровы член [[Пецярбургская акадэмія навук|Імператарскай Акадэміі навук]] ; 2 лістапада 1827 года Дэрпцкі ўніверсітэт надаў званне ганаровага доктара філасофіі двум мітрапалітам — Яўгену (Балхавіцінаву) і [[Філарэт (Драздоў)|Філарэту (Драздову)]] . У [[Кіеў|Кіеве]] мітрапалітам складзены «Апісанне [[Сафійскі сабор (Кіеў)|Кіева-Сафійскага сабора]] і кіеўскай іерархіі» (1825), "Апісанне [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіева-Пячэрскай лаўры]] " (1826), а таксама «Кіеўскі месяцаслоў, з далучэннем розных артыкулаў, якія датычаць расійскай гісторыі і кіеўскай іерархіі», напісаны артыкул «Звесткі пра [[Кірык Наўгародзец|Кірыка]], які прапаноўваў пытанні Ніфанту» і праца «Гістарычны агляд расійскага законапалажэння ад найстаражытных часоў да 1824 г.» і іншыя. У Кіеве мітрапалітам Яўгенам арганізаваны археалагічныя раскопкі, такім чынам выяўлены падмуркі [[Дзесяцінная царква|Дзесяціннай царквы]], [[Залатыя вароты (Кіеў)|Залатых варот]] і іншыя рэшткі [[Кіеўская Русь|дамангольскай]] архітэктуры. У 1826 годзе прызначаны ў [[Вярхоўны крымінальны суд па справе дзекабрыстаў]] . Быў таксама ганаровым членам універсітэтаў — Віленскага і Кіеўскага, Медыка-хірургічнай акадэміі, [[Таварыства аматараў расійскай славеснасці|маскоўскага таварыства аматараў расійскай славеснасці]]; быў членам камісіі па складанні законаў Расійскай імперыі і іншых. Публікацыі мітрапаліта Яўгена тычацца самай разнастайнай тэматыкі, напрыклад: «Збор павучальных слоў», «Пастырскае ўгаворванне пра прывіванні каровінай воспы», «Новая лацінская азбука», «Разважанне пра патрэбу грэчаскай мовы для багаслоўя» і іншае. Узнагароджаны ордэнамі [[Ордэн святога апостала Андрэя Першазванага|Св. Андрэя Першазванага]] (22 жніўня 1826) <ref>''Карабанов П. Ф.'' Списки замечательных лиц русских / [Доп.: П. В. Долгоруков]. — {{М.}}: Унив. тип., 1860. — 112 с. — (Из 1-й кн. «Чтений в О-ве истории и древностей рос. при Моск. ун-те. 1860»)</ref>, [[Ордэн Святога Аляксандра Неўскага|Св.]] [[Ордэн Святога Аляксандра Неўскага|Аляксандра Неўскага]] (21 красавіка 1823), [[Ордэн Святой Ганны|Св.]] [[Ордэн Святой Ганны|Ганны]] I ст. (5 сакавіка 1805) і [[Ордэн Святога Уладзіміра|Св.]] [[Ордэн Святога Уладзіміра|Уладзіміра]] II ст. Мітрапаліт Яўген памёр 23 лютага 1837 года і быў паводле завяшчання пахаваны ў Грамніцкім прыдзеле [[Сафійскі сабор (Кіеў)|Сафійскага сабора]] ў Кіеве. Яго брат ''[[Гаўрыіл (Балхавіцінаў)|Гаўрыіл]]'' (свецкае імя ''Рыгор'') таксама прысвяціў жыццё царкоўнай кар’еры<ref name="Викитека РБС ГБ">{{ВТ-РБС|Гавриил (Болховитинов)|Шереметевский В. В.}}</ref>. == Бібліяграфія == * [http://dlib.rsl.ru/01002988258 «Описание Иоанно-Предтечева псковскаго монастыря». Дерпт : В типографии И. Х. Шинмана, 1821] * [http://dlib.rsl.ru/01003113030 «Описание Псково-Печерскаго первокласнаго монастыря». Дерпт (то есть б. м.) : В типографии Иог. Христ. Шинмана (то есть без тип.), 1821 (то есть 1831)] * «История княжества Псковского с присовокуплением плана города Пскова» Киев : тип. Киево-Печер. лавры, 1831: ** [http://dlib.rsl.ru/01003821879 Ч. 1 Содержащая общую историю сего княжества и города Пскова], ** [http://dlib.rsl.ru/01003821878 Ч. 2 О Псковских князьях, посадниках, тысяцких, генерал-губернаторах, губернаторах и губернских дворянских предводителях, с прибавлением разных грамот к истории Пскова относящихся], ** [http://dlib.rsl.ru/01003821877 Ч. 3 Содержащая историю псковской церковной иерархии], ** [http://dlib.rsl.ru/01003821876 Ч. 4 Содержащая сокращенную Псковскую летопись, избранную из разных российских и чужестранных летописей и особенно из Псковской] * Словарь русских светских писателей, соотечественников и чужестранцев, писавших в России / Соч. митр. Евгения. Т. 1-2; (Предисл. изд.: Михаил Погодин), Москва : Московитянин, 1845 ** [http://dlib.rsl.ru/01003824958 От А до К] ** [http://dlib.rsl.ru/01003824957 От Л до Ѳ] * [[:Файл:Описание Киевопечерской лавры с присовокуплением разных грамот и выписок, объясняющих оное, также планов лавры и обеих пещер.pdf|«Описание Киевопечерской лавры с присовокуплением разных грамот и выписок, объясняющих оное, также планов лавры и обеих пещер».]] — Киев, Типография Киевопечерской лавры 1847. * «Переписка митрополита киевского Евгения с государственным канцлером графом Николаем Петровичем Румянцевым и с некоторыми другими современниками (с 1813 по 1825 г. включительно)», Воронеж, В типографии Воронежскаго Губернскаго Правления 1868 : Вып. 1-3 ** [http://dlib.rsl.ru/01003847833 Вып. 1] ** [http://dlib.rsl.ru/01003847832 Вып. 2] ** [http://dlib.rsl.ru/01003847831 Вып. 3] * [http://dlib.rsl.ru/01003546530 «Об осаде Пскова в 1581 году»] — Псков : Славян. тип., 1881 == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БіЭ|Евгений, митрополит киевский}} * [http://2tq.ru/slovary/bolhovitinov_evfimii_al.html Евгений (в миру Болховитинов Евфимий Ал.)] // Российский гуманитарный энциклопедический словарь: В 3 т. — М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та, 2002. * ''Пономарёв С.&amp;nbsp;И.'' Материалы для биографии митрополита Евгения. — Киев, 1867. — 63 с. * Ивановский А.&amp;nbsp;Д. Митрополит Киевский и Галицкий Евгений (Болховитинов). — СПб., 1872. — 112 с. * {{артыкул|аўтар=[[Неустроев, Александр Николаевич|Неустроев А. Н.]]|загаловак=Письма митрополита Евгения к [[Анастасевич, Василий Григорьевич|В. Г. Анастасевичу]]|выданне=Древняя и новая Россия|год=1880|том=XVIII}} * ''[[Полетаев, Николай Иванович|Полетаев Н. И.]]'' Труды митрополита Киевского Евгения Болховитинова по истории русской церкви. — Казань, 1889. — 541 с. * ''Сперанский Д.'' Учёная деятельность Евгения Болховитинова, митрополита киевского // Русский вестник. — 1885. — № 4. — С. 517—581; № 5. — С. 161—200; № 6. — С. 644—705. * [http://www.memoirs.ru/texts/EvgenBolRA73.htm Евгений Болховитинов. Письмо к Г. А. Петрову от 12 марта 1800 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160409155424/http://memoirs.ru/texts/EvgenBolRA73.htm |date=9 красавіка 2016 }} / Прим. А. Г. Петрова // Русский архив. — 1873. — Кн. 1. — № 3. — Стб. 388—392. * ''Шмурло&amp;nbsp;Е.&amp;nbsp;Ф.'' [http://books.e-heritage.ru/book/10085214 Митрополит Евгений как ученый.] [http://books.e-heritage.ru/book/10085214 Ранние годы жизни (1767—1804)] — СПб., 1888. — 460 с. * ''Шмурло Е. Ф.'' Евгений Митрополит Киевский // Журнал Министерства народного просвещения. — 1888. — № 6 (июнь). — С. 257—278. * ''Абрамович Д.'' Памяти митрополита Евгения (Болховитинова) // Исторический архив, издаваемый Главным управлением архивным делом. 1919. Первая книга. — Петроград, 1919. — С. 190—223. * ''Ковалёв Г. Ф.'' Е. А. Болховитинов — отец российской антропонимики // Евфимий Алексеевич Болховитинов и его творческое наследие. — Воронеж, 1992. * ''[[Аббасов, Алик Мамедович|Аббасов А. М.]]'' Житие митрополита Евгения (1767—1837). — Воронеж, 1996. — 68 с. * ''Ананьева Т. Б.'' Евгений Болховитинов и изучение киевских древностей в первой половине XIX века // Очерки истории отечественной археологии. Вып. 2. — М., 1998. — С. 42-62. * ''Жервэ Н. Н.'' Митрополит Евгений (Болховитинов) и начало изучения севернорусских древностей // Очерки истории отечественной археологии. Вып. 2. — М., 1998. — С. 27-41. * Митрополит Евгений (Е. А. Болховитинов: 1767—1837). Жизнь и творчество : энциклопедический словарь / сост. А. М. Аббасов, ред. В. Г. Сарбей. — Воронеж, 1998. — 183 с. * ''Солнцев Н. И.'' [http://www.unn.ru/pages/issues/vestnik/99990194_West_istor_2002_1(1)/22.pdf Митрополит Евгений (Болховитинов) как историк] // ВЕСТНИК Нижегородского госуниверситета им. Н. И. Лобачевского. Серия История. 2002. — № 1. — С. 151—157 * ''Ольшевская Л. А., Травников С. Н.'' Евгений (в миру Болховитинов Евфимий Алексеевич) // Большая Российская энциклопедия. Т. 9. — М., 2007. — С. 505—506. * {{Праваслаўная энцыклапедыя|186969|Евгений|17|63—68|Зеленина Я. Э., Лопухина Е. В.}} * ''Антоній (Паканич), архієп.'' [https://www.rocorstudies.org/wp-content/uploads/2012/06/kda16.pdf#page=13 Київський митрополит Євгеній (Болховітінов) та його внесок в розвиток Київської духовної академії] // Труды Київської Духовної Академії № 16. 2012. — С. 13-26 * ''Клочкова М. Ю.'' [https://periodical.pstgu.ru/ru/pdf/article/5171 Митрополит Евгений (Болховитинов) — ученый и просветитель.] [https://periodical.pstgu.ru/ru/pdf/article/5171 История изучения творческого наследия] // Вестник ПСТГУ. Серия II: История. История русской Православной церкви. — Москва, 2017. — Вып. 77. — С. 78-93. * ''Клочкова М. Ю.'' [https://periodical.pstgu.ru/ru/pdf/article/6401 Дружеская переписка эпохи Просвещения: из истории публикации писем митрополита Евгения (Болховитинова) к его воронежскому приятелю В. И. Македонцу] // Вестник ПСТГУ. Серия II: История. История Русской Православной Церкви. 2018. — Вып. 80. — С. 135—150. * ''Клочкова М. Ю.'' Митрополит Евгений (Болховитинов) и начало изучения Черниговской гривны // Вестник ПСТГУ. Серия II: История. История Русской Православной Церкви. 2018. — Вып. 83. — С. 68-82. * ''Клочкова М. Ю.'' Концепция воспитания юношества в церковных проповедях митрополита Евгения (Болховитинова) // Человеческий капитал. — 2019. — № 9 (129). — С. 22-28. * ''Клочкова М. Ю.'' [https://periodical.pstgu.ru/ru/pdf/article/7674 Духовная школа в просветительской деятельности митр.] [https://periodical.pstgu.ru/ru/pdf/article/7674 Евгения (Болховитинова)] // Вестник ПСТГУ. Серия II: История. История Русской Православной Церкви. 2021. — Вып. 103. — С. 30-61. == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20071028184650/http://www.ortho-rus.ru/cgi-bin/ps_file.cgi?2_1819 Евгений (Болховитинов) — Благотворительный фонд «Русское Православие»] * [https://web.archive.org/web/20080411111427/http://www.opskove.ru/lic/247.html Болховитинов Евгений] * [https://web.archive.org/web/20060720170149/http://pavlovsk.h1.ru/kraeved/books-k/bolh/e-titul.htm Житие митрополита Евгения] * [http://booksite.ru/lichnosty/index.php?action=person_page&pid=170&cid=18 Статьи, труды] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170710164847/http://www.booksite.ru/lichnosty/index.php?action=person_page&pid=170&cid=18 |date=10 ліпеня 2017 }}. * [https://web.archive.org/web/20180416012601/https://tvereparhia.ru/biblioteka-2/e/3058-evgenij-bolkhovitinov Труды Евгения (Евфимия Алексеевича Болховитинова) на сайте Тверской епархии]. {{ВС}} [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Сафійскім саборы (Кіеў)]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога апостала Андрэя Першазванага]] [[Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Археолагі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Кіеўскія праваслаўныя мітрапаліты]] [[Катэгорыя:Епіскапы Рускай праваслаўнай царквы]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны 1 ступені]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра 2 ступені]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Аляксандра Неўскага]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 9uwkt29b4d40m7b0sh6nj39cmkshqs5 5134002 5133990 2026-04-30T11:50:17Z ~2026-21181-80 166293 тэхнічныя праўкі 5134002 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Балхавіцінаў}} {{Іерарх}} '''Яўген''', свецкае імя '''Яўхім Аляксеевіч Балхавіцінаў''' ({{lang-ru|Евге́ний, Евфи́мий Алексе́евич Болхови́тинов}}; {{OldStyleDate3|18.12.1767}}, [[Варонеж]] — {{OldStyleDate3|23.02.1837}}, [[Кіеў]]) — біскуп [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]], мітрапаліт Кіеўскі і Галіцкі, царкоўны гісторык, археограф і бібліёграф. == Біяграфія == === Дзяцінства і маладосць === Нарадзіўся ў сям’і парафіяльнага святара [[Варонежская епархія|Варонежскай епархіі]] Аляксей Андрэевіч, які служыў у Іллінскім храме [[Варонеж]]а з дня яго пабудовы да смерці ў 1776 годзе. З 10 гадоў Яўхім — [[сірата]]. 15 кастрычніка 1777 года быў залічаны ў другі сінтаксічны клас [[Варонежская духоўная семінарыя|Варонежскай духоўнай семінарыі]], са жніўня 1782 года да чэрвеня 1784 года — у рытарычны клас семінарыі, з верасня 1784 года ён — пеўчы архірэйскага хору Дабравешчанскага сабора і семінарыст у філасофскім класе ў слабадзе [[Белагор'е (Варонежская вобласць)|Белагор’е]] ў [[Паўлаўскі павет (Варонежская губерня)|Паўлаўскім павеце]]. === Святарства, раннія гістарычныя працы === У 1785 годзе па дазволе Варонежскага біскупа [[Ціхан (Малінін)|Ціхана]] (III) паехаў на вучобу ў Маскоўскую [[Славяна-грэка-лацінская акадэмія|Славяна-грэка-лацінскую акадэмію]]. У 1789 годзе скончыў навучанне ў акадэміі — філасофскі і багаслоўскі класы, грэчаскую і французскую мову. Падчас навучання ў духоўнай акадэміі таксама слухаў лекцыі па ўсеагульнай філасофіі і палітыцы, вопытнай фізіцы і французскім красамоўстве ў [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскім універсітэце]], тады ён пазнаёміўся з навукоўцам [[Мікалай Мікалаевіч Бантыш-Каменскі|М. М. Бантыш-Каменскім]] . Па заканчэнні навучання, са студзеня 1789 года быў настаўнікам рыторыкі і французскай мовы, са жніўня — віцэ-прэфектам духоўнай семінарыі, а з верасня — загадчыкам бібліятэкі. З верасня 1790 года — прэфект семінарыі, а таксама выкладчык багаслоўя і філасофіі. 4 лістапада 1793 года ажаніўся з Ганнай Антонаўнай Растаргуевай. У сакавіку 1795 года памёр яго першы сын — Андрыян. У 1796 годзе высвечаны ў протаіерэі [[Паўлаўск (Варонежская вобласць)|Паўлаўска]] [[Варонежская губерня|Варонежскай губерні]] . У Варонежы ён пачаў работу над «Расійскай гісторыяй». Таксама ў Варонежы напісаны «Надмагільнае слова над труною біскупа Інакенція, з далучэннем кароткага летапісца праасвяшчэнных варонежскіх» (1794), «Поўнае апісанне жыцця праасвяшчэннага Ціхана» і «Гістарычнае, геаграфічнае і эканамічнае апісанне Варонежскай губерні», пад яго кіраўніцтва напісана «Гісторыя варонежскай семінарыі». У 1799 годзе, 9 ліпеня памерла дачка — Пульхерыя, 3 жніўня — пахаваны другі сын Мікалай, 21 жніўня — памерла жонка. У 1800 годзе пераехаў у [[Санкт-Пецярбург]], дзе стаў [[Прэфект (духоўны інспектар)|прэфектам]] [[Санкт-Пецярбургская духоўная акадэмія|Аляксандра-Неўскай акадэміі]] (3 сакавіка) і прыняў манаства (9 сакавіка), таксама быў у акадэміі настаўнікам філасофіі і красамоўства. 11 сакавіка 1800 года высвечаны ў архімандрыты [[Зелянецкі-Траецкі манастыр|Траецкага Зелянецкага манастыра]] . 27 студзеня 1802 года пайменаваны [[архімандрыт]]ам Сергіевай пустыні . У Санкт-Пецярбургу напісаў «Гістарычнае выяўленне Грузіі» (як вынік сувязяў з грузінскім епіскапам Варлаамам і грузінскімі князямі Баграрай, Іаанам і Міхаілам), «Кананічнае даследаванне пра папскую ўладзе ў хрысціянскай царкве» (з нагоды прапаноў езуіта [[Габрыэль Грубер|Грубера]] імператару [[Павел I (імператар расійскі)|Паўлу I]] па ўз’яднанні каталіцкай і праваслаўнай царквы), «Цыдулка з двума духаборцамі» і інш. === Біскупства === ==== Ноўгарад ==== У 1804 годзе 1 студзеня быў найвышэйша падараваны, а 17 студзеня хіратанісан у біскупа [[Старарускае вікарыяцтва|Старарускага]] і вікарыя Наўгародскага. Па даручэнні мітрапаліта наўгародскага Амуросія склаў «Усеагульны храналагічны агляд пачатку і распаўсюджвання духоўных расійскіх вучылішч», — аснову наступнай рэформы сістэмы духоўнай адукацыі ў Расіі. У Ноўгарадзе Яўген выявіў [[Мсціславава грамата|Мсціслававу грамату]] — найстаражытную грамату, дадзеную князямі [[Мсціслаў Уладзіміравіч (вялікі князь кіеўскі)|Мсціславам Уладзіміравічам]] і сынам яго [[Усевалад Мсціславіч (князь наўгародскі)|Усеваладам Мсціславічам]] [[Свята-Юр’еў манастыр|Юр’еву манастыру]], напісаў «Гістарычныя гутаркі пра старажытнасці Вялікага Ноўгарада» (1808), «Разгляд веравызнання духаборчай секты» т «Крытычныя заўвагі на рэцэнзію мараўскага двараніна Гаке дэ Гакенштэйна». У 1805 годзе абраны ганаровым членам Маскоўскага ўніверсітэта, а ў 1806 годзе — правадзейным членам [[Акадэмія Расійская|Расійскай акадэміі]] . У 1807 годзе пры рамонце [[Георгіеўскі сабор Юр'ева манастыра|Георгіеўскага сабора]] [[Свята-Юр’еў манастыр|Юр’ева манастыра]] па яго ўказанні праведзены раскопкі, такім чынам выяўлены шэраг каменных саркафагаў. У наўгародскі перыяд Яўгена звязвалі сяброўскія адносіны з [[Гаўрыла Раманавіч Дзяржавін|Г. Р. Дзяржавіным]], які жыў у [[Званка (сядзіба)|Званцы]], паэт прысвяціў епіскапу вершы «[https://ru.wikisource.org/wiki/Евгению.%20Жизнь%20Званская%20(Державин) Яўгену. Жыццё Званскае]». ==== Волагда і Пскоў ==== [[Файл:Episkop_Evgeniy_(Bolkhovitinov).jpg|міні|323x323пкс| Партрэт біскупа калужскага і бароўскага Яўгена, 1813—1816 гады.]] З 24 студзеня 1808 года прызначаны валагодскім біскупам. Таксама ў 1808 годзе абраны членам [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|Санкт-Пецярбургскай медыка-хірургічнай акадэміі]] . У [[Волагда|Волагдзе]] напісаны «Усеагульнае ўвядзенне ў гісторыю манастыроў грэка-расійскія царквы», «Пра асабістыя ўласныя імёны ў славяна-русаў», «Пра розныя роды прысяг у славяна-русаў», таксама артыкул «Пра старажытнасці валагодскіх зыранскіх»; складзены падрабязныя: «Апісанне манастыроў валагодскай епархіі», «Апісанне Пекінскага манастыра», «Гістарычная звестка пра валагодскую епархію і пра пермскіх, валагодскіх і вусцюжскіх архірэяў», тут ён працягнуў працаваць над «Гісторыяй расійскай іерархіі». У 1810 годзе абраны членам Санкт-Пецярбургскага [[Таварыства аматараў расійскай славеснасці|таварыства аматараў навук, славеснасці і мастацтваў]], а ў 1811 годзе — ганаровым членам і спаборнікам ''Таварыства гутаркі рускай мовы'' ў Санкт-Пецярбургу. 19 ліпеня 1813 годзе прызначаны біскупам Калужскім. Таксама з 1813 года — ганаровы член [[Маскоўскае таварыства гісторыі і старажытнасцей расійскіх|Таварыства гісторыі і старажытнасцей Расійскіх]] пры Маскоўскім універсітэце. З 1814 года — член Санкт-Пецярбургскай духоўнай акадэміі. У 1815 годзе абраны членам маскоўскага [[Маскоўскае фізіка-медыцынскае таварыства|Таварыства ўрачэбных і фізічных навук]] . З 1817 года — ганаровы член Харкаўскага і Казанскага ўніверсітэтаў. 7 лютага 1816 года ўзведзены ў сан архіепіскапа і прызначаны ў [[Пскоў]] архіепіскапам Пскова і ўсяе Ліфляндыі і Курляндыі. У пскоўскі перыяд напісана «Гісторыя княства Пскоўскага» (ч.1-4, 1831), «Летапіс старажытнага славяна-рускага княжацкага горада Ізборска» (1825), апісанне пяці пскоўскіх манастыроў, кароткі змест Пскоўскага летапісу і іншае. Таксама ў гэты час выходзіць поўны варыянт «Слоўніка гістарычнага пра былых у Расіі пісьменнікаў духоўнага чыну», выпраўленая «Запіска пра камчацкую місію». У 1813 г. на старонках «Вестника Европы» Я. Балхавіцінаў надрукаваў артыкул «Гістарычная звестка пра мітрапаліта Пятра Магілу», сцвердзіў, што пры заснаванні Кіева-Магілянскай акадэміі выкладанне ў ёй вялося на лацінскай, польскай і беларускай мовах. Свой кіеўскі катэхізіс, паводле Я. Балхавіцінава, П. Магіла надрукаваў на польскай і беларускай мовах, пазней гэта меркаванне ў сваёй “Спробе кароткай гісторыі рускай літаратуры” паўтарыў М. Грэч. Думка пра тое, што кіеўскі катэхізіс П. Магілы надрукаваны на “беларускай мове”, у пачатку ХІХ ст. была звычайнай. Ужо ў маскоўскім выданні катэхізіса 1696 г. было пазначана, што кіеўскі катэхізіс П. Магілы быў надрукаваны “па-беларуску”. У 1818 г. у сваім «Гістарычным слоўніку ранейшых пісьменнікаў Расіі...» некаторых аўтараў (А. Радзівілоўскага, Д. Растоўскага, З. Капысценскага, І. Галятоўскага, П. Магілу, М. Сматрыцкага, П. Бярынду, М. Кавячынскага, С. Буднага і Л. Крышкоўскага) пазначыў як беларускамоўных.  Я. Балхавіцінаў лічыў, што да сярэдзіны XVIII ст. у Маларосіі амаль усе пісалі на мове, «змешанай са славянскай, польскай і маларасійскай мовамі». У іншым месцы ў слоўніку Я. Балхавіцінаў сцвердзіў, што ва ўкраінскіх вучоных у XVIII ст. была ва ўсеагульным ужытку “беларуская” мова. Пад «беларускай мовай» Я. Балхавіцінаў разумеў старажытную кніжную беларуска-ўкраінскую мову.<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf|аўтар=Запрудскі С.М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мінск|выдавецтва=БДУ|старонкі=49, 51-52}}</ref> ==== Кіеў ==== [[Файл:Tombstone_of_Metropolitan_Yevgeniy_(Bolkhovitinov),_one_of_the_first_researchers_of_Saint_Sophia_Cathedral,_1837.jpg|справа|міні|267x267пкс| Надмагілле мітрапаліта Яўгена (Балхавіцінава) у Грамніцкім прыдзеле Сафійскага сабора, 1837]] З 24 студзеня 1822 года — архіепіскап Кіеўскі, а з 16 сакавіка ўзведзены ў сан мітрапаліта Кіеўскага і Галіцкага і прызначаны членам [[Свяцейшы правячы сінод|Свяцейшага Сінода]], у 1822 годзе абраны членам [[Імператарскі Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], з 1823 года — член Кіеўскай духоўнай акадэміі, з 1826 года — ганаровы член [[Пецярбургская акадэмія навук|Імператарскай Акадэміі навук]] ; 2 лістапада 1827 года Дэрпцкі ўніверсітэт надаў званне ганаровага доктара філасофіі двум мітрапалітам — Яўгену (Балхавіцінаву) і [[Філарэт (Драздоў)|Філарэту (Драздову)]] . У [[Кіеў|Кіеве]] мітрапалітам складзены «Апісанне [[Сафійскі сабор (Кіеў)|Кіева-Сафійскага сабора]] і кіеўскай іерархіі» (1825), "Апісанне [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіева-Пячэрскай лаўры]] " (1826), а таксама «Кіеўскі месяцаслоў, з далучэннем розных артыкулаў, якія датычаць расійскай гісторыі і кіеўскай іерархіі», напісаны артыкул «Звесткі пра [[Кірык Наўгародзец|Кірыка]], які прапаноўваў пытанні Ніфанту» і праца «Гістарычны агляд расійскага законапалажэння ад найстаражытных часоў да 1824 г.» і іншыя. У Кіеве мітрапалітам Яўгенам арганізаваны археалагічныя раскопкі, такім чынам выяўлены падмуркі [[Дзесяцінная царква|Дзесяціннай царквы]], [[Залатыя вароты (Кіеў)|Залатых варот]] і іншыя рэшткі [[Кіеўская Русь|дамангольскай]] архітэктуры. У 1826 годзе прызначаны ў [[Вярхоўны крымінальны суд па справе дзекабрыстаў]] . Быў таксама ганаровым членам універсітэтаў — Віленскага і Кіеўскага, Медыка-хірургічнай акадэміі, [[Таварыства аматараў расійскай славеснасці|маскоўскага таварыства аматараў расійскай славеснасці]]; быў членам камісіі па складанні законаў Расійскай імперыі і іншых. Публікацыі мітрапаліта Яўгена тычацца самай разнастайнай тэматыкі, напрыклад: «Збор павучальных слоў», «Пастырскае ўгаворванне пра прывіванні каровінай воспы», «Новая лацінская азбука», «Разважанне пра патрэбу грэчаскай мовы для багаслоўя» і іншае. Узнагароджаны ордэнамі [[Ордэн святога апостала Андрэя Першазванага|Св. Андрэя Першазванага]] (22 жніўня 1826) <ref>''Карабанов П. Ф.'' Списки замечательных лиц русских / [Доп.: П. В. Долгоруков]. — {{М.}}: Унив. тип., 1860. — 112 с. — (Из 1-й кн. «Чтений в О-ве истории и древностей рос. при Моск. ун-те. 1860»)</ref>, [[Ордэн Святога Аляксандра Неўскага|Св.]] [[Ордэн Святога Аляксандра Неўскага|Аляксандра Неўскага]] (21 красавіка 1823), [[Ордэн Святой Ганны|Св.]] [[Ордэн Святой Ганны|Ганны]] I ст. (5 сакавіка 1805) і [[Ордэн Святога Уладзіміра|Св.]] [[Ордэн Святога Уладзіміра|Уладзіміра]] II ст. Мітрапаліт Яўген памёр 23 лютага 1837 года і быў паводле завяшчання пахаваны ў Грамніцкім прыдзеле [[Сафійскі сабор (Кіеў)|Сафійскага сабора]] ў Кіеве. Яго брат ''[[Гаўрыіл (Балхавіцінаў)|Гаўрыіл]]'' (свецкае імя ''Рыгор'') таксама прысвяціў жыццё царкоўнай кар’еры<ref name="Викитека РБС ГБ">{{ВТ-РБС|Гавриил (Болховитинов)|Шереметевский В. В.}}</ref>. == Бібліяграфія == * [http://dlib.rsl.ru/01002988258 «Описание Иоанно-Предтечева псковскаго монастыря». Дерпт : В типографии И. Х. Шинмана, 1821] * [http://dlib.rsl.ru/01003113030 «Описание Псково-Печерскаго первокласнаго монастыря». Дерпт (то есть б. м.) : В типографии Иог. Христ. Шинмана (то есть без тип.), 1821 (то есть 1831)] * «История княжества Псковского с присовокуплением плана города Пскова» Киев : тип. Киево-Печер. лавры, 1831: ** [http://dlib.rsl.ru/01003821879 Ч. 1 Содержащая общую историю сего княжества и города Пскова], ** [http://dlib.rsl.ru/01003821878 Ч. 2 О Псковских князьях, посадниках, тысяцких, генерал-губернаторах, губернаторах и губернских дворянских предводителях, с прибавлением разных грамот к истории Пскова относящихся], ** [http://dlib.rsl.ru/01003821877 Ч. 3 Содержащая историю псковской церковной иерархии], ** [http://dlib.rsl.ru/01003821876 Ч. 4 Содержащая сокращенную Псковскую летопись, избранную из разных российских и чужестранных летописей и особенно из Псковской] * Словарь русских светских писателей, соотечественников и чужестранцев, писавших в России / Соч. митр. Евгения. Т. 1-2; (Предисл. изд.: Михаил Погодин), Москва : Московитянин, 1845 ** [http://dlib.rsl.ru/01003824958 От А до К] ** [http://dlib.rsl.ru/01003824957 От Л до Ѳ] * [[:Файл:Описание Киевопечерской лавры с присовокуплением разных грамот и выписок, объясняющих оное, также планов лавры и обеих пещер.pdf|«Описание Киевопечерской лавры с присовокуплением разных грамот и выписок, объясняющих оное, также планов лавры и обеих пещер».]] — Киев, Типография Киевопечерской лавры 1847. * «Переписка митрополита киевского Евгения с государственным канцлером графом Николаем Петровичем Румянцевым и с некоторыми другими современниками (с 1813 по 1825 г. включительно)», Воронеж, В типографии Воронежскаго Губернскаго Правления 1868 : Вып. 1-3 ** [http://dlib.rsl.ru/01003847833 Вып. 1] ** [http://dlib.rsl.ru/01003847832 Вып. 2] ** [http://dlib.rsl.ru/01003847831 Вып. 3] * [http://dlib.rsl.ru/01003546530 «Об осаде Пскова в 1581 году»] — Псков : Славян. тип., 1881 == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БіЭ|Евгений, митрополит киевский}} * [http://2tq.ru/slovary/bolhovitinov_evfimii_al.html Евгений (в миру Болховитинов Евфимий Ал.)] // Российский гуманитарный энциклопедический словарь: В 3 т. — М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та, 2002. * ''Пономарёв С.&amp;nbsp;И.'' Материалы для биографии митрополита Евгения. — Киев, 1867. — 63 с. * Ивановский А.&amp;nbsp;Д. Митрополит Киевский и Галицкий Евгений (Болховитинов). — СПб., 1872. — 112 с. * {{артыкул|аўтар=[[Неустроев, Александр Николаевич|Неустроев А. Н.]]|загаловак=Письма митрополита Евгения к [[Анастасевич, Василий Григорьевич|В. Г. Анастасевичу]]|выданне=Древняя и новая Россия|год=1880|том=XVIII}} * ''[[Полетаев, Николай Иванович|Полетаев Н. И.]]'' Труды митрополита Киевского Евгения Болховитинова по истории русской церкви. — Казань, 1889. — 541 с. * ''Сперанский Д.'' Учёная деятельность Евгения Болховитинова, митрополита киевского // Русский вестник. — 1885. — № 4. — С. 517—581; № 5. — С. 161—200; № 6. — С. 644—705. * [http://www.memoirs.ru/texts/EvgenBolRA73.htm Евгений Болховитинов. Письмо к Г. А. Петрову от 12 марта 1800 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160409155424/http://memoirs.ru/texts/EvgenBolRA73.htm |date=9 красавіка 2016 }} / Прим. А. Г. Петрова // Русский архив. — 1873. — Кн. 1. — № 3. — Стб. 388—392. * ''Шмурло&amp;nbsp;Е.&amp;nbsp;Ф.'' [http://books.e-heritage.ru/book/10085214 Митрополит Евгений как ученый.] [http://books.e-heritage.ru/book/10085214 Ранние годы жизни (1767—1804)] — СПб., 1888. — 460 с. * ''Шмурло Е. Ф.'' Евгений Митрополит Киевский // Журнал Министерства народного просвещения. — 1888. — № 6 (июнь). — С. 257—278. * ''Абрамович Д.'' Памяти митрополита Евгения (Болховитинова) // Исторический архив, издаваемый Главным управлением архивным делом. 1919. Первая книга. — Петроград, 1919. — С. 190—223. * ''Ковалёв Г. Ф.'' Е. А. Болховитинов — отец российской антропонимики // Евфимий Алексеевич Болховитинов и его творческое наследие. — Воронеж, 1992. * ''[[Аббасов, Алик Мамедович|Аббасов А. М.]]'' Житие митрополита Евгения (1767—1837). — Воронеж, 1996. — 68 с. * ''Ананьева Т. Б.'' Евгений Болховитинов и изучение киевских древностей в первой половине XIX века // Очерки истории отечественной археологии. Вып. 2. — М., 1998. — С. 42-62. * ''Жервэ Н. Н.'' Митрополит Евгений (Болховитинов) и начало изучения севернорусских древностей // Очерки истории отечественной археологии. Вып. 2. — М., 1998. — С. 27-41. * Митрополит Евгений (Е. А. Болховитинов: 1767—1837). Жизнь и творчество : энциклопедический словарь / сост. А. М. Аббасов, ред. В. Г. Сарбей. — Воронеж, 1998. — 183 с. * ''Солнцев Н. И.'' [http://www.unn.ru/pages/issues/vestnik/99990194_West_istor_2002_1(1)/22.pdf Митрополит Евгений (Болховитинов) как историк] // ВЕСТНИК Нижегородского госуниверситета им. Н. И. Лобачевского. Серия История. 2002. — № 1. — С. 151—157 * ''Ольшевская Л. А., Травников С. Н.'' Евгений (в миру Болховитинов Евфимий Алексеевич) // Большая Российская энциклопедия. Т. 9. — М., 2007. — С. 505—506. * {{Праваслаўная энцыклапедыя|186969|Евгений|17|63—68|Зеленина Я. Э., Лопухина Е. В.}} * ''Антоній (Паканич), архієп.'' [https://www.rocorstudies.org/wp-content/uploads/2012/06/kda16.pdf#page=13 Київський митрополит Євгеній (Болховітінов) та його внесок в розвиток Київської духовної академії] // Труды Київської Духовної Академії № 16. 2012. — С. 13-26 * ''Клочкова М. Ю.'' [https://periodical.pstgu.ru/ru/pdf/article/5171 Митрополит Евгений (Болховитинов) — ученый и просветитель.] [https://periodical.pstgu.ru/ru/pdf/article/5171 История изучения творческого наследия] // Вестник ПСТГУ. Серия II: История. История русской Православной церкви. — Москва, 2017. — Вып. 77. — С. 78-93. * ''Клочкова М. Ю.'' [https://periodical.pstgu.ru/ru/pdf/article/6401 Дружеская переписка эпохи Просвещения: из истории публикации писем митрополита Евгения (Болховитинова) к его воронежскому приятелю В. И. Македонцу] // Вестник ПСТГУ. Серия II: История. История Русской Православной Церкви. 2018. — Вып. 80. — С. 135—150. * ''Клочкова М. Ю.'' Митрополит Евгений (Болховитинов) и начало изучения Черниговской гривны // Вестник ПСТГУ. Серия II: История. История Русской Православной Церкви. 2018. — Вып. 83. — С. 68-82. * ''Клочкова М. Ю.'' Концепция воспитания юношества в церковных проповедях митрополита Евгения (Болховитинова) // Человеческий капитал. — 2019. — № 9 (129). — С. 22-28. * ''Клочкова М. Ю.'' [https://periodical.pstgu.ru/ru/pdf/article/7674 Духовная школа в просветительской деятельности митр.] [https://periodical.pstgu.ru/ru/pdf/article/7674 Евгения (Болховитинова)] // Вестник ПСТГУ. Серия II: История. История Русской Православной Церкви. 2021. — Вып. 103. — С. 30-61. == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20071028184650/http://www.ortho-rus.ru/cgi-bin/ps_file.cgi?2_1819 Евгений (Болховитинов) — Благотворительный фонд «Русское Православие»] * [https://web.archive.org/web/20080411111427/http://www.opskove.ru/lic/247.html Болховитинов Евгений] * [https://web.archive.org/web/20060720170149/http://pavlovsk.h1.ru/kraeved/books-k/bolh/e-titul.htm Житие митрополита Евгения] * [http://booksite.ru/lichnosty/index.php?action=person_page&pid=170&cid=18 Статьи, труды] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170710164847/http://www.booksite.ru/lichnosty/index.php?action=person_page&pid=170&cid=18 |date=10 ліпеня 2017 }}. * [https://web.archive.org/web/20180416012601/https://tvereparhia.ru/biblioteka-2/e/3058-evgenij-bolkhovitinov Труды Евгения (Евфимия Алексеевича Болховитинова) на сайте Тверской епархии]. {{ВС}} [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Сафійскім саборы (Кіеў)]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога апостала Андрэя Першазванага]] [[Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Археолагі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Кіеўскія праваслаўныя мітрапаліты]] [[Катэгорыя:Епіскапы Рускай праваслаўнай царквы]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны 1 ступені]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра 2 ступені]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Аляксандра Неўскага]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] h94vxsrp0oky6qcwcacxobhg8h653wr Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2012 0 785331 5133906 5057241 2026-04-30T08:17:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133906 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |лагатып = |памер = |подпіс = |час = 21-22 красавіка 2012 |назва = |удзельнікаў = |гарады = |стадыёны = Спартова-забаўляльны цэнтр, г. Маладзечна |чэмпіён = [[ГК БНТУ-БелАЗ|БНТУ-БелАЗ]] |разоў = 13 |2 месца = [[ЖГК Гомель|Гомель]] |3 месца = [[ЖГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]] |дублёры = |гульняў = |галоў = |гледачоў = |бамбардзір = |бгалоў = |лепшы = |папярэдні сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2011|2011]] |наступны сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2013|2013]] }} '''Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2012''' — 15-ы розыгрыш [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын|кубка Беларусі па гандболе сярод жанчын]]. Фінал чатырох адбыўся ў [[Маладзечна|Маладзечне]] 21-22 красавіка 2012 года. Перамогу атрымаў клуб «[[ГК БНТУ-БелАЗ|БНТУ-БелАЗ]]». == Першы этап == === Першыя матчы === * [[ГК Бярэзіна Бабруйск|Бярэзіна]] — [[Вікторыя-Бярэсце]] 24:32 (10:13) * [[ГК БНТУ-БелАЗ|БНТУ-БелАЗ]]- [[ГК Гараднічанка|Гараднічанка]] 27:25 (12:13) * [[ГК Віцебчанка|Віцебск]] — [[ЖГК Гомель|Гомель]] 25:33 (15:20) * [[ГК Друць Бялынічы|Друць]] — [[ЖГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]] 36:32 (21:15) === Зваротныя матчы === * [[ГК Гараднічанка|Гараднічанка]] — [[ГК БНТУ-БелАЗ|БНТУ-БелАЗ]] 26:27 (14:16) * [[ЖГК Гомель|Гомель]] — [[ГК Віцебчанка|Віцебск]] 46:32 (22:15) * [[Вікторыя-Бярэсце]] — [[ГК Бярэзіна Бабруйск|Бярэзіна]] 35:28 (13:12) * [[ЖГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]] — [[ГК Друць Бялынічы|Друць]] 46:25 (24:10) == Паўфіналы == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center|21 красавіка|| align=center|Маладзечна||bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК БНТУ-БелАЗ|БНТУ-БелАЗ]]''' ||align=center|'''41:20''' ||[[Вікторыя-Бярэсце]] |- |align=center|21 красавіка|| align=center|Маладзечна||[[ЖГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]||align=center|'''28:35''' ||bgcolor="#bbeebb"|'''[[ЖГК Гомель|Гомель]]''' |} == Матч за 3-е месца == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center|22 красавіка|| align=center|Маладзечна||[[Вікторыя-Бярэсце]]||align=center|'''23:34''' ||bgcolor="#bbeebb"|'''[[ЖГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]''' |} == Фінал == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center|22 красавіка|| align=center|Маладзечна||align=right bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК БНТУ-БелАЗ|БНТУ-БелАЗ]]''' ||align=center|'''36:24''' ||[[ЖГК Гомель|Гомель]] |} == Найлепшыя гульцы == * левая крайняя — [[Ірына Аляксандраўна Дронава|Ірына Дронава]] ([[ЖГК Гомель|Гомель]]) * правая крайняя — [[Паліна Луцэнка]] ([[ЖГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]) * лінейная — [[Вікторыя Сяргееўна Шаманоўская|Вікторыя Шаманоўская]] ([[ЖГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]) * левая паўсярэдняя — [[Юлія Мікалаеўна Сляманава|Юлія Лук’яненка]] ([[ГК БНТУ-БелАЗ|БНТУ-БелАЗ]]) * правая паўсярэдняя — [[Кацярына Канстанцінаўна Сіліцкая|Кацярына Сіліцкая]] ([[ГК БНТУ-БелАЗ|БНТУ-БелАЗ]]) * варатар — [[Алеся Уладзіміраўна Сафонава|Алеся Сафонава]] ([[ГК БНТУ-БелАЗ|БНТУ-БелАЗ]]) Найлепшым бамбардзірам стала [[Карына Аляксандраўна Ёжыкава|Карына Ёжыкава]] ([[ГК БНТУ-БелАЗ|БНТУ-БелАЗ]]) == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/76819/ Гандбол. Кубок страны. «Финал четырех». Тринадцатикратными из Молодечно] * [https://handball.by/istoriya-kubka-belarusi/ Обладатели Кубка Республики Беларусь среди женских команд в хронологической последовательности:] * [https://kraj.by/molodechno/news/sport/reshayushchiy-etap-rozigrisha-kubka-belarusi-po-gandbolu-sredi-genskih-komand-proshel-21-22-aprelya-v-molodechno-foto Решающий этап розыгрыша Кубка Беларуси по гандболу среди женских команд прошел 21-22 апреля в Молодечно (ФОТО)]{{Недаступная спасылка}} * [http://bntubelaz.by/index.php?option=com_content&view=article&id=332:2012-04-21-20-06-18&catid=17:2009-05-14-19-05-03&Itemid=1 Кубок Беларуси. Финал четырех.] * [https://web.archive.org/web/20120203224659/http://handball.by/Новости/Page-2.html В полуфинал Кубка Беларуси вышли команды БНТУ, Берестье, Аркатрон и Гомель ] * [https://web.archive.org/web/20120121005137/http://handball.by/Новости/Кубок-Беларуси.-1/4-финала.-Первые-матчи.18.01.2012.html Кубок Беларуси. 1/4 финала. Первые матчи.18.01.2012 ] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:2012 год у гандболе]] [[Катэгорыя:2012 год у Маладзечне]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2012 годзе]] [[Катэгорыя:Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын|2012]] [[Катэгорыя:Спорт у Маладзечне]] 83vgmg7bgn1r29dvddam0ms7a12ftu7 Валянціна Герасімаўна Казлоўская 0 788406 5133625 5000576 2026-04-29T13:50:26Z M.L.Bot 261 дапаўненне, афармленне 5133625 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Псеўданімы=Лясная Кветка}} {{цёзкі2|Казлоўская}} '''Валянці́на Гера́сімаўна Казло́ўская''', у шлюбе '''Шапіра''' ({{ВДП}}; псеўданімы: Лясная Кветка) — беларуская [[паэтэса]], [[пісьменніца]], [[перакладчыца]], [[Фалькларыстыка|фалькларыстка]]. == Біяграфія == Нарадзілася 6 жніўня 1907 года<ref name=":5">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1659314331884004|title=Метрическая запись о рождении (6 августа) и крещении (26 августа) Валентины Козловской в рижской Всесвятской церкви, 1907 г.|author=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]]|website=Запісы беларусаведа|date=2026-04-26}}</ref> ў [[Рыга|Рызе]]<ref name=":2" />, паводле іншых звестак — у вёсцы [[Луні]] [[Люцынскі павет|Люцынскага павета]]. Бацькі — сяляне вёскі Мікалаевічы Смалявіцкай воласці Барысаўскага павета Мінсскай губерні — Герасім Іванаў Казлоўскі і яго законная жонка Юлія Станіславава, абое праваслаўныя<ref name=":5" />. Паводле іншых звестак, сям’я сялян-[[Беларусы|беларусаў]]<ref name=":3">{{Крыніцы/Рэпрэсаваныя медыцынскія і ветэрынарныя работнікі Беларусі|артыкул=ШАПІРА-КАЗЛОЎСКАЯ Валянціна Герасімаўна}}</ref> мела свой [[хутар]] ў Латгаліі на мяжы з сучаснай [[Беларусь|Беларуссю]]<ref name=":2">{{Cite web|lang=be-by|url=https://www.bkc.daugavpils.lv/be/11-newsru/128-200317|title=Адбудзецца прэм'ера спектакля паводле твора Валянціны Казлоўскай|website=www.bkc.daugavpils.lv|date=2017-03-20|access-date=2025-05-25}}</ref>. Ахрышчана 26 жніўня 1907 года ў рыжскай Усехсвяцкай царкве, хроснымі былі рыжскі мешчанін Карл Карлаў Мартынаў і Ганна Іванава Дрозд, сялянка Саланайскай воласці Ілуксцкага павету Курляндскай губерні<ref name=":5" />. Скончыла беларускую сярэднюю школу ў Латвіі<ref name=":4" />. Навучалася ў гімназіях [[Рыга|Рыгі]], [[Люцын]]у, у 1927 годзе скончыла [[Беларускія настаўніцкія курсы (Дзвінск)|Беларускія настаўніцкія курсы]] ў [[Дзвінск]]у. У апошнія школьныя гады Валянціна брала ўдзел у [[Беларускі нацыянальны рух|беларускім нацыянальным руху]] і была сяброўкай арганізацыі, якую праследвалі латвійскія ўлады за прапаганду [[сепаратызм]]у і сувязі з [[Камуністы|камуністамі]]. Яна пісала вершы па-беларуску і некаторыя з іх былі апублікаваныя ў Рызе. Дзякуючы спрыянню [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Кастусь Езавітаў|Кастуся Езавітава]]<ref name=":1" /> восенню 1927 года пераехала ў [[Мінск|Менск]], каб паступіць у інстытут<ref name=":4" />. На час ад’езду з Латвіі яе бацька, Герасім Іванавіч, даўно памёр. Маці, Юлія Станіславаўна, ужо некалькі гадоў была спаралізаваная і прыкутая да ложка. Галавой сям’і засталася старэйшая сястра Марыя, якая працавала настаўніцай у беларускіх школах у [[Латгалія|Латгаліі]]<ref name=":4" />. Валянціну прынялі ў [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі інстытут]], яна ўступіла ў [[камсамол]] і стала актыўна працаваць у арганізацыі, бо лічыла гэта працягам той дзейнасці, што яна вяла ў Латвіі. У інстытуце яна пазнаёмілася са сваім будучым мужам Майсеем Шапірам, які паступіў у той жа год<ref name=":4" />. У 1931 годзе скончыла інстытут<ref name=":1">[https://www.instagram.com/p/Cy0xR5YIafe Валянціна Герасімаўна Казлоўская (19.08.1907 — 31.03.1938)]</ref>. Працавала ў [[Тураў]]скай раённай бальніцы, нейкі час жыла з сям’ёю ў Менску<ref name=":1" />. Працавала ў амбулаторыі ваеннага гарадка № 55 у мястэчка [[Урэчча (Любанскі раён)|Урэчча]] (цяпер Любанскі раён)<ref name=":3" />, дзе служыў яе муж Маісей Шапіра, ваенны лекар<ref name=":1" />. У сям’і гадаваліся два сыны<ref name=":1" />. Арыштавана 12 снежня 1937 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://by.openlist.wiki/%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%B0_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D1%86%D1%96%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D0%B0_(1907)|title=Шапіра Валянціна Герасімаўна (1907)|website=Адкрыты спіс|access-date=2025-05-25}}</ref>. Абвінавачвалася ў тым, што завербаваная ў Рызе ў 1927 годзе ў Рызе і прыбыла ў Саюз ССР са шпіёнскімі заданнямі, дзе пад імем «Лясная кветка» збірала і перадавала латвійскай разведцы звесткі<ref name=":4">{{Cite web|lang=be|url=https://kamunikat.org/zapisy-belaruskaga-instytutu-navuki-y-mastatstva-29|title=Запісы 29|website=Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org|access-date=2025-05-25}}</ref>. Асуджана 11 сакавіка 1938 года пастановай [[НКУС СССР]] і Пракурора СССР за [[шпіянаж]] на карысць [[Латвійская Рэспубліка (1918—1940)|Латвіі]] паводле артыкула 68 [[Крымінальны кодэкс БССР|Крымінальнага кодэкса БССР]] да [[Вышэйшая мера пакарання|вышэйшай меры пакарання]]. Расстраляная ў [[Менская турма|Менскай турме]] 31 сакавіка 1938 года. Асабовая справа № 16427-с захоўваецца ў [[Архіў КДБ Рэспублікі Беларусь|архіве КДБ Рэспублікі Беларусь]]<ref name=":0" />. Рэабілітаваная 19 мая 1960 года<ref name=":1" />. == Творчасць == Літаратурную дзейнасць пачала ў 1923 годзе<ref>Анталогія беларускай жаночай паэзіі міжваеннага перыяду / укладанне, каментары Аксаны Данільчык, Віктара Жыбуля. — Мінск: Кнігазбор, 2017, с. 320.</ref>. Арыгінальныя творы і запісы беларускіх фальклорных твораў публікавала пад уласным прозвішчам і псеўданімам ''Лясная Кветка''<ref>Анталогія беларускай жаночай паэзіі міжваеннага перыяду / укладанне, каментары Аксаны Данільчык, Віктара Жыбуля. — Мінск: [[Кнігазбор]], 2017, с. 320</ref>. Друкавалася ў часопісе «Ластаўка» (1923—1924), а таксама ў асобным выданні вучнёўскіх твораў «Ластаўка» (Люцын 1924) і ў альманаху «Першы крок» (Рыга, 1926). Таксама друкавалася ў штомесячніку [[Дзвінская беларуская гімназія|Дзвінскай беларускай гімназіі]] «Школьная праца». Пісала празаічныя творы на [[фальклор|фальклорным матэрыяле]] («У калядны вечар», «Легенды аб Люцынскім замку» і пад.). Перакладала з [[Латышская мова|латышскай мовы]] (вершы [[Я. Райніс]]а, марш латышскіх скаўтаў і пад.). Асобныя вершы паэткі друкаваліся ў анталогіі беларускай жаночай паэзіі міжваеннага перыяду «Бліскавіцы» (2017)<ref>Анталогія беларускай жаночай паэзіі міжваеннага перыяду / укладанне, каментары Аксаны Данільчык, Віктара Жыбуля. — Мінск: Кнігазбор, 2017. — 448 с. </ref>. У 2016 годзе выйшла кніга Валянціны Казлоўскай і [[Пятро Сакол|Пятра Сакала]] «Выбраныя творы»<ref>Жанна Капуста, Анталогія болю, ЛіМ, № 44, 2016, http://www.oo-spb.by/index.php?id=92</ref>. == Сям’я == Была ў шлюбе з Майсеем Шапірам. Яго бацька, Ізраіль Хаім-Мошэ (Яфімавіч), дыпламаваны інжынер-хімік, да 1918 года саўладальнік фармацэўтычнай фірмы «Гольдберг і Шапіра». Гольдберг — яго стрыечны брат, лічыўся малодшым кампаньёнам. Галоўная кантора і крама фірмы знаходзіліся ў Мінску. У 1918 годзе фірма ўрачыста адсвяткавала сямідзесяцігоддзе і была нацыяналізавана. Ізраіль Шапіра пасля гэтага і да самай смерці ў 1934 годзе працаваў дробным служачым у керамічнай і харчовай вытворчасці ў Менску. Маці Майсея і маладзейшага за яго на паўтара года брата Барыса, Бэла Іосіфаўна, была настаўніцай рускай мовы. Майсей і Барыс вучыліся ў звычайнай савецкай школе, але ў іх былі і дамашнія хатнія настаўнікі, з якімі яны вывучалі мовы [[Нямецкая мова|нямецкую]], [[Французская мова|французскую]] і [[іўрыт]], а таксама [[Яўрэйская гісторыя|яўрэйскую гісторыю]]<ref name=":4" />. == Творы == * Выбраныя творы / Пятро Сакол, Валянціна Казлоўская; Мінск: Кнігазбор, 2016, 179 с. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Рэпрэсаваныя медыцынскія і ветэрынарныя работнікі Беларусі|артыкул=ШАПІРА-КАЗЛОЎСКАЯ Валянціна Герасімаўна}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-05-25}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Расстралянае адраджэнне]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі XX стагоддзя]] ii7ejz35vhczb3i928cbvv0apr3yzn1 5133626 5133625 2026-04-29T13:56:31Z M.L.Bot 261 прыбраў дублі катэгорый 5133626 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Казлоўская}} {{Пісьменнік |Псеўданімы=Лясная Кветка }} '''Валянці́на Гера́сімаўна Казло́ўская''', у шлюбе '''Шапіра''' ({{ВДП}}; псеўданімы: ''Лясная Кветка'') — беларуская [[паэтэса]], [[пісьменніца]], [[перакладчыца]], [[Фалькларыстыка|фалькларыстка]]. == Біяграфія == Нарадзілася 6 жніўня 1907 года<ref name=":5">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1659314331884004|title=Метрическая запись о рождении (6 августа) и крещении (26 августа) Валентины Козловской в рижской Всесвятской церкви, 1907 г.|author=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]]|website=Запісы беларусаведа|date=2026-04-26}}</ref> ў [[Рыга|Рызе]]<ref name=":2" />, паводле іншых звестак — у вёсцы [[Луні]] [[Люцынскі павет|Люцынскага павета]]. Бацькі — сяляне вёскі [[Мікалаевічы (Смалявіцкі раён)|Мікалаевічы]] Смалявіцкай воласці Барысаўскага павета Мінскай губерні — Герасім Іванаў Казлоўскі і яго законная жонка Юлія Станіславава, абое праваслаўныя<ref name=":5" />. Паводле іншых звестак, сям’я сялян-[[Беларусы|беларусаў]]<ref name=":3">{{Крыніцы/Рэпрэсаваныя медыцынскія і ветэрынарныя работнікі Беларусі|артыкул=ШАПІРА-КАЗЛОЎСКАЯ Валянціна Герасімаўна}}</ref> мела [[хутар]] у Латгаліі на мяжы з сучаснай [[Беларусь|Беларуссю]]<ref name=":2">{{Cite web|lang=be-by|url=https://www.bkc.daugavpils.lv/be/11-newsru/128-200317|title=Адбудзецца прэм'ера спектакля паводле твора Валянціны Казлоўскай|website=www.bkc.daugavpils.lv|date=2017-03-20|access-date=2025-05-25}}</ref>. Ахрышчана 26 жніўня 1907 года ў рыжскай Усясвяцкай царкве, хроснымі былі рыжскі мешчанін Карл Карлаў Мартынаў і Ганна Іванава Дрозд, сялянка Саланайскай воласці Ілуксцкага павету Курляндскай губерні<ref name=":5" />. Скончыла беларускую сярэднюю школу ў Латвіі<ref name=":4" />. Навучалася ў гімназіях [[Рыга|Рыгі]], [[Люцын]]у, у 1927 годзе скончыла [[Беларускія настаўніцкія курсы (Дзвінск)|Беларускія настаўніцкія курсы]] ў [[Дзвінск]]у. У апошнія школьныя гады Валянціна брала ўдзел у [[Беларускі нацыянальны рух|беларускім нацыянальным руху]] і была сяброўкай арганізацыі, якую праследавалі латвійскія ўлады за прапаганду [[сепаратызм]]у і сувязі з [[Камуністы|камуністамі]]. Яна пісала вершы па-беларуску і некаторыя з іх былі апублікаваныя ў Рызе. Дзякуючы спрыянню [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Кастусь Езавітаў|Кастуся Езавітава]]<ref name=":1" /> восенню 1927 года пераехала ў [[Мінск|Менск]], каб паступіць у інстытут<ref name=":4" />. На час ад’езду з Латвіі яе бацька, Герасім Іванавіч, даўно памёр. Маці, Юлія Станіславаўна, ужо некалькі гадоў была спаралізаваная і прыкутая да ложка. Галавой сям’і засталася старэйшая сястра Марыя, якая працавала настаўніцай у беларускіх школах у [[Латгалія|Латгаліі]]<ref name=":4" />. Валянціну прынялі ў [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі інстытут]], яна ўступіла ў [[камсамол]] і стала актыўна працаваць у арганізацыі, бо лічыла гэта працягам той дзейнасці, што яна вяла ў Латвіі. У інстытуце яна пазнаёмілася са сваім будучым мужам Майсеем Шапірам, які паступіў у той жа год<ref name=":4" />. У 1931 годзе скончыла інстытут<ref name=":1">[https://www.instagram.com/p/Cy0xR5YIafe Валянціна Герасімаўна Казлоўская (19.08.1907 — 31.03.1938)]</ref>. Працавала ў [[Тураў]]скай раённай бальніцы, нейкі час жыла з сям’ёю ў Менску<ref name=":1" />. Працавала ў амбулаторыі ваеннага гарадка № 55 у мястэчка [[Урэчча (Любанскі раён)|Урэчча]] (цяпер Любанскі раён)<ref name=":3" />, дзе служыў яе муж Маісей Шапіра, ваенны лекар<ref name=":1" />. У сям’і гадаваліся два сыны<ref name=":1" />. Арыштавана 12 снежня 1937 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://by.openlist.wiki/%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%B0_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D1%86%D1%96%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D0%B0_(1907)|title=Шапіра Валянціна Герасімаўна (1907)|website=Адкрыты спіс|access-date=2025-05-25}}</ref>. Абвінавачвалася ў тым, што завербаваная ў Рызе ў 1927 годзе ў Рызе і прыбыла ў Саюз ССР са шпіёнскімі заданнямі, дзе пад імем «Лясная кветка» збірала і перадавала латвійскай разведцы звесткі<ref name=":4">{{Cite web|lang=be|url=https://kamunikat.org/zapisy-belaruskaga-instytutu-navuki-y-mastatstva-29|title=Запісы 29|website=Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org|access-date=2025-05-25}}</ref>. Асуджана 11 сакавіка 1938 года пастановай [[НКУС СССР]] і Пракурора СССР за [[шпіянаж]] на карысць [[Латвійская Рэспубліка (1918—1940)|Латвіі]] паводле артыкула 68 [[Крымінальны кодэкс БССР|Крымінальнага кодэкса БССР]] да [[Вышэйшая мера пакарання|вышэйшай меры пакарання]]. Расстраляная ў [[Менская турма|Менскай турме]] 31 сакавіка 1938 года. Асабовая справа № 16427-с захоўваецца ў [[Архіў КДБ Рэспублікі Беларусь|архіве КДБ Рэспублікі Беларусь]]<ref name=":0" />. Рэабілітаваная 19 мая 1960 года<ref name=":1" />. == Творчасць == Літаратурную дзейнасць пачала ў 1923 годзе<ref>Анталогія беларускай жаночай паэзіі міжваеннага перыяду / укладанне, каментары Аксаны Данільчык, Віктара Жыбуля. — Мінск: Кнігазбор, 2017, с. 320.</ref>. Арыгінальныя творы і запісы беларускіх фальклорных твораў публікавала пад уласным прозвішчам і псеўданімам ''Лясная Кветка''<ref>Анталогія беларускай жаночай паэзіі міжваеннага перыяду / укладанне, каментары Аксаны Данільчык, Віктара Жыбуля. — Мінск: [[Кнігазбор]], 2017, с. 320</ref>. Друкавалася ў часопісе «Ластаўка» (1923—1924), а таксама ў асобным выданні вучнёўскіх твораў «Ластаўка» (Люцын 1924) і ў альманаху «Першы крок» (Рыга, 1926). Таксама друкавалася ў штомесячніку [[Дзвінская беларуская гімназія|Дзвінскай беларускай гімназіі]] «Школьная праца». Пісала празаічныя творы на [[фальклор|фальклорным матэрыяле]] («У калядны вечар», «Легенды аб Люцынскім замку» і пад.). Перакладала з [[Латышская мова|латышскай мовы]] (вершы [[Я. Райніс]]а, марш латышскіх скаўтаў і пад.). Асобныя вершы паэткі друкаваліся ў анталогіі беларускай жаночай паэзіі міжваеннага перыяду «Бліскавіцы» (2017)<ref>Анталогія беларускай жаночай паэзіі міжваеннага перыяду / укладанне, каментары Аксаны Данільчык, Віктара Жыбуля. — Мінск: Кнігазбор, 2017. — 448 с. </ref>. У 2016 годзе выйшла кніга Валянціны Казлоўскай і [[Пятро Сакол|Пятра Сакала]] «Выбраныя творы»<ref>Жанна Капуста, Анталогія болю, ЛіМ, № 44, 2016, http://www.oo-spb.by/index.php?id=92</ref>. == Сям’я == Была ў шлюбе з Майсеем Шапірам. Яго бацька, Ізраіль Хаім-Мошэ (Яфімавіч), дыпламаваны інжынер-хімік, да 1918 года саўладальнік фармацэўтычнай фірмы «Гольдберг і Шапіра». Гольдберг — яго стрыечны брат, лічыўся малодшым кампаньёнам. Галоўная кантора і крама фірмы знаходзіліся ў Мінску. У 1918 годзе фірма ўрачыста адсвяткавала сямідзесяцігоддзе і была нацыяналізавана. Ізраіль Шапіра пасля гэтага і да самай смерці ў 1934 годзе працаваў дробным служачым у керамічнай і харчовай вытворчасці ў Менску. Маці Майсея і маладзейшага за яго на паўтара года брата Барыса, Бэла Іосіфаўна, была настаўніцай рускай мовы. Майсей і Барыс вучыліся ў звычайнай савецкай школе, але ў іх былі і дамашнія хатнія настаўнікі, з якімі яны вывучалі мовы [[Нямецкая мова|нямецкую]], [[Французская мова|французскую]] і [[іўрыт]], а таксама [[Яўрэйская гісторыя|яўрэйскую гісторыю]]<ref name=":4" />. == Творы == * Выбраныя творы / Пятро Сакол, Валянціна Казлоўская; Мінск: Кнігазбор, 2016, 179 с. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Рэпрэсаваныя медыцынскія і ветэрынарныя работнікі Беларусі|артыкул=ШАПІРА-КАЗЛОЎСКАЯ Валянціна Герасімаўна}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-05-25}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] 4el6ikgsrxfvqn0n4l1u2ytv5dbberu Кола агляду 0 791222 5133754 5026424 2026-04-29T20:58:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133754 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ain_Dubai_View.jpg|міні|333x333пкс|Айн Дубай, найвялікшае ў свеце кола агляду у [[Дубай (горад)|Дубаі]] (з 2021 года).]] '''Кола агляду''' — гэта атракцыён у выглядзе вялікага вертыкальнага кола з пасажырскімі кабінамі, якія па меры кручэння кола падымаюць пасажыраў увышыню для агляду навакольнай прасторы. Колы агляду з’яўляюцца вельмі распаўсюджаным тыпам атракцыёнаў у парках забаў, на кірмашах і карнавалах. Першае кола агляду сучаснай канструкцыі было створана [[Джордж Ферыс|Джорджам Ферысам Малодшым]] для [[Сусветная выстаўка (1893)|Сусветнай калумбійскай выставы 1893 года]] ў [[Чыкага]]. Кола Ферыса было самай высокай славутасцю на выстаўцы з вышынёй 80.4 метра і было адкрытае для публікі 21 чэрвеня 1893 года.<ref name="WDL">{{Cite web|url=http://www.wdl.org/en/item/11369/|title=Bird's-Eye View of the World's Columbian Exposition, Chicago, 1893|website=World Digital Library|access-date=July 17, 2013|year=1893|archive-date=26 мая 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150526030205/http://www.wdl.org/en/item/11369/|url-status=dead}}</ref> Яно павінна было стаць адказам на [[Эйфелева вежа|вежу Эйфеля]], цэнтральны элемент [[Сусветная выстаўка (1889)|Парыжскай выставы 1889 года]]. У англійскай мове дагэтуль кола агляду называюць колам Ферыса ({{lang-en|Ferris wheel}}). Значна меншыя драўляныя колы агляду існавалі і раней, першыя іх згадкі адносяцца да XVI веку. Станам на 2025 год найвышэйшым у свеце колам агляду з’яўляецца кола Айн Дубай вышынёй 250 метраў, якое адкрылася у [[Дубай (горад)|Дубаі]] ў кастрычніку 2021 года. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Атракцыёны]] g6i9eo6nzfliqtpgljdh5v5lnuw61wv Крушэнне Cessna Citation II у Сан-Дыега (2025) 0 793925 5133840 5048396 2026-04-30T03:46:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133840 wikitext text/x-wiki {{Авіякатастрофа}} [[22 мая]] [[2025]] года ў раёне Мэрфі-Каньён горада [[Сан-Дыега]], [[штат Каліфорнія]], [[ЗША]], пацярпеў крушэнне самалёт Cessna Citation II. Загінулі шэсць чалавек<ref>{{cite news |date=23 May 2025 |title=All Six People Aboard Plane That Crashed in San Diego Confirmed Dead |url=https://www.usnews.com/news/top-news/articles/2025-05-23/all-six-people-aboard-plane-that-crashed-in-san-diego-confirmed-dead |access-date=23 May 2025 |work=U.S. News |agency=Reuters}}</ref>. ==Самалёт і пасажыры== Cessna Citation II у асноўным выкарыстоўваецца для дзелавых паездак і можа перавозіць ад шасці да васьмі пасажыраў, пілота і другога пілота.<ref name="bbc" /><ref name="cnn" /> Згодна з запісамі Федэральнага ўпраўлення грамадзянскай авіяцыі (FAA), пацярпелы борт быў пабудаваны ў 1985 годзе і належаў Дэйву Шапіру.<ref name="cnn" /> Рэгістрацыйны нумар самалёта — N666DS.<ref name="parade">{{Cite web |last=Hawkins |first=Mary |date=May 22, 2025 |title=Popular Drummer, 39, Feared to Have Perished in Plane Crash |url=https://parade.com/news/popular-drummer-39-feared-to-have-perished-in-plane-crash |access-date=May 22, 2025 |website=Parade}}</ref><ref>{{Cite news |date=May 22, 2025 |title=Details emerge related to owner of small plane that crashed in San Diego |url=https://www.cbs8.com/article/news/local/details-emerge-related-to-owner-of-small-plane-that-crashed-in-san-diego/509-4b87e1d0-490b-4575-8434-d8e5c8610e54 |access-date=May 22, 2025 |work=[[CBS News]]}}</ref> FAA паведаміла, што на борце знаходзіліся шэсць чалавек<ref name="faa">{{Cite news |date=May 22, 2025 |title=FAA Statements on Aviation Accidents and Incidents |url=https://www.faa.gov/newsroom/statements/accident_incidents#Top |access-date=May 22, 2025 |publisher=Federal Aviation Administration|archive-date=February 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201022503/https://www.faa.gov/newsroom/statements/accident_incidents#Top |url-status=live }}</ref>: пілот Шапіра, які быў сузаснавальнікам Sound Talent Group<ref>{{Cite web |title=Dave Shapiro: US music agency co-founder killed in San Diego plane crash |url=https://news.sky.com/story/dave-shapiro-us-music-agency-co-founder-killed-in-san-diego-plane-crash-13372704 |access-date=2025-09-26 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Wilder |first=Amy |title=Music Agent Dave Shapiro among Six Killed in San Diego Citation Jet Crash |url=https://www.ainonline.com/aviation-news/general-aviation/2025-05-23/music-agent-shapiro-among-six-killed-citation-crash |access-date=2025-09-26 |website=Aviation International News |language= |publication-date=2025-05-23}}</ref>; Эма Х’юк і Кендал Фортнер, два супрацоўнікі Sound Talent Group; фатограф Селіна Кеньён; Дамінік Даміян, інжынер-праграміст; Дэніэл Уільямс, былы бубнач The Devil Wears Prada<ref>{{Cite news |last1=Dorfman |first1=Mike |last2=Royster |first2=Meredith |date=2025-05-23 |title=What we've learned about the six San Diego plane crash victims |url=https://www.nbcsandiego.com/news/local/what-we-know-about-the-six-san-diego-plane-crash-victims/3832868/ |access-date=2025-05-24 |work=NBC 7 San Diego}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Brooks |first=Dave |date=2025-05-22 |title=The Devil Wears Prada Ex-Drummer Daniel Williams Killed in San Diego Plane Crash |url=https://www.billboard.com/music/music-news/the-devil-wears-prada-daniel-williams-dead-plane-crash-1235979306/ |access-date=2025-09-26 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref>. ==Крушэнне== Уначы 21 мая 2025 года самалёт вылецеў з аэрапорта Тэтэрбара ў [[Штат Нью-Джэрсі|Нью-Джэрсі]].<ref name=":0" /> Ён зрабіў прыпынак для запраўкі ў аэрапорце імя палкоўніка Джэймса Джабары ва Уічыта, [[штат Канзас]], прыкладна на гадзіну, перш чым вылецець у аэрапорт Мантгомеры-Гібс у Сан-Дыега, [[штат Каліфорнія]].<ref name="cnn">{{Cite news |last1=Friedman |first1=Matthew |last2=Bailey |first2=Chelsea |last3=Cooper |first3=Aaron |last4=Muntean |first4=Pete |last5=Elassar |first5=Alaa |last6=Elam |first6=Stephanie |date=22 May 2025 |title=Business jet crash in San Diego neighborhood leaves multiple people dead, officials say |url=https://edition.cnn.com/2025/05/22/us/san-diego-plane-crash |access-date=24 May 2025 |work=CNN}}</ref><ref name="ap">{{Cite news |last=Watson |first=Julie |date=22 May 2025 |title=Music talent agent among dead after jet crashes into San Diego neighborhood |url=https://apnews.com/article/plane-crash-san-diego-5e465454fc0282a81adafc1bfdc142a1 |access-date=24 May 2025 |work=AP News |language=en}}</ref><ref name="nyt">{{Cite news |last1=Minsberg |first1=Talya |last2=Reed |first2=Candice |last3=Mayorquín |first3=Orlando |last4=Vigdor |first4=Neil |date=22 May 2025 |title=6 Are Feared Dead After San Diego Plane Crash |url=https://www.nytimes.com/2025/05/22/us/san-diego-plane-crash-tierrasanta.html |access-date=24 May 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> За некалькі гадзін да крушэння ў Мантгомеры-Гібс з-за скачка напружання выйшлі з ладу агні набліжэння ўзлётна-пасадачнай паласы і сістэмы метэаралагічных даных.<ref>{{Cite news |last=Dawson |first=Danielle |date=27 May 2025 |title=Temporary fence set up around site of deadly plane crash in San Diego |url=https://fox5sandiego.com/san-diego-plane-crash-murphy-canyon/temporary-fence-set-up-around-site-of-deadly-plane-crash-in-san-diego/ |access-date=28 May 2025 |work=Fox 5 San Diego |archive-date=27 мая 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527234817/https://fox5sandiego.com/san-diego-plane-crash-murphy-canyon/temporary-fence-set-up-around-site-of-deadly-plane-crash-in-san-diego/ |url-status=dead }}</ref> Citation павінен быў прызямліцца ў 03:47<ref name="cnn" /><ref name="ap" />. Калі самалёт знаходзіўся ў 3 мілях (4,8 км) ад аэрапорта, пілот зрабіў стандартны радыёвыклік на частаце вышкі Мантгомеры, паказаўшы, што ён знаходзіцца на апошнім этапе заходу на пасадку на ўзлётна-пасадачную паласу 28R.<ref name="cnn" /> Паводле Нацыянальнай метэаралагічнай службы, бачнасць у аэрапортах у гэтым раёне складала палову статутнай мілі на момант крушэння з нізкай воблачнасцю, туманам і смугой.<ref name="cnn" /><ref name="foxweather">{{Cite news |last=Oberholtz |first=Chris |date=May 22, 2025 |title=Small plane crashes in San Diego neighborhood amid low visibility prompting evacuations |url=https://www.foxweather.com/weather-news/plane-crash-san-diego-california-thursday-may-22-2025 |access-date=May 22, 2025 |work=FOX Weather}}</ref> Атрымаўшы апошнюю інфармацыю аб надвор’і ад кіравання паветраным рухам, пілот заявіў аб сваім намеры працягнуць заход на пасадку.<ref>{{Cite news |date=May 23, 2025 |title=A small plane crashed into a San Diego neighborhood, killing multiple people and leaving a trail of torched debris. Here's how the tragedy unfolded |url=https://www.cnn.com/2025/05/23/us/san-diego-plane-crash-details-hnk |access-date=May 23, 2025 |work=[[CNN]]}}</ref> Самалёт спачатку закрануў лініі электраперадач у двух мілях на паўднёвы ўсход ад Мантгомеры-Гібс, дзе былі выяўленыя фрагменты самалёта<ref name="nbc">{{Cite news |last=Lavietes |first=Matt |date=May 22, 2025 |title=At least 3 dead after small plane crashes into San Diego neighborhood |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/small-plane-crashes-san-diego-neighborhood-rcna208465 |access-date=May 22, 2025 |work=[[NBC News]]}}</ref>, а затым упаў у раёне Мэрфі-Каньён. Некалькі аўтамабіляў і дзесяць дамоў былі пашкоджаныя, адзін дом быў цалкам разбураны<ref name="bbc">{{Cite news |date=May 22, 2025 |title=San Diego plane crash live updates: Small plane crash sets several homes on fire |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cj42ew5zy7et |access-date=May 22, 2025 |work=[[BBC News]]}}</ref><ref name="guardian">{{Cite news |last=Sainato |first=Michael |date=May 22, 2025 |title=Small plane crash reported in San Diego neighborhood |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/may/22/plane-crash-san-diego |access-date=May 22, 2025 |work=[[The Guardian]] |issn=0261-3077}}</ref><ref name="nyt" />. Крушэнне адбылося прыблізна ў 03:45<ref name="guardian" />. Выжылых на борце самалёта не было.<ref>{{Cite news |date=May 22, 2025 |title=6 jet passengers presumed dead in crash |url=https://www.nbcsandiego.com/news/local/murphy-canyon-plane-crash-live-updates/3831321/?cardId=1:13:3832011 |access-date=May 22, 2025 |work=NBC 7 San Diego |publisher=[[NBC News]]}}</ref> На зямлі восем чалавек атрымалі траўмы<ref name="ap" />. ==Расследаванне== Увечары ў дзень крушэння Нацыянальны савет па бяспецы транспарту (NTSB) накіраваў на месца крушэння восем следчых разам з прадстаўнікамі вытворцы авіяцыйных рухавікоў і вытворцы самалёта<ref name="nbcsandiego">{{Cite news |date=May 22, 2025 |title=NTSB sending at least 8 investigators for plane crash |url=https://www.nbcsandiego.com/news/local/murphy-canyon-plane-crash-live-updates/3831321/ |access-date=May 22, 2025 |work=NBC 7 San Diego |publisher=[[NBC News]]}}</ref>. Супрацоўнікі FAA таксама пачалі расследаванне.<ref name="faa" /> У чэрвені 2025 года NTSB апублікаваў папярэднюю справаздачу аб аварыі.<ref>{{Cite web |last=Lin |first=Summer |date=2025-06-19 |title=New report details final minutes of flight that killed rock drummer and 5 others in San Diego |url=https://www.latimes.com/california/story/2025-06-19/new-report-details-final-minutes-of-flight-that-killed-rock-drummer-and-5-others-in-san-diego |access-date=2025-07-11 |website=Los Angeles Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=Godlewski |first=Meg |date=2025-06-20 |title=NTSB Releases Preliminary Report on San Diego Crash |url=https://www.flyingmag.com/ntsb-releases-preliminary-report-on-san-diego-crash/ |access-date=2025-09-26 |website=FLYING Magazine |language=en-US}}</ref> У справаздачы гаварылася, што Шапіра меў належную кваліфікацыю для палёту і ведаў пра адключэнне сістэм метэаралагічных дадзеных у Мантгомеры-Гібс. Ён таксама абмяркоўваў з дыспетчарам магчымасць сыходу на іншы аэрадром у выпадку сыходу на другі круг, але не абраў запасны. Таксама былі выяўленыя бартавы маўленчы самапісец (CVR) і блокі FADEC.<ref>{{Cite report |url=https://data.ntsb.gov/carol-repgen/api/Aviation/ReportMain/GenerateNewestReport/200192/pdf |title=Aviation Investigation Preliminary Report |date=2025-06-18 |publisher=National Transportation Safety Board |docket=WPR25FA161 |access-date=2025-07-11}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:2025 год у ЗША]] [[Катэгорыя:Авіяцыйныя здарэнні 2025 года]] [[Катэгорыя:Май 2025 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 22 мая]] pulbpogbg7yac4wj9zz11pmjayp5tug Камень Стэфана Баторыя 0 794927 5133880 5058916 2026-04-30T07:09:42Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5133880 wikitext text/x-wiki {{Славутасць}} '''Каме́нь Стэ́фана Бато́рыя''' (таксама вядомы ў народзе як '''Карале́ўскі Ка́мень''')&nbsp;— [[валун]], помнік [[Эпіграфіка|эпіграфікі]], які ўяўляе сабой вялікі каменны крыж. == Гісторыя і паданні == Першапачаткова валун знаходзіўся пры лясной дарозе ў 76-м квартале Бягомльскага лясніцтва, паміж вёскамі [[Асінавік (Докшыцкі раён)|Асінавік]] і [[Сасновая (Докшыцкі раён)|Сасновая]] (раней&nbsp;— П'яны Лес) у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]]. Ён ляжаў ва ўрочышчы Стан Круль (ад {{lang-pl|Stańkról}}&nbsp;— Каралеўскі Стан), за 90 метраў на паўночны захад ад дарогі ў [[Вітунічы]], што адыходзіць ад шашы Бягомль&nbsp;— Докшыцы{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=46}}{{sfn|Дучыц|2011|с=144, 310}}. Паводле гістарычных звестак і даследаванняў [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Канстанціна Тышкевіча]], кароль [[Стэфан Баторый]] у 1579 годзе падчас [[Аблога Полацка (1579)|паходу на Полацк]] сапраўды прабыў у гэтых мясцінах тры дні. Ён чакаў пераправы праз раку [[Вілія|Вілію]] каля вёскі Мільча. Саму пераправу ахоўвалі атрады Хмялеўскага, які пазней атрымаў ад манарха за службу землі ў Вітунічах і Нябышыне{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=46}}. Паводле аднаго з паданняў, кароль знайшоў гэты валун у форме крыжа на лясной паляне, дзе спыніўся на адпачынак<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/prinesennye-lednikom.html|title=Принесенные ледником|publisher=СБ-Беларусь сегодня|date=27 снежня 2005|lang=ru|accessdate=19 лістапада 2024}}</ref>. Паводле іншай версіі, каралеўскія слугі спецыяльна вырубілі памятны знак са знойдзенага побач каменя на месцы манаршай стаянкі. Мясцовыя легенды таксама сцвярджаюць, што кароль абедаў на гэтым крыжы (выбітыя на ім колы нібыта сімвалізуюць міску). Згодна з альтэрнатыўным фальклорным варыянтам, на камені абедаў французскі імператар [[Напалеон I Банапарт|Напалеон]]{{sfn|Дучыц|2011|с=144}}. Пра гэта сведчаць і запісы фалькларыстаў ад мясцовых жыхароў, якія расказвалі, што на валуне бачылі выявы талеркі і відэльца: «Быў круглы камень, там выбіта талерка, вілка, эта як Напалеон ішоў»{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=210}}. З назвай ўрочышча Каралеўскі Стан, дзе знаходзіўся крыж, звязана асобнае паданне. Яно апавядае пра тое, як каралеўскае войска размясцілася каля засценка беднага шляхціца і знішчыла яго гаспадарку, парэзаўшы жывёлу. Шляхціц разам з сям'ёй быў вымушаны пакінуць свае землі. На дарозе ён сустрэў Стэфана Баторыя, спыніў ягонага каня і папрасіў адплаты за злачынствы жаўнераў. На пытанне караля аб тым, якой узнагароды ён хоча, шляхціц стаў на калені і папрасіў падарыць яму зямлю, на якой у той момант стаяў манарх. Кароль пагадзіўся і загадаў яму браць зямлю і маўчаць. На падараванай тэрыторыі шляхціц пабудаваў два засценкі: адзін атрымаў назву Каралеўскі Стан, а другі, у памяць пра загад маўчаць&nbsp;— [[Мільч]] (польск.: Milcz){{sfn|Sutkowski|1889|с=113}}. У мясцовай памяці захаваліся абрывачныя звесткі пра гэты маёнтак: старажылы ўзгадвалі, што ў Стане Крулі жылі каралі, а пазней там гуляў і п'янстваваў мясцовы пан Ліневіч{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=209}}. У 1988 годзе (паводле іншых звестак&nbsp;— у 1989 годзе) валун быў перавезены ў мінскі [[Музей валуноў]] у мікрараёне [[Уручча (Мінск)|Уручча]], дзе і экспануецца сёння. На яго першапачатковым месцы ў лесе засталася толькі вялікая яміна{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=46}}. == Характарыстыка == Камень уяўляе сабой масіўны крыж вышынёй 1,6 метры. Яго шырыня ў самай шырокай частцы складае 1 метр, а таўшчыня дасягае 0,35 метры. У самай сярэдзіне крыжа (у сяродкрыжжы) высечана схематычная стылізаваная рэльефная выява рыцара. У правай руцэ ён трымае меч, у левай&nbsp;— шчыт. Над галавой рыцара знаходзіцца выява вялікай каралеўскай кароны з крыжам, а па баках на бакавых гранях размешчаны выявы маленькіх крыжыкаў. Пад нагамі фігуры выбітыя літары ''RSB'' (ад лацінскага {{lang-la|Rex Stephanus Batoreus}}), а яшчэ ніжэй&nbsp;— два канцэнтрычныя колы з выемкай у цэнтры меншага{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=46}}{{sfn|Дучыц|2011|с=144, 310}}{{sfn|Sutkowski|1889|с=113}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Vaitkevičius V. |загаловак=Neris. 2007 metų ekspedicija |месца=Vilnius |выдавецтва=Mintis |год=2010 |кніга=1 |старонак=334 |isbn=978-5-417-00999-0 |ref=Vaitkevičius}} * {{кніга |аўтар=[[Людміла Уладзіміраўна Дучыц|Дучыц Л. У.]], [[Ірына Яўгенаўна Клімковіч|Клімковіч І. Я.]] |загаловак=Сакральная геаграфія Беларусі |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Літаратура і Мастацтва |год=2011 |старонак=384 |isbn=978-985-6941-85-9 |ref=Дучыц}} * {{кніга |загаловак=Kartka z dziejów kościoła katolickiego w Rosyi. Biskupstwo mińskie |мова=pl |аўтар=X. Y. Z. (Sutkowski W.) |месца=Kraków |год=1889 |старонак=243 |спасылка=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/514485/edition/414434/content |ref=Sutkowski}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Валуны Беларусі]] [[Катэгорыя:Помнікі эпіграфікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Музей валуноў]] k7yefo736gh29kqeg9evydd3hw8uvcv 5133882 5133880 2026-04-30T07:15:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5133882 wikitext text/x-wiki {{Славутасць}} '''Каме́нь Стэ́фана Бато́рыя''' (таксама вядомы ў народзе як '''Карале́ўскі Ка́мень''')&nbsp;— гістарычны [[валун]] і помнік [[Эпіграфіка|эпіграфікі]], які ўяўляе сабой масіўны каменны крыж з выбітымі выявамі і надпісамі. Згодна з мясцовымі паданнямі, яго стварэнне звязана з манархам [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] [[Стэфан Баторый|Стэфанам Баторыем]] і яго [[Аблога Полацка (1579)|паходам на Полацк]] у 1579 годзе. Першапачаткова помнік знаходзіўся ў лясным урочышчы [[Стан Круль]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]], а з канца 1980-х гадоў з'яўляецца адным з найбольш адметных экспанатаў [[Музей валуноў|Музея валуноў]] у [[Мінск|Мінску]]. == Гісторыя і паданні == Першапачаткова валун знаходзіўся пры лясной дарозе ў 76-м квартале [[Бягомльскае лясніцтва|Бягомльскага лясніцтва]], паміж вёскамі [[Асінавік (Докшыцкі раён)|Асінавік]] і [[Сасновая (Докшыцкі раён)|Сасновая]] (раней&nbsp;— П'яны Лес) у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]]. Ён ляжаў ва ўрочышчы [[Стан Круль]] (ад {{lang-pl|Stańkról}}&nbsp;— Каралеўскі Стан), за 90 метраў на паўночны захад ад дарогі ў [[Вітунічы]], што адыходзіць ад шашы [[Бягомль]]&nbsp;— [[Докшыцы]]{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=46}}{{sfn|Дучыц|2011|с=144, 310}}. Паводле гістарычных звестак і даследаванняў [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Канстанціна Тышкевіча]], кароль [[Стэфан Баторый]] у 1579 годзе падчас [[Аблога Полацка (1579)|паходу на Полацк]] сапраўды прабыў у гэтых мясцінах тры дні. Ён чакаў пераправы праз раку [[Вілія|Вілію]] каля вёскі [[Мільча]]. Саму пераправу ахоўвалі атрады Хмялеўскага, які пазней атрымаў ад манарха за службу землі ў Вітунічах і [[Нябышына (Докшыцкі раён)|Нябышыне]]{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=46}}. Паводле аднаго з паданняў, кароль знайшоў гэты валун у форме крыжа на лясной паляне, дзе спыніўся на адпачынак<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/prinesennye-lednikom.html|title=Принесенные ледником|publisher=СБ-Беларусь сегодня|date=27 снежня 2005|lang=ru|accessdate=19 лістапада 2024}}</ref>. Паводле іншай версіі, каралеўскія слугі спецыяльна вырубілі памятны знак са знойдзенага побач каменя на месцы манаршай стаянкі. Мясцовыя легенды таксама сцвярджаюць, што кароль абедаў на гэтым крыжы (выбітыя на ім колы нібыта сімвалізуюць [[Міска|міску]]). Згодна з альтэрнатыўным фальклорным варыянтам, на камені абедаў французскі імператар [[Напалеон I Банапарт|Напалеон]]{{sfn|Дучыц|2011|с=144}}. Пра гэта сведчаць і запісы фалькларыстаў ад мясцовых жыхароў, якія расказвалі, што на валуне бачылі выявы талеркі і відэльца: «Быў круглы камень, там выбіта талерка, вілка, эта як Напалеон ішоў»{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=210}}. З назвай ўрочышча Каралеўскі Стан, дзе знаходзіўся крыж, звязана асобнае паданне. Яно апавядае пра тое, як каралеўскае войска размясцілася каля засценка беднага шляхціца і знішчыла яго гаспадарку, парэзаўшы жывёлу. Шляхціц разам з сям'ёй быў вымушаны пакінуць свае землі. На дарозе ён сустрэў Стэфана Баторыя, спыніў ягонага каня і папрасіў адплаты за злачынствы жаўнераў. На пытанне караля аб тым, якой узнагароды ён хоча, шляхціц стаў на калені і папрасіў падарыць яму зямлю, на якой у той момант стаяў манарх. Кароль пагадзіўся і загадаў яму браць зямлю і маўчаць. На падараванай тэрыторыі шляхціц пабудаваў два засценкі: адзін атрымаў назву Каралеўскі Стан, а другі, у памяць пра загад маўчаць&nbsp;— [[Мільча|Мільч]] (Milcz){{sfn|Sutkowski|1889|с=113}}. У мясцовай памяці захаваліся абрывачныя звесткі пра гэты маёнтак: старажылы ўзгадвалі, што ў Стане Крулі жылі каралі, а пазней там гуляў і п'янстваваў мясцовы пан Ліневіч{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=209}}. У 1988 годзе (паводле іншых звестак&nbsp;— у 1989 годзе) валун быў перавезены ў мінскі [[Музей валуноў]] у мікрараёне [[Уручча (мікрараён, Мінск)|Уручча]], дзе і экспануецца сёння. На яго першапачатковым месцы ў лесе засталася толькі вялікая яміна{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=46}}. == Характарыстыка == Камень уяўляе сабой масіўны крыж вышынёй 1,6 метры. Яго шырыня ў самай шырокай частцы складае 1 метр, а таўшчыня дасягае 0,35 метры. У самай сярэдзіне крыжа (у сяродкрыжжы) высечана схематычная стылізаваная рэльефная выява [[Рыцар|рыцара]]. У правай руцэ ён трымае [[меч]], у левай&nbsp;— [[шчыт]]. Над галавой рыцара знаходзіцца выява вялікай каралеўскай [[Карона|кароны]] з [[Крыж|крыжам]], а па баках на бакавых гранях размешчаны выявы маленькіх крыжыкаў. Пад нагамі фігуры выбітыя літары ''RSB'' (ад лацінскага {{lang-la|Rex Stephanus Batoreus}}), а яшчэ ніжэй&nbsp;— два канцэнтрычныя колы з выемкай у цэнтры меншага{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=46}}{{sfn|Дучыц|2011|с=144, 310}}{{sfn|Sutkowski|1889|с=113}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Vaitkevičius V. |загаловак=Neris. 2007 metų ekspedicija |месца=Vilnius |выдавецтва=Mintis |год=2010 |кніга=1 |старонак=334 |isbn=978-5-417-00999-0 |ref=Vaitkevičius}} * {{кніга |аўтар=[[Людміла Уладзіміраўна Дучыц|Дучыц Л. У.]], [[Ірына Яўгенаўна Клімковіч|Клімковіч І. Я.]] |загаловак=Сакральная геаграфія Беларусі |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Літаратура і Мастацтва |год=2011 |старонак=384 |isbn=978-985-6941-85-9 |ref=Дучыц}} * {{кніга |загаловак=Kartka z dziejów kościoła katolickiego w Rosyi. Biskupstwo mińskie |мова=pl |аўтар=X. Y. Z. (Sutkowski W.) |месца=Kraków |год=1889 |старонак=243 |спасылка=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/514485/edition/414434/content |ref=Sutkowski}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Валуны Беларусі]] [[Катэгорыя:Помнікі эпіграфікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Музей валуноў]] pu1jal69amtsuhcl1ydvojcl6u8oiza 5133891 5133882 2026-04-30T07:29:25Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Гісторыя і паданні */ 5133891 wikitext text/x-wiki {{Славутасць}} '''Каме́нь Стэ́фана Бато́рыя''' (таксама вядомы ў народзе як '''Карале́ўскі Ка́мень''')&nbsp;— гістарычны [[валун]] і помнік [[Эпіграфіка|эпіграфікі]], які ўяўляе сабой масіўны каменны крыж з выбітымі выявамі і надпісамі. Згодна з мясцовымі паданнямі, яго стварэнне звязана з манархам [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] [[Стэфан Баторый|Стэфанам Баторыем]] і яго [[Аблога Полацка (1579)|паходам на Полацк]] у 1579 годзе. Першапачаткова помнік знаходзіўся ў лясным урочышчы [[Стан Круль]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]], а з канца 1980-х гадоў з'яўляецца адным з найбольш адметных экспанатаў [[Музей валуноў|Музея валуноў]] у [[Мінск|Мінску]]. == Гісторыя і паданні == Першапачаткова валун знаходзіўся пры лясной дарозе ў 76-м квартале [[Бягомльскае лясніцтва|Бягомльскага лясніцтва]], паміж вёскамі [[Асінавік (Докшыцкі раён)|Асінавік]] і [[Сасновая (Докшыцкі раён)|Сасновая]] (раней&nbsp;— П'яны Лес) у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]]. Ён ляжаў ва ўрочышчы [[Стан Круль]] (ад {{lang-pl|Stańkról}}&nbsp;— Каралеўскі Стан), за 90 метраў на паўночны захад ад дарогі ў [[Вітунічы]], што адыходзіць ад шашы [[Бягомль]]&nbsp;— [[Докшыцы]]{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=46}}{{sfn|Дучыц|2011|с=144, 310}}. Паводле гістарычных звестак і даследаванняў [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Канстанціна Тышкевіча]], кароль [[Стэфан Баторый]] у 1579 годзе падчас [[Аблога Полацка (1579)|паходу на Полацк]] сапраўды прабыў у гэтых мясцінах тры дні. Ён чакаў пераправы праз раку [[Вілія|Вілію]] каля вёскі [[Мільча]]. Саму пераправу ахоўвалі атрады Хмялеўскага, які пазней атрымаў ад манарха за службу землі ў Вітунічах і [[Нябышына (Докшыцкі раён)|Нябышыне]]{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=46}}. Паводле аднаго з паданняў, кароль знайшоў гэты валун у форме крыжа на лясной паляне, дзе спыніўся на адпачынак<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/prinesennye-lednikom.html|title=Принесенные ледником|publisher=СБ-Беларусь сегодня|date=27 снежня 2005|lang=ru|accessdate=19 лістапада 2024}}</ref>. Паводле іншай версіі, каралеўскія слугі спецыяльна вырубілі памятны знак са знойдзенага побач каменя на месцы манаршай стаянкі. Мясцовыя легенды таксама сцвярджаюць, што кароль абедаў на гэтым крыжы (выбітыя на ім колы нібыта сімвалізуюць [[Міска|міску]]). Згодна з альтэрнатыўным фальклорным варыянтам, на камені абедаў французскі імператар [[Напалеон I Банапарт|Напалеон]]{{sfn|Дучыц|2011|с=144}}. Пра гэта сведчаць і запісы фалькларыстаў ад мясцовых жыхароў, якія расказвалі, што на валуне бачылі выявы талеркі і відэльца: «Быў круглы камень, там выбіта талерка, вілка, эта як Напалеон ішоў»{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=210}}. З назвай ўрочышча Каралеўскі Стан, дзе знаходзіўся крыж, звязана асобнае паданне. Яно апавядае пра тое, як каралеўскае войска размясцілася каля засценка беднага шляхціца і знішчыла яго гаспадарку, парэзаўшы жывёлу. Шляхціц разам з сям'ёй быў вымушаны пакінуць свае землі. На дарозе ён сустрэў Стэфана Баторыя, спыніў ягонага каня і папрасіў адплаты за злачынствы жаўнераў. На пытанне караля аб тым, якой узнагароды ён хоча, шляхціц стаў на калені і папрасіў падарыць яму зямлю, на якой у той момант стаяў манарх. Кароль пагадзіўся і загадаў яму браць зямлю і маўчаць. На падараванай тэрыторыі шляхціц пабудаваў два засценкі: адзін атрымаў назву Каралеўскі Стан, а другі, у памяць пра загад маўчаць&nbsp;— [[Мільча|Мільч]] (Milcz){{sfn|Sutkowski|1889|с=113}}. У мясцовай памяці захаваліся абрывачныя звесткі пра гэты маёнтак: старажылы ўзгадвалі, што ў Стан Крулі жылі каралі, а пазней там гуляў і п'янстваваў мясцовы пан Ліневіч{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=209}}. У 1988 годзе (паводле іншых звестак&nbsp;— у 1989 годзе) валун быў перавезены ў мінскі [[Музей валуноў]] у мікрараёне [[Уручча (мікрараён, Мінск)|Уручча]], дзе і экспануецца сёння. На яго першапачатковым месцы ў лесе засталася толькі вялікая яміна{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=46}}. == Характарыстыка == Камень уяўляе сабой масіўны крыж вышынёй 1,6 метры. Яго шырыня ў самай шырокай частцы складае 1 метр, а таўшчыня дасягае 0,35 метры. У самай сярэдзіне крыжа (у сяродкрыжжы) высечана схематычная стылізаваная рэльефная выява [[Рыцар|рыцара]]. У правай руцэ ён трымае [[меч]], у левай&nbsp;— [[шчыт]]. Над галавой рыцара знаходзіцца выява вялікай каралеўскай [[Карона|кароны]] з [[Крыж|крыжам]], а па баках на бакавых гранях размешчаны выявы маленькіх крыжыкаў. Пад нагамі фігуры выбітыя літары ''RSB'' (ад лацінскага {{lang-la|Rex Stephanus Batoreus}}), а яшчэ ніжэй&nbsp;— два канцэнтрычныя колы з выемкай у цэнтры меншага{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=46}}{{sfn|Дучыц|2011|с=144, 310}}{{sfn|Sutkowski|1889|с=113}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Vaitkevičius V. |загаловак=Neris. 2007 metų ekspedicija |месца=Vilnius |выдавецтва=Mintis |год=2010 |кніга=1 |старонак=334 |isbn=978-5-417-00999-0 |ref=Vaitkevičius}} * {{кніга |аўтар=[[Людміла Уладзіміраўна Дучыц|Дучыц Л. У.]], [[Ірына Яўгенаўна Клімковіч|Клімковіч І. Я.]] |загаловак=Сакральная геаграфія Беларусі |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Літаратура і Мастацтва |год=2011 |старонак=384 |isbn=978-985-6941-85-9 |ref=Дучыц}} * {{кніга |загаловак=Kartka z dziejów kościoła katolickiego w Rosyi. Biskupstwo mińskie |мова=pl |аўтар=X. Y. Z. (Sutkowski W.) |месца=Kraków |год=1889 |старонак=243 |спасылка=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/514485/edition/414434/content |ref=Sutkowski}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Валуны Беларусі]] [[Катэгорыя:Помнікі эпіграфікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Музей валуноў]] tvucll5aaohqz3qyscuqj8gx6tfx6ai 5133903 5133891 2026-04-30T08:06:29Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Гісторыя і паданні */ 5133903 wikitext text/x-wiki {{Славутасць}} '''Каме́нь Стэ́фана Бато́рыя''' (таксама вядомы ў народзе як '''Карале́ўскі Ка́мень''')&nbsp;— гістарычны [[валун]] і помнік [[Эпіграфіка|эпіграфікі]], які ўяўляе сабой масіўны каменны крыж з выбітымі выявамі і надпісамі. Згодна з мясцовымі паданнямі, яго стварэнне звязана з манархам [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] [[Стэфан Баторый|Стэфанам Баторыем]] і яго [[Аблога Полацка (1579)|паходам на Полацк]] у 1579 годзе. Першапачаткова помнік знаходзіўся ў лясным урочышчы [[Стан Круль]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]], а з канца 1980-х гадоў з'яўляецца адным з найбольш адметных экспанатаў [[Музей валуноў|Музея валуноў]] у [[Мінск|Мінску]]. == Гісторыя і паданні == Першапачаткова валун знаходзіўся пры лясной дарозе ў 76-м квартале [[Бягомльскае лясніцтва|Бягомльскага лясніцтва]], паміж вёскамі [[Асінавік (Докшыцкі раён)|Асінавік]] і [[Сасновая (Докшыцкі раён)|Сасновая]] (раней&nbsp;— П'яны Лес) у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]]. Ён ляжаў ва ўрочышчы [[Стан Круль]] (ад {{lang-pl|Stańkról}}&nbsp;— Каралеўскі Стан), за 90 метраў на паўночны захад ад дарогі ў [[Вітунічы]], што адыходзіць ад шашы [[Бягомль]]&nbsp;— [[Докшыцы]]{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=46}}{{sfn|Дучыц|2011|с=144, 310}}. [[Файл:Малюнак каменя Баторыя ў Стан Крулі.jpg|злева|міні|Малюнак каменя Баторыя ў Стан Крулі з дапоўненага рукапіснага асобніка кнігі Яўстафія Тышкевіча «Погляд на крыніцы айчыннай археалогіі...» (1842–1846).]] Паводле гістарычных звестак і даследаванняў [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Канстанціна Тышкевіча]], кароль [[Стэфан Баторый]] у 1579 годзе падчас [[Аблога Полацка (1579)|паходу на Полацк]] сапраўды прабыў у гэтых мясцінах тры дні. Ён чакаў пераправы праз раку [[Вілія|Вілію]] каля вёскі [[Мільча]]. Саму пераправу ахоўвалі атрады Хмялеўскага, які пазней атрымаў ад манарха за службу землі ў Вітунічах і [[Нябышына (Докшыцкі раён)|Нябышыне]]{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=46}}. Паводле аднаго з паданняў, кароль знайшоў гэты валун у форме крыжа на лясной паляне, дзе спыніўся на адпачынак<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/prinesennye-lednikom.html|title=Принесенные ледником|publisher=СБ-Беларусь сегодня|date=27 снежня 2005|lang=ru|accessdate=19 лістапада 2024}}</ref>. Паводле іншай версіі, каралеўскія слугі спецыяльна вырубілі памятны знак са знойдзенага побач каменя на месцы манаршай стаянкі. Мясцовыя легенды таксама сцвярджаюць, што кароль абедаў на гэтым крыжы (выбітыя на ім колы нібыта сімвалізуюць [[Міска|міску]]). Згодна з альтэрнатыўным фальклорным варыянтам, на камені абедаў французскі імператар [[Напалеон I Банапарт|Напалеон]]{{sfn|Дучыц|2011|с=144}}. Пра гэта сведчаць і запісы фалькларыстаў ад мясцовых жыхароў, якія расказвалі, што на валуне бачылі выявы талеркі і відэльца: «Быў круглы камень, там выбіта талерка, вілка, эта як Напалеон ішоў»{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=210}}. З назвай ўрочышча Каралеўскі Стан, дзе знаходзіўся крыж, звязана асобнае паданне. Яно апавядае пра тое, як каралеўскае войска размясцілася каля засценка беднага шляхціца і знішчыла яго гаспадарку, парэзаўшы жывёлу. Шляхціц разам з сям'ёй быў вымушаны пакінуць свае землі. На дарозе ён сустрэў Стэфана Баторыя, спыніў ягонага каня і папрасіў адплаты за злачынствы жаўнераў. На пытанне караля аб тым, якой узнагароды ён хоча, шляхціц стаў на калені і папрасіў падарыць яму зямлю, на якой у той момант стаяў манарх. Кароль пагадзіўся і загадаў яму браць зямлю і маўчаць. На падараванай тэрыторыі шляхціц пабудаваў два засценкі: адзін атрымаў назву Каралеўскі Стан, а другі, у памяць пра загад маўчаць&nbsp;— [[Мільча|Мільч]] (Milcz){{sfn|Sutkowski|1889|с=113}}. У мясцовай памяці захаваліся абрывачныя звесткі пра гэты маёнтак: старажылы ўзгадвалі, што ў Стан Крулі жылі каралі, а пазней там гуляў і п'янстваваў мясцовы пан Ліневіч{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=209}}. У 1988 годзе (паводле іншых звестак&nbsp;— у 1989 годзе) валун быў перавезены ў мінскі [[Музей валуноў]] у мікрараёне [[Уручча (мікрараён, Мінск)|Уручча]], дзе і экспануецца сёння. На яго першапачатковым месцы ў лесе засталася толькі вялікая яміна{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=46}}. == Характарыстыка == Камень уяўляе сабой масіўны крыж вышынёй 1,6 метры. Яго шырыня ў самай шырокай частцы складае 1 метр, а таўшчыня дасягае 0,35 метры. У самай сярэдзіне крыжа (у сяродкрыжжы) высечана схематычная стылізаваная рэльефная выява [[Рыцар|рыцара]]. У правай руцэ ён трымае [[меч]], у левай&nbsp;— [[шчыт]]. Над галавой рыцара знаходзіцца выява вялікай каралеўскай [[Карона|кароны]] з [[Крыж|крыжам]], а па баках на бакавых гранях размешчаны выявы маленькіх крыжыкаў. Пад нагамі фігуры выбітыя літары ''RSB'' (ад лацінскага {{lang-la|Rex Stephanus Batoreus}}), а яшчэ ніжэй&nbsp;— два канцэнтрычныя колы з выемкай у цэнтры меншага{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=46}}{{sfn|Дучыц|2011|с=144, 310}}{{sfn|Sutkowski|1889|с=113}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Vaitkevičius V. |загаловак=Neris. 2007 metų ekspedicija |месца=Vilnius |выдавецтва=Mintis |год=2010 |кніга=1 |старонак=334 |isbn=978-5-417-00999-0 |ref=Vaitkevičius}} * {{кніга |аўтар=[[Людміла Уладзіміраўна Дучыц|Дучыц Л. У.]], [[Ірына Яўгенаўна Клімковіч|Клімковіч І. Я.]] |загаловак=Сакральная геаграфія Беларусі |месца=[[Мінск]] |выдавецтва=Літаратура і Мастацтва |год=2011 |старонак=384 |isbn=978-985-6941-85-9 |ref=Дучыц}} * {{кніга |загаловак=Kartka z dziejów kościoła katolickiego w Rosyi. Biskupstwo mińskie |мова=pl |аўтар=X. Y. Z. (Sutkowski W.) |месца=Kraków |год=1889 |старонак=243 |спасылка=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/514485/edition/414434/content |ref=Sutkowski}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Валуны Беларусі]] [[Катэгорыя:Помнікі эпіграфікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Музей валуноў]] aib6dp0n3vosxa012djv6085gsxeznz Скасаванне ордэна езуітаў 0 795130 5133753 5090211 2026-04-29T20:52:06Z Zumalabe 39215 /* Высылка іспанскіх езуітаў у Італію */ 5133753 wikitext text/x-wiki [[File:Societas Iesvitarvm Electa Regnis Portvgalliae Lege Regia III Sept MDCCLIX - Museu de Lisboa (MC.PIN.1295).png|261px|thumb|''Таварыства Ісуса, выгнанае з Каралеўства Партугалія каралеўскім указам ад 3 верасня 1759 года''; пакуль на заднім плане ад партугальскіх берагоў адплывае [[карака]], маланка паражае святара-езуіта, які спрабуе падпаліць зямны шар, мітру і каралеўскую карону; ля ног святара ляжаць мяшок з залатымі манетамі і закрытая кніга (сімвалы багацця і кантролю над адукацыяй).]] '''Скасаванне Таварыства Ісуса''' — выгнанне членаў [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]] з большасці краін [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]] і іх калоній, якое пачалося ў 1759 годзе, а таксама афіцыйная ліквідацыя ордэна [[Святы Прастол|Святым Прастолам]] у 1773 годзе. Папства задаволіла антыезуіцкія патрабаванні еўрапейскіх манархаў без асаблівага супраціву. Езуіты былі паслядоўна выгнаны з [[Партугальская імперыя|Партугальскай імперыі]] (1759), [[Каралеўства Францыя|Францыі]] (1764), [[Неапалітанскае каралеўства|Неапалітанскага]] і [[Сіцылійскае каралеўства|Сіцылійскага каралеўстваў]], [[Мальтыйскі ордэн|Мальты]] (пад уладай гаспітальераў), [[Герцагства Парма і П’ячэнца|Герцагства Парма і П’ячэнца]], [[Іспанская імперыя|Іспанскай імперыі]] (1767), а таксама з [[Эрцгерцагства Аўстрыя|Аўстрыі]] і [[Каралеўства Венгрыя (1526—1867)|Венгрыі]] (1782)<ref>{{Cite book |editor1=Maryks, Robert |editor2= Wright, Jonathan |date=2015 |title=Jesuit Survival and Restoration: A Global History (1773–1900) |publisher=Brill |isbn=978-9004283879}}</ref>. Гісторыкі вылучаюць мноства фактараў, якія прывялі да скасавання. Езуітаў, якія не цураліся ўдзелу ў палітыцы, падазравалі з-за іх блізкасці да Папы і ўплыву на рэлігійныя і палітычныя справы незалежных дзяржаў. У Францыі гэта было спалучэнне многіх уплываў: ад [[Янсенізм|янсенізму]] і вальнадумства да пануючай тады нецярпімасці да «[[Стары рэжым|старога рэжыму]]»<ref>{{Cite journal|last=Roehner|first=Bertrand M.|title=Jesuits and the State: A Comparative Study of their Expulsions (1590–1990)|journal=Religion|volume=27|issue=2|pages=165–182|date=April 1997|doi=10.1006/reli.1996.0048}}</ref>. [[Абсалютызм|Абсалютныя манархіі]], якія спрабавалі цэнтралізаваць і [[Секулярызацыя (гісторыя)|секулярызаваць]] палітычную ўладу, разглядалі езуітаў як наднацыянальную арганізацыю, занадта моцна звязаную з папствам і занадта аўтаномную ад манархаў, на тэрыторыі якіх яны дзейнічалі<ref>Ida Altman, et al., ''The Early History of Greater Mexico'', Pearson, 2003, p. 310.</ref>. Сваім [[брэвэ]] ''[[Dominus ac Redemptor]]'' (21 ліпеня 1773 года) Папа [[Клімент XIV]] скасаваў Таварыства як ''[[fait accompli]]'' (звершаны факт). Аднак ордэн не знік цалкам. Ён працягваў дзейнічаць падпольна ў [[Езуіцкія місіі ў Кітаі|Кітаі]], а таксама легальна ў [[Расійская імперыя|Расійская імперыі]] (на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]]), [[Каралеўства Прусія|Прусіі]] і Злучаных Штатах. У Расіі [[Кацярына II]] дазволіла заснаваць новы [[навіцыят]]<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=dgF9DQAAQBAJ&q=society+of+jesus+during+suppression%2C+in+Russia&pg=PA812 |title=Great Events in Religion|date=2017|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1440845994|location=Denver|pages=812}}</ref>. У 1814 годзе наступны Папа, [[Пій VII]], аднавіў Таварыства Ісуса ў яго ранейшых правінцыях, і езуіты пачалі аднаўляць сваю працу ў краінах Еўропы<ref>{{Cite web|title=The Restored Jesuits (1814–1912) |url=http://www.newadvent.org/cathen/14100a.htm|access-date=2017-03-21 |website=Catholic Encyclopedia |publisher=newadvent.org}}</ref>. == Перадумовы == Да ганенняў XVIII стагоддзя езуіты ўжо падвяргаліся выгнанням, напрыклад, з тэрыторый [[Венецыянская рэспубліка|Венецыянскай рэспублікі]] паміж 1606 і 1656–1657 гадамі ў рамках спрэчак паміж Рэспублікай і папствам, якія пачаліся з [[Венецыянскі інтэрдыкт|Венецыянскага інтэрдыкта]]<ref>{{cite web |first=Giuseppe |last=Gerbino |date=June 2008 |type=book review |title=Review of Muir, Edward ''The Culture Wars of the Late Renaissance: Skeptics, libertines, and opera'' |website=H-Italy |series=H-Net Reviews |url=http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=14555 |postscript=;}} рэцэнзуемая кніга {{cite book |first=Edward |last=Muir |year=2007 |title=The Culture Wars of the Late Renaissance: Skeptics, libertines, and opera |place=Cambridge |publisher=Harvard University Press |ISBN=978-0-674-02481-6}}</ref>. Да сярэдзіны XVIII стагоддзя Таварыства набыло рэпутацыю ўплывовай сілы ў палітычным манеўраванні і эканамічным поспеху. Манархі многіх еўрапейскіх дзяржаў усё больш насцярожана ставіліся да таго, што яны лічылі празмерным умяшаннем з боку замежнай арганізацыі. Выгнанне езуітаў давала дадатковую выгаду — магчымасць канфіскаваць назапашаныя ордэнам багацці і маёмасць. Аднак гісторык [[Чарльз Гібсан]] перасцерагае: «Наколькі гэта паслужыла матывам для выгнання, мы не ведаем»<ref>{{cite book |first=Charles |last=Gibson |author-link=Чарльз Гібсан (гісторык) |year=1966 |title=Spain in America |place=New York |publisher=Harper and Row |page=83, footnote&nbsp;[28]}}</ref>. Розныя дзяржавы скарысталіся рознымі падзеямі для прыняцця мер. Серыя палітычных канфліктаў, асабліва ў Францыі і Партугаліі, пачалася са спрэчак вакол тэрыторый у 1750 годзе і завяршылася разрывам дыпламатычных адносін і роспускам Таварыства Папам на большай частцы Еўропы, і нават некаторымі пакараннямі смерцю. У рознай ступені былі ўцягнуты [[Партугальская імперыя]], [[Каралеўства Францыя|Францыя]], [[Неапалітанскае каралеўства|Неапаль]] і [[Сіцылійскае каралеўства|Сіцылія]], [[Герцагства Парма і П’ячэнца|Парма]] і [[Іспанская імперыя]]. Канфлікты пачаліся з гандлёвых спрэчак у 1750 годзе ў Партугаліі, у 1755 годзе ў Францыі і ў канцы 1750-х гадоў у Неапалі і Сіцыліі. У 1758 годзе ўрад [[Жазэ I|Жазэ I]] у Партугаліі скарыстаўся слабеючай уладай Папы [[Бенедыкт XIV|Бенедыкта XIV]] і дэпартаваў езуітаў з Паўднёвай Амерыкі пасля перамяшчэння іх разам з карэнным насельніцтвам і кароткага ваеннага канфлікту ([[Вайна гуарані]]), афіцыйна забараніўшы ордэн у 1759 годзе. У 1762 годзе [[Парыжскі парламент]] (суд, а не заканадаўчы орган) вынес рашэнне супраць Таварыства ў буйной справе аб банкруцтве пад ціскам розных груп — ад унутрыцаркоўных да свецкіх дзеячаў, такіх як [[Маркіза дэ Пампадур|маркіза дэ Пампадур]], фаварытка караля. Аўстрыя і Каралеўства Абедзвюх Сіцылій скасавалі ордэн указам у 1767 годзе. == Ход падзей == === Першае нацыянальнае скасаванне: Партугалія і яе імперыя (1759) === [[Файл:Marquês de Pombal, por Claude Joseph Vernet e Louis-Michel van Loo, 1766 (Câmara Municipal de Oeiras).png|thumb|[[Себасцьян Жазэ дзі Карвалью-і-Мелу|Маркіз дэ Памбал]], прэм'ер-міністр Партугаліі, які кіраваў выгнаннем езуітаў. Карціна працы [[Луі-Мішэль ван Лоа|Луі-Мішэля ван Лоа]], 1766.]] Паміж партугальскай каронай і езуітамі існавала даўняя напружанасць, якая ўзмацнілася, калі граф Аэйрас (пазней [[Себасцьян Жазэ дзі Карвалью-і-Мелу|маркіз дэ Памбал]]) стаў дзяржаўным міністрам. Кульмінацыяй стала выгнанне езуітаў у 1759 годзе. Падставай паслужыла [[Справа Тавора|«справа Тавора»]] ў 1758 годзе, якую можна разглядаць як нагоду для выгнання і канфіскацыі маёмасці каронай<ref>James Lockhart and Stuart B. Schwartz, ''Early Latin America''. Cambridge: Cambridge University Press 1983, p. 391.</ref>. Паводле гісторыкаў Джэймса Локхарта і Сцюарта Б. Шварца, «незалежнасць езуітаў, іх улада, багацце, кантроль над адукацыяй і сувязі з Рымам зрабілі іх відавочнымі мішэнямі для памбалаўскай мадэлі крайняга рэгалізму»<ref>Lockhart and Schwartz, ''Early Latin America'', p. 391.</ref>. Канфлікт пачаўся з абмену каланіяльнымі тэрыторыямі ў Паўднёвай Амерыцы з Іспаніяй. Паводле сакрэтнай Мадрыдскай дамовы 1750 года, Партугалія аддала Іспаніі спрэчную калонію [[Сакрамента]] ў вусце ракі [[Ла-Плата (рака)|Ла-Плата]] ў абмен на [[Езуіцкія місіі рэгіёна Гуайра|Сем рэдукцый]] Парагвая — аўтаномныя езуіцкія місіі. Карэннаму насельніцтву ([[гуарані]]) было загадана пакінуць свае землі. Гуарані паўсталі, пачалася [[Вайна гуарані]], якая скончылася для іх катастрофай. У Партугаліі разгарнулася інфармацыйная вайна, у якой езуітаў асуджалі альбо абаранялі за тое, што яны больш за стагоддзе ратавалі гуарані ад рабства. Партугальскія каланізатары дамагліся выгнання езуітаў<ref>{{cite book|last=Ganson|first=Barbara|year=2003|title=The Guarani under Spanish Rule in the Rio de la Plata|url=https://books.google.com/books?id=CG7fscxlgpUC&q=reductions&pg=PR9|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-5495-8}}</ref><ref name=Pollen>[http://www.newadvent.org/cathen/14096a.htm Pollen, John Hungerford. "The Suppression of the Jesuits (1750-1773)"] ''The Catholic Encyclopedia''. Vol. 14. New York: Robert Appleton Company, 1912. 26 March 2014{{PD-notice}}</ref>. 1 красавіка 1758 года Памбал пераканаў састарэлага Папу [[Бенедыкт XIV|Бенедыкта XIV]] прызначыць партугальскага кардынала [[Франсішку дэ Салданья да Гама]] для расследавання абвінавачванняў супраць езуітаў<ref name=prestage>[http://www.newadvent.org/cathen/12224b.htm Prestage, Edgar. "Marquis de Pombal"] ''The Catholic Encyclopedia''. Vol. 12. New York: Robert Appleton Company, 1911. 26 March 2014</ref>. Бенедыкт скептычна ставіўся да цяжару меркаваных злоўжыванняў. Ён загадаў правесці «дэталёвае расследаванне», але для захавання рэпутацыі Таварыства ўсе сур'ёзныя справы павінны былі перадавацца яму. Бенедыкт памёр у наступным месяцы. 15 мая Салданья абвясціў, што езуіты вінаватыя ў «незаконным, публічным і скандальным гандлі» ў Партугаліі і яе калоніях. Ён не наведваў езуіцкія дамы, як было загадана, і вынес рашэнне па пытаннях, якія Папа пакінуў за сабой<ref name=Pollen/>. Памбал звязаў езуітаў са справай Тавора (спробай замаху на караля 3 верасня 1758 года) на падставе іх сяброўства з некаторымі з меркаваных змоўшчыкаў. 19 студзеня 1759 года ён выдаў указ аб секвестры маёмасці Таварыства ў партугальскіх уладаннях. У верасні таго ж года ён дэпартаваў партугальскіх айцоў, колькасцю каля тысячы чалавек, у Папскую вобласць, утрымліваючы іншаземцаў у турме. Сярод арыштаваных і пакараных смерцю быў [[Габрыэль Малагрыда]], езуіцкі спавядальнік [[Леанора Тамазія дэ Тавора|Леаноры дэ Тавора]], якога абвінавацілі ў «злачынствах супраць веры». Пасля пакарання смерцю Малагрыды ў 1759 годзе партугальская карона ліквідавала Таварыства. Партугальскі пасол быў адкліканы з Рыма, а папскі [[нунцый]] высланы. Дыпламатычныя адносіны паміж Партугаліяй і Рымам былі разарваны да 1770 года<ref name=prestage/>. [[Файл:Typus Religionis. Estampe, du tableau trouvé dans l’eglise, des ci-devant soi-disans-Jésuites de Billom en Auvergne, l’an 1762.png|thumb|Карціна [[Typus Religionis]] была канфіскавана з езуіцкага калегіума ў [[Біём (Францыя)|Біёме]] ў 1762 годзе і выкарыстана як доказ на судзе супраць ордэна. Абвінавачанне сцвярджала, што гэта блюзнерства, паколькі Папа і кароль намаляваны менш значнымі, чым святыя.]] === Скасаванне ў Францыі (1764) === У Францыі працэс пачаўся ў калоніі [[Марцініка]], дзе Таварыства Ісуса мела камерцыйныя інтарэсы на цукровых плантацыях, дзе працавалі чорныя рабы і свабодныя рабочыя. Іх вялікія місійныя плантацыі ўключалі вялікую колькасць мясцовага насельніцтва. ''[[Каталіцкая энцыклапедыя]]'' ў 1908 годзе пісала, што практыка місіянераў асабіста займацца продажам вырабленых тавараў (анамалія для рэлігійнага ордэна) «дазвалялася часткова для пакрыцця бягучых выдаткаў місіі, часткова для абароны простых, дзіцячых тубыльцаў ад звычайнай пошасці несумленных пасрэднікаў». Айцец [[Антуан Лавалет]], настаяцель місій на Марцініцы, стаў адным з найбуйнейшых уладальнікаў зямлі і рабоў на востраве. Але пасля пачатку [[Сямігадовая вайна|Сямігадовай вайны з Вялікабрытаніяй]] караблі, якія перавозілі тавары ацэначным коштам 2 000 000 [[Французскі ліўр|ліўраў]], былі захоплены, і Лавалет не змог выплаціць свае вельмі вялікія даўгі і збанкрутаваў. Яго крэдыторы звярнуліся да езуіцкага пракуратара ў Парыжы з патрабаваннем аплаты. Аднак той адмовіўся несці адказнасць за даўгі незалежнай місіі, хоць і прапанаваў весці перамовы аб урэгуляванні. Крэдыторы звярнуліся ў суд і атрымалі станоўчае рашэнне ў 1760 годзе, якое абавязвала Таварыства заплаціць. Па парадзе сваіх адвакатаў езуіты падалі апеляцыю ў [[Парыжскі парламент]]. Гэта аказалася неразумным крокам. Парламент не толькі падтрымаў суд ніжэйшай інстанцыі 8 мая 1761 года, але, атрымаўшы справу ў свае рукі, праціўнікі езуітаў у гэтым сходзе вырашылі нанесці ўдар па ордэне. Пад агнём крытыкі за валютныя спекуляцыі і абвінавачванні ў катаванні і забойстве чатырох рабоў, Лавалет выйшаў з ордэна езуітаў у 1762 годзе. У езуітаў было шмат праціўнікаў. [[Янсенізм|Янсеністы]] былі шматлікімі сярод ворагаў артадаксальнай партыі. [[Сарбона]], адукацыйны канкурэнт, далучылася да [[Галіканства|галіканцаў]], [[Філосафы (Францыя)|філосафаў]] і [[Энцыклапедысты|энцыклапедыстаў]]. [[Людовік XV]] быў слабым; яго жонка і дзеці былі за езуітаў; яго здольны першы міністр, [[Эцьен Франсуа дэ Шуазёль|герцаг дэ Шуазёль]], гуляў на руку парламенту, а каралеўская фаварытка, [[Маркіза дэ Пампадур|маркіза дэ Пампадур]], якой езуіты адмовілі ў адпушчэнні грахоў, бо яна жыла ў граху з каралём Францыі, была рашучым апанентам. Напад на езуітаў пачаўся 17 красавіка 1762 года сімпатыкам янсенізму абатам Анры Філіпам дэ Шавеленам, які асудзіў Канстытуцыю Таварыства Ісуса. 6 жніўня 1762 года генеральны адвакат Жалі дэ Флеры прапанаваў парламенту канчатковую пастанову, якая асуджала Таварыства на знікненне. Аднак умяшанне караля прынесла восем месяцаў адтэрміноўкі. Тым часам дваром быў прапанаваны кампраміс: калі французскія езуіты аддзеляцца ад Таварыства, якое ўзначальвае генерал непасрэдна пад уладай Папы, і пяройдуць пад уладу французскага вікарыя, з французскімі звычаямі, як у Галіканскай царкве, Карона іх абароніць. Французскія езуіты, адкінуўшы галіканства, адмовіліся даць згоду. 1 красавіка 1763 года калегіумы былі зачыненыя, а паводле наступнай пастановы ад 9 сакавіка 1764 года езуіты павінны былі адмовіцца ад сваіх зарокаў пад пагрозай выгнання. У канцы лістапада 1764 года кароль падпісаў указ аб роспуску Таварыства ва ўсіх сваіх уладаннях, хоць некаторыя правінцыйныя парламенты ўсё яшчэ абаранялі іх, напрыклад, [[Франш-Кантэ]], [[Эльзас]] і [[Артуа]]. У праекце ўказа ён выкрасліў шматлікія пункты, якія мелі на ўвазе віну Таварыства, і, пішучы герцагу дэ Шуазёлю, заключыў: «Калі я прымаю парады іншых дзеля міру ў маім каралеўстве, вы павінны ўнесці змены, якія я прапаную, інакш я нічога не зраблю. Я больш нічога не скажу, каб не сказаць занадта шмат»<ref name=":0">Vogel, Christine: [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0159-2010101123 ''The Suppression of the Society of Jesus, 1758–1773''], [[European History Online]], Mainz: [[Institute of European History]], 2011, retrieved: November 11, 2011.</ref>. ==== Заняпад езуітаў у Новай Францыі ==== Пасля перамогі Брытаніі ў 1759 годзе ў [[Бітва на раўнінах Абраама|бітве супраць французаў у Квебеку]], Францыя страціла сваю паўночнаамерыканскую тэрыторыю [[Новая Францыя|Новай Францыі]], дзе езуіцкія місіянеры ў XVII стагоддзі актыўна дзейнічалі сярод карэнных народаў. Брытанскае праўленне мела наступствы для езуітаў у Новай Францыі, але іх колькасць і месцы ўжо знаходзіліся ў заняпадзе. Яшчэ ў 1700 годзе езуіты прынялі палітыку простага падтрымання сваіх існуючых пастоў замест спробаў заснаваць новыя па-за межамі [[Квебек|Квебека]], [[Манрэаль|Манрэаля]] і [[Атава|Атавы]]<ref>J.H. Kennedy. ''Jesuit and Savage in New France'' (New Haven: Yale University Press, 1950), 49.</ref>. Як толькі Новая Францыя апынулася пад кантролем Вялікабрытаніі, брытанцы забаранілі іміграцыю любых новых езуітаў. Да 1763 года толькі дваццаць адзін езуіт усё яшчэ знаходзіўся ў тым, што цяпер стала брытанскай калоніяй Квебек. Да 1773 года засталося толькі адзінаццаць езуітаў. У тым жа годзе брытанская карона заявіла правы на маёмасць езуітаў у Канадзе і абвясціла, што Таварыства Ісуса ў Новай Францыі распушчана<ref>J.H. Kennedy. ''Jesuit and Savage in New France'' (New Haven: Yale University Press, 1950), 53.</ref>. === Скасаванне ў Іспанскай імперыі (1767) === ==== Падзеі, якія прывялі да іспанскага скасавання ==== [[Файл:Charles III of Spain high resolution.jpg|thumb|[[Карл III (кароль Іспаніі)|Карл III Іспанскі]], які загадаў выгнаць езуітаў з іспанскіх уладанняў]] Скасаванне ў Іспаніі і іспанскіх калоніях, а таксама ў яе залежных тэрыторыях, [[Неапалітанскае каралеўства|Неапалітанскім каралеўстве]] і [[Сіцылійскае каралеўства|Сіцылійскім каралеўстве]], стала апошнім з выгнанняў, пасля таго як Партугалія (1759) і Францыя (1764) ужо задалі тэндэнцыю. Іспанская карона ўжо пачала шэраг адміністрацыйных і іншых змен у сваёй заморскай імперыі, такіх як рэарганізацыя віцэ-каралеўстваў, пераасэнсаванне эканамічнай палітыкі і стварэнне арміі, таму выгнанне езуітаў разглядаецца як частка гэтай агульнай тэндэнцыі, вядомай як [[рэформы Бурбонаў]]. Рэформы былі накіраваны на стрымліванне растучай аўтаноміі і самаўпэўненасці іспанцаў, народжаных у Амерыцы ([[Крэолы|крэолаў]]), аднаўленне кантролю кароны і павелічэнне даходаў<ref>Virginia Guedea, "The Old Colonialism Ends, the New Colonialism Begins", in ''The Oxford History of Mexico'', edited by Michael Meyer and William Beezley, New York: Oxford University Press, 2000, p. 278.</ref>. Некаторыя гісторыкі сумняваюцца, што езуіты былі вінаватыя ў інтрыгах супраць іспанскай кароны, якія выкарыстоўваліся ў якасці непасрэднай прычыны выгнання<ref>James Lockhart and Stuart Schwartz, ''Early Latin America'', New York: Cambridge University Press 1983, p. 350.</ref>. Сучаснікі ў Іспаніі прыпісвалі скасаванне езуітаў [[Бунт супраць Эскілачэ|«бунт супраць Эскілачэ»]], названым у гонар італьянскага міністра караля [[Карл III (кароль Іспаніі)|Карла III]], якія выліліся пасля прыняцця закона аб раскошы. Закон, які накладваў абмежаванні на нашэнне мужчынамі аб'ёмных плашчоў і капелюшоў-самбрэра, быў успрыняты як «абраза кастыльскага гонару»<ref name="The First America p. 499">[[Дэвід Брэдынг|D.A. Brading]], ''The First America: The Spanish Monarchy, Creole Patriots, and the Liberal State, 1492–1867''. Cambridge: Cambridge University Press 1991, 499.</ref>. [[Файл:Esquilache riots.jpg|thumb|left|«Бунт супраць Эскілачэ», Мадрыд, прыпісваецца [[Франсіска Гоя|Франсіска Гою]] (каля 1766, 1767)]] Кароль Карл збег у вёску, калі раз'юшаны натоўп пратэстоўцаў накіраваўся да каралеўскага палаца. Натоўп крычаў: «Жыве Іспанія! Смерць Эскілачэ!». Яго фламандская палацавая гвардыя зрабіла папераджальныя стрэлы над галовамі людзей. Паводле адной справаздачы, група езуіцкіх святароў з'явілася на сцэне, супакоіла пратэстоўцаў прамовамі і адправіла іх дадому. Карл вырашыў адмяніць павышэнне падаткаў і ўказ аб капелюшах і звольніў свайго міністра фінансаў<ref>Manfred Barthel. ''The Jesuits: History and Legend of the Society of Jesus''. Translated and adapted from German by Mark Howson. William Morrow & Co., 1984, pp. 222–223.</ref>. Манарх і яго саветнікі былі ўстрывожаныя паўстаннем, якое кінула выклік каралеўскай уладзе. Езуітаў абвінавацілі ў падбухторванні натоўпу і публічным абвінавачванні манарха ў рэлігійных злачынствах. [[Педра Радрыгес дэ Кампаманес]], пракурор [[Кастыльская рада|Кастыльскай рады]], выказаў гэты погляд у справаздачы, якую прачытаў кароль<ref name="The First America p. 499"/>. Карл загадаў склікаць спецыяльную каралеўскую камісію для распрацоўкі генеральнага плана па выгнанні езуітаў. Камісія ўпершыню сабралася ў студзені 1767 года. Яна мадэлявала свой план на тактыцы, выкарыстанай [[Філіп IV Прыгожы|Філіпам IV]] у Францыі супраць [[Тампліеры|тампліераў]] у 1307 годзе — робячы акцэнт на элеменце нечаканасці<ref>Manfred Barthel. ''The Jesuits: History and Legend of the Society of Jesus''. Translated and adapted from German by Mark Howson. William Morrow & Co., 1984, p. 223.</ref>. Дарадца Карла Кампаманес напісаў трактат пра тампліераў у 1747 годзе, што магло паўплываць на рэалізацыю скасавання езуітаў<ref>Pedro Rodríguez de Campomanes, ''Dissertaciones históricas del orden, y Cavallería de los templarios, o resumen historial de sus principios, fundación, instituto, progressos, y extinción en el Concilio de Viena. Y un apéndice, o suplemento, en que se pone la regla de esta orden, y diferentes Privilegios de ella, con muchas Dissertaciones, y Notas, tocantes no solo à esta Orden, sino à las de S. Juan, Teutonicos, Santiago, Calatrava, Alcantara, Avis, Montesa, Christo, Monfrac, y otras Iglesias, y Monasterios de España, con varios Cathalogos de Maestres''. Madrid: Oficina de Antonio Pérez de Soto.</ref>. Адзін гісторык сцвярджае: «[Карл] ніколі не адважыўся б выгнаць езуітаў, калі б не быў упэўнены ў падтрымцы ўплывовай партыі ўнутры іспанскай царквы»<ref name="The First America p. 499"/>. Янсеністы і жабрацкія ордэны даўно выступалі супраць езуітаў і імкнуліся абмежаваць іх уладу. ==== Сакрэтны план выгнання ==== [[Файл:Pompeo Batoni - Retrato de D. Manuel de Roda - Google Art Project.jpg|thumb|[[Мануэль дэ Рода]], дарадца Карла III, які сабраў альянс праціўнікаў езуітаў]] Міністры караля Карла трымалі свае абмеркаванні ў сакрэце, як і сам кароль, які дзейнічаў паводле «тэрміновых, справядлівых і неабходных прычын, якія я пакідаю ў сваім каралеўскім розуме». Перапіска [[Бернарда Танучы]], антыклерыкальнага міністра Карла ў Неапалі, змяшчае ідэі, якія час ад часу кіравалі іспанскай палітыкай. Карл кіраваў сваім урадам праз [[Педра Пабла Абарка дэ Балеа|графа Аранду]], чытача Вальтэра, і іншых лібералаў<ref name=":0" />. Пасяджэнне камісіі 29 студзеня 1767 года запланавала выгнанне езуітаў. Сакрэтныя загады, якія павінны былі быць адкрыты на досвітку 2 красавіка, былі разасланы ўсім правінцыйным віцэ-каралям і раённым вайсковым камандзірам у Іспаніі. Кожны запячатаны канверт утрымліваў два дакументы. Адным была копія арыгінальнага ўказа аб выгнанні «ўсіх членаў Таварыства Ісуса» з іспанскіх уладанняў Карла і канфіскацыі ўсёй іх маёмасці. Другі інструктаваў мясцовых чыноўнікаў акружыць езуіцкія калегіумы і рэзідэнцыі ў ноч на 2 красавіка, арыштаваць езуітаў і арганізаваць іх адпраўку на караблі, якія чакалі іх у розных партах. Заключны сказ караля Карла абвяшчаў: «Калі пасля пасадкі на карабель у раёне вашага камандавання будзе знойдзены хоць адзін езуіт, нават хворы ці паміраючы, рыхтуйцеся да пакарання смерцю»<ref>Manfred Barthel. ''The Jesuits: History and Legend of the Society of Jesus''. Translated and adapted from German by Mark Howson. William Morrow & Co., 1984, pp. 223–224.</ref>. Папа [[Клімент XIII]], якому іспанскі пасол прад'явіў падобны ўльтыматум за некалькі дзён да ўступлення ўказа ў сілу, спытаў караля Карла: «Якой уладай?» і прыгразіў яму вечным праклёнам. Папа Клімент не змог рэалізаваць свой пратэст, і выгнанне адбылося паводле плану<ref>Manfred Barthel. ''The Jesuits: History and Legend of the Society of Jesus''. Translated and adapted from German by Mark Howson. William Morrow & Co., 1984, pp. 224–226.</ref>. ==== Выгнанне езуітаў з Мексікі (Новай Іспаніі) ==== [[Файл:Portrait of José de Gálvez.jpg|thumb|left|[[Хасэ дэ Гальвес]], ''генеральны візітатар'' у Новай Іспаніі (1765–71), адыграў важную ролю ў выгнанні езуітаў у 1767 годзе ў Мексіцы, што лічыцца часткай [[Рэформы Бурбонаў|рэформаў Бурбонаў]].]] У [[Новая Іспанія|Новай Іспаніі]] езуіты актыўна евангелізавалі індзейцаў на паўночнай мяжы. Але іх асноўная дзейнасць заключалася ў навучанні элітных [[крэолы|крэольскіх]] мужчын (іспанцаў, народжаных у Амерыцы), многія з якіх самі сталі езуітамі. З 678 езуітаў, выгнаных з Мексікі, 75% былі мексіканскага паходжання. У канцы чэрвеня 1767 года іспанскія салдаты вывезлі езуітаў з іх 16 місій і 32 станцый у Мексіцы. Ні адзін езуіт не мог быць вызвалены ад указу караля, незалежна ад узросту або хваробы. Многія памерлі падчас пераходу па сцежцы, абсаджанай кактусамі, да порта [[Веракрус (горад)|Веракрус]] на ўзбярэжжы Мексіканскага заліва, дзе іх чакалі караблі для адпраўкі ў італьянскае выгнанне<ref>Don DeNevi and Noel Francis Moholy. ''Junípero Serra: The Illustrated Story of the Franciscan Founder of California's Missions''. Harper & Row, 1985, p. 7.</ref>. У Мексіцы адбыліся пратэсты супраць выгнання такой колькасці езуітаў, якія былі членамі элітных сем'яў. Але самі езуіты падпарадкаваліся загаду. Паколькі езуіты валодалі вялікімі зямельнымі маёнткамі ў Мексіцы, якія падтрымлівалі іх евангелізацыю карэнных народаў і адукацыйную місію для крэольскіх эліт, маёмасць стала крыніцай багацця для кароны. Карона прадала іх з аўкцыёну, папоўніўшы казну, а іх пакупнікі-крэолы атрымалі прадукцыйныя, добра кіраваныя ўладанні<ref name="Charles Gibson p.83-84"/><ref>Ida Altman et al., ''The Early History of Greater Mexico'', Pearson 2003, pp. 310–311.</ref>. Многія крэольскія сем'і былі абураныя дзеяннямі кароны, разглядаючы гэта як «дэспатычны акт»<ref>Susan Deans-Smith, "Bourbon Reforms", ''Encyclopedia of Mexico: History, Society, Culture'', volume 1. Michael S. Werner, ed., Chicago: Fitzroy Dearborn 1997, pp. 153–154.</ref>. Адзін вядомы мексіканскі езуіт, [[Франсіска Хаўер Клавіхера]], падчас свайго італьянскага выгнання напісаў важную гісторыю Мексікі з акцэнтам на карэнныя народы<ref>[[Дэвід Брэдынг|D.A. Brading]], ''The First America: The Spanish Monarchy, Creole Patriots, and the Liberal State, 1492–1867''. Cambridge: Cambridge University Press 1991, pp. 453–458.</ref>. [[Аляксандр фон Гумбальт]], вядомы нямецкі вучоны, які правёў год у Мексіцы ў 1803–04 гадах, высока ацаніў працу Клавіхера па гісторыі карэнных народаў Мексікі<ref>[[Дэвід Брэдынг|D.A. Brading]], ''The First America'', pp. 523–524, 526–527.</ref>. [[Файл:Francisco Xavier Clavijero.jpg|thumb|Франсіска Хаўер Клавіхера, мексіканскі езуіт, высланы ў Італію. Яго гісторыя старажытнай Мексікі была значным тэкстам для гонару сучаснікаў у Новай Іспаніі. Ён шануецца ў сучаснай Мексіцы як крэольскі патрыёт.]] З-за ізаляцыі іспанскіх місій на паўвостраве [[Каліфорнія (паўвостраў)|Баха-Каліфорнія]] ўказ аб выгнанні не прыбыў туды да прыбыцця новага губернатара [[Гаспар дэ Партола|Гаспара дэ Партолы]] 30 лістапада. Да 3 лютага 1768 года салдаты Партолы вывезлі 16 езуіцкіх місіянераў паўвострава з іх пастоў і сабралі іх у [[Ларэта]], адкуль яны адплылі на мацярык Мексікі і адтуль у Еўропу. Выказваючы спачуванне езуітам, Партола абыходзіўся з імі добра, нават калі паклаў канец іх 70-гадоваму будаўніцтву місій у Баха-Каліфорніі<ref>Maynard Geiger. ''The Life and Times of Fray Junípero Serra: The Man Who Never Turned Back.'' Academy of American Franciscan History, 1959, vol. 1, pp. 182–183.</ref>. Езуіцкія місіі ў Баха-Каліфорніі былі перададзеныя [[Францысканцы|францысканцам]], а пасля [[Дамініканцы|дамініканцам]], а будучыя місіі ў Альта-Каліфорніі былі заснаваныя францысканцамі<ref>Robert Michael Van Handel, "The Jesuit and Franciscan Missions in Baja California." M.A. thesis. University of California, Santa Barbara, 1991.</ref>. Змены ў іспанскіх калоніях у Новым Свеце былі асабліва вялікімі, паколькі місіі часта дамінавалі ў аддаленых паселішчах. Амаль імгненна ў гарадах місій Саноры і Арызоны «чорныя рызы» ([[езуіты]]) зніклі, і іх замянілі «шэрыя рызы» ([[францысканцы]])<ref>{{cite book |first=Richard F. |last=Pourade |title=The History of San Diego |chapter=6: Padres Lead the Way |chapter-url= http://www.sandiegohistory.org/books/pourade/explorers/explorerschapter6.htm |year=2014 |access-date=20 February 2014}}</ref>. ==== Выгнанне з Філіпінаў ==== Езуіты былі неўзабаве выцесненыя з [[Філіпіны|Філіпінаў]], якія яны навярнулі з анімізму, індуізму і ісламу ў хрысціянства<ref>{{Cite journal|url=https://brill.com/view/journals/jjs/9/2/article-p207_207.xml|title=Missionaries and Commanders: The Jesuits in Mindanao, 1718–68|first=Eberhard|last=Crailsheim|date=18 January 2022|journal=Journal of Jesuit Studies|volume=9|issue=2|pages=207–228|via=brill.com|doi=10.1163/22141332-09020003|hdl=10261/273146|hdl-access=free|access-date=5 January 2024|archive-date=5 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240105044713/https://brill.com/view/journals/jjs/9/2/article-p207_207.xml|url-status=live}}</ref>. Каралеўскі ўказ аб выгнанні Таварыства Ісуса з Іспаніі і яе ўладанняў дасягнуў [[Маніла|Манілы]] 17 мая 1768 года. Паміж 1769 і 1771 гадамі езуіты былі перавезены з [[Генерал-капітанства Філіпіны|Іспанскай Ост-Індыі]] ў Іспанію і дэпартаваныя ў Італію<ref>{{cite web |url=https://www.phjesuits.org/portal/jesuits-in-the-philippines/ |title=Jesuits in the Philippines: From Mission to Province (1581–1768) |first=Horacio |last=de la Costa |work=Philippine Jesuits |year=2014 |access-date=20 February 2014 |archive-date=3 чэрвеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150603165956/https://www.phjesuits.org/portal/jesuits-in-the-philippines/ |url-status=dead }}</ref>. ==== Высылка іспанскіх езуітаў у Італію ==== [[Файл:Nicola Matraini, ritratto di Bernardo Tanucci, 1787 (Pisa, Palazzo alla Giornata) 2.jpg|thumb|left|200px|[[Бернарда Танучы]], дарадца Карла III, адыграў важную ролю ў выгнанні езуітаў у Неапалі]] Іспанскія салдаты сабралі езуітаў у Мексіцы, адвялі іх на ўзбярэжжа і змясцілі ў трумы іспанскіх ваенных караблёў, якія накіроўваліся ў італьянскі порт [[Чывітавек'я]] ў [[Папская вобласць|Папскай вобласці]]. Калі яны прыбылі, Папа Клімент XIII адмовіўся дазволіць караблям высадзіць зняволеных на папскую тэрыторыю. Абстраляныя артылерыйскімі батарэямі з берага Чывітавекк'і, іспанскія ваенныя караблі былі вымушаныя шукаць якарную стаянку ля вострава [[Корсіка]], які тады залежаў ад [[Генуэзская рэспубліка|Генуі]]. Але паколькі на Корсіцы ўспыхнула паўстанне, спатрэбілася пяць месяцаў, каб некаторыя з езуітаў ступілі на зямлю<ref name=":0" />. Некалькі гісторыкаў ацэньваюць колькасць дэпартаваных езуітаў у 6000 чалавек. Але незразумела, ці ахоплівае гэтая лічба толькі Іспанію ці распаўсюджваецца на заморскія калоніі Іспаніі (у прыватнасці, Мексіку і Філіпіны)<ref>Manfred Barthel. ''The Jesuits: History and Legend of the Society of Jesus''. Translated and adapted from German by Mark Howson. William Morrow & Co., 1984, p. 225, footnote.</ref>. Езуіцкі гісторык Хуберт Бехер сцвярджае, што каля 600 езуітаў памерлі падчас плавання і чакання<ref>Hubert Becher, SJ. ''Die Jesuiten: Gestalt und Geschichte des Ordens''. Munich, 1951.</ref>. У Неапалі міністр караля Карла [[Бернарда Танучы]] праводзіў падобную палітыку: 3 лістапада езуітаў без абвінавачвання і суда перавялі праз мяжу ў Папскую вобласць і пагражалі смерцю, калі яны вернуцца<ref name=Pollen/>. Гісторык [[Чарльз Гібсан]] называе выгнанне езуітаў іспанскай каронай «раптоўным і разбуральным ходам» для зацвярджэння каралеўскага кантролю<ref name="Charles Gibson p.83-84">Charles Gibson, ''Spain in America'', New York: Harper and Row, pp. 83–84.</ref>. Аднак езуіты сталі ўразлівай мішэнню для крокаў кароны па ўстанаўленні большага кантролю над царквой; акрамя таго, некаторыя рэлігійныя і дыяцэзіяльныя святары і грамадзянскія ўлады варожа ставіліся да іх і не пратэставалі супраць іх выгнання<ref>Clarence Haring, ''The Spanish Empire in America'', Oxford University Press, 1947, p. 206.</ref>. Акрамя 1767 года, езуіты былі скасаваныя і забароненыя ў Іспаніі яшчэ двойчы, у 1834 і 1932 гадах. Іспанскі кіраўнік [[Франсіска Франка]] адмяніў апошняе скасаванне ў 1938 годзе. ==== Эканамічны ўплыў на Іспанскую імперыю ==== Скасаванне ордэна мела доўгатэрміновыя эканамічныя наступствы ў Амерыцы, асабліва ў тых раёнах, дзе яны мелі свае місіі або рэдукцыі — аддаленых раёнах, дзе дамінавалі карэнныя народы, такія як [[Парагвай]] і [[Архіпелаг Чылаэ]]. У Місьёнэсе, у сучаснай Аргенціне, іх скасаванне прывяло да рассейвання і заняволення карэнных гуарані, якія жылі ў рэдукцыях, і доўгатэрміновага заняпаду індустрыі [[Матэ|ерба-матэ]], ад якога яна аднавілася толькі ў XX стагоддзі<ref name=Daumas>{{cite book |first=Ernesto |last=Daumas |year=1930 |title=El problema de la yerba mate |location=Buenos Aires |publisher=Compañia Impresora Argentina|language=es}}</ref>. У Акоа, [[Вобласць Вальпараіса|рэгіён Вальпараіса]], [[Чылі]], фальклор кажа, што езуіты пакінулі пасля сябе вялікі скарб пасля свайго скасавання<ref name=plath-79>{{Cite book |title=Folklore chileno |last=Plath |first=Oreste |publisher=Editorial Nascimiento |year=1979 |location=Santiago, Chile |pages=128 |language=Spanish |author-link=Арэстэ Плат}}</ref>. Са скасаваннем Таварыства Ісуса ў Іспанскай Амерыцы езуіцкія вінаграднікі ў [[Перу]] былі прададзеныя з аўкцыёну, але новыя ўладальнікі не мелі такога ж вопыту, як езуіты, што спрыяла зніжэнню вытворчасці віна і [[Піска (напой)|піска]]<ref name=Lacoste>{{cite journal |title=La vid y el vino en América del Sur: el desplazamiento de los polos vitivinícolas (siglos XVI al XX) |first=Pablo |last=Lacoste |journal=[[Revista Universum|Universum]] |volume=19 |issue=2 |year=2004 |language=es|doi=10.4067/S0718-23762004000200005 |doi-access=free }}</ref>. === Скасаванне на Мальце === [[Файл:Valletta VLT 07.jpg|thumb|Былы езуіцкі ''Collegium Melitense'' у [[Валета|Валеце]], які стаў [[Мальтыйскі ўніверсітэт|Мальтыйскім універсітэтам]] пасля скасавання.]] [[Мальта пад уладай гаспітальераў|Мальта]] ў той час была васалам [[Сіцылійскае каралеўства|Сіцылійскага каралеўства]], і Вялікі магістр [[Мануэль Пінту да Фансека]], сам партугалец, рушыў услед прыкладу, выгнаўшы езуітаў з вострава і канфіскаваўшы іх маёмасць. Гэтыя актывы былі выкарыстаны для заснавання [[Мальтыйскі ўніверсітэт|Мальтыйскага ўніверсітэта]] ўказам, падпісаным Пінту 22 лістапада 1769 года, што аказала працяглы ўплыў на сацыяльнае і культурнае жыццё Мальты<ref>{{cite web |url=http://www.um.edu.mt/about/uom/history |title=History of the University |publisher=[[University of Malta]] |year=2014 |access-date=20 February 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110630011016/http://www.um.edu.mt/about/uom/history |archive-date=30 June 2011 }}</ref>. Езуіцкая царква ў Валеце захоўвае гэтую назву да цяперашнага часу. === Выгнанне з Герцагства Парма === Незалежнае [[Герцагства Парма і П’ячэнца]] было самым маленькім дваром Бурбонаў. Пармская рэакцыя на навіну аб выгнанні езуітаў з Неапаля была настолькі агрэсіўнай у сваім антыклерыкалізме, што Папа [[Клімент XIII]] 30 студзеня 1768 года звярнуўся з публічным папярэджаннем, пагражаючы герцагству царкоўнымі цэнзурамі. Пры гэтым усе двары Бурбонаў павярнуліся супраць Святога Прастола, патрабуючы поўнага роспуску езуітаў. Парма выгнала езуітаў са сваіх тэрыторый, канфіскаваўшы іх маёмасць<ref name=":0"/>. === Роспуск у Рэчы Паспалітай і ВКЛ === Ордэн езуітаў быў распушчаны ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у 1773 годзе. Аднак на тэрыторыях, занятых Расійскай імперыяй падчас [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|Першага падзелу Рэчы Паспалітай]], Таварыства не было распушчана, бо расійская імператрыца [[Кацярына II|Кацярына Вялікая]] адхіліла папскі ўказ<ref name=pl>{{cite web |url= http://jezuici.pl/kasata-zakonu/ |title=Kasata Zakonu |trans-title=Abolishment Order |work=Society of Jesus in Poland |year=2014 |access-date=20 February 2014|language=pl}}</ref>. У Рэчы Паспалітай многія ўладанні Таварыства былі перададзеныя [[Адукацыйная камісія|Адукацыйнай камісіі]], першаму ў свеце Міністэрству адукацыі. Літва падпарадкавалася скасаванню<ref name=pl2>{{cite web |url= http://mateusz.pl/wam/zd/77-02-Ludwik-Grzebien-SJ-Wskrzeszenie-zakonu-jezuitow.htm |title=Wskrzeszenie zakonu jezuitów |trans-title=The Resurrection of the Jesuits |first=Ludwik |last=Grzebień |work=mateusz.pl |year=2014 |access-date=20 February 2014|language=pl}}</ref>. Да пачатку 1770-х гадоў у [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] езуітам належала больш за 12 тыс. [[валока|валок]] зямлі (каля 250 тыс. га) і вялізныя лясныя ўгоддзі. Іх дзейнасць выклікала крытыку з боку прыхільнікаў Асветніцтва. Пасля скасавання ордэна ў 1773 годзе маёмасць езуіцкіх устаноў у ВКЛ перайшла да Адукацыйнай камісіі. На базе езуіцкіх калегіумаў ствараліся свецкія школы<ref name="ЭВКЛ">{{крыніцы/ЭВКЛ|1|езуіты|аўтар=Дзмітрый Караў}}</ref>. == Папскае скасаванне 1773 года == [[Выява:Jesuitenorden 1773.JPG|міні|злева|Алегорыя роспуску ордэна езуітаў у 1773 годзе як [[Гігантамахія|гігантамахіі]]]] Пасля скасавання езуітаў у многіх еўрапейскіх краінах і іх заморскіх імперыях Папа [[Клімент XIV]] выдаў папскае брэвэ 21 ліпеня 1773 года ў Рыме пад назвай ''[[Dominus ac Redemptor]] Noster''. Гэты ўказ уключаў наступную заяву: {{Цытата|... паколькі мы пераканаліся, што згаданае Таварыства Ісуса не можа больш прыносіць тых багатых пладоў і ўсебаковай карысці, дзеля якіх яно было заснавана, зацверджана і шматлікімі прывілеямі адорана гэтулькімі Нашымі папярэднікамі [...] – пасля сталага роздуму, цалкам свядома і з паўнатой апостальскай улады згаданае Таварыства мы скасоўваем і ліквідуем. Скасоўваем і адмяняем усе і кожны паасобку яго абавязкі, павіннасці і функцыі, дамы, школы, калегіумы, шпіталі, гімназіі і ўсялякія ўстановы, што існуюць у якой-небудзь краіне, каралеўстве і дзяржаве і якім-небудзь чынам з ім звязаныя, яго статуты, звычаі, традыцыі, дэкрэты, пастановы, нават калі яны пацверджаны прысягай, апостальскім адабрэннем ці іншым чынам; скасоўваем таксама ўсе і кожны паасобку прывілеі, а таксама індульты агульныя і асаблівыя, змест якіх належыць лічыць дакладна і дастаткова тут выкладзеным, так, як быццам бы яны былі слова ў слова змешчаны ў гэтым брэвэ і забяспечаны ўсімі магчымымі формуламі, скасоўваючымі клаўзуламі, пячаткамі і дэкрэтамі. Таму мы абвяшчаем, што назаўсёды спыняецца і цалкам скасавана ўсялякая ўлада генерала, правінцыялаў, візітатараў і ўсіх іншых кіраўнікоў гэтага Таварыства як у справах духоўных, так і свецкіх; гэтую юрысдыкцыю і ўладу мы цалкам перадаем мясцовым біскупам адпаведна абставінам і асобам і на ўмовах, пададзеных ніжэй. [...]|Папа Клімент XIV|''Dominus ac Redemptor Noster''<ref>{{cite web|title=Dominus ac Redemptor (1773)|author=Pope Clement XIV|url= https://jesuitportal.bc.edu/research/documents/1773_dominusacredemptor/|publisher=Boston College, Institute for Advanced Jesuit Studies}}</ref>}} === Супраціў у Бельгіі === Пасля папскага скасавання ў 1773 годзе навуковае езуіцкае Таварыства [[Баландысты|баландыстаў]] пераехала з [[Антверпен]]а ў [[Брусель]], дзе яны працягвалі сваю працу ў кляштары Каўдэнберг; у 1788 годзе Таварыства баландыстаў было скасавана ўрадам [[Аўстрыйскія Нідэрланды|Аўстрыйскіх Нідэрландаў]]<ref>[http://quod.lib.umich.edu/m/moajrnl/bac8387.0028.163/85 "The Bollandist Acta Sanctorum", ''Catholic World'', Volume 28, Issue 163, Oct 1878; p. 81]</ref>. === Працяг працы езуітаў у Прусіі === [[Фрыдрых II (кароль Прусіі)|Фрыдрых Вялікі]] з [[Каралеўства Прусія|Прусіі]] адмовіўся дазволіць распаўсюджванне папскага дакумента аб скасаванні ў сваёй краіне{{sfn|Casalini|2017|page=162}}. Ордэн працягваў існаваць у Прусіі на працягу некалькіх гадоў пасля скасавання, хоць і распаўся да аднаўлення ў 1814 годзе. === Працяг працы ў Паўночнай Амерыцы === Многія асобныя езуіты працягвалі сваю працу як езуіты ў [[Квебек]]у, хоць апошні з іх памёр у 1800 годзе. 21 езуіт, які жыў у Паўночнай Амерыцы, падпісаў дакумент, у якім прапаноўваў сваё падпарадкаванне Рыму ў 1774 годзе{{sfn|Schlafly|2015|page=201}}. У Злучаных Штатах школы і калегіумы працягвалі працаваць і засноўвацца езуітамі{{sfn|Casalini|2017|page=162}}. === Расійскі супраціў скасаванню ордэна === У [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] [[Кацярына II]] адмовілася дазволіць распаўсюджванне папскага дакумента аб скасаванні і нават адкрыта абараняла езуітаў ад роспуску. Адзінай дзяржавай, дзе езуіты легальна захавалі сваю арганізацыю, стала Расія. Па выніках [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772)]] да Расіі адышлі землі ўсходняй Беларусі ([[Полацк]], [[Віцебск]], [[Магілёў]], [[Орша]], [[Мсціслаў]]), дзе дзейнічала шмат езуіцкіх устаноў, напрыклад, [[Полацкі езуіцкі калегіум]]. Езуіцкі аддзел у Беларусі атрымаў заступніцтва імператрыцы. Ён пасвячаў святароў, кіраваў школамі і адкрываў дамы для навіцыятаў і тэрцыятаў. Захаванне ордэна разглядалася як інструмент дзяржаўна-рэлігійнай палітыкі на далучаных заходніх тэрыторыях. Расійскія ўлады імкнуліся выкарыстаць высокі адукацыйны патэнцыял езуітаў для развіцця асветы і лаяльнасці мясцовага насельніцтва<ref name="Nizhinskaya">{{Cite web|url=https://rik.mgpu.ru/wp-content/uploads/sites/2/2021/08/1604.pdf|title=Сохранение ордена иезуитов в Российской империи как отражение государственно-религиозной политики на присоединенных западных территориях во второй половине XVIII века|author=Нижинская М. М.|publisher=Вестник МГПУ. Серия «Исторические науки»|date=2018|accessdate=2023-10-20|language=ru}}</ref>. У 1780 годзе ў [[Полацк|Полацку]] быў адкрыты [[навіцыят]]. Пераемнік Кацярыны, [[Павел I]], паспяхова папрасіў у Папы [[Пій VII|Пія VII]] у 1801 годзе афіцыйнага адабрэння дзейнасці езуітаў у Расіі. Езуіты, якіх узначальваў спачатку [[Францішак Караў]]<ref>Rouet de Journel, M.J., ''La Compagnie de Jésus en Russie: un collège de Jésuites à Saint Pétersbourg (1800–16)'', Paris, 1922. (in French) </ref>, затым аўстрыйскі славенец [[Габрыэль Грубер]], а пасля яго смерці [[Тадэвуш Бжазоўскі (генерал езуітаў)|Тадэвуш Бжазоўскі]], працягвалі пашырацца ў Расіі пры [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандры I]], дадаючы місіі і школы ў [[Астрахань|Астрахані]], [[Масква|Маскве]], [[Рыга|Рызе]], [[Саратаў|Саратаве]] і [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]], а таксама па ўсім [[Каўказ|Каўказе]] і [[Сібір|Сібіры]]. У 1812 годзе Полацкі езуіцкі калегіум быў ператвораны ў [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацкую езуіцкую акадэмію]] з правамі ўніверсітэта. Многія былыя езуіты з усёй Еўропы ехалі ў Расію, каб далучыцца да санкцыянаванага там ордэна{{sfn|Schlafly|2015|page=202}}. Аляксандр I адклікаў сваё заступніцтва над езуітамі ў 1812 годзе, але з аднаўленнем Таварыства ў 1814 годзе гэта толькі часова паўплывала на ордэн. Урэшце, Аляксандр выгнаў езуітаў з Санкт-Пецярбурга ў 1815 годзе, а ў сакавіку 1820 года — з усёй Расійскай імперыі<ref name=pl/><ref name=pl2/>{{sfn|Schlafly|2015|pages=202–203}}. === Расійскае заступніцтва аднаўленню ў Еўропе і Паўночнай Амерыцы === Пад патранажам «Рускага таварыства» езуіцкія правінцыі былі эфектыўна адноўлены ў [[Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі|Вялікабрытаніі]] ў 1803 годзе (дзе яны былі забаронены ў Англіі законам 1584 года), у [[Сіцылійскае каралеўства|Каралеўстве Сіцыліі]] ў 1803 годзе і ў Злучаных Штатах у 1805 годзе{{sfn|Schlafly|2015|page=202}}. «Рускія» аддзяленні былі таксама ўтвораны ў Бельгіі, Італіі, Нідэрландах і Швейцарыі{{sfn|Maryks|Wright|2015|page=3}}. === Згода ў Аўстрыі і Венгрыі === Указ аб секулярызацыі аўстарыйскага эрцгерцага і нямецкага імператара [[Іосіф II|Іосіфа II]], выдадзены 12 студзеня 1782 года для [[Эрцгерцагства Аўстрыя|Аўстрыі]] і [[Каралеўства Венгрыя (1526—1867)|Венгрыі]], забараняў некалькі манаскіх ордэнаў, не звязаных з навучаннем або лячэннем. Ён ліквідаваў 140 кляштараў (дзе жылі 1484 манахі і 190 манашак). Сярод забароненых манаскіх ордэнаў былі езуіты, [[Камедулы|камедулы]], [[Капуцыны|капуцыны]], [[Кармеліты|кармеліты]], [[Картэзіянцы|картэзіянцы]], [[Кларыскі|кларыскі]], [[Бенедыктынцы|бенедыктынцы]], [[Цыстэрцыянцы|цыстэрцыянцы]], [[Дамініканцы|дамініканцы]], [[Францысканцы|францысканцы]], [[Паўліны (ордэн)|паўліны]] і [[Прэманстранты|прэманстранты]], а іх багацці былі перададзеныя ў Рэлігійны фонд. Яго антыклерыкальныя і ліберальныя новаўвядзенні вымусілі Папу [[Пій VI|Пія VI]] наведаць Іосіфа II у сакавіку 1782 года. Ён ветліва прыняў Папу і прадставіў сябе добрым каталіком, але адмовіўся паддацца ўплыву. === Роля ў войнах за незалежнасць у Лацінскай Амерыцы === Езуіты стварылі розныя [[Езуіцкія рэдукцыі|рэдукцыі]] ў Іспанскай Лацінскай Амерыцы і на Філіпінах; гэта былі тэакратычныя хрысціянскія гарады-дзяржавы, часта напаўнезалежныя ад каланіяльнага кантролю, у якіх рымска-каталіцкія ордэны актыўна абаранялі і акультурвалі карэннае насельніцтва<ref>{{cite book|author=Caraman Philip. SJ|title=The Lost Paradise - The Jesuit Republic in South America|date=1975|publisher=[[Sidgwick & Jackson]]|place=London|isbn= 9780283982125}}</ref>. [[Езуіцкія місіі рэгіёна Гуайра|Езуіцкія місіі сярод гуарані]] былі аднымі з самых паспяховых. Аднак неадкладнае скасаванне ордэна езуітаў паклала канец сістэме рэдукцый. У выніку іх багацці былі секвестраваныя каланіяльнымі ўладамі, а тубыльцы паняволеныя. Паводле Дэвіда Брэдзінга, гэта было адным з фактараў [[Вайна за незалежнасць іспанскіх калоній у Амерыцы|войнаў за незалежнасць у Лацінскай Амерыцы]], якія імкнуліся адпомсціць за скасаванне езуітаў і рабаванне рэсурсаў карэннага насельніцтва<ref>[[Дэвід Брэдынг|D.A. Brading]], ''The First America: The Spanish Monarchy, Creole Patriots, and the Liberal State, 1492–1867''. Cambridge: Cambridge University Press 1991, pp. 453–458.</ref>. == Аднаўленне езуітаў == Калі [[Напалеонаўскія войны]] набліжаліся да канца ў 1814 годзе, стары палітычны парадак Еўропы быў у значнай ступені адноўлены на [[Венскі кангрэс|Венскім кангрэсе]] пасля гадоў баёў і рэвалюцый, падчас якіх Царква пераследавалася як агент старога парадку і падвяргалася гвалту пры праўленні [[Напалеон I|Напалеона]]. Са зменай палітычнага клімату ў Еўропе і сыходам манархаў, якія заклікалі да скасавання Таварыства, Папа [[Пій VII]] выдаў указ аб аднаўленні Таварыства Ісуса ў каталіцкіх краінах Еўропы. Са свайго боку, Таварыства Ісуса вырашыла на першай Генеральнай кангрэгацыі, праведзенай пасля аднаўлення, захаваць арганізацыю Таварыства такой, якой яна была да скасавання ў 1773 годзе. Пасля 1815 года, з [[Венская сістэма міжнародных адносін|Еўрапейскага канцэрта]], Каталіцкая царква зноў пачала адыгрываць больш прыкметную ролю ў еўрапейскім палітычным жыцці. Нацыя за нацыяй, езуіты аднаўляліся. == Ацэнка == Сучасны погляд заключаецца ў тым, што скасаванне ордэна стала вынікам палітычных і эканамічных канфліктаў, а не тэалагічных спрэчак і сцвярджэння незалежнасці нацыянальнай дзяржавы ад Каталіцкай царквы. Выгнанне Таварыства Ісуса з каталіцкіх дзяржаў Еўропы і іх каланіяльных імперый таксама разглядаецца як адна з ранніх праяў новага секулярысцкага духу [[Эпоха Асветніцтва|Асветніцтва]]<ref>{{Cite news|url=http://www.americamagazine.org/issue/order-restored|title=Order Restored: Remembering turbulent times for the Jesuits|date=2014-07-22|work=America Magazine|access-date=2017-03-21|language=en}}</ref>. Яно дасягнула піку з антыклерыкалізмам [[Французская рэвалюцыя|Французскай рэвалюцыі]]. Скасаванне таксама разглядаецца як спроба манархаў атрымаць кантроль над даходамі і гандлем, у якіх раней дамінавала Таварыства Ісуса. Каталіцкія гісторыкі часта паказваюць на асабісты канфлікт паміж Папам [[Клімент XIII|Кліментам XIII]] (1758–1769) і яго прыхільнікамі ўнутры царквы і кардыналамі кароны, якіх падтрымлівала Францыя<ref name=Pollen/>. == Гл. таксама == * [[Езуіты]] * [[Полацкая езуіцкая акадэмія]] * [[Янсенізм]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{cite book|last=Casalini|first=Cristiano|chapter=Rise, Character, and Development of Jesuit Education|title=The Oxford Handbook of Jesuits|editor-last=Županov|editor-first=Ines G.|location=New York|publisher=Oxford University Press|date=2017|isbn=978-0190639631|url=https://books.google.com/books?id=GguXDwAAQBAJ}} * {{cite book|last1=Maryks|first1=Robert A.|last2=Wright|first2=Jonathan|chapter=Introduction|title=Jesuit Survival and Restoration: A Global History, 1773–1900|editor-last1=Maryks|editor-first1=Robert A.|editor-last2=Wright|editor-first2=Jonathan|location=Boston|publisher=Brill|date=2015|isbn=978-9004282384|url=https://books.google.com/books?id=qnajBQAAQBAJ}} * {{cite book|last=Schlafly|first=Daniel L. Jr.|chapter=General Repression, Russian Survival, American Success: The 'Russian' Society of Jesus and the Jesuits in the United States|title=The Jesuit Suppression in Global Context: Causes, Events, and Consequences|editor-last=Burson|editor-first=Jeffrey D.|location=New York|publisher=Cambridge University Press|date=2015|isbn=978-1107030589|url=https://books.google.com/books?id=LUy2CgAAQBAJ}} * {{крыніцы/ЭВКЛ|1|езуіты|аўтар=Дзмітрый Караў}} * Нижинская, М. М. Сохранение ордена иезуитов в Российской империи как отражение государственно-религиозной политики на присоединенных западных территориях во второй половине XVIII века / М. М. Нижинская // Вестник МГПУ. Серия «Исторические науки». — 2018. — № 4 (32). — С. 18–26. DOI: 10.25688/2076-9105.2018.32.4.02 [[Катэгорыя:Езуіты]] [[Катэгорыя:Каталіцтва ў XVIII стагоддзі]] [[Катэгорыя:Гісторыя хрысціянства]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Антыклерыкалізм]] [[Катэгорыя:Палітычныя рэпрэсіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя папства]] nr5ofwzntsfzx9gc54jwm5rpk6hknxj 5133852 5133753 2026-04-30T04:39:10Z CommonsDelinker 151 Replacing Nicola_Matraini,_ritratto_di_Bernardo_Tanucci,_1787_(Pisa,_Palazzo_alla_Giornata)_2.jpg with [[File:Nicola_Matraini,_ritratto_di_Bernardo_Tanucci,_1738_(Pisa,_Palazzo_alla_Giornata)_2.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because 5133852 wikitext text/x-wiki [[File:Societas Iesvitarvm Electa Regnis Portvgalliae Lege Regia III Sept MDCCLIX - Museu de Lisboa (MC.PIN.1295).png|261px|thumb|''Таварыства Ісуса, выгнанае з Каралеўства Партугалія каралеўскім указам ад 3 верасня 1759 года''; пакуль на заднім плане ад партугальскіх берагоў адплывае [[карака]], маланка паражае святара-езуіта, які спрабуе падпаліць зямны шар, мітру і каралеўскую карону; ля ног святара ляжаць мяшок з залатымі манетамі і закрытая кніга (сімвалы багацця і кантролю над адукацыяй).]] '''Скасаванне Таварыства Ісуса''' — выгнанне членаў [[Ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]] з большасці краін [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]] і іх калоній, якое пачалося ў 1759 годзе, а таксама афіцыйная ліквідацыя ордэна [[Святы Прастол|Святым Прастолам]] у 1773 годзе. Папства задаволіла антыезуіцкія патрабаванні еўрапейскіх манархаў без асаблівага супраціву. Езуіты былі паслядоўна выгнаны з [[Партугальская імперыя|Партугальскай імперыі]] (1759), [[Каралеўства Францыя|Францыі]] (1764), [[Неапалітанскае каралеўства|Неапалітанскага]] і [[Сіцылійскае каралеўства|Сіцылійскага каралеўстваў]], [[Мальтыйскі ордэн|Мальты]] (пад уладай гаспітальераў), [[Герцагства Парма і П’ячэнца|Герцагства Парма і П’ячэнца]], [[Іспанская імперыя|Іспанскай імперыі]] (1767), а таксама з [[Эрцгерцагства Аўстрыя|Аўстрыі]] і [[Каралеўства Венгрыя (1526—1867)|Венгрыі]] (1782)<ref>{{Cite book |editor1=Maryks, Robert |editor2= Wright, Jonathan |date=2015 |title=Jesuit Survival and Restoration: A Global History (1773–1900) |publisher=Brill |isbn=978-9004283879}}</ref>. Гісторыкі вылучаюць мноства фактараў, якія прывялі да скасавання. Езуітаў, якія не цураліся ўдзелу ў палітыцы, падазравалі з-за іх блізкасці да Папы і ўплыву на рэлігійныя і палітычныя справы незалежных дзяржаў. У Францыі гэта было спалучэнне многіх уплываў: ад [[Янсенізм|янсенізму]] і вальнадумства да пануючай тады нецярпімасці да «[[Стары рэжым|старога рэжыму]]»<ref>{{Cite journal|last=Roehner|first=Bertrand M.|title=Jesuits and the State: A Comparative Study of their Expulsions (1590–1990)|journal=Religion|volume=27|issue=2|pages=165–182|date=April 1997|doi=10.1006/reli.1996.0048}}</ref>. [[Абсалютызм|Абсалютныя манархіі]], якія спрабавалі цэнтралізаваць і [[Секулярызацыя (гісторыя)|секулярызаваць]] палітычную ўладу, разглядалі езуітаў як наднацыянальную арганізацыю, занадта моцна звязаную з папствам і занадта аўтаномную ад манархаў, на тэрыторыі якіх яны дзейнічалі<ref>Ida Altman, et al., ''The Early History of Greater Mexico'', Pearson, 2003, p. 310.</ref>. Сваім [[брэвэ]] ''[[Dominus ac Redemptor]]'' (21 ліпеня 1773 года) Папа [[Клімент XIV]] скасаваў Таварыства як ''[[fait accompli]]'' (звершаны факт). Аднак ордэн не знік цалкам. Ён працягваў дзейнічаць падпольна ў [[Езуіцкія місіі ў Кітаі|Кітаі]], а таксама легальна ў [[Расійская імперыя|Расійская імперыі]] (на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]]), [[Каралеўства Прусія|Прусіі]] і Злучаных Штатах. У Расіі [[Кацярына II]] дазволіла заснаваць новы [[навіцыят]]<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=dgF9DQAAQBAJ&q=society+of+jesus+during+suppression%2C+in+Russia&pg=PA812 |title=Great Events in Religion|date=2017|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1440845994|location=Denver|pages=812}}</ref>. У 1814 годзе наступны Папа, [[Пій VII]], аднавіў Таварыства Ісуса ў яго ранейшых правінцыях, і езуіты пачалі аднаўляць сваю працу ў краінах Еўропы<ref>{{Cite web|title=The Restored Jesuits (1814–1912) |url=http://www.newadvent.org/cathen/14100a.htm|access-date=2017-03-21 |website=Catholic Encyclopedia |publisher=newadvent.org}}</ref>. == Перадумовы == Да ганенняў XVIII стагоддзя езуіты ўжо падвяргаліся выгнанням, напрыклад, з тэрыторый [[Венецыянская рэспубліка|Венецыянскай рэспублікі]] паміж 1606 і 1656–1657 гадамі ў рамках спрэчак паміж Рэспублікай і папствам, якія пачаліся з [[Венецыянскі інтэрдыкт|Венецыянскага інтэрдыкта]]<ref>{{cite web |first=Giuseppe |last=Gerbino |date=June 2008 |type=book review |title=Review of Muir, Edward ''The Culture Wars of the Late Renaissance: Skeptics, libertines, and opera'' |website=H-Italy |series=H-Net Reviews |url=http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=14555 |postscript=;}} рэцэнзуемая кніга {{cite book |first=Edward |last=Muir |year=2007 |title=The Culture Wars of the Late Renaissance: Skeptics, libertines, and opera |place=Cambridge |publisher=Harvard University Press |ISBN=978-0-674-02481-6}}</ref>. Да сярэдзіны XVIII стагоддзя Таварыства набыло рэпутацыю ўплывовай сілы ў палітычным манеўраванні і эканамічным поспеху. Манархі многіх еўрапейскіх дзяржаў усё больш насцярожана ставіліся да таго, што яны лічылі празмерным умяшаннем з боку замежнай арганізацыі. Выгнанне езуітаў давала дадатковую выгаду — магчымасць канфіскаваць назапашаныя ордэнам багацці і маёмасць. Аднак гісторык [[Чарльз Гібсан]] перасцерагае: «Наколькі гэта паслужыла матывам для выгнання, мы не ведаем»<ref>{{cite book |first=Charles |last=Gibson |author-link=Чарльз Гібсан (гісторык) |year=1966 |title=Spain in America |place=New York |publisher=Harper and Row |page=83, footnote&nbsp;[28]}}</ref>. Розныя дзяржавы скарысталіся рознымі падзеямі для прыняцця мер. Серыя палітычных канфліктаў, асабліва ў Францыі і Партугаліі, пачалася са спрэчак вакол тэрыторый у 1750 годзе і завяршылася разрывам дыпламатычных адносін і роспускам Таварыства Папам на большай частцы Еўропы, і нават некаторымі пакараннямі смерцю. У рознай ступені былі ўцягнуты [[Партугальская імперыя]], [[Каралеўства Францыя|Францыя]], [[Неапалітанскае каралеўства|Неапаль]] і [[Сіцылійскае каралеўства|Сіцылія]], [[Герцагства Парма і П’ячэнца|Парма]] і [[Іспанская імперыя]]. Канфлікты пачаліся з гандлёвых спрэчак у 1750 годзе ў Партугаліі, у 1755 годзе ў Францыі і ў канцы 1750-х гадоў у Неапалі і Сіцыліі. У 1758 годзе ўрад [[Жазэ I|Жазэ I]] у Партугаліі скарыстаўся слабеючай уладай Папы [[Бенедыкт XIV|Бенедыкта XIV]] і дэпартаваў езуітаў з Паўднёвай Амерыкі пасля перамяшчэння іх разам з карэнным насельніцтвам і кароткага ваеннага канфлікту ([[Вайна гуарані]]), афіцыйна забараніўшы ордэн у 1759 годзе. У 1762 годзе [[Парыжскі парламент]] (суд, а не заканадаўчы орган) вынес рашэнне супраць Таварыства ў буйной справе аб банкруцтве пад ціскам розных груп — ад унутрыцаркоўных да свецкіх дзеячаў, такіх як [[Маркіза дэ Пампадур|маркіза дэ Пампадур]], фаварытка караля. Аўстрыя і Каралеўства Абедзвюх Сіцылій скасавалі ордэн указам у 1767 годзе. == Ход падзей == === Першае нацыянальнае скасаванне: Партугалія і яе імперыя (1759) === [[Файл:Marquês de Pombal, por Claude Joseph Vernet e Louis-Michel van Loo, 1766 (Câmara Municipal de Oeiras).png|thumb|[[Себасцьян Жазэ дзі Карвалью-і-Мелу|Маркіз дэ Памбал]], прэм'ер-міністр Партугаліі, які кіраваў выгнаннем езуітаў. Карціна працы [[Луі-Мішэль ван Лоа|Луі-Мішэля ван Лоа]], 1766.]] Паміж партугальскай каронай і езуітамі існавала даўняя напружанасць, якая ўзмацнілася, калі граф Аэйрас (пазней [[Себасцьян Жазэ дзі Карвалью-і-Мелу|маркіз дэ Памбал]]) стаў дзяржаўным міністрам. Кульмінацыяй стала выгнанне езуітаў у 1759 годзе. Падставай паслужыла [[Справа Тавора|«справа Тавора»]] ў 1758 годзе, якую можна разглядаць як нагоду для выгнання і канфіскацыі маёмасці каронай<ref>James Lockhart and Stuart B. Schwartz, ''Early Latin America''. Cambridge: Cambridge University Press 1983, p. 391.</ref>. Паводле гісторыкаў Джэймса Локхарта і Сцюарта Б. Шварца, «незалежнасць езуітаў, іх улада, багацце, кантроль над адукацыяй і сувязі з Рымам зрабілі іх відавочнымі мішэнямі для памбалаўскай мадэлі крайняга рэгалізму»<ref>Lockhart and Schwartz, ''Early Latin America'', p. 391.</ref>. Канфлікт пачаўся з абмену каланіяльнымі тэрыторыямі ў Паўднёвай Амерыцы з Іспаніяй. Паводле сакрэтнай Мадрыдскай дамовы 1750 года, Партугалія аддала Іспаніі спрэчную калонію [[Сакрамента]] ў вусце ракі [[Ла-Плата (рака)|Ла-Плата]] ў абмен на [[Езуіцкія місіі рэгіёна Гуайра|Сем рэдукцый]] Парагвая — аўтаномныя езуіцкія місіі. Карэннаму насельніцтву ([[гуарані]]) было загадана пакінуць свае землі. Гуарані паўсталі, пачалася [[Вайна гуарані]], якая скончылася для іх катастрофай. У Партугаліі разгарнулася інфармацыйная вайна, у якой езуітаў асуджалі альбо абаранялі за тое, што яны больш за стагоддзе ратавалі гуарані ад рабства. Партугальскія каланізатары дамагліся выгнання езуітаў<ref>{{cite book|last=Ganson|first=Barbara|year=2003|title=The Guarani under Spanish Rule in the Rio de la Plata|url=https://books.google.com/books?id=CG7fscxlgpUC&q=reductions&pg=PR9|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-5495-8}}</ref><ref name=Pollen>[http://www.newadvent.org/cathen/14096a.htm Pollen, John Hungerford. "The Suppression of the Jesuits (1750-1773)"] ''The Catholic Encyclopedia''. Vol. 14. New York: Robert Appleton Company, 1912. 26 March 2014{{PD-notice}}</ref>. 1 красавіка 1758 года Памбал пераканаў састарэлага Папу [[Бенедыкт XIV|Бенедыкта XIV]] прызначыць партугальскага кардынала [[Франсішку дэ Салданья да Гама]] для расследавання абвінавачванняў супраць езуітаў<ref name=prestage>[http://www.newadvent.org/cathen/12224b.htm Prestage, Edgar. "Marquis de Pombal"] ''The Catholic Encyclopedia''. Vol. 12. New York: Robert Appleton Company, 1911. 26 March 2014</ref>. Бенедыкт скептычна ставіўся да цяжару меркаваных злоўжыванняў. Ён загадаў правесці «дэталёвае расследаванне», але для захавання рэпутацыі Таварыства ўсе сур'ёзныя справы павінны былі перадавацца яму. Бенедыкт памёр у наступным месяцы. 15 мая Салданья абвясціў, што езуіты вінаватыя ў «незаконным, публічным і скандальным гандлі» ў Партугаліі і яе калоніях. Ён не наведваў езуіцкія дамы, як было загадана, і вынес рашэнне па пытаннях, якія Папа пакінуў за сабой<ref name=Pollen/>. Памбал звязаў езуітаў са справай Тавора (спробай замаху на караля 3 верасня 1758 года) на падставе іх сяброўства з некаторымі з меркаваных змоўшчыкаў. 19 студзеня 1759 года ён выдаў указ аб секвестры маёмасці Таварыства ў партугальскіх уладаннях. У верасні таго ж года ён дэпартаваў партугальскіх айцоў, колькасцю каля тысячы чалавек, у Папскую вобласць, утрымліваючы іншаземцаў у турме. Сярод арыштаваных і пакараных смерцю быў [[Габрыэль Малагрыда]], езуіцкі спавядальнік [[Леанора Тамазія дэ Тавора|Леаноры дэ Тавора]], якога абвінавацілі ў «злачынствах супраць веры». Пасля пакарання смерцю Малагрыды ў 1759 годзе партугальская карона ліквідавала Таварыства. Партугальскі пасол быў адкліканы з Рыма, а папскі [[нунцый]] высланы. Дыпламатычныя адносіны паміж Партугаліяй і Рымам былі разарваны да 1770 года<ref name=prestage/>. [[Файл:Typus Religionis. Estampe, du tableau trouvé dans l’eglise, des ci-devant soi-disans-Jésuites de Billom en Auvergne, l’an 1762.png|thumb|Карціна [[Typus Religionis]] была канфіскавана з езуіцкага калегіума ў [[Біём (Францыя)|Біёме]] ў 1762 годзе і выкарыстана як доказ на судзе супраць ордэна. Абвінавачанне сцвярджала, што гэта блюзнерства, паколькі Папа і кароль намаляваны менш значнымі, чым святыя.]] === Скасаванне ў Францыі (1764) === У Францыі працэс пачаўся ў калоніі [[Марцініка]], дзе Таварыства Ісуса мела камерцыйныя інтарэсы на цукровых плантацыях, дзе працавалі чорныя рабы і свабодныя рабочыя. Іх вялікія місійныя плантацыі ўключалі вялікую колькасць мясцовага насельніцтва. ''[[Каталіцкая энцыклапедыя]]'' ў 1908 годзе пісала, што практыка місіянераў асабіста займацца продажам вырабленых тавараў (анамалія для рэлігійнага ордэна) «дазвалялася часткова для пакрыцця бягучых выдаткаў місіі, часткова для абароны простых, дзіцячых тубыльцаў ад звычайнай пошасці несумленных пасрэднікаў». Айцец [[Антуан Лавалет]], настаяцель місій на Марцініцы, стаў адным з найбуйнейшых уладальнікаў зямлі і рабоў на востраве. Але пасля пачатку [[Сямігадовая вайна|Сямігадовай вайны з Вялікабрытаніяй]] караблі, якія перавозілі тавары ацэначным коштам 2 000 000 [[Французскі ліўр|ліўраў]], былі захоплены, і Лавалет не змог выплаціць свае вельмі вялікія даўгі і збанкрутаваў. Яго крэдыторы звярнуліся да езуіцкага пракуратара ў Парыжы з патрабаваннем аплаты. Аднак той адмовіўся несці адказнасць за даўгі незалежнай місіі, хоць і прапанаваў весці перамовы аб урэгуляванні. Крэдыторы звярнуліся ў суд і атрымалі станоўчае рашэнне ў 1760 годзе, якое абавязвала Таварыства заплаціць. Па парадзе сваіх адвакатаў езуіты падалі апеляцыю ў [[Парыжскі парламент]]. Гэта аказалася неразумным крокам. Парламент не толькі падтрымаў суд ніжэйшай інстанцыі 8 мая 1761 года, але, атрымаўшы справу ў свае рукі, праціўнікі езуітаў у гэтым сходзе вырашылі нанесці ўдар па ордэне. Пад агнём крытыкі за валютныя спекуляцыі і абвінавачванні ў катаванні і забойстве чатырох рабоў, Лавалет выйшаў з ордэна езуітаў у 1762 годзе. У езуітаў было шмат праціўнікаў. [[Янсенізм|Янсеністы]] былі шматлікімі сярод ворагаў артадаксальнай партыі. [[Сарбона]], адукацыйны канкурэнт, далучылася да [[Галіканства|галіканцаў]], [[Філосафы (Францыя)|філосафаў]] і [[Энцыклапедысты|энцыклапедыстаў]]. [[Людовік XV]] быў слабым; яго жонка і дзеці былі за езуітаў; яго здольны першы міністр, [[Эцьен Франсуа дэ Шуазёль|герцаг дэ Шуазёль]], гуляў на руку парламенту, а каралеўская фаварытка, [[Маркіза дэ Пампадур|маркіза дэ Пампадур]], якой езуіты адмовілі ў адпушчэнні грахоў, бо яна жыла ў граху з каралём Францыі, была рашучым апанентам. Напад на езуітаў пачаўся 17 красавіка 1762 года сімпатыкам янсенізму абатам Анры Філіпам дэ Шавеленам, які асудзіў Канстытуцыю Таварыства Ісуса. 6 жніўня 1762 года генеральны адвакат Жалі дэ Флеры прапанаваў парламенту канчатковую пастанову, якая асуджала Таварыства на знікненне. Аднак умяшанне караля прынесла восем месяцаў адтэрміноўкі. Тым часам дваром быў прапанаваны кампраміс: калі французскія езуіты аддзеляцца ад Таварыства, якое ўзначальвае генерал непасрэдна пад уладай Папы, і пяройдуць пад уладу французскага вікарыя, з французскімі звычаямі, як у Галіканскай царкве, Карона іх абароніць. Французскія езуіты, адкінуўшы галіканства, адмовіліся даць згоду. 1 красавіка 1763 года калегіумы былі зачыненыя, а паводле наступнай пастановы ад 9 сакавіка 1764 года езуіты павінны былі адмовіцца ад сваіх зарокаў пад пагрозай выгнання. У канцы лістапада 1764 года кароль падпісаў указ аб роспуску Таварыства ва ўсіх сваіх уладаннях, хоць некаторыя правінцыйныя парламенты ўсё яшчэ абаранялі іх, напрыклад, [[Франш-Кантэ]], [[Эльзас]] і [[Артуа]]. У праекце ўказа ён выкрасліў шматлікія пункты, якія мелі на ўвазе віну Таварыства, і, пішучы герцагу дэ Шуазёлю, заключыў: «Калі я прымаю парады іншых дзеля міру ў маім каралеўстве, вы павінны ўнесці змены, якія я прапаную, інакш я нічога не зраблю. Я больш нічога не скажу, каб не сказаць занадта шмат»<ref name=":0">Vogel, Christine: [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0159-2010101123 ''The Suppression of the Society of Jesus, 1758–1773''], [[European History Online]], Mainz: [[Institute of European History]], 2011, retrieved: November 11, 2011.</ref>. ==== Заняпад езуітаў у Новай Францыі ==== Пасля перамогі Брытаніі ў 1759 годзе ў [[Бітва на раўнінах Абраама|бітве супраць французаў у Квебеку]], Францыя страціла сваю паўночнаамерыканскую тэрыторыю [[Новая Францыя|Новай Францыі]], дзе езуіцкія місіянеры ў XVII стагоддзі актыўна дзейнічалі сярод карэнных народаў. Брытанскае праўленне мела наступствы для езуітаў у Новай Францыі, але іх колькасць і месцы ўжо знаходзіліся ў заняпадзе. Яшчэ ў 1700 годзе езуіты прынялі палітыку простага падтрымання сваіх існуючых пастоў замест спробаў заснаваць новыя па-за межамі [[Квебек|Квебека]], [[Манрэаль|Манрэаля]] і [[Атава|Атавы]]<ref>J.H. Kennedy. ''Jesuit and Savage in New France'' (New Haven: Yale University Press, 1950), 49.</ref>. Як толькі Новая Францыя апынулася пад кантролем Вялікабрытаніі, брытанцы забаранілі іміграцыю любых новых езуітаў. Да 1763 года толькі дваццаць адзін езуіт усё яшчэ знаходзіўся ў тым, што цяпер стала брытанскай калоніяй Квебек. Да 1773 года засталося толькі адзінаццаць езуітаў. У тым жа годзе брытанская карона заявіла правы на маёмасць езуітаў у Канадзе і абвясціла, што Таварыства Ісуса ў Новай Францыі распушчана<ref>J.H. Kennedy. ''Jesuit and Savage in New France'' (New Haven: Yale University Press, 1950), 53.</ref>. === Скасаванне ў Іспанскай імперыі (1767) === ==== Падзеі, якія прывялі да іспанскага скасавання ==== [[Файл:Charles III of Spain high resolution.jpg|thumb|[[Карл III (кароль Іспаніі)|Карл III Іспанскі]], які загадаў выгнаць езуітаў з іспанскіх уладанняў]] Скасаванне ў Іспаніі і іспанскіх калоніях, а таксама ў яе залежных тэрыторыях, [[Неапалітанскае каралеўства|Неапалітанскім каралеўстве]] і [[Сіцылійскае каралеўства|Сіцылійскім каралеўстве]], стала апошнім з выгнанняў, пасля таго як Партугалія (1759) і Францыя (1764) ужо задалі тэндэнцыю. Іспанская карона ўжо пачала шэраг адміністрацыйных і іншых змен у сваёй заморскай імперыі, такіх як рэарганізацыя віцэ-каралеўстваў, пераасэнсаванне эканамічнай палітыкі і стварэнне арміі, таму выгнанне езуітаў разглядаецца як частка гэтай агульнай тэндэнцыі, вядомай як [[рэформы Бурбонаў]]. Рэформы былі накіраваны на стрымліванне растучай аўтаноміі і самаўпэўненасці іспанцаў, народжаных у Амерыцы ([[Крэолы|крэолаў]]), аднаўленне кантролю кароны і павелічэнне даходаў<ref>Virginia Guedea, "The Old Colonialism Ends, the New Colonialism Begins", in ''The Oxford History of Mexico'', edited by Michael Meyer and William Beezley, New York: Oxford University Press, 2000, p. 278.</ref>. Некаторыя гісторыкі сумняваюцца, што езуіты былі вінаватыя ў інтрыгах супраць іспанскай кароны, якія выкарыстоўваліся ў якасці непасрэднай прычыны выгнання<ref>James Lockhart and Stuart Schwartz, ''Early Latin America'', New York: Cambridge University Press 1983, p. 350.</ref>. Сучаснікі ў Іспаніі прыпісвалі скасаванне езуітаў [[Бунт супраць Эскілачэ|«бунт супраць Эскілачэ»]], названым у гонар італьянскага міністра караля [[Карл III (кароль Іспаніі)|Карла III]], якія выліліся пасля прыняцця закона аб раскошы. Закон, які накладваў абмежаванні на нашэнне мужчынамі аб'ёмных плашчоў і капелюшоў-самбрэра, быў успрыняты як «абраза кастыльскага гонару»<ref name="The First America p. 499">[[Дэвід Брэдынг|D.A. Brading]], ''The First America: The Spanish Monarchy, Creole Patriots, and the Liberal State, 1492–1867''. Cambridge: Cambridge University Press 1991, 499.</ref>. [[Файл:Esquilache riots.jpg|thumb|left|«Бунт супраць Эскілачэ», Мадрыд, прыпісваецца [[Франсіска Гоя|Франсіска Гою]] (каля 1766, 1767)]] Кароль Карл збег у вёску, калі раз'юшаны натоўп пратэстоўцаў накіраваўся да каралеўскага палаца. Натоўп крычаў: «Жыве Іспанія! Смерць Эскілачэ!». Яго фламандская палацавая гвардыя зрабіла папераджальныя стрэлы над галовамі людзей. Паводле адной справаздачы, група езуіцкіх святароў з'явілася на сцэне, супакоіла пратэстоўцаў прамовамі і адправіла іх дадому. Карл вырашыў адмяніць павышэнне падаткаў і ўказ аб капелюшах і звольніў свайго міністра фінансаў<ref>Manfred Barthel. ''The Jesuits: History and Legend of the Society of Jesus''. Translated and adapted from German by Mark Howson. William Morrow & Co., 1984, pp. 222–223.</ref>. Манарх і яго саветнікі былі ўстрывожаныя паўстаннем, якое кінула выклік каралеўскай уладзе. Езуітаў абвінавацілі ў падбухторванні натоўпу і публічным абвінавачванні манарха ў рэлігійных злачынствах. [[Педра Радрыгес дэ Кампаманес]], пракурор [[Кастыльская рада|Кастыльскай рады]], выказаў гэты погляд у справаздачы, якую прачытаў кароль<ref name="The First America p. 499"/>. Карл загадаў склікаць спецыяльную каралеўскую камісію для распрацоўкі генеральнага плана па выгнанні езуітаў. Камісія ўпершыню сабралася ў студзені 1767 года. Яна мадэлявала свой план на тактыцы, выкарыстанай [[Філіп IV Прыгожы|Філіпам IV]] у Францыі супраць [[Тампліеры|тампліераў]] у 1307 годзе — робячы акцэнт на элеменце нечаканасці<ref>Manfred Barthel. ''The Jesuits: History and Legend of the Society of Jesus''. Translated and adapted from German by Mark Howson. William Morrow & Co., 1984, p. 223.</ref>. Дарадца Карла Кампаманес напісаў трактат пра тампліераў у 1747 годзе, што магло паўплываць на рэалізацыю скасавання езуітаў<ref>Pedro Rodríguez de Campomanes, ''Dissertaciones históricas del orden, y Cavallería de los templarios, o resumen historial de sus principios, fundación, instituto, progressos, y extinción en el Concilio de Viena. Y un apéndice, o suplemento, en que se pone la regla de esta orden, y diferentes Privilegios de ella, con muchas Dissertaciones, y Notas, tocantes no solo à esta Orden, sino à las de S. Juan, Teutonicos, Santiago, Calatrava, Alcantara, Avis, Montesa, Christo, Monfrac, y otras Iglesias, y Monasterios de España, con varios Cathalogos de Maestres''. Madrid: Oficina de Antonio Pérez de Soto.</ref>. Адзін гісторык сцвярджае: «[Карл] ніколі не адважыўся б выгнаць езуітаў, калі б не быў упэўнены ў падтрымцы ўплывовай партыі ўнутры іспанскай царквы»<ref name="The First America p. 499"/>. Янсеністы і жабрацкія ордэны даўно выступалі супраць езуітаў і імкнуліся абмежаваць іх уладу. ==== Сакрэтны план выгнання ==== [[Файл:Pompeo Batoni - Retrato de D. Manuel de Roda - Google Art Project.jpg|thumb|[[Мануэль дэ Рода]], дарадца Карла III, які сабраў альянс праціўнікаў езуітаў]] Міністры караля Карла трымалі свае абмеркаванні ў сакрэце, як і сам кароль, які дзейнічаў паводле «тэрміновых, справядлівых і неабходных прычын, якія я пакідаю ў сваім каралеўскім розуме». Перапіска [[Бернарда Танучы]], антыклерыкальнага міністра Карла ў Неапалі, змяшчае ідэі, якія час ад часу кіравалі іспанскай палітыкай. Карл кіраваў сваім урадам праз [[Педра Пабла Абарка дэ Балеа|графа Аранду]], чытача Вальтэра, і іншых лібералаў<ref name=":0" />. Пасяджэнне камісіі 29 студзеня 1767 года запланавала выгнанне езуітаў. Сакрэтныя загады, якія павінны былі быць адкрыты на досвітку 2 красавіка, былі разасланы ўсім правінцыйным віцэ-каралям і раённым вайсковым камандзірам у Іспаніі. Кожны запячатаны канверт утрымліваў два дакументы. Адным была копія арыгінальнага ўказа аб выгнанні «ўсіх членаў Таварыства Ісуса» з іспанскіх уладанняў Карла і канфіскацыі ўсёй іх маёмасці. Другі інструктаваў мясцовых чыноўнікаў акружыць езуіцкія калегіумы і рэзідэнцыі ў ноч на 2 красавіка, арыштаваць езуітаў і арганізаваць іх адпраўку на караблі, якія чакалі іх у розных партах. Заключны сказ караля Карла абвяшчаў: «Калі пасля пасадкі на карабель у раёне вашага камандавання будзе знойдзены хоць адзін езуіт, нават хворы ці паміраючы, рыхтуйцеся да пакарання смерцю»<ref>Manfred Barthel. ''The Jesuits: History and Legend of the Society of Jesus''. Translated and adapted from German by Mark Howson. William Morrow & Co., 1984, pp. 223–224.</ref>. Папа [[Клімент XIII]], якому іспанскі пасол прад'явіў падобны ўльтыматум за некалькі дзён да ўступлення ўказа ў сілу, спытаў караля Карла: «Якой уладай?» і прыгразіў яму вечным праклёнам. Папа Клімент не змог рэалізаваць свой пратэст, і выгнанне адбылося паводле плану<ref>Manfred Barthel. ''The Jesuits: History and Legend of the Society of Jesus''. Translated and adapted from German by Mark Howson. William Morrow & Co., 1984, pp. 224–226.</ref>. ==== Выгнанне езуітаў з Мексікі (Новай Іспаніі) ==== [[Файл:Portrait of José de Gálvez.jpg|thumb|left|[[Хасэ дэ Гальвес]], ''генеральны візітатар'' у Новай Іспаніі (1765–71), адыграў важную ролю ў выгнанні езуітаў у 1767 годзе ў Мексіцы, што лічыцца часткай [[Рэформы Бурбонаў|рэформаў Бурбонаў]].]] У [[Новая Іспанія|Новай Іспаніі]] езуіты актыўна евангелізавалі індзейцаў на паўночнай мяжы. Але іх асноўная дзейнасць заключалася ў навучанні элітных [[крэолы|крэольскіх]] мужчын (іспанцаў, народжаных у Амерыцы), многія з якіх самі сталі езуітамі. З 678 езуітаў, выгнаных з Мексікі, 75% былі мексіканскага паходжання. У канцы чэрвеня 1767 года іспанскія салдаты вывезлі езуітаў з іх 16 місій і 32 станцый у Мексіцы. Ні адзін езуіт не мог быць вызвалены ад указу караля, незалежна ад узросту або хваробы. Многія памерлі падчас пераходу па сцежцы, абсаджанай кактусамі, да порта [[Веракрус (горад)|Веракрус]] на ўзбярэжжы Мексіканскага заліва, дзе іх чакалі караблі для адпраўкі ў італьянскае выгнанне<ref>Don DeNevi and Noel Francis Moholy. ''Junípero Serra: The Illustrated Story of the Franciscan Founder of California's Missions''. Harper & Row, 1985, p. 7.</ref>. У Мексіцы адбыліся пратэсты супраць выгнання такой колькасці езуітаў, якія былі членамі элітных сем'яў. Але самі езуіты падпарадкаваліся загаду. Паколькі езуіты валодалі вялікімі зямельнымі маёнткамі ў Мексіцы, якія падтрымлівалі іх евангелізацыю карэнных народаў і адукацыйную місію для крэольскіх эліт, маёмасць стала крыніцай багацця для кароны. Карона прадала іх з аўкцыёну, папоўніўшы казну, а іх пакупнікі-крэолы атрымалі прадукцыйныя, добра кіраваныя ўладанні<ref name="Charles Gibson p.83-84"/><ref>Ida Altman et al., ''The Early History of Greater Mexico'', Pearson 2003, pp. 310–311.</ref>. Многія крэольскія сем'і былі абураныя дзеяннямі кароны, разглядаючы гэта як «дэспатычны акт»<ref>Susan Deans-Smith, "Bourbon Reforms", ''Encyclopedia of Mexico: History, Society, Culture'', volume 1. Michael S. Werner, ed., Chicago: Fitzroy Dearborn 1997, pp. 153–154.</ref>. Адзін вядомы мексіканскі езуіт, [[Франсіска Хаўер Клавіхера]], падчас свайго італьянскага выгнання напісаў важную гісторыю Мексікі з акцэнтам на карэнныя народы<ref>[[Дэвід Брэдынг|D.A. Brading]], ''The First America: The Spanish Monarchy, Creole Patriots, and the Liberal State, 1492–1867''. Cambridge: Cambridge University Press 1991, pp. 453–458.</ref>. [[Аляксандр фон Гумбальт]], вядомы нямецкі вучоны, які правёў год у Мексіцы ў 1803–04 гадах, высока ацаніў працу Клавіхера па гісторыі карэнных народаў Мексікі<ref>[[Дэвід Брэдынг|D.A. Brading]], ''The First America'', pp. 523–524, 526–527.</ref>. [[Файл:Francisco Xavier Clavijero.jpg|thumb|Франсіска Хаўер Клавіхера, мексіканскі езуіт, высланы ў Італію. Яго гісторыя старажытнай Мексікі была значным тэкстам для гонару сучаснікаў у Новай Іспаніі. Ён шануецца ў сучаснай Мексіцы як крэольскі патрыёт.]] З-за ізаляцыі іспанскіх місій на паўвостраве [[Каліфорнія (паўвостраў)|Баха-Каліфорнія]] ўказ аб выгнанні не прыбыў туды да прыбыцця новага губернатара [[Гаспар дэ Партола|Гаспара дэ Партолы]] 30 лістапада. Да 3 лютага 1768 года салдаты Партолы вывезлі 16 езуіцкіх місіянераў паўвострава з іх пастоў і сабралі іх у [[Ларэта]], адкуль яны адплылі на мацярык Мексікі і адтуль у Еўропу. Выказваючы спачуванне езуітам, Партола абыходзіўся з імі добра, нават калі паклаў канец іх 70-гадоваму будаўніцтву місій у Баха-Каліфорніі<ref>Maynard Geiger. ''The Life and Times of Fray Junípero Serra: The Man Who Never Turned Back.'' Academy of American Franciscan History, 1959, vol. 1, pp. 182–183.</ref>. Езуіцкія місіі ў Баха-Каліфорніі былі перададзеныя [[Францысканцы|францысканцам]], а пасля [[Дамініканцы|дамініканцам]], а будучыя місіі ў Альта-Каліфорніі былі заснаваныя францысканцамі<ref>Robert Michael Van Handel, "The Jesuit and Franciscan Missions in Baja California." M.A. thesis. University of California, Santa Barbara, 1991.</ref>. Змены ў іспанскіх калоніях у Новым Свеце былі асабліва вялікімі, паколькі місіі часта дамінавалі ў аддаленых паселішчах. Амаль імгненна ў гарадах місій Саноры і Арызоны «чорныя рызы» ([[езуіты]]) зніклі, і іх замянілі «шэрыя рызы» ([[францысканцы]])<ref>{{cite book |first=Richard F. |last=Pourade |title=The History of San Diego |chapter=6: Padres Lead the Way |chapter-url= http://www.sandiegohistory.org/books/pourade/explorers/explorerschapter6.htm |year=2014 |access-date=20 February 2014}}</ref>. ==== Выгнанне з Філіпінаў ==== Езуіты былі неўзабаве выцесненыя з [[Філіпіны|Філіпінаў]], якія яны навярнулі з анімізму, індуізму і ісламу ў хрысціянства<ref>{{Cite journal|url=https://brill.com/view/journals/jjs/9/2/article-p207_207.xml|title=Missionaries and Commanders: The Jesuits in Mindanao, 1718–68|first=Eberhard|last=Crailsheim|date=18 January 2022|journal=Journal of Jesuit Studies|volume=9|issue=2|pages=207–228|via=brill.com|doi=10.1163/22141332-09020003|hdl=10261/273146|hdl-access=free|access-date=5 January 2024|archive-date=5 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240105044713/https://brill.com/view/journals/jjs/9/2/article-p207_207.xml|url-status=live}}</ref>. Каралеўскі ўказ аб выгнанні Таварыства Ісуса з Іспаніі і яе ўладанняў дасягнуў [[Маніла|Манілы]] 17 мая 1768 года. Паміж 1769 і 1771 гадамі езуіты былі перавезены з [[Генерал-капітанства Філіпіны|Іспанскай Ост-Індыі]] ў Іспанію і дэпартаваныя ў Італію<ref>{{cite web |url=https://www.phjesuits.org/portal/jesuits-in-the-philippines/ |title=Jesuits in the Philippines: From Mission to Province (1581–1768) |first=Horacio |last=de la Costa |work=Philippine Jesuits |year=2014 |access-date=20 February 2014 |archive-date=3 чэрвеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150603165956/https://www.phjesuits.org/portal/jesuits-in-the-philippines/ |url-status=dead }}</ref>. ==== Высылка іспанскіх езуітаў у Італію ==== [[Файл:Nicola Matraini, ritratto di Bernardo Tanucci, 1738 (Pisa, Palazzo alla Giornata) 2.jpg|thumb|left|200px|[[Бернарда Танучы]], дарадца Карла III, адыграў важную ролю ў выгнанні езуітаў у Неапалі]] Іспанскія салдаты сабралі езуітаў у Мексіцы, адвялі іх на ўзбярэжжа і змясцілі ў трумы іспанскіх ваенных караблёў, якія накіроўваліся ў італьянскі порт [[Чывітавек'я]] ў [[Папская вобласць|Папскай вобласці]]. Калі яны прыбылі, Папа Клімент XIII адмовіўся дазволіць караблям высадзіць зняволеных на папскую тэрыторыю. Абстраляныя артылерыйскімі батарэямі з берага Чывітавекк'і, іспанскія ваенныя караблі былі вымушаныя шукаць якарную стаянку ля вострава [[Корсіка]], які тады залежаў ад [[Генуэзская рэспубліка|Генуі]]. Але паколькі на Корсіцы ўспыхнула паўстанне, спатрэбілася пяць месяцаў, каб некаторыя з езуітаў ступілі на зямлю<ref name=":0" />. Некалькі гісторыкаў ацэньваюць колькасць дэпартаваных езуітаў у 6000 чалавек. Але незразумела, ці ахоплівае гэтая лічба толькі Іспанію ці распаўсюджваецца на заморскія калоніі Іспаніі (у прыватнасці, Мексіку і Філіпіны)<ref>Manfred Barthel. ''The Jesuits: History and Legend of the Society of Jesus''. Translated and adapted from German by Mark Howson. William Morrow & Co., 1984, p. 225, footnote.</ref>. Езуіцкі гісторык Хуберт Бехер сцвярджае, што каля 600 езуітаў памерлі падчас плавання і чакання<ref>Hubert Becher, SJ. ''Die Jesuiten: Gestalt und Geschichte des Ordens''. Munich, 1951.</ref>. У Неапалі міністр караля Карла [[Бернарда Танучы]] праводзіў падобную палітыку: 3 лістапада езуітаў без абвінавачвання і суда перавялі праз мяжу ў Папскую вобласць і пагражалі смерцю, калі яны вернуцца<ref name=Pollen/>. Гісторык [[Чарльз Гібсан]] называе выгнанне езуітаў іспанскай каронай «раптоўным і разбуральным ходам» для зацвярджэння каралеўскага кантролю<ref name="Charles Gibson p.83-84">Charles Gibson, ''Spain in America'', New York: Harper and Row, pp. 83–84.</ref>. Аднак езуіты сталі ўразлівай мішэнню для крокаў кароны па ўстанаўленні большага кантролю над царквой; акрамя таго, некаторыя рэлігійныя і дыяцэзіяльныя святары і грамадзянскія ўлады варожа ставіліся да іх і не пратэставалі супраць іх выгнання<ref>Clarence Haring, ''The Spanish Empire in America'', Oxford University Press, 1947, p. 206.</ref>. Акрамя 1767 года, езуіты былі скасаваныя і забароненыя ў Іспаніі яшчэ двойчы, у 1834 і 1932 гадах. Іспанскі кіраўнік [[Франсіска Франка]] адмяніў апошняе скасаванне ў 1938 годзе. ==== Эканамічны ўплыў на Іспанскую імперыю ==== Скасаванне ордэна мела доўгатэрміновыя эканамічныя наступствы ў Амерыцы, асабліва ў тых раёнах, дзе яны мелі свае місіі або рэдукцыі — аддаленых раёнах, дзе дамінавалі карэнныя народы, такія як [[Парагвай]] і [[Архіпелаг Чылаэ]]. У Місьёнэсе, у сучаснай Аргенціне, іх скасаванне прывяло да рассейвання і заняволення карэнных гуарані, якія жылі ў рэдукцыях, і доўгатэрміновага заняпаду індустрыі [[Матэ|ерба-матэ]], ад якога яна аднавілася толькі ў XX стагоддзі<ref name=Daumas>{{cite book |first=Ernesto |last=Daumas |year=1930 |title=El problema de la yerba mate |location=Buenos Aires |publisher=Compañia Impresora Argentina|language=es}}</ref>. У Акоа, [[Вобласць Вальпараіса|рэгіён Вальпараіса]], [[Чылі]], фальклор кажа, што езуіты пакінулі пасля сябе вялікі скарб пасля свайго скасавання<ref name=plath-79>{{Cite book |title=Folklore chileno |last=Plath |first=Oreste |publisher=Editorial Nascimiento |year=1979 |location=Santiago, Chile |pages=128 |language=Spanish |author-link=Арэстэ Плат}}</ref>. Са скасаваннем Таварыства Ісуса ў Іспанскай Амерыцы езуіцкія вінаграднікі ў [[Перу]] былі прададзеныя з аўкцыёну, але новыя ўладальнікі не мелі такога ж вопыту, як езуіты, што спрыяла зніжэнню вытворчасці віна і [[Піска (напой)|піска]]<ref name=Lacoste>{{cite journal |title=La vid y el vino en América del Sur: el desplazamiento de los polos vitivinícolas (siglos XVI al XX) |first=Pablo |last=Lacoste |journal=[[Revista Universum|Universum]] |volume=19 |issue=2 |year=2004 |language=es|doi=10.4067/S0718-23762004000200005 |doi-access=free }}</ref>. === Скасаванне на Мальце === [[Файл:Valletta VLT 07.jpg|thumb|Былы езуіцкі ''Collegium Melitense'' у [[Валета|Валеце]], які стаў [[Мальтыйскі ўніверсітэт|Мальтыйскім універсітэтам]] пасля скасавання.]] [[Мальта пад уладай гаспітальераў|Мальта]] ў той час была васалам [[Сіцылійскае каралеўства|Сіцылійскага каралеўства]], і Вялікі магістр [[Мануэль Пінту да Фансека]], сам партугалец, рушыў услед прыкладу, выгнаўшы езуітаў з вострава і канфіскаваўшы іх маёмасць. Гэтыя актывы былі выкарыстаны для заснавання [[Мальтыйскі ўніверсітэт|Мальтыйскага ўніверсітэта]] ўказам, падпісаным Пінту 22 лістапада 1769 года, што аказала працяглы ўплыў на сацыяльнае і культурнае жыццё Мальты<ref>{{cite web |url=http://www.um.edu.mt/about/uom/history |title=History of the University |publisher=[[University of Malta]] |year=2014 |access-date=20 February 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110630011016/http://www.um.edu.mt/about/uom/history |archive-date=30 June 2011 }}</ref>. Езуіцкая царква ў Валеце захоўвае гэтую назву да цяперашнага часу. === Выгнанне з Герцагства Парма === Незалежнае [[Герцагства Парма і П’ячэнца]] было самым маленькім дваром Бурбонаў. Пармская рэакцыя на навіну аб выгнанні езуітаў з Неапаля была настолькі агрэсіўнай у сваім антыклерыкалізме, што Папа [[Клімент XIII]] 30 студзеня 1768 года звярнуўся з публічным папярэджаннем, пагражаючы герцагству царкоўнымі цэнзурамі. Пры гэтым усе двары Бурбонаў павярнуліся супраць Святога Прастола, патрабуючы поўнага роспуску езуітаў. Парма выгнала езуітаў са сваіх тэрыторый, канфіскаваўшы іх маёмасць<ref name=":0"/>. === Роспуск у Рэчы Паспалітай і ВКЛ === Ордэн езуітаў быў распушчаны ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у 1773 годзе. Аднак на тэрыторыях, занятых Расійскай імперыяй падчас [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|Першага падзелу Рэчы Паспалітай]], Таварыства не было распушчана, бо расійская імператрыца [[Кацярына II|Кацярына Вялікая]] адхіліла папскі ўказ<ref name=pl>{{cite web |url= http://jezuici.pl/kasata-zakonu/ |title=Kasata Zakonu |trans-title=Abolishment Order |work=Society of Jesus in Poland |year=2014 |access-date=20 February 2014|language=pl}}</ref>. У Рэчы Паспалітай многія ўладанні Таварыства былі перададзеныя [[Адукацыйная камісія|Адукацыйнай камісіі]], першаму ў свеце Міністэрству адукацыі. Літва падпарадкавалася скасаванню<ref name=pl2>{{cite web |url= http://mateusz.pl/wam/zd/77-02-Ludwik-Grzebien-SJ-Wskrzeszenie-zakonu-jezuitow.htm |title=Wskrzeszenie zakonu jezuitów |trans-title=The Resurrection of the Jesuits |first=Ludwik |last=Grzebień |work=mateusz.pl |year=2014 |access-date=20 February 2014|language=pl}}</ref>. Да пачатку 1770-х гадоў у [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] езуітам належала больш за 12 тыс. [[валока|валок]] зямлі (каля 250 тыс. га) і вялізныя лясныя ўгоддзі. Іх дзейнасць выклікала крытыку з боку прыхільнікаў Асветніцтва. Пасля скасавання ордэна ў 1773 годзе маёмасць езуіцкіх устаноў у ВКЛ перайшла да Адукацыйнай камісіі. На базе езуіцкіх калегіумаў ствараліся свецкія школы<ref name="ЭВКЛ">{{крыніцы/ЭВКЛ|1|езуіты|аўтар=Дзмітрый Караў}}</ref>. == Папскае скасаванне 1773 года == [[Выява:Jesuitenorden 1773.JPG|міні|злева|Алегорыя роспуску ордэна езуітаў у 1773 годзе як [[Гігантамахія|гігантамахіі]]]] Пасля скасавання езуітаў у многіх еўрапейскіх краінах і іх заморскіх імперыях Папа [[Клімент XIV]] выдаў папскае брэвэ 21 ліпеня 1773 года ў Рыме пад назвай ''[[Dominus ac Redemptor]] Noster''. Гэты ўказ уключаў наступную заяву: {{Цытата|... паколькі мы пераканаліся, што згаданае Таварыства Ісуса не можа больш прыносіць тых багатых пладоў і ўсебаковай карысці, дзеля якіх яно было заснавана, зацверджана і шматлікімі прывілеямі адорана гэтулькімі Нашымі папярэднікамі [...] – пасля сталага роздуму, цалкам свядома і з паўнатой апостальскай улады згаданае Таварыства мы скасоўваем і ліквідуем. Скасоўваем і адмяняем усе і кожны паасобку яго абавязкі, павіннасці і функцыі, дамы, школы, калегіумы, шпіталі, гімназіі і ўсялякія ўстановы, што існуюць у якой-небудзь краіне, каралеўстве і дзяржаве і якім-небудзь чынам з ім звязаныя, яго статуты, звычаі, традыцыі, дэкрэты, пастановы, нават калі яны пацверджаны прысягай, апостальскім адабрэннем ці іншым чынам; скасоўваем таксама ўсе і кожны паасобку прывілеі, а таксама індульты агульныя і асаблівыя, змест якіх належыць лічыць дакладна і дастаткова тут выкладзеным, так, як быццам бы яны былі слова ў слова змешчаны ў гэтым брэвэ і забяспечаны ўсімі магчымымі формуламі, скасоўваючымі клаўзуламі, пячаткамі і дэкрэтамі. Таму мы абвяшчаем, што назаўсёды спыняецца і цалкам скасавана ўсялякая ўлада генерала, правінцыялаў, візітатараў і ўсіх іншых кіраўнікоў гэтага Таварыства як у справах духоўных, так і свецкіх; гэтую юрысдыкцыю і ўладу мы цалкам перадаем мясцовым біскупам адпаведна абставінам і асобам і на ўмовах, пададзеных ніжэй. [...]|Папа Клімент XIV|''Dominus ac Redemptor Noster''<ref>{{cite web|title=Dominus ac Redemptor (1773)|author=Pope Clement XIV|url= https://jesuitportal.bc.edu/research/documents/1773_dominusacredemptor/|publisher=Boston College, Institute for Advanced Jesuit Studies}}</ref>}} === Супраціў у Бельгіі === Пасля папскага скасавання ў 1773 годзе навуковае езуіцкае Таварыства [[Баландысты|баландыстаў]] пераехала з [[Антверпен]]а ў [[Брусель]], дзе яны працягвалі сваю працу ў кляштары Каўдэнберг; у 1788 годзе Таварыства баландыстаў было скасавана ўрадам [[Аўстрыйскія Нідэрланды|Аўстрыйскіх Нідэрландаў]]<ref>[http://quod.lib.umich.edu/m/moajrnl/bac8387.0028.163/85 "The Bollandist Acta Sanctorum", ''Catholic World'', Volume 28, Issue 163, Oct 1878; p. 81]</ref>. === Працяг працы езуітаў у Прусіі === [[Фрыдрых II (кароль Прусіі)|Фрыдрых Вялікі]] з [[Каралеўства Прусія|Прусіі]] адмовіўся дазволіць распаўсюджванне папскага дакумента аб скасаванні ў сваёй краіне{{sfn|Casalini|2017|page=162}}. Ордэн працягваў існаваць у Прусіі на працягу некалькіх гадоў пасля скасавання, хоць і распаўся да аднаўлення ў 1814 годзе. === Працяг працы ў Паўночнай Амерыцы === Многія асобныя езуіты працягвалі сваю працу як езуіты ў [[Квебек]]у, хоць апошні з іх памёр у 1800 годзе. 21 езуіт, які жыў у Паўночнай Амерыцы, падпісаў дакумент, у якім прапаноўваў сваё падпарадкаванне Рыму ў 1774 годзе{{sfn|Schlafly|2015|page=201}}. У Злучаных Штатах школы і калегіумы працягвалі працаваць і засноўвацца езуітамі{{sfn|Casalini|2017|page=162}}. === Расійскі супраціў скасаванню ордэна === У [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] [[Кацярына II]] адмовілася дазволіць распаўсюджванне папскага дакумента аб скасаванні і нават адкрыта абараняла езуітаў ад роспуску. Адзінай дзяржавай, дзе езуіты легальна захавалі сваю арганізацыю, стала Расія. Па выніках [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772)]] да Расіі адышлі землі ўсходняй Беларусі ([[Полацк]], [[Віцебск]], [[Магілёў]], [[Орша]], [[Мсціслаў]]), дзе дзейнічала шмат езуіцкіх устаноў, напрыклад, [[Полацкі езуіцкі калегіум]]. Езуіцкі аддзел у Беларусі атрымаў заступніцтва імператрыцы. Ён пасвячаў святароў, кіраваў школамі і адкрываў дамы для навіцыятаў і тэрцыятаў. Захаванне ордэна разглядалася як інструмент дзяржаўна-рэлігійнай палітыкі на далучаных заходніх тэрыторыях. Расійскія ўлады імкнуліся выкарыстаць высокі адукацыйны патэнцыял езуітаў для развіцця асветы і лаяльнасці мясцовага насельніцтва<ref name="Nizhinskaya">{{Cite web|url=https://rik.mgpu.ru/wp-content/uploads/sites/2/2021/08/1604.pdf|title=Сохранение ордена иезуитов в Российской империи как отражение государственно-религиозной политики на присоединенных западных территориях во второй половине XVIII века|author=Нижинская М. М.|publisher=Вестник МГПУ. Серия «Исторические науки»|date=2018|accessdate=2023-10-20|language=ru}}</ref>. У 1780 годзе ў [[Полацк|Полацку]] быў адкрыты [[навіцыят]]. Пераемнік Кацярыны, [[Павел I]], паспяхова папрасіў у Папы [[Пій VII|Пія VII]] у 1801 годзе афіцыйнага адабрэння дзейнасці езуітаў у Расіі. Езуіты, якіх узначальваў спачатку [[Францішак Караў]]<ref>Rouet de Journel, M.J., ''La Compagnie de Jésus en Russie: un collège de Jésuites à Saint Pétersbourg (1800–16)'', Paris, 1922. (in French) </ref>, затым аўстрыйскі славенец [[Габрыэль Грубер]], а пасля яго смерці [[Тадэвуш Бжазоўскі (генерал езуітаў)|Тадэвуш Бжазоўскі]], працягвалі пашырацца ў Расіі пры [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандры I]], дадаючы місіі і школы ў [[Астрахань|Астрахані]], [[Масква|Маскве]], [[Рыга|Рызе]], [[Саратаў|Саратаве]] і [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]], а таксама па ўсім [[Каўказ|Каўказе]] і [[Сібір|Сібіры]]. У 1812 годзе Полацкі езуіцкі калегіум быў ператвораны ў [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацкую езуіцкую акадэмію]] з правамі ўніверсітэта. Многія былыя езуіты з усёй Еўропы ехалі ў Расію, каб далучыцца да санкцыянаванага там ордэна{{sfn|Schlafly|2015|page=202}}. Аляксандр I адклікаў сваё заступніцтва над езуітамі ў 1812 годзе, але з аднаўленнем Таварыства ў 1814 годзе гэта толькі часова паўплывала на ордэн. Урэшце, Аляксандр выгнаў езуітаў з Санкт-Пецярбурга ў 1815 годзе, а ў сакавіку 1820 года — з усёй Расійскай імперыі<ref name=pl/><ref name=pl2/>{{sfn|Schlafly|2015|pages=202–203}}. === Расійскае заступніцтва аднаўленню ў Еўропе і Паўночнай Амерыцы === Пад патранажам «Рускага таварыства» езуіцкія правінцыі былі эфектыўна адноўлены ў [[Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі|Вялікабрытаніі]] ў 1803 годзе (дзе яны былі забаронены ў Англіі законам 1584 года), у [[Сіцылійскае каралеўства|Каралеўстве Сіцыліі]] ў 1803 годзе і ў Злучаных Штатах у 1805 годзе{{sfn|Schlafly|2015|page=202}}. «Рускія» аддзяленні былі таксама ўтвораны ў Бельгіі, Італіі, Нідэрландах і Швейцарыі{{sfn|Maryks|Wright|2015|page=3}}. === Згода ў Аўстрыі і Венгрыі === Указ аб секулярызацыі аўстарыйскага эрцгерцага і нямецкага імператара [[Іосіф II|Іосіфа II]], выдадзены 12 студзеня 1782 года для [[Эрцгерцагства Аўстрыя|Аўстрыі]] і [[Каралеўства Венгрыя (1526—1867)|Венгрыі]], забараняў некалькі манаскіх ордэнаў, не звязаных з навучаннем або лячэннем. Ён ліквідаваў 140 кляштараў (дзе жылі 1484 манахі і 190 манашак). Сярод забароненых манаскіх ордэнаў былі езуіты, [[Камедулы|камедулы]], [[Капуцыны|капуцыны]], [[Кармеліты|кармеліты]], [[Картэзіянцы|картэзіянцы]], [[Кларыскі|кларыскі]], [[Бенедыктынцы|бенедыктынцы]], [[Цыстэрцыянцы|цыстэрцыянцы]], [[Дамініканцы|дамініканцы]], [[Францысканцы|францысканцы]], [[Паўліны (ордэн)|паўліны]] і [[Прэманстранты|прэманстранты]], а іх багацці былі перададзеныя ў Рэлігійны фонд. Яго антыклерыкальныя і ліберальныя новаўвядзенні вымусілі Папу [[Пій VI|Пія VI]] наведаць Іосіфа II у сакавіку 1782 года. Ён ветліва прыняў Папу і прадставіў сябе добрым каталіком, але адмовіўся паддацца ўплыву. === Роля ў войнах за незалежнасць у Лацінскай Амерыцы === Езуіты стварылі розныя [[Езуіцкія рэдукцыі|рэдукцыі]] ў Іспанскай Лацінскай Амерыцы і на Філіпінах; гэта былі тэакратычныя хрысціянскія гарады-дзяржавы, часта напаўнезалежныя ад каланіяльнага кантролю, у якіх рымска-каталіцкія ордэны актыўна абаранялі і акультурвалі карэннае насельніцтва<ref>{{cite book|author=Caraman Philip. SJ|title=The Lost Paradise - The Jesuit Republic in South America|date=1975|publisher=[[Sidgwick & Jackson]]|place=London|isbn= 9780283982125}}</ref>. [[Езуіцкія місіі рэгіёна Гуайра|Езуіцкія місіі сярод гуарані]] былі аднымі з самых паспяховых. Аднак неадкладнае скасаванне ордэна езуітаў паклала канец сістэме рэдукцый. У выніку іх багацці былі секвестраваныя каланіяльнымі ўладамі, а тубыльцы паняволеныя. Паводле Дэвіда Брэдзінга, гэта было адным з фактараў [[Вайна за незалежнасць іспанскіх калоній у Амерыцы|войнаў за незалежнасць у Лацінскай Амерыцы]], якія імкнуліся адпомсціць за скасаванне езуітаў і рабаванне рэсурсаў карэннага насельніцтва<ref>[[Дэвід Брэдынг|D.A. Brading]], ''The First America: The Spanish Monarchy, Creole Patriots, and the Liberal State, 1492–1867''. Cambridge: Cambridge University Press 1991, pp. 453–458.</ref>. == Аднаўленне езуітаў == Калі [[Напалеонаўскія войны]] набліжаліся да канца ў 1814 годзе, стары палітычны парадак Еўропы быў у значнай ступені адноўлены на [[Венскі кангрэс|Венскім кангрэсе]] пасля гадоў баёў і рэвалюцый, падчас якіх Царква пераследавалася як агент старога парадку і падвяргалася гвалту пры праўленні [[Напалеон I|Напалеона]]. Са зменай палітычнага клімату ў Еўропе і сыходам манархаў, якія заклікалі да скасавання Таварыства, Папа [[Пій VII]] выдаў указ аб аднаўленні Таварыства Ісуса ў каталіцкіх краінах Еўропы. Са свайго боку, Таварыства Ісуса вырашыла на першай Генеральнай кангрэгацыі, праведзенай пасля аднаўлення, захаваць арганізацыю Таварыства такой, якой яна была да скасавання ў 1773 годзе. Пасля 1815 года, з [[Венская сістэма міжнародных адносін|Еўрапейскага канцэрта]], Каталіцкая царква зноў пачала адыгрываць больш прыкметную ролю ў еўрапейскім палітычным жыцці. Нацыя за нацыяй, езуіты аднаўляліся. == Ацэнка == Сучасны погляд заключаецца ў тым, што скасаванне ордэна стала вынікам палітычных і эканамічных канфліктаў, а не тэалагічных спрэчак і сцвярджэння незалежнасці нацыянальнай дзяржавы ад Каталіцкай царквы. Выгнанне Таварыства Ісуса з каталіцкіх дзяржаў Еўропы і іх каланіяльных імперый таксама разглядаецца як адна з ранніх праяў новага секулярысцкага духу [[Эпоха Асветніцтва|Асветніцтва]]<ref>{{Cite news|url=http://www.americamagazine.org/issue/order-restored|title=Order Restored: Remembering turbulent times for the Jesuits|date=2014-07-22|work=America Magazine|access-date=2017-03-21|language=en}}</ref>. Яно дасягнула піку з антыклерыкалізмам [[Французская рэвалюцыя|Французскай рэвалюцыі]]. Скасаванне таксама разглядаецца як спроба манархаў атрымаць кантроль над даходамі і гандлем, у якіх раней дамінавала Таварыства Ісуса. Каталіцкія гісторыкі часта паказваюць на асабісты канфлікт паміж Папам [[Клімент XIII|Кліментам XIII]] (1758–1769) і яго прыхільнікамі ўнутры царквы і кардыналамі кароны, якіх падтрымлівала Францыя<ref name=Pollen/>. == Гл. таксама == * [[Езуіты]] * [[Полацкая езуіцкая акадэмія]] * [[Янсенізм]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{cite book|last=Casalini|first=Cristiano|chapter=Rise, Character, and Development of Jesuit Education|title=The Oxford Handbook of Jesuits|editor-last=Županov|editor-first=Ines G.|location=New York|publisher=Oxford University Press|date=2017|isbn=978-0190639631|url=https://books.google.com/books?id=GguXDwAAQBAJ}} * {{cite book|last1=Maryks|first1=Robert A.|last2=Wright|first2=Jonathan|chapter=Introduction|title=Jesuit Survival and Restoration: A Global History, 1773–1900|editor-last1=Maryks|editor-first1=Robert A.|editor-last2=Wright|editor-first2=Jonathan|location=Boston|publisher=Brill|date=2015|isbn=978-9004282384|url=https://books.google.com/books?id=qnajBQAAQBAJ}} * {{cite book|last=Schlafly|first=Daniel L. Jr.|chapter=General Repression, Russian Survival, American Success: The 'Russian' Society of Jesus and the Jesuits in the United States|title=The Jesuit Suppression in Global Context: Causes, Events, and Consequences|editor-last=Burson|editor-first=Jeffrey D.|location=New York|publisher=Cambridge University Press|date=2015|isbn=978-1107030589|url=https://books.google.com/books?id=LUy2CgAAQBAJ}} * {{крыніцы/ЭВКЛ|1|езуіты|аўтар=Дзмітрый Караў}} * Нижинская, М. М. Сохранение ордена иезуитов в Российской империи как отражение государственно-религиозной политики на присоединенных западных территориях во второй половине XVIII века / М. М. Нижинская // Вестник МГПУ. Серия «Исторические науки». — 2018. — № 4 (32). — С. 18–26. DOI: 10.25688/2076-9105.2018.32.4.02 [[Катэгорыя:Езуіты]] [[Катэгорыя:Каталіцтва ў XVIII стагоддзі]] [[Катэгорыя:Гісторыя хрысціянства]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Антыклерыкалізм]] [[Катэгорыя:Палітычныя рэпрэсіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя папства]] qv7tu7xcqzqly3xkfvq7htp2ts3z33c Курган Славы (Мазыр) 0 795427 5133997 5068451 2026-04-30T11:48:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133997 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Курганы Славы}} {{Славутасць | Беларуская назва = Курган Славы | Краіна = Беларусь | Горад = }} '''Мемарыяльны комплекс''' '''«Курган Славы»''' ({{Lang-ru|Мемориальный комплекс «Курган Славы»}}) — помнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], размешчаны практычна ў цэнтры горада [[Мазыр]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. == Гісторыя і апісанне == Мемарыяльны комплекс «Курган славы» з'яўляецца помнікам падзеям [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. 875 дзён горад [[Мазыр]] быў акупаваны фашыстамі, з 22 жніўня 1941 года па 14 студзеня 1944 года<ref name="Мемориал Курган Славы, Мозырь 1967 год XX века">{{Cite web|url=https://mozyrxxvek.blogspot.com/2013/05/1967-xx.html|title=Мемориал Курган Славы, Мозырь 1967 год XX века|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. Войскі [[1-ы Беларускі фронт|1-га Беларускага фронту]] і байцы Палескага партызанскага злучэння 14 студзеня 1944 года вызвалілі горад [[Мазыр]] ад нямецкіх захопнікаў, 17 частак і злучэнняў Савецкай Арміі ў баях за горад атрымалі найменне Мазырскіх<ref name="Мемориал Курган Славы, Мозырь 1967 год XX века" />. 14 студзеня 1967 год на ўскраіне горада [[Мазыр]] адбыўся мітынг, прысвечаны 23-й гадавіне вызвалення Мазыра ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, на якім быў адкрыты першы аб'ект мемарыяла — шматметровы Куб з надпісам ''«Абаронцам Радзімы ад мазыран»''. У 1977 годзе для ўвекавечання іх памяці адкрыты мемарыяльны архітэктурна-скульптурны комплекс, аўтарамі якога з'яўляюцца архітэктар Г. Вараб'ёў і [[Мікалай Мікітавіч Пушкар|М. Пушкар]]. Абнаўленне мемарыяльнага комплексу «Курган славы» адбылося напярэдадні святкавання 60-годдзя [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]], галоўная частка мемарыяла Брацкая магіла, куды былі перапахаваныя астанкі воінаў і партызан, якія знаходзіліся ў разрозненых пахаваннях на грамадзянскіх могілках горада і раёна. Была праведзена эксгумацыя і ўрачыстае перапахаванне астанкаў салдат<ref name="Мемориал Курган Славы, Мозырь 1967 год XX века" />. Мемарыяльны комплекс «Курган славы» папоўніўся яшчэ двума помнікамі: помнік у гонар блакаднікаў і абаронцаў Ленінграда і памятны знак воінам-інтэрнацыяналістам, якія ваявалі ў Афганістане і не вярнуліся назад, ля мемарыяльнага каменя была пахавана капсула з афганскай зямлёй, акрапленай крывёю савецкіх салдат. Сёння мемарыяльны комплекс «Курган славы» — гэта шмат кампазіцыйнае збудаванне: 45-метровая стэла, куб на гранітным пастаменце з гаўбіцай узору 1938 года, Брацкая магіла — пахаванне воінаў Савецкай Арміі і партызан Палескага партызанскага злучэння, якія загінулі пры вызваленні [[Мазыр|Мазыра]] ў 1944 годзе, тут гарыць Вечны агонь, помнік у гонар блакаднікаў і абаронцаў Ленінграда і памятны знак воінам-інтэрнацыяналістам, а таксама свайго роду збудаванні пад адкрытым небам музея ваеннай тэхнікі<ref>{{Cite web|url=http://www.mazyr.by/2018/06/desyatki-mozyryan-22-iyunya-vstretili-rassvet-v-memorialnom-komplekse-kurgan-slavy-napominayushhem-o-krovoprolitnyx-boyax/|title=Газета «Жыццё Палесся». Десятки мозырян 22 июня встретили рассвет в мемориальном комплексе Курган Славы, напоминающем о кровопролитных боях|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404070042/http://www.mazyr.by/2018/06/desyatki-mozyryan-22-iyunya-vstretili-rassvet-v-memorialnom-komplekse-kurgan-slavy-napominayushhem-o-krovoprolitnyx-boyax/|archive-date=4 красавіка 2019|access-date=|url-status=dead}}</ref> == Памяць == На Кургане Славы ў [[Мазыр|Мазыры]] ў памяць аб Героях устаноўлены мемарыяльныя пліты<ref>{{Cite web|url=https://savehistory.by/karta/memorialnyy-kompleks-kurgan-slavy-mozyr|title=Мемориальный комплекс «Курган Славы», г. Мозырь, Гомельская область}}</ref>: * [[Аляксандр Міхайлавіч Беленчык]] * [[Канстанцін Фёдаравіч Захараў]] * [[Джумагалі Калдыкараеў]] * [[Міхаіл Максімавіч Катаеў]] * [[Валянцін Сцяпанавіч Няжноў]] * [[Антон Андрэевіч Рыжкоў]] * [[Рыгор Мацвеевіч Ціханаў]] * [[Мікалай Іванавіч Шмаргун]] * [[Фёдар Міхайлавіч Языковіч]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://mozyr.damspravku.ru/9166003-memorialnyy_kompleks_kurgan_slavy-company Мемориальный комплекс Курган славы]. * [http://www.pobeda1945.su/burial/2356 Портал о фронтовиках] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200811033133/http://www.pobeda1945.su/burial/2356 |date=11 жніўня 2020 }}. * [https://izvezda.by/ru/monuments-ru/getElement/6482/ Мемориальный комплекс «Курган Славы»]. * [https://savehistory.by/karta/memorialnyy-kompleks-kurgan-slavy-mozyr/ Мемориальный комплекс «Курган Славы», г. Мозырь, Гомельская область]. * [https://www.sb.by/video/memorialnyy-kompleks-kurgan-slavy-v-mozyre-obeliski-velikogo-podviga.html Мемориальный комплекс «Курган Славы» в Мозыре | Обелиски великого подвига]. [[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь Сегодня]]. {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Помнікі_Вялікай_Айчыннай_вайны_ў_Беларусі]] [[Катэгорыя:Курганы_Беларусі]] [[Катэгорыя:Гомельская_вобласць]] [[Катэгорыя:Мемарыяльныя_комплексы_Беларусі]] [[Катэгорыя:Мазыр]] 997znnqmsrjjdkrwjsenp1v48jhocpr Крушэнне Harbin Z-9 у Ашанці (2025) 0 802372 5133844 5107753 2026-04-30T03:49:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133844 wikitext text/x-wiki {{Авіякатастрофа}} [[6 жніўня]] [[2025]] года верталёт [[Harbin Z-9]] [[Ваенна-паветраныя сілы Ганы|ВПС Ганы]] разбіўся аб лясісты схіл гары ў рэгіёне Ашанці. Загінулі восем чалавек, у тым ліку міністр абароны [[Эдвард Аманэ Баама]] і міністр навакольнага асяроддзя [[Ібрагім Муртала Мухамед]]. ==Катастрофа== На борце былі міністр абароны Эдвард Аманэ Баама, міністр навакольнага асяроддзя Ібрагім Муртала Мухамед, выконваючы абавязкі намесніка каардынатара нацыянальнай бяспекі Лімуна Махамед Муніру, віцэ-старшыня кіруючай Нацыянальнай дэмакратычнай партыі (НДП) Самуэль Сарпонг, былы кандыдат у парламент Самуэль Абоаг’е, камандзір эскадрыллі Пітэр Бафемі Анала, лётчык Твум Ампаду і сяржант Эрнест Ада Менса<ref name="BBC News Pidgin">{{Cite news |date=6 August 2025 |title=Ghana Defence minister, Environment minister, six odas die for helicopter crash |trans-title=Ghana defence minister, environment minister, six others die in helicopter crash |url=https://www.bbc.com/pidgin/articles/cqle6xr4qzzo |access-date=6 August 2025 |publisher=[[BBC News Pidgin]] |language=gpe}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ghana's defence, environment ministers among 8 killed in helicopter crash |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/8/6/ghanian-defence-environment-ministers-killed-in-helicopter-crash |access-date=8 August 2025 |website=[[Al Jazeera English]]}}</ref>. Група накіроўвалася на мерапрыемства, прысвечанае барацьбе з незаконнай здабычай карысных выкапняў. Першапачаткова планавалася, што прэзідэнт [[Джон Махама]] таксама паляціць, але ў той дзень у яго былі іншыя справы.<ref>{{Cite news |date=7 August 2025 |title=Why Mahama's choice to attend church event may have averted further tragedy in helicopter crash |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/How-President-John-Mahama-escaped-death-in-helicopter-crash-1995021 |access-date=7 August 2025 |website=[[GhanaWeb]]}}</ref> У 9:12 раніцы верталёт вылецеў з міжнароднага аэрапорта Катока ў [[Акра|Акры]], накіроўваючыся на паўночны захад углыб краіны, у раён золатаздабычы Абуасі, рэгіён Ашанці. Аднак нечакана борт знік з радараў.<ref>{{Cite news |last=Livni |first=Ephrat |date=6 August 2025 |title=Ghana Helicopter Crash Kills 8, Including Defense and Environment Ministers |url=https://www.nytimes.com/2025/08/06/world/africa/ghana-helicopter-crash-defense-officials.html |access-date=6 August 2025 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Пазней былі знойдзены абломкі верталёта, усе на борце згарэлі да непазнавальнасці<ref name="BBC News Pidgin" />, а таму з парэшткаў былі ўзятыя ўзоры, якія самалётам адпраўлены ў [[ПАР]] для аналізу [[ДНК]].<ref name="Citi Newsroom August 7">{{Cite news |last=Boakye |first=Patricia |date=7 August 2025 |title=Black Box of crashed Military helicopter recovered – Amoakohene confirms |url=https://citinewsroom.com/2025/08/black-box-of-crashed-military-helicopter-recovered-amoakohene-confirms/ |access-date=7 August 2025 |website=Citi Newsroom}}</ref> Неадкладна пачалося расследаванне з удзелам Узброеных сіл<ref>{{Cite news |date=6 August 2025 |title=Government ministers among eight killed in Ghana helicopter crash |url=https://news.sky.com/story/government-ministers-among-eight-killed-in-ghana-helicopter-crash-13407887 |access-date=6 August 2025 |publisher=[[Sky News]] }}</ref>, Нацыянальнай пажарна-выратавальнай службы і іншых сілавых ведамстваў<ref>{{Cite web |last=Wiafe |first=Sammi |date=7 August 2025 |title=Inter agency team investigating Helicopter crash – GNFS |url=https://citinewsroom.com/2025/08/inter-agency-team-investigating-helicopter-crash-gnfs/ |website=Citi Newsroom |access-date=7 August 2025 }}</ref>. Трагедыя стала адной з самых страшных авіякатастроф у Гане за больш чым дзесяцігоддзе.<ref>{{Cite news |last=Adetayo |first=Ope |date=6 August 2025 |title=Helicopter crash in Ghana kills ministers of defense and environment and 6 others |url=https://apnews.com/article/ghana-helicopter-crash-deaths-ministers-8559d9b2b7b20c5a33a0341a11d06f27 |access-date=6 August 2025 |publisher=[[Associated Press]]}}</ref> == Рэакцыя == Прэзідэнт Джон Махама абвясціў трохдзённую нацыянальную жалобу<ref>{{Cite web |date=2025-08-07 |title=Ghana declares three days of national mourning for helicopter crash victims |url=https://trt.global/afrika-english/article/c396e3906f4f |access-date=2025-08-18 |website=TRT Global |language=en}}</ref>. Спачуванні выказалі некалькі краін і міжнародных арганізацый, уключаючы [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]],<ref>{{Cite news |last=Wyettey Cofie |first=Risa |date=6 August 2025 |title=UK commiserates with Ghana after tragic Helicopter crash claims eight |url=https://starrfm.com.gh/uk-commiserates-with-ghana-after-tragic-helicopter-crash-claims-eight/ |access-date=6 August 2025 |website=[[Starr FM (Ghana)|Starr FM]]}}</ref> [[Сьера-Леонэ]],<ref>{{Cite news |last=Wyettey Cofie |first=Risa |date=6 August 2025 |title=President Bio mourns victims of Ghana's helicopter crash, offers solidarity |url=https://starrfm.com.gh/president-bio-mourns-ghana-helicopter-crash-victims/ |access-date=6 August 2025 |website=[[Starr FM (Ghana)|Starr FM]]}}</ref> [[Гамбія|Гамбію]], [[Нігерыя|Нігерыю]], [[Афрыканскі банк развіцця]],<ref name="pulse.com.gh">{{Cite web |last=Sededzi Kwame |first=Christopher |date=7 August 2025 |title=How UN, AU, ECOWAS, and world leaders reacted to Ghana's tragic helicopter crash |url=https://www.pulse.com.gh/articles/news/how-un-au-ecowas-and-world-leaders-reacted-to-ghanas-tragic-helicopter-crash-2025080717043300095 |access-date=9 August 2025 |website=Pulse Ghana |language=en}}</ref> [[ААН]], [[ЭКОВАС]],<ref>{{Cite web |date=8 August 2025 |title=ECOWAS Expresses Sympathy In Wake Of Tragic Helicopter Crash |url=https://www.newsghana.com.gh/ecowas-expresses-sympathy-in-wake-of-tragic-helicopter-crash/ |access-date=9 August 2025 |website=[[News Ghana]]}}</ref> [[Афрыканскі саюз]],<ref>{{Cite web |date=2025-08-06 |title=Statement by the Chairperson of the African Union Commission on the Tragic Helicopter Crash in Ghana |url=https://au.int/en/pressreleases/20250806/statement-auc-chairperson-tragic-helicopter-crash-ghana |access-date=2025-08-18 |work=African Union |archive-date=27 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250827002811/https://au.int/en/pressreleases/20250806/statement-auc-chairperson-tragic-helicopter-crash-ghana |url-status=dead }}</ref> [[Сусветная гандлёвая арганізацыя|Сусветную гандлёвую арганізацыю]],<ref name="pulse.com.gh"/> [[ФРГ|Германію]],<ref>{{Cite web |last= |date=2025-08-06 |editor-last=Boye-Doe |editor-first=Agnes |title=Helicopter Crash: German Embassy grieves in solidarity with Ghana |url=https://gna.org.gh/2025/08/helicopter-crash-german-embassy-grieves-in-solidarity-with-ghana/ |access-date=2025-08-18 |website=Ghana News Agency |language=en-US}}</ref> [[Кенія|Кенію]], [[Намібія|Намібію]],<ref>{{Cite web |date=2025-08-07 |title=Kenya, Namibia mourn victims of Ghana Helicopter crash |url=https://ghanaweekend.com/2025/08/07/kenya-namibia-mourn-victims-of-ghana-helicopter-crash/ |access-date=2025-08-18 |website=Ghana Weekend |language=en-US}}</ref> [[Італія|Італію]] і [[Ватыкан]]<ref>{{Cite web |date=7 August 2025 |title=Pope Leo sends condolences to Ghana mourning victims of helicopter crash |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2025-08/pope-sends-condolences-ghana-mourning-victims-helicopter-crash.html |access-date=8 August 2025 |website=[[Vatican News]] }}</ref>. == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Жнівень 2025 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 6 жніўня]] [[Катэгорыя:Авіяцыйныя здарэнні 2025 года]] p4ghyim9862vjth12c314isp2i4k9ua Кулак (селянін) 0 802613 5133946 5098593 2026-04-30T09:40:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133946 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Кулак}} [[Файл:Away With Private Peasants! (3273571261).jpg|міні|Бальшавіцкі прапагандысцкі плакат «Далоў кулака з калгаса» ({{lang-ru|«Долой кулака из колхоза»}}), 1930 г. ]] '''Кула́к''' (множны лік — '''кулакі́''', зборнае — '''кула́цтва'''; множны лік — {{lang-ru|кулаки}}, зборнае — {{lang-ru|кулачество}}; {{lang-uk|куркуль}}) — абазначэнне ў [[Расійская імперыя|Расіійскай імперыі]] і ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] заможных сялян, якія выкарыстоўвалі працу [[Наёмны рабочы|наёмных рабочых]] і займаліся сельскім [[Ліхвярства|ліхвярствам]]. Мае адмоўнае значэнне. У Савецкім Саюзе вызначэнне кулака звычайна залежала ад палітычнай кан’юнктуры і магло абазначаць як заможнага селяніна, так і ўвогуле праціўніка бальшавіцкай улады або [[Калектывізацыя|калектывізацыі]]. У канцы 1920-х — 1930-я гады ў межах калектывізацыі ў СССР было праведзена [[раскулачванне]]: прымусовае адбіранне ўласнасці ў заможных сялян, якое часта суправаджалася [[Палітычныя рэпрэсіі|рэпрэсіямі]] — ад расстрэлу да ссылкі ў аддаленыя раёны дзяржавы. Рэпрэсіі супраць кулакоў на далучаных землях [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]<ref>{{Артыкул|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/295781|аўтар=А. А. Мядзведзева|загаловак=Калектывізацыя заходніх абласцей БССР у 1944–1953 гг. па архіўных матэрыялах Маладзечанскай вобласці|год=2023|выдавецтва=Минск : БГУ|isbn=978-985-881-456-4}}</ref> і [[Заходняя Украіна|Заходняй Украіны]], а таксама на тэрыторыі [[Далучэнне Прыбалтыкі да СССР|акупаваных краін Балтыі]] адбываліся таксама ў канцы 1940-х — пачатку 1950-х гадоў. == Паходжанне слова == У беларускую мову слова трапіла з рускай мовы за часамі Расійскай імперыі, дзе яно выкарыстоўвалася як тэрмін для абазначэння адпаведных асоб. Расійскае слова «кулатчики» згадваецца ў XVII стагоддзі ў грамаце маскоўскага цара [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксея Міхайлавіча]]. У расійскіх слоўніках XIX стагоддзя слова «кулак» («кулачество») мела выключна негатыўны сэнс. == Стаўленне да кулакоў у дарэвалюцыйны перыяд == Дарэвалюцыйныя расійскія аўтары розных поглядаў (як апазіцыянеры, так і вышэйшыя царскія чыноўнікі) ставіліся да кулакоў негатыўна, разглядаючы іх як сельскіх ліхвяроў, якія нажыліся на аднавяскоўцах пасля скасавання прыгоннага права. Вядомы дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, суддзя [[Анатоль Фёдаравіч Коні|Анатоль Коні]] ставіў кулакоў у адзін шэраг з эксплуататарамі, барышнікамі, скупшчыкамі, якія не прывязаны да зямлі-карміцелькі працай або асабістымі ўспамінамі, а толькі як драпежнікі цягнуць нажыву, высякаючы лясы, знясільваючы землі, абіраючы людзей<ref>{{Кніга|аўтар=Кони А. Ф.|загаловак=Лучшие речи|адказны=|год=2022|месца=М.|выдавецтва=АСТ|старонкі=334|старонак=448|isbn=978-5-17-145713-6}}</ref>. Падобнае меркаванне выказвае магілёўскі шляхціц [[Іван Францавіч Кашко|Іван (Мечаслаў) Кашко]], які праслужыў больш за 9 гадоў [[Земскі начальнік|земскім начальнікам]] у [[Наўгародская губерня|Наўгародскай губерні]]. У 1899 годзе ён канстатаваў, што сялянская рэформа прывяла да дамінавання ў вёсцы кулака, які захапіў у свае рукі ўсю сялянскую гаспадарку, пасунуўшы ўсякую мараль<ref>''Кошко И. Ф.'' Мелкий народный кредит как могучее средство борьбы с обеднением нашего крестьянина // ''Кошко И. Ф.'' Воспоминания губернатора. Пермь (1911—1914) / Сост. Н. Г. Павловский. — Екатеринбург: Демидовский институт, 2007. — С. 317—318.</ref>. Кашко адзначаў, што «працвітанне кулацтва і пастаяннае збядненне сялян — з’ява ў Расіі паўсюдная»<ref>''Кошко И. Ф.'' Мелкий народный кредит как могучее средство борьбы с обеднением нашего крестьянина // ''Кошко И. Ф.'' Воспоминания губернатора. Пермь (1911—1914) / Сост. Н. Г. Павловский. — Екатеринбург: Демидовский институт, 2007. — С. 321.</ref>. Кашко адзначаў, што сялянская рэформа прывяла да фактычнага спынення дзейнасці дзяржаўных сялянскіх банкаў, якія крэдытавалі [[Дзяржаўныя сяляне (Расійская імперыя)|дзяржаўных]] і [[Удзельныя сяляне|удзельных]] сялян<ref>''Кошко И. Ф.'' Мелкий народный кредит как могучее средство борьбы с обеднением нашего крестьянина // ''Кошко И. Ф.'' Воспоминания губернатора. Пермь (1911—1914) / Сост. Н. Г. Павловский. — Екатеринбург: Демидовский институт, 2007. — С. 323—324.</ref>. Паводле слоў Кашко, да 1870-х гадоў «сялянскія ашчаджэнні або былі пражыты, або жа абарачаліся ў кулацкіх прадпрыемствах»<ref>''Кошко И. Ф.'' Мелкий народный кредит как могучее средство борьбы с обеднением нашего крестьянина // ''Кошко И. Ф.'' Воспоминания губернатора. Пермь (1911—1914) / Сост. Н. Г. Павловский. — Екатеринбург: Демидовский институт, 2007. — С. 326.</ref>. Кашко адзначаў «казачны рост багаццяў вясковых кулакоў, усе аперацыі якіх заснаваны на адкрыцці крэдыту найбяднейшым сябрам [[Сельская грамада|сельскіх грамад]]»<ref name="кошко325">''Кошко И. Ф.'' Мелкий народный кредит как могучее средство борьбы с обеднением нашего крестьянина // ''Кошко И. Ф.'' Воспоминания губернатора. Пермь (1911—1914) / Сост. Н. Г. Павловский. — Екатеринбург: Демидовский институт, 2007. — С. 325.</ref>. Кашко таксама пісаў, што кулак можа разарыцца толькі ў двух выпадках: калі пачне займацца сваёй дзейнасцю ў гарадах і ў выпадку стыхійных бедстваў<ref name="кошко325" />. Паводле ацэнкі Кашко, кулакі эксплуатавалі каля паловы 90-мільённага сялянскага насельніцтва Расійскай імперыі, атрымліваючы ад сялян штогод каля 500 мільёнаў рублёў<ref>''Кошко И. Ф.'' Мелкий народный кредит как могучее средство борьбы с обеднением нашего крестьянина // ''Кошко И. Ф.'' Воспоминания губернатора. Пермь (1911—1914) / Сост. Н. Г. Павловский. — Екатеринбург: Демидовский институт, 2007. — С. 322.</ref>. [[Народнікі|Народнік]] [[Аляксандр Мікалаевіч Энгельгардт|Аляксандр Энгельгардт]] у 1870-х гадах даваў ацэнку кулакам як вельмі прагным персонам<ref name="engelgardt">''Энгельгардт А. М.'' [http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/ENGLGRDT/index.html Письма из деревни. 1872—1887 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180104010455/http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/ENGLGRDT/index.html |date=4 студзеня 2018 }} — {{М.}}, 1987. — С. 521—522.</ref>. Буйны эканаміст-статыстык канца XIX — пачатку XX стагоддзяў [[Уладзімір Яфімавіч Постнікаў|Уладзімір Постнікаў]] падзяляў кулацтва і заможнае сялянства, у прыватнасці, заяўляючы ў сваіх працах пра тое, што хоць заможны селянін «карыстаецца ў значнай ступені наёмнымі работнікамі» і ў яго дзейнасці існуе шэраг «элементаў эксплуатацыі», «ніякіх кулацкіх рыс у ім няма». У сваёй кнізе 1891 года ён таксама выкарыстоўвае слова «багатыр» (богатырь) у якасці сіноніма «кулака»<ref name="postnikov">''Постников В. Е.'' [[iarchive:postnikov_1891|Южно-русское крестьянство]]. 1891.</ref>. [[Раман Эмільевіч Цымерман|Раман Гвоздзеў (Цымерман)]] у сваёй манаграфіі «Кулацтва-ліхвярства і яго грамадска-эканамічнае значэнне» («Кулачество-ростовщичество и его общественно-экономическое значение») яшчэ ў 1899 годзе піша пра блізкасць паняццяў добрага ўласніка і спраўнага гаспадара і селяніна-кулака, заяўляючы пра тое, што «вельмі цяжка размежаваць сферу кулацка-ліхвярскіх аперацый ад прадпрыемстваў чыста гаспадарчага характару», «кулак — законнае дзіця працэсу першапачатковага накаплення»<ref name="gvozdev">''Гвоздев Р.'' Кулачество — ростовщичество и его общественно-экономическое значение. — {{СПб.}}, 1899.</ref>. Негатыўнае стаўленне да кулацтва выказвалі таксама расійскія вышэйшыя чыноўнікі. [[Аляксей Сяргеевіч Ярмолаў]], які быў у 1883—1892 гадах дырэктарам неакладных збораў [[Міністэрства фінансаў Расійскай імперыі|Міністэрства фінансаў]], а ў 1892 годзе прызначаны [[Таварыш (намеснік)|таварышам міністра]] фінансаў, пісаў у сваёй кнізе 1892 года (прысвечанай [[Голад у Расіі (1891—1892)|голаду 1891—1892 гадоў]]) пра страшную язву айчыннага сельскага жыцця, якая разбэшчвае яго і забірае народны дабрабыт, — кулацтва і ліхвярства<ref>''Ермолов А. С.'' [https://library6.com/3596/item/713266 Неурожай и народное бедствие] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210111232637/https://library6.com/3596/item/713266 |date=11 студзеня 2021 }}. — {{СПб.}}: Тип. В. Киршбаума, 1892. — 270 с.</ref>. [[Пётр Аркадзьевіч Сталыпін|Пётр Сталыпін]] у сваёй справаздачы за 1904 год паведамляў пра негатыўную ролю кулакоў у сялянскай абшчыне<ref>''П. А. Столыпин''. [http://dugward.ru/library/stolypin/stolypin_vsepoddanneyshiy_otchet1904.html Всеподданнейший отчёт саратовского губернатора за 1904 год] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210509095544/http://dugward.ru/library/stolypin/stolypin_vsepoddanneyshiy_otchet1904.html |date=9 мая 2021 }}.</ref>: {{пачатак цытаты}} Натуральнай процівагай абшчыннаму пачатку ёсць аднаасобная ўласнасць. Яна ж служыць залогам парадку, бо дробны ўласнік ёсць той ячэйкай, на якой грунтуецца ўстойлівы парадак у дзяржаве. У цяперашні час больш моцны селянін ператвараецца звычайна ў кулака, эксплуататара сваіх супольнікаў, паводле вобразнага выразу — ''[[wikt:мироед|міраеда]]''. Вось адзінае амаль выйсце селяніну з беднасці і цемры, добрая, паводле вясковых поглядаў, мужыцкая кар’ера. Калі б даць іншае выйсце энергіі, ініцыятыве лепшых сіл вёскі, калі б даць магчымасць працавітаму земляробу атрымаць спачатку часова, у выглядзе выпрабавання, а потым замацаваць за ім асобны зямельны ўчастак, выразаны з дзяржаўных земляў, або з зямельнага фонду Сялянскага банка, прычым забяспечана была б вада і іншыя надзённыя ўмовы культурнага землекарыстання, то побач з абшчынай, дзе яна жыццяздольная, з’явіўся б самастойны заможны пасяленец, устойлівы прадстаўнік зямлі… {{канец цытаты}} == Кулацтва ў савецкай тэрміналогіі 1920—1930-х гадоў == [[Файл:Razstrelyat kazhdogo desyatogo.jpg|міні|Бальшавіцкі прапагандысцкі плакат аб падтрымцы Калчака праваслаўным духавенствам і кулакамі. [[Віктар Дэні]], 1919 год]] У афіцыйных і публіцыстычных савецкіх тэкстах сялянскае насельніцтва СССР падзялялася на тры асноўныя катэгорыі: * кулакі — заможныя [[Сялянства|сяляне]], якія выкарыстоўваюць наёмную працу, сельская буржуазія, спекулянты. Савецкія даследчыкі адносяць да прыкмет кулацтва «эксплуатацыю наёмнай працы, утрыманне гандлёва-прамысловых устаноў, ліхвярства»<ref name="slovarikulachestvo">Великая Октябрьская социалистическая революция: Энциклопедия. — 3-е изд., доп. — {{М.}}, 1987. — С. 262; Краткий политический словарь. 2-е изд., доп. — {{М.}}, 1980. — С. 207; ''Трапезников С. П.'' Ленинизм и аграрно-крестьянский вопрос: В 2 т. — {{М.}}, 1967. — Т. 2: Исторический опыт КПСС в осуществлении ленинского кооперативного плана. — С. 174.</ref>. У той жа час ёсць сцвярджэнне, што «яснага разумення таго, што хаваецца за гэтым папулярным выразам „кулацтва“, няма зусім»<ref name="smirnovzadachi">''Смирнов А. П.'' Наши основные задачи по поднятию и организации крестьянского хозяйства. — {{М.}}, 1925. — С. 22; ''Першин А.'' Два основных источника расслоения крестьянства // Жизнь Сибири. — 1925. — № 3(31). — С. 3.</ref>; * вясковая бедната, найперш наёмныя работнікі ([[Батрак|батракі]]); * сераднякі — сяляне, якія займалі [[Сярэдні клас|сярэдняе эканамічнае становішча]] паміж беднатой і кулацтвам. У той жа час існуе мноства супярэчнасцей і неадназначнасцей у размяжоўванні тэрмінаў «серадняк» і «кулак», якія сустракаюцца ў працах [[Уладзімір Ільіч Ленін|Леніна]], што вызначылі ідэалогію савецкай улады на многія гады, сам ход палітыкі раскулачвання. Ленін указваў на пэўную прыкмету кулацтва — эксплуатацыю працы, размяжоўваючы яго з серадняком: серадняк ні ў якой меры не эксплуатуе чужую працу, а працуе сам, пры гэтым і сам не падвяргаецца эксплуатацыі<ref name="vileninpsst36serednyak">''Ленин В. И.'' Полн. собр. соч. — Т. 38.</ref>. У перыяд [[Новая эканамічная палітыка|НЭПа]] Сталін і яго праціўнікі па-рознаму ставіліся да ролі кулакоў у сельскай гаспадарцы. У 1923—1928 гадах савецкая ўлада, паводле слоў [[Леў Давідавіч Троцкі|Льва Троцкага]], праводзіла «курс на кулака»<ref name="nasllenina">''Валентинов Н. В.'' [http://lib.meta.ua/index.php?book_id=3744 Наследники Ленина] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140903055411/http://lib.meta.ua/index.php?book_id=3744 |date=3 верасня 2014 }} / Ред.-сост. Ю. Г. Фельштинский. — {{М.}}: Терра, 1991. — 240 с.</ref><ref name="ldtrotskiymr">''Троцкий Л. Д.'' «Материалы о революции. Преданная революция. Что такое СССР и куда он идёт».</ref>. Народны камісар земляробства РСФСР [[Аляксандр Пятровіч Сміроў|Аляксандр Смірноў]] у 1925 годзе ў артыкуле ў «[[Правда (газета)|Праўдзе]]» адрозніваў два тыпы гаспадаркі: чыста ліхвярскі і моцную працоўную гаспадарку ў вытворчым значэнні<ref>''Прудникова Е.'' [https://expert.ru/2012/05/12/kulachestvo-kak-klass/ Кулачество как класс] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210113200745/https://expert.ru/2012/05/12/kulachestvo-kak-klass/ |date=13 студзеня 2021 }}.</ref>. [[Аляксей Іванавіч Рыкаў|Аляксей Рыкаў]] — кіраўнік урада, пазней названы «схаваным агентам [[Леў Давідавіч Троцкі|Троцкага]]» і абаронцам-хадайнікам кулацтва — на [[XIV канферэнцыя РКП(б)|XIV канферэнцыі]] адзначаў, што развіццё індывідуальных гаспадарак сялянства ёсць найважнейшай задачай партыі, у кулацкіх гаспадарках павялічваецца тэмп накаплення, хутчэй расце агульнанацыянальны даход, павялічваюцца магчымасці падтрымкі маламаёмасных бядняцкіх гаспадарак, памяншэння залішняга насельніцтва, якое не знаходзіць сабе працы. Ён лічыў небяспечным развіццё буржуазных адносін у вёсцы пры ўмелым выкарыстанні сродкаў, што адкладаюцца ў пласце новай буржуазіі, што павялічваецца<ref name="nasllenina" /><ref name="pravda30041925">Газета «Правда» от 30 апреля 1925 г., 3 мая 1925 г.</ref>. 17 красавіка 1925 года на губернскай канферэнцыі пра неабходнасць падтрымкі заможнага сялянства і кулацтва заявіў [[Мікалай Іванавіч Бухарын|Мікалай Бухарын]], бо дробная буржуазія можа быць пастаўлена ў межы сумеснай працы ў сацыялістычным будаўніцтве. Пры гэтым варта зняць абмежаванні, якія тармозяць рост заможнай (кулацкай) гаспадаркі:{{пачатак цытаты}} Сялянам, усім сялянам, трэба сказаць: абагачайцеся, развівайце сваю гаспадарку і не турбуйцеся, што вас прыціснуць. {{канец цытаты|источник=Валентинов Н. В. «Наследники Ленина»<ref name="nasllenina"/>.}}[[Міхаіл Іванавіч Калінін|Міхаіл Калінін]] у сваім артыкуле ў газеце «[[Известия]]» ад 22 сакавіка 1925 года расцэньваў кулацтва як групу, што знікае, як прывід дарэвалюцыйнай Расіі, не тып нават, а «адзінкі, якія ўжо выміраюць»<ref name="nasllenina" />. [[Леў Давідавіч Троцкі|Леў Троцкі]] звязваў слова «кулак» з адносінамі ранейшага напаўпрыгонніцкага ладу, пры тым што ў вёсцы пачалося фарміраванне ўласніка новага тыпу, якога «значна больш правільна назваць фермерам капіталістычнага тыпу<ref name="trotskiyozadachah">''Троцкий Л.'' О наших задачах. Доклад на общегородском собрании парторганизации в г. Запорожье. 1 сентября 1925 г. — {{М.}}—{{Л.}}, 1926. — С. 4.</ref>». Мікалай Бухарын, у сваю чаргу, нават лічыў гэты тэрмін састарэлым, з’явай часоў [[Камітэт беднаты|камбедаў]]: «Тэрмін кулак нагадвае ў вёсцы часы раскулачкі, часы камбедаў; тармозіць рост багацця, заможнасці сялянства»<ref name="buharin">''Анцелович Н.'' Рабоче-крестьянский союз и батрачество (к постановке вопроса) // На аграрном фронте. — 1925. — № 5—6. — С. 84.</ref>. Пры гэтым бальшавіцкай уладай кулак быў абкладзены павышаным падаткам, патрабаваннем продажу збожжа дзяржаве паводле цвёрдых цэн, абмежаваны ў землекарыстанні, у памеры гаспадаркі, але палітыка ліквідацыі кулацтва яшчэ не пачалася<ref name="istkpss">Краткий курс истории ВКП(б) (1938 год) // Репринтное воспроизведение стабильного издания 30—40-х годов. — {{М.}}: Писатель, 1997.</ref>. Аднак ужо ў 1928 годзе курс на падтрымку заможнага селяніна быў згорнуты, саступіўшы дарогу курсу на ліквідацыю кулацтва як класа<ref name="ldtrotskiymr" />. Расійская сацыялістычная эміграцыя пісала пра [[Новая эканамічная палітыка|НЭП]] як пра перыяд падтрымкі ўладамі кулакоў — новай сельскай буржуазіі. Берлінскае выданне расійскіх [[Меншавікі|меншавікоў]] «Социалистический вестник» пісала, што тэорыя класавай барацьбы замяняецца тэорыяй гармоніі інтарэсаў моцнай гаспадаркі і вясковай беднаты, што перыяд ваеннага камунізму аказаўся пераходным не ад капіталізму да камунізму, а ад старой памешчыцка-капіталістычнай да новай сялянска-капіталістычнай гаспадаркі. Рост капіталістычных адносін у сялянскай гаспадарцы, працэс палітычнага афармлення буржуазных элементаў, іх класавай свядомасці вядзе да росту класавай варожасці з пралетарыятам<ref name="nasllenina" />. == Раскулачванне == [[Файл:Forced collectivization USSR.jpg|міні|Адбіранне збожжа ў «кулакоў» за часамі прымусовай калектывізацыі. Цімашоўскі раён, [[Кубань (рэгіён)|Кубань]], 1933 год]] Дэкрэтам ад 11 чэрвеня 1918 года ў бальшавіцкай Расіі былі створаны [[камітэты беднаты]] (камбеды), якія адыгралі вялікую ролю ў барацьбе з кулацтвам, кіравалі працэсам пераразмеркавання канфіскаваных земляў на месцах і размеркаваннем канфіскаванага інвентару, харчовых «лішкаў», адабраных у кулакоў. Было адабрана 50 мільёнаў [[Гектар|гектараў]] кулацкай зямлі, якая перайшла беднаце і сераднякам, канфіскавана ў кулацтва значная частка сродкаў вытворчасці на карысць беднаты<ref name="istkpss" />. У савецкай прапагандзе перыяду Грамадзянскай вайны кулакі (нароўні з праваслаўным духавенствам і буржуазіяй) паказваліся як апора [[Белы рух|белага руху]]. У ходзе [[Калектывізацыя|калектывізацыі]] сельскай гаспадаркі, праведзенай у СССР у 1928—1932 гадах, адным з кірункаў дзяржаўнай палітыкі стала раскулачванне. У красавіку 1929 года Іосіф Сталін заявіў на пленуме ЦК і ЦКК ВКП(б), што кулакі ўзмацніліся і пасля 1927 года перасталі даваць хлеб «у парадку самацёку», пасля шэрагу ўраджайных гадоў паспелі аббудавацца гаспадарча і атрымалі магчымасць манеўраваць на рынку, магчымасць адкласці хлеб, замяніць яго на рынку мясам, аўсом, ячменем і іншымі другараднымі культурамі. {{Пачатак цытаты}} Смешна было б цяпер спадзявацца, што можна ўзяць хлеб у кулака добраахвотна. {{канец цытаты|крыніца=«О правом уклоне в ВКП(б)». — Т. 12. — С. 15.<ref>[https://historical-fact.livejournal.com/205514.html Сталин о необходимости раскулачивания] {{Wayback|url=https://historical-fact.livejournal.com/205514.html |date=20201205152747 }} (апрель 1929 года).</ref>}} 21 траўня 1929 года [[Савет Народных Камісараў СССР|СНК СССР]] выдаў пастанову «Аб прыкметах кулацкіх гаспадарак, у якіх павінен прымяняцца Кодэкс Законаў аб працы», дзе ўпершыню заканадаўча вызначаны некаторыя крытэрыі вызначэння тэрміна «кулак» у кантэксце прыкмет кулацкай гаспадаркі<ref name="orgsahalin">''Карлин К. Г.'' [http://www.zaimka.ru/soviet/karlin3.shtml Организация раскулачивания на Северном Сахалине] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101120210655/http://www.zaimka.ru/soviet/karlin3.shtml |date=20 лістапада 2010 }}.</ref><ref name="ktoschitalsya">''Солонов А.'' Кого считали кулаком в 1924—25 годах // Трудные вопросы истории: Поиск. Размышления. Новый взгляд на события и факты. — {{М.}}, 1991. — С. 99.</ref>: #сістэматычна прымяняецца наёмная праца для сельскагаспадарчых работ або ў саматужных промыслах і прадпрыемствах; #наяўнасць млына, маслабойні, крупадзёркі, прасушкі … або іншага прамысловага прадпрыемства — пры ўмове прымянення ў гэтых прадпрыемствах механічнага рухавіка, а таксама калі ў гаспадарцы ёсць вадзяны або ветраны млын з двума ці больш паставамі; #сістэматычная [[Арэнда|здача ў наём]] складаных сельскагаспадарчых машын з механічнымі рухавікамі; #пастаянная або на сезон [[Наём жылога памяшкання|здача ў наём]] асобных абсталяваных памяшканняў пад жыллё або прадпрыемства; #занятак гандлем, ліхвярствам, пасярэдніцтвам, наяўнасць [[Непрацоўныя даходы|непрацоўных даходаў]] (у тым і ліку служыцелі культу). Пастанова ЦВК і Саўнаркама СССР ад 13 кастрычніка 1930 года, якая апублікавана пасля артыкула Іосіфа Сталіна «[[Галавакружэнне ад поспехаў]]», змяніла крытэрыі аднясення сялянскіх гаспадарак да кулацкіх, у прыватнасці, гаспадаркі служыцеляў культу больш кулацкімі не лічыліся<ref>''Батченко В. С.'' [http://istsovet-brgu.ru/?page_id=464 Крестьянское сопротивление государственной антирелигиозной политике в 1929—1931 гг. (на материалах Западной области)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160315121516/http://istsovet-brgu.ru/?page_id=464 |date=15 сакавіка 2016 }}. Диссертация на соискание учёной степени кандидата исторических наук. — Смоленск, 2015. — С. 98.</ref>. [[Файл:RIAN archive 79113 Seizing grain from kulaks.jpg|міні|злева|«Адбіранне ў кулакоў». Камсамольцы выцягваюць зерне, схаванае сялянамі на могілках. Фота [[Макс Уладзіміравіч Альперт|Макса Альперта]], [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Савецкая Украіна]], 1930 год]] 30 студзеня 1930 года [[Палітбюро ЦК ВКП(б)]] прыняло Пастанову «Аб мерапрыемствах па ліквідацыі кулацкіх гаспадарак у раёнах суцэльнай калектывізацыі». Згодна з гэтай пастановай, кулакі былі падзелены на тры катэгорыі: * першая катэгорыя — [[Контррэвалюцыя|контррэвалюцыйны]] актыў, арганізатары тэрарыстычных актаў і паўстанняў, * другая катэгорыя — астатняя частка контррэвалюцыйнага актыву з найбольш багатых кулакоў і напаўпамешчыкаў, * трэцяя катэгорыя — астатнія кулакі. Главы кулацкіх сем’яў 1-й катэгорыі арыштоўваліся, і справы аб іх дзеяннях перадаваліся на разгляд спецтроек у складзе прадстаўнікоў [[АДПУ пры СНК СССР|АДПУ]], абкамаў (крайкамаў) ВКП(б) і пракуратуры. Члены сем’яў кулакоў 1-й катэгорыі і кулакі 2-й катэгорыі падлягалі высяленню ў аддаленыя мясцовасці СССР або аддаленыя раёны гэтай вобласці (краю, рэспублікі) на [[Спецпасяленец|спецпасяленне]]. Кулакі, аднесеныя да 3-й катэгорыі, рассяляліся ў межах раёна на новых землях, якія спецыяльна адводзіліся для іх за межамі калгасных масіваў. Контррэвалюцыйны кулацкі актыў было вырашана «ліквідаваць шляхам зняволення ў канцлагеры, не спыняючыся ў дачыненні да арганізатараў тэрарыстычных актаў, контррэвалюцыйных выступленняў і паўстанцкіх арганізацый перад прымяненнем вышэйшай меры рэпрэсіі» (арт. 3, п. а). У спецыяльнай зводцы АДПУ ад 15 лютага 1930 года была такая справаздача аб правядзенні аперацыі<ref name="ivnitskiykollektiv">''Ивницкий Н. А., д. ист. наук''. Коллективизация и раскулачивание. — {{М.}}, 1994. — С. 32—49. — С. 106.</ref><ref name="chkkomm">''Стефан Куртуэ, Николя Верт, Жан-Луи Панне''. Чёрная книга коммунизма: Преступления, террор, репрессии. — Раздел «Насильственная коллективизация и раскулачивание».</ref>: {{пачатак цытаты}} Пры ліквідацыі кулакоў як класа «выключана» (изъято) у масавых аперацыях і пры індывідуальных чыстках {{s|64589|чалавек}}, з іх у ходзе падрыхтоўчых аперацый (1 катэгорыі) {{s|52166|чалавек}}, а ў ходзе масавых аперацый — {{s|12423|чалавека}}. {{канец цытаты|крыніца=Спецсводка ОГПУ от 15 февраля 1930 г.<ref name="ivnitskiykollektiv"/><ref name="chkkomm"/>}} Сумеснай Пастановай [[Цэнтральны Выканаўчы Камітэт СССР|ЦВК СССР]] і [[Савет Народных Камісараў СССР|Саўнаркама]] СССР ад 7 жніўня 1932 года «[[s:Об охране имущества государственных предприятий, колхозов и кооперации и укреплении общественной (социалистической) собственности|Аб ахове маёмасці дзяржаўных прадпрыемстваў, калгасаў і кааперацыі і ўмацаванні грамадскай (сацыялістычнай) уласнасці]]» («закон ад сёмага-восьмага», «[[закон аб каласках]]») прадугледжваюцца жорсткія крымінальныя меры (якія прымяняюцца ў судовым парадку) за крадзеж калгаснай і кааператыўнай маёмасці — расстрэл з канфіскацыяй маёмасці, як «мера судовай рэпрэсіі ў справах аб ахове калгасаў і калгаснікаў ад гвалту і пагроз з боку кулацкіх элементаў» прадугледжвалася пазбаўленне волі на тэрмін ад 5 да 10 гадоў са зняволеннем у [[ГУЛАГ|лагеры]] без права на амністыю. 24 траўня 1934 года ЦВК СССР прыняў пастанову «Аб парадку аднаўлення ў грамадзянскіх правах былых кулакоў», у адпаведнасці з якой кулакі-спецпасяленцы, раней пазбаўленыя шэрагу грамадзянскіх правоў, у індывідуальным парадку аднаўляліся. Канчатковая адмова ад палітыкі раскулачвання фіксуецца пастановай [[Савет Міністраў СССР|Савета Міністраў СССР]] ад 13 жніўня 1954 года № 1738—789сс «Аб зняцці абмежаванняў па спецпасяленні з былых кулакоў», дзякуючы якой кулакі, што заставаліся на спецпасяленні, атрымалі свабоду. [[Юрыдычная рэабілітацыя|Рэабілітацыя]] асоб, якія падвергліся раскулачванню, і членаў іх сем’яў праводзіцца ў Расіі ў агульным парадку згодна з Законам Расійскай Федэрацыі «Аб рэабілітацыі ахвяр палітычных рэпрэсій» ад 18 кастрычніка 1991 года № 1761-1. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сялянства]] [[Катэгорыя:Сталінізм]] pkf4zrhjrgmitj8q57masbtvqqb0xr0 Джон Коўл 0 802774 5133899 5099696 2026-04-30T07:59:41Z Bigos gaming 147890 5133899 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Джон Коўл | арыгінал імя = John Coale | выява =John Coale (2025).jpg | подпіс =Джон Коўл (2025) | пасада = Спецыяльны пасланнік ЗША ў Беларусі | прэзідэнт = [[Дональд Трамп]] | пачатак тэрміна = 10 лістапада 2025 | канец тэрміна = | папярэднік = ''Пасада створана'' | пераемнік = | пасада1 = Намеснік спецыяльнага пасланніка ЗША ва Украіне | прэзідэнт1 = [[Дональд Трамп]] | пачатак тэрміна1 = 15 сакавіка 2025 | канец тэрміна1 = | папярэднік1 = ''Пасада створана'' | пераемнік1 = | поўнае імя = Джон Пёрсэл Коўл | дата нараджэння = 21.12.1946 | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | партыя = | жонка = [[Грэта Ван Састэрэн]] (з 1988) | адукацыя = | прафесія = юрыст }} '''Джон Пёрсел Коўл''' ({{lang-en|John Purcell Coale}}; нар. {{ДН|21|12|1946}}<ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/tipsheets/playbook/2010/12/pelosi-says-her-new-mission-is-protecting-whats-been-passed-mcconnell-talks-tough-about-next-year-momentum-builds-behind-start-cnn-defends-tea-party-partnership-annie-tomasini-joins-harvard-002957 |title=Пелосі заяўляе, што яе новая місія — абарона прынятага |date=2010-12-21 |last=Allen |first=Mike |work=[[Politico]] |access-date=2025-12-23 |lang=en}}</ref>) — амерыканскі [[юрыст]] і [[дыпламат]]. Спецыяльны пасланнік ЗША ў [[Беларусь|Беларусі]] (з лістапада 2025 года)<ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/newsletters/national-security-daily/2025/11/14/war-department-catches-on-in-washington-00652371 |title=Ваеннае ведамства становіцца папулярным у Вашынгтоне |date=2025-11-14 |last1=Cheslow |first1=Daniella |last2=Ewing |first2=Giselle |work=[[Politico]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref> і намеснік спецыяльнага пасланніка ЗША ва [[Украіна|Украіне]] (з сакавіка 2025 года)<ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/newsletters/national-security-daily/2025/03/11/what-happened-to-keith-kellogg-00223867 |title=Што здарылася з Кітам Келогам? |date=2025-03-11 |last1=Gramer |first1=Robbie |last2=Lippman |first2=Daniel |last3=Bazail-Emil |first3=Eric |work=[[Politico]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. Адыграў ключавую ролю ў перамовах па [[Вызваленне палітвязняў у Беларусі (2024—2025)|вызваленні]] і [[Прымусовая дэпартацыя з Беларусі|прымусовай дэпартацыі]] беларускіх палітвязняў у 2025 годзе. == Раннія гады і адукацыя == Джон Пёрсэл Коўл нарадзіўся 21 снежня 1946 года<ref>{{cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1987/03/12/the-lawyer-and-the-thrill-of-disaster/eae3cfb5-a152-4cc4-9dda-0c710a50e0ed/ |title=Юрыст і вострыя адчуванні катастрофы |date=1987-03-11 |last=Mansfield |first=Stephanie |work=[[The Washington Post]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. Навучаўся ў Школе Северн і ва [[Універсітэт Балтымара|Універсітэце Балтымара]], дзе скончыў юрыдычны факультэт<ref name="BaltimoreStump">{{cite web |url=https://www.newspapers.com/article/the-baltimore-sun-miss-stump-to-be-bride/187364222/ |title=Міс Стамп стане нявестай |date=1976-04-11 |work=[[The Baltimore Sun]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. У снежні 1965 года, падчас навучання ва ўніверсітэце, быў заручаны з Мэры Сахсэ<ref>{{cite news |url=https://www.newspapers.com/article/the-baltimore-sun-miss-sachse-to-be-brid/187363456/ |title=Міс Сахсэ стане нявестай |date=1965-12-26 |work=[[The Baltimore Sun]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. == Кар’ера == === Пачатак кар’еры (1973—1981) === У студзені 1973 года быў прызначаны памочнікам пракурора штата ў судзе па справах непаўналетніх у [[Мэрыленд]]зе. У сакавіку таго ж года быў арыштаваны па абвінавачванні ў кіраванні аўтамабілем у нецвярозым стане, пасля чаго падаў у адстаўку<ref>{{cite news |url=https://www.newspapers.com/article/the-daily-times-official-faces-trial-on/187363806/ |title=Коўл пакідае пасаду ў Алена |date=1973-03-20 |work=[[The Baltimore Sun]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. У чэрвені 1976 года ажаніўся з Шэлдан Стамп і пераехаў у [[Фларыда (штат)|Фларыду]]<ref name="BaltimoreStump"/><ref>{{cite web |url=https://www.newspapers.com/article/the-baltimore-sun-miss-stump-a-bride/187364368/ |title=Міс Стамп — нявеста |date=1976-06-20 |work=[[The Baltimore Sun]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. У канцы 1970-х — пачатку 1980-х гадоў прадстаўляў інтарэсы амерыканскіх марскіх пяхотнікаў, вызваленых з [[пасольства ЗША ў Тэгеране]] падчас [[Захоп амерыканскіх заложнікаў у Іране|крызісу з закладнікамі]], падаўшы пазовы супраць [[Іран]]а і яго кіраўніка [[Рухала Хамейні|Рухалы Хамейні]]<ref>{{cite web |url=https://www.newspapers.com/article/sarasota-herald-tribune-freed-marines-su/187364601/ |title=Вызваленыя марпехі падалі ў суд на Іран і Хамейні |date=1979-12-07 |work=[[Sarasota Herald-Tribune]] |publisher=[[United Press International]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.newspapers.com/article/fort-lauderdale-news-3-former-hostages-s/187365292/ |title=3 былыя закладнікі падалі ў суд на Іран |date=1981-02-14 |work=Fort Lauderdale News |publisher=[[Associated Press]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. Пазней ён назваў рэкамендаваную прэзідэнцкай камісіяй кампенсацыю былым закладнікам «смехатворнай»<ref>{{cite web |url=https://www.newspapers.com/article/the-daytona-beach-news-journal-compensat/187365478/ |title=Рэакцыі на кампенсацыю неадназначныя |date=1981-09-22 |work=The Daytona Beach News-Journal |publisher=[[Associated Press]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. === Палітычная дзейнасць (2008—2011) === У 2008 годзе, падчас прэзідэнцкай кампаніі, Коўл падтрымаў кандыдатуру рэспубліканца [[Джон Мак-Кейн|Джона Мак-Кейна]], нягледзячы на тое, што раней неаднаразова падарожнічаў з [[Хілары Клінтан]] падчас праймерыз Дэмакратычнай партыі. У інтэрв’ю ''[[Newsweek]]'' ён заявіў, што Дэмакратычную партыю захопліваюць «людзі тыпу [[MoveOn]]»<ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/tipsheets/playbook/2008/09/63-days-bush-reportedly-to-address-convention-by-satellite-in-prime-time-tonight-obama-bounces-nyt-and-nbc-campaign-steps-up-retroactive-palin-vetting-002104 |title=Буш, як паведамляецца, звернецца да з'езда па спадарожніку ў прайм-тайм сёння вечарам |date=2008-09-02 |last=Allen |first=Mike |work=[[Politico]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. У 2009 годзе стала вядома, што Коўл стаў дарадцам губернатара Аляскі [[Сара Пэйлін|Сары Пэйлін]], кандыдата ў віцэ-прэзідэнты ад рэспубліканцаў. Яго жонка, [[Грэта Ван Састэрэн]], абвергла гэтую інфармацыю, але пазней паведамлялася, што Коўл заснаваў камітэт палітычных дзеянняў Пэйлін<ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/blogs/ben-smith/2009/03/greta-defends-husbands-palin-role-016934 |title=Грэта абараняе ролю мужа ў камандзе Пэйлін |date=2009-03-19 |last=Smith |first=Ben |work=[[Politico]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/story/2011/05/confusion-on-day-2-of-palin-bus-tour-055905 |title=Блытаніна на другі дзень аўтобуснага тура Пэйлін |date=2011-05-30 |last=Barr |first=Andy |work=[[Politico]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. === Дзейнасць пры адміністрацыі Трампа === У снежні 2025 года сенатар [[Рычард Блюменталь]] накіраваў Коўлу запыт адносна яго запрашэння на вячэру для донараў [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] ў [[Белы дом]]. Коўл адказаў, што атрымаў запрашэнне за садзейнічанне ўрэгуляванню пазову паміж [[YouTube]] і Фондам Нацыянальнай алеі (Trust for the National Mall), звязанага з прыпыненнем акаўнта Трампа пасля [[Штурм Капітолія ЗША (2021)|штурму Капітолія 6 студзеня]]<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2025/12/22/us/politics/white-house-donations-ballroom.html |title=У запрошаных у Белы дом пытаюцца пра ахвяраванні ў бальную залу Трампа |date=2025-12-22 |last=Vogel |first=Kenneth |work=[[The New York Times]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. === Спецыяльны пасланнік ва Усходняй Еўропе (з 2025) === {{Асноўны артыкул|Вызваленне палітвязняў у Беларусі (2024—2025)|Прымусовая дэпартацыя з Беларусі}} Коўл удзельнічаў у серыі перамоў з [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандрам Лукашэнкам]], якія прывялі да масавых вызваленняў палітвязняў з наступнай іх прымусовай дэпартацыяй з краіны. Першы візіт Коўла ў Мінск адбыўся ў поўнай сакрэтнасці яшчэ ў красавіку 2025 года. Яго жонка Грэта Ван Састэрэн пазней паведамляла, што не мела з ім сувязі на працягу двух дзён і даведалася пра яго месцазнаходжанне з навін<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/376776|title=«Ад мужа не было вестак два дні». Джон Коўл ездзіў у Мінск за палітвязнямі ў поўнай сакрэтнасці — жонка не ведала, што з ім|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-09-11|accessdate=2026-02-15}}</ref>. Падчас візітаў Коўл усталяваў нефармальныя адносіны з Лукашэнкам. Як паведамляла выданне [[The Wall Street Journal]], падчас аднаго з абедаў яны абмяркоўвалі спосабы пахудання, і Коўл паабяцаў перадаць Лукашэнку амерыканскі прэпарат [[Zepbound]]. Паводле выдання, гэтыя «сяброўскія» адносіны сталі адным з фактараў, які дазволіў дамагчыся вызвалення зняволеных<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/384281|title=ЗША перадалі Лукашэнку найноўшыя амерыканскія лекі для пахудзення|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-24|accessdate=2026-02-15}}</ref>. Першая буйная група з 52 чалавек, уключаючы [[Ігар Аляксандравіч Лосік|Ігара Лосіка]], [[Павел Іванавіч Мажэйка|Паўла Мажэйку]] і [[Сяргей Сяргеевіч Спарыш|Сяргея Спарыша]], была вызвалена 11 верасня 2025 года. У гэты ж дзень палітык [[Мікалай Віктаравіч Статкевіч|Мікалай Статкевіч]] адмовіўся пакідаць краіну і быў вернуты ў турму. У абмен на вызваленне ЗША часткова знялі санкцыі з авіякампаніі [[Белавія]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/376737|title=ЗША здымаюць санкцыі з «Белавіі»|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-09-11|accessdate=2026-02-15}}</ref>. 9 лістапада 2025 года Дональд Трамп прызначыў Джона Коўла спецыяльным пасланнікам у Беларусі<ref name="NN_380899">{{cite web|url=https://nashaniva.com/380899|title=Трамп заявіў, што ідуць перамовы пра вызваленне яшчэ 50 беларускіх палітвязняў, і назваў іх «закладнікамі»|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-11-09|accessdate=2026-02-15}}</ref>. [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]] назвала гэтае прызначэнне «абнадзейваючым крокам»<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/380902|title=Ціханоўская назвала прызначэнне Коўла «абнадзейваючым крокам»|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-11-09|accessdate=2026-02-15}}</ref>. Пры яго ўдзеле 13 снежня 2025 года адбыўся другі маштабны этап вызвалення, калі з турмаў былі вызвалены і дэпартаваны 123 чалавекі, у тым ліку [[Марыя Аляксандраўна Калеснікава|Марыя Калеснікава]], [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктар Бабарыка]] і нобелеўскі лаўрэат [[Алесь Бяляцкі]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/amp/be/383456|title=На волі Марыя Калеснікава, Віктар Бабарыка, Марына Золатава, Алесь Бяляцкі, Максім Знак! Агулам вызвалены 123 палітвязні|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-13|accessdate=2026-02-15}}</ref>. У абмен на гэта ЗША знялі санкцыі з [[Здабыча калійнай солі ў Беларусі|беларускай калійнай галіны]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/383448|title=ЗША здымаюць санкцыі з беларускага калію|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-13|accessdate=2026-02-15}}</ref>, хоць [[Літва]] адмовілася аднаўляць транзіт праз сваю тэрыторыю<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/383597|title=Літва не будзе прапускаць беларускі калій праз Клайпеду, нягледзячы на адмену санкцый ЗША|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-15|accessdate=2026-02-15}}</ref>. Коўл таксама ўдзельнічаў ва ўрэгуляванні «[[Паветраны крызіс у Літве (2025)|паветранага крызісу]]» паміж Беларуссю і Літвой, выкліканага запускам метэазондаў з кантрабандай. Ён заявіў, што Лукашэнка пагадзіўся спыніць падобныя інцыдэнты<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/383492|title=Коўл: Лукашэнка пагадзіўся спыніць запуск паветраных шароў у бок Літвы|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-13|accessdate=2026-02-15}}</ref>. Пасля вызваленняў Коўл працягваў публічна заяўляць, што працуе над вызваленнем астатніх зняволеных<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/385277|title=Жонка палітвязня напісала, што яе мужа яшчэ не вызвалілі. Джон Коўл ёй адказаў|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2026-01-09|accessdate=2026-02-15}}</ref>. У снежні 2025 года былы кандыдат у прэзідэнты [[Валерый Вільямавіч Цапкала|Валерый Цапкала]] заявіў, што кансультаваў Коўла і раіў яму не сустракацца са Святланай Ціханоўскай, каб не сарваць перамовы. Коўл публічна абверг гэтую інфармацыю, заявіўшы: «Не, ён гэтага не рабіў. Гэта было зроблена мной, прэзідэнтам Трампам, Крысам Смітам і выдатнай камандай ва ўрадзе ЗША»<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/384326|title=Джон Коўл пра дапамогу Цапкалы: Не, ён гэтага не рабіў|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-24|accessdate=2026-02-15}}</ref>. == Погляды == У 2009 годзе выданне ''[[Gawker]]'' паведаміла пра мемарандум, напісаны Коўлам, у якім ён выступаў за стварэнне камітэта палітычных дзеянняў для [[саенталогія|саенталогіі]]. Коўл заявіў, што дасягнуў у саенталогіі ўзроўню «Клір»<ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/blogs/ben-smith/2009/03/palin-adviser-once-planned-scientology-pac-017156 |title=Дарадца Пэйлін калісьці планаваў стварыць саенталагічны камітэт палітычных дзеянняў |date=2009-03-27 |last=Smith |first=Ben |work=[[Politico]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. == Асабістае жыццё == З 1988 года жанаты з вядомай амерыканскай тэлевядучай і юрыстам [[Грэта Ван Састэрэн|Грэтай Ван Састэрэн]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Коўл Джон}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 21 снежня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1946 годзе]] [[Катэгорыя:Юрысты ЗША]] [[Катэгорыя:Дыпламаты ЗША]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Балтымарскага ўніверсітэта]] tfk0v92r5jcm9j1p387pdbxkinvjmyi 5133923 5133899 2026-04-30T09:03:26Z M.L.Bot 261 5133923 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Джон Коўл | арыгінал імя = {{lang-en|John Purcell Coale}} | выява = | подпіс = | пасада = Спецыяльны пасланнік ЗША ў Беларусі | прэзідэнт = [[Дональд Трамп]] | пачатак тэрміна = 10 лістапада 2025 | канец тэрміна = | папярэднік = ''пасада створана'' | пераемнік = | пасада1 = Намеснік спецыяльнага пасланніка ЗША ва Украіне | прэзідэнт1 = [[Дональд Трамп]] | пачатак тэрміна1 = 15 сакавіка 2025 | канец тэрміна1 = | папярэднік1 = ''пасада створана'' | пераемнік1 = | поўнае імя = Джон Пёрсэл Коўл | дата нараджэння = 21.12.1946 | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | партыя = | жонка = [[Грэта Ван Састэрэн]] (з 1988) | адукацыя = | прафесія = юрыст }} '''Джон Пёрсел Коўл''' ({{lang-en|John Purcell Coale}}; нар. {{ДН|21|12|1946}}<ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/tipsheets/playbook/2010/12/pelosi-says-her-new-mission-is-protecting-whats-been-passed-mcconnell-talks-tough-about-next-year-momentum-builds-behind-start-cnn-defends-tea-party-partnership-annie-tomasini-joins-harvard-002957 |title=Пелосі заяўляе, што яе новая місія — абарона прынятага |date=2010-12-21 |last=Allen |first=Mike |work=[[Politico]] |access-date=2025-12-23 |lang=en}}</ref>) — амерыканскі [[юрыст]] і [[дыпламат]]. Спецыяльны пасланнік ЗША ў [[Беларусь|Беларусі]] (з лістапада 2025 года)<ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/newsletters/national-security-daily/2025/11/14/war-department-catches-on-in-washington-00652371 |title=Ваеннае ведамства становіцца папулярным у Вашынгтоне |date=2025-11-14 |last1=Cheslow |first1=Daniella |last2=Ewing |first2=Giselle |work=[[Politico]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref> і намеснік спецыяльнага пасланніка ЗША ва [[Украіна|Украіне]] (з сакавіка 2025 года)<ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/newsletters/national-security-daily/2025/03/11/what-happened-to-keith-kellogg-00223867 |title=Што здарылася з Кітам Келогам? |date=2025-03-11 |last1=Gramer |first1=Robbie |last2=Lippman |first2=Daniel |last3=Bazail-Emil |first3=Eric |work=[[Politico]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. Адыграў ключавую ролю ў перамовах па [[Вызваленне палітвязняў у Беларусі (2024—2025)|вызваленні]] і [[Прымусовая дэпартацыя з Беларусі|прымусовай дэпартацыі]] беларускіх палітвязняў у 2025 годзе. == Раннія гады і адукацыя == Джон Пёрсэл Коўл нарадзіўся 21 снежня 1946 года<ref>{{cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1987/03/12/the-lawyer-and-the-thrill-of-disaster/eae3cfb5-a152-4cc4-9dda-0c710a50e0ed/ |title=Юрыст і вострыя адчуванні катастрофы |date=1987-03-11 |last=Mansfield |first=Stephanie |work=[[The Washington Post]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. Навучаўся ў Школе Северн і ва [[Універсітэт Балтымара|Універсітэце Балтымара]], дзе скончыў юрыдычны факультэт<ref name="BaltimoreStump">{{cite web |url=https://www.newspapers.com/article/the-baltimore-sun-miss-stump-to-be-bride/187364222/ |title=Міс Стамп стане нявестай |date=1976-04-11 |work=[[The Baltimore Sun]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. У снежні 1965 года, падчас навучання ва ўніверсітэце, быў заручаны з Мэры Сахсэ<ref>{{cite news |url=https://www.newspapers.com/article/the-baltimore-sun-miss-sachse-to-be-brid/187363456/ |title=Міс Сахсэ стане нявестай |date=1965-12-26 |work=[[The Baltimore Sun]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. == Кар’ера == === Пачатак кар’еры (1973—1981) === У студзені 1973 года быў прызначаны памочнікам пракурора штата ў судзе па справах непаўналетніх у [[Мэрыленд]]зе. У сакавіку таго ж года быў арыштаваны па абвінавачванні ў кіраванні аўтамабілем у нецвярозым стане, пасля чаго падаў у адстаўку<ref>{{cite news |url=https://www.newspapers.com/article/the-daily-times-official-faces-trial-on/187363806/ |title=Коўл пакідае пасаду ў Алена |date=1973-03-20 |work=[[The Baltimore Sun]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. У чэрвені 1976 года ажаніўся з Шэлдан Стамп і пераехаў у [[Фларыда (штат)|Фларыду]]<ref name="BaltimoreStump"/><ref>{{cite web |url=https://www.newspapers.com/article/the-baltimore-sun-miss-stump-a-bride/187364368/ |title=Міс Стамп — нявеста |date=1976-06-20 |work=[[The Baltimore Sun]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. У канцы 1970-х — пачатку 1980-х гадоў прадстаўляў інтарэсы амерыканскіх марскіх пяхотнікаў, вызваленых з [[пасольства ЗША ў Тэгеране]] падчас [[Захоп амерыканскіх заложнікаў у Іране|крызісу з закладнікамі]], падаўшы пазовы супраць [[Іран]]а і яго кіраўніка [[Рухала Хамейні|Рухалы Хамейні]]<ref>{{cite web |url=https://www.newspapers.com/article/sarasota-herald-tribune-freed-marines-su/187364601/ |title=Вызваленыя марпехі падалі ў суд на Іран і Хамейні |date=1979-12-07 |work=[[Sarasota Herald-Tribune]] |publisher=[[United Press International]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.newspapers.com/article/fort-lauderdale-news-3-former-hostages-s/187365292/ |title=3 былыя закладнікі падалі ў суд на Іран |date=1981-02-14 |work=Fort Lauderdale News |publisher=[[Associated Press]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. Пазней ён назваў рэкамендаваную прэзідэнцкай камісіяй кампенсацыю былым закладнікам «смехатворнай»<ref>{{cite web |url=https://www.newspapers.com/article/the-daytona-beach-news-journal-compensat/187365478/ |title=Рэакцыі на кампенсацыю неадназначныя |date=1981-09-22 |work=The Daytona Beach News-Journal |publisher=[[Associated Press]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. === Палітычная дзейнасць (2008—2011) === У 2008 годзе, падчас прэзідэнцкай кампаніі, Коўл падтрымаў кандыдатуру рэспубліканца [[Джон Мак-Кейн|Джона Мак-Кейна]], нягледзячы на тое, што раней неаднаразова падарожнічаў з [[Хілары Клінтан]] падчас праймерыз Дэмакратычнай партыі. У інтэрв’ю ''[[Newsweek]]'' ён заявіў, што Дэмакратычную партыю захопліваюць «людзі тыпу [[MoveOn]]»<ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/tipsheets/playbook/2008/09/63-days-bush-reportedly-to-address-convention-by-satellite-in-prime-time-tonight-obama-bounces-nyt-and-nbc-campaign-steps-up-retroactive-palin-vetting-002104 |title=Буш, як паведамляецца, звернецца да з'езда па спадарожніку ў прайм-тайм сёння вечарам |date=2008-09-02 |last=Allen |first=Mike |work=[[Politico]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. У 2009 годзе стала вядома, што Коўл стаў дарадцам губернатара Аляскі [[Сара Пэйлін|Сары Пэйлін]], кандыдата ў віцэ-прэзідэнты ад рэспубліканцаў. Яго жонка, [[Грэта Ван Састэрэн]], абвергла гэтую інфармацыю, але пазней паведамлялася, што Коўл заснаваў камітэт палітычных дзеянняў Пэйлін<ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/blogs/ben-smith/2009/03/greta-defends-husbands-palin-role-016934 |title=Грэта абараняе ролю мужа ў камандзе Пэйлін |date=2009-03-19 |last=Smith |first=Ben |work=[[Politico]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/story/2011/05/confusion-on-day-2-of-palin-bus-tour-055905 |title=Блытаніна на другі дзень аўтобуснага тура Пэйлін |date=2011-05-30 |last=Barr |first=Andy |work=[[Politico]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. === Дзейнасць пры адміністрацыі Трампа === У снежні 2025 года сенатар [[Рычард Блюменталь]] накіраваў Коўлу запыт адносна яго запрашэння на вячэру для донараў [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] ў [[Белы дом]]. Коўл адказаў, што атрымаў запрашэнне за садзейнічанне ўрэгуляванню пазову паміж [[YouTube]] і Фондам Нацыянальнай алеі (Trust for the National Mall), звязанага з прыпыненнем акаўнта Трампа пасля [[Штурм Капітолія ЗША (2021)|штурму Капітолія 6 студзеня]]<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2025/12/22/us/politics/white-house-donations-ballroom.html |title=У запрошаных у Белы дом пытаюцца пра ахвяраванні ў бальную залу Трампа |date=2025-12-22 |last=Vogel |first=Kenneth |work=[[The New York Times]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. === Спецыяльны пасланнік ва Усходняй Еўропе (з 2025) === {{Асноўны артыкул|Вызваленне палітвязняў у Беларусі (2024—2025)|Прымусовая дэпартацыя з Беларусі}} Коўл удзельнічаў у серыі перамоў з [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандрам Лукашэнкам]], якія прывялі да масавых вызваленняў палітвязняў з наступнай іх прымусовай дэпартацыяй з краіны. Першы візіт Коўла ў Мінск адбыўся ў поўнай сакрэтнасці яшчэ ў красавіку 2025 года. Яго жонка Грэта Ван Састэрэн пазней паведамляла, што не мела з ім сувязі на працягу двух дзён і даведалася пра яго месцазнаходжанне з навін<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/376776|title=«Ад мужа не было вестак два дні». Джон Коўл ездзіў у Мінск за палітвязнямі ў поўнай сакрэтнасці — жонка не ведала, што з ім|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-09-11|accessdate=2026-02-15}}</ref>. Падчас візітаў Коўл усталяваў нефармальныя адносіны з Лукашэнкам. Як паведамляла выданне [[The Wall Street Journal]], падчас аднаго з абедаў яны абмяркоўвалі спосабы пахудання, і Коўл паабяцаў перадаць Лукашэнку амерыканскі прэпарат [[Zepbound]]. Паводле выдання, гэтыя «сяброўскія» адносіны сталі адным з фактараў, які дазволіў дамагчыся вызвалення зняволеных<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/384281|title=ЗША перадалі Лукашэнку найноўшыя амерыканскія лекі для пахудзення|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-24|accessdate=2026-02-15}}</ref>. Першая буйная група з 52 чалавек, уключаючы [[Ігар Аляксандравіч Лосік|Ігара Лосіка]], [[Павел Іванавіч Мажэйка|Паўла Мажэйку]] і [[Сяргей Сяргеевіч Спарыш|Сяргея Спарыша]], была вызвалена 11 верасня 2025 года. У гэты ж дзень палітык [[Мікалай Віктаравіч Статкевіч|Мікалай Статкевіч]] адмовіўся пакідаць краіну і быў вернуты ў турму. У абмен на вызваленне ЗША часткова знялі санкцыі з авіякампаніі [[Белавія]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/376737|title=ЗША здымаюць санкцыі з «Белавіі»|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-09-11|accessdate=2026-02-15}}</ref>. 9 лістапада 2025 года Дональд Трамп прызначыў Джона Коўла спецыяльным пасланнікам у Беларусі<ref name="NN_380899">{{cite web|url=https://nashaniva.com/380899|title=Трамп заявіў, што ідуць перамовы пра вызваленне яшчэ 50 беларускіх палітвязняў, і назваў іх «закладнікамі»|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-11-09|accessdate=2026-02-15}}</ref>. [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]] назвала гэтае прызначэнне «абнадзейваючым крокам»<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/380902|title=Ціханоўская назвала прызначэнне Коўла «абнадзейваючым крокам»|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-11-09|accessdate=2026-02-15}}</ref>. Пры яго ўдзеле 13 снежня 2025 года адбыўся другі маштабны этап вызвалення, калі з турмаў былі вызвалены і дэпартаваны 123 чалавекі, у тым ліку [[Марыя Аляксандраўна Калеснікава|Марыя Калеснікава]], [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктар Бабарыка]] і нобелеўскі лаўрэат [[Алесь Бяляцкі]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/amp/be/383456|title=На волі Марыя Калеснікава, Віктар Бабарыка, Марына Золатава, Алесь Бяляцкі, Максім Знак! Агулам вызвалены 123 палітвязні|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-13|accessdate=2026-02-15}}</ref>. У абмен на гэта ЗША знялі санкцыі з [[Здабыча калійнай солі ў Беларусі|беларускай калійнай галіны]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/383448|title=ЗША здымаюць санкцыі з беларускага калію|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-13|accessdate=2026-02-15}}</ref>, хоць [[Літва]] адмовілася аднаўляць транзіт праз сваю тэрыторыю<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/383597|title=Літва не будзе прапускаць беларускі калій праз Клайпеду, нягледзячы на адмену санкцый ЗША|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-15|accessdate=2026-02-15}}</ref>. Коўл таксама ўдзельнічаў ва ўрэгуляванні «[[Паветраны крызіс у Літве (2025)|паветранага крызісу]]» паміж Беларуссю і Літвой, выкліканага запускам метэазондаў з кантрабандай. Ён заявіў, што Лукашэнка пагадзіўся спыніць падобныя інцыдэнты<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/383492|title=Коўл: Лукашэнка пагадзіўся спыніць запуск паветраных шароў у бок Літвы|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-13|accessdate=2026-02-15}}</ref>. Пасля вызваленняў Коўл працягваў публічна заяўляць, што працуе над вызваленнем астатніх зняволеных<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/385277|title=Жонка палітвязня напісала, што яе мужа яшчэ не вызвалілі. Джон Коўл ёй адказаў|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2026-01-09|accessdate=2026-02-15}}</ref>. У снежні 2025 года былы кандыдат у прэзідэнты [[Валерый Вільямавіч Цапкала|Валерый Цапкала]] заявіў, што кансультаваў Коўла і раіў яму не сустракацца са Святланай Ціханоўскай, каб не сарваць перамовы. Коўл публічна абверг гэтую інфармацыю, заявіўшы: «Не, ён гэтага не рабіў. Гэта было зроблена мной, прэзідэнтам Трампам, Крысам Смітам і выдатнай камандай ва ўрадзе ЗША»<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/384326|title=Джон Коўл пра дапамогу Цапкалы: Не, ён гэтага не рабіў|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-24|accessdate=2026-02-15}}</ref>. == Погляды == У 2009 годзе выданне ''[[Gawker]]'' паведаміла пра мемарандум, напісаны Коўлам, у якім ён выступаў за стварэнне камітэта палітычных дзеянняў для [[саенталогія|саенталогіі]]. Коўл заявіў, што дасягнуў у саенталогіі ўзроўню «Клір»<ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/blogs/ben-smith/2009/03/palin-adviser-once-planned-scientology-pac-017156 |title=Дарадца Пэйлін калісьці планаваў стварыць саенталагічны камітэт палітычных дзеянняў |date=2009-03-27 |last=Smith |first=Ben |work=[[Politico]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. == Асабістае жыццё == З 1988 года жанаты з вядомай амерыканскай тэлевядучай і юрыстам [[Грэта Ван Састэрэн|Грэтай Ван Састэрэн]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Коўл Джон}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 21 снежня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1946 годзе]] [[Катэгорыя:Юрысты ЗША]] [[Катэгорыя:Дыпламаты ЗША]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Балтымарскага ўніверсітэта]] nlyjs6nphh81zmh8bm5dydpdstlprva 5133934 5133923 2026-04-30T09:17:58Z M.L.Bot 261 афармленне 5133934 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Джон Коўл | арыгінал імя = {{lang-en|John Purcell Coale}} | выява = | подпіс = | пасада = Спецыяльны пасланнік ЗША ў Беларусі | прэзідэнт = [[Дональд Трамп]] | пачатак тэрміна = 10 лістапада 2025 | канец тэрміна = | папярэднік = ''пасада створана'' | пераемнік = | пасада_2 = Намеснік спецыяльнага пасланніка ЗША ва Украіне | прэзідэнт_2 = [[Дональд Трамп]] | пачатак тэрміна_2 = 15 сакавіка 2025 | канец тэрміна_2 = | папярэднік_2 = ''пасада створана'' | пераемнік_2 = | поўнае імя = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | партыя = | жонка = | адукацыя = | прафесія = }} '''Джон Пёрсэл Коўл''' ({{lang-en|John Purcell Coale}}; нар. {{ДН|21|12|1946}}<ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/tipsheets/playbook/2010/12/pelosi-says-her-new-mission-is-protecting-whats-been-passed-mcconnell-talks-tough-about-next-year-momentum-builds-behind-start-cnn-defends-tea-party-partnership-annie-tomasini-joins-harvard-002957 |title=Пелосі заяўляе, што яе новая місія — абарона прынятага |date=2010-12-21 |last=Allen |first=Mike |work=[[Politico]] |access-date=2025-12-23 |lang=en}}</ref>) — амерыканскі [[юрыст]] і [[дыпламат]]. Спецыяльны пасланнік ЗША ў [[Беларусь|Беларусі]] (з лістапада 2025 года)<ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/newsletters/national-security-daily/2025/11/14/war-department-catches-on-in-washington-00652371 |title=Ваеннае ведамства становіцца папулярным у Вашынгтоне |date=2025-11-14 |last1=Cheslow |first1=Daniella |last2=Ewing |first2=Giselle |work=[[Politico]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref> і намеснік спецыяльнага пасланніка ЗША ва [[Украіна|Украіне]] (з сакавіка 2025 года)<ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/newsletters/national-security-daily/2025/03/11/what-happened-to-keith-kellogg-00223867 |title=Што здарылася з Кітам Келогам? |date=2025-03-11 |last1=Gramer |first1=Robbie |last2=Lippman |first2=Daniel |last3=Bazail-Emil |first3=Eric |work=[[Politico]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. Адыграў ключавую ролю ў перамовах па [[Вызваленне палітвязняў у Беларусі (2024—2025)|вызваленні]] і [[Прымусовая дэпартацыя з Беларусі|прымусовай дэпартацыі]] беларускіх палітвязняў у 2025 годзе. == Раннія гады і адукацыя == Джон Пёрсэл Коўл нарадзіўся 21 снежня 1946 года<ref>{{cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1987/03/12/the-lawyer-and-the-thrill-of-disaster/eae3cfb5-a152-4cc4-9dda-0c710a50e0ed/ |title=Юрыст і вострыя адчуванні катастрофы |date=1987-03-11 |last=Mansfield |first=Stephanie |work=[[The Washington Post]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. Навучаўся ў Школе Северн і ва [[Універсітэт Балтымара|Універсітэце Балтымара]], дзе скончыў юрыдычны факультэт<ref name="BaltimoreStump">{{cite web |url=https://www.newspapers.com/article/the-baltimore-sun-miss-stump-to-be-bride/187364222/ |title=Міс Стамп стане нявестай |date=1976-04-11 |work=[[The Baltimore Sun]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. У снежні 1965 года, падчас навучання ва ўніверсітэце, быў заручаны з Мэры Сахсэ<ref>{{cite news |url=https://www.newspapers.com/article/the-baltimore-sun-miss-sachse-to-be-brid/187363456/ |title=Міс Сахсэ стане нявестай |date=1965-12-26 |work=[[The Baltimore Sun]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. == Кар’ера == === Пачатак кар’еры (1973—1981) === У студзені 1973 года быў прызначаны памочнікам пракурора штата ў судзе па справах непаўналетніх у [[Мэрыленд]]зе. У сакавіку таго ж года быў арыштаваны па абвінавачванні ў кіраванні аўтамабілем у нецвярозым стане, пасля чаго падаў у адстаўку<ref>{{cite news |url=https://www.newspapers.com/article/the-daily-times-official-faces-trial-on/187363806/ |title=Коўл пакідае пасаду ў Алена |date=1973-03-20 |work=[[The Baltimore Sun]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. У чэрвені 1976 года ажаніўся з Шэлдан Стамп і пераехаў у [[Фларыда (штат)|Фларыду]]<ref name="BaltimoreStump"/><ref>{{cite web |url=https://www.newspapers.com/article/the-baltimore-sun-miss-stump-a-bride/187364368/ |title=Міс Стамп — нявеста |date=1976-06-20 |work=[[The Baltimore Sun]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. У канцы 1970-х — пачатку 1980-х гадоў прадстаўляў інтарэсы амерыканскіх марскіх пяхотнікаў, вызваленых з [[пасольства ЗША ў Тэгеране]] падчас [[Захоп амерыканскіх заложнікаў у Іране|крызісу з закладнікамі]], падаўшы пазовы супраць [[Іран]]а і яго кіраўніка [[Рухала Хамейні|Рухалы Хамейні]]<ref>{{cite web |url=https://www.newspapers.com/article/sarasota-herald-tribune-freed-marines-su/187364601/ |title=Вызваленыя марпехі падалі ў суд на Іран і Хамейні |date=1979-12-07 |work=[[Sarasota Herald-Tribune]] |publisher=[[United Press International]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.newspapers.com/article/fort-lauderdale-news-3-former-hostages-s/187365292/ |title=3 былыя закладнікі падалі ў суд на Іран |date=1981-02-14 |work=Fort Lauderdale News |publisher=[[Associated Press]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. Пазней ён назваў рэкамендаваную прэзідэнцкай камісіяй кампенсацыю былым закладнікам «смехатворнай»<ref>{{cite web |url=https://www.newspapers.com/article/the-daytona-beach-news-journal-compensat/187365478/ |title=Рэакцыі на кампенсацыю неадназначныя |date=1981-09-22 |work=The Daytona Beach News-Journal |publisher=[[Associated Press]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. === Палітычная дзейнасць (2008—2011) === У 2008 годзе, падчас прэзідэнцкай кампаніі, Коўл падтрымаў кандыдатуру рэспубліканца [[Джон Мак-Кейн|Джона Мак-Кейна]], нягледзячы на тое, што раней неаднаразова падарожнічаў з [[Хілары Клінтан]] падчас праймерыз Дэмакратычнай партыі. У інтэрв’ю ''[[Newsweek]]'' ён заявіў, што Дэмакратычную партыю захопліваюць «людзі тыпу [[MoveOn]]»<ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/tipsheets/playbook/2008/09/63-days-bush-reportedly-to-address-convention-by-satellite-in-prime-time-tonight-obama-bounces-nyt-and-nbc-campaign-steps-up-retroactive-palin-vetting-002104 |title=Буш, як паведамляецца, звернецца да з'езда па спадарожніку ў прайм-тайм сёння вечарам |date=2008-09-02 |last=Allen |first=Mike |work=[[Politico]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. У 2009 годзе стала вядома, што Коўл стаў дарадцам губернатара Аляскі [[Сара Пэйлін|Сары Пэйлін]], кандыдата ў віцэ-прэзідэнты ад рэспубліканцаў. Яго жонка, [[Грэта Ван Састэрэн]], абвергла гэтую інфармацыю, але пазней паведамлялася, што Коўл заснаваў камітэт палітычных дзеянняў Пэйлін<ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/blogs/ben-smith/2009/03/greta-defends-husbands-palin-role-016934 |title=Грэта абараняе ролю мужа ў камандзе Пэйлін |date=2009-03-19 |last=Smith |first=Ben |work=[[Politico]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/story/2011/05/confusion-on-day-2-of-palin-bus-tour-055905 |title=Блытаніна на другі дзень аўтобуснага тура Пэйлін |date=2011-05-30 |last=Barr |first=Andy |work=[[Politico]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. === Дзейнасць пры адміністрацыі Трампа === У снежні 2025 года сенатар [[Рычард Блюменталь]] накіраваў Коўлу запыт адносна яго запрашэння на вячэру для донараў [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] ў [[Белы дом]]. Коўл адказаў, што атрымаў запрашэнне за садзейнічанне ўрэгуляванню пазову паміж [[YouTube]] і Фондам Нацыянальнай алеі (Trust for the National Mall), звязанага з прыпыненнем акаўнта Трампа пасля [[Штурм Капітолія ЗША (2021)|штурму Капітолія 6 студзеня]]<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2025/12/22/us/politics/white-house-donations-ballroom.html |title=У запрошаных у Белы дом пытаюцца пра ахвяраванні ў бальную залу Трампа |date=2025-12-22 |last=Vogel |first=Kenneth |work=[[The New York Times]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. === Спецыяльны пасланнік ва Усходняй Еўропе (з 2025) === {{Асноўны артыкул|Вызваленне палітвязняў у Беларусі (2024—2025)|Прымусовая дэпартацыя з Беларусі}} Коўл удзельнічаў у серыі перамоў з [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандрам Лукашэнкам]], якія прывялі да масавых вызваленняў палітвязняў з наступнай іх прымусовай дэпартацыяй з краіны. Першы візіт Коўла ў Мінск адбыўся ў поўнай сакрэтнасці яшчэ ў красавіку 2025 года. Яго жонка Грэта Ван Састэрэн пазней паведамляла, што не мела з ім сувязі на працягу двух дзён і даведалася пра яго месцазнаходжанне з навін<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/376776|title=«Ад мужа не было вестак два дні». Джон Коўл ездзіў у Мінск за палітвязнямі ў поўнай сакрэтнасці — жонка не ведала, што з ім|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-09-11|accessdate=2026-02-15}}</ref>. Падчас візітаў Коўл усталяваў нефармальныя адносіны з Лукашэнкам. Як паведамляла выданне [[The Wall Street Journal]], падчас аднаго з абедаў яны абмяркоўвалі спосабы пахудання, і Коўл паабяцаў перадаць Лукашэнку амерыканскі прэпарат [[Zepbound]]. Паводле выдання, гэтыя «сяброўскія» адносіны сталі адным з фактараў, які дазволіў дамагчыся вызвалення зняволеных<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/384281|title=ЗША перадалі Лукашэнку найноўшыя амерыканскія лекі для пахудзення|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-24|accessdate=2026-02-15}}</ref>. Першая буйная група з 52 чалавек, уключаючы [[Ігар Аляксандравіч Лосік|Ігара Лосіка]], [[Павел Іванавіч Мажэйка|Паўла Мажэйку]] і [[Сяргей Сяргеевіч Спарыш|Сяргея Спарыша]], была вызвалена 11 верасня 2025 года. У гэты ж дзень палітык [[Мікалай Віктаравіч Статкевіч|Мікалай Статкевіч]] адмовіўся пакідаць краіну і быў вернуты ў турму. У абмен на вызваленне ЗША часткова знялі санкцыі з авіякампаніі [[Белавія]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/376737|title=ЗША здымаюць санкцыі з «Белавіі»|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-09-11|accessdate=2026-02-15}}</ref>. 9 лістапада 2025 года Дональд Трамп прызначыў Джона Коўла спецыяльным пасланнікам у Беларусі<ref name="NN_380899">{{cite web|url=https://nashaniva.com/380899|title=Трамп заявіў, што ідуць перамовы пра вызваленне яшчэ 50 беларускіх палітвязняў, і назваў іх «закладнікамі»|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-11-09|accessdate=2026-02-15}}</ref>. [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]] назвала гэтае прызначэнне «абнадзейваючым крокам»<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/380902|title=Ціханоўская назвала прызначэнне Коўла «абнадзейваючым крокам»|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-11-09|accessdate=2026-02-15}}</ref>. Пры яго ўдзеле 13 снежня 2025 года адбыўся другі маштабны этап вызвалення, калі з турмаў былі вызвалены і дэпартаваны 123 чалавекі, у тым ліку [[Марыя Аляксандраўна Калеснікава|Марыя Калеснікава]], [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктар Бабарыка]] і нобелеўскі лаўрэат [[Алесь Бяляцкі]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/amp/be/383456|title=На волі Марыя Калеснікава, Віктар Бабарыка, Марына Золатава, Алесь Бяляцкі, Максім Знак! Агулам вызвалены 123 палітвязні|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-13|accessdate=2026-02-15}}</ref>. У абмен на гэта ЗША знялі санкцыі з [[Здабыча калійнай солі ў Беларусі|беларускай калійнай галіны]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/383448|title=ЗША здымаюць санкцыі з беларускага калію|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-13|accessdate=2026-02-15}}</ref>, хоць [[Літва]] адмовілася аднаўляць транзіт праз сваю тэрыторыю<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/383597|title=Літва не будзе прапускаць беларускі калій праз Клайпеду, нягледзячы на адмену санкцый ЗША|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-15|accessdate=2026-02-15}}</ref>. Коўл таксама ўдзельнічаў ва ўрэгуляванні «[[Паветраны крызіс у Літве (2025)|паветранага крызісу]]» паміж Беларуссю і Літвой, выкліканага запускам метэазондаў з кантрабандай. Ён заявіў, што Лукашэнка пагадзіўся спыніць падобныя інцыдэнты<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/383492|title=Коўл: Лукашэнка пагадзіўся спыніць запуск паветраных шароў у бок Літвы|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-13|accessdate=2026-02-15}}</ref>. Пасля вызваленняў Коўл працягваў публічна заяўляць, што працуе над вызваленнем астатніх зняволеных<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/385277|title=Жонка палітвязня напісала, што яе мужа яшчэ не вызвалілі. Джон Коўл ёй адказаў|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2026-01-09|accessdate=2026-02-15}}</ref>. У снежні 2025 года былы кандыдат у прэзідэнты [[Валерый Вільямавіч Цапкала|Валерый Цапкала]] заявіў, што кансультаваў Коўла і раіў яму не сустракацца са Святланай Ціханоўскай, каб не сарваць перамовы. Коўл публічна абверг гэтую інфармацыю, заявіўшы: «Не, ён гэтага не рабіў. Гэта было зроблена мной, прэзідэнтам Трампам, Крысам Смітам і выдатнай камандай ва ўрадзе ЗША»<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/384326|title=Джон Коўл пра дапамогу Цапкалы: Не, ён гэтага не рабіў|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-24|accessdate=2026-02-15}}</ref>. == Погляды == У 2009 годзе выданне ''[[Gawker]]'' паведаміла пра мемарандум, напісаны Коўлам, у якім ён выступаў за стварэнне камітэта палітычных дзеянняў для [[саенталогія|саенталогіі]]. Коўл заявіў, што дасягнуў у саенталогіі ўзроўню «Клір»<ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/blogs/ben-smith/2009/03/palin-adviser-once-planned-scientology-pac-017156 |title=Дарадца Пэйлін калісьці планаваў стварыць саенталагічны камітэт палітычных дзеянняў |date=2009-03-27 |last=Smith |first=Ben |work=[[Politico]] |access-date=2025-12-23|lang=en}}</ref>. == Асабістае жыццё == З 1988 года жанаты з вядомай амерыканскай тэлевядучай і юрыстам [[Грэта Ван Састэрэн|Грэтай Ван Састэрэн]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Коўл Джон}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 21 снежня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1946 годзе]] [[Катэгорыя:Юрысты ЗША]] [[Катэгорыя:Дыпламаты ЗША]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Балтымарскага ўніверсітэта]] ib0bnr2l34ek89me5cdzgpxns92hiev Котчынская кадрыля 0 803229 5133785 5104871 2026-04-30T00:08:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5133785 wikitext text/x-wiki '''Мясцовы танцавальны стыль Котчынская кадрыля''' — элемент нематэрыяльнай гісторыка-культурнай спадчыны Беларусі ў галіне выканальніцкіх мастацтваў (танцы), лакальны варыянт [[Кадрыля|кадрылі]], які бытуе ў вёсцы [[Котчына]] [[Мастоўскі раён|Мастоўскага раёна]], [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уключана ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] 21 верасня 2010 года.<ref>[http://gosspisok.gov.by/ Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]{{Недаступная спасылка}} // Афіцыйны сайт</ref> Традыцыйна кадрыля выконвалася васьмю парамі, сёння — пераважна шасцю. Колькасць фігур можа вар’іравацца ў залежнасці ад складу ўдзельнікаў і сітуацыі выканання. На тэрыторыі Гродзеншчыны танец уключаны ў рэпертуар народных калектываў. Яго, у прыватнасці, выконвае танцавальны гурт Азёркаўскага сельскага клуба [[Гродзенскі раён|Гродзенскага раёна]].<ref>[https://living-heritage.by/nks/4209/ Мясцовы таней «Котчынская кадрыля» в. Котчына Мастоўскага раёна Гродзенскай вобласці] // Жывая спадчына Беларусі. Інвентар нематэрыяальнай культурнай спадчыны</ref> == Гісторыя і паходжанне == У 1960 годзе на хрэсьбінах у вёсцы Котчына мясцовыя жыхары узгадалі і аднавілі ў памяці традыцыйную кадрылю. У 1969 годзе танец быў прадстаўлены на фальклорным аглядзе, што стала пачаткам яго сцэнічнага адраджэння. У 1971 годзе вёску наведалі харэограф М. І. Хвораст, а таксама пісьменнікі І. Ліс, [[Янка Брыль| Я. Брыль]], [[Мікола Якаўлевіч Аўрамчык|М. Я. Аўрамчык]] якія зрабілі апісанне танца. Матэрыялы былі змешчаны ў выданні «Беларускія танцы», што спрыяла папулярызацыі лакальнага варыянта кадрылі. == Харэаграфічныя асаблівасці == Котчынская кадрыля мае шэраг лакальных рыс, якія адрозніваюць яе ад іншых варыянтаў беларускіх кадрыляў: * Прынцып «Усе за ўсімі»: кожная пара або асобны ўдзельнік па чарзе паўтараюць рухі за папярэднімі танцорамі. кожная наступная пара далучаецца да дзеяння з невялікім інтэрвалам, паўтараючы рух папярэдніх, што стварае эфект ланцуговай перадачы танцавальнай ініцыятывы. * Музычная асіметрыя: харэаграфічная частка не супадае з музычнай. Найгрыш можа спыніцца раней, чым танцоры завершаць фігуру, што стварае эфект жывой, нерэгламентаванай гульні. * Склад: Раней кадрыля выконвалася на 8 пар, сучасны варыянт часцей за ўсё прадугледжвае 6 пар. * Кампазіцыйна Котчынская кадрыля ўключае да 20 і больш фігур (у сцэнічна зафіксаваным варыянце — 20-27), што надае танцу разгорнутую форму з выразнай унутранай драматургіяй. * Для танца характэрныя фігуры з уласнымі назвамі («Шэн», «Мышка», «Мосцік», «Ручай», «Полька»), якія маюць выразны ігравы характар. Яны ўключаюць элементы «варотцаў», праходаў пад узнятымі рукамі, змены партнёраў, выкрыкаў і жартоўных рэплік. Наяўнасць такіх фігур сведчыць пра спалучэнне ў Котчынскай кадрылі ўласна танцавальнай і гульнёва-абрадавай традыцыі. * Танец выконваецца з запалам, у жартаўлівым настроі, ва ўмераным тэмпе. Характэрныя лёгкі бег, частыя павароты на 180° і 360°, актыўнае выкарыстанне жэстаў і ўзаемадзеяння паміж партнёрамі.<ref>[https://living-heritage.by/upload/intranet/128/doc/котчынская%20кадрыля_апісанне%20танца.pdf Котчынская кадрыля. Апісанне танца.]</ref> == Культурнае значэнне == * З’яўляецца маркерам лакальнай ідэнтычнасці жыхароў Котчыны; * Адлюстроўвае традыцыйную структуру сельскай супольнасці; * Спрыяе захаванню рэгіянальных харэаграфічных асаблівасцей; * Выконвае аб’яднаўчую і выхаваўчую функцыю. * Падчас выканання выкарыстоўваюцца мясцовыя гаворкі [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга дыялекту беларускай мовы]], што праяўляецца ў выкрыках і зваротах паміж удзельнікамі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://heritage.gov.by/catalog/miastcovy-tantcavalny-styl-kotchynskaia-kadrylia Банк звестак аб гісторыка-культурнай спадчыне Рэспублікі Беларусь] * {{YouTube |id=n9Ou9mX9kEQ |title=Інвентар НКС: мясцовы танец "Котчынская кадрыля"}} [[Катэгорыя:Нематэрыяльныя гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Беларускія народныя танцы]] [[Катэгорыя:Культура Мастоўскага раёна]] 8ch3z2m4xenm6r0fnyf2gosdjbtmiih Самуэль Багуміл Ліндэ 0 805657 5133647 5133390 2026-04-29T14:23:31Z M.L.Bot 261 5133647 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} [[Файл:POL_COA_Słownik.svg|міні|Ліндэ за працу над слоўнікам у 1826 годзе быў узнагароджаны шляхецкіх гербам царом [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I]] (праект герба распрацоўваў сам Ліндэ)]] [[Файл:Popiersie_SB_Lindego_Powazki.JPG|міні|Бюст С. Б. Ліндэ з сямейнай магілы на Евангеліцка-Аўгсбургскіх могілках у Варшаве]] [[Файл:Dawny_budynek_Szkoły_Obywatelskiej_w_Toruniu.jpg|міні|Былая пратэстанцкая школа Новага горада ў Торуні, якую наведваў Самуэль Багуміл Ліндэ ў другой палове XVIII стагоддзя]] [[Файл:Torun_pomnik_Lindego.jpg|міні|Помнік Ліндэ ў Торуні]] '''Самуэль Багуміл Ліндэ''' ({{lang-pl|Samuel Bogumił Linde}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі [[Славістыка|славіст]], [[Лексікаграфія|лексікограф]], [[Мовазнаўства|лінгвіст]], перакладчык, бібліёграф, педагог і [[бібліятэкар]], аўтар манументальнага ''«Слоўніка польскай мовы»'' (1807—1814)<ref>Ліндэ Самуэль Багуміл // [[Беларуская энцыклапедыя]]: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн. : [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелЭн]], 1999. — Т. 9. — C. 265.</ref><ref name=":0">Biskup Marian (red.), ''[https://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=40020 Wybitni ludzie dawnego Torunia],'' Warszawa PWN 1982, s. 153—160. </ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Торунь|Торуні]], малодшы сын мяшчаніна, імігранта са [[Швецыя|Швецыі]], майстра-слесара і раднага Яна Якабсена Ліндэ (Jan Jacobsen Lindt) і Ганны Барбары, народжанай Лангенган (Barbara Langenhan). Наведваў школу Новага горада ў Торуні і пратэстанцкую акадэмічную гімназію. З 1789 года вывучаў [[Багаслоўе|тэалогію]] і [[Філалогія|філалогію]] ва [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|ўніверсітэце Лейпцыга.]] У 1791 годзе, пасля двух гадоў спроб, стаў выкладчыкам польскай мовы і літаратуры ва ўніверсітэце. Скончыў яго ў 1792 годзе, атрымаўшы званне ''магістра дыпламатыкі'' на філасофскім факультэце пасля абароны дысертацыі ''«De solatiis adversus mortis horrores in Platone et Novo Testamento obviis»'', што дало яму права чытаць лекцыі ва ўніверсітэце. Восенню 1792 года пачаў супрацоўнічаць з прыхільнікамі [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая,]] якія жылі ў [[Саксонія (федэральная зямля)|Саксоніі]] ў выгнанні, пераклаў на нямецкую мову творы [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Юльяна Урсына Нямцэвіча]] «''Вяртанне дэпутата»'' і ''«Таргавіцкую Біблію»'', а таксама творы [[Гуга Калантай|Гуга Калантая]], [[Ігнацы Патоцкі|Ігнацыя Патоцкага]] і Францішка Ксаверыя Дмахоўскага «''Пра ўздым і падзенне Канстытуцыі 3 мая 1791 года»''. Пераклады гэтых твораў былі апублікаваныя ў Лейпцыгу паміж 1792 і 1794 гадамі. Кантакты з польскімі эмігрантамі, чыё сацыяльнае становішча пераўзыходзіла Ліндэ, адкрылі яму кар’ерныя шляхі, нягледзячы на тагачасную палітычную сітуацыю, і назаўсёды прывязалі яго да польскасці. Падчас [[Паўстанне 1794 года|паўстання Касцюшкі]] жыў у [[Варшава|Варшаве]] сярод прыхільнікаў Ігнацыя Патоцкага і Гуга Калантая. Пасля паразы паўстання стаў бібліятэкарам Юзафа Максіміліяна Асалінскага ў [[Вена|Вене]] да 1803 года. У гэты перыяд сабраў асноўны лексікаграфічны матэрыял для працы свайго жыцця — «''Слоўніка польскай мовы''». У 1800 годзе быў прызначаны членам Варшаўскага таварыства сяброў навукі, у працы якога ён актыўна ўдзельнічаў пасля 1803 года<ref name=":0" />. У 1803 годзе стаў дырэктарам Варшаўскага ліцэя, заснаванага прускімі ўладамі, і займаў гэтую пасаду бесперапынна да 1831 года. 1 сакавіка 1804 года Ліндэ апублікаваў праспект «Слоўніка польскай мовы» на польскай і нямецкай мовах. Дзякуючы падпіскам і дапамозе арыстакратычных спонсараў, у прыватнасці [[Адам Казімір Чартарыйскі|Адама Казіміра Чартарыйскага]], у Варшаве паміж 1807 і 1815 гадамі былі апублікаваныя шэсць тамоў «Слоўніка польскай мовы» вельмі вялікім накладам у 1200 асобнікаў. Ліндэ працягваў прадаваць свае працы да канца жыцця (да 1847 года). У 1817 годзе цар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]] набыў у аўтара 98 асобнікаў «Слоўніка» для школ [[Літва|Літвы]] і [[Украіна|Украіны]], якія ўжо набылі працы Ліндэ дзякуючы намаганням [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], і асабліва яго рэктара [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]]. У 1816—1818 гадах чытаў лекцыі ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Каралеўскім Варшаўскім універсітэце]], а з 1818 года быў дырэктарам Публічнай бібліятэкі, якая была аддзелена ад універсітэта і пашырала сваю калекцыю ў асноўным рэдкімі старадрукамі. У 1831 годзе бібліятэка налічвала больш за 133 000 тамоў — на той момант гэта была найбуйнейшая бібліятэка ў Польшчы. У 1819 годзе Ліндэ сабраў 50 000 тамоў з бібліятэк царкоўных устаноў, якія ў той час ліквідаваліся. Навуковыя працы Ліндэ, апублікаваныя пасля 1815 года, былі значнымі для таго часу, у які яны былі напісаны: «''Аб славянска-расійскай літаратуры''» (1815—1816), «''Аб Літоўскім статуце, рускай мовай і друкам выдадзеным, паведамленне''» (1816, фактычна 1817) і «''Пра мову старажытных прусаў''» (1822). З шырокай перакладчыцкай дзейнасці Ліндэ былі апублікаваныя толькі ''«[[Vincent Kadłubek|Вінцэнт Кадлубек]]»'' Я. М. Асалінскага і ''«Гістарычны нарыс расійскай літаратуры»'' [[Mikołaj Griecz|Мікалая Грэча]] (1823). Падчас выхаду на пенсію ён працаваў над расійска-польскім слоўнікам, які пакінуў няскончаным. Гэтая праца некаторы час цікавіла расійскія ўлады, але падвяргалася крытыцы з боку расійскіх навукоўцаў. У 1826 годзе быў узведзены ў дваранскія тытулы; атрымаў спадчыннае дваранства і [[герб]] «Слоўнік». Быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Станіслава|ордэнам Святога Станіслава]] II ступені ў 1818 годзе і III ступені ў 1815 годзе, а таксама [[Ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам Святога]] [[Ордэн Святога Уладзіміра|Уладзіміра]] III ступені царамі Аляксандрам I і [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I.]] У 1816 годзе атрымаў залаты медаль, прафінансаваны таварыствам, за свой «Слоўнік польскай мовы»; у 1842 годзе атрымаў залаты медаль, прафінансаваны ўладамі Каралеўства Польскага, з нагоды свайго юбілею. У 1844 годзе стаў ганаровым грамадзянінам горада Торунь<ref>{{Cite web|url=https://torun.pl/pl/wykaz-honorowych-obywateli-miasta-torunia|title=Honorowi Obywatele Torunia|website=torun.pl}}</ref>. Пахаваны на Евангеліцка-Аўгсбургскіх могілках у Варшаве (алея 1, № 12). == Беларусістычныя даследаванні == Пытанне таго, наколькі Ліндэ ў «''Слоўніку польскай мовы''» (1807—1814) выкарыстоўваў матэрыялы беларускай мовы застаецца дыскусійным. [[Вацлаў Ластоўскі]] лічыў, што ўключна з вытворнымі ў слоўніку налічваецца да 10 тысяч запазычанняў з беларускай і ўкраінскай моў<ref name=":02">{{Кніга|аўтар=Запрудскі Сяргей|загаловак=Беларусістычныя зацікаўленні Самуэля Багуміла Ліндэ // Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя: дапаможнік|год=2020|месца=Мінск|выдавецтва=БДУ|старонкі=25-40|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/294026/1/Zaprudski.pdf}}</ref>. Але беларуская і ўкраінская мовы былі абмінуты С. Б. Ліндэ ў змешчаным у першым томе слоўніка ягоным пераліку славянскіх моў і дыялектаў, з якіх ён чэрпаў паралелі для польскіх слоў. У слоўніку С. Б. Ліндэ прыведзена цытата з «''Хронікі Гвагніна''», у якой фігуруе выраз Белая Русь. Таксама ў слоўніку ёсць артыкулы з назвамі сямі беларускіх гарадоў: [[Брэст]], [[Гродна]], [[Масты]], [[Навагрудак]], [[Нясвіж]], [[Магілёў]], [[Орша]]<ref>''Lewaszkiewicz, Tadeusz''. [https://ispan.waw.pl/ireteslaw/handle/20.500.12528/320bia%C5%82orutenistyczne.pdf Zainteresowania białorutenistyczne Samuela Bogumila Lindego]. W: Maria Biolik i in. (red.). ''Slavica, onomastica, regionalia. Prace dedykowane Panu Profesorowi Jerzemu Dumie''. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2016. S. 97-105.</ref>. У 1815—1816 гг. у Варшаве на польскай мове былі надрукаваны дзве працы Самуэля Багуміла Ліндэ, якія з’явіліся вельмі важным укладам у беларусістыку таго часу, фактычна распачыналі навуковае зацікаўленне беларускай мовай. Першая праца — гэта вялікі артыкул «''Аб славянска-расійскай літаратуры''» (''O literaturze słowiańskorosyjskiej''), дзе падрабаязна разглядаецца выдадзеная ў 1813—1815 гг. у Санкт-Пецярбургу праца [[Васіль Сцяпанавіч Сопікаў|Васіля Сопікава]] «''Спроба расійскай бібліяграфіі''». У ім упершыню ў польскамоўнай навуковай літаратуры сустракаецца выраз беларуская мова. Так, С. Б. Ліндэ акцэнтаваў увагу на тым, што мову не ўсіх прадстаўленых у каталогу В. Сопікава кірылічных выданняў трэба кваліфікаваць як царкоўнаславянскую: «''…шмат ёсць напісаных па-маларасійску або па-беларасійску''». Ліндэ змясціў два паралельныя, беларускі і польскі, фрагменты з ´Казання святога Кірылы пра Антыхрыста" [[Стафан Іванавіч Зізаній|Стафана Зізанія]], каментуючы мову ´Казання святога Кірылы пра Антыхрыста", выказаў меркаванне аб блізкасці здабытай з гэтага помніка, раней яму невядомай мовы да польскай: беларуская і польская мовы, на яго думку, адрозніваліся толькі канчаткамі іменных часцін мовы і дзеясловаў, але рэдка лексікай<ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/165563104/%D0%A4%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%86%D0%A0%D0%90%D0%92%D0%90%D0%9D%D0%9D%D0%95_%D0%9F%D0%90%D0%9D%D0%AF%D0%A6%D0%A6%D0%AF_%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF_%D0%9C%D0%9E%D0%92%D0%90_%D0%8E_%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%A8%D0%90%D0%99_%D0%9F%D0%90%D0%9B%D0%9E%D0%92%D0%95_%D0%A5%D0%86%D0%A5_%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%93%D0%9E%D0%94%D0%94%D0%97%D0%AF_%D0%A0%D0%9E%D0%9B%D0%AF_%D0%9F%D0%A0%D0%90%D0%A6_%D0%93%D0%86%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%A0%D0%AB%D0%A7%D0%9D%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%9F%D0%A0%D0%9E%D0%A4%D0%86%D0%9B%D0%AE|аўтар=Siarhiej Zaprudski|загаловак=ФАРМІРАВАННЕ ПАНЯЦЦЯ «БЕЛАРУСКАЯ МОВА» Ў ПЕРШАЙ ПАЛОВЕ ХІХ СТАГОДДЗЯ: РОЛЯ ПРАЦ ГІСТАРЫЧНАГА ПРОФІЛЮ|год=2025-01-01|выданне=Беларуская мова – галоўная гісторыка-культурная каштоўнасць нацыі і дзяржавы : (да 95-годдзя Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа) : зб. навук. арт. / Нац. акад. навук Беларусі, Цэнтр даслед. беларус. культуры, мовы і літ., Ін-т мовазнаўства імя Якуба Коласа ; пад агул. рэд. І. Л. Капылова ; н...}}</ref>. Ліндэ вельмі ўважліва і падрабязна разгледзеў тыя месцы кнігі Сопікава, у якіх гаворка ішла пра [[Францыск Скарына|Францыска Скарыну]], паводле меркавання філолага, Скарына хутчэй пісаў свае творы «''на рускім дыялекце, вельмі блізкім да польскай мовы''». Напісанне другой працы — «''Аб Літоўскім статуце, рускай мовай і друкам выдадзеным, паведамленне''» (''O Statucie litewskim ruskim językiem i drukiem wydanym wiadomość'') — было водгукам Ліндэ на грамадскую ўвагу да гэтага помніка, засведчаную ў факце яго выдання ў 1811 годзе ў Пецярбургу на рускай і польскай мовах. Ліндэ так моцна быў зацікаўлены гэтым помнікам, што першыя аркушы здаў у друк, калі кнігу яшчэ не скончыў. У выніку ў канцы працы прыйшлося зрабіць некаторыя карэктывы да таго, што было напісана ў пачатку кнігі. У гэтай працы Ліндэ звярнуў увагу на «рускую мову» Статута. Недыферэнцыяванае выкарыстанне некаторымі тагачаснымі польскімі аўтарамі тэрміна «''język ruski''» вымусіла Ліндэ зрабіць заўвагу адносна таго, што гэты выраз часам ужываўся неўласціва: напрыклад, [[Тадэвуш Чацкі]] ў асобных выпадках змешваў назву руская мова з назвамі царкоўная мова і расійская мова. Аднак, сцвярджае С. Б. Ліндэ, руская мова моцна адрозніваецца ад расійскай і царкоўнай, і<blockquote>расіянін, які з захапленнем дэкламуе творы Ламаносава, Дзяржавіна і г. д., а таксама грэцка-расійскі святар, які ўсю славянскую Біблію ведае на памяць, не зразумее ніводнага артыкула рускага Літоўскага статута настолькі, што ўзнікла патрэба выдаць Статут у перакладзе на расійскую мову.</blockquote>Зыходзячы з таго што мова Статута не адрознівалася ад мовы кваліфікаванага В. Сопікавым як беларуская «Казання Святога Кірыла аб Антыхрысце», С. Б. Ліндэ назваў мову Літоўскага статута беларускай, выдзеліўшы ў тэксце гэтую назву<ref name=":02" />. Параўноўваючы біблейскія ўрыўкі ў Статуце з Астрожскай Бібліяй, Ліндэ адмаўляў паходжанне гэтых урыўкаў і з Астрожскай Бібліі, і з перакладу Бібліі Скарыны: «Гэтыя ўрыўкі з Статута, як вынікае, мусяць быць самастойнай працай беларускага перакладчыка, які трымаецца ў іх звычаяў, гутарковай мовы сваіх землякоў» (''Teksta zatem te w Statucie muszą być dowolnej pracy białoruskiego tłumacza, stosującego się w nich do zwyczaju, potocznej mowy swych ziomków'')<ref>''Olechnowicz, M.'' Polscy badacze folkloru i języka białoruskiego w XIX wieku. — Łódź, 1986. — S. 75.</ref>. У працы «Аб Літоўскім статуце…» С. Б. Ліндэ яшчэ раз звярнуўся да тэмы кваліфікацыі мовы Ф. Скарыны і скарэкціраваў свае ранейшыя погляды: «''у Скарыны назіраем дамешку рускай мовы да царкоўнай, старая славянская мова ў яго выразна пераважае''»<ref name=":02" />. Такім чынам, у працы Ліндэ істотнымі для беларусістыкі аказаліся размежаванне беларускай («рускай»), расійскай і стараславянскай моў у якасці асобных і і кваліфікацыя мовы Статута як беларускай<ref name=":02" />. У прадмове да перакладу кнігі [[Мікалай Іванавіч Грэч|Мікалая Грэча]] «Гісторыя рускай літаратуры» (1823) Ліндэ падкрэслівае неабходнасць устанавіць і захоўваць розніцу ва ўжыванні назваў славянскай, царкоўнай, рускай, маларасійскай, беларускай, сучаснай расійскай моў. Ён паўторна прапанаваў сваю дыферэнцыяцыю, пры гэтым рускай ён назваў мову, якая «''была ва ўжытку ў Маскве і ваколіцах да часу Пятра Вялікага і трохі пазней''», беларускай — «''на якой народ размаўляе ў Літве і часткова на Валыні''», сучаснай расійскай — «''якая ўзнікла пасля Пятра Вялікага''»<ref name=":3">{{Артыкул|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/12213|аўтар=Сяргей Мікалаевіч Запрудскі|загаловак=Беларусістычныя зацікаўленні Самуэля Багуміла Ліндэ|год=2007|выданне=Droga ku wzajemności. 50 lat białorutenistyki na Uniwersytecie Warszawskim. Redakcja naukowa Mikołaj Timoszuk i Mikołaj Chaustowicz. (Acta Albaruthenica 6)|старонкі=S. 382—395}}</ref>. Такім чынам, Ліндэ спачатку разумеў пад 'беларускай мовай'ª выключна гістарычны феномен, але пазней змяніў свой пункт гледжання і выкарыстоўваў гэты лінгвонім толькі для наймення сучаснай яму жывой беларускай мовы<ref name=":2" />. Паводле Сяргея Запрудскага: <blockquote>На кароткі час Ліндэ блізка дакрануўся да некаторых вельмі важных пісьмовых помнікаў беларускай гісторыі: выданняў Ф. Скарыны, Статута Вялікага Княства Літоўскага і іншых. Першы аналіз Статута дазволіў Ліндэ ідэнтыфікаваць беларускую мову як адрозную і ад польскай, і ад расійскай, і ад царкоўнаславянскай. Верагодна, з прычыны таго, аднак, што паглыбленая распрацоўка беларускай тэматыкі не магла прыносіць палітычных дывідэндаў Ліндэ неўзабаве перастаў акцэнтаваць беларускі ракурс польска-ўсходнеславянскіх сувязяў, звузіўшы яго да польска-расійскага<ref name=":3" />.</blockquote> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндэ Самуэль Багуміл}} [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Славісты Польшчы]] a2ltq9pcyoe0tn6xpkiy003l58itn3k Ніна Генрыхаўна Генке-Мелер 0 806341 5133681 5127075 2026-04-29T15:46:25Z Nina Vetrova-Robinson 167390 5133681 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ніна Генрыхаўна Генке-Мелер''' {{ВД-Прэамбула}}) — [[Мастак|мастачка]]-[[авангард]]ыстка ([[Супрэматызм|супрэматыстка]], футурыстка), кніжны [[Графіка (мастацтва)|графік]], дызайнер інтэр’ераў, сцэнограф{{Sfn|Соколюк Л. Д.|2013}}. == Біяграфія == У 1893 годзе Ніна Генрыхаўна Генке нарадзілася ў [[Масква|Маскве]]. Бацька Генрых Генке быў родам з [[Нідэрланды|Галандыі]], маці Надзея Ціханава была рускай. З 1914 года вучылася ў мастацкай студыі [[Аляксандра Аляксандраўна Экстэр|Аляксандры Экстэр]] ([[Кіеў]]). У 1915 разам з іншымі дзеячамі Авангарда была актыўным удзельнікам творчых экспедыцый [[Казімір Малевіч|Казіміра Малевіча]] па гарадах і вёсках захаду сучаснай Украіны, у прыватнасці, у [[Косіў]], [[Чарнаўцы]]. Узначальвала і стала галоўнай мастачкай саматужнай арцелі ў вёсцы [[Вэрбіўка (Чаркаскі раён)|Вэрбіўка]], дзе супрацоўнічалі вядомыя мастакі-супрэматысты [[Казімір Малевіч]], [[Наталля Міхайлаўна Давыдава|Наталля Давыдава]], [[Аляксандра Аляксандраўна Экстэр|Аляксандра Экстэр]], [[Надзея Андрэеўна Удальцова|Надзея Удальцова]], [[Любоў Сяргееўна Папова|Любоў Папова]], [[Іван Альбертавіч Пуні|Іван Пуні]], [[Вольга Уладзіміраўна Разанава|Вольга Разанава]], Яўгенія Прыбыльская, [[Іван Васілевіч Клюн|Іван Клюн]] і іншыя. У лістападзе 1915 года ў Галерэі Лемерсье ў Маскве адбылася ''Выстава Сучаснага Дэкаратыўнага Мастацтва Паўднёвай Расіі'', у арганізацыі якой актыўны ўдзел прымалі Н. Давыдава, Н. Генке і А. Экстэр. На гэтай выставе былі прадстаўлены работы з мастацкіх арцеляў вёсак Вэрбіўкі і [[Вэсэлыніўка (Барышыўскі раён)|Скопцы]] (кіраўнік Н.Давыдава). У 1917 годзе ў Салоне Міхайлавай у Маскве адбылася ''Другая Выстава Сучаснага Дэкаратыўнага Мастацтва Расіі'', арганізаваная Наталляй Давыдавай і Нінай Генке. Як і першая выстава, другая таксама прайшла з вялікім поспехам. З красавіка 1919 года член калегіі мастацтваў і загадчыца секцыі дэкаратыўна-прыкладных мастацтваў Губнаробраза ў Кіеве. Удзельнічала ў афармленні рэвалюцыйных свят, агітцягнікоў, агітпарахода. У пачатку 1920-х працавала над шрыфтавым афармленнем друкаваных выданняў, лозунгаў. Была галоўнай мастачкай футурыстычнага выдавецтва «Гальфстрым» (Кіеў), якое ўзначальваў паэт [[Міхайл Семянка]]{{Sfn|Соколюк Л. Д.|2013}}. У 1924 годзе пасля сямейнай трагедыі (смерці першага дзіцяці) пераязджае ў Маскву, працуе мастачкай у аддзеле аб’яў газеты «Известия». У гэты ж час супрацоўнічае з майстэрняй [[Надзея Пятроўна Ламанава|Надзеі Ламанавай]], робіць эскізы для фабрыкі па выпуску шпалер, працуе таксама на фарфоравым заводзе, робіць малюнкі ў супрэматычным стылі (часцей для талерак){{Sfn|Соколюк Л. Д.|2013}}. У 1926 годзе пераязджае ў [[Харкаў]] з тэатрам «Бярэзіль», дзе працуе разам з мужам, [[Вадзім Георгіевіч Мелер|Вадзімам Георгіевічам Мелерам]] — галоўным мастаком тэатра{{Sfn|Соколюк Л. Д.|2013}}. У 1954 годзе Ніна Генке-Мелер памерла ў Кіеве. Яна была пахаваная на [[Байкавыя могілкі|Байкавых могілках]].<center><gallery> Файл:Suprematist_Composition_(Genke-Meller,_1915)_2.jpg|alt=Супрематическая композиция. 1915. Полотно, мулине, гладь. Частное собрание, Киев.| Супрэматычная кампазіцыя. 1915. Палатно, [[мулінэ]], роўнядзь. Прыватная калекцыя, Кіеў. Файл:Suprematist_Composition_(Genke-Meller,_1915)_1.jpg|alt=Супрематическая композиция. 1915. Полотно, мулине, гладь. Частное собрание, Киев.| Супрэматычная кампазіцыя. 1915. Палатно, [[мулінэ]], роўнядзь. Прыватная калекцыя,, Кіеў. </gallery></center> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Соколюк Л. Д.|аўтар=Соколюк Л. Д.|загаловак=Энциклопедия русского авангарда: Изобразительное искусство. Архитектура|адказны=Авторы-составители В. И. Ракитин, А. Д. Сарабьянов; Научный редактор А. Д. Сарабьянов|год=2013|частка=Генке-Меллер Нина Генриховна|месца=М.|выдавецтва=RA, Global Expert & Service Team|том=I: Биографии. А—К|старонкі=206|старонак=528|isbn=978-5-902801-10-8}} * ''Дыченко И.'' Аристократ в авангарде // Столичные новости. — 2004. — 14 дек. * ''Собств. корр.'' Семейные приключения // Уикенд. — 2004. — 28 окт. {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Генке-Мелер Ніна Генрыхаўна}} [[Катэгорыя:Сцэнографы СССР]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] dxbe03iw3v8z3jbq4gkrixph613n4o6 5133709 5133681 2026-04-29T17:47:14Z M.L.Bot 261 дужку вярнуў 5133709 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ніна Генрыхаўна Генке-Мелер''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Мастак|мастачка]]-[[авангард]]ыстка ([[Супрэматызм|супрэматыстка]], футурыстка), кніжны [[Графіка (мастацтва)|графік]], дызайнер інтэр’ераў, сцэнограф{{Sfn|Соколюк Л. Д.|2013}}. == Біяграфія == У 1893 годзе Ніна Генрыхаўна Генке нарадзілася ў [[Масква|Маскве]]. Бацька Генрых Генке быў родам з [[Нідэрланды|Галандыі]], маці Надзея Ціханава была рускай. З 1914 года вучылася ў мастацкай студыі [[Аляксандра Аляксандраўна Экстэр|Аляксандры Экстэр]] ([[Кіеў]]). У 1915 разам з іншымі дзеячамі Авангарда была актыўным удзельнікам творчых экспедыцый [[Казімір Малевіч|Казіміра Малевіча]] па гарадах і вёсках захаду сучаснай Украіны, у прыватнасці, у [[Косіў]], [[Чарнаўцы]]. Узначальвала і стала галоўнай мастачкай саматужнай арцелі ў вёсцы [[Вэрбіўка (Чаркаскі раён)|Вэрбіўка]], дзе супрацоўнічалі вядомыя мастакі-супрэматысты [[Казімір Малевіч]], [[Наталля Міхайлаўна Давыдава|Наталля Давыдава]], [[Аляксандра Аляксандраўна Экстэр|Аляксандра Экстэр]], [[Надзея Андрэеўна Удальцова|Надзея Удальцова]], [[Любоў Сяргееўна Папова|Любоў Папова]], [[Іван Альбертавіч Пуні|Іван Пуні]], [[Вольга Уладзіміраўна Разанава|Вольга Разанава]], Яўгенія Прыбыльская, [[Іван Васілевіч Клюн|Іван Клюн]] і іншыя. У лістападзе 1915 года ў Галерэі Лемерсье ў Маскве адбылася ''Выстава Сучаснага Дэкаратыўнага Мастацтва Паўднёвай Расіі'', у арганізацыі якой актыўны ўдзел прымалі Н. Давыдава, Н. Генке і А. Экстэр. На гэтай выставе былі прадстаўлены работы з мастацкіх арцеляў вёсак Вэрбіўкі і [[Вэсэлыніўка (Барышыўскі раён)|Скопцы]] (кіраўнік Н.Давыдава). У 1917 годзе ў Салоне Міхайлавай у Маскве адбылася ''Другая Выстаўка Сучаснага Дэкаратыўнага Мастацтва Расіі'', арганізаваная Наталляй Давыдавай і Нінай Генке. Як і першая выстаўка, другая таксама прайшла з вялікім поспехам. З красавіка 1919 года член калегіі мастацтваў і загадчыца секцыі дэкаратыўна-прыкладных мастацтваў Губнаробраза ў Кіеве. Удзельнічала ў афармленні рэвалюцыйных свят, агітцягнікоў, агітпарахода. У пачатку 1920-х працавала над шрыфтавым афармленнем друкаваных выданняў, лозунгаў. Была галоўнай мастачкай футурыстычнага выдавецтва «Гальфстрым» (Кіеў), якое ўзначальваў паэт [[Міхайл Семянка]]{{Sfn|Соколюк Л. Д.|2013}}. У 1924 годзе пасля сямейнай трагедыі (смерці першага дзіцяці) пераязджае ў Маскву, працуе мастачкай у аддзеле аб’яў газеты «Известия». У гэты ж час супрацоўнічае з майстэрняй [[Надзея Пятроўна Ламанава|Надзеі Ламанавай]], робіць эскізы для фабрыкі па выпуску шпалер, працуе таксама на фарфоравым заводзе, робіць малюнкі ў супрэматычным стылі (часцей для талерак){{Sfn|Соколюк Л. Д.|2013}}. У 1926 годзе пераязджае ў [[Харкаў]] з тэатрам «Бярэзіль», дзе працуе разам з мужам, [[Вадзім Георгіевіч Мелер|Вадзімам Георгіевічам Мелерам]] — галоўным мастаком тэатра{{Sfn|Соколюк Л. Д.|2013}}. У 1954 годзе Ніна Генке-Мелер памерла ў Кіеве. Яна была пахаваная на [[Байкавыя могілкі|Байкавых могілках]]. <center><gallery> Файл:Suprematist_Composition_(Genke-Meller,_1915)_2.jpg|alt=Супрематическая композиция. 1915. Полотно, мулине, гладь. Частное собрание, Киев.| Супрэматычная кампазіцыя. 1915. Палатно, [[мулінэ]], роўнядзь. Прыватная калекцыя, Кіеў. Файл:Suprematist_Composition_(Genke-Meller,_1915)_1.jpg|alt=Супрематическая композиция. 1915. Полотно, мулине, гладь. Частное собрание, Киев.| Супрэматычная кампазіцыя. 1915. Палатно, [[мулінэ]], роўнядзь. Прыватная калекцыя,, Кіеў. </gallery></center> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Соколюк Л. Д.|аўтар=Соколюк Л. Д.|загаловак=Энциклопедия русского авангарда: Изобразительное искусство. Архитектура|адказны=Авторы-составители В. И. Ракитин, А. Д. Сарабьянов; Научный редактор А. Д. Сарабьянов|год=2013|частка=Генке-Меллер Нина Генриховна|месца=М.|выдавецтва=RA, Global Expert & Service Team|том=I: Биографии. А—К|старонкі=206|старонак=528|isbn=978-5-902801-10-8}} * ''Дыченко И.'' Аристократ в авангарде // Столичные новости. — 2004. — 14 дек. * ''Собств. корр.'' Семейные приключения // Уикенд. — 2004. — 28 окт. {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Генке-Мелер Ніна Генрыхаўна}} [[Катэгорыя:Сцэнографы СССР]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] ovv1yatmf5q3fvg4broc0nuoa9jst2g Кускова (станцыя) 0 806356 5133975 5127445 2026-04-30T10:59:41Z Flamme-Bleue 49170 5133975 wikitext text/x-wiki [[Файл:RZD Kuskovo station 2018 (42366389232).jpg|250px|right|thumb|Станцыя Кускова.]] '''Кускова''' ({{lang-ru|Куско́во}}) — чыгуначная станцыя ў [[Масква|Маскве]]. Адна з найстарэйшых чыгуначных станцый у Маскве, якая адносіцца да Горкаўскага кірунку. Яна была пабудавана ў 1861 годзе<ref name="справочник">Железнодорожные станции СССР. Справочник. — М.: Транспорт, 1981</ref>, і сёння гэта адзін з найважнейшых пунктаў на Маскоўскім цэнтральным дыяметры 4 (МЦД-4). Побач са станцыяй знаходзіцца парк Кускова і старажытны палац Кускова. Там праходзіць шмат цягнікоў, якія едуць у горад і ў суседнія гарады: [[Балашыха|Балашыху]] і [[Жалезнадарожны (Балашыха)|Жалезнадарожны]] (мікрараён Балашыхі). Станцыя мае дзве пасажырскія платформы і надземны пешаходны мост<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://stroi.mos.ru/news/novyie-platformy-postroiat-na-stantsiiakh-novoghirieievo-i-kuskovo-dlia-mtsd-4|title=Новые платформы построят на станциях Новогиреево и Кусково для МЦД-4|website=Новые платформы построят на станциях Новогиреево и Кусково для МЦД-4|date=2020-02-27|access-date=2023-02-28|archive-date=2021-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210726020544/https://stroi.mos.ru/news/novyie-platformy-postroiat-na-stantsiiakh-novoghirieievo-i-kuskovo-dlia-mtsd-4|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{rq|sources|refless|wikify|translate}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-17}} [[Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Масквы]] eeudd8i2typtl64yv4ultuwnc6f2kap Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026) 0 806623 5133817 5132901 2026-04-30T02:16:37Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Demiyivka_supermarket_shooter_liquidated_2026.jpg|Demiyivka_supermarket_shooter_liquidated_2026.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Infrogmation|Infrogmation]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Demiyivka 5133817 wikitext text/x-wiki {{Тэрарыстычная атака |Назва = Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве |Месца нападу = супермаркет «[[Велмарт]]» (ГЦ «Demeevsky»), [[Кіеў]], [[Украіна]] |Дата = 18 красавіка 2026 года | Параненыя = ад 10 да 15 чалавек |Загінулыя = 7 (уключаючы нападніка) |Зброя = аўтаматычная агнястрэльная зброя [[KelTec SUB2000]] |Час = арыенціровачна з 17:00 да 18:00 (па Кіеве) |Колькасць забойцаў = 1 |Выява = |Подпіс = Зброя і цела тэрарыста пасля ліквідацыі спецназам КОРД. |Забойцы = Дзмітрый Васільчанкаў |Колькасць закладнікаў = 4 }} '''Стральба і захоп закладнікаў у [[Кіеў|Кіеве]]''' — [[тэрарызм|тэрарыстычны акт]], які адбыўся [[18 красавіка]] [[2026]] года ў [[Кіеў|Кіеве]]. Злачынец, узброены аўтаматычнай зброяй, адкрыў бязладную стральбу па людзях на вуліцы, пасля чаго схаваўся ў памяшканні мясцовага супермаркета сеткі «[[Велмарт]]», захапіўшы ў закладнікі наведвальнікаў і персанал. Для нейтралізацыі злачынца на месца былі сцягнутыя сілы Нацыянальнай паліцыі Украіны і байцы спецпадраздзялення [[КОРД (спецпадраздзяленне)|КОРД]]. Пасля серыі беспаспяховых перамоў спецназ пачаў штурм будынка. Зламыснік аказаў узброены супраціў праваахоўнікам і быў ліквідаваны на месцы. Паводле папярэдніх звестак, апублікаваных ва ўкраінскіх СМІ, нападнікам аказаўся 57-гадовы Дзмітрый Васільчанкаў, які меў падвойнае грамадзянства Расіі і Украіны. == Ход падзей == Паводле папярэдніх звестак, інцыдэнту папярэднічаў канфлікт, у выніку якога зламыснік падпаліў уласную кватэру. Каля 17:00 узброены аўтаматычнай зброяй мужчына адкрыў стральбу на вуліцы ў [[Дзямііўка|мікрараёне Дзямііўка]] ([[Галасііўскі раён]]). У выніку агню на вуліцы пацярпелі выпадковыя мінакі, сярод якіх было непаўналетняе дзіця<ref>{{Cite web|url=https://suspilne.media/kyiv/1292653-strilanina-u-kievi-odna-ludina-zaginula/|title=Стрілянина у Києві: загинули людина, є поранені. Нападника ліквідували|lang=uk|author=Виолетта Карлащук|website=Суспільне Київ|date=2026-04-18}}</ref>. Хаваючыся ад праваахоўных органаў, стралок забег у будынак гандлёвага цэнтра Demeevsky і забарыкадаваўся ў памяшканні супермаркета «[[Велмарт]]». Унутры крамы ён узяў у закладнікі наведвальнікаў і супрацоўнікаў. Раён здарэння быў аператыўна ачэплены паліцыяй, рух транспарту перакрыты. На месца прыбылі бранятэхніка і байцы спецпадраздзялення [[Нацыянальная паліцыя Украіны|Нацыянальнай паліцыі Украіны]] [[КОРД (спецпадраздзяленне)|КОРД]]<ref>{{Cite web|url=https://sud.ua/uk/news/ukraine/358849-v-kieve-kord-gotovitsya-shturmovat-supermarket-gde-zabarrikadirovalsya-strelok|title=У Києві КОРД готується штурмувати супермаркет, де забарикадувався стрілець|lang=uk|website=Судово-юридична газета|date=2026-04-18}}</ref>. Праваахоўнікі задзейнічалі перагаворшчыкаў для ўрэгулявання сітуацыі мірным шляхам і вызвалення людзей, аднак кантакт са зламыснікам не прынёс вынікаў. У сувязі з прамой пагрозай жыцця закладнікаў спецназ прыняў рашэнне аб пачатку штурму будынка. Падчас правядзення аперацыі нападнік аказаў актыўны супраціў і адкрыў агонь па паліцыянтам, пасля чаго быў ліквідаваны агнём у адказ<ref>{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/4114061-strilca-u-kievi-likviduvali-pid-cas-zatrimanna.html|title=У Києві ліквідували стрільця, який відкрив вогонь по людях|lang=uk|website=Укрінформ|date=2026-04-18}}</ref>. [[Служба бяспекі Украіны]] кваліфікавала здарэнне як [[тэрарыстычны акт]] і адкрыла крымінальную вытворчасць па ч. 3 арт. 258 [[Крымінальны кодэкс Украіны|Крымінальнага кодэкса Украіны]] (тэрарыстычны акт, які прывёў да гібелі людзей)<ref name="ГР2026-04-19">{{Cite web|url=https://hromadske.radio/news/2026/04/19/terakt-u-kyievi-za-faktom-nenalezhnoho-vykonannia-politseyskymy-sluzhbovykh-obov-iazkiv-rozpochaly-kryminalne-provadzhennia/amp|title=Теракт у Києві: за фактом неналежного виконання поліцейськими службових обов'язків розпочали кримінальне провадження|lang=uk|author=Анастасія Ковалевич (Чернякович) |website=Громадське радіо|date=2026-04-19}}</ref>. == Асоба нападніка == Па даных СМІ і [[Міністэрства ўнутраных спраў Украіны]], нападнікам апынуўся Васільчанкаў Дзмітрый Васільевіч (нарадзіўся 21 красавіка 1968 года<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/news/2026/04/18/8030745/|title=Чоловіка, що влаштував стрілянину в Києві, вбито|lang=uk|author=Катерина Тищенко, Михаил Ткач|website=[[Украинская правда]]|date=2026-04-18}}</ref> ў [[Масква|Маскве]], аднак меў падвойнае грамадзянства — Украіны і Расіі). Раней праходзіў службу ў часці 30274 [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброеных Сіл Расіі]], меў званне [[палкоўнік]]а. Вядома, што да пераезду ў Кіеў пражываў у горадзе [[Бахмут]] [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]], а пасля пераехаў у Кіеў. Карыстаўся электроннымі поштамі, у якіх у пачатку адрасу мелася абрэвіятура «VDV», што літаральна значыць [[Паветрана-дэсантныя войскі Расійскай Федэрацыі|Паветрана-дэсантныя войскі]]. У расійскіх пабліках сцвярджаў, што «данаціў на [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|СВА]]». Расійскае выданне [[ASTRA (выданне)|ASTRA]], грунтуючыся на інфармацыі злітых баз даных, пісала, што стралок пражываў у [[Разань|Разані]] і ў 2016 годзе тройчы перасякаў расійска-ўкраінскую мяжу. Станам на 2022 год у яго быў дзейны рахунак у «[[Сбербанк Расіі|Сбербанку]]», а на 2023 года — у «[[Альфа-банк|Альфа-Банку]]». На 2023 год ён лічыўся ў базе [[Дэпартамент аховы здароўя горада Масквы|Дэпартамента аховы здароўя горада Масквы]]<ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/strilyanina-kiyiv-18-kvitnya-rozkrili-imya-cholovika-yakiy-vidkriv_n3051614|title=Народився у Москві: ЗМІ назвали ім'я чоловіка, який відкрив вогонь у Києві|lang=uk|author=Вероника Соцкова|website=24 канал|date=2026-04-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nv.ua/ukr/kyiv/strilyanina-v-kiyevi-odna-lyudina-zaginula-zloumisnik-zahopiv-zaruchnikiv-50601230.html|title=Стрілянина в Києві: чоловіка, який відкрив вогонь і захопив заручників, ліквідували, він вбив 6 людей, постраждали 15 — онлайн|lang=uk|website=NV|date=2026-04-18}}</ref>. == Ахвяры і пацярпелыя == Паводле заяваў [[Кіеўскі гарадскі галава|мэра Кіева]] [[Віталь Уладзіміравіч Клічко|Віталя Клічко]] і звестак медыцынскіх службаў, ахвярамі стральбы на вуліцы сталі як мінімум 2 чалавекі<ref>{{Cite web|url=https://sud.ua/uk/news/ukraine/358849-v-kieve-kord-gotovitsya-shturmovat-supermarket-gde-zabarrikadirovalsya-strelok|title=У Києві КОРД готується штурмувати супермаркет, де забарикадувався стрілець|lang=uk|website=Судово-юридична газета|date=2026-04-18}}</ref>. Яшчэ 5 чалавек былі шпіталізаваныя з раненнямі рознай ступені цяжкасці. Сярод пацярпелых лічыцца непаўналетняе дзіця, а таксама ахоўнік супермаркета «[[Велмарт]]». == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:2026 год ва Украіне]] [[Катэгорыя:Красавік 2026 года]] [[Катэгорыя:Захопы закладнікаў]] g0uu8uhhkb4woo0p911gauifa95igsz Уладзімір Юр’евіч Монзуль 0 807001 5133770 5132984 2026-04-29T22:54:47Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Палітычны пераслед */ 5133770 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Монзуль}} {{Навуковец}} '''Уладзі́мір Ю́р’евіч Мо́нзуль''' ({{ДН|20|4|1989}}, [[Мінск]]) — беларускі [[гісторык]] і [[архівіст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 красавіка 1989 года ў [[Мінск]]у. Скончыў [[Мінская лінгвістычная гімназія|Мінскую лінгвістычную гімназію]] і [[Ліцэй № 2 (Мінск)|ліцэй №&nbsp;2]]. Пасля заканчэння школы паступіў на [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], які скончыў у 2011 годзе (выпускаўся з кафедры гісторыі старажытнага свету і сярэдніх вякоў). У 2012 годзе скончыў магістратуру, у 2016 годзе — аспірантуру БДУ<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/385310|title=Найлепшы архівіст Беларусі — 2020 аднойчы данёс на суседзяў. У 2025‑м яго самога асудзілі за палітыку|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=9 студзеня 2026|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="viasna">{{cite web|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/uladzimir-monzul|title=Уладзімір Монзуль|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Свой працоўны шлях пачынаў лабарантам у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]], потым працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам [[Нясвіж (музей-запаведнік)|Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж»]]{{sfn|Монзуль|2018|с=63}}. З [[2017]] года перайшоў на працу ў [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]] на пасаду вядучага архівіста. Пазней стаў намеснікам загадчыка аддзела інфармацыйна-пошукавых сістэм. Па выніках 2020 года быў прызнаны найлепшым архівістам Беларусі. У вольны час захапляўся інтэлектуальнымі гульнямі ([[Квіз|квізамі]]). Пасля сакавіка 2025 года быў звольнены з Нацыянальнага архіва<ref name="nn"/>. == Навуковая дзейнасць == З’яўляецца аўтарам больш як 20 навуковых публікацый. Сфера навуковых інтарэсаў ахоплівае гісторыю [[Старажытны Рым|Старажытнага Рыма]] і гісторыю [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларусі савецкага перыяду]]. Па антычнай тэматыцы даследаваў грамадзянска-прававы статус [[Саюзнікі (Старажытны Рым)|італійскіх саюзнікаў]] Рыма, дзейнасць [[Браты Гракхі|братоў Гракхаў]] і палітычную барацьбу ў эпоху позняй [[Рымская рэспубліка|Рэспублікі]]. Па гісторыі Савецкай Беларусі вывучаў [[Гісторыя паўсядзённасці|паўсядзённае жыццё]] мінчан у 1944—1953 гадах, [[Дзяржаўны знак якасці СССР]], планы пабудовы [[Атамная электрастанцыя|атамных электрастанцый]] у рэспубліцы, а таксама становішча [[Іслам у Беларусі|мусульманскіх абшчын]] у БССР<ref name="nn"/>{{sfn|Монзуль|2018|с=63}}. == Палітычны пераслед == Паводле звестак праваабаронцаў, 19 кастрычніка 2020 года У.&nbsp;Ю.&nbsp;Монзуль зрабіў палітычны данос у міліцыю, паведаміўшы пра ўлётку з заклікам да [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|ўсебеларускай забастоўкі]], якую ён знайшоў на дошцы аб’яў у пад’ездзе дома па [[Вуліца Алеся Бачылы (Мінск)|вуліцы Алеся Бачылы]] ў Мінску<ref name="nn"/><ref name="viasna"/>. У 2025 годзе [[Брэсцкі абласны суд]] асудзіў Уладзіміра Монзуля паводле частак 1 і 2 артыкула 361-4 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь]] («садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці»), а таксама часткі 1 артыкула 130 («распальванне варожасці»). Суд прызначыў яму пакаранне ў выглядзе абмежавання волі без накіравання ў [[Папраўчая ўстанова адкрытага тыпу|папраўчую ўстанову адкрытага тыпу]] (так званая «хімія»). 9 студзеня 2026 года ён быў унесены ў афіцыйны [[Спіс асоб, якія маюць дачыненне да экстрэмісцкай дзейнасці|пералік грамадзян, якія маюць дачыненне да экстрэмісцкай дзейнасці]]<ref name="viasna"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Монзуль В. |загаловак=Мирный атом в БССР |выданне=Беларуская думка |тып=часопіс |год=2018 |нумар=1 |старонкі=63—70 |спасылка=https://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |ref=Монзуль}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-27}} {{DEFAULTSORT:Монзуль Уладзімір Юр’евіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Архівісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта БДУ]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнага архіва Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі НГКМЗ «Нясвіж»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] g0ila4p6ndt2cbyh5sv5xustybhxbip 5133773 5133770 2026-04-29T22:55:04Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5133773 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Монзуль}} {{Навуковец}} '''Уладзі́мір Ю́р’евіч Мо́нзуль''' ({{ДН|20|4|1989}}, [[Мінск]]) — беларускі [[гісторык]] і [[архівіст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 красавіка 1989 года ў [[Мінск]]у. Скончыў [[Мінская лінгвістычная гімназія|Мінскую лінгвістычную гімназію]] і [[Ліцэй № 2 (Мінск)|ліцэй №&nbsp;2]]. Пасля заканчэння школы паступіў на [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], які скончыў у 2011 годзе (выпускаўся з кафедры гісторыі старажытнага свету і сярэдніх вякоў). У 2012 годзе скончыў магістратуру, у 2016 годзе — аспірантуру БДУ<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/385310|title=Найлепшы архівіст Беларусі — 2020 аднойчы данёс на суседзяў. У 2025‑м яго самога асудзілі за палітыку|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=9 студзеня 2026|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="viasna">{{cite web|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/uladzimir-monzul|title=Уладзімір Монзуль|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Свой працоўны шлях пачынаў лабарантам у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]], потым працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам [[Нясвіж (музей-запаведнік)|Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж»]]{{sfn|Монзуль|2018|с=63}}. З [[2017]] года перайшоў на працу ў [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]] на пасаду вядучага архівіста. Пазней стаў намеснікам загадчыка аддзела інфармацыйна-пошукавых сістэм. Па выніках 2020 года быў прызнаны найлепшым архівістам Беларусі. У вольны час захапляўся інтэлектуальнымі гульнямі ([[Квіз|квізамі]]). Пасля сакавіка 2025 года быў звольнены з Нацыянальнага архіва<ref name="nn"/>. == Навуковая дзейнасць == З’яўляецца аўтарам больш як 20 навуковых публікацый. Сфера навуковых інтарэсаў ахоплівае гісторыю [[Старажытны Рым|Старажытнага Рыма]] і гісторыю [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларусі савецкага перыяду]]. Па антычнай тэматыцы даследаваў грамадзянска-прававы статус [[Саюзнікі (Старажытны Рым)|італійскіх саюзнікаў]] Рыма, дзейнасць [[Браты Гракхі|братоў Гракхаў]] і палітычную барацьбу ў эпоху позняй [[Рымская рэспубліка|Рэспублікі]]. Па гісторыі Савецкай Беларусі вывучаў [[Гісторыя паўсядзённасці|паўсядзённае жыццё]] мінчан у 1944—1953 гадах, [[Дзяржаўны знак якасці СССР]], планы пабудовы [[Атамная электрастанцыя|атамных электрастанцый]] у рэспубліцы, а таксама становішча [[Іслам у Беларусі|мусульманскіх абшчын]] у БССР<ref name="nn"/>{{sfn|Монзуль|2018|с=63}}. == Палітычны пераслед == Паводле звестак праваабаронцаў, 19 кастрычніка 2020 года У.&nbsp;Ю.&nbsp;Монзуль зрабіў палітычны данос у міліцыю, паведаміўшы пра ўлётку з заклікам да [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|ўсебеларускай забастоўкі]], якую ён знайшоў на дошцы аб’яў у пад’ездзе дома па [[Вуліца Алеся Бачылы (Мінск)|вуліцы Алеся Бачылы]] ў Мінску<ref name="nn"/><ref name="viasna"/>. У 2025 годзе [[Брэсцкі абласны суд]] асудзіў Уладзіміра Монзуля паводле частак 1 і 2 артыкула 361-4 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь]] («садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці»), а таксама часткі 1 артыкула 130 («распальванне варожасці»). Суд прызначыў яму пакаранне ў выглядзе абмежавання волі без накіравання ў [[Папраўчая ўстанова адкрытага тыпу|папраўчую ўстанову адкрытага тыпу]] (так званая «[[хатняя хімія]]»). 9 студзеня 2026 года ён быў унесены ў афіцыйны [[Спіс асоб, якія маюць дачыненне да экстрэмісцкай дзейнасці|пералік грамадзян, якія маюць дачыненне да экстрэмісцкай дзейнасці]]<ref name="viasna"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Монзуль В. |загаловак=Мирный атом в БССР |выданне=Беларуская думка |тып=часопіс |год=2018 |нумар=1 |старонкі=63—70 |спасылка=https://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |ref=Монзуль}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-27}} {{DEFAULTSORT:Монзуль Уладзімір Юр’евіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Архівісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта БДУ]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнага архіва Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі НГКМЗ «Нясвіж»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] aw2z2y75tdtmzm190ovk69kf3xwjj32 Бітва пад Дрыгучамі 0 807066 5133608 5133214 2026-04-29T12:25:46Z StachLysy 62453 удакладненне, катэгорыі 5133608 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bitwa_auta_1920.png|справа|329x329пкс]] '''Бітва пад Дрыгучамі''' 4-5 ліпеня 1920 г. — частка вялікай бітвы на Аўце. Баі паміж польскай групай падпалкоўніка Ежы Савы-Савіцкага і штурмавой групай савецкай 4-й арміі [[Яўген Мікалаевіч Сяргееў|Яўгена Сяргеева]] падчас ліпеньскага наступлення [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходняга фронту]] [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|Міхаіла Тухачэўскага]] падчас [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]]. == Пазіцыя войскаў перад бітвай == [[Файл:Bitwa dryhucze 1920.png|міні|Бітва пад Дрыгучамі ліпень 1920]] Польскі паўночна-ўсходні фронт генерала [[Станіслаў Шаптыцкі|Станіслава Шаптыцкага,]] які складаўся з 1-й і [[4-я армія (Войска Польскае)|4-й армій,]] меў каля 70 000 салдат і 460 гармат<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 20}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Waligóra 1928, s. 249}}</ref>. 1-я армія генерала Густава Зыгадловіча мела 34 000 салдат і 186 гармат. Яна была згрупавана наступным чынам: * На левым крыле, у перамычцы паміж [[Дзвіна|ракой Дзвіна]] і возерам [[Ельня (возера)|Ельня]], разгарнулася група падпалкоўніка Ежы Савы-Савіцкага, якая складалася з 33-га пяхотнага палка, 3-га батальёна 155-га пяхотнага палка, эскадрону 18 палка ўланаў і 3 артылерыйскіх [[Батарэя (армія)|батарэй]]. * Група генерала Люцыяна Жалігоўскага, якая складалася з 8-й і 10-й пяхотных дывізій, абаранялася ў цэнтры групоўкі і прыкрывала кірунак [[Германавічы]] — [[Вільня]]. * Правым крылом арміі была група генерала Уладзіслава Енджэеўскага, якая складалася з 7-й рэзервовай брыгады і 9-й пяхотнай брыгады. [[4-я армія (Войска Польскае)|4-я армія]] генерала [[Станіслаў Шаптыцкі|Станіслава Шаптыцкага]] займала пазіцыі на поўдзень ад чыгуначнай лініі [[Полацк]] — [[Маладзечна (станцыя)|Маладэчна]]. Яе паўночнае крыло было сфарміравана групоўкай генерала [[Ян Рандкоўскі|Яна Рандкоўскага]], якая складалася з [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] і 11-й пяхотнай дывізіі . ; Чырвоная Армія [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходні фронт]] [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|Міхаіла Тухачэўскага]] налічваў прыблізна 150–160 тысяч салдат і меў 772 гарматы. ; План наступа Чырвонай арміі План Міхаіла Тухачэўскага прадугледжваў двухбаковы абход 1-й польскай арміі генерала Зыгадловіча, яе акружэнне і знішчэнне ў раёне [[Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)|Лужкі]] – [[Глыбокае]].<ref>{{Кніга|загаловак=Wysocki (red.) 2005, s. 17}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Laskowski (red.) 1931, s. 161}}</ref> * 4-я армія [[Яўген Мікалаевіч Сяргееў|Яўгена Сяргеева]], якая складалася з 12-й, 18-й і 3-й стралковых дывізій, і 164-я брыгада з [[3-і кавалерыйскі корпус|3-м]] [[3-і кавалерыйскі корпус|Гайскім кавалерыйскім корпусам,]] які складаўся з 10-й і 15-й кавалерыйскіх дывізій, павінны былі наступаць паміж [[Дзвіна|Дзвіной]] і [[Дзісна|Дзіснай]] праз [[Дрыгучы]] — [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыну]] — [[Германавічы]] і знішчыць левае крыло 1-й польскай арміі. * 3-я армія [[Уладзімір Саламонавіч Лазарэвіч|Уладзіміра Лазаравіча]], якая складалася з 5-й, 6-й, 21-й і 56-й стралковых дывізій, мела задачу атакаваць з поўдня праз [[Докшыцы]] — [[Параф’янава (Параф’янаўскі сельсавет)|Параф'янава]] і знішчыць правае крыло войскаў генерала Жыгадловіча. * 15-я армія [[Аўгуст Корк|Аўгуста Корка]], якая складалася з 4-й, 11-й, 15-й, 16-й, 33-й і 54-й стралковых дывізій, павінна была ажыццявіць [[Наступ|падтрымліваючую атаку]] ў цэнтры, уступіць у бой з польскімі часткамі і не дапусціць перакідання рэзерваў на флангі, якія знаходзіліся пад пагрозай<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 20}}</ref>. * [[Беларуска-літоўская армія|16-я армія]] павінна была 5-6 ліпеня пераправіцца праз раку Бярэзіну і прасунуцца ў напрамку [[Чэрвень (горад)|Ігумена]]. Усімі наступальнымі сіламі камандаваў камандуючы [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходнім фронтам]] [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|Міхаіл Тухачэўскі]]<ref>{{Кніга|загаловак=Cisek, Paduszek i Rawski 2010, s. 47}}</ref>. == Ход бітвы == 4 ліпеня 1920 года войскі [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходняга фронту]] Міхаіла Тухачэўскага пачалі [[Наступ|наступленне]]<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 21}}</ref>. 4-я армія Сяргеева, якая складала паўночны фланг, ударыла паміж [[Дзвіна|Дзвіной]] і [[Дзісна (рака)|Дзісной]]<ref>{{Кніга|загаловак=Wysocki (red.) 2005, s. 107}}</ref>. Яе галоўная ўдарная група складалася з 12-й і 53-й стралковых дывізій і [[3-і кавалерыйскі корпус|3-га кавалерыйскага корпуса]] [[Гая Дзмітрыевіч Гай|Гая]]. Задачай групы быў прарыў польскага фронту на перамычцы паміж Дзвіной і возерам [[Ельня (возера)|Ельня]] ў раёне Дрыгучоў, а затым прасоўванне праз [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыну]] ў тыл 1-й польскай арміі каля [[Глыбокае|Глыбокага]]. На левым флангу арміі генерала Жыгадловіча часткі групы падпалкоўніка Савы-Савіцкага абаранялі ўчастак шырынёй прыблізна 5 км ад хутара Дрыгучы на рацэ Дзвіна да балот возера Ельня. Акопы першай лініі займаў 3-і батальён 33-га пяхотнага палка на ўчастку [[Дрыгучы]]–[[Саўчанкі (Мёрскі раён)|Саўчанкі]] і 2 гі батальён 33-га пяхотнага палка на ўчастку [[Саўчанкі (Мёрскі раён)|Саўчанкі]]–Гулькі– [[Галінова (Мёрскі раён)|Галінова]] . Рэзерв складаўся з 1/33-га пяхотнага палка, 3/155-га пяхотнага палка і батальёна 18-га палка ўланаў<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2013, s. 65}}</ref>. А 3-й гадзіне ночы савецкая штурмавая група атакавала пярамычкі паміж азёрамі. Артылерыйскі агонь змятаў калючы дрот, усе дроты [[Тэлефон|тэлефоннай сувязі]] абаронцаў былі перарваныя, а акопы ў многіх месцах былі засыпаныя. Савецкая пяхота некалькімі хвалямі атакавала 3-ці батальён 33-га пяхотнага палка паміж Дрыгучамі і Саўчанкамі. Праз гадзіну боя польскі батальён [[Адступленне|адышоў]] да [[Клёміна|Клеміна]] . 2-гі батальён, які абараняў участак [[Галінова (Мёрскі раён)|Галіна]] — Саўчанкі, таксама пачаў адыход. У гэты момант капітан Стэфан Грынявецкі, камандуючы 33-м пяхотным палком, увёў у бой рэзервовы 1-ы батальён з раёна [[Pierasłowa (sielsowiet Turkowa)|Пераслаўка]] — Марозы. 1-ы батальён разам з 2-м батальёнам адбілі страчаныя акопы<ref>{{Кніга|загаловак=Ciapka 1929, s. 22.}}</ref>. У наступныя гадзіны роты 33-га пяхотнага палка сямнаццаць разоў контратакавалі штыкамі<ref>{{Кніга|загаловак=Ciapka 1929, s. 23}}</ref>. Каля 16:00 дзве савецкія [[Брыгада (войска)|брыгады]] 3-га кавалерыйскага корпуса адышлі ў тыл польскіх войскаў. У бой уступіў рэзервовая III/155-ы пяхотны полк. Камандзір батальёна, лейтэнант Антоні Шыфтэр, і камандзір 11-й роты, другі лейтэнант Ян Папроцкі, былі параненыя. Камандзір 12-й роты, другі лейтэнант Мячыслаў Кавальскі, быў захоплены ў палон і неўзабаве забіты<ref>{{Кніга|загаловак=Przyjemski 1929, s. 16}}</ref>. Перад пачаткам адступлення прапаршчык [[Stanisław Sobkowiak|Станіслаў Сабкавяк]] падарваў свой уласны склад боепрыпасаў, адбіўшы ў салдат Чырвонай Арміі жаданне пераследваць яго. У гэтай сітуацыі падпалкоўнік Савіцкі загадаў усім падраздзяленням групы адысці на лінію [[Мёры]] — [[Браслаў]]. 33-ці полк страціў палову свайго асабістага складу, а яго 3-ці батальён — да 70% салдат. У III/155 пяхотным палку засталося ўсяго некалькі дзясяткаў салдат<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 103}}</ref>. 5 ліпеня 33-ці полк працягнуў адступленне, а дзеянні па затрымцы пераняла 1-я дывізія 18-га палка ўланаў пад камандаваннем лейтэнанта Тадэвуша Мінцэра<ref>{{Кніга|загаловак=Wysocki (red.) 2005, s. 108}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Dobiecki i Kłopotowski 1929, s. 9}}</ref>. [[Дывізіён|Дывізія]] ўтрымлівала броды на [[Вята (рака)|Вяце]] і, змагаючыся ў адзіночку, на некалькі гадзін спыніла прасоўванне савецкай 15-й кавалерыйскай дывізіі. Пасля шматлікіх спроб прарвацца з акружэння польскія [[Уланы|ўланы]] былі прыціснутыя каля [[Друя|ракі]] [[Друйка (рака)|Друя]] да [[Дзвіна|ракі Дзвіна]]. Нягледзячы на ціск праціўніка, ім удалося пераправіцца з конямі, зброяй і боепрыпасамі ў [[Латвія|Латвію]]<ref>{{Кніга|загаловак=Dobiecki i Kłopotowski 1929, s. 10}}</ref>. Там яны былі інтэрнаваны, але большасць з іх уцякла і вярнулася ў Польшчу перад [[Варшаўская бітва (1920)|бітвай на Вісле]]<ref>{{Кніга|загаловак=Dobiecki i Kłopotowski 1929, s. 12–13}}</ref>. У другой палове дня па загаду камандуючага фронтам генерала Шаптыцкага 1-я армія пачала адыходзіць да лініі Мільча – [[Будслаў]] – [[Паставы]] – [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]]<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 104}}</ref>. == Баланс баёў == Сілы групы падпалкоўніка Ежы Савы-Савіцкага пацярпелі паражэнне на першай лініі абароны. Аднак іх жорсткі супраціў пад Дрыгучамі перашкодзіў хуткай рэалізацыі плана Міхаіла Тухачэўскага па абыходзе 1-й арміі генерала Зыгадловіча з поўначы<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 1998, s. 43}}</ref>. Нягледзячы на тое, што 12-я і 53-я стралковыя дывізіі пачалі свой марш на [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыну]] на другі дзень аперацыі, затрымка дазволіла 8-й польскай пяхотнай дывізіі адрэзаць ім шлях пад Пагостам. Жорсткі супраціў польскага 33 пяхотнага палка сцягнуў на сябе большую частку 8-й чырвонай дывізіі. Страты Польскага войска і Чырвонай арміі пад Дрыгучамі невядомыя<ref>{{Кніга|загаловак=Odziemkowski 2004, s. 104}}</ref>. == Зноскі == <references /> == Бібліяграфія == * Janusz Cisek, Konrad Paduszek, Tadeusz Rawski: Wojna polsko-sowiecka 1919–1921. Warszawa: Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2010. * Józef Ciapka: Zarys historii wojennej 33-go pułku piechoty. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Jerzy Dobiecki, Michał Kłopotowski: Zarys historji wojennej 18-go pułku ułanów pomorskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Otton Laskowski (red.): Encyklopedia wojskowa. T. I. Warszawa: Wydawnictwo Towarzystwa Wiedzy Wojskowej i Wojskowego Instytutu Naukowo-Wydawniczego, 1931. * Janusz Odziemkowski. Bitwa nad Autą, 4–6 lipca 1920 roku. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 14(65)/1 (243), s. 51–74, 2013. Warszawa: Wydawnictwo Czasopisma Wojskowe. ISSN 0043-7182.  * Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko-rosyjskiej 1919–1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8. * Janusz Odziemkowski: Leksykon bitew polskich 1914–1920. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1998. ISBN 83-85621-46-6. * Józef Piłsudski, Michaił Tuchaczewski: „Rok 1920”. „Pochód za Wisłę”. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1989. ISBN 83-218-0777-1. * Bronisław Prugar-Ketling (red.): Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937–1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992. * Tadeusz Przyjemski: Zarys historji wojennej 73-go pułku piechoty. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Bolesław Waligóra: Dzieje 85-go pułku Strzelców Wileńskich. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1928. * Wiesław Wysocki (red.): Szlakiem oręża polskiego; vademecum miejsc walk i budowli obronnych. T. 2, poza granicami współczesnej Polski. Warszawa: Wydawnictwo „Gamb”, 2005. ISBN 83-7399-050-X. [[Катэгорыя:Бітвы польска-савецкай вайны]] [[Катэгорыя:Міорскі раен]] [[Катэгорыя:Гісторыя Дзісенскага павету]] [[Катэгорыя:Дзісенскі павет міжваеннай Польшчы]] [[Катэгорыя:1 Літоўска Беларуская дывізія]] [[Катэгорыя:Ліпень 1920 года]] st8862bvrirv97ypp4b817n6k2rpy13 Иль-де-Версаль 0 807083 5133668 5133385 2026-04-29T15:31:09Z IP781584110 134977 выдаліць 5133668 wikitext text/x-wiki {{хв|памылка ў назве}} t1yadhkuxpteg4gnisv3o2v9o64mjvh 5133845 5133668 2026-04-30T04:05:49Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}}, + {{тупіковы артыкул}}, + {{ізаляваны артыкул}} 5133845 wikitext text/x-wiki {{хв|памылка ў назве}} {{няма катэгорый|date=2026-04-30}} {{тупіковы артыкул|date=2026-04-30}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-30}} g2i1y2m1xdkwb65lzrm26i16f95s73u Іль-дэ-Версаль 0 807084 5133667 5133578 2026-04-29T15:30:23Z IP781584110 134977 арфаграфія, стыль, афармленне, літаратура 5133667 wikitext text/x-wiki {{Востраў |Назва = Іль-дэ-Версаль |Нацыянальная назва = fr/Île de Versailles |Выява = W2546 Nantes ErdreVersailles 92858 crop.jpg |Подпіс выявы = Пешаходны мост на востраў і судны на прыколе |Каардынаты = |Краіна = |Рэгіён = |Раён = |Архіпелаг = |Акваторыя = |Плошча = |Найвышэйшая кропка = |Насельніцтва = 0 |Год перапісу = }} '''Востраў Версаль''', '''Іль-дэ-Версаль''' ({{lang-fr|Île de Versailles}}) — штучны востраў, размешчаны на рацэ {{iw|Эрдр||d|Q1349493}} у [[Нант|Нанце]], які быў часткова створаны з грунту ад земляных і днопаглыбляльных работ падчас будаўніцтва канала {{iw|Нант — Брэст||ru|Нант — Брест}}. == Тапаніміка == Гэта месца паслядоўна называлася: «балота Барбен» (назва вёскі, якая знаходзілася на правым беразе), «востраў Ле Галя», затым «Малпін востраў», перш чым узяло назву ад набярэжнай Версаль, якая праходзіць уздоўж яго з усходу<ref name="Architecture et Histoire">{{cite web | url = http://www.nantes44.com/ileversaille.htm | title = Île de Versailles | website = nantes44.com | date = 2020-01-22 | lang=fr}}.</ref>. Назва «Версаль», прысвоеная ў 1878 годзе, адносіцца да вялікага маёнтка, названага «маленькі Версаль», які з’явіўся на плане Како 1756 года і які распасціраўся ад дарогі на Рэн (цяперашняя вуліца Поль-Беламі) да вуліц Шатабрыян і Адольф-Муацье<ref>{{cite web|author=Dominique Bloyet |title=Entre île et quai : si Versailles était contée… |url=https://nantes.maville.com/actu/actuphoto.php?idCla=9182&idDoc=456500&idPho=696069 |date=2007-10-20 |publisher=nantes.maville.com |lang=fr}}.</ref>. == Геаграфія == Гэта самы ніжні па цячэнні востраў на рацэ Эрдр, які займае 1,7 гектара і размешчаны прыкладна ў 400 метрах ад набярэжнай Сэнеры, дзе знаходзіцца паўночны ўваход у {{iw|тунэль Сен-Фелікс||d|Q3542125}}. Размешчаны ў раёне От-Павэ — Сен-Фелікс, востраў геаграфічна крыху бліжэй да правага берага ракі з набярэжнай Версаль, чым да левага берага з набярэжнай Анры Барбюса. Доступ да яго ажыццяўляецца па каменным мосце на паўднёвым ускрайку, пабудаваным каля 1845 года, і па двух металічных пешаходных мастках, адзін на паўднёвым усходзе, другі на паўночным захадзе, устаноўленых у 1988 годзе<ref>{{cite web | url = http://maurice.racinoux.free.fr/eravalversaillpage1.htm | title = Ponts de l'île de Versailles | website = maurice.racinoux.free.fr | date = 2020-01-22 | lang=fr}}.</ref>. == Гісторыя == На плане 1761 года<ref>{{cite web | url = http://www.archinoe.fr/am44 | title = План горада Нант і рэчышча ракі Луары ад Нанта да мора (1761). | website = www.archinoe.fr | publisher = муніцыпальныя архівы Нанта | date = 2012-04-28 | lang=fr}}</ref> на месцы будучага вострава было толькі балота. У 1831 годзе туды пачалі звозіць і адкладаць грунт, атрыманы пры капанні Нанцка-Брэсцкага канала<ref>{{Артыкул | мова = fr | аўтар = Isabelle Corbé | загаловак = Île de Versailles : Un ancien quartier d’artisans transformé en jardin japonais | год = 2003 | спасылка = http://www.archives.nantes.fr/PAGES/HISTOIRE_QUARTIERS/fichiers_pdf/Nantes_au_quotidien/NQ134ebook.pdf | archive-date = 27 снежня 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161227195512/http://www.archives.nantes.fr/PAGES/HISTOIRE_QUARTIERS/fichiers_pdf/Nantes_au_quotidien/NQ134ebook.pdf }}</ref><ref name="Architecture et Histoire"/>. Востраў быў куплены ў 1840 годзе спадаром Ле Галем, які пазней перапрадаў яго, падзяліўшы на ўчасткі.<ref name="SeveNantes">{{cite web | url = http://www.seve.nantes.fr/Lesjardins/info/120.htm | title = Востраў Версаль | access-date = 28 красавіка 2026 | archive-date = 3 верасня 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140903221157/http://www.seve.nantes.fr/Lesjardins/info/120.htm | url-status = dead | lang=fr}}.</ref>. На працягу больш чым стагоддзя там змянялі адзін аднаго розныя ўласнікі: пральні, сталярныя майстэрні, гарбарныя заводы, кузні, лодачныя майстэрні, рыбныя промыслы і таверны<ref name="Architecture et Histoire"/>{{sfn|Pajot|2010|p=208}}. У 1844 годзе архітэктар-інспектар горада Нант, [[Матурын Пэко]], прадставіў планы пераўтварэння вострава ў велізарную пральню з цэнтральным басейнам даўжынёй каля ста метраў, які б сілкаваўся пяццю каналамі, што злучаліся з ракой. Але праект не быў рэалізаваны{{sfn|Pajot|2010|p=208}}. У пачатку XX стагоддзя [[суднабудаўнічая верф]] [[Chantier Rondet|Рандэ]], размешчаная на востраве, пабудавала маторную [[лодка|лодку]] ''{{iw|Suzette II||fr|Suzette II}}'', якая сёння прызнана гісторыка-культурнай каштоўнасцю<ref>{{cite web | url = http://www.bm-poitiers.fr/medias/medias.aspx?INSTANCE=EXPLOITATION&PORTAL_ID=portal_model_instance__riviere__mer.xml | title = La rivière et la mer | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100703092841/http://www.bm-poitiers.fr/medias/medias.aspx?INSTANCE=EXPLOITATION&PORTAL_ID=portal_model_instance__riviere__mer.xml | archivedate = 2010-07-03 | url-status=dead | lang=fr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://f.emf.fr/actualite/2003-04_060/24.pdf | title = Выключная лодка, ''Suzette II'' | website = f.emf.fr | date = 2020-01-22 | url-status = dead | lang=fr}}</ref>. Да 1950-х гадоў, да яго ператварэння ў парк-сад, востраў быў трохі занядбаны. Там былі толькі розныя майстэрні, звязаныя з ракой, у прыватнасці, суднабудаўнічыя і суднарамонтныя. == Славутасці == {{Асноўны артыкул|Японскі сад Іль-дэ-Версаль}} На востраве размешчаны [[японскі сад]], які з’яўляецца папулярным месцам адпачынку ў гараджан. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Cite book |first = Stéphane |last = Pajot |title = Nantes, histoires de rues |year = 2010 |publisher = d'Orbestier |isbn = 978-2-84238-126-4 |lang=fr }} {{ВС}} [[Катэгорыя:Нант]] [[Катэгорыя:Астравы Францыі]] oli33jluuvbl0zu47xvq7se5r5ydwi1 5133952 5133667 2026-04-30T09:49:15Z Γλωσσολαλιά 164873 вікіфікацыя 5133952 wikitext text/x-wiki {{Востраў |Назва = Іль-дэ-Версаль |Нацыянальная назва = fr/Île de Versailles |Выява = W2546 Nantes ErdreVersailles 92858 crop.jpg |Подпіс выявы = Пешаходны мост на востраў і судны на прыколе |Каардынаты = |Краіна = |Рэгіён = |Раён = |Архіпелаг = |Акваторыя = |Плошча = |Найвышэйшая кропка = |Насельніцтва = 0 |Год перапісу = }} '''Востраў Версаль''', '''Іль-дэ-Версаль''' ({{lang-fr|Île de Versailles}}) — штучны востраў, размешчаны на рацэ {{iw|Эрдр||d|Q1349493}} у [[Нант|Нанце]], які быў часткова створаны з грунту ад земляных і днопаглыбляльных работ падчас будаўніцтва канала {{iw|Нант — Брэст||ru|Нант — Брест}}. == Тапаніміка == Гэта месца паслядоўна называлася: «балота Барбен» (назва вёскі, якая знаходзілася на правым беразе), «востраў Ле Галя», затым «Малпін востраў», перш чым узяло назву ад набярэжнай Версаль, якая праходзіць уздоўж яго з усходу<ref name="Architecture et Histoire">{{cite web | url = http://www.nantes44.com/ileversaille.htm | title = Île de Versailles | website = nantes44.com | date = 2020-01-22 | lang=fr}}.</ref>. Назва «Версаль», прысвоеная ў 1878 годзе, адносіцца да вялікага маёнтка, названага «маленькі Версаль», які з’явіўся на плане Како 1756 года і які распасціраўся ад дарогі на Рэн (цяперашняя вуліца Поль-Беламі) да вуліц Шатабрыян і Адольф-Муацье<ref>{{cite web|author=Dominique Bloyet |title=Entre île et quai : si Versailles était contée… |url=https://nantes.maville.com/actu/actuphoto.php?idCla=9182&idDoc=456500&idPho=696069 |date=2007-10-20 |publisher=nantes.maville.com |lang=fr}}.</ref>. == Геаграфія == Гэта самы ніжні па цячэнні востраў на рацэ Эрдр, які займае 1,7 гектара і размешчаны прыкладна ў 400 метрах ад набярэжнай Сэнеры, дзе знаходзіцца паўночны ўваход у {{iw|тунэль Сен-Фелікс||d|Q3542125}}. Размешчаны ў раёне От-Павэ — Сен-Фелікс, востраў геаграфічна крыху бліжэй да правага берага ракі з набярэжнай Версаль, чым да левага берага з набярэжнай Анры Барбюса. Доступ да яго ажыццяўляецца па каменным мосце на паўднёвым ускрайку, пабудаваным каля 1845 года, і па двух металічных пешаходных мастках, адзін на паўднёвым усходзе, другі на паўночным захадзе, устаноўленых у 1988 годзе<ref>{{cite web | url = http://maurice.racinoux.free.fr/eravalversaillpage1.htm | title = Ponts de l'île de Versailles | website = maurice.racinoux.free.fr | date = 2020-01-22 | lang=fr}}.</ref>. == Гісторыя == На плане 1761 года<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Plan_of_the_city_of_Nantes.jpg План горада Нант 1761]</ref> на месцы будучага вострава было толькі балота. У 1831 годзе туды пачалі звозіць і адкладаць грунт, атрыманы пры капанні Нанцка-Брэсцкага канала<ref>{{Артыкул | мова = fr | аўтар = Isabelle Corbé | загаловак = Île de Versailles : Un ancien quartier d’artisans transformé en jardin japonais | год = 2003 | спасылка = http://www.archives.nantes.fr/PAGES/HISTOIRE_QUARTIERS/fichiers_pdf/Nantes_au_quotidien/NQ134ebook.pdf | archive-date = 27 снежня 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161227195512/http://www.archives.nantes.fr/PAGES/HISTOIRE_QUARTIERS/fichiers_pdf/Nantes_au_quotidien/NQ134ebook.pdf }}</ref><ref name="Architecture et Histoire"/>. Востраў быў куплены ў 1840 годзе спадаром Ле Галем, які пазней перапрадаў яго, падзяліўшы на ўчасткі.<ref name="SeveNantes">{{cite web | url = http://www.seve.nantes.fr/Lesjardins/info/120.htm | title = Востраў Версаль | access-date = 28 красавіка 2026 | archive-date = 3 верасня 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140903221157/http://www.seve.nantes.fr/Lesjardins/info/120.htm | url-status = dead | lang=fr}}.</ref>. На працягу больш чым стагоддзя там змянялі адзін аднаго розныя ўласнікі: пральні, сталярныя майстэрні, гарбарныя заводы, кузні, лодачныя майстэрні, рыбныя промыслы і таверны<ref name="Architecture et Histoire"/>{{sfn|Pajot|2010|p=208}}. У 1844 годзе архітэктар-інспектар горада Нант, [[Матурын Пэко]], прадставіў планы пераўтварэння вострава ў велізарную пральню з цэнтральным басейнам даўжынёй каля ста метраў, які б сілкаваўся пяццю каналамі, што злучаліся з ракой. Але праект не быў рэалізаваны{{sfn|Pajot|2010|p=208}}. У пачатку XX стагоддзя [[суднабудаўнічая верф]] [[Chantier Rondet|Рандэ]], размешчаная на востраве, пабудавала маторную [[лодка|лодку]] ''{{iw|Suzette II||fr|Suzette II}}'', якая сёння прызнана гісторыка-культурнай каштоўнасцю<ref>{{cite web | url = http://www.bm-poitiers.fr/medias/medias.aspx?INSTANCE=EXPLOITATION&PORTAL_ID=portal_model_instance__riviere__mer.xml | title = La rivière et la mer | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100703092841/http://www.bm-poitiers.fr/medias/medias.aspx?INSTANCE=EXPLOITATION&PORTAL_ID=portal_model_instance__riviere__mer.xml | archivedate = 2010-07-03 | url-status=dead | lang=fr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://f.emf.fr/actualite/2003-04_060/24.pdf | title = Выключная лодка, ''Suzette II'' | website = f.emf.fr | date = 2020-01-22 | url-status = dead | lang=fr}}</ref>. Да 1950-х гадоў, да яго ператварэння ў парк-сад, востраў быў трохі занядбаны. Там былі толькі розныя майстэрні, звязаныя з ракой, у прыватнасці, суднабудаўнічыя і суднарамонтныя. == Славутасці == {{Асноўны артыкул|Японскі сад Іль-дэ-Версаль}} На востраве размешчаны [[японскі сад]], які з’яўляецца папулярным месцам адпачынку ў гараджан. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Cite book |first = Stéphane |last = Pajot |title = Nantes, histoires de rues |year = 2010 |publisher = d'Orbestier |isbn = 978-2-84238-126-4 |lang=fr }} {{ВС}} [[Катэгорыя:Нант]] [[Катэгорыя:Астравы Францыі]] 8zu7w9xmdy05ocm0hc3ihdlhv9ifvbv Чэлтнем 0 807108 5133612 2026-04-29T13:12:53Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Чэлтнем''' (Курорт Чэлтнем; {{lang-en|Cheltenham, Cheltenham Spa}}) — буйны курорт і бора ў графстве [[Глостэршыр]], [[Англія]], недалёка ад Глостэра і Сайрэнсёстра. Вядомы як курортны горад для здароўя і адпачынку пасля адкрыцця мінеральных крыніц у 1716 годзе. {{зноскі}...» 5133612 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Чэлтнем''' (Курорт Чэлтнем; {{lang-en|Cheltenham, Cheltenham Spa}}) — буйны курорт і бора ў графстве [[Глостэршыр]], [[Англія]], недалёка ад Глостэра і Сайрэнсёстра. Вядомы як курортны горад для здароўя і адпачынку пасля адкрыцця мінеральных крыніц у 1716 годзе. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Англіі]] bkvfyzakt6m44n99wojp3peoju1d7p1 5133613 5133612 2026-04-29T13:14:35Z Rymchonak 22863 5133613 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Чэлтнем''' (Курорт Чэлтнем; {{lang-en|Cheltenham, Cheltenham Spa}}) — буйны курорт і бора ў графстве [[Глостэршыр]], [[Англія]], недалёка ад Глостэра і Сайрэнсёстра. Вядомы як курортны горад для здароўя і адпачынку пасля адкрыцця мінеральных крыніц у 1716 годзе. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Англіі]] gnhc2iz5uixplpt4omkcu6hczjjsdjd 5133614 5133613 2026-04-29T13:15:20Z Rymchonak 22863 5133614 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Чэлтнем''' (Курорт Чэлтнем; {{lang-en|Cheltenham, Cheltenham Spa}}) — буйны курорт і бора ў графстве [[Глостэршыр]], [[Англія]], недалёка ад [[Глостэр]]а і Сайрэнсёстра. Вядомы як курортны горад для здароўя і адпачынку пасля адкрыцця мінеральных крыніц у 1716 годзе. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Англіі]] 0ju9kqgz0padt5rfvhh1gz7rdhjw93r 5133615 5133614 2026-04-29T13:15:53Z Rymchonak 22863 5133615 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Чэлтнем''' (Курорт Чэлтнем; {{lang-en|Cheltenham, Cheltenham Spa}}) — буйны курорт і бора ў графстве [[Глостэршыр]], [[Англія]], недалёка ад [[Глостэр]]а і [[Сайрэнсестэр]]а. Вядомы як курортны горад для здароўя і адпачынку пасля адкрыцця мінеральных крыніц у 1716 годзе. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Англіі]] ezthri1vepcauttvae4yrbnzi1qhxis 5133617 5133615 2026-04-29T13:18:42Z Rymchonak 22863 5133617 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Чэлтнем''' (Курорт Чэлтнем; {{lang-en|Cheltenham, Cheltenham Spa}}) — буйны курорт і бора ў графстве [[Глостэршыр]], [[Англія]], недалёка ад [[Глостэр]]а і [[Сайрэнсестэр]]а. Вядомы як курортны горад для здароўя і адпачынку пасля адкрыцця мінеральных крыніц у 1716 годзе. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Эрык Даер]], англійскі футбаліст {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Англіі]] 5d91fos0gi835e84d6m6kb5cfmsgsjm 5133618 5133617 2026-04-29T13:19:27Z Rymchonak 22863 /* Вядомыя ўраджэнцы і жыхары */ 5133618 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Чэлтнем''' (Курорт Чэлтнем; {{lang-en|Cheltenham, Cheltenham Spa}}) — буйны курорт і бора ў графстве [[Глостэршыр]], [[Англія]], недалёка ад [[Глостэр]]а і [[Сайрэнсестэр]]а. Вядомы як курортны горад для здароўя і адпачынку пасля адкрыцця мінеральных крыніц у 1716 годзе. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Эрык Даер]], англійскі футбаліст * [[Браян Джонс]], брытанскі музыкант {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Англіі]] 0118mrtgo9ush21og7gp0hbeaa1ej67 Сербская Праваслаўная Царква 0 807109 5133629 2026-04-29T14:01:54Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перайменаваў старонку [[Сербская Праваслаўная Царква]] у [[Сербская праваслаўная царква]] па-над перасылкай: БП-2008 5133629 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сербская праваслаўная царква]] 0jbsalintvkheksjp1lydynv0m1n584 Украінская Праваслаўная Царква (Маскоўскага патрыярхата) 0 807110 5133631 2026-04-29T14:02:39Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Украінская Праваслаўная Царква (Маскоўскага патрыярхата)]] у [[Украінская праваслаўная царква (Маскоўскага патрыярхата)]]: БП-2008 5133631 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Украінская праваслаўная царква (Маскоўскага патрыярхата)]] mxhfx6hsn0i28vtlt8xq4kw3knme8s6 Эстонская Праваслаўная Царква Маскоўскага патрыярхата 0 807111 5133634 2026-04-29T14:04:42Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перайменаваў старонку [[Эстонская Праваслаўная Царква Маскоўскага патрыярхата]] у [[Эстонская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата]] па-над перасылкай: БП-2008 5133634 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Эстонская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата]] dlyumju7k67tu9m1l2y0r9m8z8um5ya Праваслаўная Царква Малдовы 0 807112 5133642 2026-04-29T14:19:51Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перайменаваў старонку [[Праваслаўная Царква Малдовы]] у [[Праваслаўная царква Малдовы]] па-над перасылкай: БП-2008 5133642 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Праваслаўная царква Малдовы]] do1aocmmh539pid3mm13sa8y4wdgto5 Размовы:Праваслаўная Царква Малдовы 1 807113 5133644 2026-04-29T14:19:51Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Размовы:Праваслаўная Царква Малдовы]] у [[Размовы:Праваслаўная царква Малдовы]]: БП-2008 5133644 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Размовы:Праваслаўная царква Малдовы]] q5h7ygktv321hr49wy5bv6ii442e5fy 5133645 5133644 2026-04-29T14:20:09Z M.L.Bot 261 5133645 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Размовы:Праваслаўная царква Малдовы]] {{хв}} th6feoxwtew3fqw6br9gnaqez6x139d Зыгмунт Юндзіл 0 807114 5133660 2026-04-29T15:18:21Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/78779568|Zygmunt Jundziłł]]» 5133660 wikitext text/x-wiki {{Палітык}}'''Зыгмунт Юндзіл''' ([[Польская мова|польск.]] ''Zygmunt Jundziłł''''',''' [[28 ліпеня]] 1880, [[Вільня]] - [[8 ліпеня]] [[1953]], [[Лондан]]) — віленскі і эміграцыйны палітык, [[Краёўцы|краёвец]], юрыст. Біяграфія Сын Гіпаліта Юндзіла і Марыі, народжанай Тапліцкай {{R|kto307}} . У 1898 годзе Юндзіл закончыў гімназію ў Вільні і пачаў вучобу ў Лазараўскім інстытуце ўсходніх моў у Маскве. Аднак ён вучыўся там толькі адзін год, а ў 1899 годзе перавёўся на філалагічны факультэт Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта. У 1900 годзе зноў змяніў напрамак навучання і паступіў на юрыдычны факультэт таго ж універсітэта. Юрыдычную вучобу ён у канчатковым выніку завяршыў не ў Варшаве, а ў Кіеве, і прысвяціў сваю кандыдацкую дысертацыю ў галіне грамадзянскага права пытанню валодання. У 1908 годзе ён быў прызначаны ў акруговы суд Варшавы ў якасці кандыдата на пасады суддзі. Пасля двух гадоў працы ў Варшаўскім судзе ён вярнуўся ў Вільню, дзе рыхтаваўся стаць адвакатам, і ў рэшце рэшт, у 1912 годзе, стаў прысяжным адвакатам. Напярэдадні выбуху Першай сусветнай вайны, у 1913–1914 гадах, Юндзіл працаваў сакратаром інфармацыйнага бюро Кола дэпутатаў ад Літвы і Беларусі ў Думе. У пачатку вайны ён як сакратар актыўна далучыўся да дзейнасці Віленска-Ковенскага грамадзянскага камітэта. Ён складаўся з літоўцаў, палякаў, беларусаў (з боку беларусаў - В. Ластоўскі, А. і І. Луцкевічы, А. Заштаўт) і яўрэяў і быў прыняты практычна ўсімі нацыянальнымі палітычнымі партыямі. Яго таксама ўхваліў расійскі генерал-губернатар Пётр Вероўкін.Гэтая арганізацыя павінна была выконваць двайную ролю: з аднаго боку, яна павінна была быць дабрачыннай установай, а з другога — складаць палітычнае прадстаўніцтва нацыянальнасцей, якія насялялі гэтую тэрыторыю. Паводле З. Юндзіла, гэта структура спыніла сваё існаванне па віне польскіх сяброў камітэту, якія спрабавалі выкарыстаць атрыманыя сродкі на дабрачыннасць толькі для патрэбаў польскай грамадскасці. Затым Юндзіл уключыўся ў дзейнасць Польскага камітэта ў Вільні, які, у адрозненне ад Грамадзянскага камітэта, быў палітычным прадстаўніцтвам толькі літоўскіх палякаў у адносінах да нямецкіх акупацыйных уладаў. Быў шчыльна звязаны з асяроддзем краёўцаў дэмакратычна-ліберальнай арыентацыі. Сцвярджаў, што палякі павінны былі прызнаць правы літоўцаў і беларусаў і выступіць як роўны партнёр у культурным і палітычным жыцці. Юндзіл разам з Міхалам Ромэрам і Юзафам Лукомскім уваходзіў у склад неафіцыйнай польскай дэлегацыі, накіраванай Юзафам Пілсудскім у Коўна ў красавіку 1919 года, якая павінна была прапанаваць літоўскаму ўраду аднаўленне Вялікага Княства Літоўскага. Як вядома, гэтая місія скончылася няўдачай, бо літоўскі ўрад рашуча адхіліў ідэю федэрацыі. У 1919 годзе Юндзіл заняў пасаду чыноўніка ў юрыдычным аддзеле Міністэрства рэлігійных канфесій і народнай адукацыі, і адначасова прыняў актыўны ўдзел у перамовах, ініцыяваных Ромерам з прадстаўнікамі літоўскага ўрада адносна стварэння польска-літоўскай федэрацыі. Адмовіўся ад прапановы Вітольда Абрамовіча заняць пасаду палітычнага дарадцы Люцыяна Жалігоўскага,, палічыўшы заняцце Вільні войскамі Жалігоўскага актам гвалту. Выкладаў [[Віленскі ўніверсітэт|ва Універсітэце Стэфана Баторыя]]. Пастановай Савета факультэта права і сацыяльных навук ад 27 ліпеня 1921 г. быў прызначаны намеснікам прафесара на вакантную пасаду кафедры прыватнага права на 1921/1922 навучальны год. 1 кастрычніка 1921 г. узначаліў першую кафедру грамадзянскага права. У снежні 1928 года Юндзіл сышоў з пасады намесніка прафесара кафедры грамадзянскага права ўсходніх зямель. Вярнуўся да выкладання ва ўніверсітэце ў 1934 годзе пасля больш чым пяцігадовага перапынку. Універсітэцкія абавязкі Юндзіла ўключалі правядзенне не менш за пяць гадзін лекцый і дзве гадзіны семінараў на тыдзень, а таксама кіраванне кафедрай грамадзянскага права. Акрамя выкладчыцкай дзейнасці, Юндзіл займаўся і арганізацыйнай дзейнасцю ва ўніверсітэце. У 1927 годзе ён стаў прэзідэнтам універсітэцкага Навуковага фонду імя Уладзіслава і Яніны, графаў Умястоўскіх. Яго прызначэнне на гэтую адказную пасаду азначала ўзяцце на сябе складанай задачы па аднаўленні фінансаў фонду. Таксама ўдзельнічаў у стварэнні Усходнееўрапейскага навукова-даследчага інстытута ў Вільні, які лічыцца адным з першых польскіх саветалагічных цэнтраў. Быў выкладчыкам у Школе палітычных навук у Вільні, якая арганізацыйна была звязана з Інстытутам. Актыўна ўдзельнічаў у структурах Нацыянальнай кансерватыўнай партыі, а пазней далучыўся да Беспартыйнага блока за супрацоўніцтва з урадам. У 1928–1933 гадах быў членам Віленскага гарадскога савета, а на выбарах 1930 года быў абраны сенатарам, і гэту пасаду займаў да канца трэцяга тэрміну Сената ў 1935 годзе. У Сенаце ён уваходзіў у склад канстытуцыйнага, прававога і рэгламентнага камітэтаў. Варта таксама адзначыць, што ў 1930-я гады ён быў членам Кадыфікацыйнай камісіі, падкамісіі спадчыннага права. Аднак асноўнай сферай прафесійнай дзейнасці Юндзіла была адвакацкая дзейнасць. Кіраваў уласнай юрыдычнай фірмай у Вільні і ўдзельнічаў у працы прафесійнага самакіравання, быў членам Савета адвакатаў. Ён таксама неаднаразова абіраўся ў Вышэйшую раду адвакатаў, апошні раз на тэрмін 1938–1939 гадоў. У эміграцыі Пасля заняцця Вільні літоўскімі войскамі ў кастрычніку 1939 года Юндзіл застаўся ў горадзе і далучыўся да дзейнасці Польскага камітэта ў Вільні, які быў неафіцыйным прадстаўніцтвам польскага насельніцтва перад літоўскімі ўладамі. Вільню пакінуў у 1940 годзе пасля ўваходу у Літву Чырвонай Арміі, асцерагаючыся арышту. У 1944 годзе ён выехаў з Генеральнага губернатарства і прабраўся ў Італію. У 1945–1947 гадах ён жыў у Францыі ў у замку Мантрэзор, які належаў Браніцкім, а таксама ў Парыжы. Пазней разам з сям'ёй пераехаў у Лондан. У гэтым горадзе Зыгмунт Юндзіл уключыўся ў грамадска-палітычнае жыццё польскай эміграцыі. Быў звязаны з Акадэмічнай супольнасцю Універсітэта Стэфана Баторыя — аб'яднаннем выкладчыкаў, выпускнікоў і былых студэнтаў віленскага ўніверсітэта, якое з'яўлялася яго сімвалічным працягам у эміграцыі. Таксама дзейнічаў у Саюзе паўночна-ўсходніх земляў. Не адмовіўся ён і ад навуковай дзейнасці: у 1950–1953 гадах займаў пасаду прафесара польскага права ў Польскім універсітэце ў эміграцыі. Ён таксама чытаў публічныя лекцыі, прысвечаныя, сярод іншага, гісторыі мастацтва і літаратуры. Прэзідэнт Аўгуст Залескі прызначыў яго суддзём польскага Грамадзянскага суда ў Лондане. Гэты суд, хоць паводле брытанскага права дзейнічаў як ганаровы і пасяродніцкі, меў быць намесніцтвам польскага правасуддзя, якое функцыянавала ў рамках урада ў выгнанні. 16 красавіка 1951 года З. Юндзіл быў абраны Агульным сходам Грамадзянскага суда ў Лондане для вынясення рашэнняў у апеляцыйным складзе і працаваў у ім аж да смерці — да 1953 года. У 1908 годзе ажаніўся з Марыяй Наімскай {{R|kto307}} . Пахаваны на могілках Ealing Borough (South Ealing Road) у Лондане (2 L BB). [[Катэгорыя:Памерлі ў 1953 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]] n0oqfsu7d6y1tbuonohm1tb3zk4pk2e 5133678 5133660 2026-04-29T15:38:32Z Aliaksei Lastouski 75892 5133678 wikitext text/x-wiki {{Палітык|Партыя=[[Краёўцы]]|Член у=Польскае таварыства сяброў мастацтваў і навук за мяжой}}'''Зыгмунт Юндзіл''' ([[Польская мова|польск.]] ''Zygmunt Jundziłł''''',''' [[28 ліпеня]] 1880, [[Вільня]] - [[8 ліпеня]] [[1953]], [[Лондан]]) — віленскі і эміграцыйны палітык, [[Краёўцы|краёвец]], юрыст.<ref>{{Cite web|url=https://senat.edu.pl/historia/senat-rp-w-latach-1922-1939/senatorowie-ii-rp/senator/zygmunt-jundzill|title=Zygmunt Jundziłł » Witryna edukacyjna Kancelarii Senatu|website=senat.edu.pl|access-date=2026-04-29}}</ref><ref name=":0">{{Артыкул|спасылка=https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30719|аўтар=Karol Siemaszko|загаловак=„Każdy z nas ma w życiu własnem dziedzinę umiłowań i ukochań namiętnych…” Zygmunt Jundziłł (1880–1953) – senator – adwokat – zastępca profesora – emigrant|год=2021-12-21|мова=pl|выданне=Czasopismo Prawno-Historyczne|том=73|выпуск=2|старонкі=131–140|issn=2720-2186|doi=10.14746/cph.2021.2.6}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://czasopisma.ukw.edu.pl/index.php/dogmatyka-prawa/article/view/2086|аўтар=Karol Siemaszko|загаловак=Senator Zygmunt Jundziłł (1880 – 1953) jako literat|год=2024-10-31|мова=pl|выданне=Dogmatyka Prawa|том=1|выпуск=1|старонкі=55–63|issn=3071-7671|doi=10.34767/DP.2024.01.04}}</ref> == Біяграфія == Сын Гіпаліта Юндзіла і Марыі, народжанай Тапліцкай. У 1908 годзе ажаніўся з Марыяй Наімскай. У 1898 годзе Юндзіл закончыў гімназію ў Вільні і пачаў вучобу ў Лазараўскім інстытуце ўсходніх моў у Маскве. Аднак ён вучыўся там толькі адзін год, а ў 1899 годзе перавёўся на філалагічны факультэт [[Варшаўскі ўніверсітэт|Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]]. У 1900 годзе зноў змяніў напрамак навучання і паступіў на юрыдычны факультэт таго ж універсітэта. Юрыдычную вучобу ён у канчатковым выніку завяршыў не ў Варшаве, а ў [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеве]], і прысвяціў сваю кандыдацкую дысертацыю ў галіне грамадзянскага права пытанню валодання. У 1908 годзе ён быў прызначаны ў акруговы суд Варшавы ў якасці кандыдата на пасады суддзі. Пасля двух гадоў працы ў Варшаўскім судзе ён вярнуўся ў Вільню, дзе рыхтаваўся стаць адвакатам, і ў рэшце рэшт, у 1912 годзе, стаў прысяжным адвакатам. Напярэдадні выбуху [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], у 1913–1914 гадах, Юндзіл працаваў сакратаром інфармацыйнага бюро Кола дэпутатаў ад Літвы і Беларусі ў [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Думе]]. У пачатку вайны ён як сакратар актыўна далучыўся да дзейнасці Віленска-Ковенскага грамадзянскага камітэта. Ён складаўся з літоўцаў, палякаў, беларусаў (з боку беларусаў - [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскі]], [[Антон Луцкевіч|А.]] і [[Іван Луцкевіч|І. Луцкевічы]], [[Аляксандр Заштаўт|А. Заштаўт]]) і яўрэяў і быў прыняты практычна ўсімі нацыянальнымі палітычнымі партыямі. Гэтая арганізацыя павінна была выконваць двайную ролю: з аднаго боку, яна павінна была быць дабрачыннай установай, а з другога — складаць палітычнае прадстаўніцтва нацыянальнасцей, якія насялялі гэтую тэрыторыю. Паводле З. Юндзіла, гэта структура спыніла сваё існаванне па віне польскіх сяброў камітэту, якія спрабавалі выкарыстаць атрыманыя сродкі на дабрачыннасць толькі для патрэбаў польскай грамадскасці<ref>''Смалянчук Алесь''. Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях, 1864 – люты 1917 г., Санкт-Пецярбург: Неўскі прастор, 2004.</ref>. Затым Юндзіл уключыўся ў дзейнасць Польскага камітэта ў Вільні, які, у адрозненне ад Грамадзянскага камітэта, быў палітычным прадстаўніцтвам толькі літоўскіх палякаў у адносінах да нямецкіх акупацыйных уладаў. Быў шчыльна звязаны з асяроддзем краёўцаў дэмакратычна-ліберальнай арыентацыі. Сцвярджаў, што палякі павінны былі прызнаць правы літоўцаў і беларусаў і выступіць як роўны партнёр у культурным і палітычным жыцці. Юндзіл разам з [[Міхал Піус Ромер|Міхалам Ромерам]] і [[Юзаф Лукомскі|Юзафам Лукомскім]] уваходзіў у склад неафіцыйнай польскай дэлегацыі, накіраванай [[Юзаф Пілсудскі|Юзафам Пілсудскім]] у [[Коўна]] ў красавіку 1919 года, якая павінна была прапанаваць [[Літоўская Тарыба|літоўскаму ўраду]] аднаўленне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Як вядома, гэтая місія скончылася няўдачай, бо літоўскі ўрад рашуча адхіліў ідэю федэрацыі. У 1919 годзе Юндзіл заняў пасаду чыноўніка ў юрыдычным аддзеле Міністэрства рэлігійных канфесій і народнай адукацыі, і адначасова прыняў актыўны ўдзел у перамовах, ініцыяваных Ромерам з прадстаўнікамі літоўскага ўрада адносна стварэння польска-літоўскай федэрацыі. Адмовіўся ад прапановы [[Вітольд Абрамовіч|Вітольда Абрамовіча]] заняць пасаду палітычнага дарадцы [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]], палічыўшы заняцце Вільні войскамі Жалігоўскага актам гвалту. Выкладаў [[Віленскі ўніверсітэт|ва Універсітэце Стэфана Баторыя]]. Пастановай Савета факультэта права і сацыяльных навук ад 27 ліпеня 1921 г. быў прызначаны намеснікам прафесара на вакантную пасаду кафедры прыватнага права на 1921/1922 навучальны год. 1 кастрычніка 1921 г. узначаліў першую кафедру грамадзянскага права. У снежні 1928 года Юндзіл сышоў з пасады намесніка прафесара кафедры грамадзянскага права ўсходніх зямель. Вярнуўся да выкладання ва ўніверсітэце ў 1934 годзе пасля больш чым пяцігадовага перапынку<ref name=":0" />. Акрамя выкладчыцкай дзейнасці, Юндзіл займаўся і арганізацыйнай дзейнасцю ва ўніверсітэце. У 1927 годзе стаў прэзідэнтам універсітэцкага Навуковага фонду імя [[Уладзіслаў Умястоўскі|Уладзіслава]] і [[Яніна Зоф'я Умястоўская|Яніны Умястоўскіх]]. Яго прызначэнне на гэтую адказную пасаду азначала ўзяцце на сябе складанай задачы па аднаўленні фінансаў фонду. Таксама ўдзельнічаў у стварэнні Навукова-даследчага інстытута Усходняй Еўропы ў Вільні, быў выкладчыкам у Школе палітычных навук у Вільні, якая арганізацыйна была звязана з Інстытутам. Актыўна ўдзельнічаў у структурах Нацыянальнай кансерватыўнай партыі, а пазней далучыўся да Беспартыйнага блока за супрацоўніцтва з урадам. У 1928–1933 гадах быў членам Віленскага гарадскога савета, а на выбарах 1930 года быў абраны сенатарам, і гэту пасаду займаў да канца трэцяга тэрміну Сената ў 1935 годзе. У Сенаце ён уваходзіў у склад канстытуцыйнага, прававога і рэгламентнага камітэтаў. У 1930-я гады быў членам Кадыфікацыйнай камісіі, падкамісіі спадчыннага права. Аднак асноўнай сферай прафесійнай дзейнасці Юндзіла была адвакацкая дзейнасць. Кіраваў уласнай юрыдычнай фірмай у Вільні і ўдзельнічаў у працы прафесійнага самакіравання, быў членам Савета адвакатаў. Ён таксама неаднаразова абіраўся ў Вышэйшую раду адвакатаў, апошні раз на тэрмін 1938–1939 гадоў. === У эміграцыі === Пасля заняцця Вільні літоўскімі войскамі ў кастрычніку 1939 года Юндзіл застаўся ў горадзе і далучыўся да дзейнасці Польскага камітэта ў Вільні, які быў неафіцыйным прадстаўніцтвам польскага насельніцтва перад літоўскімі ўладамі. Вільню пакінуў у 1940 годзе пасля ўваходу у Літву Чырвонай Арміі, асцерагаючыся арышту. У 1944 годзе ён прабраўся ў [[Італія|Італію]]. У 1945–1947 гадах ён жыў у [[Францыя|Францыі]] ў у замку Мантрэзор, які належаў Браніцкім, а таксама ў [[Парыж|Парыжы]]. Пазней разам з сям'ёй пераехаў у [[Лондан]]. У гэтым горадзе Зыгмунт Юндзіл уключыўся ў грамадска-палітычнае жыццё польскай эміграцыі. Быў звязаны з Акадэмічнай супольнасцю Універсітэта Стэфана Баторыя — аб'яднаннем выкладчыкаў, выпускнікоў і былых студэнтаў віленскага ўніверсітэта, якое з'яўлялася яго сімвалічным працягам у эміграцыі. Таксама дзейнічаў у Саюзе паўночна-ўсходніх земляў. Не адмовіўся ён і ад навуковай дзейнасці: у 1950–1953 гадах займаў пасаду прафесара польскага права ў Польскім універсітэце ў эміграцыі. Ён таксама чытаў публічныя лекцыі, прысвечаныя, сярод іншага, гісторыі мастацтва і літаратуры. Прэзідэнт Аўгуст Залескі прызначыў яго суддзём польскага Грамадзянскага суда ў Лондане. Гэты суд, хоць паводле брытанскага права дзейнічаў як ганаровы і пасяродніцкі, меў быць намесніцтвам польскага правасуддзя, якое функцыянавала ў рамках урада ў выгнанні. 16 красавіка 1951 года З. Юндзіл быў абраны Агульным сходам Грамадзянскага суда ў Лондане для вынясення рашэнняў у апеляцыйным складзе і працаваў у ім аж да смерці — да 1953 года<ref name=":0" />. Пахаваны на могілках Ealing Borough (South Ealing Road) у Лондане (2 L BB). == Пераклады на беларускую мову == [https://palityka.org/wp-content/uploads/2015/03/317_Yundzil.pdf "Трагедыя ідэі]" ([https://palityka.org/2015/04/antalohija-krajovaj-ideji/ Анталогія краёвай ідэі канца ХІХ – пачатка ХХ стагоддзя]) [[Катэгорыя:Памерлі ў 1953 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]] <references /> [[Катэгорыя:Адвакаты]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Краёўцы]] tl7nq9xv52t3fzu7eaduzn4iui4ydl1 5133696 5133678 2026-04-29T17:06:41Z Orbitminis 152737 5133696 wikitext text/x-wiki {{Палітык|Партыя=[[Краёўцы]]|Член у=Польскае таварыства сяброў мастацтваў і навук за мяжой}}'''Зыгмунт Юндзіл''' ([[Польская мова|польск.]] ''Zygmunt Jundziłł''''',''' [[28 ліпеня]] 1880, [[Вільня]] - [[8 ліпеня]] [[1953]], [[Лондан]]) — віленскі і эміграцыйны палітык, [[Краёўцы|краёвец]], юрыст.<ref>{{Cite web|url=https://senat.edu.pl/historia/senat-rp-w-latach-1922-1939/senatorowie-ii-rp/senator/zygmunt-jundzill|title=Zygmunt Jundziłł » Witryna edukacyjna Kancelarii Senatu|website=senat.edu.pl|access-date=2026-04-29}}</ref><ref name=":0">{{Артыкул|спасылка=https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30719|аўтар=Karol Siemaszko|загаловак=„Każdy z nas ma w życiu własnem dziedzinę umiłowań i ukochań namiętnych…” Zygmunt Jundziłł (1880–1953) – senator – adwokat – zastępca profesora – emigrant|год=2021-12-21|мова=pl|выданне=Czasopismo Prawno-Historyczne|том=73|выпуск=2|старонкі=131–140|issn=2720-2186|doi=10.14746/cph.2021.2.6}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://czasopisma.ukw.edu.pl/index.php/dogmatyka-prawa/article/view/2086|аўтар=Karol Siemaszko|загаловак=Senator Zygmunt Jundziłł (1880 – 1953) jako literat|год=2024-10-31|мова=pl|выданне=Dogmatyka Prawa|том=1|выпуск=1|старонкі=55–63|issn=3071-7671|doi=10.34767/DP.2024.01.04}}</ref> == Біяграфія == Сын Гіпаліта Юндзіла і Марыі, народжанай Тапліцкай. У 1908 годзе ажаніўся з Марыяй Наімскай. У 1898 годзе Юндзіл закончыў гімназію ў Вільні і пачаў вучобу ў Лазараўскім інстытуце ўсходніх моў у Маскве. Аднак ён вучыўся там толькі адзін год, а ў 1899 годзе перавёўся на філалагічны факультэт [[Варшаўскі ўніверсітэт|Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]]. У 1900 годзе зноў змяніў напрамак навучання і паступіў на юрыдычны факультэт таго ж універсітэта. Юрыдычную вучобу ён у канчатковым выніку завяршыў не ў Варшаве, а ў [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеве]], і прысвяціў сваю кандыдацкую дысертацыю ў галіне грамадзянскага права пытанню валодання. У 1908 годзе ён быў прызначаны ў акруговы суд Варшавы ў якасці кандыдата на пасады суддзі. Пасля двух гадоў працы ў Варшаўскім судзе ён вярнуўся ў Вільню, дзе рыхтаваўся стаць адвакатам, і ў рэшце рэшт, у 1912 годзе, стаў прысяжным адвакатам. Напярэдадні выбуху [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], у 1913–1914 гадах, Юндзіл працаваў сакратаром інфармацыйнага бюро Кола дэпутатаў ад Літвы і Беларусі ў [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Думе]]. У пачатку вайны ён як сакратар актыўна далучыўся да дзейнасці Віленска-Ковенскага грамадзянскага камітэта. Ён складаўся з літоўцаў, палякаў, беларусаў (з боку беларусаў - [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскі]], [[Антон Луцкевіч|А.]] і [[Іван Луцкевіч|І. Луцкевічы]], [[Аляксандр Заштаўт|А. Заштаўт]]) і яўрэяў і быў прыняты практычна ўсімі нацыянальнымі палітычнымі партыямі. Гэтая арганізацыя павінна была выконваць двайную ролю: з аднаго боку, яна павінна была быць дабрачыннай установай, а з другога — складаць палітычнае прадстаўніцтва нацыянальнасцей, якія насялялі гэтую тэрыторыю. Паводле З. Юндзіла, гэта структура спыніла сваё існаванне па віне польскіх сяброў камітэту, якія спрабавалі выкарыстаць атрыманыя сродкі на дабрачыннасць толькі для патрэбаў польскай грамадскасці<ref>''Смалянчук Алесь''. Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях, 1864 – люты 1917 г., Санкт-Пецярбург: Неўскі прастор, 2004.</ref>. Затым Юндзіл уключыўся ў дзейнасць Польскага камітэта ў Вільні, які, у адрозненне ад Грамадзянскага камітэта, быў палітычным прадстаўніцтвам толькі літоўскіх палякаў у адносінах да нямецкіх акупацыйных уладаў. Быў шчыльна звязаны з асяроддзем краёўцаў дэмакратычна-ліберальнай арыентацыі. Сцвярджаў, што палякі павінны былі прызнаць правы літоўцаў і беларусаў і выступіць як роўны партнёр у культурным і палітычным жыцці. Юндзіл разам з [[Міхал Піус Ромер|Міхалам Ромерам]] і [[Юзаф Лукомскі|Юзафам Лукомскім]] уваходзіў у склад неафіцыйнай польскай дэлегацыі, накіраванай [[Юзаф Пілсудскі|Юзафам Пілсудскім]] у [[Коўна]] ў красавіку 1919 года, якая павінна была прапанаваць [[Літоўская Тарыба|літоўскаму ўраду]] аднаўленне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Як вядома, гэтая місія скончылася няўдачай, бо літоўскі ўрад рашуча адхіліў ідэю федэрацыі. У 1919 годзе Юндзіл заняў пасаду чыноўніка ў юрыдычным аддзеле Міністэрства рэлігійных канфесій і народнай адукацыі, і адначасова прыняў актыўны ўдзел у перамовах, ініцыяваных Ромерам з прадстаўнікамі літоўскага ўрада адносна стварэння польска-літоўскай федэрацыі. Адмовіўся ад прапановы [[Вітольд Абрамовіч|Вітольда Абрамовіча]] заняць пасаду палітычнага дарадцы [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]], палічыўшы заняцце Вільні войскамі Жалігоўскага актам гвалту. Выкладаў [[Віленскі ўніверсітэт|ва Універсітэце Стэфана Баторыя]]. Пастановай Савета факультэта права і сацыяльных навук ад 27 ліпеня 1921 г. быў прызначаны намеснікам прафесара на вакантную пасаду кафедры прыватнага права на 1921/1922 навучальны год. 1 кастрычніка 1921 г. узначаліў першую кафедру грамадзянскага права. У снежні 1928 года Юндзіл сышоў з пасады намесніка прафесара кафедры грамадзянскага права ўсходніх зямель. Вярнуўся да выкладання ва ўніверсітэце ў 1934 годзе пасля больш чым пяцігадовага перапынку<ref name=":0" />. Акрамя выкладчыцкай дзейнасці, Юндзіл займаўся і арганізацыйнай дзейнасцю ва ўніверсітэце. У 1927 годзе стаў прэзідэнтам універсітэцкага Навуковага фонду імя [[Уладзіслаў Умястоўскі|Уладзіслава]] і [[Яніна Зоф'я Умястоўская|Яніны Умястоўскіх]]. Яго прызначэнне на гэтую адказную пасаду азначала ўзяцце на сябе складанай задачы па аднаўленні фінансаў фонду. Таксама ўдзельнічаў у стварэнні Навукова-даследчага інстытута Усходняй Еўропы ў Вільні, быў выкладчыкам у Школе палітычных навук у Вільні, якая арганізацыйна была звязана з Інстытутам. Актыўна ўдзельнічаў у структурах Нацыянальнай кансерватыўнай партыі, а пазней далучыўся да Беспартыйнага блока за супрацоўніцтва з урадам. У 1928–1933 гадах быў членам Віленскага гарадскога савета, а на выбарах 1930 года быў абраны сенатарам, і гэту пасаду займаў да канца трэцяга тэрміну Сената ў 1935 годзе. У Сенаце ён уваходзіў у склад канстытуцыйнага, прававога і рэгламентнага камітэтаў. У 1930-я гады быў членам Кадыфікацыйнай камісіі, падкамісіі спадчыннага права. Аднак асноўнай сферай прафесійнай дзейнасці Юндзіла была адвакацкая дзейнасць. Кіраваў уласнай юрыдычнай фірмай у Вільні і ўдзельнічаў у працы прафесійнага самакіравання, быў членам Савета адвакатаў. Ён таксама неаднаразова абіраўся ў Вышэйшую раду адвакатаў, апошні раз на тэрмін 1938–1939 гадоў. === У эміграцыі === Пасля заняцця Вільні літоўскімі войскамі ў кастрычніку 1939 года Юндзіл застаўся ў горадзе і далучыўся да дзейнасці Польскага камітэта ў Вільні, які быў неафіцыйным прадстаўніцтвам польскага насельніцтва перад літоўскімі ўладамі. Вільню пакінуў у 1940 годзе пасля ўваходу у Літву Чырвонай Арміі, асцерагаючыся арышту. У 1944 годзе ён прабраўся ў [[Італія|Італію]]. У 1945–1947 гадах ён жыў у [[Францыя|Францыі]] ў у замку Мантрэзор, які належаў Браніцкім, а таксама ў [[Парыж|Парыжы]]. Пазней разам з сям'ёй пераехаў у [[Лондан]]. У гэтым горадзе Зыгмунт Юндзіл уключыўся ў грамадска-палітычнае жыццё польскай эміграцыі. Быў звязаны з Акадэмічнай супольнасцю Універсітэта Стэфана Баторыя — аб'яднаннем выкладчыкаў, выпускнікоў і былых студэнтаў віленскага ўніверсітэта, якое з'яўлялася яго сімвалічным працягам у эміграцыі. Таксама дзейнічаў у Саюзе паўночна-ўсходніх земляў. Не адмовіўся ён і ад навуковай дзейнасці: у 1950–1953 гадах займаў пасаду прафесара польскага права ў Польскім універсітэце ў эміграцыі. Ён таксама чытаў публічныя лекцыі, прысвечаныя, сярод іншага, гісторыі мастацтва і літаратуры. Прэзідэнт Аўгуст Залескі прызначыў яго суддзём польскага Грамадзянскага суда ў Лондане. Гэты суд, хоць паводле брытанскага права дзейнічаў як ганаровы і пасяродніцкі, меў быць намесніцтвам польскага правасуддзя, якое функцыянавала ў рамках урада ў выгнанні. 16 красавіка 1951 года З. Юндзіл быў абраны Агульным сходам Грамадзянскага суда ў Лондане для вынясення рашэнняў у апеляцыйным складзе і працаваў у ім аж да смерці — да 1953 года<ref name=":0" />. Пахаваны на могілках Ealing Borough (South Ealing Road) у Лондане (2 L BB). == Пераклады на беларускую мову == * [https://palityka.org/wp-content/uploads/2015/03/317_Yundzil.pdf "Трагедыя ідэі]" ([https://palityka.org/2015/04/antalohija-krajovaj-ideji/ Анталогія краёвай ідэі канца ХІХ – пачатка ХХ стагоддзя]) == Зноскі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1953 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]] <references /> [[Катэгорыя:Адвакаты]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Краёўцы]] 5qbbk7hoy7xyx82br6moo9jk8pxnr4o 5133703 5133696 2026-04-29T17:42:15Z M.L.Bot 261 5133703 wikitext text/x-wiki {{Палітык |Партыя=[[Краёўцы]] |Член у=Польскае таварыства сяброў мастацтваў і навук за мяжой }} '''Зыгмунт Юндзіл''' ({{lang-pl|Zygmunt Jundziłł}}; [[28 ліпеня]] 1880, [[Вільня]] — [[8 ліпеня]] [[1953]], [[Лондан]]) — віленскі і эміграцыйны палітык, [[Краёўцы|краёвец]], юрыст.<ref>{{Cite web|url=https://senat.edu.pl/historia/senat-rp-w-latach-1922-1939/senatorowie-ii-rp/senator/zygmunt-jundzill|title=Zygmunt Jundziłł » Witryna edukacyjna Kancelarii Senatu|website=senat.edu.pl|access-date=2026-04-29}}</ref><ref name=":0">{{Артыкул|спасылка=https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30719|аўтар=Karol Siemaszko|загаловак=„Każdy z nas ma w życiu własnem dziedzinę umiłowań i ukochań namiętnych…” Zygmunt Jundziłł (1880–1953) – senator – adwokat – zastępca profesora – emigrant|год=2021-12-21|мова=pl|выданне=Czasopismo Prawno-Historyczne|том=73|выпуск=2|старонкі=131–140|issn=2720-2186|doi=10.14746/cph.2021.2.6}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://czasopisma.ukw.edu.pl/index.php/dogmatyka-prawa/article/view/2086|аўтар=Karol Siemaszko|загаловак=Senator Zygmunt Jundziłł (1880 – 1953) jako literat|год=2024-10-31|мова=pl|выданне=Dogmatyka Prawa|том=1|выпуск=1|старонкі=55–63|issn=3071-7671|doi=10.34767/DP.2024.01.04}}</ref> == Біяграфія == Сын Гіпаліта Юндзіла і Марыі, народжанай Тапліцкай. У 1908 годзе ажаніўся з Марыяй Наімскай. У 1898 годзе Юндзіл закончыў гімназію ў Вільні і пачаў вучобу ў Лазараўскім інстытуце ўсходніх моў у Маскве. Аднак ён вучыўся там толькі адзін год, а ў 1899 годзе перавёўся на філалагічны факультэт [[Варшаўскі ўніверсітэт|Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]]. У 1900 годзе зноў змяніў напрамак навучання і паступіў на юрыдычны факультэт таго ж універсітэта. Юрыдычную вучобу ён у канчатковым выніку завяршыў не ў Варшаве, а ў [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеве]], і прысвяціў сваю кандыдацкую дысертацыю ў галіне грамадзянскага права пытанню валодання. У 1908 годзе ён быў прызначаны ў акруговы суд Варшавы ў якасці кандыдата на пасады суддзі. Пасля двух гадоў працы ў Варшаўскім судзе ён вярнуўся ў Вільню, дзе рыхтаваўся стаць адвакатам, і ў рэшце рэшт, у 1912 годзе, стаў прысяжным адвакатам. Напярэдадні выбуху [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], у 1913—1914 гадах, Юндзіл працаваў сакратаром інфармацыйнага бюро Кола дэпутатаў ад Літвы і Беларусі ў [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Думе]]. У пачатку вайны ён як сакратар актыўна далучыўся да дзейнасці Віленска-Ковенскага грамадзянскага камітэта. Ён складаўся з літоўцаў, палякаў, беларусаў (з боку беларусаў — [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскі]], [[Антон Луцкевіч|А.]] і [[Іван Луцкевіч|І. Луцкевічы]], [[Аляксандр Заштаўт|А. Заштаўт]]) і яўрэяў і быў прыняты практычна ўсімі нацыянальнымі палітычнымі партыямі. Гэтая арганізацыя павінна была выконваць двайную ролю: з аднаго боку, яна павінна была быць дабрачыннай установай, а з другога — складаць палітычнае прадстаўніцтва нацыянальнасцей, якія насялялі гэтую тэрыторыю. Паводле З. Юндзіла, гэта структура спыніла сваё існаванне па віне польскіх сяброў камітэту, якія спрабавалі выкарыстаць атрыманыя сродкі на дабрачыннасць толькі для патрэбаў польскай грамадскасці<ref>''Смалянчук Алесь''. Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях, 1864 — люты 1917 г., Санкт-Пецярбург: Неўскі прастор, 2004.</ref>. Затым Юндзіл уключыўся ў дзейнасць Польскага камітэта ў Вільні, які, у адрозненне ад Грамадзянскага камітэта, быў палітычным прадстаўніцтвам толькі літоўскіх палякаў у адносінах да нямецкіх акупацыйных уладаў. Быў шчыльна звязаны з асяроддзем краёўцаў дэмакратычна-ліберальнай арыентацыі. Сцвярджаў, што палякі павінны былі прызнаць правы літоўцаў і беларусаў і выступіць як роўны партнёр у культурным і палітычным жыцці. Юндзіл разам з [[Міхал Піус Ромер|Міхалам Ромерам]] і [[Юзаф Лукомскі|Юзафам Лукомскім]] уваходзіў у склад неафіцыйнай польскай дэлегацыі, накіраванай [[Юзаф Пілсудскі|Юзафам Пілсудскім]] у [[Коўна]] ў красавіку 1919 года, якая павінна была прапанаваць [[Літоўская Тарыба|літоўскаму ўраду]] аднаўленне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Як вядома, гэтая місія скончылася няўдачай, бо літоўскі ўрад рашуча адхіліў ідэю федэрацыі. У 1919 годзе Юндзіл заняў пасаду чыноўніка ў юрыдычным аддзеле Міністэрства рэлігійных канфесій і народнай адукацыі, і адначасова прыняў актыўны ўдзел у перамовах, ініцыяваных Ромерам з прадстаўнікамі літоўскага ўрада адносна стварэння польска-літоўскай федэрацыі. Адмовіўся ад прапановы [[Вітольд Абрамовіч|Вітольда Абрамовіча]] заняць пасаду палітычнага дарадцы [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]], палічыўшы заняцце Вільні войскамі Жалігоўскага актам гвалту. Выкладаў [[Віленскі ўніверсітэт|ва Універсітэце Стэфана Баторыя]]. Пастановай Савета факультэта права і сацыяльных навук ад 27 ліпеня 1921 г. быў прызначаны намеснікам прафесара на вакантную пасаду кафедры прыватнага права на 1921/1922 навучальны год. 1 кастрычніка 1921 г. узначаліў першую кафедру грамадзянскага права. У снежні 1928 года Юндзіл сышоў з пасады намесніка прафесара кафедры грамадзянскага права ўсходніх зямель. Вярнуўся да выкладання ва ўніверсітэце ў 1934 годзе пасля больш чым пяцігадовага перапынку<ref name=":0" />. Акрамя выкладчыцкай дзейнасці, Юндзіл займаўся і арганізацыйнай дзейнасцю ва ўніверсітэце. У 1927 годзе стаў прэзідэнтам універсітэцкага Навуковага фонду імя [[Уладзіслаў Умястоўскі|Уладзіслава]] і [[Яніна Зоф'я Умястоўская|Яніны Умястоўскіх]]. Яго прызначэнне на гэтую адказную пасаду азначала ўзяцце на сябе складанай задачы па аднаўленні фінансаў фонду. Таксама ўдзельнічаў у стварэнні Навукова-даследчага інстытута Усходняй Еўропы ў Вільні, быў выкладчыкам у Школе палітычных навук у Вільні, якая арганізацыйна была звязана з Інстытутам. Актыўна ўдзельнічаў у структурах Нацыянальнай кансерватыўнай партыі, а пазней далучыўся да Беспартыйнага блока за супрацоўніцтва з урадам. У 1928—1933 гадах быў членам Віленскага гарадскога савета, а на выбарах 1930 года быў абраны сенатарам, і гэту пасаду займаў да канца трэцяга тэрміну Сената ў 1935 годзе. У Сенаце ён уваходзіў у склад канстытуцыйнага, прававога і рэгламентнага камітэтаў. У 1930-я гады быў членам Кадыфікацыйнай камісіі, падкамісіі спадчыннага права. Аднак асноўнай сферай прафесійнай дзейнасці Юндзіла была адвакацкая дзейнасць. Кіраваў уласнай юрыдычнай фірмай у Вільні і ўдзельнічаў у працы прафесійнага самакіравання, быў членам Савета адвакатаў. Ён таксама неаднаразова абіраўся ў Вышэйшую раду адвакатаў, апошні раз на тэрмін 1938—1939 гадоў. === У эміграцыі === Пасля заняцця Вільні літоўскімі войскамі ў кастрычніку 1939 года Юндзіл застаўся ў горадзе і далучыўся да дзейнасці Польскага камітэта ў Вільні, які быў неафіцыйным прадстаўніцтвам польскага насельніцтва перад літоўскімі ўладамі. Вільню пакінуў у 1940 годзе пасля ўваходу у Літву Чырвонай Арміі, асцерагаючыся арышту. У 1944 годзе ён прабраўся ў [[Італія|Італію]]. У 1945—1947 гадах ён жыў у [[Францыя|Францыі]] ў у замку Мантрэзор, які належаў Браніцкім, а таксама ў [[Парыж]]ы. Пазней разам з сям’ёй пераехаў у [[Лондан]]. У гэтым горадзе Зыгмунт Юндзіл уключыўся ў грамадска-палітычнае жыццё польскай эміграцыі. Быў звязаны з Акадэмічнай супольнасцю Універсітэта Стэфана Баторыя — аб’яднаннем выкладчыкаў, выпускнікоў і былых студэнтаў віленскага ўніверсітэта, якое з’яўлялася яго сімвалічным працягам у эміграцыі. Таксама дзейнічаў у Саюзе паўночна-ўсходніх земляў. Не адмовіўся ён і ад навуковай дзейнасці: у 1950—1953 гадах займаў пасаду прафесара польскага права ў Польскім універсітэце ў эміграцыі. Ён таксама чытаў публічныя лекцыі, прысвечаныя, сярод іншага, гісторыі мастацтва і літаратуры. Прэзідэнт Аўгуст Залескі прызначыў яго суддзём польскага Грамадзянскага суда ў Лондане. Гэты суд, хоць паводле брытанскага права дзейнічаў як ганаровы і пасяродніцкі, меў быць намесніцтвам польскага правасуддзя, якое функцыянавала ў рамках урада ў выгнанні. 16 красавіка 1951 года З. Юндзіл быў абраны Агульным сходам Грамадзянскага суда ў Лондане для вынясення рашэнняў у апеляцыйным складзе і працаваў у ім аж да смерці — да 1953 года<ref name=":0" />. Пахаваны на могілках Ealing Borough (South Ealing Road) у Лондане (2 L BB). == Пераклады на беларускую мову == * [https://palityka.org/wp-content/uploads/2015/03/317_Yundzil.pdf «Трагедыя ідэі]» ([https://palityka.org/2015/04/antalohija-krajovaj-ideji/ Анталогія краёвай ідэі канца ХІХ — пачатка ХХ стагоддзя]) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Адвакаты]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Краёўцы]] s7tm9pm3fwu6tlmoz25w8qm7n8jej75 5133705 5133703 2026-04-29T17:43:24Z M.L.Bot 261 /* Пераклады на беларускую мову */ 5133705 wikitext text/x-wiki {{Палітык |Партыя=[[Краёўцы]] |Член у=Польскае таварыства сяброў мастацтваў і навук за мяжой }} '''Зыгмунт Юндзіл''' ({{lang-pl|Zygmunt Jundziłł}}; [[28 ліпеня]] 1880, [[Вільня]] — [[8 ліпеня]] [[1953]], [[Лондан]]) — віленскі і эміграцыйны палітык, [[Краёўцы|краёвец]], юрыст.<ref>{{Cite web|url=https://senat.edu.pl/historia/senat-rp-w-latach-1922-1939/senatorowie-ii-rp/senator/zygmunt-jundzill|title=Zygmunt Jundziłł » Witryna edukacyjna Kancelarii Senatu|website=senat.edu.pl|access-date=2026-04-29}}</ref><ref name=":0">{{Артыкул|спасылка=https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30719|аўтар=Karol Siemaszko|загаловак=„Każdy z nas ma w życiu własnem dziedzinę umiłowań i ukochań namiętnych…” Zygmunt Jundziłł (1880–1953) – senator – adwokat – zastępca profesora – emigrant|год=2021-12-21|мова=pl|выданне=Czasopismo Prawno-Historyczne|том=73|выпуск=2|старонкі=131–140|issn=2720-2186|doi=10.14746/cph.2021.2.6}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://czasopisma.ukw.edu.pl/index.php/dogmatyka-prawa/article/view/2086|аўтар=Karol Siemaszko|загаловак=Senator Zygmunt Jundziłł (1880 – 1953) jako literat|год=2024-10-31|мова=pl|выданне=Dogmatyka Prawa|том=1|выпуск=1|старонкі=55–63|issn=3071-7671|doi=10.34767/DP.2024.01.04}}</ref> == Біяграфія == Сын Гіпаліта Юндзіла і Марыі, народжанай Тапліцкай. У 1908 годзе ажаніўся з Марыяй Наімскай. У 1898 годзе Юндзіл закончыў гімназію ў Вільні і пачаў вучобу ў Лазараўскім інстытуце ўсходніх моў у Маскве. Аднак ён вучыўся там толькі адзін год, а ў 1899 годзе перавёўся на філалагічны факультэт [[Варшаўскі ўніверсітэт|Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]]. У 1900 годзе зноў змяніў напрамак навучання і паступіў на юрыдычны факультэт таго ж універсітэта. Юрыдычную вучобу ён у канчатковым выніку завяршыў не ў Варшаве, а ў [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеве]], і прысвяціў сваю кандыдацкую дысертацыю ў галіне грамадзянскага права пытанню валодання. У 1908 годзе ён быў прызначаны ў акруговы суд Варшавы ў якасці кандыдата на пасады суддзі. Пасля двух гадоў працы ў Варшаўскім судзе ён вярнуўся ў Вільню, дзе рыхтаваўся стаць адвакатам, і ў рэшце рэшт, у 1912 годзе, стаў прысяжным адвакатам. Напярэдадні выбуху [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], у 1913—1914 гадах, Юндзіл працаваў сакратаром інфармацыйнага бюро Кола дэпутатаў ад Літвы і Беларусі ў [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Думе]]. У пачатку вайны ён як сакратар актыўна далучыўся да дзейнасці Віленска-Ковенскага грамадзянскага камітэта. Ён складаўся з літоўцаў, палякаў, беларусаў (з боку беларусаў — [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскі]], [[Антон Луцкевіч|А.]] і [[Іван Луцкевіч|І. Луцкевічы]], [[Аляксандр Заштаўт|А. Заштаўт]]) і яўрэяў і быў прыняты практычна ўсімі нацыянальнымі палітычнымі партыямі. Гэтая арганізацыя павінна была выконваць двайную ролю: з аднаго боку, яна павінна была быць дабрачыннай установай, а з другога — складаць палітычнае прадстаўніцтва нацыянальнасцей, якія насялялі гэтую тэрыторыю. Паводле З. Юндзіла, гэта структура спыніла сваё існаванне па віне польскіх сяброў камітэту, якія спрабавалі выкарыстаць атрыманыя сродкі на дабрачыннасць толькі для патрэбаў польскай грамадскасці<ref>''Смалянчук Алесь''. Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях, 1864 — люты 1917 г., Санкт-Пецярбург: Неўскі прастор, 2004.</ref>. Затым Юндзіл уключыўся ў дзейнасць Польскага камітэта ў Вільні, які, у адрозненне ад Грамадзянскага камітэта, быў палітычным прадстаўніцтвам толькі літоўскіх палякаў у адносінах да нямецкіх акупацыйных уладаў. Быў шчыльна звязаны з асяроддзем краёўцаў дэмакратычна-ліберальнай арыентацыі. Сцвярджаў, што палякі павінны былі прызнаць правы літоўцаў і беларусаў і выступіць як роўны партнёр у культурным і палітычным жыцці. Юндзіл разам з [[Міхал Піус Ромер|Міхалам Ромерам]] і [[Юзаф Лукомскі|Юзафам Лукомскім]] уваходзіў у склад неафіцыйнай польскай дэлегацыі, накіраванай [[Юзаф Пілсудскі|Юзафам Пілсудскім]] у [[Коўна]] ў красавіку 1919 года, якая павінна была прапанаваць [[Літоўская Тарыба|літоўскаму ўраду]] аднаўленне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Як вядома, гэтая місія скончылася няўдачай, бо літоўскі ўрад рашуча адхіліў ідэю федэрацыі. У 1919 годзе Юндзіл заняў пасаду чыноўніка ў юрыдычным аддзеле Міністэрства рэлігійных канфесій і народнай адукацыі, і адначасова прыняў актыўны ўдзел у перамовах, ініцыяваных Ромерам з прадстаўнікамі літоўскага ўрада адносна стварэння польска-літоўскай федэрацыі. Адмовіўся ад прапановы [[Вітольд Абрамовіч|Вітольда Абрамовіча]] заняць пасаду палітычнага дарадцы [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]], палічыўшы заняцце Вільні войскамі Жалігоўскага актам гвалту. Выкладаў [[Віленскі ўніверсітэт|ва Універсітэце Стэфана Баторыя]]. Пастановай Савета факультэта права і сацыяльных навук ад 27 ліпеня 1921 г. быў прызначаны намеснікам прафесара на вакантную пасаду кафедры прыватнага права на 1921/1922 навучальны год. 1 кастрычніка 1921 г. узначаліў першую кафедру грамадзянскага права. У снежні 1928 года Юндзіл сышоў з пасады намесніка прафесара кафедры грамадзянскага права ўсходніх зямель. Вярнуўся да выкладання ва ўніверсітэце ў 1934 годзе пасля больш чым пяцігадовага перапынку<ref name=":0" />. Акрамя выкладчыцкай дзейнасці, Юндзіл займаўся і арганізацыйнай дзейнасцю ва ўніверсітэце. У 1927 годзе стаў прэзідэнтам універсітэцкага Навуковага фонду імя [[Уладзіслаў Умястоўскі|Уладзіслава]] і [[Яніна Зоф'я Умястоўская|Яніны Умястоўскіх]]. Яго прызначэнне на гэтую адказную пасаду азначала ўзяцце на сябе складанай задачы па аднаўленні фінансаў фонду. Таксама ўдзельнічаў у стварэнні Навукова-даследчага інстытута Усходняй Еўропы ў Вільні, быў выкладчыкам у Школе палітычных навук у Вільні, якая арганізацыйна была звязана з Інстытутам. Актыўна ўдзельнічаў у структурах Нацыянальнай кансерватыўнай партыі, а пазней далучыўся да Беспартыйнага блока за супрацоўніцтва з урадам. У 1928—1933 гадах быў членам Віленскага гарадскога савета, а на выбарах 1930 года быў абраны сенатарам, і гэту пасаду займаў да канца трэцяга тэрміну Сената ў 1935 годзе. У Сенаце ён уваходзіў у склад канстытуцыйнага, прававога і рэгламентнага камітэтаў. У 1930-я гады быў членам Кадыфікацыйнай камісіі, падкамісіі спадчыннага права. Аднак асноўнай сферай прафесійнай дзейнасці Юндзіла была адвакацкая дзейнасць. Кіраваў уласнай юрыдычнай фірмай у Вільні і ўдзельнічаў у працы прафесійнага самакіравання, быў членам Савета адвакатаў. Ён таксама неаднаразова абіраўся ў Вышэйшую раду адвакатаў, апошні раз на тэрмін 1938—1939 гадоў. === У эміграцыі === Пасля заняцця Вільні літоўскімі войскамі ў кастрычніку 1939 года Юндзіл застаўся ў горадзе і далучыўся да дзейнасці Польскага камітэта ў Вільні, які быў неафіцыйным прадстаўніцтвам польскага насельніцтва перад літоўскімі ўладамі. Вільню пакінуў у 1940 годзе пасля ўваходу у Літву Чырвонай Арміі, асцерагаючыся арышту. У 1944 годзе ён прабраўся ў [[Італія|Італію]]. У 1945—1947 гадах ён жыў у [[Францыя|Францыі]] ў у замку Мантрэзор, які належаў Браніцкім, а таксама ў [[Парыж]]ы. Пазней разам з сям’ёй пераехаў у [[Лондан]]. У гэтым горадзе Зыгмунт Юндзіл уключыўся ў грамадска-палітычнае жыццё польскай эміграцыі. Быў звязаны з Акадэмічнай супольнасцю Універсітэта Стэфана Баторыя — аб’яднаннем выкладчыкаў, выпускнікоў і былых студэнтаў віленскага ўніверсітэта, якое з’яўлялася яго сімвалічным працягам у эміграцыі. Таксама дзейнічаў у Саюзе паўночна-ўсходніх земляў. Не адмовіўся ён і ад навуковай дзейнасці: у 1950—1953 гадах займаў пасаду прафесара польскага права ў Польскім універсітэце ў эміграцыі. Ён таксама чытаў публічныя лекцыі, прысвечаныя, сярод іншага, гісторыі мастацтва і літаратуры. Прэзідэнт Аўгуст Залескі прызначыў яго суддзём польскага Грамадзянскага суда ў Лондане. Гэты суд, хоць паводле брытанскага права дзейнічаў як ганаровы і пасяродніцкі, меў быць намесніцтвам польскага правасуддзя, якое функцыянавала ў рамках урада ў выгнанні. 16 красавіка 1951 года З. Юндзіл быў абраны Агульным сходам Грамадзянскага суда ў Лондане для вынясення рашэнняў у апеляцыйным складзе і працаваў у ім аж да смерці — да 1953 года<ref name=":0" />. Пахаваны на могілках Ealing Borough (South Ealing Road) у Лондане (2 L BB). == Беларускія пераклады == * [https://palityka.org/wp-content/uploads/2015/03/317_Yundzil.pdf «Трагедыя ідэі]» ([https://palityka.org/2015/04/antalohija-krajovaj-ideji/ Анталогія краёвай ідэі канца ХІХ — пачатка ХХ стагоддзя]) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Адвакаты]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Краёўцы]] fkic57spexfm23b8iwetpo9q1uhuxbw 5133706 5133705 2026-04-29T17:44:31Z M.L.Bot 261 5133706 wikitext text/x-wiki {{Палітык |Партыя=[[Краёўцы]] |Член у=Польскае таварыства сяброў мастацтваў і навук за мяжой }} '''Зыгмунт Юндзіл''' ({{lang-pl|Zygmunt Jundziłł}}; {{ВДП}}) — віленскі і эміграцыйны палітык, [[Краёўцы|краёвец]], юрыст.<ref>{{Cite web|url=https://senat.edu.pl/historia/senat-rp-w-latach-1922-1939/senatorowie-ii-rp/senator/zygmunt-jundzill|title=Zygmunt Jundziłł » Witryna edukacyjna Kancelarii Senatu|website=senat.edu.pl|access-date=2026-04-29}}</ref><ref name=":0">{{Артыкул|спасылка=https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30719|аўтар=Karol Siemaszko|загаловак=„Każdy z nas ma w życiu własnem dziedzinę umiłowań i ukochań namiętnych…” Zygmunt Jundziłł (1880–1953) – senator – adwokat – zastępca profesora – emigrant|год=2021-12-21|мова=pl|выданне=Czasopismo Prawno-Historyczne|том=73|выпуск=2|старонкі=131–140|issn=2720-2186|doi=10.14746/cph.2021.2.6}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://czasopisma.ukw.edu.pl/index.php/dogmatyka-prawa/article/view/2086|аўтар=Karol Siemaszko|загаловак=Senator Zygmunt Jundziłł (1880 – 1953) jako literat|год=2024-10-31|мова=pl|выданне=Dogmatyka Prawa|том=1|выпуск=1|старонкі=55–63|issn=3071-7671|doi=10.34767/DP.2024.01.04}}</ref> == Біяграфія == Сын Гіпаліта Юндзіла і Марыі, народжанай Тапліцкай. У 1908 годзе ажаніўся з Марыяй Наімскай. У 1898 годзе Юндзіл закончыў гімназію ў Вільні і пачаў вучобу ў Лазараўскім інстытуце ўсходніх моў у Маскве. Аднак ён вучыўся там толькі адзін год, а ў 1899 годзе перавёўся на філалагічны факультэт [[Варшаўскі ўніверсітэт|Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]]. У 1900 годзе зноў змяніў напрамак навучання і паступіў на юрыдычны факультэт таго ж універсітэта. Юрыдычную вучобу ён у канчатковым выніку завяршыў не ў Варшаве, а ў [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеве]], і прысвяціў сваю кандыдацкую дысертацыю ў галіне грамадзянскага права пытанню валодання. У 1908 годзе ён быў прызначаны ў акруговы суд Варшавы ў якасці кандыдата на пасады суддзі. Пасля двух гадоў працы ў Варшаўскім судзе ён вярнуўся ў Вільню, дзе рыхтаваўся стаць адвакатам, і ў рэшце рэшт, у 1912 годзе, стаў прысяжным адвакатам. Напярэдадні выбуху [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], у 1913—1914 гадах, Юндзіл працаваў сакратаром інфармацыйнага бюро Кола дэпутатаў ад Літвы і Беларусі ў [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Думе]]. У пачатку вайны ён як сакратар актыўна далучыўся да дзейнасці Віленска-Ковенскага грамадзянскага камітэта. Ён складаўся з літоўцаў, палякаў, беларусаў (з боку беларусаў — [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскі]], [[Антон Луцкевіч|А.]] і [[Іван Луцкевіч|І. Луцкевічы]], [[Аляксандр Заштаўт|А. Заштаўт]]) і яўрэяў і быў прыняты практычна ўсімі нацыянальнымі палітычнымі партыямі. Гэтая арганізацыя павінна была выконваць двайную ролю: з аднаго боку, яна павінна была быць дабрачыннай установай, а з другога — складаць палітычнае прадстаўніцтва нацыянальнасцей, якія насялялі гэтую тэрыторыю. Паводле З. Юндзіла, гэта структура спыніла сваё існаванне па віне польскіх сяброў камітэту, якія спрабавалі выкарыстаць атрыманыя сродкі на дабрачыннасць толькі для патрэбаў польскай грамадскасці<ref>''Смалянчук Алесь''. Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях, 1864 — люты 1917 г., Санкт-Пецярбург: Неўскі прастор, 2004.</ref>. Затым Юндзіл уключыўся ў дзейнасць Польскага камітэта ў Вільні, які, у адрозненне ад Грамадзянскага камітэта, быў палітычным прадстаўніцтвам толькі літоўскіх палякаў у адносінах да нямецкіх акупацыйных уладаў. Быў шчыльна звязаны з асяроддзем краёўцаў дэмакратычна-ліберальнай арыентацыі. Сцвярджаў, што палякі павінны былі прызнаць правы літоўцаў і беларусаў і выступіць як роўны партнёр у культурным і палітычным жыцці. Юндзіл разам з [[Міхал Піус Ромер|Міхалам Ромерам]] і [[Юзаф Лукомскі|Юзафам Лукомскім]] уваходзіў у склад неафіцыйнай польскай дэлегацыі, накіраванай [[Юзаф Пілсудскі|Юзафам Пілсудскім]] у [[Коўна]] ў красавіку 1919 года, якая павінна была прапанаваць [[Літоўская Тарыба|літоўскаму ўраду]] аднаўленне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Як вядома, гэтая місія скончылася няўдачай, бо літоўскі ўрад рашуча адхіліў ідэю федэрацыі. У 1919 годзе Юндзіл заняў пасаду чыноўніка ў юрыдычным аддзеле Міністэрства рэлігійных канфесій і народнай адукацыі, і адначасова прыняў актыўны ўдзел у перамовах, ініцыяваных Ромерам з прадстаўнікамі літоўскага ўрада адносна стварэння польска-літоўскай федэрацыі. Адмовіўся ад прапановы [[Вітольд Абрамовіч|Вітольда Абрамовіча]] заняць пасаду палітычнага дарадцы [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]], палічыўшы заняцце Вільні войскамі Жалігоўскага актам гвалту. Выкладаў [[Віленскі ўніверсітэт|ва Універсітэце Стэфана Баторыя]]. Пастановай Савета факультэта права і сацыяльных навук ад 27 ліпеня 1921 г. быў прызначаны намеснікам прафесара на вакантную пасаду кафедры прыватнага права на 1921/1922 навучальны год. 1 кастрычніка 1921 г. узначаліў першую кафедру грамадзянскага права. У снежні 1928 года Юндзіл сышоў з пасады намесніка прафесара кафедры грамадзянскага права ўсходніх зямель. Вярнуўся да выкладання ва ўніверсітэце ў 1934 годзе пасля больш чым пяцігадовага перапынку<ref name=":0" />. Акрамя выкладчыцкай дзейнасці, Юндзіл займаўся і арганізацыйнай дзейнасцю ва ўніверсітэце. У 1927 годзе стаў прэзідэнтам універсітэцкага Навуковага фонду імя [[Уладзіслаў Умястоўскі|Уладзіслава]] і [[Яніна Зоф'я Умястоўская|Яніны Умястоўскіх]]. Яго прызначэнне на гэтую адказную пасаду азначала ўзяцце на сябе складанай задачы па аднаўленні фінансаў фонду. Таксама ўдзельнічаў у стварэнні Навукова-даследчага інстытута Усходняй Еўропы ў Вільні, быў выкладчыкам у Школе палітычных навук у Вільні, якая арганізацыйна была звязана з Інстытутам. Актыўна ўдзельнічаў у структурах Нацыянальнай кансерватыўнай партыі, а пазней далучыўся да Беспартыйнага блока за супрацоўніцтва з урадам. У 1928—1933 гадах быў членам Віленскага гарадскога савета, а на выбарах 1930 года быў абраны сенатарам, і гэту пасаду займаў да канца трэцяга тэрміну Сената ў 1935 годзе. У Сенаце ён уваходзіў у склад канстытуцыйнага, прававога і рэгламентнага камітэтаў. У 1930-я гады быў членам Кадыфікацыйнай камісіі, падкамісіі спадчыннага права. Аднак асноўнай сферай прафесійнай дзейнасці Юндзіла была адвакацкая дзейнасць. Кіраваў уласнай юрыдычнай фірмай у Вільні і ўдзельнічаў у працы прафесійнага самакіравання, быў членам Савета адвакатаў. Ён таксама неаднаразова абіраўся ў Вышэйшую раду адвакатаў, апошні раз на тэрмін 1938—1939 гадоў. === У эміграцыі === Пасля заняцця Вільні літоўскімі войскамі ў кастрычніку 1939 года Юндзіл застаўся ў горадзе і далучыўся да дзейнасці Польскага камітэта ў Вільні, які быў неафіцыйным прадстаўніцтвам польскага насельніцтва перад літоўскімі ўладамі. Вільню пакінуў у 1940 годзе пасля ўваходу у Літву Чырвонай Арміі, асцерагаючыся арышту. У 1944 годзе ён прабраўся ў [[Італія|Італію]]. У 1945—1947 гадах ён жыў у [[Францыя|Францыі]] ў у замку Мантрэзор, які належаў Браніцкім, а таксама ў [[Парыж]]ы. Пазней разам з сям’ёй пераехаў у [[Лондан]]. У гэтым горадзе Зыгмунт Юндзіл уключыўся ў грамадска-палітычнае жыццё польскай эміграцыі. Быў звязаны з Акадэмічнай супольнасцю Універсітэта Стэфана Баторыя — аб’яднаннем выкладчыкаў, выпускнікоў і былых студэнтаў віленскага ўніверсітэта, якое з’яўлялася яго сімвалічным працягам у эміграцыі. Таксама дзейнічаў у Саюзе паўночна-ўсходніх земляў. Не адмовіўся ён і ад навуковай дзейнасці: у 1950—1953 гадах займаў пасаду прафесара польскага права ў Польскім універсітэце ў эміграцыі. Ён таксама чытаў публічныя лекцыі, прысвечаныя, сярод іншага, гісторыі мастацтва і літаратуры. Прэзідэнт Аўгуст Залескі прызначыў яго суддзём польскага Грамадзянскага суда ў Лондане. Гэты суд, хоць паводле брытанскага права дзейнічаў як ганаровы і пасяродніцкі, меў быць намесніцтвам польскага правасуддзя, якое функцыянавала ў рамках урада ў выгнанні. 16 красавіка 1951 года З. Юндзіл быў абраны Агульным сходам Грамадзянскага суда ў Лондане для вынясення рашэнняў у апеляцыйным складзе і працаваў у ім аж да смерці — да 1953 года<ref name=":0" />. Пахаваны на могілках Ealing Borough (South Ealing Road) у Лондане (2 L BB). == Беларускія пераклады == * [https://palityka.org/wp-content/uploads/2015/03/317_Yundzil.pdf «Трагедыя ідэі]» ([https://palityka.org/2015/04/antalohija-krajovaj-ideji/ Анталогія краёвай ідэі канца ХІХ — пачатка ХХ стагоддзя]) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Адвакаты]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Краёўцы]] hpl1cxk8sad2q54qmf4wrjuoy4a5058 5133885 5133706 2026-04-30T07:22:26Z Aliaksei Lastouski 75892 5133885 wikitext text/x-wiki {{Палітык |Партыя=[[Краёўцы]] |Член у=Польскае таварыства сяброў мастацтваў і навук за мяжой }} '''Зыгмунт Юндзіл''' ({{lang-pl|Zygmunt Jundziłł}}; {{ВДП}}) — віленскі і эміграцыйны палітык, [[Краёўцы|краёвец]], юрыст.<ref>{{Cite web|url=https://senat.edu.pl/historia/senat-rp-w-latach-1922-1939/senatorowie-ii-rp/senator/zygmunt-jundzill|title=Zygmunt Jundziłł » Witryna edukacyjna Kancelarii Senatu|website=senat.edu.pl|access-date=2026-04-29}}</ref><ref name=":0">{{Артыкул|спасылка=https://pressto.amu.edu.pl/index.php/cph/article/view/30719|аўтар=Karol Siemaszko|загаловак=„Każdy z nas ma w życiu własnem dziedzinę umiłowań i ukochań namiętnych…” Zygmunt Jundziłł (1880–1953) – senator – adwokat – zastępca profesora – emigrant|год=2021-12-21|мова=pl|выданне=Czasopismo Prawno-Historyczne|том=73|выпуск=2|старонкі=131–140|issn=2720-2186|doi=10.14746/cph.2021.2.6}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://czasopisma.ukw.edu.pl/index.php/dogmatyka-prawa/article/view/2086|аўтар=Karol Siemaszko|загаловак=Senator Zygmunt Jundziłł (1880 – 1953) jako literat|год=2024-10-31|мова=pl|выданне=Dogmatyka Prawa|том=1|выпуск=1|старонкі=55–63|issn=3071-7671|doi=10.34767/DP.2024.01.04}}</ref> == Біяграфія == Сын Гіпаліта Юндзіла і Марыі, народжанай Тапліцкай. У 1908 годзе ажаніўся з Марыяй Наімскай. У 1898 годзе Юндзіл закончыў гімназію ў Вільні і пачаў вучобу ў Лазараўскім інстытуце ўсходніх моў у Маскве. Аднак ён вучыўся там толькі адзін год, а ў 1899 годзе перавёўся на філалагічны факультэт [[Варшаўскі ўніверсітэт|Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]]. У 1900 годзе зноў змяніў напрамак навучання і паступіў на юрыдычны факультэт таго ж універсітэта. Юрыдычную вучобу ён у канчатковым выніку завяршыў не ў Варшаве, а ў [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеве]], і прысвяціў сваю кандыдацкую дысертацыю ў галіне грамадзянскага права пытанню валодання. У 1908 годзе ён быў прызначаны ў акруговы суд Варшавы ў якасці кандыдата на пасады суддзі. Пасля двух гадоў працы ў Варшаўскім судзе ён вярнуўся ў Вільню, дзе рыхтаваўся стаць адвакатам, і ў рэшце рэшт, у 1912 годзе, стаў прысяжным адвакатам. Напярэдадні выбуху [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], у 1913—1914 гадах, Юндзіл працаваў сакратаром інфармацыйнага бюро Кола дэпутатаў ад Літвы і Беларусі ў [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Думе]]. У пачатку вайны ён як сакратар актыўна далучыўся да дзейнасці Віленска-Ковенскага грамадзянскага камітэта. Камітэт складаўся з літоўцаў, палякаў, беларусаў (з боку беларусаў — [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскі]], [[Антон Луцкевіч|А.]] і [[Іван Луцкевіч|І. Луцкевічы]], [[Аляксандр Заштаўт|А. Заштаўт]]) і яўрэяў і быў прыняты практычна ўсімі нацыянальнымі палітычнымі партыямі. Гэтая арганізацыя павінна была выконваць двайную ролю: з аднаго боку, яна павінна была быць дабрачыннай установай, а з другога — складаць палітычнае прадстаўніцтва нацыянальнасцей, якія насялялі гэтую тэрыторыю. Паводле З. Юндзіла, гэта структура спыніла сваё існаванне па віне польскіх сяброў камітэту, якія спрабавалі выкарыстаць атрыманыя сродкі на дабрачыннасць толькі для патрэбаў польскай грамадскасці<ref name=":1">''Смалянчук Алесь''. Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях, 1864 — люты 1917 г., Санкт-Пецярбург: Неўскі прастор, 2004.</ref>. Затым Юндзіл уключыўся ў дзейнасць Польскага камітэта ў Вільні, які, у адрозненне ад Грамадзянскага камітэта, быў палітычным прадстаўніцтвам толькі літоўскіх палякаў у адносінах да нямецкіх акупацыйных уладаў. Быў шчыльна звязаны з асяроддзем краёўцаў дэмакратычна-ліберальнай арыентацыі. Сцвярджаў, што палякі павінны былі прызнаць правы літоўцаў і беларусаў і выступіць як роўны партнёр у культурным і палітычным жыцці<ref name=":1" />. Браў удзел у перамовах польскага боку з літоўскай дэлегацыяй 30 снежня 1918 году, але паколькі літоўцы настойвалі на прызнанні Польшчай літоўскай дзяржавы са сталіцай у Вільні, то перамовы скончыліся безвынікова<ref>Mackiewicz, Marta, 2012. [https://bibliotekacyfrowa.pl/Content/40340/PDF/006.pdf Wilno – kwestia sporna : dyplomacja II RP wobec polityki rządu kowieńskiego w latach 1918–1920] . 2012. Wrocław: Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego</ref>. У 1919 годзе Юндзіл заняў пасаду чыноўніка ў юрыдычным аддзеле Міністэрства рэлігійных канфесій і народнай адукацыі, і адначасова прыняў актыўны ўдзел у перамовах, ініцыяваных Ромерам з прадстаўнікамі літоўскага ўрада адносна стварэння польска-літоўскай федэрацыі. Юндзіл разам з [[Міхал Піус Ромер|Міхалам Ромерам]] і [[Юзаф Лукомскі|Юзафам Лукомскім]] уваходзіў у склад неафіцыйнай польскай дэлегацыі, накіраванай [[Юзаф Пілсудскі|Юзафам Пілсудскім]] у [[Коўна]] ў красавіку 1919 года, якая павінна была прапанаваць [[Літоўская Тарыба|літоўскаму ўраду]] аднаўленне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Як вядома, гэтая місія скончылася няўдачай, бо літоўскі ўрад рашуча адхіліў ідэю федэрацыі. [[Файл:Jurkiški. Юркішкі (J. Bułhak, 1934).jpg|міні|Ян Булгак. Маёнтак Зыгмунта Юндзіла Юркішкі пад Вільняй. 1934]] Адмовіўся ад прапановы [[Вітольд Абрамовіч|Вітольда Абрамовіча]] заняць пасаду палітычнага дарадцы [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]], палічыўшы заняцце Вільні войскамі Жалігоўскага актам гвалту. Выкладаў [[Віленскі ўніверсітэт|ва Універсітэце Стэфана Баторыя]]. Пастановай Савета факультэта права і сацыяльных навук ад 27 ліпеня 1921 г. быў прызначаны намеснікам прафесара на вакантную пасаду кафедры прыватнага права на 1921/1922 навучальны год. 1 кастрычніка 1921 г. узначаліў першую кафедру грамадзянскага права. У снежні 1928 года Юндзіл сышоў з пасады намесніка прафесара кафедры грамадзянскага права ўсходніх зямель. Вярнуўся да выкладання ва ўніверсітэце ў 1934 годзе пасля больш чым пяцігадовага перапынку<ref name=":0" />. Акрамя выкладчыцкай дзейнасці, Юндзіл займаўся і арганізацыйнай дзейнасцю ва ўніверсітэце. У 1927 годзе стаў прэзідэнтам універсітэцкага Навуковага фонду імя [[Уладзіслаў Умястоўскі|Уладзіслава]] і [[Яніна Зоф'я Умястоўская|Яніны Умястоўскіх]]. Яго прызначэнне на гэтую адказную пасаду азначала ўзяцце на сябе складанай задачы па аднаўленні фінансаў фонду. Супольна з Зыгмунтам Рушчыцам сельскагаспадарчая школа ў Жамыслаўлі была адноўлена Юндзілам і пачала даваць добрыя вынікі<ref>{{Cite web|url=https://pawet.net/library/history/city_district/towns/n_zemoslaw/%D0%96%D1%8D%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E.html|title=Жэмаласлаў|author=Нехвядовіч Казімір|website=pawet.net|date=20.05.2007|access-date=2026-04-30}}</ref>. Таксама ўдзельнічаў у стварэнні [[Навукова-даследчы інстытут Усходняй Еўропы|Навукова-даследчага інстытута Усходняй Еўропы]] ў Вільні, быў выкладчыкам у [[Школа палітычных навук у Вільні|Школе палітычных навук у Вільні]], якая арганізацыйна была звязана з Інстытутам. Актыўна ўдзельнічаў у структурах Нацыянальнай кансерватыўнай партыі, а пазней далучыўся да Беспартыйнага блока за супрацоўніцтва з урадам. У 1928—1933 гадах быў членам Віленскага гарадскога савета, а на выбарах 1930 года быў абраны сенатарам, і гэту пасаду займаў да канца трэцяга тэрміну Сената ў 1935 годзе. У Сенаце ён уваходзіў у склад канстытуцыйнага, прававога і рэгламентнага камітэтаў. У 1930-я гады быў членам Кадыфікацыйнай камісіі, падкамісіі спадчыннага права. Аднак асноўнай сферай прафесійнай дзейнасці Юндзіла была адвакацкая дзейнасць. Кіраваў уласнай юрыдычнай фірмай у Вільні і ўдзельнічаў у працы прафесійнага самакіравання, быў членам Савета адвакатаў. Ён таксама неаднаразова абіраўся ў Вышэйшую раду адвакатаў, апошні раз на тэрмін 1938—1939 гадоў. === У эміграцыі === Пасля заняцця Вільні літоўскімі войскамі ў кастрычніку 1939 года Юндзіл застаўся ў горадзе і далучыўся да дзейнасці Польскага камітэта ў Вільні, які быў неафіцыйным прадстаўніцтвам польскага насельніцтва перад літоўскімі ўладамі. Вільню пакінуў у 1940 годзе пасля ўваходу у Літву Чырвонай Арміі, асцерагаючыся арышту. У 1944 годзе ён прабраўся ў [[Італія|Італію]]. У 1945—1947 гадах ён жыў у [[Францыя|Францыі]] ў у замку Мантрэзор, які належаў Браніцкім, а таксама ў [[Парыж]]ы. Пазней разам з сям’ёй пераехаў у [[Лондан]]. У гэтым горадзе Зыгмунт Юндзіл уключыўся ў грамадска-палітычнае жыццё польскай эміграцыі. Быў звязаны з Акадэмічнай супольнасцю Універсітэта Стэфана Баторыя — аб’яднаннем выкладчыкаў, выпускнікоў і былых студэнтаў віленскага ўніверсітэта, якое з’яўлялася яго сімвалічным працягам у эміграцыі. Таксама дзейнічаў у Саюзе паўночна-ўсходніх земляў. Не адмовіўся ён і ад навуковай дзейнасці: у 1950—1953 гадах займаў пасаду прафесара польскага права ў Польскім універсітэце ў эміграцыі. Ён таксама чытаў публічныя лекцыі, прысвечаныя, сярод іншага, гісторыі мастацтва і літаратуры. Прэзідэнт Аўгуст Залескі прызначыў яго суддзём польскага Грамадзянскага суда ў Лондане. Гэты суд, хоць паводле брытанскага права дзейнічаў як ганаровы і пасяродніцкі, меў быць намесніцтвам польскага правасуддзя, якое функцыянавала ў рамках урада ў выгнанні. 16 красавіка 1951 года З. Юндзіл быў абраны Агульным сходам Грамадзянскага суда ў Лондане для вынясення рашэнняў у апеляцыйным складзе і працаваў у ім аж да смерці — да 1953 года<ref name=":0" />. Пахаваны на могілках Ealing Borough (South Ealing Road) у Лондане (2 L BB). == Беларускія пераклады == * [https://palityka.org/wp-content/uploads/2015/03/317_Yundzil.pdf «Трагедыя ідэі]» ([https://palityka.org/2015/04/antalohija-krajovaj-ideji/ Анталогія краёвай ідэі канца ХІХ — пачатка ХХ стагоддзя]) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Адвакаты]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Краёўцы]] o3ncmbx4knmv3hen16jfkn66upxhc8n Размовы з удзельнікам:Nina Vetrova-Robinson 3 807115 5133858 2026-04-30T05:06:08Z Plaga med 116903 Вітаем! 5133858 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:06, 30 красавіка 2026 (+03) dp6buvgge6uwvr59h8cpwm102pno4sk Размовы з удзельнікам:Liki.Pamiati 3 807116 5133861 2026-04-30T05:07:40Z Plaga med 116903 Вітаем! 5133861 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:07, 30 красавіка 2026 (+03) pp39rrn6dtsts28le6g1ig1nabfs7qz Асінавік (Докшыцкі раён) 0 807117 5133881 2026-04-30T07:10:11Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Асінавік]] 5133881 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Асінавік ]] etr14oq7sjsy4u2x1pjw99j405b6e38 Стан Круль 0 807118 5133892 2026-04-30T07:32:51Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = фальварак |беларуская назва = Стан Круль |арыгінальная назва = {{lang-pl|Stańkról}} |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = }} '''Стан Круль''' ({{lang-pl|Stańkról}}, таксама вядомы як ''...» 5133892 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = фальварак |беларуская назва = Стан Круль |арыгінальная назва = {{lang-pl|Stańkról}} |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = }} '''Стан Круль''' ({{lang-pl|Stańkról}}, таксама вядомы як '''Станкруль''', '''Каралеўскі Стан''')&nbsp;— колішні [[фальварак]] і [[Урочышча|ўрочышча]] ў [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіўся на поўнач ад вытокаў ракі [[Вілія|Віліі]], непадалёк ад вёскі [[Асінавік (Докшыцкі раён)|Асінавік]] і валуна [[Камень Стэфана Баторыя|Каралеўскі Камень]]{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=45}}. == Гісторыя і паданні == Гісторыя ўзнікнення паселішча цесна звязана з падзеямі [[Аблога Полацка (1579)|паходу 1579 года]] на [[Полацк]] караля [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] [[Стэфан Баторый|Стэфана Баторыя]]. Манарх з войскам на працягу трох дзён стаяў лагерам (станам) у гэтых мясцінах, чакаючы пераправы праз Вілію. Паводле народных паданняў, якія тлумачаць паходжанне назвы, каралеўскае войска размясцілася каля засценка беднага шляхціца і знішчыла яго гаспадарку, парэзаўшы жывёлу. Вымушаны пакінуць свае землі, шляхціц сустрэў на дарозе Стэфана Баторыя, спыніў ягонага каня воклічам «Стань, кароль!» ({{lang-pl|Stań, król!}}) і папрасіў справядлівасці і адплаты за злачынствы жаўнераў. Манарх дазволіў яму ўзяць столькі зямлі, колькі ён захоча, але з умовай: «Бяры і маўчы!» ({{lang-pl|Milcz!}}). На атрыманай тэрыторыі шляхціц заснаваў два засценкі: Стан Круль (у гонар звароту да караля) і [[Мільча|Мільч]] (у памяць пра каралеўскі загад маўчаць){{sfn|Sutkowski|1889|с=113}}. Адсюль і пайшла назва фальварка і ўрочышча. У другой палове XIX стагоддзя ўладанне Стан Круль знаходзілася прыкладна за 1 кіламетр на паўднёвы захад ад славутага [[Камень Стэфана Баторыя|Каменя Стэфана Баторыя]]. На тапаграфічных картах таго часу (у прыватнасці, на карце [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]) яно пазначалася як фальварак Станкруль{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=46}}. У мясцовай фальклорнай памяці, зафіксаванай у пачатку XXI стагоддзя, захаваліся абрывачныя звесткі, што тут «жылі каралі», а пазней маёнткам валодаў пан Ліневіч, які любіў ладзіць застоллі ў суседнім лесе, што атрымаў праз гэта назву П'яны Лес (цяпер вёска [[Сасновая (Докшыцкі раён)|Сасновая]]). Ад былога панскага маёнтка да нашых дзён захаваўся толькі склеп (лёх){{sfn|Vaitkevičius|2010|с=209}}. У першай палове XX стагоддзя на месцы колішняга фальварка ўзнік пасёлак Карла Маркса, які фіксуецца на картах таго перыяду{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=46}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Vaitkevičius V. |загаловак=Neris. 2007 metų ekspedicija |месца=Vilnius |выдавецтва=Mintis |год=2010 |кніга=1 |старонак=334 |isbn=978-5-417-00999-0 |ref=Vaitkevičius}} * {{кніга |загаловак=Kartka z dziejów kościoła katolickiego w Rosyi. Biskupstwo mińskie |мова=pl |аўтар=X. Y. Z. (Sutkowski W.) |месца=Kraków |год=1889 |старонак=243 |спасылка=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/514485/edition/414434/content |ref=Sutkowski}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Зніклі ў XX стагоддзі]] 6kpmegcyr6wfqq810ezfyyf0hhfgppz 5133893 5133892 2026-04-30T07:35:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5133893 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = фальварак |беларуская назва = Стан Круль |арыгінальная назва = {{lang-pl|Stańkról}} |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = }} '''Стан Круль''' ({{lang-pl|Stańkról}}, таксама вядомы як '''Станкруль''', '''Каралеўскі Стан''')&nbsp;— колішні [[фальварак]] і [[Урочышча|ўрочышча]] ў [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзіўся на поўнач ад вытокаў ракі [[Вілія|Віліі]], непадалёк ад вёскі [[Асінавік (Докшыцкі раён)|Асінавік]] і валуна [[Камень Стэфана Баторыя|Каралеўскі Камень]]{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=45}}. == Гісторыя і паданні == Гісторыя ўзнікнення паселішча цесна звязана з падзеямі [[Аблога Полацка (1579)|паходу 1579 года]] на [[Полацк]] караля [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] [[Стэфан Баторый|Стэфана Баторыя]]. Манарх з войскам на працягу трох дзён стаяў лагерам (станам) у гэтых мясцінах, чакаючы пераправы праз Вілію. Паводле народных паданняў, якія тлумачаць паходжанне назвы, каралеўскае войска размясцілася каля засценка беднага шляхціца і знішчыла яго гаспадарку, парэзаўшы жывёлу. Вымушаны пакінуць свае землі, шляхціц сустрэў на дарозе Стэфана Баторыя, спыніў ягонага каня воклічам «Стань, кароль!» ({{lang-pl|Stań, król!}}) і папрасіў справядлівасці і адплаты за злачынствы жаўнераў. Манарх дазволіў яму ўзяць столькі зямлі, колькі ён захоча, але з умовай: «Бяры і маўчы!» ({{lang-pl|Milcz!}}). На атрыманай тэрыторыі шляхціц заснаваў два засценкі: Стан Круль (у гонар звароту да караля) і [[Мільча|Мільч]] (у памяць пра каралеўскі загад маўчаць){{sfn|Sutkowski|1889|с=113}}. Адсюль і пайшла назва фальварка і ўрочышча. У другой палове XIX стагоддзя ўладанне Стан Круль знаходзілася прыкладна за 1 кіламетр на паўднёвы захад ад славутага [[Камень Стэфана Баторыя|Каменя Стэфана Баторыя]]. На тапаграфічных картах таго часу (у прыватнасці, на карце [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]) яно пазначалася як фальварак Станкруль{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=46}}. У мясцовай фальклорнай памяці, зафіксаванай у пачатку XXI стагоддзя, захаваліся абрывачныя звесткі, што тут «жылі каралі», а пазней маёнткам валодаў пан Ліневіч, які любіў ладзіць застоллі ў суседнім лесе, што атрымаў праз гэта назву П'яны Лес (цяпер вёска [[Сасновая (Докшыцкі раён)|Сасновая]]). Ад былога панскага маёнтка да нашых дзён захаваўся толькі склеп (лёх){{sfn|Vaitkevičius|2010|с=209}}. Уваходзіў у склад [[Вітуніцкая воласць|Вітуніцкай воласці]] [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У першай палове XX стагоддзя на месцы колішняга фальварка ўзнік пасёлак Карла Маркса, які фіксуецца на картах таго перыяду{{sfn|Vaitkevičius|2010|с=46}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Vaitkevičius V. |загаловак=Neris. 2007 metų ekspedicija |месца=Vilnius |выдавецтва=Mintis |год=2010 |кніга=1 |старонак=334 |isbn=978-5-417-00999-0 |ref=Vaitkevičius}} * {{кніга |загаловак=Kartka z dziejów kościoła katolickiego w Rosyi. Biskupstwo mińskie |мова=pl |аўтар=X. Y. Z. (Sutkowski W.) |месца=Kraków |год=1889 |старонак=243 |спасылка=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/514485/edition/414434/content |ref=Sutkowski}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Зніклі ў XX стагоддзі]] nawsl1xx8a1l8aawlqha68jhxcx7gie Станкруль 0 807119 5133894 2026-04-30T07:38:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Стан Круль]] 5133894 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Стан Круль]] 1ktolxj9xlfc4m10npi89s0kucinn50 Каралеўскі Стан 0 807120 5133895 2026-04-30T07:38:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Стан Круль]] 5133895 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Стан Круль]] 1ktolxj9xlfc4m10npi89s0kucinn50 Каралёў Стан (Докшыцкі раён) 0 807121 5133896 2026-04-30T07:38:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Стан Круль]] 5133896 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Стан Круль]] 1ktolxj9xlfc4m10npi89s0kucinn50 Карла Маркса (Докшыцкі раён) 0 807122 5133897 2026-04-30T07:38:51Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Каралёў Стан (Докшыцкі раён)]] 5133897 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Каралёў Стан (Докшыцкі раён)]] 0abjx09b9yakymakdccis5hz99twnz8 Сезон 2025/2026 «Гарызонт-2-РЦАП» 0 807123 5133913 2026-04-30T08:42:54Z Slavazai1973 60865 Новая старонка: «У сезоне 2025/2026 жаночы баскетбольны клуб «Гарызонт-2-РЦАП» з [[Мінск]]а прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]] ('''4 месца'''). == Склад каманды == * {{Сцяг Бел...» 5133913 wikitext text/x-wiki У сезоне 2025/2026 жаночы баскетбольны клуб «Гарызонт-2-РЦАП» з [[Мінск]]а прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]] ('''4 месца'''). == Склад каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Эліна Дзянісаўна Ахрамовіч|Эліна Ахрамовіч]] (прыйшла ў каманду падчас сезона) * {{Сцяг Беларусі}} [[Ксенія Максімаўна Гріцэль|Ксенія Гріцэль]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ульяна Аляксандраўна Даніловіч|Ульяна Даніловіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Дар’я Віктараўна Дегцярова|Дар’я Дегцярова]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Любава Яўгенаўна Жаўнова|Любава Жаўнова]] (прыйшла ў каманду падчас сезона) * {{Сцяг Беларусі}} [[Міраслава Аляксандраўна Кужалькова|Міраслава Кужалькова]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Соф'я Аляксандраўна Лашкевіч|Соф'я Лашкевіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Сяргееўна Леўчанка|Анастасія Леўчанка]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Лілія Андрэеўна Наркевіч|Лілія Наркевіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Вера Сяргееўна Несцяровіч|Вера Несцяровіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Яна Ільінічна Парашчанка|Яна Парашчанка]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ксенія Аляксееўна Прахарчук|Ксенія Прахарчук]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Валерыя Вітальеўна Пятрова|Валерыя Пятрова]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Дар’я Аляксандраўна Ракецкая|Дар’я Ракецкая]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Мілена Андрэеўна Саевіч|Мілена Саевіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ганна Паўлаўна Сіліч|Ганна Сіліч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Мая Паўлаўна Сцяпанава|Мая Сцяпанава]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ксенія Паўлаўна Трафімава|Ксенія Трафімава]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Вольга Аляксандраўна Трыгрыбцава|Вольга Трыгрыбцава]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Сафія Данілаўна Філіповіч|Сафія Філіповіч]] (прыйшла ў каманду падчас сезона) * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Васільеўна Хазікава|Анастасія Хазікава]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Валер’еўна Чупахіна|Анастасія Чупахіна]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ева Вячаславаўна Шыршова|Ева Шыршова]] (прыйшла ў каманду падчас сезона) * {{Сцяг Беларусі}} [[Аліна Мікалаеўна Южык|Аліна Южык]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Вольга Ігараўна Зюзькова|Вольга Зюзькова]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Расіі}} [[Ганна Нужная]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Вольга Мікалаеўна Матуль|Вольга Матуль]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Марыя Сяргееўна Трафіменкава|Марыя Трафіменкава]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2024/2025 «Гарызонт-2-РЦАП»]] * [[Сезон 2026/2027 «Гарызонт-2-РЦАП»]] {{reflist}} == Спасылкі == * [https://basketball.eurobasket.com/team/BK-Gorizont-RCOP-Minsk-2nd-team/19942?Page=1&Year=2025-2026 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://belarus.basketball/novosti/chempionat/8821-bk-gorizont-bronzovyj-prizer-xxxiv-betera-chempionata-belarusi-sredi-zhenskikh-komand БК «ГОРИЗОНТ» – БРОНЗОВЫЙ ПРИЗЕР XXXIV BETERA-ЧЕМПИОНАТА БЕЛАРУСИ СРЕДИ ЖЕНСКИХ КОМАНД] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі 2025/2026|Гарызонт-2-РЦАП]] [[Катэгорыя:2025 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2026 год у Мінску]] izuey2nfnrjl911lp7p9qvaieoul0vw Сезон 2025/2026 «Гарызонта» Мінск 0 807124 5133914 2026-04-30T08:47:29Z Slavazai1973 60865 Новая старонка: «У сезоне 2025/2026 жаночы баскетбольны клуб «[[Гарызонт Мінск|Гарызонт]]» з [[Мінск]]а прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]] ({{Бр}} '''3 месца'''), * Кубак Бел...» 5133914 wikitext text/x-wiki У сезоне 2025/2026 жаночы баскетбольны клуб «[[Гарызонт Мінск|Гарызонт]]» з [[Мінск]]а прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]] ({{Бр}} '''3 месца'''), * [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|2025]] ({{Бр}} '''3 месца'''). == Склад каманды == ''Склад каманды ў чэмпіянаце Беларусі'': * {{Сцяг Беларусі}} [[Марта Алегаўна Галавач|Марта Галавач]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Дар’я Віктараўна Дегцярова|Дар’я Дегцярова]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Алёна Голубева|Алёна Карасевіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ганна Мікалаеўна Лапо|Ганна Лапо]] (прыйшла ў каманду каманду падчас сезона) * {{Сцяг Беларусі}} [[Соф'я Аляксандраўна Лашкевіч|Соф'я Лашкевіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Сяргееўна Леўчанка|Анастасія Леўчанка]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Яна Мікалаеўна Лябедзіч|Яна Лябедзіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Лілія Андрэеўна Наркевіч|Лілія Наркевіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Вера Сяргееўна Несцяровіч|Вера Несцяровіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Яна Ільінічна Парашчанка|Яна Парашчанка]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Алёна Аляксееўна Прахарчук|Алёна Прахарчук]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ксенія Аляксееўна Прахарчук|Ксенія Прахарчук]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Мілена Андрэеўна Саевіч|Мілена Саевіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Алеся Уладзіміраўна Талькоўская|Алеся Талькоўская]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ксенія Паўлаўна Трафімава|Ксенія Трафімава]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Вольга Аляксандраўна Трыгрыбцава|Вольга Трыгрыбцава]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Валер’еўна Чупахіна|Анастасія Чупахіна]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Аліна Мікалаеўна Южык|Аліна Южык]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандра Генадзьеўна Якубовіч|Аляксандра Якубовіч]] У Кубку Беларусі ў лістападзе 2025 года за каманду выступала [[Анастасія Дзмітрыеўна Галаўчынер|Анастасія Галаўчынер]] ([[ЦАР Вікторыя Брэст|БАК «Вікторыя», Брэст]]). == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Наталля Уладзіміраўна Трафімава|Наталля Трафімава]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Марына Пятроўна Крэс|Марына Крэс]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксей Пятровіч Пынцікаў|Аляксей Пынцікаў]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Уладзіміраўна Верамеенка|Анастасія Верамеенка]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2024/2025 «Гарызонта» Мінск]] * [[Сезон 2026/2027 «Гарызонта» Мінск]] {{reflist}} == Спасылкі == * [https://basketball.eurobasket.com/team/BK-Gorizont-Minsk/8973?Page=1&Year=2025-2026 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://belarus.basketball/novosti/chempionat/8821-bk-gorizont-bronzovyj-prizer-xxxiv-betera-chempionata-belarusi-sredi-zhenskikh-komand БК «ГОРИЗОНТ» – БРОНЗОВЫЙ ПРИЗЕР XXXIV BETERA-ЧЕМПИОНАТА БЕЛАРУСИ СРЕДИ ЖЕНСКИХ КОМАНД] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Сезоны «Гарызонта» Мінск|2025/2026]] [[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі 2025/2026|Гарызонт Мінск]] [[Катэгорыя:2025 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2026 год у Мінску]] 5mzrc98h7cz0rlvlujtc8dlhrc20x1u Яўген Балхавіцінаў 0 807125 5133918 2026-04-30T08:55:29Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Яўген (Балхавіцінаў)]] 5133918 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Яўген (Балхавіцінаў)]] oc9frwgjev01q8rjktuhiay7ck7piz3 Я. Балхавіцінаў 0 807126 5133919 2026-04-30T08:56:39Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Яўген (Балхавіцінаў)]] 5133919 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Яўген (Балхавіцінаў)]] oc9frwgjev01q8rjktuhiay7ck7piz3 К. Калайдовіч 0 807127 5133920 2026-04-30T08:58:05Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Канстанцін Фёдаравіч Калайдовіч]] 5133920 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Канстанцін Фёдаравіч Калайдовіч]] ezz3kpox64lnt2r2yfq4j5pxknkydqx Сезон 2025/2026 ЖБК «Мінск» 0 807128 5133921 2026-04-30T08:59:20Z Slavazai1973 60865 Новая старонка: «У сезоне 2025/2026 жаночы баскетбольны клуб «[[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]]» з [[Мінск]]а прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]] ({{Ср}} '''2 месца''...» 5133921 wikitext text/x-wiki У сезоне 2025/2026 жаночы баскетбольны клуб «[[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]]» з [[Мінск]]а прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]] ({{Ср}} '''2 месца'''), * [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|2025]] ({{Зл}} '''Уладальнік'''). == Склад каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Паўлаўна Бабак|Анастасія Бабак]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Аліса Ігараўна Баршчэўская|Аліса Баршчэўская]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Яна Паўлаўна Барысевіч|Яна Барысевіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ксенія Аляксандраўна Вабішчэвіч|Ксенія Вабішчэвіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Юлія Уладзіславаўна Васілевіч|Юлія Васілевіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Вікторыя Сцяпанаўна Гаспер|Вікторыя Гаспер]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Лізавета Аляксандраўна Гензік|Лізавета Гензік]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кацярына Сяргееўна Грэк|Кацярына Грэк]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Паліна Канстанцінаўна Друк|Паліна Друк]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кацярына Леанідаўна Ерамеева|Кацярына Ерамеева]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Андрэеўна Казакова|Анастасія Казакова]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Лізавета Вітальеўна Капіца|Лізавета Капіца]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Крысціна Паўлаўна Касцюковіч|Крысціна Касцюковіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслава Уладзіміраўна Кушнер|Уладзіслава Кушнер]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Аліса Сяргееўна Ліскова|Аліса Ліскова]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Лізавета Генадзьеўна Пішчако|Лізавета Пішчако]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Лізавета Арцёмаўна Пракоф'ева|Лізавета Пракоф'ева]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Лізавета Уладзіміраўна Прышчэпава|Лізавета Прышчэпава]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ульяна Алегаўна Скіба|Ульяна Скіба-Друкава]] (прыйшла ў каманду падчас сезона) * {{Сцяг Беларусі}} [[Алена Уладзіміраўна Цітавец|Алена Цітавец]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кацярына Ігараўна Ялчык|Кацярына Ялчык]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Вольга Віктараўна Падабед|Вольга Падабед]] (галоўны трэнер, да сакавіка 2026 года) * {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Мацвеевіч Светнік|Сяргей Светнік]] (галоўны трэнер, з сакавіка 2026 года) * {{Сцяг Беларусі}} [[Таццяна Цырулёва]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Павел Іванавіч Крывеня|Павел Крывеня]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Мікалай Аляксандравіч Бузлякоў|Мікалай Бузлякоў]] (прыйшоў у каманду падчас сезона) == Гл. таксама == * [[Сезон 2024/2025 ЖБК «Мінск»]] * [[Сезон 2026/2027 ЖБК «Мінск»]] {{reflist}} == Спасылкі == * [https://basketball.eurobasket.com/team/BC-Minsk/8353?Year=2025-2026 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://minskbasket.by/ru/news/3/minsk-serebryanyj-prizer-zhenskogo-betera-chempionata-belarusi099 «МИНСК» - серебряный призер женского BETERA-чемпионата] * [https://belarus.basketball/novosti/kubok/8656-minsk-obladatel-xxix-betera-kubka-belarusi МИНСК – ОБЛАДАТЕЛЬ XXIX BETERA-КУБКА БЕЛАРУСИ] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Сезоны ЖБК «Цмокі-Мінск»|2025/2026]] [[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі 2025/2026|Мінск]] [[Катэгорыя:2025 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2026 год у Мінску]] 60p5vqeudw44du30dq6vyo2oj6bzk9m Сезон 2025/2026 «Алімпіі Гродна» 0 807129 5133924 2026-04-30T09:05:44Z Slavazai1973 60865 Новая старонка: «У сезоне 2025/2026 жаночы баскетбольны клуб «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» з [[Гродна]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]] ({{Зл}} '''1 месца'''), * Кубак Бела...» 5133924 wikitext text/x-wiki У сезоне 2025/2026 жаночы баскетбольны клуб «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» з [[Гродна]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]] ({{Зл}} '''1 месца'''), * [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|2025]] ({{Ср}} '''Фіналіст'''). == Склад каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Яўгенія Мечаславаўна Бярнацкая|Яўгенія Бярнацкая]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ксенія Вітальеўна Гуліда|Ксенія Гуліда]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ксенія Уладзіміраўна Калеснік|Ксенія Калеснік]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ілона Васільеўна Кацура|Ілона Кацура]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ірына Дзмітрыеўна Краўчанка|Ірына Краўчанка]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Марыя Вітальеўна Ляскоўская|Марыя Ляскоўская]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Яна Сяргееўна Макуца|Яна Макуца]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Арына Алегаўна Масько|Арына Масько]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Надзея Пятроўна Надзежка|Надзея Надзежка]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандра Віктараўна Полубок|Аляксандра Полубок]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Марта Сяргееўна Супрун|Марта Супрун]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Дар’я Мікалаеўна Трусь|Дар’я Трусь]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Міхайлаўна Фяклістава|Анастасія Фяклістава]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Дар’я Уладзіміраўна Ярашэвіч|Дар’я Ярашэвіч]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Віталь Анатолевіч Маклакоў|Віталь Маклакоў]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Алена Веславаўна Скрабко|Алена Скрабко]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Георгіевіч Дромаў|Уладзімір Дромаў]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Таццяна Станіславаўна Чахоўская|Таццяна Чахоўская]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2024/2025 «Алімпіі Гродна»]] * [[Сезон 2026/2027 «Алімпіі Гродна»]] {{reflist}} == Спасылкі == * [https://basketball.eurobasket.com/team/SBK-Olimpia-Grodno/8355?Year=2025-2026 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://belarus.basketball/novosti/chempionat/8824-olimpiya-pobeditel-xxxiv-betera-chempionat-belarusi-sredi-zhenskikh-komand-sezona-2025-2026 «ОЛИМПИЯ» – ПОБЕДИТЕЛЬ XXXIV BETERA-ЧЕМПИОНАТА БЕЛАРУСИ СРЕДИ ЖЕНСКИХ КОМАНД СЕЗОНА 2025/2026] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Сезоны «Алімпіі» Гродна|2025/2026]] [[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі 2025/2026|Алімпія Гродна]] [[Катэгорыя:2025 год у Гродне]] [[Катэгорыя:2026 год у Гродне]] axsgxlipeeu8nww9hnemh9ymkl0twrn Сяргей Аверынцаў 0 807130 5133967 2026-04-30T10:21:49Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Сяргей Сяргеевіч Аверынцаў]] 5133967 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сяргей Сяргеевіч Аверынцаў]] 2b0s3a7bfixhl60cywqomwaqbwhmpwc С. С. Аверынцаў 0 807131 5133968 2026-04-30T10:22:26Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Сяргей Сяргеевіч Аверынцаў]] 5133968 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сяргей Сяргеевіч Аверынцаў]] 2b0s3a7bfixhl60cywqomwaqbwhmpwc С. Аверынцаў 0 807132 5133969 2026-04-30T10:22:45Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Сяргей Сяргеевіч Аверынцаў]] 5133969 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сяргей Сяргеевіч Аверынцаў]] 2b0s3a7bfixhl60cywqomwaqbwhmpwc